א.
שטייענדיק אין די עשרת ימי תשובה,
די.
עשרה ימים שבין ראש השנה ליום הכסורים׳",
וועלכע זיינען ספעביעל אויסגעטיילט בווישן אלע מעג פון יאר אלם טעג פון תשובה,
ווען תשובה קען לייכטער דערגרייכם ווערן און די חשובה איו אויד ווירקזאמער 1 ,
ווי עם שטייטי.
דרשו ה׳ בהמבאו קראוהו בהיותו קרוב♦ —
איו א פאטיקע בייט בו ויד אפשטעלן אויף אייניקע נקודות וועלכע יעדער איד קעז זין■ אפלערנען בנוגע בו ויין עבודה אין דינען דעם אויבערשטן אין די עשרת ימי תשובה.
פון דעם אויטשפראר פון חז־ל.
עשרה ימים שבין ראש השנה ליום הכפורים*
(כאטש אז צווישן
(בין)
ראש השנה און יום הכפורים זיינען פאראן בלויז זיבן טעג)
איז פארשטאנדיק*,
אז די עשרת ימי תשובה טיילו זיר אויה בוויי סוגים,
און בפרטיות — דריי סוגים:
א)
אז איין און איינביקן המשך,
און נאכמער — אן איין און איינביקע מביאות פון עשרת ימי תשובהי,
וואס
1)
ר-ה יח,
א.
2)
נלשוו הרמב׳ם
(הל׳ תשובה פ״ב הק>: זע־ם שהתשובה והזעקה יפה לעולם,
משרה הימים שנין ראש השנה ויום הכפורים הי* יפה ביותר ומתקבלת היא מיד כר.
3)
ישעי נה,
ו.
דיה שם.
4> דאה גס לקדש ח״ד ע׳ 1144 ואילו■ ועוד.
5)
ובפרם ע״פ מ-ש בכתבי הארידל
(פע-ח שער ר״ה.
שער הכוונות דרושי דג מידור האריז״ל סדר עשית)
שבעשי״ת הוא בנק המלכות ובעשר ספירות שלה.
שכל הע-ם הם ממות אתת בהחאתדות גמורה.
וראה לקמן ס״ג.
שליסם איו זיר אייו אויר ראש השנה און יום הכפורים
(אלם טעג פון תשובה ווי די אנדערע ויבן ימי תשובה)
.
ב)
ראש השנה און יום כפור,
ווי זיי זיינען אויסגעטיילט פון די אנדערע זיבן טעג.
שבין ראש השנה ליום הכפורים 2 ,
אלם ימים מיוחדים,
מיס ספעביעלע מבוות וועלכע מ׳איז מקיים נאר אין די טעג: ראש השנה איז דער ראש פון כל השנה כולה,
ומבוח היום בשופר• ובו׳,
און יום הכפורים איז.
אחת בשנה" 3 ,
ומבות היום בתשובה וכבום כו׳ 4 .
ג)
נאכמער בפרטיות — טיילו זיי זיר אויף דריי סוגים,
מבד דעם אונטער־ שייד בווישן ראש השנה און יום כפור גופא:
אין אלגעמיין זיינען ראש השנה און יום הכפורים איין ענין,
איין המשרי: יום כפור איז דער אפשלום
(דער גמר וחותם)
פון ראש השנה• 1 ,
ווי מ׳זאגם אין דער תפלה":.
בראש השנה יכתבון וביום בום כפור יחתמון".
ביז או יום כפור ווערט אנגערופן
(אין יחזקאל 11 )
.
ראש השנה*.
אבער בפרטיות זיינען זיי,
כמובן,
בוויי באזונדערע ענינים: ראש השנה
ספד השיחות - ה׳תשמ״ח
און יום כפור האבן זייערע באזונדערע מצוות און הלכות,
וואס טיילו זיי פא־ נאנדער.
ב.
די ערקלערונג אין דעם:
די צענטראלע נקודה פח אל? עשרת ימי תשובה איז — כשמו —,
תשובה".
אין די טעג איז לייכטער תשובה־טאן און די תשובה איז ווירקזאמער,
כנ״ל.
און דער טעם אויף דעם איז,
ווייל אין די טעג איז דער אויבערשטער,
בהמצאו* און,
קרוב",
ווי עם שמיים■׳ אז דאם איז אזוי ווי,
קירוב המאור אל הניצוץ",
די דערנעענטערונג פון דעם קוואל פון ליכט
(דער אויבערשטער)
צום פונק
(די נשמה פון יעדער איד)
.
ווערט ערקלערט אין ספרים",
או דער אמת׳ער מהות פון תשובה איז ניט
(נאר)
די תשובה
(תתאהי 7 )
וואס מ׳טוט אויף א געוויטן חטא וועלכן מ׳איז בא־ גאנגען ח״ו,
נאר בעיקר — תשובה
(עילאהיס פון לשון •והרוח תשוב אל האלקים אשר נתנה״“,
דאם אומקערן זיר פון א אידן צו זיין מקור און אמת׳ן מהות,
כביכול — וואט דאס איז דער אויבערשטער; ער באנייט
(אויף א העכערן אופן)
זיין עצמיות׳דיקז פאר־ בונד דורך זיין ג־טלעכע נשמה
(,
חלק אלוקה ממעל ממש" 1 )
מיט דעם אוי־ בערשטן".
וואם דאס דריקט זיר אוים
13)
דרך חיים שער התפלה פפיד.
קונסרם העבודה פ״ה.
מאמר קניו החיים תרפיח פי״ג.
ועוד.
14)
דאה לקו״ת ריס האזיבר.
וראה דרושי חודש תשרי תדח״ז
(מלפני חמישי□ שנה)
.
15)
ראה אגד,
׳ת פיה ואילך.
16)
קהלת יב,
ו.
17)
תניא רפיב.
18)
נחי־ ניעה קמו מאד
(נקודה אחת)
שהוא בחינת אלקות נר ווה הניאה מתלבש נכת ניעוץ נברא נוי הנקרא יחידה
(ע״ח שעי דרושי אבייע פיא.
הובא בלקוית ראה נו,
א.
ובנימ)
.
ותשובה
בפשטות אין דעם אז ער שטעלט זיך אינגאנצן איבער מיט א באנייטע שטאר־ קיים,
אז זיין טאג־טעגלעכער לעבן און אויפפירונג זאל זיין אין איעקלאנג מיט דעם רצון פון דעם אויבערשטן,
ווי ער האט אנגעזאגט אין זיין תורה,
תורה אור און תורת חיים.
איינער פון די אונטערשיידן צווישן די צוויי דרגות אין תשובה איז: די נידערי־ קערע דרגא אין תשובה איז אויך זיין אויפפירונג אין א פרטיות׳דיקן ענין מיט פרטיות׳דיקע כחות
(די פרטים און כחות אין וועלכע ער האט עובר געווען אן עבירה)
,
אבער די תשובה רירט ניט אן די אנדערע טיילו פון זיין לעבן 9 ':
דאקעגן די העכערע דרגא אין תשובה — איז פארבונדן בעיקר ניט מיט פרטים,
נאר זי באשטייט פון אן איין און איינציקע נקודה — אז ער גיט זיך אינ־ גאנצן איבער צו דעם
(רצון פון דעם)
אויבערשטן,
דורך אנטפלעקו בא זיך דאם פינטעלע איד,
וואט יעדער איד,
קען נים און וויל ניט זיין אפגעריסן פון אלקות״”,
און לאידך גיסא: די נקודה פון תשובה — וואם איז העכער פאר אלע פרטים וענינים
(,
אין לך דבר העומד בפני התשובה״■ 1 )
— נעמט־דורך דעם גאנצן מענטשן און מאכט אים אינ־ גאנצן פאר א,
נייע מציאות",
מים א נייעז,
העכערן פארבונד און דביקות אין •ה׳ אלקיכם חיים"",
און נעמט
(בדרך
עילאה התו עבודה מעד יחידה שבנפש
(לקו״ת שם.
שה״ש מס,
סעיב.
ועוד.
וראה שם נא,
א.
ודאה בנ״ז — ברכת ערב יוהכ״ם תשמיז נתחלחה.
וש־נ)
.
19)
ראה גם לקויש חי־ד עי 380.
20)
.
היום יום׳ נא סיוו•
21)
רסנים הלי תשונה םפ״ג.
22)
ואתחנן ו,
ד.
ש״ס האזינו,
שבת שובה
ממילא)
דורך אלע 22 זיינע כהות און מחשבה דיבור ומעשה לפרטיהם,
אלע טועכצן,
אז זיי ווערן "מעשים טובים ומאירים׳ 24 .
דערפון קומט ארוים נאד אן אונטער־ שייד: די העכערע דרגא אין תשובה איז שייך צו יעדער איד אן אויסנאם,
אפילו צדיקים,
און אפילו פשוט׳ע אידן: מה שאיו בן די נידעריקערע דרגא — איז ניט ביי אלע אידן,
נאר ווען עס איז פאראן א חטא,
ח׳ו,
און אויר — אז וי מעסט זיר לויט דער הארבקייט פון חטאים כו׳ פון יעדן יחיד.
ג.
די נקודה פון אלע עשרת ימי תשובה — דאס אומקערן זיד צו דעם אויבערשטן — איז פארבונדן דערמיט וואם די טעג וייגעו אויר אויטגעטיילט אלם א צייט ווען אידן נעמען או מלכותו יתברר"
(און דערפאר זאגט מעז,
המלר הקדוש׳ אלע עשרת ימי תשובה)
• 2 ,
אב־ הויבנדיק פון ראש השנה — ווען דער אויבערשטער בעט "שתמליכוני עליכם כו׳ ובמה בשופר* 22 ,
און דערנאר — אלם פארזעצונג דערצו אין די עשרת ימי התשובה,
ווען אידן נעמעו או
23> מזיק גם בנוגע מקידה נחכסת החשבה.
שאין הכוונה רק לאופן שהנקודה איו לה מקום,
אלא גס לאופן שהנקודה היא לסקלה ממקום
(ולגבי הנקודה המקום אינו תופס מקום)
,
וביחד עם יה — ה־י סוללת בל ריבוי הענינים.
24)
לקו״ת מטות פב,
א.
שמע־ב פה,
א.
שה׳ש יז,
ג.
— בביאור
(הסדר בוהמסינה
(אבות פ־ד מי־ו)
.
תשובה ומעשים טובים־.
25)
כמבואר בכתבי האריויל — שבעשי־ת הוא בנין המלכות,
כנ־ל הערה 5.
וראה שרע אדה־ז או־ח רטתקפ־ב
(מרש־י ברבות יב,
ב)
שבימים הללו הקב״ה מראה מלכותו כי׳.
26)
ראה לקרת נגבים נא,
ג ואילך.
ובכיס.
מפעיח שם.
ד2)
ריה טז.
א.
לד,
ב.
בשלימות דעם אויבערשטו אלט "מלד ישראל'",
און אויר אלט •מלר על כל הארץ*• 2 ,
ביז די שלימות שבשלימות אין דעם — אין יום כפור:
די עבודה פון "תמליכוני עליכם■ בא־ שטייט פון או אייו און איינציקער נקודה — קבלת עול מלכות שמים,
אז מ׳איז זיר אינגאנצן מבטל צו דעם אוי־ בערשטן,
און מ׳דערהערט אז די גאנצע אייגענע מציאות איז נאר.
לשמש את קוני׳”,
צו דינען דעם אויבערשטן.
וואט דאם איז או אלגעמיינער ביטול צו דעם אויבערשטן — ניט אפהענגיק און ניט פארבונדן מיט אויסרעכענעו פרטים ווי מ׳זאל בפרטיות דינען דעם אוי־ בערשטן.
[ווי די משנה 21 זאגט אז.
למה קדמה פרשת שמע לוהי׳ אם שמוע — כדי שיקבל עליו עול מלכות שמים ואחר כר מקבל עליו עול מצוות׳,
פריער קומט קבלת עול מלכות שמים בכלל,
,
קבלו מלכותי*,
דערנאד קומט עם אראם אין מצוות פרטיות,
.
קבלו גזי־ רותי׳ 22 )
.
לאידד גיסא: נאכדעס וואט מ׳האט אבער די נקודה אחת פון קבלת עול מלכות שמים
(וואט איז העכער פאר פרטים)
— קומט עט אראפ און דאם נענזט־דורך דעם מענטשן אינגאנצן,
איו אלע זיינע פרטיות׳דיקע כחות,
און מחשבות אוו דיבורים און מעשים: שופר
(וואט טוט־אויף די נקודה אחת פון
ספד השיחות - ה׳תשמ״ח
.
תמליכוני עליכם 18 )
איז מלשון" און מען פארבינדט עם מיט,
שפרו מעשיכם 19 ",
מעשים רבים.
דערפאר זייגען פאראו
(אייר בא־ זונדערע)
עשרת ימי תשובה,
צען טעג,
כנגד די צען כתות פון א מענטשן" — אין וועלכע עם טיילו זיד אלע זיינע כתות — אז זיין קבלת עול מלכות שמים דארך דורכנעמען אלע זיינע כתות אויד בפרטיהם: אין יעדער מאג פון די עשרת ימי תשובה דארף ער מקבל זיין עול מלכות שמים און דאם דארף דורב־ נעמען בפרט דעם באטרעפנדן כה וואס איז כנגד דעם טאג.
לדוגמא: אין די טעג פארבונדן,
וועלכע זיינען כנגד שכל
(מוחין,
חכמה בינה דעת)
דארך זיין שכל מקבל־זיין עול מלכותו יתברך,
ד.
ה.
אז זיין גאנצער שכל בפרט זאל זיין משועבד גו דעם אויבערשטן,
און גענוצט ווערן אויף לערנען תורה און פארשטיין ווי זנו דורכפירן דעם אוי־ בערשטז׳ם רזנון,
און נאכמער: זיין שכל ווערם א,
מרכבה 20 " גו אויספירן דעם אויבערשטן׳ם רצון וחכמה.
איו דעם מאג פארבונדן מיט מדת החסד — דארף זיין חסד דורכגענומען ווערן מיט קבלת מלכות שמים,
אז ער זאל אויס־ נוצן זיין חסד אויף דעם וואם דער אוי־ בערשטער זאגט־אן,
ביז אז דאס ווערט א ♦מרכבה 21 צו רצון וחסד ה׳,
אז ער טוט גוסס
(ניט נאר ווייל ער איז בטבע א גוסער מענטש,
נאר אויר)
אלם או אוים־ דרוק פון חסד ה׳.
און אזוי אויר בנוגע צו די אנדערע כחות פון א מענטשן.
33)
דק״ר פכ״ס,
ו.
34)
דד הג״ל שהנקודה אחת ותזונה
(עילאה)
פועלת שיהיו מעשים סוגים ומאירים.
35)
שנשתלשלו מעשר ספירות עליונות
(תניא רס״נץ
36)
ראה תניא סכ״ד.
ועוד.
על דרך ווי דאס איז בנוגע צו כלל ישראל — וואס זיי טיילן זיך אויף צען סוגים,
ווי די תורה רעכנט אויס אין ם׳ אתם נצביסיי,
צען סוגים" פון,
ראשיכם 22 ביז,
שואב מימיך• — דארפן אלע צען סוגים זיין דורכגענומען מיט קבלת עול מלכותו יתברך,
און שטיין,
היום 23 ,
וואם גייט אויף ראש השנה”
(ווען עם הויבט זיר אן איו א לגמרי באנייטן אופן דער,
תמליכוני עליכם 24 )
,
,
כולכם לפני ה׳ אלקיכם גו׳ לעברך בברית ה׳ אלקיך 25 .
אזוי שפיגלט זיר עם אויר אפ אין יעדער איד בפרט,
אז ער האט אין זיר אלע צען סוגים: צייטן ווען ער שטייט אין א מצב פון,
ראשיכם*
(ווען ער פירט מיט עפעס אן,
אדער ווען ער לערנט תורה,
דאוונט,
גיט צדקה,
און ענלע־ כעם)
,
און צייטן ווען ער שטייט ווי א,
שואב מימיד 26
(ווען ער עסט און טרינקט און פארנעמט זיר מים וועלטישע זאכן)
.
דארפן אלע דרגות ומצבים פון דעם אידן דורכגענומען ווערן מיט קבלת עול מלכות שמים,
וואס ווירקט אז זיין אויפפירונג זאל זיין אויף א געהויבענעם ג־טלעכן אופו — ווי עם פאסט ווען מען איז עומד.
לפני הוי׳ אלקיכם 27 .
ד.
אין צוגאב צו דעם צד השוה אין אלע עשרת ימי תשובה
(כולל — ראש השנה און יום כפור)
,
איז אויר דא א ספעציעלער עניו אין ראש השנה און יום כפור
(וואם טיילט זיי אויס פון די אנדערע זיבן טעג,
בין ראש השנה ויום הכפורים 28 )
.
קען מעז עם מבאר זיין לויט דעם ביאור און משל וואס מיגים אויך ראש
37> ר־ס נגבים.
38)
זה־ב סב,
ו.
הובא נלקז׳וו 1*0 מניס.
מ)
לקרת עם.
וראה זח״ב לב,
נ ובדס״ז עם.
זח״ב רלא,
א.
וראה סענת רזא ס״ם מביס.
4X1 040.
1 9X11 4'
1X194 041
(491.
1001 10 !*וX11 90911 409
01! 94.
11 440 99419 041 09.
1' 940 0X0X19
10 0X9 94000 9X0414
(490.
4 904409)
910
099.
9'
#)
940X1 9914 94' 9' 4909 044 999491'
'״.
480 0801 8 1040011? *140 180 ?81X1
*0114419X4184,
4 '01400.
-04? 1144,
04 ?4110X040 81 0040 0401111 011001' 04100: 844 4400 404 04100 19141 0010 *140:40940 *11x41 04 44X0 004
0494049 114X1 XX4 0410 *11 410
0,
?40014 141.
4101 *41 04 04? 011 4*0' 04? 011 4*0 *141.
1141 0,
?90 80441 *11 4*0' *11 * 480 11*4 0404-*! 044 04 4104:0044 04? 011 040 4104:0041 0,
1144 140 004 *00 4001 0040 011 00 1001 1141 44 11404 0*44004 110 010?,
*04 44? 011 0*0' * 010 110404 * '480.
' *11 8 4*0 !1*4 *01 *01 100 44?)
' *01 40 *140 8 11404040 48? —
8:0404 00 004 104* 0ס1 40 40004? 040 01* 0*11)
1141011 000 44011 00 01* ?48 8 11* 080 4* ?48 8 01* 40 1180 040 81 81:80 01* •'
(*.
4 4.
:0 ',
114:11 4*0' 40101?:*.
141* 11404 1144040)
0010 410 11* 114:11 4*0 41* 140* 41* 8114 -044101 04040.
101 00:41.
4? 0040* 04 114 40 0 80: 140* 0040* 44* 040 0400-81 480 040 11* '0040* 44* 011 114111 1.
40 04:4 41* 0*4 41* — 80040: 11* '0040* 844 080 114040 11* 904440* 480 040
(4040 81 41* 080 11*)
41* '440040 8 41* 0040* 04 011 40!9* 41* 0*4 8 1180 040 81 81080 41* :04:04119 8 011
(480 8)
41*0 * 011 *001:0 41* 080 11444 '
(.
1141:11 1111411* 40: 811)
.
1141:11 10א1׳ 88040001 11400 40 '1141:11
'.
0.
1 10
(?)
'0.
11 0111.
0.
0 01.
11 11114 01.
4
(מ
40401.
4.
— 184 041 8 004X144,
1 ^ 11*0 '1111! 00181.
1111 100X0.
0 001.
41
(0 1X0 010
(114 *41 44X40 410 010)
11' 110 010' *11 *4 110*0 41 040 11110 011 144104 *11 041 0111410 *4 401 041X11 0*41 04110 *4 40 0010 *41 — *1 0*41
040 *1101*1104440 114414 1114411 04110 *11 40 001.
0'
141 *41 04 0*11X0404 401X111 011 0*41 410441 0101.
114141 *11 8044100*001 ?40101 '0*41 1141111.
)
— 441 041 0*0.
0114104' *040 1141,
040 4400 *141.
8
(.
0114104)
*11 '410 0010.
(0441404 01,
4111X444 04? — *0*41 1141111.
(0*.
11' 140 *1104041440 1114411 04 11144
*11 410 0010'
41040 11*0 40 11*0 ?411*0 0*41 04X11 011410010 114*00 1404,
11 414,
040111 4401 *41 040 ?4400 011 040 1*4 * *40 1441 *110401 *4410410 *11 *11 410 0010' *1 *41 *44 04? 0114*0 *!?40400 11401
(??414)
011 0*41 04110 *401 00411 *44 04? 011 4*0' 144 1*41 1*4 114041 *140 04 *14004011? 011 8
*11 04 00410010 *41 44 010 81 0*0 4100 041100)
11*040444 800400-04?' 0404 404 041100' 114404 144141
(8014
-81 1-4 41* 114 •אז •041 044 '100 00410
0*00 * ?81X1 0*?' *11 081110 00410 04440 41100' *11 0410 0010' 1141 40 41080440 0*41 04110' 0000 04140 4040 414 04010 41040 *41 8 01 *1 1441 00410010 *1411 041100 *11 11.
44x4040 140 08 141.
*141 0041010' 041440 011 0*41 04110 *11 410 0010' 8040 0.
841 !40 ?4441.
81 14 0440 *11
01011 011* '!!14*11 0״*
ספר השיחות - ה׳תשמ״ח
פון •אכלו משמנים ושתו ממתקים"",
,
לאכול כשר שמן ולשתות דבש וכל מיני מתיקה" 41 ,
דאקעגן יום כפור איז א יום צום און פון חמשה עינויים,
און אידן זיינען דעמולט,
דוגמת מלאכי השרת" 44 ,
און דערפאר טוט מען או ווייסע בגדים כו׳.
אין אנדערע ווערטער: ראש השנה — איו דער,
ראש השנה־ אויך פון דער גשמיות פון א אידן 4 .
יום כפור — איז דער,
ראש השנה" פון דער רוחניות פון א אידן 4 .
די אפלערנונג דערפון:
פון ראש השנה דארף א איד נעמען די התעוררות און כחות אריח תשובה
(עילאה)
און קבלת עול מלכות שמים
(אפילו)
אין זיין גשמיות׳דיקן,
מאטעריעלן לעבן: אפילו ווען ער עטט,
טרינקט און איז פארנומען מיט בא־ קומען פרנסה,
אדער או אנדער גשמיות׳דיקע פעולה — קען ער דאך מיינען,
אז אין דעם איז ניט אזוי פיל נוגע קבלת עול מלכות שמים.
לערנם אים ראש השנה,
אז אויך אין די צייטן דארף ער זיין דורכגענונזען מיט דעם געפיל פון קבלת עול מלכות שמים,
און דעמולט טוט ער די אלע גשסיות׳דיקע זאכן לשם שמים,
ביז נאכמער — אז דאס ווערט א טייל פון זיין דינען דעם אויבערשטן.
44)
נחמי׳ ח,
י.
45)
ב״י ושו״ע אדה״ז או״ח טתקפ״ג ס״ד.
46)
שו״ע אדה״ן או״ח סוזר״י ס״ם.
סתרי״ט ס״ם.
םי*ז.
47)
ולהעיר שעיקר הדין נר״ה הוא זלל דברים גשמיים
(הגהות מיימוניות הל׳ תשובה ס״ג אות א בשם הרמב״ז.
הובא כלקר״ת ר״ה נס,
3)
.
48)
בלשון הלקו״ת
(ר״ה נח,
א.
סד,
א)
: ראש השנה הוא בבחי׳ חיצוניות,
ויוהכ״פ הוא ראש השנה בבוזי׳ פנימיות.
פון יום כפור נעמט מען די התעוררות און כחות אויף תשובה וקבלת עול מלכות שמים אין דעם רוחניות" דיקן טייל פון לעבן,
ווען מ׳דאוונט,
לערנט תורה,
מקיים מצוות — אז ער טוט עם ניט ווי מצות אנשים מלומדה* 4 ,
צו יוצא־זיין ח״ו,
נאר דאם איז דורכגע־ דרונגען מיט זיין ביטול און קבלת עול מלכות שמים,
און אלם תוצאה דערפון איז ער מקבל עול מצוות,
ער דאוונט און לערנט און איז מקיים מצוות — לשמם לשם השם.
נאכמער: יום כפור גיט אויר דעם כח,
אז כאטש מ׳האט צוטאן מיט א גשמיות" דיקע וועלט,
און מ׳דארף נאד יום כפור עטן און טרינקעו וכר,
שטערט עם ניט צו די עבודה רוחנית פון דאוונען און לערנען און קיום המצוות,
ואדרבה — ער דערהערט ווי זיין גשמיות׳דיקער לעבן נעמט זיר פון רוחניות
(,
להחיותם ברעב* 50 )
,
משא״ב בראש השנה,
ווען מ׳דארף אנקומען צו אכילה ושתי׳
(גשמית)
בכדי מחבר זיין די נשמה מיטן גוף.
ו.
איו אלגעמיין — קומעו זיד צו־ זאמען די צוויי ענינים פון ראש השנה און יום כפור — גשמיות און רוחניות: דער אויכערשטער האט אויסגעשטעלט אז עבודת ה׳ בלימוד התורה און קיום המצוות קען דורכגעפירט ווערן דוקא דויד דעם פארבונד פון א נשמה און א גוף,
ביז אז מ׳קען צווישן זיי גאר ניט צוטיילן: אהבת ה׳ ויראת ה׳ אין דער הארץ פון א אידן,
לימוד התורה מיט זיין שכל שבראש,
הנחת תפילין אויף זיין האנט און קאפ,
תקיעת שופר מיט
1*
ש״ס האזינו,
שבת שזבה
ז
זיין מויל,
א.
זב וו.
בכלל קען מען ניט אפטיילן דעם חלק וועלכער ווערם גע־ מאן דודך דער נשמה און דעם חלק וועלבער ווערט געטאן דויר רעם גוף.
אבער בפרטיות טיילן ויי ויד אויף צוויי אופני עבודה — עבודה רוחנית,
און עבודה גשמית.
ווי מ׳זעט במוחש: איינער קען שטיין בהתעוררות ברוחניות,
אבער דערנאד ואל דערפון ניט ארויסקומען אין עבודה בגשמיות בפועל.
וכנרמז בכתוביי,
ולכבודי בראתיו יצרתיו אף עשיתיו•,
אז צווישן,
בראתיו יצרתיו•
(וואט באדייט בכללות רוחניות)
,
און,
עשיתיו•
(וואט באדייט עשי׳ גשמית)
,
שטייט אן,
אף• המם־ סיק".
על דרך ווי אין פסוק".
קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו•,
שטייט.
ובלבבך• מיט א ואיו
(המוסיף ו)
המחבר,
משא״כ,
לעשותו• שסיים באזונדער —
(אויר דערפאר)
ווייל.
בפיך ובלבבך•
(דיבור ומחשבה)
,
וועלכע זיינען רוחניים
(בערך צו,
לעשותו•)
קומען צוזאמען,
א נאר־ מאלער דיבור מוז קומען נאך און בשייכות צו א מחשבה",
אבער בכדי דאם אראפברענגען אין אן עשי׳ בגשמית פאדערט זיך א נייע השתדלות.
דעריבער,
בפרטיות,
טיילן זיך ראש השנה און יום כפור אויף צוויי אופנים — אויך אין די כללות׳דיקע עבודה פון עשרת ימי תשובה: תשובה וקבלת מלכותו יתברך בענינים גשמיים,
און
51> ישעי 18,
ג.
52> מפי מות ה• — שרגל הימיני והגג מחוברים
(מחשבה ודיבורא משא״ב רגל השמאלי
(מעשה)
הו* נפסק
(חרא מגלת אסתר אה,
סעיב-ג.
לקרח ריס בלק
(ס1,
ס5ש> ונר5>
53> נזביס ל,
יד.
54> להעיר משיאור היומי בתניא — אגה״ק סוים יס
(קבס,
תשובה וקבלת מלכותו יתברך בענינים רוחניים.
ז.
די צוויי אויבנדערמאנטע נקודות,
ווערן נאכמער אונטערשטראכן היינטיקן יאר,
שנח הקהל,
וועלכער קומט אלט פארזעצונג צו שנת השמיטה,
,
מקץ שבע שנים גר הקהל את העם•":
דער ציל פון די ביידע מצוות,
סיי שמיטה און סיי הקהל,
איז צו מגלה זיין,
ארויטברענגען די מלכות פון אוי־ בערשסן,
ווי ערקלערט אויספירלעך אין דעם בריוו".
און דער סדר אין דעם איז: נאך א גאנצן יאר פון שמיטה,
ווען מ׳האט דערהערס און דערפילט אז אלע גשמיות׳דיקע פארמעגענם באלאנגעו צו דעם אויבערשטן,
,
הכל ברשות אדון הכל״יי,
וואט אין דעם הערן זיך א ריבוי טיילן פון דעם מענטשדם לעבן: שדך,
כרמך א.
ז.
וו.
— קומט מען צו שנת הקהל,
,
הקהל את העם האנשים והנשים והסף גר למען ישמעו גר ויראו את ה׳ אלקיכם•" — אלע אידן,
.
האנשים והגשים והטף",
טיי.
חכמים גדולים שיודעים כל התורה כולה•,
און טיי.
מי שאינו יכול לשמוע•",
ווערן פאר־ איינציקט אין א נקודה אחת —.
ליראה את ה׳ אלקיך*,
.
ויראה עצמו כאילו עתה נצטווה בה ומפי הגבורה שומעה שהמלך שליח הוא להשמיע דברי הא־ל״י׳ — די נקודה אחת פון קבלת מלכותו יתברך.
און די נקודה דארף פארשפריים ווערן און דורכנעמען די אויפפירונג פון
55)
יילד ל*,
' חילן-.
56> דמוזקרק ס׳ גבו׳",
כ־ח חלול תזרז
(נרמס לקמן — ח־ב ד 669 חילו)
.
57)
חינוד מעוה שכח.
ורפה יזינור מזוה פד.
58)
וילד שם,
ד.
59)
רמבים מוח הלי חגיגה.
8 ספר השיחות
אן אידן איו *לע זייערע פרטים —,
ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת*",
,
כל הימים אשר אתם חיים על האדמה גו׳"".
ח.
ויהי רצון,
אז דורך דעם וואם אידן וועלן אויסנוצן די עשרת ימי תשובה כשלימות — וועט מען בקרוב ממש זוכה זיין זעעז ווי,
נגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״“,
ביז מ׳וועט זען בגלוי די נקודה אחת — די פאראיינציקונג פון אידן מיטן אוי־ בערשטן,
ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד",
אז בשעת א איד גייט,
זעט מען ווי עם גייט א,
חלק אלוקה ממעל ממש״*,
,
חלק הוי׳ עמו״“,
ולאידך —
60)
וילך שם.
יג.
61)
ישעי׳ מ,
ה.
62)
ראה זה״ג עג,
ו.
63)
ראה רבים סוף הל׳ טומאת אובליו
(משיעור היומי ויום נ׳ דר״ה)
: להדמות בשמנה.
64)
פרשתנו
(האזינו)
לב,
ט.
וראה זהר פרשתנו
- ה׳תשמ״ח
נעמט עט דורך אלע פרטים פון דעם אידן,
ביז
(דורך דעם אידן)
נעמט דאם דורך די גאנצע וועלט מיט אלע אירע פרטים,
וועלכע איז באשאפן געווארן בשביל ישראל “,
בגאולה האמיתית והשלימה,
ע״י משיח צדקנו,
ומתוך שמחה וטוב לבב.
(יחנ,
ב)
,
דלא יהב להו לרנרבא ולא למלאנא ולא לממנא אהרא.
ובהערות אאמו־ר שם
(לקוטי לוי■! ם־ע תסד ואילד)
שרברבא ומלאכא וממנא הם השרפים דבריאה והודות דיצירה ואופנים ועשי׳,
וי״ל בעבודה — שזהו כנגד הנפש האלטית
(שעלי׳ נאמר •הלק הוי׳ עמו"^ וי״ל ש.
איו עמו אל נכר■
(ששם.
קנקט מלאכא וממנא ולא הזכיר רברבא■)
הוא — שגם מעד הנה־כ של ישראל לא יהיב הטב־ה ההנהגה למלאבא וממנא
(ולא הזמר רברבא בנגד עולם הבריאה,
מ הנה״ב הוא מקינ
(תניא פיא.
רפ״ו)
,
מצד עה״ד טוב ורע שזה מתחיל מימרה)
.
65)
פרש״י ריפ בראשית.
ספר השיתזת - ה׳תסמ״ח
מסיחות י״ג תשר• וש״פ בראשית
(התוועדות א׳ וב׳)
ה׳תשמ״ח
א.
שטייענדיק איעטער בא 1ןם א6י שלום פון חודש תשרי,
די בייט פון,
ויעקב הלך לדרכו*׳ — ווען יעדער איד האלט ביי אריינגיין אין דעם טאג טעגלעבן לעבן פון דעם נייעם יאר,
1אר די אלע ימים טובים פון חודש תשרי,
המרובה במועדות׳,
אויף אויספירן זיין פערזענלעכע עבודה אוו שליחות אין וועלט,
איש תחת גפנו ותחת תאנתו׳ —
איז א פאסיקע בייט בו אנהייבן מאכן א חשבון וםך־הכל פון דער עבודה וואס מ׳האם געטאן במשך חודש תשרי 4 ,
און דערפון שעפען כחות אויף טאן די עבודה במשך פון דעם קומענדיקן יארי.
ווי באוואוסם אז חודש תשרי איז דער חודש השביעי,
.
שהוא משובע
(ל׳ שובע)
1)
לשון הכתוב — ויבא לב,
נ.
וראה שיחות: שפחית תרפיו <םה״פ תרפיו ע׳ שפד)
.
שפחית חרביו
(סי־ג4 אחשים תרבית
(סחים תשייא ד 240)
.
יום שפחית חרבים.
ליל אי דחג השבועות תשיח <םה*מ תשש ד 113)
.
אגרות קודש אדפויר פהוריייב חיא ד קבו.
וראה בכיז לקויש חסיד עי 259 ואילך.
זוב עי 556.
ושיג.
2)
ראה כיי ארח סתביב
(דיה ופיש)
.
שויע אדהיז שם סיב.
הוספה לשו״ע אדהיז
(להריג מדובראוונע)
ארח סקליא סיח.
3)
לשון הכתוב — מיא ה,
ח.
4)
ראה שיחת ליל א• דחגהיש הגיל
(הערה 1)
בנוגע הופז שלאחר עבודת חודש תשרי: איבטעי בעדארף פעז פאנאנדערפעקלען דעס פעקל סחורה וואס פ׳האט אריינגעהאנדעלם אין ד׳ יפי הסועדים אוו העקב הלו לדרכו איו דער עבודה פון תורה וסבות וכר.
5)
כידוע דהסועדים דחודש תשרי הס שרשים ופקודים על כל השנה כולה — ראה פאסרי אדהיז: תקסיו עי שעט: תקסיט עי רלח.
אוהית: סוכות ד •וחשנו: ברכה ע׳ א׳תתסו.
סהיס תרניד עי לו.
תינץ ע יעת.
חשיב ע׳ 49.
בכל,
גתות בתוכו ברכות בתוכו בו" 6 ,
ביו אז ער איז,
המושבע והמשביע ברוב טוב לכל ישראל על כל השגה* 37 .
אין דעם קומט צו א ספעציעלע הדגשה אונטערשטרייכונג מצד דעם וואס דער היינטיקער יאר איז א •שנת הקהל*•,
א יאר וואם צייכנט זיך אויס מיט דער עבודה•
(וואס מ׳לערנט א8 פון דער מצוה הקהל בזמן שבית המקדש הי׳ קיים)
,
הקהל את העם האנשים והנשים והטף גר למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גו׳ כל הימים אשר אתם חיים על האדמה* וועלכע איז אנגעזאגט געווארן בתורתנו הנצחית״ — ד.
ה.
אז אלע עניני עבודה פון דעם יאר דארפן דורכגיין דעם,
שער•" און ויין דורכגענומעו מיט דער גייסט פון,
הקהל*.
דערפון איז פארשטאנדיק,
אז די התבוננות און די כחות פון חודש תשרי דארף מען אויר נעמען און ספעציעל
6)
ויקיר פכים,
ח.
וראה קיבורוס והערות לתני* עי נח.
סחים תרפיה עי ג.
תשיח עי 4.
1)
פכתב ביק סויה אדמו־ר בקובץ פכתבים שבסז״ם תהלים אהל יוסח יבתק עי 193.
אגרות קודש שלו ודג סיע תל ואילך.
,
היום יום׳ בה אלול.
8)
דכל השנה כולה נקראת עיש סבות הקהל בתג הסוכות,
עיד הלשון.
שנח היובל•
(בהר כה,
יג)
שכל השנה נקי.
על שם תקיעת שופרי
(רשיי בהר שם,
י)
די1הנ־9
(בהר שם,
ט)
.
וראה סכתב חדו תשרי שנה זו
(נדפס לקפו — חיב ד 682 ואילך)
בהערה.
9)
בכיז — ראה גם פכתב שבהערה הקודפת.
לקויש חג הסוכות תשפיח סעיח ואץ.
10)
וילך לא.
יב ואילך.
11)
ראה ספר השיחות ודשית ד 22.
לקויד חיד תשפז,
כ.
סו
ספר השימות - ה׳תשמ״ח
נעמען אויף דורכפירן דעם ענין פון.
הקהל" אין אלע עניני עבודה במשך פון דעם יאר.
ב.
די ערקלערונג אין דעם:
דער איבערגאנג פון חודש תשרי אין דעם טאג טעגלעכן לעבן בשאר חדשי השנה — ווערט באזייכנט ספעציעל מים שבת בראשית 1 ■ — דער לעצטער שבת פון חודש תשרי,
ווען עם ווערט די עלי׳ ושלימות
(ויכולו”)
פון דעם סיום המועדים פון חודש תשרי
(שמיני עצרת ושמחת תורה — וועלכע עצרת — קלייבן צוזאמען און ברענגען אריין אין א פנימיות אלע ימים טובים פון חודש תשר"■)
און בריינגען דאם אלעס אויף ממשיך זיין אין דעם גאנצען יאר הבע״ל,
ובמיוחד דורך שבת מברכים חודש מר־חשון,
דער ערשטער,
וואכע־ דיקער" חודש פון דעם נייעם יאר■׳,
וועו עם זיינען ניטא קיינע ימים טובים וכר,
אוו ווי דער באוואוסטער פתגם",
אז אזוי ווי מ׳שטעלט זיר שבת בראשית,
אזוי גייט א גאנץ יאר.
וואט דערפאר יש לומר,
אז אין פ׳ בראשית גלייך בתחלתה — ווערט
13)
ראה שיחת מוגאי שנת בראשית תשל״ח
(לקרש ת־כ ד 267 יאילד)
.
וראה שיחת שנת נראשית תשייא
(לקרש ח*נ ד 449 ואילו)
.
13)
נראשית נ,
א.
אוה״ת עה־ם
(נרד א מג,
נ ואילך.
נרו ג תקח,
א ואילד)
.
14)
ראה רד״ה ניום השמע■! תררס.
רד״ה הנ״ל תש־מ
(סה'מ — מלוקט ח״א ע׳ שסג)
.
ושיג
15)
ראה לקויש ת־נ ע׳ 367 ואילד.
ועוד.
16)
לקו״ש ת״נ ל 449.
חיכ עי 556.
וש־נ.
וראה שיחת שנת נראשית תלוו
(טסר השיחות תש״ה ע 39 65)
נשם אדה•!: די הארה פון שנת נראשיח איו מאיר ננל שנתות השנה.
וראה גם שיחת '■ד תשרי ודשיית
(סה״מ תשי־א עי 459
מרומז און געלערנט
(תורה — הוראה")
דער כללות׳דיקער אינהאלט פון דער עבודה פון א אידן אריינגייענדיק אין זיין געוויינלעכען טאג טעגלעכן לעבן,
יעדערער אין זיינע באשטימטע בא■ שעפטיקונגען.
ובפרט — בשנה זו — אין דער עבודה פון.
הקהל",
ווי ערקלערט ווייטער.
ג.
איו פ׳ בראשית רעדט זיר וועגן בריאת העולם — ווי דער אוי־ בערשטער האט באשאפן די וועלט:.
בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ"".
דער סדר הבריאה איז געוועז — באופן פון כלל ופרט,
פריער א נקודה אחת און דערנאו איז דאם פאנאנדער־ געטיילם געווארן אויף פרטים: צום אלעם ערשטן האט דער אויבערשטער באשאפן אלע נבראים,
.
כל תולדות שמים וארץ נבראו ביום ראשון•",
ווי עם שטייט,
בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ",
.
את השמים לרבות תולדותיהם,
ואת הארץ לרבות תול־ דותי׳•".
און דערנאך איז,
כל אחד ואחד נקבע ביום שנגזר עליו•",
יעדער נברא איז אריינגעשטעלט געווארז אין זיין באשטימטן טאג פון די ששת ימי בראשית: ביום אחד — אור" 2 ,
ביום שני — רקיע■ 2 ,
ביום שלישי — תדשא הארץ
17)
ראה רד״ק לתהלים ים,
ח.
ססר השרשים שלו ערך ירה.
גו״א ר״ם בראשית כשם הרד״ק.
וראה זח״ג גג,
ב.
18> כראשית א,
א.
19)
פרש״י שם,
יד.
20)
כראשית א,
ג.
21)
שם.
ו.
׳"ג תשרי 1ש״פ בראשית
דשא גו״ 1 ,
ביום רביעי — המאורות" א.
א.
וו.
אה יעדערער פה די כאשעפענישן
(פון די ששת ימי בראשית)
איז אויך א כללות׳דיקע,
וועלכע טיילט זיך פאנאנ־ דער אויר פרטים,
מערערע פרטים.
לדוגמא: בריאת האור ביום הראשון — כמה סוגי אור; הרקיע ביום שני טיילט זיר אויר שבעה רקיעים•׳ וכוי; תדשא הארץ דשא — ווערט פאנאנדערגע־ טיילט אהף א ריבה מיני עשבים און אילנות; המאורות ביום הרביעי טיילו ויו אויר "מאור הגדול' און "מאור הקטף,
און "הכוכבים•־׳.
אין אנדערע ווערטער ובכללות יותר: די גאנצע בריאה נעמט זיר פון "ה׳ אחד••׳,
תכלית הפשיטות — דער כר
(אחד)
הבורא וואט באלעבט יעד ער נברא,
דערנאך ווערט עט נתחלק אויף פרטים: עשר ספירות,
עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשרי׳,
און די ספירות ווערן נשתלשל מעולם לעולם,
ובכללות — די די עולמות,
אצילות בריאה יצירה עשי׳,
ביז אז דערפון ווערן נשתלשל און נתהווה אלע נבראים בעולם העשי-הגשמית,
וועלכע טיילו זיר אויף א ריבוי פרטים — "מה רבו מעשיך ה׳•",
"מה גדלו מעשיך ה׳•"
(ביז א״ם נבראים")
,
ווי מער אויספירלעך דערציילט אין פ׳ בראשית,
וועגן דעם ריבוי הנבראים
22)
סם,
יא.
23)
סם,
יד.
24)
ראה חגיגה יב,
ב.
25)
בראסית סם,
טז.
26)
ואתחנן ו,
ד.
27)
ספר עירה פ״א מ״ד.
28)
תר-לים קד,
כד.
29)
סם מ,
ר.
30)
ראה חגיגה יג,
כ.
וראה ד״ה מים רבים תסי״ז ©*ט ובהערה סם
(סה״מ — מלוקט ודא ד סמ״ר)
.
וועלכע זיינען באשאפן געווארן איו די ששת ימי בראשית.
[נאד פריער — איז אזה דער סדר אין תורה: די תורה אה א תורה אחת וועל־ כע נעמט זיר פון ה׳ אחד,
און טיילט זיך דערנאך אין חלקים: תושכ״כ און תושבע׳ם,
אוו יעדערע פון ויי איז כולל א ריבוי פרטים.
און אהך וה תורה שטעלט זיר אויס אין התחלקות — איז די גאנצע תורה נכלל פריער איו א "נקודה• אחת: דער אל*ף פון אנכי"
(התחלת עשרת הדברות")
,
ביז די נקודה אחת מיט וועלכע מ׳ההבט אן שרייבן" דעם אוח אל״ף,
און פון דעם אל״ח קומט עס אראם אין דעם ווארט "אנכי"• 1
(וואס באשטייט שהן פון פיר אותיות)
,
און דערפון — אין אלע עשרת הדברות,
ובפרטיות — די ערשטע צוהי דברות זיינען כולל אלע עשרת הדברות",
און דערנאך אין עשה״ד וכר ביז עם ווערט פאנאנדערגעטיילט אין און אהף כל התורה בולה,
תושב״ב און תושבע״ם,
ביז ״עלמות אין מספר״ — הלכות דלית לון חושבן* 44 ׳,
ביז אויר כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש",
וואם איז אלץ נכלל און נאמר למשה מסיני.
31)
ראה גם ספר השיחות תשיג ד 144.
מנתב כ״ק מתח אדמו״ר באגרות קודש שלו ח״ז ד קמו.
וקוד.
32)
יתרו נ.
כ.
ואתחנן ה,
ו.
33)
ראה גם מכתב כ״ק מתח אדמתי באגרות קודש שלו ח־ט ד תפח.
34)
יאה זח־ב פה,
ב.
פנים יפוח פ׳ יתרו.
35)
ראה תקתז תכ״ב וסג,
םע״3)
ובהנסמז בנבתז שם.
36)
שה-ש ו,
ח.
מ)
זח־ג רטז,
סז״א.
אנה״ק סכ׳ט
(קנא,
א)
.
תתא שמות מט.
ב.
לקתת שה־ש מ,
נ.
אוהית שמות ק׳ •נ.
35)
ראה מגילה •ט,
ב.
ירושלמי פאה פ*ב ה״ד.
וראה הנטמן נלקתש חי״ט ד 252 הערות 21־20.
ספר השימות - ה׳תשמ״ח
און וויבאלד אז וזורה איז אויסגע־ שטעלט אין אזא אופן,
ווערט עם דערפון נמשו אויר אין בריאת העולם 5 ,
אסתכל באורייתא וברא עלמא",
אז דאם שטעלט זיך אוים אין כלל ופרט]
.
ד.
ביז אז מ׳קומט צו יום הששי — דער סיום פון העשה בראשית,
ווען אדם הראשון איז באשאפן געווערן,
.
בצלמינו כדמותינו"׳ 4 ,
אדם על שם,
אדמה לעליון״״,
מיט דער כוונה —,
לעבדה ולשמרה" 41 ,
בכדי זיין א,
שותף" להקב״ה במעשה בראשית"",
און זיך פירן בדרכיו של הקב״ה —,
והלכת בדרכיו"
(מה הוא נקרא חנון אף אתה הי׳ חנון ובו׳)
",
צוצוקוקן זיד צו די דרכים וואם דער אויבערשטער האם מגלה געווען צו מענטשן,
כולל — דעם אופן ווי ער האט באשאפן די וועלט באופן פון כלל ופרט.
נאר מיט אן עיקר אונטערשייד: דער אויבערשטער איז דער בורא עולם,
האט ער באשאפן די וועלט באופן פון כלל ופרט מלמעלה למטה,
פריער קומט דער כלל און די נקודה אחת,
דערנאר ווערם דאם פאנאנדערגעטיילט אויף פרטים: משא״כ דער אדם אה באשאפן געווארן נאן אל ע נבראים,
ער איז אריין אין א גרויסע וועלט,
עלמא דפרודא,
וואס איז
מ)
.
נח מעזרו• מיו למזווה התורה
(.
החודש הזה לנר)
— פרש" 48 וז ברמשית.
40)
זח״ב קס* סע"* חילה
41)
□ראשית מ,
נו.
42)
ספר עשרה מאמרות מחמר מס נל חי ח־ב סל״ג.
של״ה ג,
מ.
נ,
ב.
שזז,
נ.
וננ*מ.
43)
נרזזשית ב,
טו.
44)
ל חז״ל שנת י,
א.
קיט,
ב.
45)
ראה לקדש חט״ו ס״ע 04 חילה ושש.
46)
תבוא נח,
ס.
רמנ״ם הל דעות פש ה־ה-ו.
םהמ'1 ם*ע ח.
שדע אדה״ז או״ח סקנ״ו ס׳1.
שוין באשטאנעו פון א ריבוי פרטים און פרטי פרטים,
אין דומם צומח וחי,
און די כוונה פון זיין בריאה איז — בכדי ער זאל זיין,
והלכת בדרכיו",
אבער אין אן אופן פון מלמטה למעלה: ער דארף צחאמענקלייבן די אלע פארשידענע נבראים,
און דארט מגלה זיין אחדות ה׳,
ווי יעדער נברא נעמם זיך פון ה׳ אחד,
און נאכמער — אז יעדער נברא זאל אנערקענעז את אויף זיד אננעמען די בעה״ב׳ישקייס פון דעם בורא עולם.
ווי אדם האט געטאן גלייך ביום חששי — דורך זיין אויפפאדערונג צו דער גאנצער בריאה,
בואו נשתחוה ונכרעה נברכה לפני ה׳ עושנו"": צום אלעם ערשטן,
בואו״ —
(גייט אוועק פון אייער פריערדיקן מעמד ומצב וואם יעדער נברא שטייט אפגעטיילט,
און)
קומט צו א נייען מעמד ומצב,
פון,
נשתחוה ונכרעה נברכה לפני ה׳ עושנו".
ה.
דערפון איז אייד פארשטאנדיק אין וואם עם באשטייט די עבודה פון יעדער
(מענטש,
ובפרט פון יעדער)
אה—,
אתם קרויין אדם"",
וועלכער איז באשאפן געווארן,
יחידי" בדוגמא צו אדם הראשון
[בה אז,
לפיכך נברא אדם יחידי" בכדי לערנען יעדער מענטש אז ער אה אן,
עולם מלא"]
* 4 ,
און צו וועמען ס׳איז געגעבן געווארן די תורה,
כולל און אנהויבנדיק פון פ׳ בראשית וועגן •דרכיו" ווי דער אוי־ בערשטער האם באשאפן די וועלט,
און מ׳האט עם מגלה געווען צו יעדער איד
י״נ תשרי וש״פ בראשית
בכדי אז ער זאל דערפון ארויסנעמען *
(תורה מלשון)
הוראה" אין.
והלכת בדרכיו•,
אלס.
שותף להקב׳ה במעשה בראשית• —
אז אזוי ווי דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט
(מלמעלה למטה)
אין אז אופן אז פון איין כלל און נקודה איז דערנאר ארוים א ריבוי פרטים,
אזוי בא־ שטייט די תכלית פון בריאת האדם,
ירידת הנשמה בגוף דא למטה אין עלמא דפרודא,
ביו איו עולם מלשון העלם" והסתר,
כולל אויר מלשון סתירה
(לאלקות)
— בכדי אז דער אדם זאל מגלה זיין
(דער כלל און נקודה אחת פון)
ה׳ אחד אין אלע פרטי הנבראים.
ובפשטות: אז אלע פארשידענע פרטים פון זיין לעבן — זאל ער טאו לשם שמים,
ביז אז עם זאל זיר איו דעם אנ־ הערן אחדותו און מלכותו יתברר,
יעדער פון זיי זאל,
ואגן• און רופן.
בואו נשתחוה ונכרעה נברכה לפני ה׳ עושנו*.
ו.
דער,
ראש• פון דער עבודה איז — אין ראש השנה,
דער אנהויבם און קאס פון חודש תשרי און פון דעם גאנען יאר:
יעדער ראש השנה זיינעז כל הדברים חוזרים לקדמותם",
די גאנזע וועלט מים אלע אירע פרטים קערס זיר אום זו דעם מקור הראשוז,
די נקודה אחת וכלל אחד פון ה 50 אחד: און א איד יורד זיין עבודה אין ראש השנה דארף מעורר זייז דאם און מקיים עלמא",
מקיים זיין
די בריאה פוו־דאם־גיי”,
אנהייבענדיג דורד דעם וואט ער איז ממלין■ דעם אויבערשטן בראש השנה
(,
תמליכוני עליכם*")
אלם.
מלך ישראל•" און.
מלר על כל הארץ•״ — ביז גילוי אחדותו ית׳ איו אלע סרטי הבריאה.
אווי ווי אדם הראשון האם אויפגעטאן דעם ערשטן ראש השנה,
ביום הששי למעשה בראשית,
כנ*ל.
און פח ראש השנה ווערט נמשד דער כח אויף דער עבודה במשר אלע טעג פון יאר — כללות עבודת האדם — זו אנטפלעקן אחדות ה׳ אין אלע פאר־ שידענע טיילו פון עלמא דפרודא,
אז זיי אלע זאלז שטיח בטל זו.
לפני ה׳ עושנו•.
ז.
כאטש אז מאחד זיין אלע פרטי הנבראים איז די תכלית פון עבודת האדם במשך אלע זיייטן
(און מ׳בא־ קומט אויפדעם בח בפרס בבל ראש השנה)
— זיינען פאראן זייטן ווען דאס שטייט נאכמער בהדגשה און מ׳בא־ קומט אויף דעם מערער כת.
ויש לומר — אז איינער פון די זייטן אח אין א שנת ׳הקהל:
מזות הקהל באשטייט
(כנ*ל)
אין.
הקהל את העם האנשים והנשים והטף גר למען ישמעו גר ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גר".
דאס הייסט: אלע אידן טיילו זיר אויף דריי כללות׳דיקע סוגים
(אויף וועלכע
50> לקרח שלח לז,
ד.
וןו1.
51> ראה פע״ה ושער הכוונות שער ר״ה.
סידור השרידל ממומו.
ובנים.
לקרח נמים נש,
ב.
ובנים.
52)
והד שנהערה 40
53)
ראה סידור עס דתית שער התקיעות דית להבין ענץ תקיש עם" כוונת הנעשים.
54)
ו״ה נח,
*.
לד,
נ.
55)
תפלת מוסף דריה
(ברבת סלביות)
— מיסד־ סד,
ו.
56)
תפלת העמידה דריה
(תתיסת ברכת.
#לקינו נר סלון־ נו")
,
ובו בקידוש וברכת ההפסורה.
4ו
ספר השיחות - ח׳תשמ״ח
עם טיילן זיר אלע מענטש!)
,
אנשים,
נשים און טף,
רואם זיי זיינען אפגע־ טיילט איינער פון רעם צווייטן.
ובסרט איז יערער סוג באזונדער פאנאנדער־ געטיילט אויף מענטשז וועלכע זיינען אפגעטיילט איינער פון צווייטן,
אין פרצופיהן שוות,
אין דיעותיהז שוות כו׳”.
מצות הקהל באשטייט אין רעם,
אז אלע פארשידענע סוגים,
און די פאר־ שידענע מענטשן פון יערער סוג,
און סיי.
חכמים גדולים שיודעים כל התורה כולה• און סיי.
מי שאינו יכול לשמוע־ 5 — ווערן צוזאמענגעקליבן אין א מקום קדוש
(דער בית המקדש)
און פאר־ איינציקט אין א נקודה אחת,
מיט איין כוונה און ציל:.
ליראה את ה׳ אלקיכם*.
און וויבאלר אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן,
בראשית — בשביל ישראל שנקראו ראשית״יי — איז פאר־ שטאנדיק,
אז בשעת אידן שטייען פאר־ איינציקט,
ליראה את ה׳ אלקיכם־,
גיט עס רעם כח אז אזוי זאל אויד אויפגע־ טאן ווערן ביז איו דער גאנצער וועלט,
אויר ביי אומות העולם" 8 ,
אז די גאנצע וועלט מיט אלע אירע פרטים זאלן שטיין אין א מצב פון.
בואו נשתחוה ונברעה נברכה לפני ה׳ עושנו־,
און דערפילן ווי דער אויבערשטער
(ה׳ אחד)
איז זיי מחי׳ בכל רגע ורגע מחדש 81 .
על פי זה יש לומר,
אז אין א שנת הקהל שטייט בהדגשה כללות תכלית עבודת האדם
(מגלה זיין ה׳ אחד בכל העולם/ ויש לומר נאכמער — אז פון הקהל ווערט נמשך כח אויף דער עבודה כל הימים,
בכל הימים והזמנים “.
און איו שנת הקהל עצמה — שטייט עם נאכמער בהדגשה אין חודש תשרי,
ובפרטי פרטיות — אין חג הסוכות
(רער זמן החיוב פון מצות הקהל כפשוטה — בזמן ביהמ״ק)
,
כולל — דעם שבת בראשית שלאחרי זה,
ווען די ענינים פון חג הסוכות ושמע־צ ושמח־ת ווערן נתעלה ביז צו זייער שלימות — ווארום דעמולט איז דער.
הימים האלה נזכרים ונעשים־ פון זמן חיוב מצות הקהל.
ח.
לאידך גיסא איז אבער פאר־ שטאנדיק,
אז עיקר עבודת הקהל בפועל הויבט זיר אן דוקא נאך חודש תשרי,
ווארום אין חודש תשרי,
המרובה במועדות כנ״ל,
און,
הוא משובע בכל,
גתות בתוכו ברכות בתוכו כו׳־,
שטייען אידן פאראיינציקט,
און זיי פארנעמען זיר מיט מצוות און תפלות לה׳ —,
ליראה את ה׳ אלקיכם־.
משא־כ נאך חודש תשרי ווערט,
ויעקב הלך לדרכו־,
יעדער איד למקומו,
אפגעטיילט פון אנדערע אידן
[למעליותא —,
בטח בדד־,
,
כל יחיד ויחיד איש תחת גפנו ותחת תאנתו מפוזרין כר־“; אדער,
ח־ו,
לגריעותא]
.
57)
ראה ברכות נח,
רצי*.
סנהדרין לח,
א.
אדר״נ פ״ד,
ו.
מסכת דיר ארץ רבה פחז.
תנחום* פינחס י.
58)
ומכיס סוף הלי חגיגה.
59)
פרש" ר־פ בראשית.
80)
ולהאיר שיאב גבולות עפים לפספר בני ישראל,
שבאים אומות כנגד שבאים נפש של ישראל
(האזינו לב,
ח ובפיש״י)
.
61)
שאהיוה־א בתחלתו.
י״ג תשרי וש״פ בראשית
5ו
און דעריבער פאדערט זיך דעמולט נאכמער,
און דעמולט פירט מען נאך טיפער דורך — דעם מין פון.
הקהל את העם',
צוזאמענקלייבן די פאנאני דערגעשפרייטע אידן
(מפוזרין)
למען.
ליראה את ה׳ אלקיבם*" — און דאמאלם ווערט מען זיכער אז דער הקהל ואחדות נעמט דויד אידן אויך ווי ויי שטייען פאנאנדערגעשפרייט.
דער־ צו דארף מען האבן א שטארקערע עבודה.
ט.
ויש לומר אז דאם איו דער טעם — און דער חידוש — איו דער נתינת כח פון קריאת פ׳ בראשית בסיום חודש תשרי,
אלט הכנה צו ארויסגיין דערנאד.
לדרכו':
אע*פ וואס די עבודה פון.
הקהל' —.
בואו גר לפני ה׳ עושנו*
(דער איני האלט פון כללות עבודת האדם כנ״ל,
ווי מ׳לערנט ארוים פון ם׳ בראשית)
— איו בעיקר אין ראש השנה,
פירט מען דורך המשך און שלימות העבודה בזה נאד חודש תשרי,
פון ראש השנה און אלע מועדים אין חודש תשרי״ — וועלכע זיינען מועדים כלליים״ — נעמם מען טאקע דעם כת אויף דער עבודה במשך פון בל ימי השנה
(כנ״ל אז תשרי איז חודש השביעי,
.
המושבע והמשביע ברוב טוב לכל
64)
רש לומר נדד הרמז — שיש נתינת כת לזה משמן•!,
שהוא.
רגל נפיק לקניו פדו קנס־בי
(סוכה מת,
ריש קיא)
: פפקג של.
פזר•
(פפוזריז)
נקשה.
קשב־ מלשון הקשנה,
שישראל הספווריו
(אנשים נשים וסח)
נקהלים יחד.
להניז לנס ויהקנסע אונם לשמוק באימה רראה כו"
(ל הרמב״ם סוף הל חגיגה)
.
65)
אותיות ישית — חפר נתיב
(מקב יא,
יב)
.
66)
נסמן לקיל הקרה 5.
ישראל על כל השנה")
,
אבער וויבאלד אז מ׳שטייט דעמולט צוזאמען אין א חודש המרובה כמועדות וכר,
פירט מען נאד ניט אויס די המשכת האחדות למטה מטה — ווי אידן געפינען זיר אין.
וואכעדיקיים' במשך די טעג פון יאר
(נאד חודש תשרי)
.
דערצו האט מעז דעם כח פון שבת בראשית — וואס איו אלעמאל דער
(לעצטער)
שבת איו חודש תשרי,
וועל־ כער בענטשט דעם ערשטן.
וואכע־ דיקן* חודש מר־חשון,
ווען עם הערט זיד נאכמער אן דער פירוד און העלם והסתר פון עלמא דפרודא — אז אויד ווען א איד גייט ארוים פון חודש תשרי אין חודש חשון,
ווען עם ווערט פאר אים באשאפן פון־דאם־ניי
(.
בראשיתי)
זיין פרטיות׳דיקער.
שמים* און,
ארץ*
(זיין עבודה בעולם)
,
וואו ער שטייט אפי געטיילם פון אנדערע — איז אויך אין אזא מעמד ומצב זאל ער אריינברענגען אחדות,
.
הקהל את העם האנשים והנשים והטף גר ליראה את ה׳ אלקיכסייי.
ובפרט לויט תורת הבעשיט הידועה",
אז.
החודש השביעי שהוא החודש הראשון לחדשי השנה,
הקב״ה בעצמו
67)
רש לקשר זה גם קם שיקור היומי ברמבים
(דשנת נראשית שנה זו)
— בריש הל גזילה ואבדה: האפשריות לגזילה היא רק סנד הקדר הידיקה וההרגשה שהקב״ה הוא נקהיב של בל פרם ופרס שבקולם.
אבל ק־י היריקה ש.
בר*שית נרא איקיס את השמים ואת הארץ־
(הכולל כל הבריאה נזלה קם כל פרסי•)
— איו מקום לגילה.
(והטקם להדיו
(גרמנים שם ססיא)
שכל הגוזל את הנידו שוה פרוטה כאילו נוסי נמונדתו ממנו כר — יש לומר,
כי הגזל פניא לדי שפיכות דפים
(יפנים נסם לפניז הי״א)
]
.
68)
פנתב שנהקרה 7.
ספר השיחות - ה׳תשמ״ח
מברכו בשבת מברכים שהוא השנת האחרון דחדש אלול',
און •וי ברכה מ־ שסיים פון •אתם" נגבים היום כולכם לפני ה׳ אלקיכם ראשיכם שבטיכם גו׳ שואב מימיר',
און •בכה זה ישראל מברכים את החדשים י*א פעמים בשנה*.
ד.
ה,
אז אין חודש תשרי באקומט מען מלמעלה
(פון דעם אויבערשטן)
דעם כח אויף טאן די עבודה פון.
אתם נגבים היום כולכם לפני ה׳ אלקיכם*,
אחדות פון אלע עשר סוגים פון אידן"
(אויס■ גערעכענט אין די פסוקים בם׳ נגבים)
,
ע*ד,
הקהל גו׳ ליראה את ה׳ אלקיכם*; און בשבת מברכים מר־חשון
(שבת בראשית)
איז דער ערשטער מאל וואס עם קומם ארוים בגלוי ובפועל דער כח פון אידן — מלמטה למעלה — גו בענטשן א חודש
(בכח פון ברכת הקב״ה בחודש תשרי)
מים דעם עניו פון,
אתם נגבים היום כולכם לפני ה׳ אלקיכם".
און בענטשן דעם חודש מים אלע ששה לשונות של ברכה,
הכוללות כל הברכות —,
לחיים ולשלום לששון ולשמחה לישועה ולנחמה*,
און מיטן סיום —,
ונאמר אמן*,
דער גמר הנגחון 7 ,
וואם ווערם אויפגעטאן דוקא בשעת אחדות ה׳ נעסט דורך אלע פרטים פון עלמא דפרודא,
ביז אויר למטה ממה".
יוד.
די הוראה דערפון בנוגע לפועל — ובהקדמה:
69)
ר־פ נגבים.
70)
לקו״ת ר־ם נמים.
71)
נדר בסופה.
72)
ולהעיר ש״אמף הו* בגיסטריא.
הוי 55 *דני— ההינור דה*חדות
(דשם הוי)
בלפסה פסה,
נפקום ששינו בלי לאלקות פג״ע,
וניסולו לאלקות הו* *1 ורק עיי קבלה אונות ה׳
(ר*ה שיחה ליל ב׳ דחג הסוכות שנה זו)
.
מ׳האם שויו גערעדט מערערע מאל לאחרונה,
אז כאטש אז די מגוה פון הקהל אין פשוט׳ן זין איז פארבונדן מיט דער גייט פון בית המקדש
(גשמי)
— זיינען אבער תורה און מגוות נגחיים" אין אלע גייטן און אין אלע ערטער,
און אפילו די ענינים וועלכע זיינען אפ־ הענגיק אין דעם בית המקדש זיינען גילטיק איו גייסטיקן זין אלעמאל און אומעטום,
בעבודת ה׳ שבלב כל אחד ואחד 74 .
ווארום בא יעדער איד איז שטענדיק דא דער גייסטיקער בית המקדש",
ווי חז״ל" טייטשן דעם פסוק",
ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם* — בתוכו לא נאמר אלא בתוכם,
בתוך כל אחד ואחת" מישראל,
דער מקדש רוחני איז איו דער הארץ פון יעדער איד,
דער מקור הדם,
וועלכע באלעבט
(דם הוא הנפשי 7 )
דעם גאנגן קערפער",
דעם קאפ און אלע איברים".
י״ג תשרי וש״ס בראשית
און דערפאר זיינען די מזווח וועלבע זיינען אפהענגיק אין בית המקדש — גילטיק *ויד הייבט אין גייטטיקן זיז — אין דעם גייסטיקן בית המקדש וועל־ בער אה דא אין יעדער איד.
על אחת כמה וכמה א מזיוה ווי הקהל" וואם אה נוגע זו אלע אידן
(אנשים נשים וטח)
,
און נוגע זו אחדות ישראל ואהבת ישראל
("כלל גדול בתורה•")
,
יראת ה׳ און עבודת ה׳,
און —.
כל הימים אשר אתם חיים• — איז ויבער נזחית אויר בזמן הגלות אוו אין חח לארץ.
יא.
כאטש אז מ׳קען לכאורה פרעגן די שאלה: מ׳געפינט ניט
(אין משנה וברייתא וכר,
אוו בא גדולי ישראל במשך הדורות")
אז מ׳זאל מאכן א.
זכר למקדש• זו מזות הקהל״ — ווי מ׳גע־ פינם עם ביי א סך מזוזת",
און גאכמער: הקהל קומט •מקץ שבע שנים במועד שנת השמיטה*.
און בנוגע זו שמיטה איז דא ניט נאר א "זכר למקדש• בזמן הזה,
נאר קיום המזוה בפועל
[לא מיבעי לויט די דיעותי• אז
82)
ש״זאח המזוה עמוד חזק ונגיד <תל בדת■
(חינוך מזוה תריב)
.
83)
תחב ופרש" קדושים יט,
יח.
84)
ידון שבדור שלפנינו הי׳ חלו שרזי ימות וכר להקהל — *בל ל* נתקבל בפועל בתסוזות ישראל.
85)
יש אומרים הטעם — מפני פחד המלבות שיחשדו הקהלת העם למרידה במלכות כר.
אבל דוחק קזת,
כי ל* מזינו זכר למשות הקהל אפילו בדורות ומקומות שלא ה" חשש זה כלל.
86)
במאווז׳ל
(טובה מ*.
א)
מניז שעושים זכר למקדש שנאמר
(ירמי ל,
יו)
זיון היא דורש איו לה,
מכלל שזריכה דרישה
(וראה אנזיקלופדי׳ תלמודית
(כיד ג)
ערך כית המקדש
(ע׳ רס־רסא.
וש״נ)
)
.
מ> ראה כסי8 לרמב׳ם הלי שמיטה ויובל פיט היב.
פ" הים.
וראה ספר לאור ההלכה
(להרש" זעוייו)
ע׳ קח ואילך.
ושיו.
מזות שמיטה
(בבמה עבינים)
איז מן התורה בזמן הזה,
נאר אפילו לויט רוב הדיעות" אז דאם איז מדרבנן]
.
פוני דעטטוועגן,
מאכם מען נים קיין זכר למקדש זו מזות הקהל,
וואם קומט בהמשך זו שמיטה".
די שקו*ט האט אבער קיין שייכות ניט מים דאס אויבנגערעדטע — ווייל:
מ׳רעדט ניט וועגן מאכן א זכר גשמי למזות הקהל,
נאר וועגן ארויטנעמעז א הוראה רוחנית פון א מזוה מפורשת בחורה שבכתב
(און אראפגעבראכם אין הלכה בספר הרמב״ם" ועוד)
,
א מזוה וואט איז זיכער נזחית
(אין גייטטיקן זין)
אומעטום און אלעמאל,
און א הוראה פזן דעם איור,
אלט אזן יסוד און תכלית פון דער מזות הקהל — וואט איז א גייטטיקע און העכסט עיקר׳דיקע אינהאלט — "למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גר כל הימים אשר אתם חיים על האדמה״יי
(אין שנת הקהל,
און אין אלע יארז,
אה אין אלע ערטער)
.
זכנ״ל,
אז יעדער איד האט אין זיד א גייטטיקן בית המקדש,
אויף וועלכן דער אויבערשטער זאגט "ושכנתי בתוכם".
88)
ראה רמב־ם הלי שבעטה רובל פ" שם
(זרם ב" לסור ירד סשל־* בתחלתו)
.
סור שם.
וראה ספר לאור ההלכה שם.
1ש־1.
89)
רש לומר הטעם — כי עזם מזות הקהל הוא.
(ימק! גר)
יראו את וי אלקיכם",
ואא׳פ לעשות זכר לזה,
כי איזה זכר ליראה את וי הוא חוא המזוה
(במו שאזרם לעשות זכר למזות אמונת וי ואהבת וי וביו׳ב)
.
בסגנון אחר: זכר הוא ע" דבר שני שאינו מעיקר ועזס המזוה; עיקר המזוה זרנו זכר כ״א המזוה עזמה
(אפילו נאם הסרים בל תנאים המעכבים.
— דוגמא: הקרבת קרנן בומה״ו בוזויל)
.
90)
הל־ חגיגה פ״ג.
91)
ראה לעיל הערה 89
8ו
ספר השיחות - ה׳תשמ״ת
קען ער און מוז זיכער ויך אפלערנען
(אין זיין עבודה רוחנית)
פון דער אויפ־ פירונג אין דעם בית המקדש גשמי.
נאכמער: מ׳קען זעו בפועל פון מעשה רב 1 ׳ — און יעדערער קען דאם אוים־ פרואווען מיט אידן ארוס זיו — די התעוררות והתרגשות והתחזקות אין יראת שמים ותורה ומעוות וואט ווערט ארויטגערופן בא אידן,
אנשים נשים וטף,
דורך דערעיילן זיי
(ובפרט בדברים היועאים מן הלביי)
וועגן די מעות הקהל
(און מ׳קעז דאס ערקלערן עו יעדערן,
אנשים נשים וטף,
יעדערן אין א סגנון און אותיות וואם ער קען פארשטיין)
:
בזמן שבית המקדש הי׳ קיים — אונזער בית המקדש
(וועגן וועלכן מיר זיינען מתפלל בכל יום)
— איז געווען א עייט ספעעיעל געווידמעט אויף פאר־ זאמלען אלע אידז,
האנשים והנשים והטף — די עלטער זיידעם און באבעם פון די אידו בזמן הזה — אין בית המקדש,
בכדי זיי זאלן דארט הערן די קריאה בתורה פון דעם מלו,
כדי שטארקן זיי נאכמער אין,
ליראה את ה",
אין אידישקייט,
תורה ומעוות.
און — מ׳דערעיילט זיי נאך — אז די מעוה פון הקהל איז ברוחניות נעחית אויך איעטער,
אז דורך אריינטראכטן זיך אין דער מעוה קען יעדער איד זיך אויפהויבן העכער פאר זמן ומקום און זיך אריינשטעלן אין א מעב פון קדושה ווי בשעת ער איז מתפלל,
עוזאמענ־ קלייבן זיך מיט אידן ארום זיר,
און לער־ נעז מיט זיי תורה,
געבן עדקה אד״ג — בכדי פארשטארקן יראת ה׳ און קיום
92)
ראה שבת כא,
א.
93)
ראה שירת ישראל לר״מ אבן עזרא ע׳ קנו.
ספר הישר לר״ח שער יג.
הובא בשל״ה סט,
א.
ועוד.
התורה ומעוות,
•ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גו׳ כל הימים אשר אתם חיים על האדמה",
מ׳שטייט בשעת מעשה אין א התעוררות אז מ׳נעמט אויף זיך אן עו היטן תומ״ע,
כל הימים"".
האט מען געזען בפועל די תועלת והתעוררות בפועל ווען מען האט גע־ רעדט אויך וועגן מעות הקהל — אויף מעורר זיין אידן עו זיך שטארקו אין יראת ה׳ און עבודת ה׳.
און אז דאם איז גילטיק אין אלע עייטן,
און זיכער מיט נאכמער אונטערשטרייכונג ווען מ׳שטייט אין א שנת הקהל,
און נאענט עו דער עייט פון מעות הקהל
(חג הסוכות)
— איז נאך לייכטער ווירקו אויף אידן אין דאס אלע אויבנגעזאגטע.
און וויבאלד אז מ׳האט אזא,
גאלדע־ נע געלעגנהייט" און אזוינע ימים זכאין עו דערמאנען אידן און זיי מעורר זיין אין יראת ה׳ און עבודת ה׳ — דארף מען דאס נוען אין א פולער מאם.
ויפה שעה אחת קודם — ווייל אויב מ׳לאזט דורך אזא געלעגנהייט אויף מעורר זיין א אידן עו זיך שטארקו אין אידישקייט — קען מען דאך ניט וויסן עי
(און וועס מ׳וועט אים נאכאמאל טרעפן.
ועוד ועיקר: אויב מ׳וועט זיך מיט אים ווידער טרעפן — וועט מען דאס נוען אויף נאכמער עוגעבן אין יראת ה׳ ועבודת ה׳.
94)
ע־ד שנתי במק״א במ־ש בתניא
(פי־ב)
דהבינתי.
יא עבר עבירה מימיו• — שמזנו
(נעת)
הוא נזה שמושלית עשיית עבירה בעבר או בעתיד.
ולהעיר מלשון הרמנ״ם נהל׳ תשונה פ״ב ה״ב: ומה היא התשובה הוא שיעזוג החוטא חמאו נר יגמור בלבו שלא יעשהו עוד ויעיד עליו יודע תעלומות שלא ישוב לזה החטא למולם.
ובאגה־ת ס״א
(זא,
א)
: שיגמור בלבו בלב שלם לבל ישוב עוד לבטלה.
י״1 תשרי וש״ס בראשית
9ו
יב.
דעריבער — אריינגייענדיק איבטער אין דעם מאג טעגלעכן לענן פון דעם נייעם יאר,
איש תחת גפנו ותחת תאנתו — איז א העכסט־פאסיקע בייט אז מ׳זאל ארויטקומען מיס א קול רעש גדול און מיט א הכרזה:
היינטיקן יאר גיט מען יערערו פון אייך און פון אונז אויפערגעוויינלעכע כחות אויף טאן אין.
הקהל את העם האנשים והנשים והטף גר למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גו׳ כל הימים אשר אתם חיים על האדמה׳.
איו איינפאכע ווערטער:
יערער איד,
מאן פרוי און קינד,
האט בוטאו מיט נאך איז־ו”,
אנהויבנריק פון זיין אייגענע משפחה,
און פריינט,
שכנים וואם לעכו אין זיין געגנט,
מיט־ ארבעטער אין זיין ארבעטם־ארט,
און בנוגע בו תלמידים — חברים
(און תלמידות — חבירות)
וואט לערנען מיט אים אין דער זעלבער כתה אדער ישיבה,
וכיו־ב,
און בכלל — מענטשן מיט וועמען יעדערער קומט אין פאר־ בינדונג במשר פון טאג.
אין אלגעמיין האט יעדערער א מעג־ לעכקייט בו איינווירקו אויף די אידן ארום זיד,
ביז — אז עם זיינען רא מערערע פאלן ווען יעדערער ווערט אין באשטימטע זאכן אז אנפירער פון אנדערע.
דארף ויד יעדערער אפלערנעו פון מבות הקהל — אז במשך פון דעם קו־ מענדיקן יאר זאל ער אויטנובן יעדע
95)
להדי ממו־נ ודג סכ״ז שהאדם מדיני נמנעו.
ועיי! ימנים הלי דעות רפה.
געלעגנהייט,
ובפרט אין ימי סגולה,
ועאכו׳ב אין שבתות און ימים טובים — אויף
(איינווירקן אז עט זאלן זיר)
פאר־ זאמלען אידן,
מענער,
פרויען
(כמובן — בנפרד)
און קינדער,
ביז גאר קליינע קינדעריי,
און מה טוב — פארזאמלען אין א הייליקן ארט,
בית הכנסת בית המדרש,
אין א הייליקער שטימונג,
און אויטנובן עט פאר: א)
לכל לראש — פארשטארקן אחדות ישראל ואהבת ישראל,
וואט דורך רעם
(כלל גדול בתורה,
וזוהי כל התורה כולה,
ואידך פירושה הוא זיל גמוריי)
קומט בו אויך אין ב)
.
למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גו׳ כל הימים אשר אתם חיים על האדמה",
דורך דעם וואט אלע פארזאמלטע הערן פון א מגיד שיעור אדער לערנען בוזאמען אן ענין אין תורה,
גיבן בוזאמען בדקה,
דאוונען בוזאמעו.
אין בוגאב דעדבו — דארף יערער איד אויר טאן אין,
הקהל את העם האנשים והנשים והטף״ — בא זיר אלייז,
איו זיין •עולם קטז״”,
פארזאמלען די פארשידענע תכונות פון,
אנשים* — שטארקייט פון אנפירערשאפטיי,
,
נשים" — עקרת הבית"",
התחלת חינוך הטף
96)
ראה חויו-ס למגילה פי* מיג: ומר למה באו אלא נדי ליתו שנר למנהרה!.
.
וא״ב אפי־ הוא נטו כמות שהוא יש שנר למנהרה! ומניאיו אותו.
וראה גם רמניו ואוהיח הלן־ שם,
יג.
גויא שם,
<ג.
חדאיג מהרשיא לחגיגה ג,
א.
מניה סזוה תריב.
97)
שנת לא,
א.
98)
ראה תנתוסא פקודי ג.
99)
ראה גם לקויש רגא השמה סה.
100)
דאה ניר פעיא,
ב.
והיא קנד,
א.
אוהית נ־ו
(ניד נ)
ע׳ תתעא.
ושם ד תתנה.
ספר השיחות - ח׳תשמ״ח
הבנים והבנות ■״■,
און,
טף״ — תכונות מתחנכים און מקבלים — וואס יעדער איד פארמאגט אין זיר,
ווי ערקלעדט אויספירלער אין בריוו 1 " 1
יג.
א ספעציעלע הדגשה אין דעם איז בנוגע צו קהילות קדושות,
אידישע מוסדות אדער ארגונים,
ובפרט די וועל־ כע פארנעמעו זיר מיט פארשפרייטן אידישקייט,
לימוד התורה,
קיום המצוות בהידור וכר,
און זיכער — א מוסד של חינוד,
א ישיבה,
'א חדר,
א תלמוד תורה,
א גן ילדים,
א.
א.
וו.
:
א רב פון א קהילה,
אן אנפירער פון א מוסד,
א מחנד אין זיין כתה
(ועד*ז א פאטער און מוטער אין זייער משפחה)
,
וכיו-ב,
האבו ספעציעל די פליכט און אחריות אז די מיטגלידער פון זייער קריה — זאלן שטיין פאראיינציקט אין אידישקיים,
אין דעם באשטיים סוף טוף דער עיקר תפקיד פון יעדער ארגון פון אידן,
צו פאראיינציקן פארשידענע מענטשן וועלכע טיילן די זעלבע אוים־ גאבע און ציל
(אן ארגון פון בעלי מלאכה,
בעלי מקצוע,
וכיו״ב)
,
און זיכער א מוסד של יראת שמים וואם תפקידו איז צו פארשפרייטן תומ*צ,
דארפן זיכער זיין געבויט אויר אהבת ואחדות ישראל,
ועד״ז אויר א מוסד חינוד וואם האדעוועט תלמידים און תלמידות בדיר התורה והמצוות,
און די פאראיינציקונג פון די מיט־ גלידער גיט אויר צו אין דער הצלחה פון אויטפירן דעם ציל פון יעדער מוסד.
דערצו איז אויר דער תפקיד פון מוסדות
(של יראת שמים)
— צו נאד
101)
ראה שליה מד.
א.
הובא כקונטרס זווו לנער מיק 34 ואילו.
102)
מונחו חשדי ש.
ז.
(נדפס לקמו — חיב ד 682 ונילח.
שטארקער איינווארצלען אין זייערע מיטגלידער יראת שמים און אחריות צו זייערע באזונדערע אויפגאבעם
(וואם דאם גיט אויר צו אין דער הצלחה פון הנהגת המוסד והארגון)
.
דעריבער איז נכון וכדאי ביותר — אז כנ״ל די מוסדות און ארגונים הנ״ל זאלן אויסנוצן דעם שנת הקהל,
אויף פאר־ זאמלען זייעדע מיטגלידעד,
בפרט במשר שנת הקהל — מיט די כוונה צו א)
נאכמער פאראיינציקן זיי,
און ב)
,
למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה׳ אלקיכם ושמרו לעשות את כל דברי התורה הזאת גו׳ כל הימים אשר אתם חיים על האדמה*,
דויד דעם וואם אלע פארזאמלטע העדן און לערנען צוזא־ מען או ענין איו תורה,
גיבן צוזאמען צדקה,
דאוונען צוזאמען.
בכדי דאם זאל האבן א קיום ותוקח — איז כדאי אז מ׳זאל דאם טאן באופו מסודר,
איין מאל א חודש וכיו״ב
(צוגע־ פאטט צו די תנאים אין יעדער מוסד)
.
דערצו — איי אייר כדאי,
אז מ׳זאל מעורר זיין יעדערן פון די משתתפים,
אז ער זאל אייר טאו אין.
הקהל את העם האנשים והנשים והטף* מיט זיין משפחה,
מיט זיינע באקאנטע — אויר מחוץ פון דעם מוסד.
לדוגמא: א מלמד זאל מעורר זיין די קינדער איו זיין כתה,
אז זיי זאלן מעורר זיין זייערע חברים,
אדער אפילו
(אמאל)
די עלטערן —.
והשיב לב אבות על בנים,
על ידי בנים*" 61
(כמובן בדרר כבוד אב ואם וכו׳)
— אז זיי זאלן זיר פארזאמלען,
און לערנעז אן עניו איו תורה,
און זיר שטארקן אין יראת ה׳,
103)
סוף מלאני.
וראה סוף מנד עדיות.
י״ג תשרי וש״פ בראשית
יד.
בכדי נאכמער פארשטארקן די אחדות און די פעולות פון די,
הקהל׳ס*
(סיי פון יעדער מוסד און סיי פון יעדער יחיד)
— איז מעז מציע.
ובהקדים:
סדר העולם איז,
אז בשעת מ׳וויל א החלטה טובה זאל זייז אנגענומעו מיס א קביעות און ערנסטקייט,
און זאל זיף דורכפירן בפועל ובקביעות — פאר־ שרייבט מען אז פלוני בן פלוני האט אויף זיו אנגענומען אז ער וועט טאן כך וכך.
צווישן די טעמים אויף דעם: א)
דורך דעם וואם ער איז זיך מתחייב בכתב — איז מען מער זיכער אז ער וועט עם מקיים זיין.
ב)
בשעת מערערע מענטשן פארשרייבן זיר — זעט מעז בטבע בני אדם,
אז דאם גיט צו איז דעם חיות און תוקף פון יעדן יחיד פון זיי באזונדער,
,
איש את רעהו יעזורו* 4 "׳,
ווארום ער זעט אז עם זיינען דא אנדערע משתתפים אין דעם ענין מסויים.
א.
ז.
וו.
און דעסולט ווערט אויר לייכטער צוציעו נאד משתתפים.
יעדער זאד
(ובפרט גוטע זאכן)
אין סדר העולם — נעמט זיר פון תורה י" 1 .
איז פארשטאנדיק אז מ׳דארף די הנהגות האמורות אויסנוצן פאר דברי טוב וקדושה.
אזוי אויר בנוגע דעם ענין פון,
הקהל":
ס׳איז כדאי,
אז יעדע קהילה,
מוסד חינור אדער מוסד בכלל — זאל אפ־ דרוקן קארטלער
(כרטיסים)
,
און זיי אויסטיילן צו די מיטגלידער פון זייער
קרייז,
און יעדערער פון זיי וואס נעמט אז אויף זיר צו טאן אין דעם עניו פון,
הקהל* — זאל אנשרייבז אויף דעם קארטל שמו ושם אמו“׳
(זייז נאמען אוז דעם נאמעו פון זיין מוטער)
,
אוו זיין אדרעס און טעלעפאן,
אז ער נעמט אויף זיר אן,
בלי נדר,
צו טאן אין,
הקהל את העם גר*,
איינווירקן אויף אנדערע,
און אויר אלייז מודיע זייז נעמען כדי מ׳זאל זיי איינלאדעו צו איינטייל נעמען,
אין פארואמלונגעו פון מערערע אידו,
אוו נאכמער מוסיף זיין איו אחדות ישראל און אין יראת ה׳.
און — דער מארגן פון דער קהילה וכר זאל באשטימען איינעם ספעציעל
(זיר אליין,
אדער בא־כחו)
אויף צו־ זאמענקלייבן די קארטלעד במקום מרכזי,
און האלטן זיי על הסדר צוזא־ מעו•
וואם דאם אלעס האס די תועלת כנ״ל אז: א)
דער מחליט וועט פילן מער אחריות צו מקיים זיין החלטתו.
ב)
דורד דעם וועט צוקומען אין אחדות ישראל — אחדות צווישן די אידן וואם טוען די עבודה פון,
הקהל*.
ג)
בשעת איינער זעט אז א סד אנדערע האבו זיד פאר־ שריבן — וועט עם אים מעודד זיין אין נעמען איינטייל אין דעם אלעם.
ד)
ועיקר: דורך דעם וואם יעדער יחיד פארבינדט זיד מיט א מקום מרכזי — קען דאס און עס וועם אים ארוים־ העלפן איו ויינע פעולות איו מקיים ויין דעם,
הקהל',
טאמער דארף ער
(און
104> ישזגי׳ גא,
ו.
105)
אסתכל באורייתא ונר* עלם*.
ולהעיר מהסוגיא בש״ם מנא הא מילתא ואמרי אינשי
(ב״ק גג,
א ואילו)
.
ולשון חז״ל בנ״מ: פוק חד מאי עמה דבר
(כרכות מה,
א)
.
106)
ידיד חגב — יש בזה גם המעלה
(בנוגע לאלו שלא משתמשים עם שמס היהודי)
— שעי״ז יתגלה
(להם ולאחרים)
שמם היהודי,
כמבואר בסדחז״ל המעלה דלא שינו את שמם
(ויק״ר סל״ב,
ה)
.
22 ספר השיחות
יעדערער דארף פון מאל צו מאל)
אן עצה טובה אדער הילף אדער עידוד וכיו״ב,
קען ער זיד פארבינדן מיט דעם מרכז.
כרגיל האבן זיי מערערע מעג־ לעכקייטן אים ארויטהעלפן,
מערער פארבינדונגען,
מומחים וכר.
אין דעם איז דא באך א תועלת: אויף די קארטלעד איז כדאי מציע זיין — אז די וואט ווילן,
ערלויבן אז דער ממונה אויף די קארטלעד זאל זיך מיט זיי פאר־ בינדן מזמן לזמן,
איין מאל א חודש
(וכיו״ב)
,
אוו בא זיי נאכפרעגן ווי בא זיי גייט די עבודה פון "הקהל',
און צי זיי דארפן האבן הילף,
אן עצה,
ווי צו פאר־ שטארקן די פעולות א.
ז.
וו.
טו.
זעלבסטפארשטענדלעך,
אז הזריזות תשובח — במילא דארף צום אלעס ערשטן יעדער מוסד,
קהילה כר אנהויבן טאן יעדערער פאר זיך און דורך דעם קען מעז לייכטער ווירקן אז די מענטשן פון דעם קרייז זאלז אין דעם איינטייל נעמעו.
דערנאך זיד מצרף זיין מיט אנדערע קהילות און מוסדות — וואס דורך דעם קומט אוין■ צו א תועלת,
אז דאם איז נאכמער ״ברוב עם״,
במילא — גיט דאס אויר צו עידוד וחיות צו יעדערן באזונ־ דער,
וויסנדיק אז ער איז א טייל פון א גדויסן "קהל',
אין א שבונה וואו עם געפינען זיר א סך אידן — איז כאטש אז דארטן זיינען פאראן פארשידענע ארגונים,
איז פאראן א תועלת אז זיי זאלן זיך אלע מצרף זיין אין איין רשימה.
טז.
בכדי אריינציען וואם מער אידן אין דעם ענין
(אויר אזוינע וואם נעמען ניט איינטייל איו א מוסד אדער קהילה כר)
— איז כדאי אז מ׳זאל דאס מפרסם זיין בכל מקום שאפשרי,
- ה׳תשמ״ח
ובפרט — דורך אריינשטעלן מודעות אין צייטונגען
(הראויים לשמם)
וועלכע קומען אן צו אידן,
און וועלכע ווערן געדרוקט אין טויזנטע עקזעמפליארן,
און דארטן אפדרוקן א פאר שורות וועגן דעם אינהאלט פון דעם עניו,
און אויר ביילייגן א קארטל וועלכער יעדערער קען ארויסשניידן אוו אפשיקן צו דעם באשטימטן מוסד א.
ז.
וו.
פארשטייט זיר,
אז בכדי דאם טאן באופן מסודר,
דארפן די פארשידענע ארגונים יין־ צוזאמעגרעדן.
ולאידר — איז די הצעה גענומעו און באגרינדעט אויף דער מצוה פון הקהל אין תורה שבכתב,
און באגרינדעט אויף דעם גודל העניו פון אהבת ישראל און אחדות ישראל,
וגודל כת הציבור וכר,
און ליראה את ה׳ — וואם דאם אלעס זיינען זאכן וועלכע געהערן און זיינען שייר צו אלע אידן אן אויסנאם,
אלע אידן האבן די זעלבע תורה,
דעם זעלכן שולחן ערוד.
נאר בכדי דאס דורכפירן בפועל ובהצלחה יותר,
דארפן זיר צוזאמענ־ רעדן.
און זיכער וועט מען דערנאר זיר מצטרף זיין כנ״ל.
יז.
ויהי רצון אז דויר טאו אין "הקהל את העם האנשים והנשים והטף",
כולל אייר דויד טאו אין דעם לויט די אויבנגערעדטע הצעה,
ובאופן פון הולד ומתפשט ונתגדל און דאם וועט אריינ־ ציען און מאחד זיין אלם מערער און מערער אידן,
זאל דאס נאכמער צואיילן דעם קיום וסיום פון דער הבטחה "ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל'"" דויד דעם
107)
ישעי׳ כז,
יב.
י״ג תשרי וש״פ בראשית 23
אויבערשטן,
און עם וועט דיו.
קהל גדול ישובו הנה""׳,
און מ׳וועט אריינ־ טאנצן לארצנו הקדושה,
בירושלים עיר הקודש,
בכיהמ״ק השלישי,
ויש לומר —
אויר איו קדש הקדשים,
ולא עכבו אפילו כהרף עין"".
בשובה ובנחת תושעון"" במהרה בימינו ממש.
108)
'רמי■ לו,
ז.
109)
מכילתא ופרש״ נ* '0,
10.
110)
ישעי ל,
טו.
המשך ונכה תרל־ז בסיומו.
ספד השיחות - ח׳תשמ״ח