א.
אין אונזער פרשה רעדט זיד וועגן עטלעכע כללות׳דיקע ענינים - נסים כלליים - וועלכע האבן פאטירט מיט די אידן נאד זייער ארויסגיין פון מצרים:
נאך דעם וואס "בשלח פרעה את העם"׳ ווערט דערציילט וועגן דעם נס פון קריעת ים סוף,
"ובני ישראל הלכו ביבשה בתוך הים",
"ויושע ה׳ ביום ההוא את ישראל מיד מצרים" 1 ,
דורך דעם וואס אלע מצריים זיינען דערטרונקען געווארן אין דעם ים,
"לא נשאר בהם עד אחד"/ "וירא ישראל את היד הגדולה אשר עשה ה׳ במצרים גו׳"♦,
און די אידן האבן געזאגט שירה - "אז־ ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת וגו׳"*.
נאד פרשת השירה ווערט דערציילט וועגן
(דעם נם פון המתקת מי מרה 7 ,
און דערנאך)
פרשת המן - וועגן דעם נם פון ירידת המן,
"הנני ממטיר לכם לחם מן השמים גו׳"•,
וואם סיי דער עצם ירידת המן אין מדברי און סיי די פרטים אין דעם אופן הירידה איז געווען באופן נסי• 1 ,
און אויך דער נס פון דעם שליוי -"ותעל השליו גו׳"",
בכדי אז "בין הערבים תאכלו בשר"".
ווייטער אין דער פרשה ווערט דער־ ציילט וועגן דעם נם פון באר מים ע״י הכאת האבן - "והכית בצור ויצאו ממנו מים ושתה העם"".
ביז בסוף הפרשה - דער נם פון דעם נצחון במלחמת עמלק,
וואס צוליב דעם האט משה געבויט דארט א מזבח "ויקרא" שמו ה׳ נסי",
"הקב״ה־< עשה לנו באן נס
(גדול*׳)
".
וויבאלד אז די אלע נסים ווערן דער־ ציילט בהמשך אחד און אין איין סדרה בתורה
(בשלח/ איז פארשטאנדיק אז
(נוסף צו דעם וואם זיי האבן פאסירט איינער בהמשך צום צווייטן)
האבן זיי צווישן זיך א שייכות אין תוכן הנס 7 *.
ולכאורה,
זיי־ געו זיי באזונדערע,
גאר באזונדערע נסים?
וזהו נס גדול שנעשה בו")
.
שם,
כט
(,
נם נעשה בכל ע״ש לתת לכם לחם יומיים")
.
ספר השיחות - ה׳תנש״א
אויך דארף מען פארשטיין: נאך פ׳ בשלח קומט פ׳ יתרו,
"וישמע יתרו",
"מה שמועה שמע ובא,
קריעת ים סוף ומלחמת עמלק"*׳.
וואט האט יתרו דערהערט במיוחד איו דעם ענין פון "קרי״ם ומלחמת עמלק"
(מער ווי אין די נסים פון יצי״מ)
וואט האט אים געבראכט ער זאל קומען צו משה׳ן? וואט איז די שייכות בתוכן ה־ ענינים פון ביאת ודברי יתרוי< "עתה ידעתי כי גדול ה׳ מכל האלקים כי בדבר אשר זדו עליהם"
(וואט דערפאר "נאבדו במים"• 1 )
מיט דעם תוכן פון קרי״ס און מלחמת עמלק
(און אויך - מיט ירידת המן און באר מים - "את כל אשר עשה אלקים למשה ולישראל עמו",
"בירירת המן בבאר ובעמלק"**)
?
ועוד ועיקר: וואט איז די
(תורה מלשון*? הוראה פון דעם אלעם אין עבודת ה׳,
ובפרט בזמנים אלו?
ב.
וועט מען עם פארשטיין בהקדים,
אז די נסים הנ״ל בפרשתנו זיינען ניט אן איין מאליקע זאך וואם האט דעמולט פא־ פירט,
נאר זיי זיינען עניני כלליים,
וועל־ כע האבן א המשך תמידי לדורות
(נוסף אויף דעם וואט יעדער זאך אין תורה איז נצחי לעולם*?:
קריעת ים סוף: אע״פ וואט דער נם
(בפשטות)
איז געווען אן איין מאליקע
("לשעה" 23 )
,
ווערט אבער ערקלערט ב־ כ״מ 24 אז די בקיעת הים איז געווען אן ענין כללי וואט האט אויפגעטאן א פעולה איו דער גאנצער וועלט* 2
(און אין גאנץ סדר ההשתלשלות/ אלט הכנה צו מתן תורה,
א פעולה וואט ווערט נמשך לעולם.
ווי ט׳איז אויר אונטערשטראכן אין שירת הים
(בסיומה)
* 2 - "ה׳ ימלוך לעולם ועד".
וואט דערפאר דערמאנט מעז דעם ענין פון קריעת ים טוף בכל יום
(בתפלה/ ע״ד ווי מזכירין יצי״מ בכל יום 22 ,
"ואיתא בתוספתא• 2 שצריך לזכור ג״כ קרי״ס״י 2 ,
ווי אראפגעבראכט אין שו״ע• 3 ,
אז "צריך להזכיר.
.
קרי״ם.
.
באמת ויציב וכן באמת ואמונה כו׳״ - "וים• 3 סוף להם בקעת וזדים טבעת וידידים העברת ויכסו מים צריהם.
.
לך ענו שירה בשמחה רבה ואמרו כולם 32 מי כמוכה.
.
נאדר בקודש נורא תהלות עושה פלא.
.
יחד כולם הודו והמליכו ואמרו• 2 ה׳ ימלוך לעולם ועד" 33 .
ולהוסיף,
אז בכל יום זאגט מען אויך
ש״ס בשלח,
י״א שבט
(גאנץ)
שירת הים* 3
("אז ישיר וגו׳"/ מיט די אל? י״ח שמות שבה וכו׳ 35 .
ירידת המ1: הגם וואם דער נם איז געווען נאר במשך די ארבעים שנה אין מדבר - האט דער אויבערשטער גע־ הייסן* 3 אז "מלא העומר ממנו למשמרת לדורותיכם למען יראו את הלחם אשר האכלתי אתכם במדבר גו׳"
[ווי ס׳איז גע-ווען בימי ירמיהו,
אז "הוציא להם צנצנת המן כו׳,
ראו בזה נתפרנסו אבותיכם,
הרבה שלוחין יש לו למקום להכין מזון ליראיו״”]
.
און אין שולחן עריך• 3 ווערט גע־ בראכט,
אז ״טוב לומר בכל יום.
.
פרשת המן,
כדיי 3 שיאמין שכל מזונותיו באין לו בהשגחה,
שכן•* הי׳ במן שהשגיח הקב״ה לתת לכל אחד עומר לגולגולת לכל נפשות ביתו וכו׳".
[נוסף לזה וואם א זכר צו דעם מן איז דא בכל שבת: דער חיוב פון די ג׳ סעודות פון שבת,
אוו אויר "לחם משנה" בכל שבת,
לערנט מעז אפי♦ פון די פסוקים בנוגע צום מן - "ויאמר משה אכלוהו היום כי שבת היום לה׳ היום לא תמצאוהו בשדה" 3 *,
ו״ביום הששי לקטו לחם משנה" 3 */
דערפון איז פארשטאנדיק,
אז די דריי ענינים - קרי״ם,
מן,
מלחמת עמלק - זיי־ נען אלע ענינים כלליים אין תומ״צ און עבודת ה׳; וע״פ הנ״ל האבן זיי צווישן זיך א שייכות
(וויבאלד זיי שטייען בהמשך אחד אין דער זעלבער סדרה)
.
ג.
ויש לומר איינער פון די ביאורים אין דעם:
דער תוכן פון שירת הים איז - דער סיפור שבח והודאה וואס משה ובני ישראל גיבן אפ דעם אויכערשטן אויף דעם וואס ער האט ויי מציל געווען פון פרעה און פון די מצריים,
און ווי די מצריים "טבעו בים סוף" 7 *,
וואם דורך דעם זעען אלע די גרויסקייט פון דעם אויבערשטן - "מי כמוכה באלים ה׳,
מי כמוכה נאדר בקודש נורא תהלות עושה פלא" 33 .
ביז אז דאס ברענגט אז אלע פעלקער אין דער וועלט זאלן דערפון וויסן און מורא האבן: "שמעו עמים ירגזון גו׳ אז נבהלו אלופי אדום אילי מואב יאחזמו רעד נמוגו כל יושבי כנען,
תפול
47)
שם טו,
ה.
ספר השיחות - ה׳תנש״א
עליהם אימתה ופחד בגדול זרועך ידמו כאבן,
עד יעבור עמך ה׳ עד יעבור עם זו קנית
("חבבת משאר אומות בחפץ הקנוי בדמים יקרים שחביב על האדם"" 4 )
,
תבא־ מו ותטעמו בהר נחלתך מכון לשבתך פעלת ה/ מקדש אד׳ כוננו ידיך״**,
ביז -"ה׳ ימלוך לעולם ועד" 26 .
ולכאורה האט דער עיקר הדגשה אין שירת הים געדארפט זיין בנוגע צו הצלת בני ישראל
(דורך דעם נם פון קרי״ם)
-פארוואס איז דא אזא הדגשה אויף דער פעולה אויף די אוה״ע,
טביעת מצרים בים,
און דער אימה ופחד אויף די אוה״ע ארום כו׳?
וי״ל דעם ביאור אין דעם: דער תוכן הנם
(קרי״ם)
והשירה איז ניט אזוי דער ארויסברענגען די גרויסקייט פון דעם אויבערשטן ווי ער שטייט למעלה,
און ווי ער האט ליב אידן און באשיצט זיי וכו׳ מצד די מעלה פון זייערע נשמות,
זייענ־ דיק "בנים אתם לה׳ אלקיכם" 50 וכו׳,
נאר בעיקר בכדי ארויסברענגען די גרוים־ קייט און שטארקייט פון דעם אויבערשטן - און זיין פארבונד מיט אידן - למטה אין עולם הזה,
א וועלט וואם איז אונטער־ ווארפן די חוקי הטבע
(וועלכע דער אוי־ בערשטער האט באשטימט/ א וועלט וואו עם זיינען פאראן אוה״ע,
און אידן זיינען אדרבא "המעט מכל העמים" 51 ,
ביז ווי א כבשה אחת בין שבעים זאבים 52 ,
אידן האבן מנגדים,
מצרים און אנדערע אומות - און ניט קוקנדיק אויף דעם,
באשיצט דער אויבערשטער אידן און ער ראטע־
וועט זיי פון די הענט פרן זייערע שונאים,
און אויב עם נויטיקט זיד - מאכט פאר זיי דער אויברשטער נסים,
ער שפאלט פאר זיי דעם ים און "פארטרינקט" די מצריים בים,
און ווארפט דורך דעם אן אן אימה ופחד אויף די אומות ארום,
און דוקא דורך דעם ווערט נתגלה,
אין א פולער אופן,
מלכותו יתברך בכל העולם כולו,
אז אויר אין א וועלט,
וואו דארט הערשן די חוקי הטבע,
און מ׳קען זיך איינרעדן און אפנארען אז די וועלט ווערט געפירט דורך די חוקי הטבע -ווערט אנטפלעקט ווי דער אויבערשטער איז דער בעל־הבית און מלך אויף אידן און אויף כל העולם כולו - "ה׳ ימלוך לעולם ועד".
ויש לומר אז דאס איז דער חידוש וואס האט זיך אויפגעטאן דורך שירת הים,
עי״ז וואם אידן האבן געלאזט אלעמען הערן
(דורך זאגן שירה)
אז "ה׳ ימלוך לעולם ועד״ - ווי עם שטייט אין מדרש 53 : אע״פ שמעולם אתה,
לא נתיישב כסאך ולא נודעת בעולמך עד שאמרו בניך שירה כו/ אמרו ישראל באמת עד שלא בראת עולמך היית אתה משבראת אותו אתה הוא,
אלא כביכול עומד כו׳,
אבל משעמדת בים ואמרנו שירה לפניך באז נתיישבה מלכותך וכסאך נכון,
הוי נכון כסאך מאז 54 באז ישיר".
דאס הייסט,
אז דורך דעם וואם אידן האבן געזאגט שירה
(אויף קרי״ם)
55 איז נתגלה געווארן בעולם - ב־
ש״פ בשלח,
י״א שבט
ר29
אופן של התיישבות - מלכותו ית׳,
ועד״מ ווי דורך ישיבה זעט מעז בגלוי ווי די רגלים זיינען טפל לראש,
ועד״ז אין נמשל,
אז עולם העשי׳
(בחי׳ רגלים)
איז ניט מסתיר אויף אלקות,
באר מ׳זעט ווי ער איז טפל אוז א כלי צו אלקות".
וי״ל,
אז דער כח אויף דעם איז גע־ קומען דורך דעם נם פוז קריעת ים סוף,
,
,
הפך ים ליבשה״”,
וואט דורך דעם איז דער כח אלקי וואם איז פארדעקט אין דער בריאה
(ווי דער ים וואס פארשטעלט און פארדעקט אלץ וואט אין אים/ קומט ארויס בגילוי - "יבשה",
און דורך דעם באקומט מען דעם כח צו זען בגלוי דעם אלקות אין יעדער זאך בעולם;
אבער "נתיישבה מלכותך" בעולם איז געווארז דוקא דורך אמירת שירה של משה ובנ״י“.
ולהוסיף,
אז שירה איז פאר־ בוגדן מיט שמחה וועלכע איז פורץ אלע גדרים והגבלות" 5 ,
דעריבער גיט דאם נאכמער כח צו מגלה זיין אלקות
(שלמעלה מהגבלה)
אין וועלט
(גבול)
,
ביז ווי דער אויבערשטער איז "מלך על כל הארץ""".
דערפון איז מובן,
אז קרי״ס און שירת
ובנסים של הקב״ה,
ו״נתיישבה מלבותר׳ נעשה דוקא ע׳" 36 שירת משה ובנ״י שנשמע גם בעולם.
הים איז אן ענין הכי כללי - דער יסוד וכללות העבודה בכל הזמנים ובכל הדורות
- וואם דערפאר האבן אלע אידן גע־ זאגט שירה,
אנשים נשים וטף
(און "אפילו עוברין שבמעי אמו אמרו שירה" 1 ")
,
און דערפאר איז מען מזכיר קרי״ס
(און מ׳־ זאגט שירת הים)
בכל יום
(כנ״ל ס״ב)
-
קבלת עול מלכות שמים 42 ,
און צו מגלה זיין מלכותו ית׳ אין וועלט,
אז בכל דור ודור ובכל זמן ובכל מקום,
אפילו ווען עם זיינען דא "זאבים",
זאלז אלע אנערקענען,
אויך די אוה״ע,
אז "ה׳ ימלוך לעולם ועד"
(ווי עם וועט זיין בשלימות לעתיד לבוא,
ווען עם וועט זיין "כל המלוכה שלו" 5 *)
.
ווי אונטערשטראכן אין תפלות כל יום וואו מ׳איז מזכיר קרי״ס און שירת הים
(אין "אמת ויציב" און "אמת ואמונה")
: "אמת ויציב ובו׳ לעולם ועד,
אמת אלקי עולם מלכנו צור יעקב מגן ישענו לדור ודור הוא קיים ושמו קיים וכסאו נכון ומלכותו ואמונתו לעד קיימת כו׳,
לעד ולעולמי עולמים על אבותינו ועלינו על בנינו ועל דורותינו ועל כל דורות זרע ישראל עבדיך כו׳",
און דערנאך איז ער ממשיך "על חסד שעשה עם אבותינו שהוציאם ממצרים ובקע להם הים והעבירם" 4 ",
און מ׳איז מתפלל אז אזוי זאל זיין "בכל דור ודור".
ועד״ז אין ״אמת ואמונה״ - "מדבר בה גם על העתידות שאנו מצפים שיקיים לנו
ספר השיחות - ה׳תנש״א
הבטחתו ואמונתו לגאלנו מיד מלכים ומיד עריצים ולשום נפשנו בחיים ולהדריבנו על במות אויבינו,
כל אלה הנסים התדירים תמיד" 44 ,
"הא־ל העושה לנו נקמה בפרעה כו׳ המעביר בניו בין גזרי ים סוף ואת רודפיהם ואת שונאיהם בתהומות טבע וראו בניו גבורתו שבחו והודו לשמו ומלכותו ברצון קבלו עליהם,
משה ובנ״י לך ענו שירה בשמחה רבה כר,
מלכותך ראו בניך בוקע ים לפני משה כו׳״ 42 .
ד.
בכדי אויפטאן דעם ענין פון "ה׳ ימלוך לעולם ועד״ אין וועלט - דארף א איד דאם פריער אויפטאן בא זיר אליין,
אז ער זאל אנערקענען און פילן בכל מציאותו אז דער אויבערשטער איז "מלך ישראל" 44 ,
ובאופן פון "לעולם ועד",
אין אלע זיינע ענינים,
כולל עניני העולם -זמן ומקום,
זיין גוף הגשמי און אלע זיינע גשמיות׳דיקע זאכן.
וואט דאס איז דער תוכן ולימוד פון פרשת המן - "כדי שיאמין שכל מזונותיו באיו לו בהשגחה" 3
(וואם דערפאר איז דאס נוגע לכל יום ויום)
: פוף* ירידת המן לערנט א איד - בכל זמן ובכל מקום - אז דער אויבערשטער איז "הזן את הכל" 48 ,
דער שפייז פון א אידן,
און פון כל העולם כולו,
איז "לחם מן השמים" 4 .
און דערפון פארשטייט מען,
אז אויר ווען א איד בא־ קומט פרנסה באופן פון "לחם מן הארץ",
דורד זיין אייגענע הארעוואניע און די לבושי הטבע
(פון חרישה וזריעה וכר)
-
ווייס ער און פילט ער אז דאם איז באמת "לחם מן השמים",
ניט געבונדן מיט די הגבלות פון דרכי הטבע,
ווי עס שטייט איו מדרש" 7 : "דבר יום ביומו 8 ,
מי שברא יום ברא פרנסתו,
מכאן הי׳ ר״א המודעי אומר כל מי שיש לו מה יאכל היום ואומר מה יאכל למחר הרי זה מחסידי אמונה",
און ווי הנהגת הלל "שהי׳ אומר ברוד 71 ה׳ יום יום יעמס לנו צרכנר׳ 72 .
ובפרט בזמן הגלות,
און בפרטי פרטיות אין די דורות האחרונים פון גלות - כידוע דער ווארט פון דעם רבי׳ן מהר״ש",
אז פרנסה בזמן הזה* 7 איז באופן פון השפעת המן,
לחם מן השמים.
דאם הייסט,
אז א איד דארף וויסן אז ער איז באמת העכער פאר וועלט און טבע,
און אפילו ווי ער "קומט אראפ" און שטייט אין וועלט און האט צו טאן
(בחיצוניות)
מיט לבושי הטבע און אוה״ע כו׳ -איז ער למעלה מטבע,
און זיין פרנסה און אלע הצטרכויות באקומט ער באופן פון "לחם מן השמים",
וואס איז ניט געבונדן מיט דרכי הטבע.
ש״פ בשלח,
י״א שבט
וי״ל אז עד״ז איז אריך דעה לימוד פון דעם שליו און באר מים וועלכע זיינען נמשך געווארן צו אידן אין מדבר באופן 1םי מן השמים - אז דערפון לערנט מען בנוגע צו אלע עניני פרנסה וצרכי האדם - אויר בשר ומים
(נוסף אויר לחם,
השם כללי לכל צרכי האדם)
- אז אויר ווען ער באקומט דאם דורך לבושי הטבע,
זרז באמת איז דאס,
,
מן השמים".
און דורך דעם וואם א איד איז מקבל מלכותו ית׳ אין זיין אייגענעם לעבן,
אז ער איז מגלה בא זיך דעם "ה׳ ימלוך לעולם ועד",
ווי זיין פרנסה און אלע זיינע ענינים קומען פון מלך מלכי המלכים הקב״ה - האט ער דעם כת צו אזוי אויך אויפטאן אין וועלט
[וכמ״ש 75 "גם את העולם נתן בלבם".
ולהעיר מפס״ד ה־ רמב״ם• 7 ,
אז דורך א מצוה אחת קען א איד מכריע זיין "את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגרם לו ולהם תשובה והצלה"]
- אז אין דער גאנצער וועלט זאל זיר אנהערן אז "ה׳ ימלוך לעולם ועד".
ה.
בכדי אויפטאן שלימות העניו פון "ה׳ ימלוד לעולם ועד" פאדערט זיר אז מ׳זאל מבטל זיין אלע ענינים וואס זיינען דערצו מנגד.
וואם דאס איז דער כללות׳דיקער בא־ דייט פון מלחמת עמלק: פון דעם וואס שטייט בא מלחמת עמלק "כס י״ה״“ לערנען אפ חז״ל”
(און רש״י ברענגט עם אראפ בפירושו עה״פ/ אז "נשבע הקב״ה שאין שמו שלם ואין כסאו שלם עד שימחה שמו של עמלק כולו,
וכשימחה
שמו יהי׳ השם שלם והכסא שלם".
און דעריבער איז "מלחמה לה׳ בעמלק מדור דור",
"ידו של הקב״ה הורמה לישבע בכסאו להיות לו מלחמה ואיבה בעמלק עולמית״• 7 - עמלק איז א סתירה צו "ה׳ ימלוד לעולם ועד",
שלימות גילוי מלכותו ית 55 בעולם.
און וויבאלד אז דער גילוי פון "ה׳ ימלוד" איז אן ענין תמידי בכל דור ודור,
אזוי איז אויר אין דעם קו פון "סור מרע"
(צו מבטל זיין די ענינים וואם שטערן צו ״ה׳ ימלוד״)
- אז דאס איז "מדור דור",
ווייל דוקא דויד דעם וואס "ימחה שמו" דעמלק וועט זיין "השם שלם והכסא שלם".
ובעבודת השם: קליפת עמלק איז דער ענין פון קרירות,
כמ״שי 7 "אשר קרד ב־ דרך״,
און עמלק בגימטריא ספק״• - ער קילט א9 און ווארפט אריין ספיקות אין דעם וואס קרי״ם האט אויפגעטאן*• און ענין הנסים בכלל 7 • - אפשר איז די פעולה פון קרי״ס געווען נאר אן איין מאליקע זאד,
אבער דער סדר הרגיל וואס דער אויבערשטער האט איינגעשטעלט איז,
אז
ספר השיחות - ה׳תנש״א
א איד זאל זיין אונטערטעניג צו די חוקי הטבע,
ובפרט בזמן הגלות.
וכמרומז אויך אין דעם לשון ״קרח - מלשון מקרה: עמלק וויל פועל׳ן אז א איד זאל ניט זען עניני השגחה פרטית".
און בכדי מגלה זיין ווי "ה׳ ימלוך לעולם ועד",
טיי ביי א אידן בעבודתו,
און סיי בכל העולם כולו,
פאדערט זיר אז "ימחה שמו של עמלק כולו",
מבטל זיין אלע ענינים פון קאלט־ קייט,
גלייכגילטיקייט און ספיקות -וועלכע זיינען היפר פון דעם ענין פון "השם שלם והכסא שלם".
ו.
עפ״ז וועט מען אויר פארשטיין דעם המשך פון "וישמע יתרו",
"מה שמועה שמע ובא קרי״ם ומלחמת עמלק""•:
אויף דברי יתרו "עתה שמעתי כי גדול הוי׳ מכל האלקים" זאגן חז״ל”,
"מלמד שהי׳ מכיר בכל ע״ז שבעולם שלא הניח ע״זשלאעבדח.
דארף מעז פארשטיין: א)
לויט דעם פירוש אז "כל האלקים" גייט אויך ע״ז,
וואס אה דער אויפטו ושבח פון דעם אז יתרו האט מכיר געווען אז "גדול הוי׳ מכל האלקים"?! ב)
צי דען קומט די תורה רעדן בגנותו של יתרו צו זאגן אז "הי׳ מכיר בכל ע״ז שבעולם"
(היפך הכלל אז תורה איז זהיר ניט צו רעדן אפילו בגנותה של בהמה טמאה"/ ובפרט אז פון תוכן הפרשה איז מובן,
אז מ׳קומט רעדן בשבחו דיתרו?
איז דער ביאור אין דעם ע״פ דברי ה־ רמב״ס״י,
אז התחלת ענין ע״ז אה געקומען
דערפון וואם זיי האבן געמיינט אז "הואיל והאלקים ברא כוכבים אלו וגלגלים להנהיג את העולם כו׳ ראויין הם לשבחם ולפארם ולחלוק להם כבוד,
וזהו רצון הא־ל כו׳".
זייער טעות אה באשטאנען אין דעם,
אז זיי האבן געמיינט אז די כוכבים האבו א שליטה וכח צו משפיע זיין בבחירתם ח״ו,
און זיי האבן ניט געוואוסט דעם אמת,
אז דער אויבערשטער איז משפיע דורך זיי כגרזן
(דבר בלי חיות כלל וכלל)
ביד החוצב• 8 .
דערפון איז פארשטאנדיק אז שלילת עניו ע״ז איז שייך ניט נאר בנוגע צו כוכבים ומזלות,
נאר בנוגע צו אלע דרגות איו סדר השתלשלות
(מלאכים",
שרפים וכו׳)
דורך וועלכע די השפעה קומט למטה,
אז זיי האבן ניט קיין רצון ובחירה ובמילא האט קיין ארט ניט זיי אפגעבן כבוד,
ווייל זיי זיינען נאר כגרזן ביד החוצב.
עפ״ז איז פארשטאנדיק דער עילוי פון יתרו,
און פון זיין הכרה אז "עתה ידעתי כי גדול הוי׳ מכל האלקים": יתרו האט מכיר געווען "בכל ע״ז שבעולם",
ער האט געהאט א ידיעה והשגה אין אלע דרגות וממוצעים בכל העולמות בה למעלה מעלה
[נאר ווען ער אה געווען "כהן מדין"" האט ער געהאט דעם טעות און געמיינט אז זיי האבן א כח ושליטה,
ובמילא איז דאס עבודה זרה]
; און דורך דעם וואם ער האט געהערט און דערהערט - "שמועה שמע ובא״ - וועגן "קרי״ם ומלחמת עמלק" און "כל אשר עשה להם בירידת המן ובבאר ובעמלק",
און וועגן די נסים
ש״פ בשלח,
י״א שבט
פון יצי״מ בכלל,
די ענינים וועלכע האבן מגלה געווען אז די לבושי הטבע און אל? ממוצעים זיינען נאר כגרזן ביד החוצב,
ובפרט פון מלך מלכי המלכים הקב״ה
(,
ה׳ ימלוך לעולם ועד")
,
און מ׳האט מלחמה מיט ״עמלק״ וואט שטערט דערצו - האט ער געזאגט אז "עוזה ידעתי כי גדול הוי׳ מכל האלקים"•*,
אז אויר די כחות פון טבע נעמען זיך פון הוי׳,
און הוי׳ איז דער איינציקער שולט איבער זיי
(וואס דער־ פאר האט ער בכח צו מאכן גסים,
כולל -נסים המלובשים בטבע,
ביז באופן אז אין בעל הנם מכיר בנסו 52 ,
וואם בפרט אחד איז דאס נאד א גרעסערער חידוש ווי נסים שיוצאים מדרך הטבעץ*.
און דורך הודאת יתרו - וואם דאס איז געווען נאך קודם שנתגייר*׳* - איז ארייג־ געגעבן געווארן דעם כח אין עולם,
און אין אוה״ע - זיי זאלן קומען צו דער הכרה אז "גדול הוי׳ מכל האלקים",
"ה׳ ימלוך לעולם ועד".
ז.
דער ענין הנ״ל - וועלכער שטייט נאכמער בגלוי ובהדגשה אין דעם שבת
(אע״פ וואם דאם איז או ענין כללי ותמידי במשך כל השנה כולה)
,
ווען מ׳לייענט וועגן דעם בגלוי אין קריאת התורה,
תורה
שבכתב** - איז נאכמער אונטערשטראכן בדורות האחרונים,
ובפרט בדורנו זה:
יו״ד שבט,
דער יום ההילולא פון כ״ק מו״ח אדמו״ר נשיא דורנו,
קומט אוים אלעמאל בסמיכות צו
(אדער אין)
דער וראך פון פ׳ בשלח,
ובשנה זו - איז דאם געווען בערב שבת פ׳ בשלח,
וואס דער "יאכל בשבת"
(פ׳ בשלח)
איז פון דעם "טרח בערב שבת"**,
כמודגש בפרשתנו,
אז ביום הששי האט מען מלקט געוועז "לחם משנה" אויד פאר דעם יום השבת.
וע״פ הידוע אז ביום ההסתלקות,
ועד״ז בכל שנה ביום ההילולא,
פון א צדיק ווערט נתגלה "כל מעשיו ותורתו ועבודתו",
און דאס איז "פועל ישועות בקרב הארץ״ 60 * - איז מובן,
אז די עבודה פון דעם בעל ההילולא האט א שייכות מיט די ענינים וואם רעדן זיך אין דער פרשה.
וי״ל איינער פון די ענינים בזה:
דער עיקר עבודה פון דעם בעל ההילולא איז באשטאנען אין - הפצת התורה והיהדות,
ובמיוחד - יפוצו מעינותיך חוצה",
לערנען און פארשפרייטן די טעינות פון פנימיות התורה,
תורת החסידות,
ספר השימות - ה׳תגש״א
אין חוצה,
ביז אין חוצה שבעולם,
חוצה שאין חוצה ממנה.
דער כח צו אויפטאן "ה׳ ימלוך לעולם ועד׳
(בעולם)
הויבט זיך אן פון דעם גילוי אין תורה
(ווארום "אסתכל באורייתא וברא עלמא״יי)
: תורה ווערט אנגערופן "לחם"""׳,
און די דרגא פון "לחם מן השמים" שבתורה איז - פנימיות התורה" 11 ,
וועלכע איז למעלה מגדרי העולם
("איל־ נא דחיי,
דלית תמן לא קשיא מסטרא דרע ולא מחלוקת כו׳" 2 "׳)
.
ולהוסיף,
אז אויך דער ענין השליו -וואם איז "
(מין עוף)
ושמן מאד״״י,
בחי׳ שמו״״ - גייט אויף פנימיות התורה,
כידוע אז שמן איז בחי׳ פנימיות התורה,
ובזה גופא - רזין דרזין דאורייתא 5 "׳.
דורך דעם גילוי פון פנימיות התורה,
ובפרט כפי שנתגלתה בתורת חסידות חב״ד,
וועלכע ברענגט עם ארייז אין הבנה והשגה
(ביז - פון נה״ב/ בפנימיות ה־ אדם,
באופן פון ״יתפרנסון מ י נ י׳״״״1 _ איז
מען ממשיך ומגלה אין זיר דעם עניו פון "לחם מן השמים" און "שמך שבתורה,
ביז באופן אז דאס ווערט זיין מציאות,
"דם 7 "* ובשר כבשרו"""׳.
ד.
ה.
אז לימוד החסידות איז אין אן אופן אז דאס ווירקט אויף אים אינגאנצן,
מ׳זעט בגלוי ווי דאס איז זיין מציאות,
ביז מציאות הגשמית.
ולהוסיף בדיוק הלשון לימוד החסידות,
ע״ד לשון הכתוב "מלמד הבקר"""׳,
אז דאס פועל׳ט אויף זיין נה״ב
(בחי׳ בקר שבו/ ער זאל גיין בדרך הישר.
און עד״ז איז תורת חסידות חב״ד מגלה ווי טבע העולם איז באמת אלקות"׳/ אג־ הויבנדיק פון תורת הבעש״ט"׳ אז התהוות הבריאה ווערט נתחדש בכל רגע ורגע מחדש מאין ואפס המוחלט.
און אין דעם גילוי החסידות באופן הנ״ל דורך רבותינו נשיאינו בכלל - איז צוגעקומען ביתר שאת וביתר עוז דורך דעם בעל ההילולא,
ביז - באופן אז ער האט געהייסן איבערזעצן תורת החסידות בלשון עם ועם,
ובמיוחד - לאחרי ווי ער איז אנגעקומען אין חצי כדור התחתון,
וואס דעמולט איז נתרחב געווארן ביז באופן שלא בערך די עבודה פון יפוצו מעינותיך חוצה,
ביז אין חוצה שאין חוצה ממנה,
כולל - אויר - הפצת שבע מצוות
001;! 0£5 !5
(100'
£4.
1 - *1 ^1
(11:1 3
(4
(211.
11111111.
11
(.
10 1*1111.
11 *11 841
(
(.
440 - 1X114,
^8
(1.
1 11004' 8114 81 540 1.
40
(41,
14 0
(4041.
0 811.
4
(814,
11 4.
00 040181041.
(81 0*4,
18 0111.
40 '418 0014,
100010
(1011? 10000 04,
4 0111.
40 4X0)
(44,
14 0
(40410 00100 4
(001.
4014,
0
(
(40
(80 01404,
411'
(80 8 0X10 - *41 4X04,
0 :״0)
00 4,
00״X8-
(*48)
0004' 8040 040 04,
4040 *00
410 0X10 ׳)
״0,
00 0)
0 81)
- 80040)
0* '״00044 410 0004
(11' 8040411 0X10
(8)
;*)
011410 00140 0004,
0 ^0/0 0)
0 81)
- 1004100 '
(14,
0*04 000 400)
004 -0 4,
18* 040 41* 00100 40410)
0 011 4,
14 -4)
040 :!״״0414,
040 044;> 100)
10 000 0014,
1 410" 040 40)
410* 00444 0 11410* '00014 404 000 04 40)
0 41)
144 1״״א0 -,
44 0014 41)
0 4,
04* 040" 04 81 ״40141 -0 ״־0״4 - 000 0400 *011)
00 *,
044,
14 -0 410 4104410 1!0 00)
00 010418;>!
'
[״0004404 סס 1401* £״0441£40 40)
41)
00144* 4)
0 81 4)
040 ׳
(0401 4
(40 04410X11080״4; 080 40 ;)
1144)
0000 ;04 4.
4; 080 0400 1180 818 ;;!ס]
״00104 04" 11* /4*0 08 40)
80)
0,
)
08 1180 818 1;>04א ׳״.
״00104 ;ס״ 07 04400)
040
(10000
4!44711' 81 040 004X0
(00
(011 X0; 0 "0; 00104 4X00״4 41* 4X072 ־8101 -0010.
11 - 81 080
(400 0100 0; 0X4
-0 10410 0* 040 ׳0)
£4 1!0;5 141* £1 11* *1ס0ס14£4* 41040 4040 010;)
״.
£1 0418 08£0 8004" 011040 11* *40100 !4 £401 00* £047 £41 /0;!0114)
״00*׳׳ /£04 41* 140* 04400)
040 01000 04 81 ׳״•״00* £1 4; /0 8)
410׳* 0״4 41* 8)
410 :4100 0000410! /004)
0104 41* 0000 811 ׳0;4ס£4; 411801)
£800400 0/841 ;1140 0;£)
0 04 114 040 01000 :0;0)
10 500400 0;54;0 4!;.
)
8 8)
814 £8114411
5;00 10
(410500 -1180 £4404
(4541 410
(8 84 5;0!1 01000* 8114X04 841
(8541011 £4; 004;1;8 - 410
(8 4X04: 0' 14
(4110* 84 8141.
50151 841 045
;01104;0£11*
-5 0)
׳״140 1100)
.
!!;45 /0" 040 081 -140* 040.
0101 11* *<״4״0!8 £8 0)
4)
£
050 א״.
'11;#£ 409
ספר השיחות - ה׳תנש״א
ט.
ויש להוסיף בהנ״ל-א לימוד פון חמשה עשר בשבט,
ראש השגה לאי־ לנות" 1 :
די תכונה פון אן אילן איז,
אז ער וואקסט,
און האלט אין איין וואקסן 2 ׳,
און איז נושא פירות עד א״ס - ע״ד דער ענין פון יוסף,
הוספה" 3 ׳.
וואם דאם באדייט אין עבודת האדם - "כי האדם עץ השדה"׳ 3 ׳ - אז א איד באנוגנט זיך ניט מיט די הגבלות הטבע פון זיין מצב בהוה,
נאר האלט אין איין וואקסן.
ובפרטיות יותר: בראש השנה לאילנות "נוהגין להרבות בו במיני פירות של אי־ לנות" 33 ׳,
ובפרט במיני פירות שנשתבחה בהן ארץ ישראל - "וגפן ותאנה ורמון ארץ זית שמן ודבש" 33 ׳
("דבש תמרים"♦ 33 )
.
דער עילוי פון אן אילן לגבי תבואה
("חטה שעורה")
איזי",
אז תבואה איז א דבר המוכרח לקיומו של האדם,
"לחם לבב אנוש יסעד"" 3 ׳,
משא״ב פירות האילן זיינען ניט מוכרח לקיום האדם,
נאר זיי גיבן צו תענוג בא דעם מעגטשך 3 ׳.
דאס הייסט,
אז דער אויפטו פון ט״ו בשבט,
ר״ה לאילנות איז - די עבודה וואם איז ניט במדידה והגבלה פון "לחם מן הארץ"
(חטה ושעורה)
,
וועלכער איז אפגעמאסטן לויט דעם הכרח פון א בשר ודם לקיומו,
נאר אן עבודה שלמעלה ממדידה והגבלה - דברי תענוג,
שלמעלה מהצורך והכרח האדם,
ביז ע״ד ובדוגמת "לחם מן השמים" בערך צו "לחם מן הארץ".
די כוונה בזה איז אבער,
אז די פירות האילן זאלן אריינברענגען תענוג אויך אין די ענינים מוכרחים פון דעם מענטשן
(חטה ושעורה)
.
ובפרטיות יותר - די שבעה מינים שבהם נשתבחה ארץ ישראל,
"ארץ חטה ושעורה וגפו ותאנה ורמון ארץ זית שמן ודבש""׳.
־ חטה
(מאכל אדםי 3 •)
איז מרמז אויף דער עבודה פון נפש האלקית.
שעורה
(מאכל בהמהי 3 •)
- די עבודה פון בירור נפש הבהמית.
וכמרומז אויר אין דעם וואס חטה איז בגימטריא כ״ב,
כנגד די כ״ב אותיות התורה"♦׳
(קדושה)
,
און שעורה איז מלשון שיעור - מדידה והגבלה
(כל חד לפום שיעורא דילי׳)
.
חטה ושעורה מצ״ע זיינען אבער ביידע מרמז אויף דער עבודה - אפילו די עבודה פון נה״א - ווי דאס איז מוכרח
(ע״פ דין)
לקיום וחיות האדם,
אז די נשמה
(נה״א)
איז יורד ומברר דעם אדם.
דערנאך קומט די עבודה מתוך תענוג,
וואס איז אויך ממשיך תענוג אין דער עבודה בבחי׳ חטה ושעורה - "וגפן ותאנה ורמון",
וואס באווייזן אלע אויף למעלה ממדידה והגבלה: גפן - "המשמח אלקים
ש״פ בשלח,
יא שבט
ואנשים״ 141 ,
שמחה פורץ גדר.
תאנה -כמ״ש" 1 "כענבים במדבר מצאתי ישראל כבכורה בתאנה בראשיתה",
"התאינה הזו בתחלה אורים אותה אחת אחת ואח״ב שתים ואח״כ שלשה עד שאורים אותה בסלים ומגריפות,
כך בתחלה אחד" 1 הי׳ אברהם כו׳ ואח״כ ובני 144 ישראל פרו וישרצו וירבו ויעצמו במאד מאד" 145 .
רמון - כמאחז״ל 144 מלאים מצוות כרמון,
וואם דאס באווייזט אויף א ריבוי גדול
(אפילו בא "ריקניז שבהם",
עאכו״ב בא "ועמך כולם צדיקים" 147 )
.
״ארץ זית שמן ודבש״: זית שמן -מפעפע בכל דבר,
ושמן שבתורה - בחי׳ פנימיות התורה
(כנ״ל ס״ז)
.
דבש תמרים -"צדיק כתמר יפרח״י 14 ,
וידוע אז א תמר וואם עושה פירות לשבעים שנה״“,
בא־ ווייזט אויף אריכות ימים,
ושלימות הימים כו׳“*.
י.
דער לימוד פאר יעדער איד פון די ענינים האמורים לעיל:
א איד דארף וויסן אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואם ער געפינט זיך א גשמה בגוף אין א וועלט מיט אוה״ע,
און א וועלט וואט ווערט געפירט לכאורה ע״פ חוקי הטבע - איז עד,
דעד איד,
למעלה מדרך הטבע;
א איד איז אלעמאל פארבונדן מיט דעם אויבערשטן,
וועלכער איז דער מלך
ובעה״ב אויף כל העולם כולו,
און דער אויבערשטער היט און באשיצט אים פון אלע זאכן,
"הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל"• 5 ; און היות אז דער אויבער־ שטער איז ניט געבונדן ח״ו וח״ו צו דרכי הטבע,
האט ער ביכולת צו טאן גסים עד אין קץ,
און פאר וועמען טוט ער נסים -פאר עם קרובו,
דעם אידישן פאלק!
וכמדובר לעיל: נסים ביי א איד איז קיין פלא ניט.
מיט יעדער אידן פאסירן נסים בכל יום ויום - נסים גלויים אדער נסים נסתרים,
ביו בבחי׳ שאין בעל הנס מכיר בנסו.
ובמיוחד - ווי אונטערשטראכן דורך רבותינו נשיאינו,
ובסרט כ״ק מו״ח אדמו״ר נשיא דורנו,
אז במיוחד בזמנים אלו קען א איד זען בא זיך אין זיין לעבן השגחה פרטית; דורך א התבוננות קלה אין די פאסירונגען וואם האבן מיט אים געשען במשך פון מעת־לעת קען ער זעו השגחה פרטית און נסים גלויים
(מן השמים)
.
ער דארף נאר "אויפעפענען די אויגן״-וועט ערדאסזען!
ובאם הדברים אמורים וועגן אידן בכל העולם כולו,
אז דער אויבערשטער מאכט פאר זיי שטעגדיק נסים - עאכו״כ בא אידן אין ארץ הקודש,
"ארץ אשר גו׳ תמיד עיני ה׳ אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 151 .
- מ׳דארף ניט - און מ׳זאל ניט דארפן - אנקומען צו די נסים וועגן וועלכע מ׳לייענט אין די צייטונגען,
אז א גוי האט ארויפגעשאסן א "מיסעל" למעלה,
און א גוי פון חסידי אוה״ע האט אים אראפגע־ שאסן,
וכיו״ב - ווארום בא אידן,
ובפרט אין ארץ הקודש,
זיינען דא א ריבוי נסים
ספר השיחות - ה׳תנש״א
בכל יום ויום
(כנ״ל/ נסים בענינים טובים,
בטוב הנראה והנגלה.
יא.
די הוראה דערפון בפועל,
ובפרט בימינו אלו:
צוזאמען דערמיט וואט א איד דארף טאז בלי התלוי בו בעבודה בכה עצמו
(ע״פ דרכי הטבע וכו׳)
- דארף יעדער איד האבן בטחון גמור,
או קיינע ספיקות,
אז דער אויבערשטער וועט אים געבן אלע גוטס,
בטוב הנראה והנגלה־־■.
און כשם ווי "הא־ל העושה לנו נקמה בפרעה כו׳ המעכיר בניו בין גזרי ים סוף ואת רודפיהם ואת שונאיהם בתהומות טבע וראו בניו גבורתו שבחו והודו לשמו ומלכותו ברצון קבלו עליהם״־ 6 - אזוי וועט דער אויבערשטער זיכער טאו אויר איצטער,
און מקיים זיין תפלת בנ״י "שיקיים לנו הבטחתו ואמונתו לגאלנו מיד מלכים ומיד עריצים ולשום נפשנו בחיים ולהדריכנו על במות אויבינו,
כל אלה הניסים התדירים תמיד" 66 .
און דערפון איז פארשטאנדיק,
אז דורך דעם בטחון גמור אין דעם אוי־ בערשטן - דארף א איד,
ובפרט בשבת שירה
(און די וואך פון שבת שירה)
-שטיין בשמחה און זאגן שירה צו דעם אויבערשטן אויף די נסים וואם ער טוט און וואס ער וועט טאן־־*.
יב.
ועוד וגם זה עיקר: בכל זה קומט צו נאכמער דורך דעם וואס אידן זיינען מוסיף איו לימוד התורה וקיום המצוות,
וואס "אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמורו" איז דער אויבערשטער מבטיח אז "ונתתי גשמיכם בעתם גו׳ ונתתי שלום בארץ גו/ ואולר אתכם קוממיות" 4 ־■.
כולל ובענינא דיומא - דורך דעם וואם אידן בכל מקום שהם,
וועלן זיכער מקיים זיין - ובתוספות הדגשה וחיזוק -דעם מנהג
[וואס בכמה מקומות איז אין דעם געווארן א חלישות מאיזה סיבה שתה 89 ׳]
פון עסן בחמשה עשר בשבט פון די מינים שנשתבחה בהן ארץ ישראל,
וואם דורך דעם פארבינדט מען זיך נאד שטארקער מיט ארץ ישראל,
"ארץ אשר גו׳ תמיד עיני ה׳ אלקיד בה מרשית השנה ועד אחרית שנה",
און דאם גיט נאכ־ מער צו אין די נסים וואם דער אויבער-שטער טוט מיט אידן.
- ולהעיר,
אז ע״פ המנהג עסט מען ט״ו בשבט אויך באקסער
(חרובים)
.
וואם דאס האט א שייכות מיוחדת מיט נסים - ווי די גמרא־־■ דערציילט בנוגע צו רבי חנינא בן דוסא שהסתפק בקב חרובין מערב שבת לערב שבת,
ובהמשך לזה ווערן דערציילט כו״כ נסים וואס האבן מיט אים פאסירט,
זייענדיק א מלומד בנסים.
יג.
אין דעם אלעם קומט צו נאכמער דורך דעם וואם ביום
(ליל)
ההילולא האט מען געטיילט יעדערן א
(קונטרס)
מאמר ד״ה ברוך שעשה נסים
(תרס״ד)
פון דעם
"כלומר עתידין כשיתבשרו להגאולה יאמרו שירה על מה שעתיד לבוא דהיינו על הנסים שיבואו שיתבשדו עליהם יקדימו לשורר מיד ויהיו בחוזק אמונתם כאילו נעשה כו"׳.
ועיי״ש בהמשך הענין.
ש״פ בשלח,
י״א שבט
ו30
רבי׳ן
(מהורש״ב)
נ״ע,
א הנחה געשריבן דורך בגו יחידו ממלא מקומו,
דער בעל ההילולא.
לכל לראש - איז דאם מעורר אויף לערנען דעם מאמר,
און מוסיף זיין אין לימוד התורה בכלל,
ובפרט פנימיות התורה,
ותלמוד גדול שמביא לידי מעשה,
כולל - מקיים זיין די לימודים און הוראות וואט שטייען אין דעם מאמר.
ביחד עם זה האט מען אויך געטיילט צוויי שטרות בכדי אפגעבן לצדקה,
כללות כל המצוות
(וצדקה שקולה כנגד כל המצוות)
,
מלשון צוותא וחיבור -בכדי מוסיף זיין נאכמער אין דעם צוותא וחיבור פון אידן מיטן אויבערשטן* 5 '.
ועוד ועיקר - אז מגיד דבריו ליעקב
חוקיו ומשפטיו לישראל 7 ־■: דער אויבער־ שטער איז מקיים די בקשה וואם שטייט אין סיום המאמר - "שעשה נסים לאבותינו,
והבקשה הוא שיהי׳ גם בזמן הזה",
אז נאד אין די לעצטע רגעים פון גלות
(מצרים)
איז "ולכל בני ישראל הי׳ אור במושבותם"•־■,
ביז דער עיקר נס און די נסים רבים -בגאולה האמיתית והשלימה,
וואס "כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות"*־׳,
ובפרט שטייענדיק בשנת ה׳תנש״א,
שנת "אראנו נפלאות",
נפלאות אפילו לגבי די נסים ביציאת מצרים״■,
ועוד ועיקר - תיכף ומיד ממש.
ספד השיחות - ה׳תנש״א