זייער קיום המצוות,
ווארום דער שכר קומט ניט צו די געוואלדיקע מעלה פון מקיים זיין א מצוה של הקב״ה — וואט פאר א שכר קען מען פאר דעם אפ־ צאלן?!
ג. בכמה מקומות איז מען מבאר" 1
(ע*פ דעם מאמר המשנה "שכר מצוה מצוה"),
אז לעתיד לבוא וועט נתגלה ווערן דער "נחת רוח לפני",
דער רצון ותענוג פון השם אין מצוות,
וואם מ׳טוט אויף דורך קיום המצוות,
דעריבער 2 איז עם א שכר אמיתי אויף קיום המצוות.
דאס איז אבער ניט אינגאנצן מספיק
(אין אונזער פאל)
— ווייל:
(א) דער גילוי הנחת רוח צום מקיים המצוה איז ניט דער תוקף און דער עצם הנחת רוח וואט ווערט אויפגעטאן דורך קיום המצוה בעוה״ז
(ועד כדי כך אז "יפה שעה אחת בתשובה ומעשים טובים בעוה״ז מכל חיי העוה״ב").
(ב) (רוב פון)
די יעודים אין אונזער פרשה,
ועד״ז אין אנדערע ערמער אין תורה,
רעדן ניט
(אפילו ניט ברמז)
וועגן דעם גילוי הנחת רוח פון דעם אויבערשטן,
נאר וועגן ברכות און המשכות צו אידן אין זייערע ענינים גשמיים: "ושמר ה״א לך את הברית ואת החסד גר,
וברכך והרבך וברך פרי בטנך ופרי אדמתך גר,
ברוך תהי׳ מכל העמים,
לא יהי׳ בך עקר ועקרה גר,
והסיר ה׳ ממך כל חולי וגר",
ועד״ז אין די ווייטערדיקע פסוקם.
ד. ויש לומר הביאור בזה לויט דער משנה
(אין היינטיקן פרק״)
— "שכר מצוה מצוה":
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
מצוה"
(ווי די משנה זאגט גלייך פאר דעם),
אז די תכונה פון א מצוה מצ״ע איז,
אז דאם ברענגט דעם מענטשן צו מקיים זיין נאד א מצוה,
ביז א ריבוי מצוות "עד טוף כל המצוות" 2 ?
עאכו״ב ״שכר מצוה״ — וואט דער אויבערשטער גיט פאר דער מצוה 23 — אז דאס ברענגט נאך א מצוה,
נאד א ריבוי מצוות — מלל אן עילוי אין דעם ענין פון דער מצוה עצמה
(קיום רצון ה׳),
סיי בכמות
(מערער מצוות),
און סיי באיכות — א העכערער אופן בה־ מצוה 24 ,
כולל אויר אז די ערשטע מצוה
(אויף וועלכע מ׳באקומט דעם שכר)
זאל געטאן ווערן מיט מער שלימות
(כנ״ל).
ויש לומר אז דאס איז אויד דער תוכן פון דעם שכר מצוה אין די יעודים גשמיים בתורה
(כולל — בפרשתגו)
— "שיסיר ממנו כל הדברים המונעים אותנו מלעשותה
(קיום התורה ומצוותי׳)
כגון חולי ומלחמה ורעב וכיוצא בהן וישפיע לנו בל הטובות המחזיקות את ידינו לעשות התורה כגון שלום ושובע ורבוי כסף וזהב כדי שלא נעסוק כל ימינו בדברים שהגוף צריך להן אלא נשב פנויים ללמוד בחכמה ולעשות המצוה כר"
(ווי דער רמב״ם איז מבאר אין הל׳ תשובה 25 ),
ד. ה. אז דער שכר מצוה פון די אלע יעודים גשמיים איז
ש״פ עקב,
ח״י מנ״א
צדדי,
נאר א שכר ושלימות אין דער.
מצוה" עצמה
(דער קיום פון תורה ומצוות 32 בזמן הזה)
33 — עם וועט
לם,
נ. חולין בסופה),
היום לעשותם ולא היום ליטול שכר
(עיז ג,
א. ד,.
א) וראה בארוכה לקו״ש חי׳ט ע׳ 197 ואילך.
לקו״ש חכ״ם ואתחנן
(תשד־מ).
ה. עפ״ז יש לומר די שייכות פון די צוויי פירושים אין,
עקב",
שכר מצוות,
בעקב"
(אחרית הימים)
און די מצוות עצמן: שלימות פון שכר מצוות איז — די מצוות אליין.
און דאס איז דער פירוש אין,
והי׳ עקב תשמעוף,
אז
(נוסך אויף דעם וואם דורך קיום המצוות בא־ קומט מען שכר,
איז)
דער שכר,
בעקב" עצמה
(,
ושמר ה״א לך את הברית וגו׳" און די אלע יעודים אין דער פרשה)
בא־ שטייט פון הוספה אין קיום המצוות —,
עקב״ בפירושו מצוות — נאכמער המשפטים האלה — ושמרתם ועשיתם אותם.
לויט דעם דארף מעז פארשטיין וואם איז די שייכות פון דער שכר ושלימות במצוות
(,
בעקב")
מיט דעם וואט,
עקב" גייט אויף די,
מצוות קלות שאדם דש
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
בעקביו',
דלכאורה באווייזט דאס אויה 8 דרגא קלה אין מצוות,
ועאכו״ב ניט אויף שלימות המצוות ווי ס׳וועט זיין באחרית הימים
("בעקב")?
ו. וועט מען דאם פארשטיין בהקדים דעם פארגלייד פון דער משנה הנ״ל,
שכר מצוה מצוה" מיט דעם פסוק,
והי׳ עקב תשמעון": די משנה זאגט דארטן• 1 ,
הוי רץ למצוה קלה מ׳ שמצוה גוררת מצוה כו׳ ששכר מצוה מצוה".
וואט אויד דא זעט מען ווי,
רץ למצוה קלה" דוקא איז פארבונדן מיט,
שכר מצוה מצוה" — בדוגמא דער פירוש הנ״ל אין,
והי׳ עקב תשמעון",
אז,
שכר מצוה מצוה" באשטייט פון די,
מצוות קלות כו׳".
ויש לומר הטעם,
ווייל די שלימות פון,
שכר מצוה" דריקט זיד אויס אין דעם קיום פון מצוות קלות,
וכדלקמן.
והביאור בזה:
אין דעם ענין פון,
המצוות קלות שאדם דש בעקביו תשמעון" איז לכאורה פאראן א סתירה: פון איין זייט זאגט מען אז זיי זיינען,
מצוות קלות״,
ולאידך — דארך אין דעם זיין,
תשמעון",
ובלשון חז״לי 3
(בהמשך צו דער דרשה הג״ל אויה ״והי׳ עקב תשמעוף)—,
לא תהא יושב ושוקל במצותי׳ של תורה",,
הוי“ זהיר במצוה קלה כבחמורה״ 35 — ער זעט דעם חילוק צווישן מצוות,
ס׳איז דא א מצוה קלה און א מצוה חמורה,.
און צוזאמען דערמיט,
לא תהא יושב ושוקל" און,
הוי זהיר במצוה קלה כבחמורה".
ש״פ עקב,
ח״י מנ״א
אנזאג "לא תהא יושב ושוקל״ז
איז דער ביאור אין דעם: שלימות העבודה פון קבלת עול איז — אז די קבלת עול איז ניט מצד די מעלה פון קבלת עול
(אז דאם איז "ראשית העבודה ועיקרה ושרשה״ 41 וכיו״ב)
— ווייל דעמולט איז דאם ניט קיין עול,
נאר א זאר וואט ער פארשטייט בשכל; אמת׳ע קבלת עול איז אן קיינע חשבונות,
עול מלכות שמים.
וע״ד הפתגם "אני מתפלל לדעת זה התינוק" 45 ,
בשעת התפלה "לדעת זה התינוק" טראכט ער ניט וועגן די מעלות פון תפלת התינוק
(די מעלה פון פשטות),
נאר "לדעת זה התינוק" ממש,
בלי חשבונות.
די שלימות אין קבלת עול איז דוקא בשעת א איד
("עם חכם ונבוף)
פאר־ שטייט בשכלו דעם אונטערשייד צווישן א מצוה קלה און א מצוה חמורה,
און אז ע״פ חורה איז די מצוה קלה
(לייכטער)
ווי א מצוה חמורה,
ונפק״מ לפועל — אז ע״פ שכל דקדושה קען ער געפינען טעמים פארוואם מ׳מעג אפלייגן לפי שעה דעם קיום פון א מצוה קלה
(אויב זי איז ניט א מצוה שהזמן גרמא,
א מצוה עוברת),
ביז אז עם קען זיין א קם״ד אז "אדם דש בעקביו".
און טראץ דעם אלעם,
איז ער מקיים די מצוה קלה מתוך קבלת עול
(אל תהא שוקל)
באופן פון "הוי זהיר במצוה קלה כבחמורה",
כולל די זהירות פון "אין מעבירין על המצוות" 44 ,
אפילו א מצוה קלה
[וכמובן פון דעם לשון "אין מעבירין",
אז דאם רעדט זיד ניט וועגן א מצוה עוברת,
ווייל אויב ער איז זי ניט
ז. עפ״ז איז פארשטאנדיק די שייכות פון "שכר מצו ה מצוה"
(שלימות קיום המצוות "בעקב",
באחרית הימים)
צו דעם ענין פון "עקב" בפירושו "מצוות קלות שאדם דש בעקביו":
דורך קיום מצוות קלות
(,
המצוות קלות כר תשמעון״)
— באקומט מען די שלימות פון "שכר מצוה מצוה"
(ע״ד ווי ס׳וועט זיין לע״ל),
מ׳איז מקיים א מצוה ניט גאר מצד החשבון בשכל,
נאר מחוך קבלת עול,
און נאכמער
(קיום המצוה באופן נעלה יותר)
— אז צוזאמען דער־ מיט,
ואדרבה — דורך דעם — וואס ער
ספר השיחית - ה׳תשמ״ט
נוצט זיין שכל און פארשטייט אז חם איז א מצוה קלה,
זרז ער זי מקיים מתוך קבלת עול מיט דער גאנצער זהירות פון א מצוה חמורה,
וואט דורך דעם ווערט אויך זיין שכל
(און זיין גאנצע מציאות)
45 פארבונדן — מצוה מלשון צוותא וחיבור — מיט דעם אויבערשטן.
באופן אחר קצת: די שלימות פון "שכר מצוה מצוה" לע״ל
("והי׳ עקב תשמעון")
וועט זיר אויסדריקן
(מער)
אין קיום מצוות קלות שאדם דש בעקביו,
זיי כרענגען ארויס תכלית השלימות פון קיום המצוות — בתכלית הביטול צו דעם אויבערשטן,
וביחד עם זה — ווי דאס נעמט דורך און קומט ארויס פון זיין מציאות
(זיין שכל והרגש).
ועפ״ז יומתק דער פירוש איו משנה "הוי רץ למצוה קלה" דורך דעם וואס "מצוה גוררת מצוה כו׳ שכר מצוה מצוה": דוקא דורך רץ למצוה קלה
(וועלכע איז ע״פ שכל דקדושה ניט אזוי חמור)
ברענגט עם צו שלימות אין קיום המצוות — "מצוה גוררת מצוה"* 4 ,
און נאכמער — "שכר מצוה מצוה",
ביז שלימות שכר מצוה — בקיום המצוות דלע״ל.
ח. דערפון האט מען א לימוד נפלא אין דער עבודה פון א אידן:
ש״פ עקב,
ח״׳י מנ״א
ט. דקר ענין הנ״ל האט אויך א שייכות מיוחדת טיט דעם יום ההילולא פון דעם טאטן בעשרים במנחם־אב,
וועלכער ווערט געבענטשט פון דעם שבת
[וכידוע אז כמה מנהגי יארצייט הויבו זיר או איו דעם שבת שלפניו],
וואם ביום ההילולא איז.
כל מעשיו ותורתו ועבודתו אשר עבד כל ימי חייו" שטייט בגלוי און איז.
פועל ישועות בקרב הארץ" 49 :
עבודתו פון דעם בעל ההילולא איז באשטאנען
(בעיקר)
אין כל השייך לרבנות אמיתית ומנהיגות אמיתית,
כולל — אפילו בהיותו אין א גלות בתוך גלות,
וואו ער האט זיד עוסק געוועז אין תורה ויהדות,
כולל אויר — הפצת פנימיות התורה,
מתור מסירת נפש ממש,
וכידוע וואם שטייט אין חינוך" 5 אז.
צער הגלות שקול כמעט כצער המיתה,
שנפרד האדם מאוהביו ומארץ מולדתו ושוכן כל ימיו עם זרים",
און ווען דער צער גלות ציט זיר א משד זמן,
איז דא א מעלה נפלאה אין דער עבודה בקיום התומ״צ אין גלות מתיר מס״ג,
ע״ד מאחז״ל׳ 5 .
אלמלא נגדוה לחנני׳ מישאל ועזרי׳ כו׳" 52 ,
כאטש אז זיי האבן זיר
ספר השיחות - ה׳משמ״ט
ביידע נעמען זיינען לשון עתיד — לוי ע״ש,
ילוה אישי אלי" לשון עתיד,
יצחק איז לשון עתיד,
ע״ש,
כל השומע יצחק לי" 60 ,
און מרמז אויף שלימות הצחוק והתענוג דלע״ל",
וואם לע״ל ליצחק יאמר כי אתה אבינו 62 .
ולהוסיף,
אז דער יחוס פון דעם בעל ההילולא איז פון זרע דוד"
[כידוע אז ער איז א דור השביעי פון דעם אלטן רבי׳ן,
וועלכער איז א דור השביעי פון מהר״ל פראג,
און דער מהר״ל שטאמט פון זרע דוד]
4 *.
ויש לומר,
אז דאס איז אויך דער קשר מיט ד עם וואם די גמרא זאגט 5 * אז בעשרים באב
(יום ההילולא)
האט א משפחה פון בית דוד** מקריב געווען קרבו עצים.
דער ענין אין עבודה: בכדי ברענגען די גאולה העתידה דארף זיין די שלימות פון דער אייגענער עבודה און שלימות אין דער השפעה על הזולת 7 *.
ווי דאס איז געווען כאם בעל ההילולא: ער האט געטאן זיין אייגענע עבודה בשלימות,
ביז מתוך מם״נ,
כולל — דורך זיין שרייבן דברי תורה,
נגלה דתורה ופנימיות התורה.
ער איז געווען א רב
ש״פ עקב,
ח״י מג״א
ו65
זיד ניט צו צו "הקרן" וואס מ׳רעדט,
נאר די ווערטער גייען אריין אין זיינע אויערו — פועל׳ט ער סו״ם אויף אים "יצחק",
הצחוק והשמחה,
ביז ווי דאם איז למעלה ממדידה והגבלה.
ולהוסיף אז.
(יצחק)
לי" גייט בפשטות אויף שרה,
און ווי זי איז שרה
(מיט א ה״א),
האבנדיק א שייכות מיט עולם 68 — ע״ד ווי אשת בעל ההילולא,
וועלכע איז געווען צוזאמען מיטן בעל ההילולא אין גלות,
און האט אים דארט ארויסגעהאלפן בעבודתו
(כנ״ל),
כולל — דורך קלייבן גראז און מאכן דערפון דיו בכדי אז דער בעל ההילולא זאל קענען שרייבן זיינע דברי תורה,
וועלכע זי האט דערנאך ארויסגעבראכט פון גלות בתוך גלות אין מאסקווא און דער־ נאך זיינען זיי אנגעקומען ע״י כמה,
כו״ב ממוצעים וכר וכר ביז..
— עם איז אנגעקומען אין ברוקליז און אפגע־ דרוקט געווארן וכר.
י. דער לימוד דערפון פאר יעדעח:
יערער איד האט אין זיף די עניגים פון ״לוי״ און פון ״יצחק״ — כפס״ד הרמב״ס" "לא שבט לוי בלבד אלא כל איש ואיש אשר נדבה רוחו כר",
און בנוגע ליצחק אבינו — האט אין זיך יעדער איד די כחות פון די אבות" 69 .
דארף ביי א אידן זיין די עבודה אין ביידע קוים — עבודה עם עצמו בקיום התורה והמצוות,
"והי׳ עקב תשמעון את המשפטים האלה ושמרתם ועשיתם אותם",
כולל די זהירות כמצוות קלות כבחמורות,
און די עבודה עם הזולת — דורך הפצת התורה והיהדות און הפצת
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
א. חודש אלול — וועלכער ווערט געבענטשט דעם שבת — איז,
ווי בא־ וואוסט,
דער חודש החשמן והתשובה׳ פון דעם פארגאגגענעם יאר,
ווען יעדער איד דארף מאכן א חשבון הנפש וסד״הכל פון זיין עבודה במשך דעם גאנצו יאר,
על מנת ער זאל פארריכטן,
דערגענצן און פארבעסערן די עמדה; און אויר מאכן די פאסיקע הכנות צו דער עבודה פון דעם קומענדיקן יאר,
אז זי זאל זיין נאד בעסער ווי ביז איצטער.
דאס איז איינער פון די טעמים אויף דעם וואט עם שטייט אין ספרים,
אז אין די ראשי תיבות פון "אלול" זיינען מרומז אלע עניני עבודה — די שלשה עמודים שעליהם העולם עומד תורה עבודה און גמילות חםדים 69 — ווייל דער חשבון והכנה פון חודש אלול דארף ארומ־ נעמען אל ע עניני עבודה
(פון דעם פאר־ גאנגענעם יאר און פון דעם קומענדיקן יאר)
— וועלכע שטעלן זיר אויס בכללות אין תורה עבודה וגמילות
חסדים
[מתאים למנהג ישראל — צו מרבה זיין אין חודש אלול אין לימוד התורה,
עבודת התפלה* און גמילות חסדים 5 ].
דערצו זיינען פאראן נאך צוויי ענינים וועלכע זיינען מרומז אין די ר״ת פון אלול — דער עגין התשובה*,
און דער ענין הגאולה העתידה לבואי.
וויבאלד אז די צוויי ענינים זיינען אויר מרומז אין "אלול",
איז פארשטאג־ דיק אז זיי זיינעו איין־ א טייל פון דער עבודה פון דעם חודש.
בנוגע צו תשובה איז פארשטאנדיק בפשטות: חודש אלול ווערט דאד אנגע־ רופן דער חודש החשובה — דער עניו פון חשבון הנפש
(אויו* דער פריער־ דיקער עבודה)
און הכנה צו די ווייטער־ דיקע עבודה — איז דער תוכן פון עבודת התשובה
(כלשון הידוע — חרטה על העבר און קבלה טובה על להבא•);
8
(;!^ז)
1*^814 ^גו.
11041
1X411! :1,
1 :״X10)
141. 141 *^1-%1!41£ *3 1X04 44
(1418 1
(24111.
1! 14,-
'״״!11111.
41* 40^1,
4א ^0 ״1111.
111' 04,
4111 '1^1 611 !!11411X11)
0330)
064 140 1>א 1160 ׳,.
1401^8 140 41 131 13441.
1* — £031.
14111 108)
34. 161 '4031.
11 61 81311 !411£1ז1
(.
161) 130 1.
6 83310 108)
34 01334,
0 '
(413430 £6 131*)
31*.
34141 £6 06161 31* 108)
34 011 844,
11) 1 11*
'״3130*18 01030' 414,
1 844130 13 11411 —
£41 *31)
1411611 1111 141 313111 101 13 34
(108 4180 4,
61113 11X3*11 1144-
1160 140 814,
30 ׳
(״31131 *,
£1134)
11410
61331 6 113)
10118 11X1
(1 *31 1331 40118 140 83)
101 041141' 08346 030 40 00311 011 141 31318' 6111160 131 6131 341108' 1144041 860 04860 140 616 3141113114 11313 8X113 0116 044 306 — 8601 13304 84418 88X113 030 6 1134 — 1130641 61 46 040 040 813430 081130 631 301430 4*811 01)
: £8410 410443 341108 418131 60341
61 ״4״£8631)
4003 40113 8X13430 8841108 40113 011 8448 13 1״14
״1863130 01030 ׳״016.
0 844130'
(341108
־93.
1 0,
1
(11 '103.
1 10
(01 '103.
0 11111
(6
06101 61 13304 844130 11411
(1111 631 141 40118 011 3118 18X113' 88X113: 341108 030 61331 4310 18318 8448 1160 841108 010 6138 631 84418
13 84108 13 61130 030 ״01030 844130' 061 ״341108* 1331 84130 830
!140 631 0361130 13 011 633041 631
0611 341108 140 6138 41 1618 — 40318 61 4101 1״3 631 41 6130 '11161)
1 611 '
(3118 18X113)
״01030 844130'
(010 611)
801330 631 6 11410 11).
61 61 '631 011 141 — ״01030 844130' 061 ״341108' 84130 31* 84108 13 0611160 06141060134 030 31* 118*£>! '״01030 1844130 341108' ■8841081 4111;> 31* 11*03 140 130 -084 061410331 160 841 1140 *0
'14;>* 31141 31* 311* 6 011 11:1111)
141 011,
0334 6
(061 '403030 031 601414 31* 11* 40118 141 138* 4101 64,
0 061 030)
31* 160 61 1601 41 301 -80 31* — ״,
4,
14** 31* 81181 31* 1160 14,
8*80 4031 141 00104 131* 6113
£59
414* 1^000 '8*1 0״*
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
נשמה אין א גוף דא למטה אין עולם הזה הגשמי,
וואס דאס איז דאך א גע־ וואלדיקע ירידה,
אז א נשמה ווי זי איז "טהורה היא" למעלה
(זייענדיק צוזא־ מען מיט "האלקים אשר נתנה"),
זאל אראפקומען אין א גשמיות׳דיקן קער־ פער און א גשמיות׳דיקע וועלט
(עולם מלשון העלם והסתריי),
וואו עם הערט זיד ניט אן איר מקור,
און זי זעט אוים ווי א באזונדער זאד,
א יש ודבר נפרד ח״ו בפני עצמו פון דעם אויבערשטן — רופט דאם ביי א אידן ארויס די תשוקה און התגברות בעבודה,
צו זיך אומקערן צוריק
(והרוח תשוב)
אל האלקים אשר נתנה,
למקורו ושרשו,
און זיין בדביקות
(בגלוי)
מיט דעם אויבערשטן
(משא״ב בשעת די נשמה איז למעלה האט זי ניט דעם תוקף,
זי איז ע״ד עבודת הצדיקים בערך צו עבודת התשובה).
און די תשובה איז שייר און דארף זיין בא יעדן אידן
(אויר אזא וואס לא עבר עבירה מימיו׳ אוו אויר צדיקים)
— גלייך בתחלת עבודתו,
ואדרבה — דאם איז דער יסוד והקדמה צו אלע עניני עבודה.
דעריבער איז די משנה מקדים "תשובה" פאר "מעשים טובים",
ווייל דורך דעם תוקף התשובה
(והרוח תשוב אל האלקים)
— אז א איד ציט זיר צוריק צו דעם אויבערשטן — ווערן די "מעשים"
(מעשי המצוות)
"מעשים טובים",
טובים ומאירים.
[און נאכמער: די תשובה טוט אויף א חידוש בא דעם אידן המקיים את המצוה לגבי ווי זיין גשמה איז געווען למעלה קודם ירידתה למטה
(ווארום אויב ניט איז מאי אהני — וואס האט מען פאר־ דינט — פון דער ירידה למטה)
— ווי
ג. וליתר ביאור:
די כוונה פון ירידת הגשמה למטה בעולם און בבריאת האדם בכלל,
איז — צו דינען דעם אויבערשטן,
אני נבראתי לשמש את קוני 22 ,
דויד דעם וואס א איד
(אלם נשמה בגוף)
הארעוועט מיט זיינע אייגענע כחות צו מקיים זיין תורה ומצוותי׳,
ניט אין אן אופן ווי ער בא־ קומט א מתנה
(וואס דעמולט איז דאס "נהמא דכיסופא״”).
דערפון איז פארשטאנדיק,
אז אין זיין עבודה בקיום המצוות עצמן,
איז די שלימות הטוב,
בשעת דער קיום המצוה איז אין אז אופן — אז נוסף צו דעם