זאך אין וועלכער זיי זיינען אויטגע־ קריצט,
נאר אז די אותיות זיינען קיין מציאות ניט פאר זיר,
זייער גאנצע מציאות איז נאר די זאך אין וועלכער זיי זיינען אויטגעקריצט.
ניט ווי בא אותיות הכתיבה וועלכע מ׳שרייבט אויף קלף,
וואט כאטש אז דורבן שרייבן ווערן די אותיות פאראיינציקט מימן קלף,
זיינען זיי
(און זיי בלייבן)
א צוגעגעבענע זאך צום קלף,
ביז אז מ׳קען זיי אפטיילן פון דעם קלף.
וואט דאס איז געווען דער אויפטו פון די לוחות
(אויף וועלכע ס׳זיינען געגעבן געווארן די עשרות הדברות,
וועלכע זיינען כולל כל התורה כולה״ 3 )—.
מכתב אלקים גר חרות על הלוחות" 31 : די אותיות פון די עשרת הדברות זיינען געוועז אויטגעקריצט מיני׳ ובי׳ אין די לוחות.
און נאכמער — מעבר לעבר
[וואט דערפאר דאגן חז״ל 32 אז.
מ״ם וסמ״ך שבלוחות בנס היו עומדין",.
דהואיל והכתב הי׳ נראה משני עבריהם
(שהי׳ החקק חודר את כל הלוח)
הי׳ לו ליפול אם לא שבנם הי׳ עומד".
אויב די חקיקה וואלט ניט געווען דורך און דורך,
האבן די אותיות מ״ם און טמ״ך זיך געקענט אנהאלטן אויף דעם אונטערשטן טייל פון די לוחות וועלבער איז ניט דורכגעקריצט].
וי״ל דעם טעם אויף דעם 33 ,
ווייל די תורה ווי זי איז במקורה
(די שני לוחות הברית)
איז זי איין זאד מיט דעם אוי־
בערשטן — אורייתא וקוב״ה כולא חד 34 .
ביז אז די אותיות אירע דארט זיינען
(ניט א באזונדער זאך,
ווי אותיות הכתיבה,
נאר)
זייער מציאות איז אלקות.
און דערפאר קומט עם אזוי ארויס אין די לוחות,
אז די אותיות התורה שבלוחות,
זיינען מיני׳ ובי׳ פון דעם
(אבן ה)
לוח,
ביז — א חקיקה מעבר לעבר,
אזוי אז עם בלייבט ניט איבער קיין חלק פון אבן
(דער חלק האבן וואו ס׳איז חקוק דער אות),
וואם איז ניט דורכגעקריצט מיט דעם אות
[נאר דערנאך,
ווי תורה איז נשתלשל געווארן למטה — ווערט זיך נתלבש אויך אין תורה שבכתב — דיו על הקלף 33 ביז על נייר].
עפ״ז יש לומר אז דער פסוק נוצט דא דעם לשון.
בחוקותי" אויף.
עמלים בתורה״ — בבדי לערנען א אידו,
אז כשם ווי די תורה בעצם
(די לוחות)
איז אותיות החקיקה,
אזוי דארף אויר זיין ביי א איד וואט לערנט תורה
(וואס ישראל מתקשראן באורייתא 7 )
: זיין לערנען דארף זיין אין אן אופן אז אין צוגאב וואט ער
(— זיין שכל)
ווערט פאר־ איינציקט מיט תורה,
אבער זיי בלייבן פארט צוויי באזונדערע זאכן,
זאל ער גארניט זיין א מציאות פאר זיר,
זיין גאנצע מציאות זאל זיין תורה,
ווייל די תורה ווערט אין אים
(ניט נאר "אנגע־ שריבן" ווי דיו על הקלף,
נאר)
חקוק מיני׳ ובי׳ — איינגעקריצט
(בי׳)
און
(גאכמער —)
אויסגעקריצט מעבר לעבר,
דורר און דויד — אזוי אז עט בלייבט ניט קיין פרט פון זיין מציאות
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
וואט איז ניט חקוק מיט
(די אותיות ה)
תורה.
ויש לומר,
אז דאס איז אויר מתאים מיט דעם פירוש אז "בחוקותי תלט" מיינט "עמלים בתורה": בשעת דער לימוד התורה איז באופן של חקיקה,
אז דאס איז א טייל פון זיין מציאות
(ניט קיין באזונדער זאד),
דעמולט הארע־ וועט דער איד אין תורה ווי אייגער הארעוועט אין א גאר אייגענער זאך
(און ניט נאר וויפל ט׳איז מוכרח מצד דעם וואט דאם איז באהעפט צו עם אבער צוגעגעבן צו זיין מציאות),
ומעין זה — ווי דער אונטערשייד צווישן א בעה״ב וועלכער הארעוועט אין זיין אייגענעם עסק און אן אנגעשטעלטער
(אפילו א גאר געטרייער).
און פון,,
עמלים בתורה" קומט אזוי ארויס איו קיום המצוות
("מצוותי תשמרו ועשיתם אותם״)
— אז מ׳איז מקיים אלע מצוות
(אויר עדות און משפטים)
אין אן אופן פון "בחוקותי",
חקיקה.
ז. לויט דעם דארף מען פארשטיין דעם המשר אין פסוק — "בחוקותי תלכו",
וואט דאס מיינט אז אין דעם ענין פון "בחוקותי" דארף זיין "תלכו" 8 ,
וואט לכאורה איז דאס א סתירה מיני׳ ובי׳:
ביי אותיות הכתיבה,
וויבאלד זיי זיינען א צוגעגעבענע זאך אויפן קלף,
איז שייר אין דעם א
(שינוי ו)
הוםפה
("תלכו").
ביז ווי דאס איז אין דעם אופן
פון דער הלכה — "כתב על גבי כתב"• 3 ,
כתב ראשון כתב שני,
וכיו״ב.
אבער אין אותיות החקיקה,
וואס זיי־ ער גאנצע מציאות איז נאר די מד אין וועלכער זיי זיינען אויסגעקריצט — ווי איז שייר "תלכו"?!
מ׳קען מוסיף זיין חקיקה אין דעם חלק פון דער זאד וואם איז באד ניט גע־ קריצט; אבער אין דעם אות החקוקה גופא — ״בחוקותי״ — קען לכאורה ניט זיין קיין הוספה,
ועאכו״ב ניט אן ענין פון "תלכו" וואס הליכה אמיתית מיינט אז ער גייט אינגאנצן אוועק פון זיין פריערדיקן מעמד ומצב!
ואעפ״כ זאגט מען אן יעדן אידן "בחוקותי תלכו",
אין "בחוקותי"
(בחקיקה עצמה)
דארף זיין "תלכו",
ביז א הליכה אמיתית — ד.
ה. א חיבור פון צוויי הפכיים.
עד״ז אויר אין נמשל — בנוגע צו תורה:
יעדער איד האט א חיוב
(אין צוגאב צו לערנען דאס וואם שטייט אין תורה,
אויר)
״לחדש..
בהלכות הן באגדות הן בנגלה הן בנסתר" 10 ,
"לאפשא לה"" 4 .
איז — אין תושבע״ם,
וואם "אין קץ ותכלית לעומק טעמי ההלכות והפלפול בטעמיהן ובדרושתיהן במדות שהתורה נדרשת" 12
[וואס רובה ככולה פון תושבע״ם איז נתגלה געווארן ע״י חכמי ישראל בכל דור ודור,
"שלומדים מפי
ש״ס בחקותי,
כ״ב אייר
דעתם באחת מן המדות שהתורה נדרשת בהם..
(או)
שעשאום סייג לתורה״״]
— איז דארטן שייך אז,
יתחדשו ג״ב חידושי הלכות לאין קץ ותב־ לית"";
אבער תושב״כ“ וועלכע איז געגעבן געווארו פון דעם אויבערשטן באופו אז לא תוסיפון ולא תגרעון,
ומספר קבוע פון די אותיות,
פרשיות,
הפסקות וכר,
לא פחות ולא יותר — איז לכאורה ניט שיין■ עם זאל זיין,
לאפשה לה"
(.
תלכו")
אין דער תורה עצמה — נאר אין פירושי התורה.
ועד״ז ומעין זה אין לימוד טעמי המצוות: אין די מצוות שכליות
(משפטים)
איז שייר אז עם זאל אלעמאל צוקומען אין הבנת טעמי המצוות,
ומעין זה אויר בא
(מצות וועלכע ווערן אג־ גערופן)
עדות,
אבער בנוגע צו חוקים — זאגן חז״ל,
חוקה" חקקתי גזירה גזרתי" און,
אין" לך רשות להרהר אחרי 13 ".
אזוי אויך אין תושבע״פ עצמה:,
תלכו"
(הוספה וחידוש בתורה)
איז שייך אין דעם חלק השקו״ט והפלפול,
אין פירושי תורה וכיו״ב,
אבער ניט אין הלכה למשה מסיגי,
וועלכע איז קבוע
(ע״ד ווי חקיקה)
און מ׳קען דאס ניט משגה זיין ח״ו.
ובלשון המשנה״ —,
אם קבלה נקבל,
ואם לדין
(שאתה דן ק״ו מעצמך)
יש תשובה".
אעפ״ב זאגט מען —,
בחוקותי תלכו": אין דעם חלק החקיקה שבתורה חורף זיין,
תלכו".
דער חידוש אין דעם איז נאכמער: אויף,
מצוותי"
(בהמשך הכתוב)
שטייט,
תשמרו ועשיתם אותם״.
ולכאורה — ע״ס הנ״ל,
אז,
בחוקותי" באדייט חקיקה,
האט דארטן לכאורה מער געפאסט דעם לשון,
תשמרו״ — מ׳זאל אפהיטן די
(אותיות ה)
חקיקה
(הלכה)
פון תורה,
און,
ועשיתם"; ולאידך: דער לשון,
תלכו" וואלט געווען לכאורה מער מתאים בא.
מצוותי",
וואס איז כולל אלע מצוות,
אויך מצווח שכליות
(משפטים),
וואו ס׳איז שייך א הליכה והוספה בשכל ובהבנת טעמי• המצוות!
ח. דער ביאור בזה וועט מען פאר־ שטיין לויט דעם מאמר חז״לי*,
כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש הכל ניתן למשה בסיני".
וואס אויך אין דעם איז לכאורה פאראן כסתירה הנ״ל: אויב,
הכל ניתן למשה בסיני",
איז דאס דאך ניט קיין חידוש — ווי זאגט מען אויך דעם,
לחדש"?
לויט דער גירסא בכ״מ” וואו עם שטייט ניט דער לשון,
לחדש"
(נאר,
להורות" אדער,
לומר" וכיו״ב),
קען דאם מיינען,
אז דער תלמיד לערנט ארוים א פרט פון אן אנדער פרט,
אדער פון א כלל שניתן בסיגי לויט די מדות שהתורה נדרשת בהן וכיו״ב“; אבער די גירסא הנפוצה
(וועלכע ברענגט זיך
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
בריבוי מקומות)
14 איז "לחדש",
וואס "לחדש" בדיוק לשון התורה איז דער טייטש — א חידוש,
דאס הייסט — ניט נאר אז דער תלמיד לערנט ארוים א פרט פון א פרט אדער — א כלל,
וואט דאס איז גילוי ההעלם בלבד 52 ,
נאר אז ער טוט אויף אין תורה
(לויט די כללי ויסודי התורה)
א חידוש ביז שלא בערך אויב ער איז א תלמיד ותיק באמת — וואט דוקא דעמולט איז דאם א חידוש אמיתי
(דער אמת׳ער עגין פון "תלכו"),
ועפ״ז — ווי שטימט דאס דערמיט וואס "הכל ניתן למשה מסיני"?!
ט. ויש לומר נקודת הביאור בזה: וויבאלד אז אורייתא וקוב״ה כולא חד,
איז תורה אין סוף,
העב ער פאר כל מדידה והגבלה
(אזוי ווי דער אוי־ בערשטער כביכול).
דעריבער איז מובן,
אז אין תורה,
אפילו אין דעם חלק החקיקה שבה
("בחוקותי")
שניתן למשה מסיני,
קען אלעמאל צוקומען חידושים,
אלץ מער און מער.
ואדרבה: וויבאלד אז חקיקה למעלה איז אין אן אופן פון א״ם,
דארף אין דעם שטענדיק צוקומען,
"תלכו" 55 ,
אויב ניט באווייזט עם אויף א הגבלה אין דער חקיקה גופא 54 .
דער אויבערשטער האט אבער אוים־ געשטעלט,
אז דער חידוש
("תלכו")
וואם קומט צו אין תורה
("בחוקות 18 ")
מצד דעם וואם "אורייתא וקוב״ה כולא חד״ — ווערט אויפגעטאן דורך ישראל שקדמו לתורה
(אזוי ווי אלע ענינים וועלכע זיינען תלוי אין עבודת האדם,
מעשינו ועבודתינו)
55 — כמארז״ל“ אז תורה נקראת כלה און ישראל נקראו חתן,
ווייל אידן זיינען משפיע וממשיך איו תורה,
כידוע אז דורך לימוד תורה פון אידן זיינען זיי מחבר קוב״ה מיט תורה 20 ,
ע״ד ווי דוד הי׳ מחבר תורה בקוב״ה 58
[ע״ד דער ענין פון "ברכו בתורה תחלה״ — וואס דורך דעם פאר־ בינדט מען תורה מיט דעם נותן התורה].
וכמאחז״ל” כל הקורא ושונה בתורה הקב״ה קורא ושונה כנגדו,
און עי״ז ווערט הקב״ה נמשך אין זיין תורה,
ביז אז מ׳זאגט אז "מה" 4 להלן באימה וביראה וברתת ובזיע
(אע״פ וואם דע־ מולט איז דאס געווען פארבוגדן מיט "וירד ה׳ על הר סיני" און די קולות
ש״פ בחקותי,
כ״ב אייר
ו47
וברקים וכו׳“)
אף כאן באימה וביראה וברתת ובזיע",
ווייל“ דורך דעם לימוד כאן ווערט,
הקב״ה קורא ושונה כנגדו" און עם ווערט אויפגעטאן אלע עניגים וואט זיינעז געוועז בא מ״ת בפעם הראשונה
[נאר דעמולט אה געווען,
ואני המתחיל" 62 ,
און דער אויבערשטער האט געגעבן די תורה מלמעלה למטה.
אבער די כוונה אין דעם איז געווען,
אז א איד זאל דערנאך לערנעז תורה בכח עצמו
(כביכול),
דער איד איז מתחיל און — בה משפיע אין תורה).
אבער לאידך: דער חידוש אין תורה איז ניט קיין דבר נוסף אויף תורה ח״ו — ואדרבה דורך דעם זיינען אידן מגלה די
(נאד העכערע)
דרגא אין תורה ווי,
אורייתא וקוב״ה כולא חד" באופן של חקיקה,
וואם מצד דער דרגא ווערט דער חידוש
(,
תלכו")
אויפגעטאן אין תורה
(,
ב־חוקותי")
עצמה.
ועפ״ז איז פארשטאנדיק אז דער,
לחדש" אין תורה
(דורך דעם תלמיד ותיק)
— צוזאמען דערמיט וואט דאס איז א חידוש אמיתי 65 — איז דאם א חלק פון תורה
(שמיוסד אויף כלא התורה)
שניתנה למשה מסיני״ ולא תהי׳ מוח
! 6)
תו-א פז,נ.
לפת ח״ו — ווי אותיות החקיקה וועל־ כע זיינען אויטגעקריצט מיני׳ ובי׳
(און ניט קיין דבר נוסף ח״ו).
י. ולהוסיף,
אז דער חידוש
(,
תלכו")
וואט קומט צו איו תורה
(אויר איו ד עם חלק פון,
בחוקותי" שבתורה)
דריקט זיך אויך אויס בפועל — ווי מ׳זעט אז מדור לדור ומשנה לשנה קומט צו אין הבנה והשגה פון אלע חלקי התורה,
אויר אין דעם חלק החקיקה שבתורה
(תושב״ב און חוקי התורה וכיו״ב/ און די הוספה איז ניט נאר אין הבנה והשגה,
נאר דורך דעם קומט אויך צו אין דעם עצם קיום ועשי׳ פון די מצוות 65
(און גאך מיט מער הידור און חיות)
(,
תלכו" אין,
בחו־ קותי" עצמו),
נוסף על זה וואט דורך ד ער הוספה וחידוש פון תקנות וסייגי חכמים און מנהגי ישראל — קומט צו אין איכות קיום המצית בפועל “.
כפשוט אין דעם חלק המשפטים שבתורה
(מצוות שכלי ות),
אז אין זיי קומט
כולא חד),
שלמעלה מבחי׳ התורה כמו שמה בבחי׳ המשכה וגילוי: וישראל ממשיכים עניו זה בגלוי בתורה.
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
צו איו דעם פארשטאנד פון די מצוות,
און דורך דעם — איז קיום המצוות בפועל 26 ; ועד״ז איו חלק העדות שבתורה — או דורך די התבוננות אין איינער פון די עדות שבתורה,
קומט צו איו קיום המצוה• 6
[לדוגמא במצות ציצית: דורך "וראיתם אותו" קומט צו מפעם לפעם איו דעם "וזכרתם את כל מצוות ה׳ ועשיתם אותם" 28 ]
; נאר אויך אין חוקי התורה
("בחוקותי"),
וואס הגם אז "חוקה חקקתי גזירה גזרתי* און "אין לך רשות להרהר אחרי׳",
זאגט און פסק׳נט דער רמב״ם 70 ,
אז "ראוי להתבונן בהן
(שאין זה הרהור אחרי׳),
וכל מה שאתה יכול ליתן לו טעם תן לו טעם״״,
און דורך דעם אלעם — קומט צו אויר אין קיום ועשיית חוקים אלו.
"אין לך רשות להרהר אחרי׳" בנוגע צו דעם קיום המצוות בפועל
(צי ניט מקיים זיין,
אדער משנה זיין ח״ו,
ווי־ באלד אז ער האט אין דעם קיין הכנה ניט)
— אבער מ׳מעג און מ׳דארף מוסיף זיין אין פארשטיין די מצוות,
און דורך דעם — קומט צו אויך אין אופן ואיכות
(תוספת חיות ב)
קיום המצוה.
יא. כשם ווי "בחוקותי תלכו" איז אין תורה — אזוי דארף דאם אויר זיין אין
דער עבודה פון א אידן
(וואם צו אים איז געוועגדעט דער תוכן הבקשה" וההוראה פון "בחוקותי תלכו"):
נוסף אויף דעם וואם בא דעם מענטשן דארף שטענדיק זיין "תלכו" אין "בחו־ קותי"
(חקיקה)
אין די טיילו פון זיין עבודה אין וועלכע עם זיינען נאד ניט איינגעקריצט תורה ומצוות,
און נוסף אויף דעם וואם "בכל יום יהיו בעיניר חדשים"",
ווארום יעדן טאג ווען ער שטייט אויף איז ער א "ברי׳ חדשה"",
און ביי אים איז צוגעקומען מער חכמה וידיעה וכו׳
(אין צוגאב אויף די נייע עניני עבודה וואם קומען צו בכל יום),
און דעריבער פאדערט זין• א נייע,
העכערע דרגא אין חקיקה — אייך אין די נייע עניני עבודה
[ע״ד המבואר בנוגע צו תשובה,
אז וויבאלד "עיקר התשובה בלב,
והלב יש בו בחי׳ ומדרגות רבות והכל לסי מה שהוא אדם ולפי הזמן והמקום" 30 ].
איז נוסף צו דעם אלעם
(די חקיקה וואם קומט צו אין דברים נוספים,
ניט אין דער חקיקה עצמה)
— דארף אויד זיין די עבודה,
אז
(אויר)
אין דער דרגא פון "כחוקותי"
(חקיקה)
עצמה ווי ער איז בתכלית הלשימות
(אויר לויט מצבו בהוה)
— דארף זיין "תלכו",
העכער און העבער.
ווי מ׳זעט עם אין דעם סדר החיים פון א אידן ע״פ תורה: דער חינוך פון א אידיש קינד איז אין אן אופן פון
ש״פ בחקותי,
כ״3 אייר
. חקיקה״ — מ׳גערויינט אים איין נאד פון גאר יונג צו טאן מצוות,
אזוי אז דאס ווערט זיינע א טבע ורגילות
[לדוגמא — אז ווען ער כאפט זין־ אויף פון שלאף זאגט ער,
ניט טראכטנדיקערהייט פרי־ ער,,
מודה אני״]
— ווייל היות אז ער איז נאד א קליין קינד און איז נאך ניט שייך צו פארשטיין דעם טעם אויף מקיים זיין די מצוות,
דעריבער איז די וועג אים ברענגען צו מקיים זיין מצוות איז דורך דעם וואס מ׳קריצט דאס איין אין זיין נאטור,
אזוי אז ער טוט דאס בדרך ממילא,
ע ״ד 76
(פי׳ הפשוט אין)
כי מטא למודים מנפשי׳ כרעי 7 .
בשעת ער וואקסם אבער אוים,
און כיי אים קומט צו אין פארשטאנד,
דעמולט איז מען שולל ביי אים קיום המצוות באופן פון,
מצוות אנשים מלומדה"• 7 ,
און מען מאנט אז ער זאל לערנען און פארשטיין תומ״צ,
און דאם זאל אים ברענגען צו מקיים זיין די מצוות מיט אן עבודה ויגיעה,
און אין דעם גופא מאנט מען אז די עבודה בתומ״צ שלו זאל זיין
(ניט נאר ווי אותיות הכתב — א כתב יפה און קלף יפה — אבער דאך א מציאות נוספת אויף זיין מציאות,
נאר)
ווי אותיות החקיקה — איינגעקריצט אין אוו אויסגעקריצט פון אים אליין.
זעט מען דערפון,
אז ועם דער זעל־ בער מענטש האט אין זיר איינגעקריצט תומ״צ נאד פון קינדווייז אויף,
פאדערט זיר אז איו דעם,
בחוקות 34 ״ — זאל זיין,
תלכו".
אזוי אויר אין אן ערוואקסענעם מענטשן גופא: עם פאדערט זיר אז זיין עבודה בתומ״צ זאל זיין חקוק איו אים,
אין זיין טבע.
און עם פאדערט זיר אז בשעת זיין עבודה ווערט זיינע א רגילות וטבע,
דארף ביי אים ווערן און זיין א העכערע עבודה ויגיעה,
צו ארויסגיין ארז־ פון דעם
(העכערן)
טבע,
און
(ביז — אז)
דאס גופא זאל ווערן חקוק אין זיין טבע; אזוי אז זיין טבע
(חקיקה)
גופא דארף ווערן אזא — וואס האלט אין איין גיין
(,
תלכו״)
העכער פאר טבעי 35 — זייענדיק פארבונדן כביכול מיט דעם אויבערשטן,
וועלכער פאראיינציקט ביי־ דע פון זיי
(ווי גערעדט אין א פריער־ דיקע שיחה בארוכה"•).
יב. עפ״ז יש לבאר דעם קשר פון,
אם בחוקותי תלכו גו׳" מים המשר הפרשה — די יעודים וברכות בחור שכר אויף דער עבודה —,
ונתתי גשמיכם בעתם וגו׳״׳ או! אויר — דערנאד — די ענינים שלאחרי זה בפרשה ווי תרשבע״פ איז זיי מפרש:
בשעת די עבודה פון א אידן איז אין אן אופן פון.
בחוקותי",
אז ער איז
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
"חקוק" דורך און דורך מיט אלקות און מיט תורתו ומצוותיו,
אזוי אז זיין גאנצע מציאות
(אויך זיין גוף הגשמי)
איז נאר עניני אלקות
(און עט איז ניטא קיין אני דער מציאות)
— דעמולט איז א זיכערע זאך,
אז דאס ווערט נמשך אויר אין חלקו בעולם — אז "ונתתי גשמיכם בעתם וגו׳",
און ער האט שלימות אויך אין אלע זיינע גשמיות׳דיקע צרכים,
ווארום דער אויבערשטער איז דער בורא כל העולם כולו,
און דויד דעם וואם א איד איז "חקוק" דורכגענומען מיט אלקות,
פועל׳ט עם אזוי אויר בחלקו בעולם; ביז אז אויר אין די עני־ נים בעולם וואם זיינען לכאורה בחיצוניות באופן הפכי — ווערט נתגלה ווי זיי זיינען ברכות,
און ברכות הכי נעלות — געקומען מבחי׳ חסדים הנסתרים
(כמבואר בלקו״ת בפרשתנו 36 ).
דער ענין אין עבודה:
נוסף צו דעם וואס די אייגענע עבודה פון א אידו
(בתורה ומצוות)
דארף זיין באופן פון "בחוקותי תלכו",
דארף ער אזיי אויר אויפטאן אין חלקו בעולם,
ביז — בכל העולם כולו,
צו מאכן די וועלט פאר א דירה לו יתברר בתחתונים 82 ,
און די דירה בתחתונים זאל ווערן סו״ם ניט ווי א צוגעגעבענע זאד אויף דער מציאות פון וועלט
(ווי אותיות הכתיבה),
נאר דאס דארף זיין א "דירה לו יתברך״,
לו לעצמותו — איז כשם ווי בא דעם אויבערשטן איז אין חוץ ממנו ח״ו,
אזוי כביכול דארף אייר זיין אין דער דירה לו ית 38 בתחתונים,
וועלכע
(תחתונים)
זיינען — כל הבריאה כולה — ווי דער רמב״ם זאגט
(פסק׳נט)
אין
אנהייב פון זיין ספר 82 הוא
(השם)
ממציא כל הנמצא,
כל הנמצאים מ׳ — נתהווה געווארן פון עצמותו ית׳
("שמציאותו מעצמותו ואינו עלול מאיזה עילה שקדמה לו ח״ו״* 8 )
— אז די דירה לו ית׳ זאל זיין בגלוי חקוק אין וועלט,
מיני׳ ובי׳ ומעבר לעבר — אזוי אז בכל פרט ופרט שבעולם איז ניכר דעם כח הפועל בנפעל
[ווי ס׳איז געוועז בגלוי בא כמה גדולי ישראל
(אויר)
בזמן הגלות 85 ],
ביז אז אויר אין א חסרון שבעולם — זעט מען דעם כח הפועל
[כמובן פון דעם סיפור מיטן מגיד וועל־ כער האט דערקענט אין א כלי דעם חסרון אין דעם אומן וועלבער האט גע־ מאכט דער כלי],
ע״ד הנ״ל ויתרה מזה — שלא בערד,
אז אין די ענינים הפכים ווערט נתגלה לעיני בשר ממש ווי זיי זיינען חסדים און נעלים ביותר.
יג. ע״פ כל זה איז נאכמער פאר־ שטאנדיק דער חיזוק וואס קומט צו אין דעם "חזק חזק ונתחזק" בסוף ספר ויקרא,
ספר שלישי:
מען באקומט א חיזוק מיוחד 88 אין אלע עניני עבודה — נוסף בנוגע צו דער עבודה פון אידן אליין,
ווי זיי זיי־ נען אפגעזונדערט און העכער פאר אלץ
ש״פ בחקותי,
כ״ב אייר
(כבסיום ספר משנה תורה,
כנ״ל ס״ג),
נאר — ווי זיי זיינעו פארבונדן און טוען אויף אין תורה און איו וועלט
(להבדיל)
— אז אלע ענינים זאלן זיין אין אן אופן פון "בחוקותי תלכו* — אויסגעקריצט מיני׳ ובי/ און אין דעם גופא אין אן אופן פון "תלכו":
סיי אין חורה — אז מ׳זעט בגלוי ווי די תורה איז אין אז אופן פון "בחוקותי תלכו",
אין חקיקה גופא "תלכו" העכער און העכער
[כילל אויר,
בנוגע בו "חזק" איו דעם שבת,
וואם קומט בסמיכות לברכת התורה אויף דער קריאה — א הוספה
("תלכו")
לגבי ברכת התורה בברכות השחר,
כמובן דערפון גופא וואס מ׳איז ניט יוצא די ברכת התורה על הקריאה מיט ברכת התורה שבבוקר"];
סיי אין דער עבודה פון אידן,
אז בא זיי איז תורה ומצוות אויסגעקריצט מיני׳ ובי׳ ומעבר לעבר,
און דאם ווירקט אויף זיין טאג־טעגלעכע הנהגה,
אין מחשבה דיבור און דער עיקר — במעשה,
ביז אז דאס שטייט בגלוי אין זיין גאנצע מציאות,
אזוי אז בכל מקום וואו ער גייט,
איז כל רואיו יכירו אז דא גייט א איד וואס איז א איד וואס לערנט תורה און איז מקיים מצוות
(אבער דאס קען זיין באופן דבר נוסף צו זיין עצם מציאות),
ונוסף ע״ז ועיקר — דא גייט א "בחוקות 43 איד",
מציאות התורה ומצוות איז זיין נשמה ומציאות — זיין מציאות איז תורה ומצוות!
און אזוי פועל׳ט א איד אויך אין חלקו בעולם — אז אין דעם זאל זיין חקוק בגלוי דער כח הפועל בנפעל,
דורך דעם
וואם ער נוצט די כל עניני העולם שברשותו נאר צו דורכפירן די תכלית צו־ ליב וועלכן דער אויבערשטער האט זיי באשאפן — לא בראו אלא לכבודו•״,
צו־ צוגעבז נאכמער אין כבוד ה׳,
דורך הנהגה ע״פ תורה,
אין כבוד אלא תורה",
כל עניני העולם ווערן תשמישי קדושה ותשמישי מצוה,
ביז א חפצא של מצוה ממש.
ונוסף צו זיין אייגענע עבודה באופן זה,
איז ער אייר משפיע ומחזק
(ונתחזק)
נאד אוו נאר אידן אין זייער עבודה באופו כזה,
מ׳ווערט "נרות להאיר" 44
(בלשון פון רבותינו נשיאינו),
ובלשון הכתוב״ — "בהעלותך את הנרות",
עד שתהא שלהבת עולה מאלי/ טופח על מנת להטפיח.
*
יד. יש לקשר דעם סיום וחזק פון ספר הקרבנות
(ספר ויקרא)
מיטן הייג־ טיקן שיעור רמב״ם בהל׳ מעשה הקרב־ נזח:
גלייד בתחלת ספר הקרבנות גיט ארוים תורה די הוראה צו א אידו,
אז זיין עבודה דארף באשטיין פון זיך מקריב זיין
(נשמה בגוף — חי לאורך ימים ושנים טובים)
אלם א קרבן לה׳: "אדם כי יקריב מכם קרבן לוד"
(ניט ״אדם מכם כי יקריב״)
— דער אדם
(אתם קרויים אדם)
דארף"
(נוסף אויף
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
— חלקו בעולם)
זיך אליי!
(מכם)
מקריב זיין א קרבן לה׳,
וואם רזא דקורבנא עולה עד רזא דא״ם 3 ".
און דאס טאו אין אן אופן פון "מעשה הקרבנות",
דאם ווירקט
(נוסף אויף זיין מוח ולב,
מחשבה ודיבור,
אויד ובעיקר —)
אין זיין מעשה בפועל,
אזוי אז כל מציאותו — דורך און דורך
(באופן של חקיקה,
ווי מ׳לערנט אפ אין בחוקותי בסוף ספר ויקרא,
ספר הקרבנות)
— איז א קרבן לה׳,
בדוגמא צו יצחק וועלכער איז געווען אן "עולה תמימה"".
אין דעם גופא קומט צו ד ער לימוד פון היינטיקן שיעור רמב״ם",
אז "כל הקרבגות אין מקריבין אותן אלא ביום שנאמר" ביום צוותו את בני ישראל להקריב קרבניהם,
ביום ולא בלילה": די עבודה פון זיך מקריב זיין אלם א קרבן לה׳,
איז דוקא "ביום",
אור וגילוי
(ויקרא אלקים לאור יום”)
— אין א ליכטיקן אופו,
ליבטיק בגשמיות וברוחניות,
ד. ה. אז
(ניט נאר וואס דאס שאט ניט זיין גע־ זונט ח״ו,
נאר אדרבה)
— דאס גיט צו אין בריאות הגוף ובריאות הנשמה,
באריכות ימים ושנים טובות,
ומתוך הרחבה,
מיט אלע יעודים גשמיים,
כנ״ל
(םי״ב).
וע״ד ווי ס׳איז געווען בא יצחק אבינו,
אז ער איז געוועו אן.
עולה תמימה" זייענדיק א נשמה בגוף" וב־
שלימות”,
און האט מאריך ימים געווען מער פאר די אנדערע אבות און שבטים — ק״פ שנה
[בגימטריא עשר
(שלימות)
פעמים זדי].
און זייענדיק אן עבודה ״ביום״ — ווערט דאס ״צוותו״ — שלימות צוותא וחיבור פון זיין גאנצע מציאות
(זיין נה״א,
נה״ב און גוף)
מיט דעם אוי־ בערשטן כביכול,
אין א ליכטיקז אופן
(״יום״)
— חקיקה דורך און דורך.
ואפילו אויב עם ווערט א מצב פון "לילה"
(א העלם והסתרק ביז די לילה פון גלות — איז הגם אז לכתחילה "משתדליו להקטיר הכל ביום" און "אין מאחרין אותו לדעת״״י
(ווייל די עבודה דארף זיין אין א ליכטיקן אופן כנ״ל)
— איז אבער "מותר להקטיר אימורין 4 ואיברים בלילה" און "כשרים בלילה",
47 ווייל דער אויבערשטער ע״י תורתו גיט א אידן דעם כח אויך צו איבערמאכן ״לילה״ ליום — ביז אז לילה כיום יאיר 01 ׳
[ועד כדי כך אז "הנסכים הבאים בפגי עצמן מתקדשין
(לכתחילה)
בלילה וקריבין בלילה" 49 ].
און ניט גאר עד חצות הלילה כדעת הרמב״ם
(צוליב די תקנת חכמים "כדי להרחיק מן הפשיעה" 50 ),
נאר אויר בל
ש״ס בחקותי,
כ״ב אייר
הלילה כדעת רש״י“ 51 — וחום דאם אין נוגע במיוחד בדור זה,
דרא דעקבתא דמשיחא,
דער סוף פיו פשיעה הלילה פון גלות,
סמוך גו דעם בוקר הגאולה.
ובפרט לויט דעם פירוש,
אז שנת תש״נ איז די התחלה חזות הלילה פון אלף הששי.
וע״פ וואס עם ברענגט זיד אין טפרים,
אז שנת תש״נ איז אויר א שנת קץ — נוסף אויף דעם וואם די גמרא איז מעיד אז בזמן הש-ס איז שוין געווען,
כלו כל הקצין ואין הדבר תלוי אלא בתשו־ בה""",
און זינם דאן האבן אידן שוין צוגעגעבן א ריבוי הכי מופלג פון,
מעשינו ועבודתינו״ — תומ״צ און עבודת התשובה — איז פארשטאגדיק,
אז נאד שטייענדיק אין ערב שנת תש״נ,
בשנת תשמ״ט
(אויר מלשון,
תשמט ידיך״״ כל,
החובות״)
— איז די העכם־ טע און העכסט־פאסיקסטע צייט אז משיח זאל שוין קומען.
ובפרט אין שנת תשמ״ט עצמה — נאד זמן חירותנו,
ווען עם איז בטל גע־ ווארן כל ענין העבדות פון אידן,
און נאד ל״ג בעומר,
וועלכער איז פאר־
בוגדן מיט ביאת מלכא משיחאי" 1 ,
גאולה האמיתית והשלימה.
טו. ויהי רצון,
אז,
כשם• 10 שעזרתנו לסיים ספר זה — און,
שהחיינו וקיימנו והגיענו לזמן הזה״ — כן תעזרנו להתחיל ספרים אחרים״ — כל המסובין כאן ביז כל ישראל,
ובנדו״ד: סיום ספר ויקרא אל משה,
וואם הויבט זיד אן מיט,
ויקרא" סתם,
ולא נאמר מי הוא הקורא,
ווייל דאם רעדט זיד וועגן עצמותו ית׳
(שלמעלה מכל שם)״״,
אל משה,
כולל — בחי׳ משה שבכל א׳ מישראל 54 ,
ביז סיום הספר —,
בחוקותי תלכו",
און,
אלה המצוות גו׳",
און דערפון קומט מען להתחיל ספר במדבר,,
וידבר ה׳ אל משה במדבר סיני״,
ובעבודה י״ל — אז כל סדר ההשתלשלות איז א,
מדבר" בערך צו אידן,
און דורך זייער עבודה זיינען זיי מגלה דעם דבר ה׳
(כח הפועל בנפעל)
אין דעם,
מדבר",
אזוי אז דאס ווערט א,
מדבר״ 55 ״
(מ״ם שבא,
דל״ת פתח)
— א,
רעדנער",
וואס,
רעדט" און דער־ ציילט אז.
בדבר ה׳ שמים נעשו" 1 ",,
בעשרה מאמרות גברא העולם"" 57 .
ועוד
(ועיקר)
: דער סיום הספר און די הכרזה.
חזק חזק ונתחזק״ — זאל צו־ געבן חיזוק יעדן אידן אין אגהויבן באופן
ספר השיחות - ה׳תשס״ט
חדש לגמרי — אין דעם אופן פון "בחו־ קותי תלכו״ — נייע שיעורים אין תורה
(נוסף צו חיזוק אין די שיעורים הקיימים והקבועים עד עתה),
כולל — שיעורים ברבים,
אין נגלה דתורה און פנימיות התורה,
כולל — א חיזוק אין קיום מנהג ישראל צו לערנען פרקי אבות בשבתות אלו,
און אויך — אין לימוד שיעור היומי ברמב״ם,
ומה טוב ומה נעים שבת אחים גם יחד 4 ״ — שיעורים ברבים
(און מה טוב — לויט דער חלוקה פון ג׳ פרקים ליום),
וכל זה — אין אן אופן פון "חקיקה" און "תלכו",
ותלמוד גדול שמביא לידי מעשה 5 " — הוספה בקיום המצוות בהידור,
"מצוותי תשמרו ועשיתם אותם",
און באופן פון "בחוקותי תלכו",
כנ״ל,
אנהויבנדיק ובמיוחד אין די ימי הספירה — אין דעם "כלל גדול בתורה" פון ״ואהבת לרעך כמוך״ 6 ״ — עס איז ״נהגו כבוד זה לזה״
(כולל — מתקן זיין דאס וואם איז געווען אמאל בימי הספירה צוליב א הנהגה הפכית 61 "),
און — בירור המדות בכלל; און אויב ס׳איז געווען אין דעם א חסרון אדער עכ״פ א זאד וואם האט געקענט זיין נאד בעסער — איז מען נזוסיף אין הנהגת כבוד זה לזה ביתר שאת וביתר עוז,
ביז אז לילה כיום יאיר,
מיט דער מעלה פון יתרון האור מן החושד•".
ועוד וזה העיקר — אז מ׳זאל שוין פארענדיקן די לעצטע פעולות,
שיריים
פון מעשינו ועבודתינו פוצען די קנעפ־ לעדי",
לאחרי דער ריבוי הכי גדול וואס איז געווען ביז איצטער,
וכנ״ל הפס״ד כבר כלו כל הקצין ואין הדבר תלוי אלא בתשובה,
תלוי אויר פון לשרן אז דאם איז שוין מן המוכן און "הענגט" שוין באויר בשטח זה,
און מ׳דארף עם נאר אראפברענגען בפועל — וואם דאם קען יעדער איד טאן ברגע קטן און אין איזה מקום ומעמד ומצב שיהי׳ — אויך בשעת די התוועדות איצטער — דורך דעם וואס ער איז זיר מתבונן לרגע באופן אז דאס רופט ביי אים ארוים א פנימיות׳דיקן קרעכץ,
וואס אויף דעם איז פס״ד ומעיד כ״ק מו״ח אדמו״ר נשיא דורנו
(און כמה גדולי ישראל,
דער ראגאטשאווער וכר)
— אז א אידישער קרעכץ איז תשובה שלימה 62 ,
והבטיחה תורה: א)
ישראל עושין תשובה — ב)
ונזיד הן נגאלין 63 ,
און דאס ברענגט די תשובה — וכנ״ל אין הדבר תלוי אלא בתשובה — פון דעם אויבערשטן כביכול,
וואס גלו לאדום שכינה עמהם כפס״ד הרשב״י 122 — ושב ה׳ אלקיך את שבותך 65 ,
ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל 124 ,
און מ׳גייט אלע ביחד אין ארץ הקודש,
אין ירושלים עיר הקודש,
אין ביהמ״ק השלישי,
תיכף ומיד ממש.
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
א. שייכותה של שבת זו ל,
זמן מתן תורתנו״ — מודגשת בכמה עגינים:
א) שבת 67 מכרכים חודש סיון —,
ירחא תליתאי",
שתוכנו העיקרי — מתן תורה,,
אוריאן תליתאי לעם תליתאי..
בירחא תליתאי" 2 ,
ובשבת זו מתברך החודש דמתן תורה בכל עניני ברכה הכלולים בשש הלשונות בנוסח ד,
בר-כת החודש",
עד להסיום,
ונאמר אמן",
שמורה על קיום הדבר והמשכתו בפועל ממש?
ב) שבת שלפני,
זמן מתן תורתנו״ — ש,
מיני׳ מתברכין כולהו יומין" 4 ,
כל ימי השבוע,
ובפרט הימים המיוחדים שבו,
ובנדו״ד,,
זמן מתן תורתנו",
היינו,
שנוסף על הברכה הכללית ד,
ירחא תלי-תאי",
נמשכת בשבח זו ברכה מיוחדת בנוגע ל,
ומן מתן תורתנו" 5 .
ג) הקביעות דיום השבת בערב
(והכנה ל)
ר״ח סיון,
ובסרט לאחרי חזות היום,
זמן המנחה,
שאה אומרים צו״ג* מפני שמתחילים בבר עניני ר״ח סיון — שבו נשלמה עיקר ההכנה למתן תורה,
כמ״ש 71 ,
בחודש השלישי גו׳ ביום הזה
(ר״חי)
באו מדבר סיני 72 גו׳ ויחן שם ישראל נגד ההר",,
ויחן" לשון יחיד,,
כאיש אחד בלב אחד" 73 ,
ואיתא במדרש 74 ,
אמר הקב״ה הואיל ושנאו ישראל את המחלוקת ואהבו את השלום ונעשו חני׳ אחת,
הרי השעה שאתן להם את תורתי".
וכמבואר בתו״א 75 שההכנה לקבלת התורה בשבועות היא ע״י העבודה דספה״ע 76 ,,
שבעה שבועות תספר לך" 77 ,.
ובשבוע הז׳ ביום ג 78 בו
(ר״ח מיון)
הוא כאילו כבר נכנסה בל השבוע,
ונעשו אז ישראל מוכנים ועומדים לקבל כו׳".
ומזה מובן שעיקר העבודה בשבת זו,
היא,
ההכנה למתן תורה וקבלת התורה
ספד השיחות - ה׳חשמ״ט
— ע״י ההוספה באהבת ישראל ואחדות ישראל,
"ויחן" לשון יחיד,
"כאיש אחד בלב אחד",
וכן קבלת החלטות טובות
(ולהתחיל לקיימן בפועל ביום השבת)
להוסיף בלימוד התורה,
הן נגלה דתורה והן פנימיות התורה 5 ׳
(שנתגלתה ונתבארה באופן של הבנה והשגה בתורת החסידות),
הוספה הן בכמות והן באיכות,
ובאופן ד״גדול תלמוד שמביא לידי מעשה"*׳,
הוספה בהידור בקיום המצוות,
ובכל עניני טוב וקדושה.
ב. ובפרטיות יותר — בנוגע לאופן ההכנה לקבלת התורה ע״י ההוספה בלימוד התורה — יש לימוד והוראה מפרק ששי דאבות שלומדים בשבת זו.
ובהקדמה:
מהטעמים להמנהג דלימוד פרקי אבות "פרק אחד בכל שבת שבין פסח לעצרת״ 7 ׳ — "לפי שבעצרת ניתנה התורה,
והלומד תורה צריו לדעת קודם דרך לימודה ואיד יתנהג בה אחר לימודה,
לכך תיקנו ללומדה קודם עצרת כדי שיהי׳ לב כל אחד מישראל מוכן לקבל התורה בלב שלם,
ולהתנהג בה כדת וכשורה" 81 .
ולכן,
מצרפים גם הברייתא דאבות
(למשניות דחמשת הפרקים דאבות)
בתור "פרק ששי" דאבות,
ולומדים זה בשבת הששית,
השבת שלפני עצרת — כי,
"זה הפרק כולו מעורר על חשק
התורה ואהבתה..
תכלית הפרקים הקודמים,
ומתוך דבריו..
נתעורר לקנות את התורה..
ולזה נקרא זה הפרק קנין תורה..
ולזה אנו קורין הפרק הזה שנקרא קנין תורה סמוך לעצרת שהוא מתן תורה" 8 ׳.
אבל עדיין צריך להבין: מהו הטעם שלימוד פרקי אבות בשבתות שבין פסח לעצרת נקבע באופן כזה שבכל חמשת השבתות לומדים משניות,
ודוקא בשבת הסמוכה לעצרת לומדים ברייתות,
שהם למטה במדריגה ממשניות,
ש״נישנו" 2 חוץ למדרשו
(של רבינו הקדוש)
וע״כ נקראו ברייתות,
לשון חוץ,
כי תרגום מחוץ מברא"?
וכיון שכל עניני התורה הם בתכלית הדיוק,
מסתבר לומר,
שצירוף הברייתות דפרק ששי אינו
(רק)
בגלל ההנרח" שצריכים עוד פרק בשביל השבת הששית שבין פסח לעצרת
(כיון שהמשניות דמסכת אבות מחולקות לחמשה פרקים),
אלא ישנו גם טעם
(פנימי)
בדבר — שגמר ושלימות ההכנה לקבלת התורה מתגלה בלימוד ברייתות דוקא,
ומהם דוקא
(ולא מהמשניות)
נעשה פרק שנקרא "קנין תורה",
כדלקמן.
ג. ויובן בהקדם כללות הענין דמתן תורה — שיש בו ב׳ קצוות:
תורה — היא חכמתו
(ורצונו)
של הקב״ה,
"חמודה גנוזה שגנוזה לך כר קודם שנברא העולם" 22 .