א. מ׳שטייט איצטער בא דעם אפשלום פון חודש תשרי,
די צייט פון "ויעקב הלך לדרכו״׳ - ווען יעדער איד האלט ביי אריינגיין אין דעם טאג טעגלעכן לעבן פון דעם נייעם יאר,
נאך די אלע ימים טובים פון חודש תשרי,
המרובה במועדות 2 ,
אויף אויטפירן זיין פערזענלעכע עבודה און שליחות אין וועלט,
איש תחת גפנו ותחת תאנתו?
דער איבערגאנג פון חודש תשרי אין דעם געוויינלעכן לעבן שטייגער בשאר חדשי השנה ווערט באצייכנט טפעציעל מיט שבת בראשית״ - וועלכע האט אין זיך צוויי קעגנזאצטע זאכן:
(א) דער חיום וסך־הכל פון חודש תשרי 5 - זייענדיק דער למצטער שבת פון דעם חודש,
ווען עם ווערט די עלי׳ ושלימות"
(ויבולו 7 )
פון דעם סיום המועדים פון חודש תשרי.
(שמיני עצרת ושמחת תורה,
וועלכע
(עוצרים)
קלייכן צוזאמען און ברענגען אריין אין א פנימיות אלע ימים טובים פון חודש תשרי");
(ב) די התחלה פון דער עבודה הרגילה פון דעם קומענדיקן יאר - זייענדיק שבת מברכים חודש מר־חשון,
דער ערשטער "וואכעדיקער" חודש פון דעם נייעם יארי
(וועלכער האט ניט קיינע ימים טובים"׳ וכו׳),
ווען עם הויבט זיך אן דער עיקר עבודה פון "ויעקב הלד לדרכו",
לדרכו דוקא - בעניני העולם ועובדיו דחול.
און ווי דער באוואוטטער ווארט פון רבותינו נשיאינו",
אז אזוי ווי מ׳שטעלט זיר שבת בראשית,
אזוי גייט א גאנץ יאר.
ספר השיחות - ה׳תש״נ
ווי 2 ׳ ס׳איז אויך מרומז אין דעם ווארט
(שבת)
בר אשיח - פון לשון התחלה און ראש - דער אנהויבס און קאפ פון דעם יאר.
ובפרט אז פ׳ בראשית איז אויך די ערשטע פרשה אין תורה - די התחלה פון קריאת כל הפרשיות שב)
תורה,
וועלכע מ׳לייענט און מיט וועלכע מ׳דארף לעבן במשך דעם גאנצן יאר.
און אויך דער תוכן פון "בראשית" בא־ דייט די התחלה פון
(דער עבודה בעניני העולם: דורך לייענען אין תורה פסוק בראשית - בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״ - ווערט באנייט דער באשאף פון כל עניני העולם" פאר דעם נייעם יאר
(ווארום אסתכל 5 ׳ באורייתא וברא עלמא,
כך בר נש עסיק באורייתא וקיים עלמא*׳).
בפשטות קען מען זאגן,
אז די צוויי ענינים אין שבת בראשית
(דער סיום פון חודש תשרי,
און התחלת שנה חדשה)
זיינען פארבונדן איינער מיטן צווייטן -ע״פ הידוע אז
(חודש)
תשרי איז אותיות רשיתי׳,
דער ראש
(קאפן פון כל השנה כולה,
און די מועדים פון חודש תשרי
וואם אלע טעג פון שנה,
הן די ימי החול,
יום הכניסה לחדר,
יום הבר מצוה און אנדערע ימי חיי האדם ומאורעותיו זיינען זיי אלע מקבל פון דעם שבת בראשית.
וראה גם שיחת יום שמח״ת תרצ״ז
(ס׳ השיחות תרצ״ו־ת״ש ע׳ 203).
12) ראה גם ספר השיחות תשמ״ט ד 22־21.
זיינען מועדים כלליים פון וועלכע עס ווערט נמשך אויף דעם גאנצן יאר 1 "; וואם דאס ווערט אויפגעטאן דורך דעם ממוצע פון שבת בראשית - וועלכער איז דער סיום פון חודש תשרי
(רשית)
און די התחלה פון דעם "וואכעדיקן" יאר,
אנהויבנ־ דיק פון
(שבת מברכים)
חודש חשון,
כנ״ל.
מ׳דארף אבער פארשטיין: ווי האט שבת בראשית דעם כח צו פארבינדן אין איין און דעם זעלבן טאג די צוויי פאר־ קערטע טיילן פון יאר - חודש תשרי,
און שאר חדשי השנה - וועלכע זיינען שלא בערך זה לזה,
מן הקצה אל הקצה,
בדוגמא צו דער הבדלה בין קודש וחול: די טעג פון חודש תשרי זיינען אנגעפילט מיט מצוות און קדושה,
מרובה
(ורובו ככולו)
במועדות,
און מועדים עיקריים וכלליים,
אנהויבנדיק פון די ימים נוראים,
ראש השנה
(עשי״ת ויראה)
און יום כפור,
און דערנאך חג הסוכות און שמיני עצרת ושמחת תורה.
ובלשון המדרשי׳: דער חודש השביעי איז "מושבע בכל,
גתות בתוכו,
ברכות בתוכו,
כפור בתוכו כו׳": דאקעגן די חדשים שלאחרי זה
(אנהויבג־ דיק פון חודש חשון)
זיינען פארבונדן בעיקר מיט דער טאג טעגלעכער עבודה אין וועלט,
עובדין דחול
(ביז אז חודש חשון האט גאר ניט קיין מועדים)
- וועל־ כע איז שלא בערך נידעריקער פאר דעם מצב בחודש תשרי: און אין שבת בראשית קומען צוזאמען ביידע זאכן 20 : ס׳איז דער
ש״פ בראשית מגה״ח וער״ח מ״ח
סיום וסר־הבל פון תשרי,
און אויר די התחלה פון דער עבודה בעולם - "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״ -וכל צבאיהסיי,
בריאת כל העולם מחדש.
ויש לומר,
אז דער כח אויף דעם
(חיבור הפכים)
קומט פון דער פרשה אין וזורה וועלכע מ׳לייענט בשבת בראשית -"בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״,
ביז סיום הפרשה - "ונח מצא חן בעיני ה׳".
ב. אויף "בראשית ברא" איז רש״י מפרש: "אין המקרא הזה אומר אלא דרשוני,
כמ״ש רז״ל 21 בשביל התורה שנקראת" ראשית דרכו ובשביל ישראל שנקראו" ראשית תבואתו".
דערנאך איז רש״י ממשיך: "ואם באת לפרשו כפשוטו כך פרשהו,
בראשית בריית שמים וארץ והארץ היתה תהו ובהו וחושך וגו׳
(דע־ מולט איז געווען)
ויאמר אלקים יהי אור כו׳,
שאין לך ראשית במקרא שאינו דבוק לתיבה שלאחריו".
דארף מען פארשטיין: "בראשית ברא" גייט בפשטות הכתובים אויף בריאת השמים והארץ מיט אלע פרטי הבריאה
(ווי עם רעדט זיך אין המשך הכתובים).
און ווי רש״י אליין זאגט,
אז זיין צווייטער פירוש
(אז "בראשית" באציט זיר צו דער בריאה)
איז "כפשוטו",
משא״ב דער ערשטער פירוש איז "דרשוני".
איז פארוואס ברענגט רש״י בכלל די דרשה
(ווען ענינו פון פרש״י עה״ת איז פשוטו של מקרא 24 )
אז "בראשית" גייט ניט אויף בריאת העולם,
נאר אויף כוונת הבריאה - "בשביל התורה כו׳ ובשביל ישראל״ - וואם זיי זיי־ נען קדמו לבריאה" ושלא בערך העכער פון דער בריאה 24 ?! אפילו אויב רש״י דארף
(מאיזה סיבה)
ברענגען די דרשה,
האט ער עכ״פ געדארפט מקדים זיין דעם פירוש "כפשוטו",
אז "בראשית" באציט זיך צו "בריית שמים וארץ"?!
מעין זה געפינט מען אויך בסיום הפרשה - "ונח מצא חן בעיני ה׳": אע״פ וואס דער אויבערשטער - דער בורא האדם ובורא העולם - איז שלא בערך צו אלע נבראים וועלכע ער האט באשאפן,
זאגט דער פסוק אז א בשר ודם
(נח) "מצא חן בעיני ה׳"!
דערפון זעט מעז
(אויר)
דעם קשר פון תחלת הפרשה וסוף הפרשה
(נעוץ סופן בתחלתן ותחלתן בסופן 22 )
- אז אין ביידע פון זיי איז בהדגשה ווי אן ענין שלא בערך פארבינדט זיר מיט דער בריאה למטה: בתחלת הפרשה - דער פארבונד פון תורה וישראל מיט "
(בראשית ברא גו׳)
את השמים ואת הארץ״: ובסוף הפרשה -דער פארבונד און נשיאת חן פון נח מיט דעם אויבערשטן.
ג. ויש לומר דער ביאור אין דעם:
סט־ השיחות - ה׳תש״נ
אע״פ וואם "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ"
(את השמים לרבות כל תולדותיהם ואת הארץ לרבות כל תול־ דותי׳" 3 / ובלשוו הרמב״םי* "כל הנמצאים משמים וארץ ומה שביניהם לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו״ - איז פארשטאג־ דיק אויר אין שכל האדם 30
(אפילו פון א ניט־אידן׳ 3 ,
ועאכו״ב בשכל פון "מאמינים בני מאמינים" 32 ),
אז דער אויבערשטער
(דער בורא עולם)
איז שלא בערך צו כל הנבראים והנמצאים ממנו,
ביז צו כללות ענין וגדר המציאות
(ווי מציאות איז ביי א נברא/ און נאכמער - דער אויבערשטער איז שלא בערך אפילו צו דעם כח הבריאה שלו,
ד. ה. אז ניט איו דעם בא־ שטייט דער עיקר פון דעם אויבערשטן וואם ער איז בורא העולם 33
(ווייל אויב ניט - ווערט די שאלה
(ע״פ שכל אדם)
: ווי האט ער בכח צו באשאפן א מציאות אויב ער איז בערך לזה).
און ווי ס׳איז אונטערשטראכן אין דעם לשון הכתוב "בראשית ברא",
ווי דער רמב״ף 3 איז מבאר,
אז "אין אצלנו בלשון הקדש בהוצאת היש מאין אלא לשון ברא",
וואט דער פירוש הפשוט אין "יש מאין" איז
[ניט נאר פון בחי׳ "אין" בערך צו דעם יש,
נאר וויבאלד אז דער יש האט אין דעם קיין השגה ניט ווערט דאס אנ־
גערופן "אין" בהבנת הנברא 35 ,
נאר]
"יש מאין" האמיתי 35 ,
א חידוש אמיתי,
חידוש מאין ואפם המוחלט,
וקודם התחדשות הבריאה בששת ימי בראשית,
איז כלל ניט געווען קיין מציאות
[און אזוי ווערט מציאות אויפגעטאן בכל רגע ורגע מחדש,
כתורת הבעש״ט 30 ,
אז די התהוות הבריאה איז בכל רגע ורגע מחדש,
און "אילו היו מסתלקות ממנה כרגע ח״ו האותיות מעשרה מאמרות שבהן נבראת הארץ בששת ימי בראשית היתה חוזרת לאין ואפס ממש
(און ער איז מוסיף ומדגיש:)
כמו לפני ששת ימי בראשית ממש"}
ובפרט ע״פ המבואר באגה״קי 3 ,
אז התהוות יש מאין איז נאר דורך דעם אוי־ בערשטן אליין
("מהותו ועצמותו")
"שמציאותו הוא מעצמותו ואינו עלול מאיזה עילה שקדמה לו ח״ו,
ולכן הוא לבדו ב־ כחו ויכלתו לברוא יש מאין ואפס המוחלט ממש בלי שוס עילה וסיבה אחרת קודמת ליש הזה".
און אויך בכדי אז די בריאה
("ברא")
זאל ארויסקומען בפועל האט געדארפט זיין א צמצום גדול
(צמצום הראשון/ וואם ערשט דערנאך איז געבליבן אן ארט אויף
(נאך)
א מציאות" 3 ,
משא״ב לפני הצמצום ולפני כל הענינים,
אפילו די העכסטע אורות והשפעות - איז געווען נאר דער אויבערשטער אליין,
עצמות ומהות,
ווי ער איז העכער שלא בערך פון כל הנמצאים און פון כל גדר המציאות,
און אויך פאר דעם תואר בורא און "אמיתת
ש״פ בראשית מבה״ח וער״ח מ״ח
?5
המצאו",
כמדובר כמ״פ” אז דער אויבער־ שטער איז העכער פון אלע ענינים ותוא־ רים,
און אויר פאר שלילת המציאות און שלילת כל התוארים,
שלילת החיוב ושלילת השלילה"
(ווארום אויר שלילה בא־ ווייזט אויף א שייכות׳ 4 / נאר וויבאלד אז מיר האבן ניט קיין אנדער תואר מיט וועלכן אים אנצורופן - זאגט מען "שלילת כל התוארים".
ד. דערפון איז אויר פארשטאגדיק בנוגע צו דעם טעם הבריאה - אז וויבאלד די בריאה קומט פון דעם אויבערשטן אליין,
שלמעלה פון כל הנמצאים וגדרי השכל וועלכע ער האט באשאפן יש מאין
(ביז אז אויר שכל עצמו איז אזוי מכריח,
כנ״ל)
- דעריבער איז מובן,
אז דער אמת׳ער "טעם" פון דעם אויבערשטן אויף בריאת העולם איז למעלה מכל טעם והסברה וכוונה,
ובלשון הידוע־ 4 - נרר אווה הקב״ה להיות לו
(יתברף 4 )
דירה בתחתונים,
וכתורה פון דעם אלטן רבי׳ן 44 - אז אויף א תאוה איז קיין קשיא ניט.
ה. דערפון איז פארשטאנדיק,
אז ווי-באלד די התהוות הבריאה איז פון עצמותו ית׳
(און ניט פון א הארה והשפעה ממנו ח״ו),
"כל הנמצאים כו׳ לא נמצאו אלא
39) ראה ספר השיחות תשמ״ט ח״ב 7׳ 703 ואילך.
לעיל ע׳ 5 ואילך.
ו7וד.
מאמיתת המצאו",
און עצמותו ית׳ נתאווה להיות לו דירה בתחתונים - איז הגם אז די וועלט איז שלא בערד צו דעם אוי־ בערשטן,
קען זי פאראיינציקט ווערן מיט דעם אויבערשטן אליין.
און דאס ווערט אויפגעטאן דורד אידן און תורה,
וועלכע זיינען קדמו ולמעלה מעולם,
ביז אז ישראל ואורייתא וקוב״ה כולא חד 45 ,
וביחד עם זה - געפינען זיי זיר אין וועלט און דארטן זעט מען זייער מעלה
(כדלקמן)
- דעריבער האבן זיי באקומען דעם כח פון דעם אויבערשטן צו אויפטאן און מגלה זיין דעם יחוד פון וועלט מיט דעם אויבערשטן - ה׳ אחד,
ביז ווי דער אויבערשטער איז העכער פאר גדר אחד און יחיד - אז די וועלט ווערט א דירה לו יתברר בתחתונים,
לו לעצמותו ומהותו ית" 4 .
וביאור הענין:
כשם ווי דער אויבערשטער איז אינ־ גאנצן העכער פאר כל מציאות,
און צוזא־ מען דערמיט האט ער זיר פארבונדן מיט מציאות
("כל הנמצאים כו׳ לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו״)
- אזוי איז אויר,
כביכול,
בנוגע צו אידן און תורה:
דער אויבערשטער האט בוחר געווען אין אידן בבחירתו האמיתית - "אתה בחרתנו מכל העמים״ 47 - וואט בחירה אמיתית איז ניט צוליב א טעם און אן קיין נטי׳,
וואט דעריבער איז דאם שייר דוקא בא דעם אויבערשטן• 4 וואט ער איז העכער פאר כל גדר מציאות
(פאר יעדער זאד וואט קען זיין א טעם ונטי׳,
ע״ד ווי דעם
ספר השיחות - ה׳תש״ג
ענין פון "נתאווה" וואם אויף איר איז קייז קשיא ניטא,
כנ״ל).
דערפון איז מובן,
אז
(די בחירה אמיתית פון דעם אויבערשטן אין)
אידן - גיבן ארוים און דריקן אוים די אמיתיות פון דעם אויבערשטן,
ווי ער איז העכער פאר כל הענינים.
אזוי איז אויר בנוגע צו תורה - חכמתו ורצונו של הקב״הי/ וואט איז מיוחד מיט דעם אויבערשטן,
אורייתא וקוב״ה כולא חד" 5 .
צוזאמען דערמיט,
האט דער אויבער־ שטער אראפגעשיקט אידן און תורה אין סדר השתלשלות ביז אין עולם הזה התחתון,
און צוליב דעם וואט "אתה בחרתנו"
(שלמעלה מגדר טעם ומעלה)
ווערט נשתלשל אז אויר אין מציאות העולם,
וואו עם זיינען דא גדרי השכל,
טעמים והסברות וכו׳ - זעט זיך אן די מעלה פון אידן לגבי שאר העמים
(עם חכם ונבון 51 ,
ביישנים רחמנים וגומלי חסדים 52 ,
וכיו״ב),
און די מעלה פון
(חכמת ה)
תורה לגבי שאר חכמות העולם
(היא חכמתכם ובינתכם לעיני כל העמים 55 ).
און דאם גיט א איד דעם כח - דורך אויספירן די הוראות התורה - צו אוים־ טאן אז אויך איו וועלט
(אין ומצד אירע גדרים)
זאל נתגלה ווערן אחדותו ית׳,
ביז אז עם ווערט א דירה לו בתחתונים,
לו לעצמותו.
ו. עפ״ז וועט מען פארשטיין דברי רש״י אז "בראשית ברא"
(בריאת העולם)
איז "בשביל התורה שנקראת ראשית כו׳ ובשביל ישראל שנקראו ראשית":
די כוונה פון דער בריאה - גלייך בתחלתה - איז צוליב נתאווה הקב״ה להיות לו דירה בתחתונים,
בכדי מ׳זאל דארטן מגלה זיין ה׳ אחד.
דעריבער איז גלייך בתחלת הבריאה ארייגגעשטעלט געווארן אין מציאות וגדרי הבריאה,
אז זי איז באשאפן געווארן "בשביל התורה ובשביל ישראל",
אזוי אז אויך אין גדרי העולם הערט זיר אן ווי אידן און תורה זיינען "ראשית",
ראשית בערך צו די אנ־ דערע אומות,
און ראשית בערך צו די אנדערע חכמות 55 .
און דורך דער עבודה פון אידן אין וועלט - מאכן זיי אויף א דירה בתחתונים,
א דירה לעצמותו ית׳,
ביז אז אין וועלט הערט זיר אויר אן די מעלה ווי תורה און ישראל זיינען ״ראשית״ בא דעם אויבערשטן - ראשית בעצם
(ניט ווי דאס איז בערד צו עפעס אן אנדער זאר,
נאר מערניט ווייל "אתה בחרתנו").
ועפ״ז איז מובן פארוואם רש״י איז מקדים דעם פירוש
("דרשוני")
"בשביל התורה כו׳ ובשביל ישראל",
ווייל דער פירוש איז ניט נאר קיין סתירה ניט צו מציאות העולם
(דער פירוש הפשוט אין
ש״פ בראשית מבה״ח וער״ח מ״ח
״בראשית ברא״),
נאר אדרבה - אין דעם באשטייט שלימות העולם עצמה
(ביז אז אויר אין "את השמים ואת הארץ" הערט זיך אן בפשטות די מעלה אז תורה און אידן זיינען "ראשית" בערך צו די אנדערע טיילן פון דער בריאה) 55 .
ז. עפ״ז איז אויד פארשטאנדיק "ונח מצא חן בעיני ה׳" בסוף פרשתנו:
דער אמת׳ער טעם פארוואם "נח מצא חן בעיני ה׳״ איז - ווייל אזוי וויל דער אויכערשטער בבחירתו האמיתית,
למעלה מכל ענין של טעם וקשיא כו׳
(ע״ד ווי אויף א "תאוה" איז ניטא קיין קשיא),
ע״ד ווי "אתה בחרתנו" כנ״ל
[וכידוע אז זכירת נח איז "מצד עצם מעלת נש״י״*ק,
וכידוע 57 אז דער ענין פון "חן" איז למעלה מטעם ודעת,
ס׳איז ניט פארבונדן מיט עבודת האדם" 5 ,
זכות האדם אדער מעלות האדם - נאר וואס ער איז נושא חן בא דעם צווייטן.
נאר צוליב דעם,
ווערט דערנאך נשתלשל אז אויך אין עולם זיינען פאראן טעמים און מעלות אין נח׳ן לגבי שאר בני אדם.
ח. ע״פ הנ״ל וועט מען אויך פאר־ שטיין דעם ענין פון שבת בראשית:
תשרי אותיות השית
(וואט איז מרובה במועדות און מלא במצוות וכו׳)
לגבי
שאר חדשי השנה
(די עבודה בעולם)
איז בדוגמת תורה וישראל,
וועלכע זיינען "ראשית" בערך להבריאה.
וכשם ווי אין תורה וישראל זיינען פאראן צוויי דרגות אין "ראשית": ראשית בעצם
(ראשית בא דעם אויבערשטן/ שלא בערך העכער ווי די בריאה,
און "ראשית" אין גדרי הבריאה עצמה - עד״ז איז אויך בנוגע צו חודש תשרי,
אז נוסף אויף דעם וואס ער איז אינגאנצן העכער פאר די אנדערע חדשים פון יאר
(ווען מ׳איז פארנומען בעיקר מיט דער עבודה אין וועלט),
איז אין אים אויך פאראן אן ענין וואס איז "ראשית" בערך צו שאר חדשי השנה.
ויש לומר,
אז די צוויי ענינים
(אין "ראשית")
קומען ארויס כשלימות הגילוי אין שבת בראשית,
וואם דעמולט לייענט מען בתורה "בראשית ברא גו׳" ביז "ונח מצא חן בעיני ה׳״ - און דערפון קומט עם ארוים אויך אין דעם,
וואם שבת בראשית איז דער ממוצע המחבר,
וועלבער איז כולל ביידע ענינים: סיי דער סיום פון חודש תשרי
(ראשית בעצם),
און סיי שבת מברכים חשון - "ראשית" השנה
(די עבודה בעניני העולם).
און דערפאר האט שבת בראשית דעם כח צו אויפטאן אין דער עבודה פון דעם גאנצן יאר,
ניט נאר אין די עניני קדושה,
נאר כולל אויר - דער עיקר העבודה פון ״ויעקב הלך לדרכו״,
אין עובדין דחול -אז "ווי מ׳שטעלט זיך שבת בראשית,
אזוי גייט עס",
ווארום שבת בראשית האט אין זיך סיי די "ראשית" שלמעלה מעובדין דחול,
און סיי די "ראשית" וואם איז בערך די עבודה במשך השנה,
אז אויר אין די עניני העולם הערט זיך אן זיין מעלה,
אז ער איז "ראשית"
[ע״ד המדבור לעיל,
אז אידן האבן בכח אויפצוטאן אין וועלט,
ווייל זיי זיינעז "ראשית" אויר אין גדרי העולם].
ספר השיחות - ה׳תש״ג
ובמודגש אויד אין דעם וואס שבת בראשית איז א יום השבת,
וואס דעמולט ווערט די שלימות
(ויבולו)
פון גאנץ מעשה בראשית,
ובנדו״ד - אז שבת בראשית
(ווען עס ווערט די עלי׳ ושלימות פון שמע״צ ושמח״ת- די קליטה ופנימיות פון גאנץ חודש תשרי)
נעמט דעם כח פון גילוי אחדותו ומלכותו ית׳ גאנץ חודש תשרי,
אנהויבנדיק פון ראש השנה ווען עם ווערט "תמליכוני עליכם" 5 ,
גילוי מלכותו ית׳ בעולם,
ביז די שלימות בזה אין "אתה הראת לדעת גו׳ אין עוד מלבדו"• 6 בשמע״צ ושמח״ת׳ 6 ,
און ברענגט עם אריין אין שאר חדשי השנה,
אנהויבנדיק פון
(שבת מברכים)
חודש מרחשון,
וואט דעמולט הויבט זיך אן תקופת גשמים -פארבונדן מיט עובדיו דחול,
החורש והזורע וכו׳ - אז מ׳זאל מגלה זיין אחדותו ית׳ בכל העולם כולו,
עם זאל זיך אנהערן און אנזען אז "כל הנמצאים כו׳ לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו".
ט. ובפרטיות יותר - ווערט עם נמשך פון שבת בראשית לכל ימי השנה דורך כל שבתות השנה
[כפתגם פון דעם אלטן רבי׳ן",
אז "די הארה פון שבת בראשית איז מאיר בכל שבתות השנה"]:
יעדער שבת האט צוויי ענינים: זי איז די שלימות וסך־הכל פון שבוע שעברה
(ביז באופו פון "ויבולו"),
און מיני׳ 65 מתברכין* 6 כולהו יומין פון שבוע הבא.
ויש לומר אז בבל שבת ושבת זיינען דא מעיו ביידע דרגות אין ״ראשית״ - שלא בערך לשאר ימי השבוע,
און דערפון ווערט עם נמשך איו "ראשית" בערך די ימי השבוע.
וכידוע אז די ששת ימי השבוע
(חול)
זיינען כנגד די ששה מדות,
וואם אין דעם באשטייט עיקר העבודה,
משא״ב שבת איז כנגד מלכות אדער כתר,
וואם קומט אלם א באזונדער ענין - ביז שלא בערך - צו די ששה מדות.
ובעבודה: שבת איז בכללות פארבונדן מיט מוחין,
און די ששת ימי השבוע - מיט
(בירור וזיכוך ה)
מדות.
ווי דאס איז אויך אין כללות סדר זמנים: בשית אלפי שנין דהוו עלמא באשטייט דער עיקר עבודה פון בירור המדות,
און מוחין איז נאר וויפל ס׳איז מוכרח צוליב בירור המדות,
משא״ב באלף השביעי,
יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים 65 - וועט אויר זיין די עבודה פון מוחין מצ״ע
(כמבואר בנ״מ",
אז בזמן הזה איז דא דער כיבוש פון די שבעה ארצות,
כנגד די שבעה מדות,
וואס בעיקרם - זיינען זיי ששה מדות,
און לע״ל וועט זיין דער כיבוש אויר פון די שלשה ארצות,
קיני קניזי וקדמוני,
כנגד הג׳ מוחין).
וויבאלד אבער אז בא צדיקים
(ומעין זה ביי אלע אידן - ועמר כולם צדיקים 6 )
איז "עולמר תראה בתייר"" 6 ,
איז אויר בזמן הזה פאראן
(מעין)
די עבודה פון די מוחין מצ״ע - אזוי אז מ׳האט די
ש״פ בראשית מנה״ח ועד״ח מ״ח
שלימות פון אלע עשר כחות הנפש,
דער "צבור""" שבאדם" 7 .
י. איינער פון די נפק״מ בעבודה בפועל פון האמור לעיל:
וויבאלד אז א איד האט בכח צו אויפטאן אז אין מציאות העולם
(וגדרי העולם)
זאל נתגלה ווערן אלקות,
ביז עצמותו ית׳ - איז פארשטאנדיק,
אז עיקר העבודה שלו דארף זיין ניט אין אופן פון שבירת העולם,
שולל זיין און צוברעכן די וועלט,
נאר אדרבה - בירור העולם 71 ,
געפינען די וועגן ע״פ הוראות התורה ווי
אויסצונוצן יעדער זאן אין וועלט,,
לכבודו" של הקב״ה,
ווייל דאם איז די אמת׳ע מציאות פון וועלט - "מאמיתת המצאו".
וכידוע דער סיפור 77 ,
אז באם אלטן רבי׳ן איז געווען א זילבערנע טאבאק־ פושקע אן א דעקל.
די סיבה דערצו איז געווען,
ווייל דאס דעקל איז געוועז א שיינענדיקער,
האט עס דער אלטער רבי גענוצט אלם שפיגעלע צו זען אויב די תפילין שבראש ליגן מכוונים על הראש.
בשעתי 7 מ׳האט וועגן דעם גערעדט אין אנוועזענהייט פון דעם צמח צדק,
זאגנדיק אז דער אלטער רבי האט אפגע־ בראכן דעם דעקל פון דער פושקע,
האט דער צמח צדק געזאגט אז דעם זיידנס ענין איז ניט געווען ברעכן; ער האט ניט געבראכן,
ניט זיך און ניט יענעם.
נאר מסתמא איז דער דעקל געווען מחובר צו דער פושקע מיט א חוט,
און דער זיידע האט ארויסגענומען דעם חוט המחבר.
וויבאלד דער סיפור איז דערגאנגען צו א סד,
אלע אידן,
איז פארשטאנדיק אז דערפון איז א הוראה צו יעדערן: אין אלע זאכן וואס געפינעו זיר ביי א אידן ברשותו - דארף ער זוכן און משתדל זיין דאם
(ניט ברעכן,
גאר)
אויסנוצן פאר א דבר של טוב וקדושה.
אפילו ווען די זאד אליין איז ביי אים ניט תופס מקום,
בדוגמא ומעין ווי באם אלטן רבי׳ן האט ניט תוסם מקום געווען דער געשמאק פון א שמעק טאבאקי 7
(אע״ם וואם דער ענין פון שמעקן טאבאק
ספר השיחות - ה׳תש״ג
איז אויסגעהאלטן ע״פ הלכה 75 )
- איז ער ניט שולל די זאך
(ער לייגט עס ניט אוועק אויף א זייט,
ועאכו״ב אז ער צוברעכט עס ניט),
נאר ער זוכט וועגן דאס אויסנוצן אויף א דבר של קדושה וואם איז בערכו
(ע״ד ווי דער אלטער רבי האט גענוצט דעם דעקל אויף זען אז זיינע תפילין שבראש ליגן במקומם).
עאכו״כ בשעת איינער האלט ניט בא אזא דרגא מעין ווי דער אלטער רבי,
אז גשמיות העולם
(כולל א שמעק טאבאק)
איז ביי אים כלל ניט תופס מקום,
נאר כפתגם הידוע - "די גאנצע וועלט איז ווערט א שמעק טאבאק",
ד. ה. אז ס׳איז טאקע ווייניק תופס מקום
(בלויז - ווי א "שמעק טאבאק"),
אבער פארט עפעס א תפיסת מקום
(ווי א ״שמעק טאבאק״)
-דארף ער זיכער אויסנוצן זיינע זאכן אויף דברי טוב וקדושה.
ובמכ״ש בשעת ער האלט בא דער דרגא אויך ניט - ווי מ׳זעט בפועל,
אז בא רוב מענטשן איז די וועלט ווערט מער ווי א "שמעק טאבאק",
און ער האט הנאה פון געוויסע עניני עולם - דארף ער דאס לכל לראש אויסנוצן אויף גוטע זאכן,
ע״פ הוראות תורתנו הקדושה.
לדוגמא: בשעת ער האט א קופסא מיט א דעקל
(און האלט ניט בא דער דרגא אז ער זעט אין דעם קיין הנאה ניט/ וועלכע מ׳קען נוצן אויף האלטן אבנים טובות ומרגליות
(און בכדי זיי זאלן ניט ארויס־
פאלן דארף מען האבן דעם דעקל און חוט המחבר)
- נוצט ער עס אויף געבן צדקה אויף קישוטי כלה וכיו״ב.
יא. ובנוגע לפועל:
נעמענדיק אין באטראכט אז ווי מ׳־ שטעלט זיך בשבת בראשית אזוי גייט עס א גאנץ יאר - פארשטייט יעדערער׳ אנשים נשים וטף,
אז דאם איז א העכסט־ פאסיקע צייט צו אויסשטעלן א פלאן
(תוכנית)
אויף דער עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו",
צו "פאנאנדערפאקן די פעקלעך" וועלכע מ׳האט אנגעקליבן במשך חודש תשרי - יעדערער אין זיינע ענינים בחייו היום יומי,
איש תחת גפנו ותחת תאנתו,
בא זיך אין דער היים,
אויף דער ארבעט,
אין בית ספר וכיו״ב.
אנהויבנדיק פון אננעמעו גוטע בא־ שלוסען אין פארשטארקן אלע זיינע טעטיקייטן אין תורה ומצוות במשך די אלע טעג פון דעם קומענדיקן יאר: מחזק און מוסיף זיין אין שיעורי תורה,
סיי די שיעורים פרטיים,
כל חד וחד לפום שי־ עורא דילי׳,
און סיי די שיעורים כלליים השוים לכל נפש,
ווי די שיעורי חת״ת
(חומש תהלים תניא)
; מוסיף זיין אין קיום המצוות בהידור,
ובמיוחד - אין מצות צדקה
(ששקולה כנגד כל המצוות 74 ),
כולל - דורך אפגעבן צדקה צו "קרן השגה"
(א קרן כללי פון וועלכן מ׳טיילט צדקה בכל יום במשך ימי השנה).
און אזוי אויך - אין דער עבודה פון "כל מעשיך יהיו לשם שמים" און "בכל דרכיך דעהו" 77 ,
צו אויסנוצן די ענינים וואס געפינען זיך בחלקו בעולם "לכבודו" של הקב״ה,
דורך מאכן פון זיי תשמי־
ש״ס בראשית מבה״ח ועד״ח מ״ח
שי קדושה ותשמישי מצוה,
ביז א מצוה אליין.
ועוד ועיקר: צו מקיים זיין דעם חיוב וואס לעט אויף יעדער איד פון דעם דור פון הפצת התורה והיהדות והפצת ה־ מעינות חוצה - צו מחזק זיין אנדערע אידן אין זייער עבודה,
ובפרט - מקרב זיין צו אידישקייט אידן וועלכע האבן ניט זוכה געווען צו באקומען א געהעריקו אידישער חינוך
(שלא באשמתם ח״ו,
נאר וויבאלד אז נורא עלילה על בני אדם" 55 וכיו״ב).
און די הדגשה בזה במיוחד איצטער -ווייל,
ווי עם ווייזט אוים,
איז דאס דער איינציקער ביאור
(אז אנדער ביאור איז ניטא)
אויף דעם וואס משיח איז נאך ניט געקומען - ווארום מ׳ווארט אז מ׳זאל ארויסגיין צו נאד א איד וואם ווייסט נאך ניט אז מ׳ווארט אויף אים,
און אים נעמען באם האנט
(בדוגמא ווי "ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל״” ע״י הקב״ה),
בדרכי נועם ובדרכי שלום,
מתוך אהבת ישראל - און אים צוריקברענגען צו זיין אמת׳ע מהות און לעבן - תורה ומצוות,
שהם חיינו ואורך ימינו.
און די עבודה איז שייך צו יעדער איד,
מאז פרוי און קינד - ווי מ׳זעט אז א הארציקער ווארט,
אפילו פון א קליין קינד,
קען האבן גאר א שטארקע ווירקונג אויך אויף א איד וואס איז דערוויילע פרעמד צו די ענינים,
און אפילו אויב דאם ווירקט ניט גלייך - ווירקט זיכער לאחרי זמן,
נאכדעם וואם דער שומע טראכט זיך אין דעם אריין,
און מ׳איז עם אים מסביר וכו׳.
ובפרט אז מ׳רעדט מיט אים דברים היוצאים מן הלב,
און מ׳זאגט אים אז תומ״צ איז באמת ניט קיין פרעמדע זאך ח״ו וח״ו,
נאר דאם איז זיין ירושה,
און נאבמער - זיין אמת׳ע מציאות,
זייענדיק א איד,
וועלכער האט א חלק אלוקה ממעל ממש"".
ועוד ועיקר,
אז אין אים קען זיין תלוי אז אלע אנדערע אידן,
כולל גדולי ישראל,
וכל הנשמות שבכל הדורות,
ושכינתא בגלותא - זאלן ארויסגיין פון גלות!
דעריבער איז מובן,
דער הכרח אויף טאו אין דער עבודה.
ובכדי דאם אראם־ ברענגען לפועל מיט נאכמער הצלחה -איז כדאי,
אז יעדערער זאל מזמן לזמן מאבן א חשבון צדק: וויפל אידן האב איך מקרב געווען צו אידישקייט אין די לעצטע טעג?
נוסף צו די אנדערע שיעורים שלו בכל יום ויום,
כולל דעם שיעור מלשון משער זיין - וואס נאך קען איך טאן אויף צו־ איילן ביאת משיח צדקנו?!
און אין דעם קומט צו נאכמער חיזוק -בשעת מ׳רעדט זיך דורך וועגן דעם מיט נאד א אידן,
און מיט א סאך אידן,
כמדובר כמ״פ דער תוקף וואס קומט צו דורך א החלטה וואס מ׳נעמט אז ברבים 1 ".
יב. ויהי רצון אז דורך די הוספות אין מעשינו ועבודתינו - זאל דאם שויו ברע־ נגעו בפועל,
אז פון "ונח מצא חן בעיני ה"/ זאל גלייך זיין די שלימות פון "לך לך מארצך גו׳ אל הארץ אשר אראד"
(וועל־ כע ווערט אנגערופן א "פריילעכע וואך" 2 "),
אז מ׳גייט ארוים פון גלות
(פדן
80) תניא רפ״ב.
81) ראה ד״ה החלצו תרב״ט פ״י.
82) ם׳ השיחות תש״ב ד 30.
- ה׳תש״ג
תצא 4 ״,
און אידן שטייען באופן חדש -אזוי אז בכל העולם כולו זעט מען בגלוי ווי "ישראל אורייתא וקוב״ה כולא חד".
"ארם"/ און מ׳גייט "אל הארץ אשר אראך" - ארץ הקודש,
בגאולה האמיתית והשלימה,
און עם ווערט א חידוש בכל העולם כולו - "השמים החדשים והארץ החדשה" 59 ",
און תורה חדשה מאתי
ספר השיחות - ה׳תש״ג