ניט נאד עז ממש !־•ל,
גאר יעע עודה שזרה לו
(פאר א אידן/ זייענדיק ניט עודת השם.
און זיין טעה איז: ווי־ באלד מ׳געפינט זיך■ אין עלם הזה און אין גלות,
איז מע אונטע־געוארפן די חוקים והגבלות פון הנהגת הטבע
(וועלכע דער אויבערשטער האט בא־ שאפס,
יון דעריבער דארף מען זיר דערמיט רעכעע,
עמם בנוגע צו דברי רשות ועניני העולם.
דעדפון קומט אויס,
אז,
לעשות כרצון איש ואיש"
(כרצון מרדכי והמן)
איז א סתירה מיני׳ ובי׳: בשעת א איד געפינט זיר אין עולם הזה,
און דעמולט גופא - אין זמן הגלות
(,
אכתי עבדי אוזשורוש אגף/ וואו ער האט פארשי־ דענע הגבלות מצד הנהגת הטבע והעולם וחוקי המדינה
(,
דינא דמלכותא דינא״י,
די באגרעוצונגע פון מנהגי המדינה" וכר ווען דאם שטערט ניט צו קיום התומ״צ/ וואס זיינען אים מכריח
(ע״פ רצון ה׳ וע״פ תורה)
זיר צו פירן באופן מטויים - זאל ניט קענען גע־ מאלט זיין דער קיום פון,
כרצון איש ואיש",
ווייל,
רצון מרדכי"
(,
לא יכרע ולא ישתחוה",
דערפאר וואם יעדער זאר חוץ פון עבודת השם איז,
עבודה זרה")
איז לכאורה שולל ניט נאר קיום רצון המן בפועל,
נאר דער גאנצער צוגאגג אז מ׳דארר זיר רעכעען מיט מנהגו של עולם.
ולאידר,
אויב מ׳רעכנט זיר דערמיט וואט דער אויבעדשטער האט געשיקט אידן אין גלות,
דארף דעמולט לכאורה זיין די הנהגה.
כרצון המן",
אפגעמאסטן לויט מנהגו של עלם
(וואו עם שטערט ניט צו תומ״צ).
אעפ״ב,
איז דער חידוש,
אז בשעת מ׳איז פארכונדן מימן אויבערשטן ווי ער שטייט העכער פאר הנהגת העלם,
האט מעז בכח צו מחבר זיין הפכים: זייענדיק אין עולם און אין גלות,
זאל זיין.
לא יכרע ולא ישתחוה",
שטייענדיק אינ־ גאנצן העכער דערפון.
ט. עפ״ז וועס מען פארשטיין דברי המדרש: די צוויי פירושים אין מדרש גיבן ארויס צוויי צוגאנגען פון א אידן אין זיין עבודה בזמן הגלות:
וויבאלד אז דער אויבערשטער האט געשיקט א אידן אין עולם הזה,
און דארטן גופא - אין גלות,
אונטער דער שליטה פון מלר אוזשורוש,
און ס׳איז א דין אין תורה אז,
דינא דמלכותא דינא" - קע מע לכאורה מייגע
(כרצון המו)
אז בעניני העולם
(ניט בענינים וואס זיינען פארבונדן מיט תומ״צ)
איז ניט שייר אז בבת אחת זאלן זיין די צוויי הפכיים פון,
כרצון איש ואיש"
(רצון מרדכי והמס,
אז צוזאמע דערמיט וואס,
עבדי אחשורוש אנך אין גלות,
זאל ביי אים זיין א הנהגה פון,
לא יכרע ולא ישתהוה" צו הנהגת העולם,
ווארום איינם פון די ביידע: אויב דער אויבער־ שטער האט געשיקט אידן אין גלות,
הייסט עם דאר אז מ׳איז עט־וואם באגרעניצט בהנהגת הטבע און חוקי המדינה
(כרצון הסס,
און אויב מ׳געפינט זיר ניט אין גלות,
וואם דעמולט פירט מעו זיר,
כרצון מרדכי" משפן פון,
לא יכרע ולא ישתחוה",
איז דאר ניט שיין־ זאגן אז ס׳איז דא,
רצון המך.
בנוגע צו די חיובים וואס א איד האט בקיום התומ״צ עם השולחן ערוך - איז מובן ופשוט,
אז אויך דעם איז קיינער קיין בעה״ב ניט אויף א אידן
(אפילו בזמן הגלות)
; אבער בנוגע צו עניני רשות ועניני העולם
(.
מעשיר״ און,
דרכיד״)-
ספר השיחות - ה׳תשנ״ב
ווי קען זיין אז ער זאל זיך פירן סיי כרצון המן מ הנהגת הטבע לויט מנהג העולם
(און אויב ניט איז ער "עובר את מצות המלח/ און סיי כרצון מרדם אז "לא יכרע ולא ישתחוה".
זאגט דער מדרש,
אז במה דברים אמורים אז ס׳איז דא א סתירה צווישן,
רצון איש ואיש" ווען עם רעדט זיך,
בנוהג שבעולם": אבער מצד דעם אוי־ בערשטן
(ווי ער איז למעלה מהנהגת הטבע)
קענען זיר אויספירן ביידע זאכן: א איד זאל זיר געפיגען אין דער וועלט און אין גלות
("עבדי אחשורוש"/ און צוזאמען דערמיט זאל ער שטיין איג־ גאנצן העכער פאר כל עניני העולם והגלות,
"לא יכרע ולא ישתחוה",
ביז אז ער זאל פועל׳ו אויר אויר דעם מלך פון אוה״ע וואם איז "שולט" איבער אים.
און דאס איז דער פירוש אין סתימת לשון הגמרא,
"לעשות כרצון איש ואיש,
לעשות כרצון מרדכי והמן•
(און די גס׳ איז דאם ניט מבטל/ ווייל דורר דעם וואס מרדכי היהודי איז געשטאנען מיטן גאנצן ביטול צו דעם אויבערשטן,
"לא יכרע ולא ישתחוה",
"כופר בע״ז",
האט דאס אים פארבונדן פיט דעם תוקף פון דעם אויבערשטן
(שלמעלה מהנהגת העולם/ וואם גיט דעם כה אז זייענדיק אין גלות פרם תחת מלר אחשורוש זאל זיין די גאנצע שלימות פון "לא יכרע ולא ישתחוה",
ביז אז דאם האט אויר גע׳פועל׳ט דעם ביטול פון גזירת המן,
און די עלי׳ פון מרדכי צו ווערן,
משנה למלד״“.
און דאם גים אפ דער אויבערשטער לרצונו פון א אידן - אז אפילו געפינענדיק זיר אין גלות,
האט ער די ברירה זיר צו פירן "כרצון איש ואיש":
אז ער שטייט מיט א תוקף ניט נאר אויף וויפל ס׳איו מוכרח צו מקיים זיין תומ״צ בפועל,
אבער אין אלע אנדערע ענינים פילט ער ווי ער איז אונטערגעווארפן די הגבלות הטבע ומנהגו של עולם כו׳,
"עבודה שזרה לו"
(כרצון המן ר״ל)
: אדער ער זאל זין■ פירן "כרצון מרדכי",
אז איו אלע ענינים שטייט ער העכער פאר עולם און פאר גלות
(זייענדיק פארבונדן מיט דעם אויבערשטן/ און דעריבער איז ביי אים "לא יכרע ולא ישתחוה" לכל הענינים וואס זיינעו ניט עבודת השם.
ואין הדבר תלוי אלא ברצונו.
[אין דעם איז אבער דא א חילוק צווישן די דורות,
אז ברוב הדורות זיינעז געווען כמה הגבלות מן החוץ,
גזירת המלכות וכיו״ב,
וועלכע האבו ניט צוגעלאזט אז א איד זאל קענען זיו שטעלן אינגאנצן העכער פאר גלות,
משא״ב בדורנו זה איז דאס תלוי נאר ברצונו פון א אידן,
כדלקמן].
י. עפ״ז וועט מען אויר פארשטיין דעם אויפטו פון יהודה
(,
ויגש אליו יהודה")
לגבי יוסף:
אע״פ וואם יוסף הצדיק איז געווען דער "שליט על הארץ",
וואם דאס באווייזט אויף דעם ווי א איד איז א בעה״ב אויף דער וועלט און אויף אוה״ע ארוס אים - איז:
(א) ער איז דערצו באשטימט געווארן דורך פרעה מלך מצרים,
ד. ה. אז דאס איז פארבונדן מיט די גזירת המלך וחוקי המדינה,
אוו
(ב) באופן אז לאחרי המינוי איז "רק הכסא אגדל ממד״”.
וואס דאם באווייזס אז יוסף איז נאד פארבונדן בדקות מיט די הגבלות פון עולם און מצרים".