א.
אין סוף הל‘ מלכים 1 ,
וואו עס רעדט זיך וועגן מלך המשיח,
זאָגט דער רמב“ם וז“ל: „וכל מי שאינו מאמין בו או מי שאינו מחכה לביאתו לא בשאר נביאים בלבד הוא כופר אלא בתורה ובמשה רבינו שהרי התורה העידה עליו שנאמר 2
ושב ה“א את שבותך כו‘“.
דערנאָך איז ער ממשיך: „אף בפרשת בלעם נאמר ושם נבא בשני המשיחים במשיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל מיד צריהם,
ובמשיח האחרון שעומד מבניו שמושיע את ישראל
[באחרונה 3 ]
ושם הוא אומר 4
אראנו ולא עתה זה דוד אשורנו ולא קרוב זה מלך המשיח.
דרך כוכב מיעקב זה דוד.
וקם שבט מישראל זה המלך 5
המשיח.
ומחץ פאתי מואב זה דוד.
וכן הוא אומר 6
ויך את מואב וימדדם בחבל.
וקרקר כל בני שת זה המלך המשיח שנאמר 7
בו ומשלו מים עד ים.
והי‘ אדום ירשה זה דוד 8 .
שנאמר 9
ותהי‘ אדום 10
לדוד לעבדים וגו‘ *10 .
והי‘ ירשה שעיר אויביו 11
זה המלך המשיח שנאמר 12
ועלו מושיעים בהר ציון וגו‘“ *12 .
דער ס‘ היד איז דאָך אַ ספר פון הלכות - כדברי הרמב“ם בהקדמתו בסופה -
(ניט פון דרשות אויף פסוקי התורה וכיו“ב),
דאַרף מען פאַרשטיין: צו אַרויסברענגען די ראי‘ צו דער הלכה אַז „כל מי שאינו מאמין בו כו‘“ איז ער „כופר בתורה ובמשה רבינו“,
וואָלט געווען גענוג ווען ער זאָגט בלויז „אף בפרשת בלעם 13
נאמר ושם נבא במשיח
(האחרון שעומד מבניו)
שמושיע את ישראל
[באחרונה]
“,
און מ‘וואָלט שוין אַליין געוואוסט,
אַז ער רעדט וועגן די פסוקים פון דער נבואה וואָס איר אָנהויב איז „ ...
אשר יעשה העם הזה לעמך באחרית הימים" 14
-
פאַרוואָס איז ער מאריך אין די פרטי הראיות אַז אין די כתובים רעדט זיך וועגן „שני המשיחים“ און אויף וועמען יעדער חלק פון פסוק איז מרמז וכו‘?
אפילו אויב מען וויל אויסטייטשן בפירוש וועלכע פסוקים מען מיינט,
וואָלט דאָך געווען גענוג ווען מען בריינגט נאָר
(די התחלה וסיום)
- אַז דאָס איז געזאָגט געוואָרן אין די פסוקים „אראנו ולא עתה וגו‘ והי‘ ירשה שעיר אויביו גו‘“ 15 .
ב.
פון דעם וואָס דער רמב“ם איז מוסיף די ראי‘ „אף בפרשת בלעם נאמר“,
כאָטש ער האָט שוין פריער געבראַכט די ראי‘ אויף דעם עצם ענין „שהרי התורה העידה עליו שנאמר ושב ה“א את שבותך“,
איז משמע
(און ווי ס‘איז פאַרשטאַנדיק פון פשטות לשונו)
אַז די פסוקים פון „פרשת בלעם“ בריינגט דער רמב“ם בעיקר ניט
(נאָר)
אַלס ראי‘ אויף עצם ביאת המשיח,
דעם אויסלייזן אידן פון גלות,
נאָר
(אויך)
אַז „נבא בשני המשיחים במשיח הראשון שהוא דוד כו‘ ובמשיח האחרון שעומד מבניו“.
וואָס דערפאַר איז ער מפרט ומפרש די פסוקים,
ווי אַזוי עס איז מוכח אַז „נבא בשני המשיחים“.
אָבער הא גופא צריך ביאור:
בשלמא דאָס וואָס ער איז מוסיף די ראי‘ פון די פסוקים שבפרשת בלעם אויף דעם עצם הענין פון משיח‘ן,
י“ל ווייל אין דעם פסוק „ושב ה“א את שבותך“ שטייט ניט 16
אַז דאָס וועט זיין דורך משיח‘ן 17 ,
דעריבער ברענגט ער אויך אַ ראי‘ פון המפורש בתורה אַז נבא אויף מלך המשיח.
אָבער וואָס איז נוגע צו די ראיות
(מן התורה)
אויף ביאת המשיח אַז „שם נבא“ ניט נאָר וועגן „משיח האחרון“,
נאָר אויך וועגן דוד‘ן,
„משיח הראשון“; ובפרט נאָך מיט אַן אריכות צו מפרש זיין אַלע פרטי הלשונות אין די פסוקים,
וועלכע פון זיי מיינען דעם מלך דוד און וועלכע דעם מלך המשיח 18 ?
ג.
לכאורה י“ל,
אַז דער טעם וואָס דער רמב“ם בריינגט די ראי‘ אויך אויף דעם אַז „נבא בשני המשיחים“,
אויך וועגן „משיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל כו‘“ - דלכאורה,
וואָס איז נוגע צו דער אמונה אין ביאת המשיח אַז אויך דוד ווערט אָנגערופן משיח פּונקט ווי מלך המשיח,
ביז אַז אויף זיי ביידן זאָגט מען „בשני המשיחים“
(מיט אַ ה“א הידיעה)
-
איז ווייל דאָס איז נוגע ומחזק די אמונה אין ביאת המשיח: וויסנדיק אַז דער ענין פון „משיח“ איז ניט קיין נייע זאַך,
ווייל ס‘איז שוין געווען דער „משיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל מיד צריהם“,
גיט דאָס צו אַ תוקף אין דער אמונה אַז אויך לעתיד וועט קומען משיח שמושיע את ישראל
(ע“ד ווי די הוכחה פון חז“ל 19
אויף תחיית המתים: „דלא הוו חיי דהוי חיי לא כ“ש“)
;
אָדער באופן אחר,
ווי מפרשים 20
זיינען מסביר: וויבאַלד אַז „שני המשיחים“ זיינען געזאָגט געוואָרן אין דער זעלבער נבואה,
איז פּונקט ווי עס איז מקויים דער חלק הנבואה בנוגע דעם „משיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל מיד צריהם“; אַזוי וועט זיכער מקויים ווערן די נבואה וועגן משיח „האחרון שעומד מבניו שמושיע את ישראל
[באחרונה]
“.
עס איז אָבער מובן,
אַז ס‘איז שווער צו לערנען אַז דאָס איז דער גאַנצער טעם: וואָרום מיט די פסוקים איז דער רמב“ם
(כפשטות לשונו)
ניט אויסן צו ברענגען אַ ראי‘ און הוכחה אַז מלך המשיח וועט זיכער קומען,
נאָר אַז זיין קומען איז אַ זאַך וואָס שטייט אין דער תורה; ומזה,
אַז דער וואָס „אינו מאמין בו או מי שאינו מחכה לביאתו“ איז „לא בשאר נביאים בלבד הוא כופר אלא בתורה ובמשה רבינו“ -
היינט וואָס איז דאָ נוגע אַז „נבא בשני המשיחים“,
אויך „במשיח הראשון שהוא דוד“,
ובפרט נאָך צו מפרש זיין די
(פיר)
דאָפּעלטע לשונות פון די פסוקים,
אַז מיט די ערשטע ווערט געמיינט דער משיח ראשון און די צווייטע - משיח האחרון?
ד.
בהמשך לזה זאָגט דער רמב“ם,
אָבער אין אַ באַזונדער הלכה: „אף בערי מקלט הוא אומר 21
אם ירחיב ה‘ אלקיך את גבולך ויספת לך עוד שלש ערים וגו‘ ומעולם לא הי‘ דבר זה ולא צוה הקב“ה לתוהו“.
ס‘איז ידוע אַז אויך די חלוקת ההלכות אין רמב“ם איז בדיוק - דאַרף מען פאַרשטיין: פאַרוואָס בריינגט דער רמב“ם די ראי‘ אין אַ הלכה בפ“ע און ניט אין דער פריערדיקער הלכה צוזאַמען מיט די אַנדערע צוויי ראיות מן התורה?
און אויב ס‘איז מתאים אַז יעדע ראי‘ זאָל שטיין אין אַ באַזונדער הלכה,
האָט ער אויך די ראי‘ פון פרשת בלעם געדאַרפט זאָגן אין אַ באַזונדער הלכה* 21 .
אויך: פאַרוואָס איז ער מדייק צו מציין זיין דעם מקור פון פסוק,
און בפרט מיטן לשון „אף בערי מקלט הוא אומר“ און ניט „
(אף)
בפרשת שופטים“ 22 ,
ע“ד ווי ער זאָגט פריער „בפרשת בלעם“?
ה.
אויך דאַרפ‘ן פאַרשטיין דעם דיוק הלשון 23
„בשני המשיחים“ וואָס איז דאָס נוגע דאָ און אין וואָס איז דוקא
(נאָר)
דוד אָנגערופן „משיח“?
[וואָרום כשם ווי דוד איז נמשח געווארן בשמן המשחה
(בקרן 24 )
און ווערט אָנגערופן משיח ה‘ 25 ,
אַזוי אויך,
לפנ“ז,
איז שאול נמשח געוואָרן 26
(בפך 24 )
און אויך ער ווערט אָנגערופן „משיח ה‘“ 27 ]
אויב אויסטיילן צוויי מושיעי ישראל
(בראשונה ובאחרונה),
וואָלט לכאורה מער מתאים געווען משה רבינו אַלס גואל ראשון און משיח אַלס גואל אחרון 28 .
ביידע האָבן מושיע געווען מגלות,
משא“כ - דוד.
ולהעיר אַז אויך בנוגע מדריגתם בנבואה זאָגט דער רמב“ם אַז משיח איז גדול מכל הנביאים 29
אָדער ווי ער זאָגט אין ספר היד 30
„ונביא גדול הוא קרוב למשה רבינו“ משא“כ - דוד 31 .
ו.
וועט מען דאָס פאַרשטיין דורך מסביר זיין כמה דיוקים אין די צוויי ווייטערדיקע הלכות אין הל‘ מלכים דאָרט.
אין הלכה ג‘ זאָגט דער רמב“ם: ואל יעלה על דעתך שהמלך המשיח צריך לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם או מחי‘ מתים וכיוצא בדברים אלו 32
אין הדבר כך שהרי רבי עקיבא כו‘
(ווי ער ברענגט דאָרטן די ראי‘ פון בן כוזיבא,
און פירט אויס)
ולא שאלו ממנו חכמים לא אות ולא מופת ועיקר הדברים ככה הן שהתורה הזאת חוקי‘ ומשפטי‘ *32
לעולם ולעולמי עול מים ואין מוסיפין עליהן ולא גורעין מהן
[וכל 33
המוסיף או גורע או שגילה פנים בתורה והוציא הדברים של מצותן מפשוטן,
הרי זה ודאי בדאי ורשע ואפיקורוס].
פון דעם וואָס אין המשך ההלכה וועגן מלך המשיח איז דער רמב“ם מסיים „ועיקר ..
שהתורה הזאת חוקי‘ ומשפטי‘ לעולם כו‘“ איז לכאורה משמע,
אַז ווען איינער זאָגט אַז משיח וועט דאַרפן מאַכן „אותות או מופתים“ אָדער „מחדש
(זיין)
דברים בעולם“ איז ער דערמיט מוסיף או גורע בתורה,
היפך הענין אַז אין מוסיפין עליהן כו‘.
מ‘דאַרף אָבער פאַרשטיין: וואָס איז דער קשר פון די ביידע ענינים 34 ?
נאָכמער: בנוגע אַ נביא זאָגט דער רמב“ם 35
אַז „כל נביא שיעמוד לנו ויאמר שה‘ שלחו אינו צריך לעשות אות כאחד מאותות משה רבינו או כאותות אליהו ואלישע שיש בהם שינוי מנהגו של עולם אלא האות שלו שיאמר דברים העתידים להיות בעולם ויאמנו דבריו שנאמר כו‘“.
זעט מען אַז כאָטש אויך דאָרטן איז ער שולל אַן „אות ..
שיש בהם שינוי מנהגו של עולם“,
פונדעסטוועגן פירט ער דאָרטן ניט אויס
(ווי בנדו“ד)
„שהתורה הזאת חוקי‘ ומשפטי‘ לעולם“; ולאידך זאָגט ער דאָרט אַז ער דאַרף ווייזן אַן אות: „שיאמר דברים העתידים“.
ז.
אין דער הלכה שלאח“ז אין הל‘ מלכים איז דער רמב“ם ממשיך: ואם 36
יעמוד מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק במצות כדוד אביו כפי תורה שבכתב ושבעל פה ויכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה וילחם מלחמות ה‘ הרי זה בחזקת שהוא משיח אם עשה והצליח
(ונצח כל האומות שסביביו 33 )
ובנה מקדש במקומו וקבץ נדחי ישראל הרי זה משיח בודאי ויתקן 37
את העולם כו‘.
דאַרף מען פאַרשטיין: פאַרוואָס דערמאָנט ניט דער רמב“ם דאָ
(און אויך ניט אין דעם גאַנצן פרק)
די מעלות הגדולות מיט וועלכע מ‘איז מתאר דעם מלך המשיח 29 ,
און ווי דער רמב“ם אַליין זאָגט במקום אחר אין ספר היד 30
: „בעל חכמה יהי‘ יותר משלמה ונביא גדול הוא קרוב למשה רבינו“
(וכנ“ל סוס“ה).
ח.
דער ביאור בכל זה יש לומר,
בהקדים וואָס דער רמב“ם האָט אַריינגעשטעלט הל‘ מלכים
(ומלחמותיהם 38 ,
או ומלחמות *38 )
בסיום וסוף ספרו היד - דלכאורה,
לפי סדר הזמנים,
ווי דער רמב“ם זאָגט אין אָנהויב פון הל‘ מלכים „שלש מצות נצטוו ישראל בשעת כניסתן לארץ למנות להם מלך כו‘ ולהכרית זרעו של עמלק כו‘ ולבנות בית הבחירה“ - האָט ער די הלכות מלכים געדאַרפט שטעלן בספרו אַ סך פריער 39 ?
וי“ל,
מיט דעם וואָס דער רמב“ם שטעלט דאָס אין סיום ספרו היד -דער ספר פון „הלכות“ - איז ער דערמיט מדגיש אַז די שלמות פון
(קיום ה)
תורה וההלכה ווערט בשעת עס איז דאָ
(דער ענין ה)
מלכים 40 .
און ווי דאָס איז אויך פאַרשטאַנדיק בפשטות,
אַז די שלימות הקיום פון אַלע מצות והלכות התורה איז בשעת ס‘איז דאָ אַ מלך על כל ישראל,
וואָס על ידו ווערט דורכגעפירט די מצוה פון מלחמות השם 41
(להכרית זרעו של עמלק)
און די מצוה „לבנות בית הבחירה“,
וואָס נאָר דעמאָלט איז שייך דער קיום פון אַלע הלכות ומצות התורה.
בפועל האָט זיך דאָס אויפגעטאָן ע“י דוד המלך,
וואָס ער איז געווען מלך 42
על כל ישראל
(ישראל ויהודה).
ער האָט כובש געווען א“י,
גמר ושלימות פון מלחמות
(וה‘ הניח לו מסביב מכל אויביו 43 )
; ועל ידו האָט זיך אָנגעפאַנגען
(די הכנות 44
עכ“פ פון)
בנין ביהמ“ק בירושלים
(ויאמר דוד זה הוא בית ה‘ גו‘ 45 ).
ובמילא האָט געקענט זיין דער קיום התורה והמצוה בשלימות.
ט.
די הלכות פון משיח‘ן האָט דער רמב“ם אַריינגעשטעלט
(בסיום ספרו היד ו)
בסוף הל‘ מלכים ומלחמותיהם* 45 ,
וואָרום דאָס איז גדרו וענינו של משיח ע“פ הלכה:
דער רמב“ם איז מפרש אין פרק יא פון הלכות מלכים ניט בלויז די זאַך פון ביאת המשיח און דעם חיוב להאמין בו,
נאָר אויך וואָס עס איז ענינו גדרו ופעולתו און אופן התגלותו,
ובמילא -אין וואָס עס באַשטייט דער
(חיוב)
להאמין בו.
און דאָס מיינט דער רמב“ם בתחלת הפרק: „המלך המשיח עתיד לעמוד ולהחזיר מלכות דוד 46
ליושנה לממשלה 47
הראשונה ובונה המקדש ומקבץ נדחי ישראל וחוזרין כל המשפטים בימיו כשהיו מקודם מקריבין קרבנות ועושין שמיטין ויובלות ככל מצותה 48
האמורה בתורה“:
דאָס איז ניט
(נאָר)
אַ סיפור דברים וואָס משיח וועט טאָן,
און וואָס ס‘וועט זיין בימיו,
נאָר דאָס איז אַ הלכה: דער גדר פון משיח‘ן איז וואָס ער איז מחזיר „מלכות דוד ליושנה לממשלה הראשונה“
(ניט ער גייט אויפטאָן אַ נייעם ענין),
וואָס בפועל קומט דאָס אַרויס אין דעם וואָס „ובונה המקדש ומקבץ נדחי ישראל“
(ובמילא קומט מען צו דער מטרה און מכוון פון ביאת המשיח)
„וחוזרין כל המשפטים בימיו כשהיו מקודם מקריבין קרבנות ועושין שמיטין ויובלות ככל מצותה האמורה בתורה“.
וואָס דאָס איז פאַרבונדן מיט קבוץ נדחי ישראל ווען כל ישראל יושבים על אדמתם 49 .
ד.
ה.
די אַלע ענינים וואָס האָבן געפעלט אין קיום תומ“צ מצד דעם וואָס עס האָט געפעלט אין שלימות כל ישראל וביהמ“ק - וואָס דאָס איז כללות ענין הגלות - ווערט נשלם דורך משיח‘ן.
און אין דעם באַשטייט וואָס משיח איז מחזיר „מלכות דוד ליושנה כו‘ וחוזרין כל המשפטים“ -ער ברענגט צוריק די שלימות הלכות ומצות התורה.
[וי“ל אַז ס‘איז אויך אַ נפק“מ להלכה בפועל,
לגבי דער אמונה בו
(און אין וואָס עס דאַרף זיין דער מחכה לביאתו)
: וויבאַלד אַז דאָס איז דער גדר פון משיח‘ן,
דאַרף די אמונה זיין ניט בלויז אַז ער וועט קומען בכדי צו אויסלייזן די אידן פון גלות,
נאָר „מאמין בו“ אַז ער איז מחזיר „מלכות דוד ליושנה ..
וחוזרין כל המשפטים“] 50 .
יו“ד.
אויף דעם ברענגט דער רמב“ם די ראי‘,
פון וואַנעט ווייס מען אַז משיח וועט קומען און בריינגען לשלימות התורה „להחזיר מלכות דוד ליושנה כו‘ וחוזרין כל המשפטים“ - „שהרי התורה העידה עליו“.
וואָס אין די ראיות זיינען דאָ צוויי פרטים: שנאמר ושב ה“א ..
וקבצך גו‘ - פון דעם ווייס מען אַז עס וועט זיין קבוץ נדחי ישראל,
וואָס דאָס איז דער מצב וואָס גיט די מעגלעכקייט אַז עס זאָל זיין „מלכות דוד ..
כל המשפטים“ 51 ,
דער קיום פון הלכות ומצות התורה וואָס איז בטל געוואָרן דורך גלות ישראל.
„אף בפרשת בלעם נאמר ושם נבא בשני המשיחים במשיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל מיד צריהם ובמשיח האחרון שעומד מבניו שמושיע את ישראל
(באחרונה)
“: פון דעם ווייס מען אַז דאָס וואָס וועט זיין ע“י משיח,
און ענינו של משיח,
איז „להחזיר מלכות דוד ליושנה לממשלה הראשונה“ - ער איז דער „משיח האחרון“ פון דעם הראשונה - „משיח הראשון שהוא דוד“ 52 .
און „ושם הוא אומר“ אַז די אַלע פרטים וואָס זיינען געווען „במשיח הראשון - דוד“ וועלן זיין אויך באַ „משיח האחרון“ זה מלך המשיח.
אָנהויבנדיק פון תחלת התגלותו וממשלתו ביז צו דער שלימות „ומחץ פאתי מואב“ וואָס דוגמתו במשיח „וקרקר כל בני שת“,
און „והי‘ אדום ירשה זה דוד“,
„והי‘ ירשה שעיר אויביו זה המלך המשיח“,
משיח וועט ברענגען צו שלימות התורה,
וואָרום דורך דעם וואָס מ‘ווערט פטור פון שעבוד מלכיות ואדרבה,
משיח איז אויף זיי שולט,
וועט קענען זיין „לעסוק בתורה ובמצות כהוגן“ 53 ,
„יהיו פנויין בתורה וחכמתה ולא יהי‘ להם נוגש ומבטל“ 54
(ווי דער רמב“ם 55
איז מאריך בזה) 56 .
יא.
עפ“ז איז מובן וואָס דער רמב“ם איז מקדים „וכל מי שאינו מאמין בו או מי שאינו מחכה לביאתו לא בשאר נביאים בלבד הוא כופר אלא בתורה ובמשה רבינו.
שהרי התורה העידה עליו כו‘“
(און אויף דעם ברענגט ער דעם פסוק „ושב ה“א גו‘“ און דערנאָך „אף בפרשת בלעם“)
:
דלכאורה וואָס איז נוגע כ“כ אין רמב“ם בשייכות צו הל‘ משיח אַז „לא בשאר נביאים בלבד הוא כופר אלא בתורה ובמשה רבינו“ 57
(דער ענין האָט לכאורה אַ שייכות אין הל‘ תשובה 58
וואו ער רעדט די גדרים פון כופר וכו‘ 59 )?
נאָר דערמיט איז דער רמב“ם מדגיש,
אַז דער ענין פון מלך המשיח,
וואָס ער וועט ברענגען די שלימות אין הלכות ומצות התורה
(„ולהחזיר מלכות דוד ליושנה כו‘ וחוזרין כל המשפטים“)
איז ניט נאָך אַ זאַך וואָס איז נתגלה געוואָרן ע“י הנביאים,
נאָר דאָס איז אַן ענין פון תורה ומשה רבינו גופא,
תורה גופא זאָגט און איז מבטיח אַז עס וועט קומען משיח און דאַן וועט זיין שלימות התורה 60 .
און דעריבער פירט ער אויס „ואלו הדברים המפורשים בתורה הם כוללים כל הדברים שנאמרו על ידי כל הנביאים“,
אַז אַלע ענינים שנאמרו על ידי כל הנביאים וועגן משיח‘ן איז אַן ענין אין תורה גופא אין שלימות קיום התורה והמצות.
יב.
און דאָס איז אויך דער טעם וואָס די ראי‘ פון ערי מקלט האָט דער רמב“ם געשטעלט אַלס אַ הלכה בפ“ע,
וואָרום פון דעם ברענגט דער רמב“ם ניט נאָר אַ ראי‘ אַז ס‘איז מפורש בתורה אַז ס‘וועט זיין דורך מלך המשיח דער זמן פון שלימות אין קיום התומ“צ,
נאָר אַז מ‘געפינט „בערי מקלט“ אַז ס‘וועט צוקומען אין דער מצוה גופא,
„ויספת לך עוד שלש ערים גו‘“ „ולא צוה הקב“ה לתוהו“.
ד.
ה.
אַז תורה גופא זאָגט אַז ס‘דאַרף ערשט קומען אַ זמן ווען עס וועט זיין די מצות התורה כדבעי.
יג.
ע“פ כהנ“ל איז מובן וואָס דער רמב“ם זאָגט
(אין הלכה ג)
- „ואל יעלה על דעתך שהמלך המשיח צריך לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם או מחי‘ מתים וכיוצא בדברים אלו,
אין הדבר כך“
(וואָס דערמיט איז ער שולל צוויי ענינים: ניט דאָס איז פון עניני משיח „לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם“ 61 ,
און ניט דאָס איז די בחינה אויף אמיתתו 62 )
און איז מסיים „ועיקר הדברים ככה הן שהתורה הזאת חוקי‘ ומשפטי‘ לעולם ולעולמי עולמים“:
וויבאַלד שהנ“ל גדרו וענינו של משיח - שלימות פון קיום הלכות ומצות התורה - איז אויב ס‘איז עולה על הדעת „שהמלך המשיח צריך לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם“ צו פועלן אַ שינוי אין וועלט,
איז דאָס בסתירה צו דעם וואָס „התורה הזאת חוקי‘ ומשפטי‘ לעולם“ 63
און וויבאַלד אַז גדרו וענינו פון משיח‘ן איז ניט אותות ומופתים וחידוש דברים בעולם,
איז מובן אויך אַז ניט דאָס איז די בחינה אויף אמיתתו.
פּונקט ווי אַ נביא,
וואָס די בחינה אויף אמיתתו „האות שלו,
שיאמר דברים העתידים להיות בעולם ויאמנו דבריו שנאמר וכי תאמר בלבבך איכה נדע הדבר וגו‘“
(כנ“ל סוס“ו),
ד.
ה.
די בחינה אויף אמיתתו איז דערמיט וואָס עס איז ענינו - „נביא“,
ער זאָגט דברי עתידות 64
;
עד“ז איז מובן בנוגע משיח‘ן,
כאָטש אַז ער וועט אויך זיין אַ נביא גדול,
און גרעסער מכל הנביאים
(קרוב למשה רבינו),
איז אָבער גדרו וענינו - „מלך המשיח“ כנ“ל,
ובמילא איז מובן
(הלכה ד)
אַז די בחינה און דער סימן אויף אמיתתו איז אויב ענינו בעצמו איז תורה וקיומה - „ואם 65
יעמוד מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק במצות ..
כפי תורה שבכתב ושבעל פה“ און ער פועלט די שלימות פון קיום המצות באַ אידן -„ויכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה וילחום מלחמות ה‘ כו‘“
(וואָס ילחום מלחמות ה‘ איז אויך אַ פרט אין דעם ברענגען צו שלימות קיום התורה כנ“ל,
אַראָפּנעמען דעם „נוגש ומבטל“ מצד די אומות).
דאָס ברענגט אָבער נאָר צו וויסן אַז „הרי זה בחזקת שהוא משיח“,
בשעת ער דערפירט אָבער צו דער שלימות פון קיום התומ“צ בפועל,
„אם עשה והצליח ונצח כל האומות שסביביו ובנה מקדש במקומו וקבץ נדחי ישראל“ דעמאָלט דוקא „הרי זה משיח בודאי“.
וואָרום דעמאָלט „חוזרין כל המשפטים ..
ככל מצותה האמורה בתורה“ - די שלימות אין הלכות וקיום המצות בפועל 66 .
יד.
ויש להוסיף בזה,
אַז די ראיות וואָס דער רמב“ם ברענגט פריער זיינען ניט נאָר אויף כללות הדברים בתחילת הפרק,
אַז „המלך המשיח עתיד לעמוד ולהחזיר מלכות דוד ליושנה לממשלה הראשונה ..
ככל מצותה האמורה בתורה“,
נאָר אויך אויף די פרטים פון הלכה ד 67
;
און דעריבער ברענגט דער רמב“ם אויך אין דער ראי‘ פון פרשת בלעם,
וואָס נבא בשני המשיחים ..
דוד ומשיח,
די פיר פרטים און ענינים
(אין התגלות)
פון משיח‘ן ווי עס שטייט מפורש -„ושם נבא“ - אַז דאָס איז דער המשך „להחזיר מלכות דוד ליושנה“.
בכללות טיילט זיך דאָס אין דריי חלוקות: א)
דוד ומשיח עצמם,
ב)
זייער פעולה און מלכות אויף אידן,
ג)
זייער פעולה און מלוכה אויף אומות העולם
(אויף דער וועלט בכלל).
און אין דעם דריטן ענין גופא זיינען דאָ צוויי זמנים וענינים,
כדלקמן.
טו.
ענינם בעצמם - „יעמוד מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק במצות כדוד אביו כפי תורה שבכתב ושבעל פה“.
און דאָס איז מפורש בתורה „אראנו
(זען אים)
ולא עתה זה דוד אשורנו
(זען אים)
ולא קרוב זה מלך המשיח“ - די נבואה אויף דוד ומשיח עצמם.
ב)
„ויכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה“ - זייער פעולה און מלכות אויף אידן,
וואָס דאָס איז מפורש אין המשך הכתוב „דרך כוכב מיעקב זה דוד וקם שבט מישראל זה המלך המשיח“ -וואָס דאָס ווייזט אויף דער שייכות צו אידן „כוכב מיעקב ..
שבט מישראל“.
[און אין דעם זאָגט מען אויך די שלימות
(און יתרון)
פון מלך המשיח,
משיח אחרון לגבי משיח הראשון:
אויף דוד‘ן ווערט געזאָגט דער לשון
(א)
„כוכב“ וואָס ווייזט אויף אַזאַ וואָס איז מרומם ומנושא פון אַנדערע בנ“א 68
[ווי ס‘איז מובן פון רמב“ם 69
בנוגע כוכבים כפשוטם,
„כל הכוכבים והגלגלים כולן בעלי נפש ודעה והשכל הם כו‘ ודעת הכוכבים כו‘ וגדולה מדעת בנ“א“].
(ב)
„מיעקב“ - וואָס ווייזט אויף אידן נישט ווי זיי זיינען בתכלית המעלה.
אָבער בנוגע צו משיח‘ן זאָגט ער
(א)
„וקם שבט“,
וואָס פירושו כפשוטו איז „מלך רודה ומושל“ 70 ,
וואָס דאָס איז בגלוי באַ משיח‘ן,
„ויכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה“
(ב)
„מישראל“ - שם המעלה פון אידן] 71 .
ג)
וילחם מלחמות ה‘ ..
אם עשה והצליח ונצח כל האומות שסביביו“ -שטייט אין פסוק „ומחץ פאתי מואב זה דוד וכן הוא אומר ויך את מואב וימדדם בחבל וקרקר כל בני שת זה המלך המשיח שנאמר בו ומשלו מים עד ים“.
[וואָס אויך אין דעם איז מודגש די מעלה פון מלך המשיח: באַ דוד איז נאָר
(א)
„מחץ“,
(ב)
„פאתי מואב“.
און באַ משיח‘ן:
(א)
„וקרקר“,
(ב)
„כל בני שת“,
די שליטה 72
אויף אַלע אומות 73 .
אָדער ווי דער לשון אין נביאים: באַ דוד‘ן
(א)
„ויך“
(ב)
„את מואב“; און באַ משיח‘ן
(א)
„ומשלו“
(ב)
„מים עד ים“].
ד)
„ויתקן את העולם כולו לעבוד את ה‘ ביחד שנאמר כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה‘ ולעבדו שכם אחד“ - שטייט אין פסוק „והי‘ אדום ירשה זה דוד שנאמר ותהי אדום לדוד לעבדים וגו‘.
והי‘ ירשה שעיר אויביו זה המלך המשיח שנאמר ועלו מושיעים בהר ציון וגו‘“ 74 .
[וואָס אויך דאָ איז מובן די מעלה פון משיח‘ן: בנוגע לדוד זאָגט מען „והי‘ אדום ירשה“,
וואָס דאָס דריקט זיך אויס אין דעם וואָס „ותהי אדום לדוד לעבדים“,
און בנוגע משיח‘ן - „והי‘ ירשה שעיר אויביו“,
ניט נאָר די אנשי העיר,
און ווי ער זאָגט אין פסוק „ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו“ וואָס סיומו איז „והיתה* 74
לה‘ המלוכה“]
טז.
דער אויפטו אין דעם פערטן ענין לגבי דעם דריטן ענין „ילחם מלחמות ה‘“ און נצחון האומות -„ומשלו מים עד ים“,
איז מובן פון די לשונות גופא „ומשלו ..
ירשה“,
„וילחם ..
ויתקן את העולם“,
ובדוגמת דער חידוש פון ירושה אויף כיבוש
(און ווי מען געפינט בנוגע א“י די ביידע ענינים אַז זיי האָבן דאָס גענומען ע“י כיבוש און אויך געהאַט בירושה) 75
:
דער ענין פון מלחמה און נצחון -כיבוש מלחמה,
איז באופן פון „קרקר“ „ומשלו“ - שליטה,
היפך דער מציאות ורצון פון דעם וואָס מען איז כובש:
משא“כ דער ענין הירושה „והי‘ ירשה שעיר“,
איז אדרבה,
מען נעמט איבער אַ נאָענטע אייגענע זאַך,
ניט אַז מען איז כובש ושולט אויף אַ צווייטן.
ועד“ז איז מובן דער חידוש פון „ויתקן את העולם כולו לעבוד את ה‘ ביחד“,
אויף „וילחם מלחמות ה‘ ..
ונצח כל האומות שסביביו“,
אַז זיי גופא אַנערקענען דעם אמת פון מלכותו פון מלך המשיח
[און ווי ס‘איז מרומז ומפורש אין סיום ההלכה
(וואָס איז נשמט געוואָרן ע“י הצענזער)
„וכשיעמוד המלך המשיח באמת ויצליח וירום ו
(י)
נשא מיד הם כולן חוזרין ויודעים ששקר נחלו אבותיהם ושנביאיהם ואבותיהם הטעום“].
עס ווערט ביי זיי „לקרוא כולם בשם ה‘ ולעבדו שכם אחד“ 76 .
און דורך דער אמונה שלימה בביאת המשיח,
ווי ס‘איז עפ“י תורה און „מחכה לביאתו“,
אחכה לו בכל יום שיבוא
(וואָס י“ל אַז אין דעם איז אויך נכלל דער לימוד אין הלכות משיח),
וועט דאָס גופא 77
מקרב און ממהר זיין ביאתו אין אַן אופן פון אחישנה ובקרוב ממש.
(משיחות י“ב תמוז,
מוצש“ק פ‘ בלק ופ‘ פנחס תשל“ח)