כתיב באן,
אלא בראשית״״]-,
בשביל התורה שנקראת" ראשית דרכו ובשביל ישראל שנקראו" ראשית תבואתו"׳־.
וויבאלד אז די דרשה פון חז״ל איו אויף דעם ווארט,
בראשית״ - וואם באציט זין־ בפשטות הכתובים צו ראשית פון בריאת שמים וארץ מיט אלע פרטי הבריאה
(ווי עם רעדט זיו בהמשך הכתובים)
- איז מסתבר זאגן,
ובפרט ע״פ הידוע 2 ■ אז צוויי פירושים אין איין ווארט האבן צווישן זיך א שייכות
(ווי מ׳זעט עם אין דעם לימוד פון,
שעטנז",,
שוע טווי ונח"■ 2 / אז די דרשה קומט ניט שולל זיין דעם פירוש הפשוט אין,
בראשית"
(אז דאם גייט אויף ראשית הבריאה/ נאר עט קומט מוסיף זיין דעם דרש,
אז דאם גייט אויה תורה וישראל שנקראו,
ראשית".
לפי״ז דארף מען האבן א ביאור אין דער שייכות צווישן דעם פירוש חז״ל און דעם פירוש הפשוט - בפשטות זיינען זיי גאר פירושים מן הקצה אל הקצה: לויט דרשת חז״ל גייס,
בראשית"
ניט אויר בריאת העולם,
נזר אויר תורה וישראל
("בשביל התורה כו׳ ובשביל ישראל״)
- וואס זיי זיינען קדמו לבריאה ושלא בערך העכער פון דער בריאה?
די קשיא איז נאד שטארקער לויט פרש״י עה״פ,
וועלבער ברענגט ביידע פירושים,
וז״ל:,
אין המקרא הזה
[,
בראשית ברא"]
אומר אלא דרשוני,
כמ״ש רז״ל בשביל התורה כו׳ ובשביל ישראל בו׳".
דערנאר איז רש״י ממשיך:,
ואם באת לפרש כפשוטו כך פרשהו,
בראשית בריית שמים וארץ והארץ היתה תהו
(בהו וחושך וגו׳
(דעמולט איז גע־ ווען)
ויאמר אלקים יהי אור כו׳,
שאין לך ראשית בתורה שאינו דבוק לתיבה שלאחריו".
איז ניט פארשטאנדיק: וויבאלד אז,
בראשית ברא" גייט בפשטות הכתובים אויף בריאת השמים והארץ,
און רש״י אליין זאגט אז זיין צווייטער פירוש
(אז,
בראשית" באציט זיר צו דער בריאה)
איז,
כפשוטו",
משא״ב דער ערשטער פירוש איז,
דרשוני״ - פארוואס ברעגגט רש״י בכלל די דרשה
(וואם ענינו פון פירוש רש״י איז פשוטו של מקרא/ אז,
בראשית" גייט גאר אויף כוונת הבריאה
(תורה וישראל)
וועלכע זיינען קדמו ושלא בערך העכער פאר דער בריאה? אפילו אויב רש״י דארף
(מאיזה סיבה)
ברענגען די דרשה,
האט ער עכ״פ געדארפט מקדים זיין דעם פירוש,
כפשוטו"?!
נאכמער: בנוגע צו כללות פתיחת התורה מיט,
בראשית ברא גו׳" איז רש״י מפרש
(בפירושו לפני זה/ אז,
לא הי׳ צריד להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה לכם* 2 שהיא מצוה ראשונה שנצטוו
ספר השיחות - ח׳תשנ״ב
בה ישראל,
ומה טעם פתח בבראשית מ׳".
וואס דערפון איז מובן,
אז התחלת התורה איז ניט בענין תורה
(ומצוות)
וישראל,
נאר בנוגע צו דער בריאה עצמה
("כה מעשיו הגיד לעמו"").
ואעפ״ב ברענגט דערנאר רש״י אז "בראשית" גייט
(ניט אריח דער בריאה,
נאר)
אויף תורה וישראל"!
ג. ויש לומר דער ביאור אין דעם:
פון לשון חז״ל אז.
בראשית" מיינט כוונת ותכלית כל הבריאה -.
בשביל התורה שנקראת ראשית ובשביל ישראל שנקראו ראשית״ - איז מובן,
אז דאס וואט תורה וישראל זיינען "ראשית"
(,
מחשבתן של ישראל קדמה לכל דבר" 1 )
רעדט זיר ניט
(נאר)
ווי זיי זיינען לגמרי העכער פון דער בריאה
(ווארום דעמולט פאטט ניט זאגן אז זיי זיינען,
ראשית" פון דער בריאה,
און אז די בריאה איז באשאפן געווארן בשבילם,
וואם דאם ווייזט אויף א שייכות ביניהם/ נאר
(בעיקר)
אז
(דאם שפיגלט זין■ אפ אויר למטה,
אז)
ווי זיי זיינען א טייל פון דער בריאה - זיינען זיי,
ראשית" הבריאה,
וואט בשבילם נברא העולם.
ווי פארשטאנדיק פון דעם לשון,
ראשית״ גופא:,
ראשית״ - ווי אין.
ראשית תבואתה"
(וואט גייט אויף אידן)
- באדייט אז דער,
ראשית" איז מלכתחילה
(ניט אפגעטיילט פון די איבעריקע
תבואה,
נאר ער געפינט זיד)
צוזאמען אלם איין זאך מיט די גאגצע תבואה,
און דערנאד קלייבט מען אים אוים אלט "ראשית תבואתו".
וועט מען עם פארשטיין לויט דעם ביאור אין תניא אין לשון התפלה• 1 -,
ובנו בחרת מכל עם ולשון":
דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא",
אז "ובנו בחרת מכל עם ולשון הוא הגוף החומרי הנדמה בחומריותו לגופי אומות העולם".
ווארום": בחירה איז שייר צו זאגן דוקא צווישן זאכן וועלכע זיינען גלייך איינע צו דער צווייטער
(בענין המבוקש)
; בא זאכן וואט האבן ניט קיין צדדים שווים,
קיין געמיינזאמע תכונות צווישן זיר,
זיי גע-פינעו זיר אין צוויי באזונדערע ערטער אדער דרגות,
פאטט ניט זאגן בחירה,
ווארום עם ווענדט זיך וואט מען וויל,
און וואו מ׳געפינט זיך,
וממה־נפשר: אדער דער בוחר
(ורצונו)
געפינס זיך,
במקום" פון דער ערשטער זאך,
אדער,
במקום" פון דער צווייטער זאך.
און דאם וואם ער איז בוחר אין איינער פון זיי
(אוז ניט אין דעם צווייטן)
איז ניט צוליב קיין טעם,
נאר ווייל כך בחר.
אויב ער קלייבט עפעס אויס צוליב א טעם
(צוליב די מעלה אין דער זאד)
- איז דאס אויר ניט קיין בחירה אמיתית,
בחירה חפשית - ווארום דער טעם איז פועל א נטי׳ וואט איז אים מכריח צו אויסקלייבן די זאך; בחירה אמיתית
(בחירה חפשית)
איז בשעת ס׳איז ניטא אויף דעם קיין טעם און קיין גטי׳
כר,
מערניט וואם ער איז אזוי בוחר ווייל אזוי וויל ער.
דערפאר איז בחירה אמיתית שייך זאגן נאר בנוגע דעם גוף וואס איז,
נדמה בחומריותו לגופי אוה״ע": בשעת עם רעדט זיר וועגן דער נשמה פון א אידן — איז ניט שייך זאגן,
ובנו במרוד,
ווארום די אידישע נשמה,
וועלכע איז א,
חלק אלוקה ממעל ממש"",
האט קיין פארגלייר נים צו אומות העולם להבדיל,
במילא פאסט אויף דעם ניט קיין בחירה.
עד״ז בכללות - ווען עם רעדט זיר וועגן אידן ווי זיי שטייען העכער פאר כל עניני העולם ואוה״ע - איז אויר נים שייך זאגן בחירה.
דוקא אין דעם גוף פון א אידן,
וועלכער געפינט זיר למטה בין העמים,
און איז,
נדמה" לגופי אוה״ע - איז שיין־ דער ענין פון,
ובנו בחרת",,
בר בחר ה׳ אלקין■ להיות לו לעם סגולה מכל העמיס
(דוקא)"",,
אתה בחרתנו
(דוקא)
מכל העמיס"".
נאכמער: דער דיוק לשון התניא איז,
גוף החומרי הנדמה בחומריותו לגופי אוה״ע",
און ניט,
גוף הגשמי הנדמה בגשמיותה - ווארום: אויר דער גוף הגשמי פון א אידן איז אנדערש
(אויר)
בגשמיותו פון גופי אוה״ע
(מצד דעם זיכוד הגוף
(דם ובשר)
וואס ווערט אויפגעטאן דורף כשרות האכילה ושתי׳
(וואם ווערט דם ובשר כבשרו"),
וכיו״ב/ במילא איז אויף דעם ניט שייר בחירה אמיתית,
ווייל אין דעם טיילט זיר אוים א איד פון א ניט־איד.
דוקא אין דעם,
גוף החומרי הנדמה בחומריותו לגופי אוה״ע״ - וואם חומריות איז די
דרגא הכי תחתונה
[כפשטות הענין,
אז חומר איז מיסוד העפר,
דער יסוד ונברא הכי תחתון,
והכל דשין עלי׳"/ וואס דעריבער איז דאם,
נדמה
(בחומריותו)
לגופי אוה״ע• - אט אויף דעם
(דארף מען אנקומען און עם)
איז געווען,
ובנו בחרת מכל עם ולשון",
די בחירה פון דעם אויבערשטן שלמעלה מטעם ודעת אין דער,
גוף החומרי" פון אידן.
[און דעריבער איז ניט שייר אז די כוכבים ומזלות פון אוה״ע זאלן אויף דעם פרעגן א שאלה: אוה״ע זיינען דאד אייר ברואים של הקב״ה
(אזוי ווי אידן)
און דארפן באקומען זייער שפייז פון דעם אויבערשטן גלייד ווי אלע נבראים
(כולל אידן/ ביז ווי די טענה פון לעו״ז איז געווען אז,
הללו עובדי ע״ז והללו עובדי ע״ז"" - איז סארוואם זיינען אידן אויסגעטיילטז ווארום,
ובנו בחרת מכל עם ולשון",
וואס בחירה איז דוקא אין אן ארם וואו ס׳איז דא א דמיון צווישן צוויי זאכן,
און ער איז בוחר אין איינער פון זיי,
בלי שום טעם].
דערפון איז מובן,
אז דאם וואס ישראל זיינען,
ראשית" פון דער בריאה איז נים נאר בנוגע צו דער נשמה
(וועלכע איז מובדלת מעולם)
נאר אויר בנוגע צו דעם גוף.
ואדרבר!: אין דעם גוף החומרי פון א אידן אין וועלכן ער איז גלייד לאוה״ע
(הנדמה בחומריותו לגופי אוה״ע)
איז דא אן עילוי לגבי די מעלה וואם אידן פארמאגן מצ״ע
(מצד זייער נשמה אדער מצד תכונותיהם וגוף הגשמי כו׳)
- ווארום דוקא אין דעם ווערט נתגלה די בחירה פון דעם
ספר חשיתות - ה׳תשנ״ב
אויבערשטן,
וואם בחירה אמיתית איז נאר אין עצמות ומהותי 3
(שאין לו עילה וסיבה שקדמה לו ח״ו• 3 ).
וי״ל אז מעין ובדוגמת ווי דאס איז בנוגע צו ישראל,
אזוי איז דאם אויר בנוגע צו תורה" 3
(דער צווייטער,
ראשית״)
- אז די שלימות פה תורה איז דוקא ווי זי איז געגעבן געווארן למטה,
ובאופן אז תורה לא בשמים היא",
און פסקי דיני התורה זיינען תלוי דוקא אין הכרעת השכל הגשמי פון אידן",
ביז אז תורה,
נסעה וירדה כו׳ עד שנתלבשה בדברים גשמיים וענייני עולם הזה שהו רוב מצוות התורה ככולם והלכותיהן ובצירופי אותיות גשמיות בדיו על הספר כו׳""; און ווי תורה געפינט זין־ למטה - ווערט נתגלה איר מעלה העצמית,
ובלשון הפיוט":,
טוב סחרה מכל סחורה מפז ומפנינים יקרה",
אז אויר ווי תורה איז אין,
עולם הסחורה",
ועט מען ווי,
טוב סחרה מכל סחורה כר",
און אז לימוד התורה איז אסור לאוה״ע",
ע״ד ווי גערעדט פריער בנוגע צו דעם גוף החומרי פון א אידן
[אבער מיט דעם חילוק עיקרי צווישן
תורה וישראל",
אז תורה אויר ווי זי איז יורד למטה בלייבט זי בקדושתה",
משא״ב דער גוף פון א אידן איז א יש נברא״ גשמי וחומרי; ולאידר - איז "ובנו בחרת"
(בחירת העצמות)
דוקא אין דעם גוף הגשמי פון א אידן,
וואס מחשבתן של ישראל קדמה אפילו לתורה"
(דעריבער איז תורה ניט קיין תנאי אין בחירת העצמות כהגוף)"].
ד. עפ״ז איז פארשטאנדיק דער חידוש אין דעם פירוש חז״ל אין "בראשית" -,
בשביל התורה שנקראת ראשית ובשביל ישראל שנקראו ראשית":
דער עיקר אויפטו אין דעם איז ניט אז תורה וישראל זיינען,
ראשית" בעצם
(מצ״ע),
אינגאנצן העכער פאר דער בריאה,
נאר אז אויר ווי זיי געפינען זיר אין דער בריאה,
ביז אין דעם גוף החומרי פון אידן,
ווערט נתגלה ווי זיי זיינען,
ראשית" פון כל הבריאה
(אז בשבילם נברא העולם).
און דאס איז דער תיווך צווישן די ביידע פירושים אין,
בראשית"
(ראשית הבריאה,
און תורה וישראל שנקראו ראשית שלמעלה מהבריאה)
- או דאם