פון כללות עבודת האדם לשמש את קונו,
ווי פארשטאנדיק אויר פון דעם וואם די תורה טיילט דא אוים במיוחד פרשת המנורה פון די אנדערע עבודות אין משכן — ווייל הדלקת המנורה איז א חלק עיקרי וכללי אין דער עבודה במשכן,
וועלכער באדייט כללות העבודה פון א אידן,
"ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם* — בתור כל אחד ואחד מישראל" 1
[ביז ווי רש״י איז מפרש עה״פ,
אז ״שלר גדולה משלהם״ — ד.
ה. אז די הדלקת המנורה
("שלד")
איז "גדולה" פון דער עבודה פון חנוכת המזבח ע״י קרבנות הנשיאים,
וועלכער איז אויר אן ענין עיקרי וכללי אין דעם משכן"].
ועד כדי כד איז "בהעלותד את הנרות" אן ענין עיקרי וכללי,
אז די עבודה בזה איז קיים באופן נצחי אויך בגשמיות בכל זמן ובכל מקום — ווי דער רמב״ן איז מבאר",
אז "קרבנות כל זמן שביהמ״ק קיים הן נוהגין,
אבל הנרות אינו במלין לעולם",
אפילו לאחרי חורבן ביהמ״ק,
ווי מ׳זעט פון "נרות של חנוכה כו׳ שהיא נוהגת אף לאחר חורבן בגלותינו".
דאם הייסט,
אז אע״פ וואם אלע עניני התורה זיינען נצחיים און גיבן ארויס הוראות נצחיות לכל הדורות כולם — איז דאם בגלוי אין דער עבודה פון הדלקת הנרות,
וועלכע איז קיימת
בגשמיות בכל זמן — אויר בזמן הגלות,
ובכל מקום — אויד חוץ פון ביהמ״ק" און אין חוץ לארץ !בפשטות הענין פון נרות חנוכה,
וואם מקומן איז "על פתח ביתו מבחוץ" 2 ],
און דורך יעדן אידן
(ניט נאר א כהן)
וועלכער צינדט אן די נרות
(חנוכה).
דערפון איז מובן,
אז דער ענין פון "בהעלותך את הנרות" איז אן עבודה הכי עיקרית וכללית בכל זמן ובכל מקום ובכל מעמד ומצב.
ג. והביאור בזה:
"בהעלותך את הנרות" איז די תכלית וכוונה אין דער עבודה פון יעדן אידן איו "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם": יעדער" איד האט א נשמה וועלכע איז א ג־טלעכע ליכט,
"גר זד נשמת אדם" 3 .
דארף א איד איר אנצינדן מיט דער ליכט פון "נר מצוה וחורה אור"",
און דורך דעם זאל זי אויפלייכטן מיט איר אמת׳ע ליכטיקייט,
וועלכע באלייכט זיך,
זיין גאנצע מציאות
(זיין גוף און אלע כחות הנפש)
און חלקו בעולם — זיינע דברי רשות,
כל מעשיך יהיו לשם שמים ובכל דרכיך דעהו",
און באלייכט אויך די מענטשן אדום,
ביז — באלייכטן עולמו של הקב״ה
(וואם איז מצ״ע
סמר השיחות - ה׳חשמ״ט
מלשון העלם והסתר)
— ממנה אורה יוצאה לכל העולם כולו 4 — מיט,
נר מצוה ותורה אור",
און אזא ליכטיקייט וועלכע פארבינדט — מצרה מלשון צוותא וחיבור" 2 כביכול — די גשמיות׳־ דיקע וועלט מיט דעם אויבערשטן,
אווי אז די גאנצע וועלט ווערט — בלשון הידוע — א דירה לו יתברך בתחתונים 21 .
און דער כח לזה — איז דורך אהרן כהן גדול,
וועלכער איז מדליק די מנורה,
ועד״ז די דרגא פון אהרן כהן גדול אין יעדן אידן —,
ממלכת כה־ נים״ 22 — צו אנצינדן דעם,
נר ה׳" זי זאל לייכטן מיט,
נר מצוה ותורה אור".
סיי בנוגע צו דעם אייגענעם,
נר ה׳",
אליין צו זיין א שיינענדיקע ליכט,
און סיי בנוגע צו דעם,
גר ה׳" אין אנדערע אידן — צו אנצינדן
(אדער צוגעבן ליב־ טיקייט צו)
יעדער,
גר ה׳ נשמת אדם" מיט וועלכע מ׳קומט אין בארירוגג,
ביז צו אלע אידן,
וועלכע טיילן זין־ אין שבעה סוגים
(בעבודת זד)
כנגד די שבעה קני המנורה
(יש עובד מאהבה משוך כמים,
ויש מאהבה כרשפי אש וכו׳)
23 — עם זאל זיין,
אל מול פני המנורה יאירו שבעת הנרות",
יעדער איד זאל לייכטן מיט זיין ספעציעלע ליכטיקייט,
און אויר ווי פון אלעמען צוזאמען ווערט איין "מנורת זהב כולה" 24 .
ד. וכשם ווי דער כללות הענין פון,
בהעלותך את הנרות" גיט ארויס די כללות׳דיקע תכלית פון עבודת האדם לשמש את קונו,
אזוי גיבן זיר ארויס אין די פרטים פון דעם ציווי נקודות עיקריות אין דער עבודה:
סיי בנוגע צו דעם,
מדליק הנר״ — "דבר אל אהרן ואמרת אליו בהעלותד גו׳",
אז ער דארף זיין בדוגמא צו אהרן הכהן,
איש החסד — ער זאל טאן די עבודה בדרכי נועם ובדרכי שלום,
ובלשון המשנה 23 —,
הוי מתלמידיו של אהרן אוהב שלום ורודף שלום אוהב את הבריות ומקרבן לתורה": מ׳דארף יעדן אידן ליב האבן,
אפילו אזא וואם זיין איינציקע מעלה איז וואם ער איז,
בריות בעלמא"* 2
(א באשעפעניש פון דעם אוי־ בערשטן),
און אים מקרב זיין צו תורה — ער זאל לייכטן מיט,
נר מצוה ותורה אור" !נוסף צו דעם,
אז ביי אים זאל לייכטז אוו זיר אנזען בגלוי ווי ער איז א,
ברי׳" של הקב״ה,
דער,
אומן שעשאני" 22 ].
סיי בנוגע צו די,
נרות״ — אז יעדער איד איז איינער פון די "שבעת הנרות",
ווייל ער האט זיין,
נר ה׳ נשמת אדם",
ובמילא איז פארשטאנדיק אז וויבאלד מ׳זאגט אים אן "בהעלותך את וערות"
(לשון רבים)
— האט ער בכח צו "אנ־ צינדן" דעם "נר זד" אין יעדן אידן,
בידוע אז יעדער מענטש האט דעם כח צו משפיע זיין אויף אנדערע,
ביז אויף אלע מענטשן,
ועאכו״כ מצד בחי׳ אהרן שבו,
וועלכע גיט אים דעם כח אז די השפעה זאל זיין אין אן אופן פון "בהעלותך את הנרות",
ויי■
ש״פ בהעלותך,
ב״א סיון
[אפילו ווען ער מיינט או ער קען נאר ווירקו אויף א קליינע צאל מענטשן,
איו
(נוסף צו דעם וואס א בשר ודם קען מאכן א טעות אין זיין אייגענעם חשבון,
איז אפילו אויב זיין חשבון איז ריכטיק)
— דורך דעם עצם ענין וואט ער פאר־ נעמט זיר מיט השפעה און חינוך וכיו״ב,
גיט דאם ביי אים צו ידיעות און נסיון צו קענען דערנאר זיין מסוגל צו משפיע זיין אויף נאד מענטשן];
אזוי אויר לאידך גיסא: אין יעדער מענטש קען אלעמאל צוקומען אין ליב־ טיקייט פון דעם "נר ה׳",
סיי אין א גדול שבגדולים,
און סיי אין א קטן שבקטנים
[ווי מ׳זעט דעם סדר אין חינור,
אפילו אין סדר העולם,
אז מ׳הויבט אן ערציען א קינד גלייר ווי ער ווערט געבארן,
נאד איידער ער האט עפעס א פארשטאנד — באווייזט מען אים תנועות בידים וכיו״ב,
און מ׳לערנט אים ער זאל דאם נאב־ מאכן וכר].
ועוד ועיקר — די תורה דייט אויר אן דעם אופן ההדלקה,
ווי רש״י איז מפרש אז דער "בהעלותך" דארף זיין אין אן אופן "שצריך להדליק עד שתהא שלהבת עולה מאלי":
שלימות ואמיתית העבודה איז בשעת דער "נר• ווערט אנגעצונדן אין אזא אופן אז דאס לייכט דערגאך פון זיך אליין,
דער פלאם פייער גייט אויף "מאלי׳",
ד. ה. אז די עבודה פון דעם נברא זאל זיין בכח עצמו• 2 — און דער־ נאד ניט דארפן אנקומען צו א "צווייטן" וואס זאל אים אנצינדן.
סיי בנוגע צו די אייגענע עבודה: דאס וואם די נשמה פון א איד ווערט אנגע־
צונדן מיט "נר מצוה ותורה אור",
דארף זיין איו או אופן — אז דאם בלייבט ניט ווי א צוגעגעבענע זאך אויף זיין גוף הגשמי און זיינע כחות,
נאר דאס נעמט דורך זיין גאנצע מציאות,
אזוי אז דאס ווערט א טייל פון זיין טבע און רגילות,
אז ער פון זיד אליין — ״מאלי״ — ווערט א לומד תורה ומקיים מצוות,
ע״ד "מנפשי׳ כרע""
און סיי בנוגע צו דער עבודה מיט אנדערע: די אמת׳ע און שלימות׳דיקע השפעה אויף א צווייטן צו אנצינדן זיין "נר ה" זי זאל לייכטן מיט "נר מצוה ותורה אור" איז דוקא ווען יענער ווערט א ״שלהבת עולה מאלי׳״ — אז אייר ווען דער משפיע
("מדליק")
גייט פון אים אוועק,
בלייבט ער
(זיין מציאות,
כולל הגוף)
לייכטן פון זיך אליין.
מ׳קען דאר מיינען,
אז ס׳איז גענוג וואס מ׳האט יענעם ארויסגענומען פון די דרגא פון "בריות בעלמא" און אים מקרב געווען לתורה.
לערנט אים די פרשה,
אז דערמיט האט ער ניט יוצא געווען ידי חובתו פון "בהעלותך את הנרות": ווען איז ער דאם מקיים בשלי־ מותו — דוקא בשעת ער טרעט ניט אפ פון דעם מושפע ביז ער זעט אז ער האט גענוג ידיעות אין אידישקייט און אין תומ״צ אז דער פלאם פייער פון "נר מצוה ותורה אור" איז,
עולה מאלי",
אזוי אז אפילו ווען ער געפינט זיך במקום רחוק ממנו,
בקצוי תבל,
שיינט ער פון זיך אליין מיט "נר מצוה ותורה אור".
28) ראה סד־ה בהעלותך ודש׳ת.
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
ווי מ׳זעט עם אין דעם סדר החינוך"? און ניט נאר בא אידן גאר אויך בא ניט־ אידן׳ 3 — אז די כוונה און שלימות החינוך פון א קינד איז,
צו אים מדריך זיין במדות והנהגות ישרות אז דאס זאל ווערן זיין הנהגה רגילה וטבע
(ביז אז
גם 15 כי יזקין לא יסור ממנה) 33 ,
אין אן אופן אז ער זאל קענען שטיין אויף די "אייגענע פיס",,
עולה מאלי׳",
און ניט דארפן אנקומען צו זיינע עלטערן און מחנכים,
נאר קענען אליין אויפטאן מיט די אייגענע כחות,
שאפן אן אייגענע פרנסה,
אויפשטעלן אן אייגענע שטוב און משפחה וכו׳.
אזוי,
אז דער מחונך ווערט א,
נר להאיר",
וואס האט דעם כח צו אנצינדן נאד נרות,
ונר מנר,
אין אן אומאויפ־ הערלעכן המשך.
ולהוסיף בדיוק הלשון "עולה מאלי׳"
(״בהעלותך — על שם שהלהב עולה כתוב בהדלקתן לשון עלי׳ כו׳״)
— דאע״ם וואם בפשטות איז דאם דער־ פאר וואס טבע האש איז צו עולה זיין למעלה,
איז דאך אבער יעדער זאך אין תורה בדיוק,
דארף מען זאגן אז אין דעם איז אויך דא א לימוד:
אפילו לאחרי ווי ער לייכט מיט "נר מצוד,
ותורה אור" אין אן אופן פון "מאלי׳"
(פון זיך אליין),
זאל ער ניט בלייבן שטיין אויף דער מדריגה,
נאר ער דארף שטענדיק עולה זיין העכער און העכער,
ילבו מחיל אל חיל".
און
ש״פ בהעלותך,
כ״א סיון
דאם גופא
(דער "עולה*)
דארף אויר זיין ״מאלי׳״ — פון זיר אליין,
מצד זיין טבע ורגילות
(און ניט נאר מצד דער השפעה פון דעם מדליק).
[ולהוסיף,
לויט דעם צווייטן פירוש איו פרש״י
("מעלה היתה לפני המנורה שעלי׳ הכהן עומד ומטיב"),
אז דורר דער עבודה פון "בהעלותך את הנרות"
(ביז באופן "שתהא שלהבת עולה מאלי׳"),
ווערט אן עלי׳
("בהעלותד")
אייר אין דעם משפיע 35 והוא המתחיל — עולה במעלה].
ה. די עבודה כללית פון "בהעלותר את הנרות״ — כללות עבודת האדם — טיילט זיר אין צוויי חלקים: א)
די עבודה פון הדלקת •נר ה׳ נשמת אדם" דורד ״נר מצוה ותורה אור״ — די עבודה אין עניני קדושה,
לימוד התורה וקיום המצוות,
ובכללות — איז דאם די עבודה בתור המשכו והמקדש שבכל אחד ואחד.
ב) די עבודה פון באלייכטן די וועלט — ממנה יוצאה אורה
(להאיר)
לכל העולם כולו,
חוץ פון דעם משכן ומקדש פרטי,
ובכללות — די עבודה בבירור הגוף ונה״ב,
און בירור העולם,
דברי רשות — כל מעשיך
(דיינע מעשים)
יהיו לשם שמים און בכל דרכיך
(דיינע דרכים)
דעהו.
גופא — עילוי אחר עילוי,
מחיל אל חיל,
עד לדרגת,
יראה אל אלקים מיוד,
נחי׳ ייז שנמסה,
עגם הנשמה,
שהיא רק עיון וסימו
(אנא סימנא בעלמא)
לעזמותו ית?
ויש לומר,
שעלי׳ זו היא לא רק מעד מנע העלי׳ שבהנשסה,.
מאלי",
אלא משום התקשרות עעם הנשמה נעזמותו יח׳,
ולנן עלייתה היא למעלה מעלה,
ואינה מדודה יטבע העלי׳ שלה.
והחידוש הוא — שעלי׳ זו גופא
(שלמעלה ממנע שלה)
נעשה.
מאלי",
המנע שלה.
וראה לקמן ס״ה.
און דער סדר העבודה איז פריער ״קשוט עצמך״ 34 — מדליק זיין דעם "גר ה׳" פון א אידן דורך "נר מצוה ותורה אור",
וואם דאס איז דער עיקר עבודה פון לעשות לו ית׳ דירה בתחתונים,
כמבואר בכ״מי 3 אז דאס איז בעיקר
(ולכל לראש)
— די דירה
(משכן ומקדש)
אין א איד וואס געפינט זיר בעוה״ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו: דערנאך,
און דורך דעם,
קומט די עבודה פון לעשות לו ית׳ דירה בתחתונים,
אין וועלט.
ויש לומר,
אז דאס איז דער סדר והמשך פון די צוויי עניגים בפרשתנו — "בהעלותך את הנרות" אין דעם משכן,
און דערנאך בהמשך לזה — דער סדר המסעות אין מדבר• 3 ,
ווען "העלות הענן מעל האוהל",
וואם דעמולט "יסעו•
(און מ׳האט,
איינגעפאקט" און געטראגן דעם משכן און די כלי המשכן):
פריער קומט די עבודה פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" דורך "נר מצוה ותורה אור״ — "בהעלותך את הנרות"
(מיט די אלע פרטים הנ״ל).
דערנאך ובהמשך לזה קומט די עבודה,
אז אויך בשעת "העלות הענן מעל האוהל",
און אידו גייען אין וועג,
"דרכיך"
(וואם איז מצ״ע ניט קיין עבודה בקדושה,
רק און נאר ווי אן אמצעי בכדי אנקומען אין ארץ ישראל),
אין דעם
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
מדבר סיני — זאל אויך דארטן זיין אורה יוצאה לכל העולם,
אז מ׳זאל זען אז אויר די נסיעות בדרך זיינען "על פי ה׳״ — "על פי ה׳ יסעו על פי ה׳ יחנו",
ביז זיי האבן דאם געזען בעיני בשר אין דעם ענן ה׳ וואם האט זיי געפירט.
ויש לומר נאכמער: וויבאלד אז די תכלית העבודה פון "בהעלותך את הנרות" איז "שתהא שלהבת עולה מאלי׳",
אז דאם זאל דורכנעמען מציאות האדם — איז פארשטאנדיק אז די שלימות בזה און די אמת׳ע בחינה לזה
(אז דאם איז ניט קיין דבר נוסף עליו,
נאר "מאלי׳")
איז בשעת דאס נעמט דורך אויך דעם חלק הרשות פון דעם אדם
(ניט נאר ווען ער טוט די עבודה פון "נר מצוה ותורה אור" איו משכן,
ביהכנ״ס וביהמ״ד)
— אז אויך דאס איז "על פי ה׳",
ד,
ה,
אז אויך אין "דרכיך"
(דרכי הרשות)
פון דעם מענטשן,
גייט ער פון זיר אלייז,
"מאלי׳"
(ניט וואו און ווי ביי אים קומט אוים,
נאר)
— "על פי ה׳",
וואו דער אויבערשטער פירט אים,
אזוי אז עם הערט זיר ביי אים אן
(ניט אז ער איז דער גייער,
נאר)
אז "ויהי בנסוע הארון""
(לאחרי דעם ענן ה׳),
אז דער "ארון ברית ה׳" גייט״י,
און ער גייט נאד,
און אין דעם גופא איז דאם אין אן אופן פון ״שלה מאלי׳״ — כפשטות ענין הנסיעות,
אז ער בלייבט ניט שטיין אייף אן ארט,
נאר ער האלט אין גיין ווייטער
(העכעד),
ביז אז אויר "מקום חנייתן אף הוא קרוי מסע,
לפי שממקום החני׳ חזרו ונסעו לכר נקראו כולו מסעות" 1 / אזוי אז די עלי׳ ווערט "מאלי׳"
(א חלק פון
זיין טבע).
ויש לומר הטעם,
ווייל דער "מאלי׳"
(דער טבע)
פון דעם מענטשן איז אינגאנצן "על פי ה׳",
דעריבער איז ער זיך ניט מסתפק ווי ביי אים קומט אויס ע״פ טבע שלו,
נאר זיין "מאלי׳" איז אין אן אופן פון ״עולה״ — נאב־ גייענדיק דעם אויבערשטן,
"על פי ה׳"",
ו. אזוי איז אויר אין עבודת האדם בזמן הזה:
דער לעבן פון א אידו טיילט זיר אויף צוויי חלקים: א)
די צייט ווען ער טוט די עבודה פון "נר מצוה ותורה אור",
אין אנצינדן דעם "נר ה׳" איז זיר און אין אג־ דערע אידו,
ובאופו פון.
שלהבת עולה מאלי׳",
מיט די אלע פרטים שבזה.
ב) די מסעות שלו ממקום למקום במשר ימי חייו — כידוע אז יעדער איד גייט דויד די מ״ב מסעות במשך זיין לעבן״ — ניט דוקא דורד א שליחות של תומ״צ,
נאר אויר בעניני הרשות שלו,
צוליב פרנסה וכיו״ב,
אדער טלטולי האדם מצד שינוי מצב המדינה,
מלחמות וכיו״ב
[ווי מ׳זעט עט בדורנו זה במיוחד — די פארשידענע נסיעות ממדינה למדינה וועלכע א ריבוי גדול פון אידן זיינען דורד].
וכשם ווי אין די מ״ב מסעות אין מדבר זייגען געוועו שינויים איו משר
ש״ם בהעלותך,
כ״א סיון
זמן החני׳,
"ימים רבים"
[ביז אז אין איין ארט איז מען געווען ח״י
(אכצן)
יאר“],
אדער "ימים מספר",
"מערב ועד בוקר גו׳ או יומם ולילה,
או ימים או חודש,
או ימים
(שנה)
״ 5 ♦ — אזוי איז דאם אויר אין די מסעות
(אדער — פעולות)
פון א אידן במשך ימי חייו,
אז זיי האבן גע־ דויערט פארשידענע תקופות,
אזוינע ערטער אדער פעולות וועלכע האבן גע־ דויערט כו״ב שנים,
אנדערע וועלכע זיינען נאר א טאג,
צוויי טעג,
וכיו״ב.
דארף א איד וויסן — אז נוסף צו דעם וואס ביי אים דארף זיין "בהעלותך את הנרות" אין "נר מצוה ותורה אור"
(אין זיין משכן ומקדש סרטי),
דארף ער זיר אויר מתבונן זיין אין די נסיעות און מאורעות בעגיני רשות וועלכע ער גייט דויד אין זיין לעבן
(וואם זיינען לכאורה חוץ פון דעם משכן ומקדש שלו)
— אין ״דרכיד״ און ״מעשיר״ — אז אויר דאם איז "על פי ה׳ יסעו ועל פי ה׳ יחנו" 46 ,
ווי עם שטייט" "מה׳ מצעדי גבר כוננו ודרכו יחפץ״ — "א איד דארף וויסן אז ער גייט פון איין ארט צו דעם אנדערן,
איז ניט ער גייט אליין נאר מ׳פירט אים מלמעלה,
און די כוונה איז לשכן שמו שם,
אויף מפרסם זיין אלקות אין דעם ארט וואו ער איז" 24 ,
ובפרטיות יותר — כתורת כ״ק מו״ח אדמו״ר עה״פ
("מה׳ מצעדי גבר כוננו ודרכו יחפץ")
25 : "לכל אחד מישראל יש לו תעודה רוחנית בחיים,
והוא להתעסק בעבודת הבניו לעשות דירה לו ית׳,
וכל אחד באשר הוא ובכל מקום שהוא צריד להתענין בכל מאמצי כוחו..
למצוא איזה פרנסה רוחנית כמו שהוא מחפש אחר פרנסה גשמית.
והוא לפי שדרכו — של הקב״ה — יחפץ,
כדכתיב באברהם 50 כי ידעתיו גו׳ ושמרו דרך ה׳,
כי יש שני דרכים: דרך הטבע ושלמעלה מן הטבע,
העולם בראו הקב״ה להיות נראה כמו שהוא בדרך הטבע — בעיני בשר — והוא דרך אלקים.
תורה ומצות הם דרך הוי׳ והוא המשכה שלמעלה מן הטבע בטבע,
אשר בגלל זאת הנה הקב״ה משפיע לישראל למעלה מן הטבע בטבע".
ד. ה. אז פונקט ווי אין מדבר זיינען די מסעות געווען "ע״פ ה׳",
אזוי איז אויר אין די מסעות פון א אידן במשך כל הדורות,
כולל אויר אין זמן הגלות,
ביז בדורנו זה,
דרא דעקבתא דמשיחא — אז אין אלע זיינע מסעות גייט ער ניט אליין,
נאר דער אויבערשטער פירט אים!
ז. ולהוסיף אין דעם דיוק "ודרכו יחפץ"• נוסף צו דעם פירוש הנ״ל אז "דרכו" גייט אויף דרכו של הקב״ה
(דרף ה׳),
וואם אין דעם דארף זיין דער חפץ
בהוספות ללקו־ת יח,
כ. מוסרי אדה-ז הקדרים ע׳ רנו.
ספר השיחזת - ה׳תשמ״ט
האדם,
איז דא וער פירוש אין מפרשים 51 אז דאם גייט אויף דרכו של האדם
(בעביבי רשות),
אז "ה׳ חפץ דרכו ומצליחו בו" 52 .
ויש לומר אז אין "דרכו יחפץ" זיינען פאראן ביידע ענינים,
און נאכמער — דער חיבור ביניהם — אז דרכו של האדם
(דרך אלקים)
בעניני רשות שלו ווערט איין זאך מיט דרך הוי׳
(שלמעלה מטבע),
דורך דעם וואם א מענטש קומט צו דער הברה און געפיל אז אויר זיין דרך
(״דרכיך״)
איז באמת דרך ה׳ — "על פי ה׳ יסעו",
ביז אז "דרכו יחפץ"
(הוי׳),
אין דעם איז זיין חפץ ותענוג
(נוסף צו זיין רצון).
און אזוי אויר לאידך גיסא,
אז דער "דרך הוי׳" ווערט דער דרך האדם,
ביז אז "ה׳ חפץ דרכו ומצליחו כו׳",
"הקב״ה משפיע לישראל למעלה מן הטבע בטבע״ — דער חיבור ויחוד פון דעם תענוג
(חפץ)
בורא און תענוג
(חפץ)
נברא 53 .
און דויד דעם וואם אויר דער דרך האדם
(דיר אלקים)
ווערט "דיר הוי"
("על פי הוי׳ יסעו")
ווערט די שלימות אין "בהעלותד את הנרות כו׳ שתהא שלהבת עולה מאלי׳": כל זמן וואט ביי א איד זיינען פאראן צוויי באזונדערע דרכים אין זיין לעבן,
דער "דיר הוי" בשעת ער איז מקיים תומ״צ,
און דער "דרר אלקים"
(דרר הטבע)
בדברי הרשות שלו,
"דרכיד",
ווייסט מען נאד ניט צי דער "נר ה׳ נשמת אדם" לייכט אין אן אופן פון "עולה מאלי"
(מצד
דעם גוף ודברי רשות של האדם)
; בשעת אבער דער מענטש פילם ווי אויר זיין דיר בעניני רשות איז "על פי ה",
און צוזאמען דערמיט איז דאס זיין דרד המנע,
דעמולט איז דאס דער אמת׳ער ענין פון "מאלי"
[איז אייר פון "עזלה מאלי",
אז ער איז עולה העכער און העכער,
למעלה מטבע שלו,
און דאס גופא ווערט זיין טבע,
כנ״ל ס״ה].
ולהוסיף,
אז בדור המדבר האבן אידן געזען בגלוי ווי זייערע מסעות זיינען "על פי ה",
דעם ענן ה׳ וואם האט זיי געפירט,
במילא איז דאס ניט געווען
(כ״כ)
שלימות עניו פון "מאלי׳"; משא״ב איצטער,
אין זמן הגלות,
איז הגם אז ״מה׳ מצעדי גבר כוננו ודרכו יחפץ״ — דארף מען אנקומען צו דער עבודה פון א אידן,
אז ער פיו זיר אליין
("מאלי")
זאל דערהערן ווי דער אויבערשטער פירט אים,
"על פי ה׳ יסעו",
ביז אז ער זאל דאם דערזען בגלוי
(אין די ענינים פון השגחה פרטית פון דרכי ה׳,
ביז באופן שלמעלה מדרף הטבע),
אזוי ווי אידן האבן געזעו אין מדבר דעם ענן ה׳.
ביז אז ער דערזעט די תוצאות פון דעס ענן ה׳,
ווי דאס גלייכט אויס די וועג,
מאכט פאר אים לייכטער די הליכה,
און איז מבטל ענינים המבלבלים
("הורג נחשים ועקרבים" 54 ),
און ווי עס שטייט דערנאד בא "ויהי בנסוע הארון״ 39 — "קומה ה׳ ויפוצו אויביף וינוסו משנאיך מפניך״,
ובכללות — די יעודים גשמיים וואם זיינען ע״ד תנאי צו עבודת ה׳ כדבעי,
מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף 55 .
54) פרש״י פרשתנו י,לד.
55) ראה רמב״ם הל׳ תשובה פ׳ט.
ש״פ בהעלותך,
כ״א ©יון
ח. ובפשטות: בשעת א מענטש גייט ארוים איו וועג,
אין א נסיעה — דארף ביי אים זיין א חיבור פוו צוויי ענינים הפכים: וויבאלד אז איו טומכין על הנם• 5 — דארף ער זיך צוגרייטן מיט אלע פאסיקע הכנות בדרך הטבע אז די נסיעה זאל זיין כשורה ובהצלחה
[ניט נאר די הכנות בנוגע צו זיין עבודת ה׳ בעת הנסיעה — תפלה,
שיעורי תורה וצדקה 34 ,
נאר אויר די הכנות גשמיות צו דער נסיעה],
ד,
ה. אז דאם איז.
דרכו"
(של אדם),
נאר אין דעם דרך — האט ער ברכת ה׳ להצליח בדרכו
(דרכו יחפץ):
צוזאמען דערמיט פאדערט זיד פון אים,
אז זייענדיק א בר שכל און מאכנ־ דיק די אלע הכנות בדרך הטבע צו זיין נסיעה — זאל ער דערהערן אז דאס איז "על פי ה",
ניט ער גייט אליין בכח עצמו אין זיין אייגענעם דרך,
נאר דער אויבערשטער פירט אים באופן פון "דרך הוי׳".
און ביי אים איז דאס קיין סתירה ניט,
ווייל דער אויבערשטער גופא וויל אז אין דעם דרך ונסיעה
(בעניני רשות)
זאל דער "דרך הוי׳"
(שלמעלה מדרך הטבע)
זיך מתלבש זיין אין דעם דרך הטבע פון דעם מענטשן
(.
העולם בראו הקב״ה להיות נראה כמו שהוא בדרך הטבע — בעיני בשר"),
אז דער אופן ווי ער גייט אין דעם.
דרך הוי׳" איז דורך מאכן די הכנות משלו בדרך הטבע ע״פ שכלו 35 ,
ניט ווייל ער האלט זיר פאר א מציאות און פאר א בר־שבל וואם פארשטייט ווי צו פלאנירן א נסיעה בדרך — נאר ווייל אזוי וויל דער אויבערשטער,
אז די נסיעה זאל קומען דורך זיינע הכנות,
און זייענדיק דרך שלו זאל זיין,
עולה מאלי׳" בדרכו של הקב״ה.
און דורך דעם וואם א איד מאכט פון זיין דרך הטבע — א דרך הוי׳,,
על פי ה׳",
ווערט דאם נאכמער כלי אוין* דעם גילוי פון ענן ה׳,
וואס איז מבטל אלע ענינים בלתי רצויים,
ביז אז.
בגלל זאת הנה הקב״ה משפיע לישראל למעלה מן הטבע בטבע".
ט. ע״פ הנ״ל יש לבאר א דבר תמוה אין דער ערשטער משגה אין היינטיקן פרק* 5 :,
רבי אומר איזו היא דרך ישרה שיבור לו האדם? כל שהיא תפארת לעושי׳ ותפארת לו מן האדם".
וואס לכאורה איז ניט פארשטאגדיק: וואם איז די שאלה,
איזו היא דרך ישרה" — ס׳איז דאך מפורש אין תורה
(שבכתב און שבעל־פה)
— שעלי׳ נאמר,
פקודי ה׳ ישרים משמחי לב"*•,,
כי ישרים דרכי ה׳״ 37 — אין וואס באשטייט דער,
דרך ישרה" לכל אדסז!
מעין זה קען מעז פרעגן אין דעם וואס דער אלטער רבי שרייבט אין שער־בלאט פון ספר התגיא — אז דער ספר איז,
מיוסד על פסוק 5 • כי קרוב אליך הדבר מאוד בפיר ובלבבך לעשותו,
לבאר היטב איך הוא קרוב מאד בדרך ארוכה וקצרה בעזה״י": וויבאלד אז אין תורה איז מפורש דער דרך ווי א
סמר השיחות - ה׳תשמ״ט
איד דארף זיד אויפפירן,
ביז אז ס׳איז "קרוב אליך הדבר מאד גו׳״ ׳ פארוואס זאגט ער אז דערצו דארף מען האבן א
(ביאור נ^דרך ארוכה וקצרה"
(וואס קצרה איז נאכמער א הופפה אויף,
דרך ישרה")
בכדי פארשטיין ווי ס׳איז "קרוב אליך"?!
ויש לומר דער ביאור אין דעם:
תורה כללות ופרטות נאמרה.
כשם ווי תורה בכלל ווייזט אן דעם דרך ישרה פאר א מענטשן,
איז אין דעם גופא פאראן דרגות — ישר שבישר 3 *,
ע״ד מהדרין ומהדרין מן המהדרין וכיו״ב.
וואט דאם איז דער תוכן פון פרקי אבות בכלל —,
מילי דחסידותא"**,
ד. ה. אז דאם קומט לאחרי קיום כל התורה ומצוותי׳ ע״ם דין,
די,
פקודי ה׳ ישרים" און די,
ישרים דרכי ה׳",
קומען צו אין פרקי אבות הוראות ווי מ׳זאל זיד פירן ע״פ מדת החסידות,
באופן פון ישר שבישר וכר.
ועפ״ז איז פארשטאנדיק די שאלה אין משנה: לאחרי וואס מ׳האט שוין די שלימות פון,
ישרים דרכי ה׳" ווי דאם איז ע״פ דיז התורה — פרעגט רבי אין פרקי אבות,,
מילי דחסידותא" —,
איזו היא דרך ישרה",
וואט איז דער דרך צו זיך פירן באופן ישר שבישר
(אין תורה עצמה),
ע״ם מדת החסידות,
און ער גיט צו —,
דרך ישרה שיבור לו האדם": ער רעדט דא ניט וועגן.
ישרים דרכי ה׳" ווי זיי זיינען מפורש אין דיני התורה
(ווייל דאס איז מען זיכער מקיים,
ומאי קמ״ל),
נאר,
איזו היא דרך ישרה שיבור לו האדם",
דער דרך בעניני רשות וועלכע מ׳האט אפגע־
געבן צו דעם אדם
(,
דרכיו־")
אז ער זאל אויסקלייבן ווי צו זיד אין דעם אוים־ פיח,
באופן פון מדת החסידות,
לפנים משורת הדין.
און אין וואט באשטייט דער,
דרך ישרה שיבור לו האדם״ —,
כל שהיא תפארת לעושי׳ ותפארת לו מן האדם",
אז א מענטש דערזעט און דערפילט מיט זיין שכל ומדות,
ווי דער דרך איז שיין און באשיינט אים,
ביז,
ותפארת לו מן האדם",
אז דאם איז שיין אויד צו די מענטשן ארום.
און דורך דעם,
דרך ישרה שיבור לו האדם" קומט צו א הוספה לגבי,
ישרים דרכי ה׳" ווי דאס איז מצד חיוב התורה — כמדובר לעיל,
אז דאם טוט אויף די שלימות,
שלהבת עולה מאלי׳",
אז דער אדם פון זיד אלייז — אויר מצד זיינע דרכי הרשות
(דרך הטבע)
— פירט זיך,
על פי ה׳",
ביז אז זיין,
דרך ישרה" ווערט איין זאך מיט,
דרך ה׳"
(,
ישרים דרכי ה׳"),
כנ״ל בארוכה.
עפ״ז איז אויר פארשטאנדיק דברי אדה״ז אויפן שער פון ספר התניא,,
לבאר היטב איד הוא קרוב מאד בדרך ארוכה וקצרה": נוסף צו דעם וואס שטייט מפורש אין תורה וועגן דעם דרך ווי א איד דארף זיד אויפפירן,
וועלכער איז,
קרוב אליך הדבר מאד גו׳״ — גיט צו אין דעם גופא דער ספר התניא,
תושב״ב פון חסידות,
א ביאור,
בדרך ארוכה וקצרה" 3 *,
בחכמה בינה ודעת,
ש״פ בהעלותך,
כ״א סיון
ביז פארשטאנדיק אויך כשכל פון נה״ב,
ווי עבודת האדם
(,
מאלי")
זאל זיין באופן פון ישר שבישר,
און ווי מ׳זאל זיך איינקערן מיט מלחמת היצר וכו׳ — ווי מ׳זעט בפועל די הוספה וואט קומט צו דורך לימוד החסידות און הנהגה ע״פ דרכי החסידות.
[וע״ד די הוספה וואס קומט צו דורך דברי סופרים בכלל,
וואם חמורים עלי וחביבין עלי דברי סופרים מדברי תורה 6 *,
און גאכמער — דורך מנהגי ישראל,
כמבואר 42 * כמעלת מנהג הקפות בשמחת תורה לגבי די שמחה פון ניסוך היין המפורש בתושב״ב און ניסוך המים המפורש בתושבע״פ].
י. דער סיכום פון האמור לעיל בנוגע לפועל:
שטייענדיק אין שבת פ׳ בהעלותך,
ווען מ׳דארף לעבן מיט דער צייט,
מיט דער פרשת השבוע,
איז א פאסיקע צייט אז יעדערער זאל זיר אריינטראכטז און מאכן א חשבון צדק בנוגע זיין עבודה פון "בהעלותך את הנרות",
צו מוסיף זיין אין דעם אנצינדז פון דעם,
נר ה׳ נשמת אדם" זי זאל נאכמער לייכטן מיט "נר מצוה ותורה אור",
סיי בנוגע צו זיך אלייו,
און סיי בנוגע צו אנדערע,
ביז אין אז אופן פון "שלהבת עולה מאלי׳".
ובפשטות: מ׳זאל אננעמעז החלטות טובות
(ובפרט ברבים,
וואם דאם גיט צו גאכמער תוקף אין די החלטות•*)
צו מוסיף זיין איו הפצת התורה והיהדות
בכל מקום ומקום וואו מ׳קען דער־ גרייכן.
ובמדובר לעיל,
אז יעדערער האט בכח צו משפיע זיין אויף אנדערע אידן,
און א איד דארף וויסן וועגן זיינע כחות,
בידוע דער פתגם פון כ״ק מו״ח אדמו״רי*,
אז כשם ווי מ׳דארף וויסן די אייגענע חסרונות בכדי לתקנם,
אזוי דארף מעז וויסן די אייגענע מעלות בכדי לנצלם און להוסיף בהם.
ואדרבה,
דורך דעם וואס ער איז מוסיף אין זיינע פעולות ההשפעה,
און ברענגט ארוים זייגע מעלות מן הכח אל הפועל,
גיט דאם צו נאכמער אין זיינע כחות,
ער זאל קענען צוגעבן אין דעם נאך מער,
נאד טיפער,
ברייטער און לענגער.
ונוסף צו דער עבודה פון "בהעלותך" אין "נר מצוה ותורה אור",
דארף דאס דערנאך ארויסקומען אויך אין זיין עבודה בעניני רשות,
אין די מסעות בחיי האדם,
אז אויך אין זיי זאל ער אנהערן אז ס׳איז "על פי ה׳",
ביז אז זיין גאנצע מציאות איז "עולה מאלי׳" אין דעם פייער און ליכט פון דעם "נר ה׳ נשמת אדם",
כנ״ל בארוכה.
און בשעת א איד פירט זיך באופן כזה,
באקומט ער די אלע ברכות ויעודים פון דעם אויבערשטן,
ניט נאר בכדי אים באשיצן פון ענינים המבלבלים,
נאר "בגלל זאת הנה הקב״ה משפיע לישראל למעלה מן הטבע בטבע",
אז אין די ענינים טבעיים שלו — זאל ער מצליח זיין באופן שלמעלה מדרך הטבע,
בבני
ספר השיחות - ה׳חשמ״ט
חיי ומזוני רויחי,
ובבריאות הגוף ובריאות הנשמה,
לאריכות ימים ושנים טובות,
"ימי שנותינו בהם שבעים שנה ואם בגבורות שמונים שנה" 70 ,
ביז "והיו ימיו מאה ועשרים שנה״יי,
און נאכמער דערפון 77 ,
און ניט נאר ווי די קכ״ג שגה פון אהרן 73 ,
נאר א סך מער שנים,
ביז אז מ׳גייט אריבער,
בלי הפסק כלל,
אין חיים נצחיים,
בגאולה האמיתית והשלימה.
און אלע אידן,
בנערינו ובזקנינו גר בבנינו ובבנותינו,
זיינען אין ארץ הקודש,
אין ירושלים עיר הקודש,
אין ביהמ״ק השלישי,
און
(יראה כהן)
בציון,
ווי אהרן כהן גדול” צינדט אן די מנורה — "בהעלותך את הנרות",
אין אן אופן פון ״שלהבת עולה מאלי׳״,
ובהדגשה — "עולה",
בעלי׳ אחר עלי׳,
מחיל אל חיל,
עד אין סוף,
ועד א״ס ב״ה.
ספר הש״חזת - ה׳תשמ״ט
א. נוסף על ריבוי הענינים שבשבת זו׳,
יש לימוד והוראה מהרמז 2 בקבילותה של שבת זו בימי החודש 2 — כ״ח בסיון — שיום כ״ח מורה על עניו ה״כח",
ובזה גופא — ה״כח" דסיון,
"ירחא תליתאי",
שענינו העיקרי הוא מחךחורה,,
אוריאן תליתאי לעם תלי־ תאי כו׳ בירחא תליתאי״ 4 — כ״ח סיון מורה ומדגיש הכח דמ״ת.
והעגין בזה:
כ״ח סיון הוא בתוך ג׳ ימים
(שנחשבים בכמה ענינים למציאות אחת 5 ,
"חוט משולש" 4 )
לר״ח תמוז,
"חודש הרביעי",
אשר,
מהחילוקים שבין "חודש השלישי" ל״חודש הרביעי",
הוא,
שבחודש השלישי מודגשת בעיקר ההמשכה מלמעלה,
נתינת התורה,
ואילו בחודש הרביעי מודגשת בעיקר עבודת המטה 51 ,
וצ״ל תוספת כח מחודש השלישי — ״כח״ טיון — בעבודת המטה בחודש הרביעי.
ויש לומר,
שהרמז ד״כח" טיון הוא
(לא רק נתינת־כח לקיים ציוויי הקב״ה שניתנו במ״ת,
אלא)
בולל גם נתינת־בח על עניני העבודה שהאדם עושה מעצמו
(אף שלא נצטווה ע״י הקב״ה),
שעל זה צריך נתינת־כח יתירה מהנתינת־כח סתם לקיים ציוויי הקב״ה.
ויש לקשר זה עם מש״נ בפרשת השבוע• "ועתה יגדל נא כח אדנ-י",
ואיתא בגמרא• "בשעה שעלה משה למרום
(לקבל התורה)
מצאו להקב״ה שהי׳ קושר כתרים לאותיות..
אמר לו הי׳ רך לעזרני,
מיד אמר לו ועתה יגדל נא כח אדג־י כאשר דברת״ — שהפעולה ד״יגדל נא כח אדנ-י" צ״ל ע״י משה מצד עצמו
(בלא ציווי הקב״ה),
"הי׳ לך לעזרני",
אלא,
שעל זה גופא יש
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
נתינת־כח מלמעלה — "כאשר דברת",
נתינת־כח יתירה בנוגע לעניני העבודה שהאדם עושה מעצמו,
כדלקמן.
ב. ולהבין זה יש להקדים ולבאר תחלה התוכן דפרשת השבוע" 1 אודות שילוח המרגלים״ — שלכאורה יש תמיהה גדולה בכללות הענין:
על הפסוק "שלח לך",
מפרש רש״י: "לדעתך,
אני איני מצוה לך,
אם תרצה שלח,
לפי שבאו ישראל ואמרו נשלחה אנשים לפנינו,
כמה שנאמר 12 ותקרבון אלי כולכם וגו׳,
ומשה נמלך בשכינה כו׳".
וצריך להבין:
הסדר הרגיל עד עתה
(בקשר ל-הקב״ה ומשה)
הוא שהי׳ ציווי מהקב״ה על כל ענין,
וגם בענינים שבאו ע״י ההתעוררות של בנ״י,
נמלך משה עם הקב״ה,
ואמר לו הקב״ה ציווי בדבר,
ולדוגמא: בפסח שני — "וידבר גו׳ איש איש כי יהי׳ טמא לנפש גו׳ ועשה פסח לה׳ בחודש השני גו׳״”,
ובקרבנות הנשיאים — "ויאמר גר קח מאתם" 14 ,
"ויאמר 5 ׳ גו׳ נשיא אחד ליום גו׳" 16 .
ועוד.
ואילו בנדו״ד
(ועד שגם לאחרי שמשה נמלך בשכינה,
נאמר לו "אני איני מצוה לך״,
אלא ״שלח לך,
לדעתך..
אם תרצה שלח"),
הנהגה בלתי רגילה כלל — הלא דבר הוא! והי׳ צריך לעורר ספק שמשהו נשתנה,
ולמה החליט מדעתו בלי כל שקו״ט לשלוח המרגלים?!
ובפרט שגם בלאה״ב לכאורה אין צורך לשלוח מרגלים,
דכיון ש״אני אמרתי להם שהיא טובה",
עליהם לילך ולהכנם מיד,
ולא רק שאין צורך בדבר,
אלא אדרבה — שילוח המרגלים "נותן להם מקום לטעות כו׳",
ולא רק נתינת מקום לטעות,
אלא,
זה שאירע בפועל כתוצאה משילוח המרגלים.
וקשה יותר,
לכאורה,
שמצינו שמשה רבינו חשש מתוצאה בלחי־רצוי׳,
כמ״שיי "ויקרא משה להושע בן נון יהושע",
"י־ה יושיעך מעצת מרגלים"• 1 ,
כלומר,
אע״פ שהמרגלים היו נשיאים,
"כל” נשיא בהם" 20 ,
"כולם אנשים ראשי בני ישראל המה" 21 ,
"כל אנשים שבמקרא לשון חשיבות הוא,
ואותה שעה כשרים היו" 22 ,
מ״מ,
חשש משה מ״עצת מרגלים",
ועד כדי כך,
שהוצרך לקרוא להושע יהושע,
ולהתפלל עליו "י־ה יושיעך מעצת מרגלים",
ועפכ״ז איך החליט מדעתו לשלוח המרגלים?!
וקושיא גדולה יותר — על המסופר בהפטרה אודות שילוח המרגלים ע״י יהושע: