English translation — שיחת ש"פ אחרי, מבה"ח אייר ה'תשמ"ו

English translation 1

It is the Shabbos after the last day of Pesach,

ס'איז דער שבת נאך אחרון של פסח,

English translation 2

and Shabbos brings a completeness

וואס דער שבת טוט אויף א שלימות

English translation 3

(“Vayechulu”1)

("ויכולו" 1))

English translation 4

to the matters of the last day of Pesach.

אין די ענינים פון אחרון של פסח.

English translation 5

The connection between the last day of Pesach and Shabbos is even greater in the fixed calendar of this year

דער קשר צווישן אחש"פ און דעם שבת איז נאך גרעסער בקביעות שנה זו

English translation 6

(although every year the last day of Pesach has a connection to the following Shabbos) —

(אע"פ וואס בכל שנה האט אחש"פ א שייכות מיטן שבת שלאחריו) —

English translation 7

when the last day of Pesach occurs on the fifth day of the week,

ווען אחש"פ איז אויסגעקומען ביום החמישי בשבוע,

English translation 8

within the three days of “before Shabbos”

אין די ג' ימים פון "קמי שבתא"

English translation 9

(in the language of the Gemara2),

(בלשון הגמרא 2)),

English translation 10

which have a special connection to Shabbos

וואס האבן א שייכות מיוחדת מיט שבת

English translation 11

[in addition to the matter that each of the days has on its own,

[נוסף צו דעם ענין וואס יעדערער פון די טעג האט בפ"ע,

English translation 12

that “each day does its own work”3],

וואס "כל יומא ויומא עביד עבידתי'" 3)],

English translation 13

more than the connection of the other days of the week to Shabbos,

מער ווי די שייכות פון שאר ימי השבוע צו שבת,

English translation 14

as emphasized in their name –

כמודגש בשמם –

English translation 15

“before Shabbos”,

"קמי שבתא",

English translation 16

“Wednesday, Thursday, and Friday are called after the coming Shabbos” *3.

"רביעי חמישי וששי נקראין על שם שבת הבאה" *3.

English translation 17

Furthermore:

נאכמער:

English translation 18

In the three days of “before Shabbos” the main preparations for Shabbos begin4,

אין די ג' ימים פון "קמי שבתא" הויבן זיך אן די עיקר הכנות צו שבת 4,

English translation 19

more than in the preceding days of the week.

מער ווי אין די ימי השבוע שלפנ"ז.

English translation 20

And the fixed calendar that the last day of Pesach should occur in “before Shabbos” is possible only in the fixed calendar of this year

און די קביעות אז אחש"פ זאל אויסקומען אין "קמי שבתא" איז מעגלעך נאר בקביעות שנה זו

English translation 21

(when it occurs on the fifth day) –

(ווען דאס קומט אויס ביום חמישי) –

English translation 22

because although “before Shabbos” also includes the fourth day and the sixth day,

ווייל אע"פ אז "קמי שבתא" איז אויך יום רביעי ויום ששי,

English translation 23

the last day of Pesach cannot occur on those days,

קען אבער אחש"פ ניט אויסקומען אין די טעג,

English translation 24

since the last day of Pesach is on the same day of the week as the first day of Pesach,

ווייל אחש"פ איז אין דעם זעלבן יום בשבוע ווי יום ראשון של פסח,

English translation 25

and regarding the first day of Pesach there is the rule that “Pesach does not fall on Monday, Wednesday, or Friday”5,

און בנוגע צו יום ראשון של פסח איז דא דער כלל אז "לא בד"ו פסח" 5,

English translation 26

consequently the last day of Pesach also cannot occur on the fourth day or the sixth day. It turns out that the only possibility for the last day of Pesach to be in “before Shabbos”

במילא קען אחש"פ אויך ניט אויסקומען ביום ד' ויום ו'. קומט אויס אז די איינציקע מעגלעכקייט אז אחש"פ זאל זיין אין "קמי שבתא"

English translation 27

(and have a strong connection with the following Shabbos),

(און האבן א שייכות חזקה מיטן שבת שלאחריו),

English translation 28

is only in the fixed calendar of this year.

איז נאר בקביעות שנה זו.

English translation 29

In contrast, the other days on which the last day of Pesach can occur

משא"כ די אנדערע טעג ווען אחש"פ קען אויסקומען

English translation 30

(on the first day and the third day) –

(ביום א' וג') –

English translation 31

are at the beginning of the week,

זיינען בתחלת השבוע,

English translation 32

and although they too have a connection to the following Shabbos,

וואס כאטש אויך זיי האבן א שייכות מיטן שבת שלאחריו,

English translation 33

their connection to Shabbos is not comparable to the connection of “before Shabbos” to Shabbos.

איז אבער זייער שייכות צו שבת אינו בדומה צו דער שייכות פון "קמי שבתא" צו שבת.

English translation 34

And even when the last day of Pesach occurs on Shabbos itself –

און אפילו ווען אחש"פ קומט אויס ביום השבת עצמו –

English translation 35

then it is even further from the following Shabbos,

איז דאס דעמולט נאך ווייטער פון דעם שבת שלאחריו,

English translation 36

not only in quantity of time but also in quality,

ניט נאר בכמות הזמן נאר אויך באיכות,

English translation 37

because then the last day of Pesach itself has the virtues of Shabbos

ווייל דעמולט האט אחש"פ אליין די מעלות פון שבת

English translation 38

(by virtue of the fact that it itself occurs on Shabbos),

(מצד דעם וואס ער אליין קומט אויס ביום השבת),

English translation 39

and it does not need as much to connect to the following Shabbos

און ער דארף ניט אזויפיל אנקומען צו דעם שבת שלאח"ז

English translation 40

(only regarding secondary matters etc.),

(נאר בנוגע לענינים טפלים כו'),

English translation 41

as the simple understanding of the matter that it is not comparable how a weekday needs to connect to Shabbos versus how a Shabbos needs to connect to Shabbos.

כפשטות הענין אז ס'איז אינו בדומה ווי א יום בשבוע דארף אנקומען צו שבת לגבי ווי א שבת דארף אנקומען צו שבת.

English translation 42

And there is another matter to explain in this:

ויש לפרש בזה עוד ענין:

English translation 43

Although there is a rule that “whoever gives with a generous eye gives”6,

אע"פ וואס ס'איז דא א כלל אז "כל הנותן בעין יפה נותן" 6,

English translation 44

it is not comparable the manner of giving when the giver receives nothing from the recipient versus the giving when the giver receives something from the recipient,

איז אבער אינו דומה דער אופן הנתינה בשעת דער נותן באקומט גארניט פון דעם מקבל לגבי דער נתינה ווען דער נותן באקומט עפעס פון דעם מקבל,

English translation 45

for then he gives more to the recipient,

וואס דעמולט גיט ער אויך מערער צו דעם מקבל,

English translation 46

and the more the giver receives from the recipient,

און וואס מער דער נותן באקומט פון דעם מקבל,

English translation 47

the greater his giving,

אלץ מער איז זיין נתינה,

English translation 48

as is simply understood,

כמובן בפשטות,

English translation 49

as one sees simply in human nature.

ווי מ'זעט עס בפשטות בטבע האדם.

English translation 50

So too is it understood regarding the days of the week and Shabbos:

אזוי איז אויך מובן בנוגע צו די ימי השבוע און שבת:

English translation 51

Shabbos imparts a blessing and completeness into the days of the week. And since Shabbos receives something from the days of the week,

שבת גיט אריין א ברכה ושלימות אין די ימי השבוע. און וויבאלד אז שבת באקומט עפעס פון די ימי השבוע,

English translation 52

for they prepare for Shabbos –

ווארום זיי זיינען מכין צו שבת –

English translation 53

it is understood that Shabbos imparts into them even more.

איז פארשטאנדיק אז שבת גיט אין זיי אריין נאכמער.

English translation 54

And within this itself there is a distinction between the beginning of the week and “before Shabbos”:

און אין דעם גופא איז דא א חילוק צווישן תחלת השבוע און "קמי שבתא":

English translation 55

All the days of the week are a preparation for Shabbos,

אלע ימי השבוע זיינען א הכנה צו שבת,

English translation 56

as our Sages, of blessed memory, said7 “whoever toiled on the eve of Shabbos will eat on Shabbos”,

כמאחז"ל 7 "מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת",

English translation 57

which in the broad sense applies to all the days of the week. And like the practice of Shammai

וואס במובן הרחב גייט עס אויף אלע ימי השבוע. וכהנהגת שמאי

English translation 58

(which is brought in the Oral Torah,

(וואס ברענגט זיך אין תושבע"פ,

English translation 59

consequently it is an instruction of the Oral Torah),

במילא איז דאס א הוראה שבע"פ),

English translation 60

that each day of the week

אז בכל יום מימי השבוע

English translation 61

(even on the first day)

(אויך ביום ראשון)

English translation 62

he would say “this portion is for Shabbos”.

האט ער געזאגט "מנה זו לשבת".

English translation 63

Nevertheless, the preparation for Shabbos from the beginning of the week is not comparable to the preparation from “before Shabbos”,

אעפ"כ איז אינו בדומה די הכנה לשבת פון תחלת השבוע צו דער הכנה פון "קמי שבתא",

English translation 64

as we find in Halachah as above,

ווי מ'געפינט אין הלכה כנ"ל,

English translation 65

consequently it is understood that Shabbos imparts into “before Shabbos” more than into the other days of the week.

במילא איז מובן אז שבת גיט אריין אין "קמי שבתא" נאכמער ווי בשאר ימי השבוע.

English translation 66

And within “before Shabbos” itself, the preparation of the fifth day has a virtue over the fourth day:

און אין "קמי שבתא" גופא האט די הכנה פון יום החמישי א מעלה לגבי יום הרביעי:

English translation 67

On the fourth day the main preparations are regarding preventing matters that disturb the Shabbos rest –

ביום הרביעי זיינען דער עיקר הכנות בנוגע למניעת ענינים המבלבלים למנוחת שבת –

English translation 68

like the law that “one may not set sail in a ship less than three days before Shabbos...

ווי דער דין אז "אין מפליגין בספינה בפחות מג' ימים קודם השבת...

English translation 69

because of the delight of Shabbos”.8 “For all the first three days there is distress and disturbance etc.”9

משום עונג שבת". 8 "שכל ג' ימים הראשונים יש להם צער ובלבול כו'" 9.

English translation 70

In contrast, on the fifth day the main preparations for Shabbos begin in a positive manner –

משא"כ ביום החמישי הויבן זיך אן די עיקר הכנות לשבת באופן חיובי –

English translation 71

like the enactment of Ezra,

ווי תקנת עזרא,

English translation 72

that “they wash

אז "מכבסים

English translation 73

(their garments in honor of Shabbos)

(בגדיהם לכבוד שבת)

English translation 74

on the fifth day of the week etc.”10

בחמישי בשבת כו'" 10.

English translation 75

Another matter in the fixed calendar of this year that connects the last day of Pesach even more strongly to Shabbos –

נאך אן ענין בקביעות שנה זו וואס פארבינדט נאך שטארקער אחרון של פסח מיט דעם שבת –

English translation 76

by virtue of the weekly Torah portion:

מצד פרשת השבוע:

English translation 77

The last day of Pesach can occur in various Torah portions. In the fixed calendar of this year it occurs in the portion of Acharei.

אחרון של פסח קען אויסקומען אין פארשידענע פרשיות בתורה. בקביעות שנה זו קומט עס אויס בפרשת אחרי.

English translation 78

And according to the well-known teaching of the Alter Rebbe,

וע"פ תורת אדה"ז הידועה 11,

English translation 79

one must live with the time,

אז מ'דארף לעבן מיט דער צייט,

English translation 80

with the weekly Torah portion,

מיט פרשת השבוע,

English translation 81

it is understood that on the Last Day of Passover one must live with the portion of Acharei.

איז מובן אז באחרון של פסח דארף מען לעבן מיט פ' אחרי.

English translation 82

The connection of the Last Day of Passover with the portion of Acharei need not be sought –

דעם קשר פון אחרון של פסח מיט פ' אחרי דארף מען ניט זוכן –

English translation 83

because this is emphasized in their names which are called in the Holy Tongue:

ווייל דאס איז מודגש אין שמם אשר יקראו אותם בלשון הקודש:

English translation 84

"Last Day of Passover" and "Acharei" mean the same thing –

"אחרון של פסח" און "אחרי" מיינען די זעלבע זאך –

English translation 85

that it comes after and it is the last of the days and matters that preceded it:

אז עס קומט לאחרי און ס'איז דער אחרון פון די ימים וענינים שלפנ"ז:

English translation 86

"Last Day of Passover" means that it comes after and it is the last of all the days of Passover,

"אחרון של פסח" מיינט אז ער קומט לאחרי און ער איז דער אחרון פון כל ימי הפסח,

English translation 87

and "Acharei" means that this comes after the events that occurred before this

און "אחרי" מיינט אז דאס קומט לאחרי די מאורעות וואס האבן פאסירט לפני זה

English translation 88

("After the death of the two sons of Aaron").

("אחרי מות שני בני אהרן").

English translation 89

And since this is a matter of "after" and "last" in holiness

און וויבאלד אז דאס איז אן ענין פון "אחרי" און "אחרון" אין קדושה

English translation 90

(in the Holy Tongue),

(אין לשון הקודש),

English translation 91

it is understood that this is not merely "after" and "last" in time but also in level.

איז מובן אז דאס איז ניט בלויז "אחרי" און "אחרון" בזמן נאר אויך במעלה.

English translation 92

What this means is not necessarily for the worse. Not as it is generally that a matter which comes as "last"

וואס דער פירוש בזה איז לאו דוקא לגריעותא. ניט ווי דאס איז בכ"מ אז אן ענין וואס קומט אלס "אחרון",

English translation 93

indicates that it is last in level,

באווייזט אז ער איז אחרון במעלה,

English translation 94

inferior to the lofty matters that come before this –

ווייניקער ווי די ענינים נעלים וואס קומען לפני זה –

English translation 95

rather, in this there is also the interpretation for the better,

נאר אין דעם איז אויך דא דער פירוש למעליותא 12,

English translation 96

that after the lofty matters that preceded it comes the final thing which includes within itself all these lofty matters and is even higher than them.

אז לאחרי די ענינים נעלים שלפני זה קומט דער דבר האחרון וואס איז כולל אין זיך די אלע ענינים נעלים און איז נאך העכער פאר זיי.

English translation 97

And so it is also in our case –

און אזוי איז דאס אויך בנדו"ד –

English translation 98

"Last Day of Passover":

"אחרון של פסח":

English translation 99

Although in several matters one is lenient on the Last Day of Passover and in these matters it is not considered a Festival,

אע"פ וואס בכמה ענינים איז מען מקיל באחש"פ 13 און בענינים אלו ווערט ער ניט גערעכנט אלס א יו"ט,

English translation 100

nevertheless there is also in the "Last Day of Passover" a matter for the better,

איז אבער אויך דא אין "אחרון של פסח" אן ענין למעליותא,

English translation 101

that it comes as the last of all the days of Passover which includes all the days of Passover and it is even higher than them,

אז ער קומט אלס אחרון פון כל ימי הפסח וואס איז כולל כל ימי הפסח און ער איז נאך העכער פאר זיי,

English translation 102

as was discussed in the farbrengen that preceded it *13.

ווי גערעדט בהתוועדות שלפנ"ז *13.

English translation 103

And as was discussed then 14 by our Nesi'im *,

און ווי גערעדט דעמולט 14 פון רבותינו נשיאינו *14,

English translation 104

that the Last Day of Passover has within itself a superiority over the other days of Passover,

אז אחש"פ האט אין זיך א מעלה לגבי שאר ימי הפסח,

English translation 105

that specifically then one can make from "soaked matzah" a matter of the joy of the Festival and the Meal of Mashiach,

אז דוקא דעמולט קען מען אויפמאכן פון "מצה שרוי'" אן ענין פון שמחת יו"ט און סעודת משיח,

English translation 106

unlike during the seven days of Passover one cannot do this,

משא"כ בשבעת ימי הפסח קען מען דאס ניט אויפטאן,

English translation 107

consequently one may not do it,

במילא טאר מען דאס ניט טאן,

English translation 108

because it is contrary to the Festival.

ווייל ס'איז היפך פון יו"ט.

English translation 109

And similar to the elevation of the Festival of Shavuot,

וע"ד העילוי פון חג השבועות 15,

English translation 110

when then one can accomplish through the offering of the Two Loaves

וואס דעמולט קען מען אויפטאן דורך הקרבת שתי הלחם

English translation 111

("they shall be baked as leavened bread")

("חמץ תאפינה" 16)

English translation 112

that which during the days of Passover one must accomplish specifically through the negation of leaven,

דאס וואס בימי הפסח דארף מען אויפטאן דוקא ע"י שלילת החמץ,

English translation 113

"it shall not be seen" and "it shall not be found".

"לא יראה" 17 און "לא ימצא" 18.

English translation 114

And regarding this it is also concerning the portion of "Acharei",

ועד"ז איז אויך בנוגע צו פ' "אחרי",

English translation 115

that this is also "after" for the better,

אז דאס איז אויך "אחרי" למעליותא,

English translation 116

higher than the matters that preceded it.

העכער פאר די ענינים שלפנ"ז.

English translation 117

And the matter of "after" itself stands in the ultimate perfection on this Shabbat. And based on this one will understand how the Last Day of Passover

און דער ענין פון "אחרי" גופא שטייט בתכלית השלימות אין דעם שבת. ועפ"ז וועט מען פארשטיין ווי אחרון של פסח

English translation 118

(which is connected with "Acharei")

(וואס איז פארבונדן מיט "אחרי")

English translation 119

has even more relevance to this Shabbat:

האט נאכמער שייכות צו דעם שבת:

English translation 120

Although all the days of this week have a connection with the portion of Acharei,

אע"פ וואס כל ימי השבוע הזה האבן א שייכות מיט פ' אחרי,

English translation 121

because on all the days of the week one must study and live with the portion of Acharei in the daily study portions of Chumash, Tehillim, and Tanya –

ווייל בכל ימי השבוע דארף מען לערנען און לעבן מיט פ' אחרי בשיעורי חת"ת –

English translation 122

it does not reach the connection of Shabbat to the portion:

קומט עס ניט צו דער שייכות פון שבת צו דער פרשה:

English translation 123

On each day of the week

בכל יום מימי השבוע

English translation 124

(also on the Last Day of Passover)

(אויך באחרון של פסח)

English translation 125

one studies and lives only with a part of the portion of Acharei,

לערנט מען און מ'לעבט נאר מיט א חלק פון פ' אחרי,

English translation 126

only with the daily Chumash portion of that day

נאר מיטן שיעור חומש פון יענעם טאג

English translation 127

(on the first day –

(ביום ראשון –

English translation 128

from the beginning of the portion until the second,

פון תחלת הפרשה ביז שני,

English translation 129

and so forth,

וכיו"ב,

English translation 130

and similarly on the Last Day of Passover,

ועד"ז באחש"פ,

English translation 131

the fifth day –

יום חמישי –

English translation 132

from the fifth until the sixth);

פון חמישי ביז ששי);

English translation 133

unlike on the day of Shabbat one studies and reads the entire portion of Acharei

משא"כ ביום השבת לערנט מען און מ'לייענט גאנץ פ' אחרי

English translation 134

(in addition to that Shabbat also has its daily Chumash portion as a particular day,

(נוסף לזה וואס שבת האט אויך זיין שיעור חומש אלס א יום פרטי,

English translation 135

the seventh day –

יום השביעי –

English translation 136

from the seventh until the end of the portion) –

פון שביעי ביז סוף הפרשה) –

English translation 137

which indicates that on the day of Shabbat one has the portion of Acharei in its ultimate perfection

וואס דאס באווייזט אז ביום השבת האט מען פ' אחרי בתכלית השלימות

English translation 138

[similar to how the "Last Day of Passover" includes within itself all the days of Passover,

[ע"ד ווי "אחרון של פסח" איז כולל אין זיך כל ימי הפסח,

English translation 139

as above,

כנ"ל,

English translation 140

in addition to that the Last Day of Passover is a day in its own right,

נוסף לזה וואס אחש"פ איז א יום בפ"ע,

English translation 141

for "each day performs its own work"].

וואס "כל יומא ויומא עביד עבידתי'"].

English translation 142

Although every letter in the Torah is a complete thing and a full world,

דאע"פ וואס יעדער אות אין תורה איז א דבר שלם ועולם מלא,

English translation 143

all the more so a seventh part of a portion –

עאכו"כ א זיבעטל חלק פון א פרשה –

English translation 144

nevertheless it is understood that a complete portion in the Torah has more perfection.

איז אבער מובן אז א גאנצע פרשה בתורה האט נאכמער שלימות.

English translation 145

And it is similar to how there is a general principle,

וע"ד ווי ס'איז דא א כלל,

English translation 146

then there is a greater general principle

דערנאך איז דא א כלל גדול

English translation 147

(which relative to this general principle the first principle is a detail),

(וואס לגבי כלל זה איז דער ערשטער כלל א פרט),

English translation 148

and so on, a principle above a principle.

און אזוי ווייטער כלל למעלה מכלל.

English translation 149

Furthermore:

נאכמער:

English translation 150

The connection of all the days of the week with the portion –

די שייכות פון כל ימי השבוע מיט דער פרשה –

English translation 151

that which one studies then the daily study portions of Chumash, Tehillim, and Tanya and lives with them –

דאס וואס מ'לערנט דעמולט די שיעורי חת"ת און מ'לעבט דערמיט –

English translation 152

is only by virtue of a custom;

איז נאר מצד א מנהג;

English translation 153

unlike the Torah reading on Shabbat which is an obligation in the Torah,

משא"כ קריאת התורה בשבת איז א חיוב אין תורה,

English translation 154

and a reading in public,

און א קריאה בציבור,

English translation 155

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 156

with a blessing before it and after it

מיט א ברכה לפני' ולאחרי'

English translation 157

(and the response of Amen –

(ועניית אמן –

English translation 158

for "one who answers Amen after the one who recites the blessing is considered like one who recites the blessing"),

וואס "העונה אמן אחר המברך הרי זה כמברך" 19),

English translation 159

As discussed in the farbrengen before this, the superiority in the matter

כמדובר בהתוועדות שלפנ"ז 20 די מעלה שבדבר

English translation 160

(based on Likkutei Torah etc.),

(מיוסד אויף לקו"ת 21 וכו'),

English translation 161

is that a blessing and drawing down can be made specifically on something that has a measure

אז א ברכה והמשכה קען מען מאכן דוקא אויף א דבר שיש בו שיעור

English translation 162

[as it is in the blessing after a meal,

[ווי דאס איז בא ברכת המזון 22,

English translation 163

even though they are "meticulous with themselves" even on less than the measure,

דאע"פ וואס "מדקדקים על עצמם" 23 אפילו אויף פחות מכשיעור,

English translation 164

this too is connected with a measure –

איז דאס אויך פארבונדן מיט א שיעור –

English translation 165

"the size of an olive and an egg" 23]],

"כזית וכביצה" 23]],

English translation 166

which proves that it contains within itself a multitude of holy sparks,

וואס דאס באווייזט אז דאס האט אין זיך א ריבוי ניצוצי קדושה,

English translation 167

therefore a blessing and drawing down through speech below can apply to it,

דעריבער קען אויף דעם חל זיין א ברכה והמשכה בדיבור למטה,

English translation 168

because it derives from the very highest level

ווייל דאס נעמט זיך מגבוה גבוה ביותר

English translation 169

(a multitude of holy sparks).

(א ריבוי ניצוצי קדושה).

English translation 170

And based on this, the superiority is understood when one reads the entire portion of Acharei on the Shabbat day with a blessing before and after through speech below,

ועד"ז איז מובן דער עילוי בשעת מ'לייענט גאנץ פ' אחרי ביום השבת מיט א ברכה לפני' ולאחרי' בדיבור למטה,

English translation 171

which proves that in this there is a multitude of holy sparks,

וואס דאס באווייזט אז אין דעם איז דא א ריבוי ניצוצי קדושה,

English translation 172

more than there is during the days of the week.

מער ווי ס'איז דא בימי השבוע.

English translation 173

From all this it is understood,

איז מכל זה מובן,

English translation 174

that however much one has studied and lived with the portion of Acharei during the days of the week,

אז וויפל מ'האט געלערנט און געלעבט מיט פ' אחרי בימי השבוע,

English translation 175

it does not reach the perfection of it on the Shabbat day,

קומט עס ניט צו דער שלימות דערפון ביום השבת,

English translation 176

when there is an obligation to read the entire portion in public with a blessing before and after,

ווען ס'איז א חיוב צו לייענען כל הפרשה בציבור מיט א ברכה לפני' ולאחרי',

English translation 177

then one must live with it with greater vigor and greater strength,

וואס דעמולט דארף מען דערמיט לעבן ביתר שאת וביתר עוז,

English translation 178

all the more so and how much more so from this that one must live with a part of the portion even from a custom of the study sessions of Chitas,

במכ"ש וק"ו דערפון וואס מ'דארף לעבן מיט א חלק פון דער פרשה אפילו מצד א מנהג פון שיעורי חת"ת,

English translation 179

certainly then one must live with the portion that one must read due to an obligation in the Torah and with a blessing etc.

עאכו"כ אז מ'דארף לעבן מיט דער פרשה וואס מ'דארף זיי לייענען מצד א חיוב אין תורה און מיט א ברכה כו'.

English translation 180

And one may add to this:

ויש להוסיף בזה:

English translation 181

When it is said that on the Shabbat day one must "live" with the portion of Acharei with greater vigor and greater strength

בשעת מ'זאגט אז ביום השבת דארף מען "לעבן" מיט פ' אחרי ביתר שאת וביתר עוז

English translation 182

(more than during the days of the week),

(מער ווי בימי השבוע),

English translation 183

this also includes the explanation

איז דאס אויך כולל דעם פירוש

English translation 184

(as discussed in the farbrengen before this 20)

(ווי גערעדט בהתוועדות שלפנ"ז 20)

English translation 185

of the Maggid on "and he shall live by them" –

פון דעם מגיד 24 אויף "וחי בהם" 25 –

English translation 186

which is also a verse in the portion of Acharei –

וואס דאס איז אויך א פסוק אין פ' אחרי –

English translation 187

that a Jew draws down life "by them,"

אז א איד איז ממשיך חיות "בהם",

English translation 188

into the commandments. This proves that he is connected with the aspect of the "Source of Life,"

אין די מצוות. וואס דאס באווייזט אז ער איז פארבונדן מיט בחי' "מחי' חיים" 26,

English translation 189

or at least with essential life,

אדער עכ"פ מיט חיות עצמי,

English translation 190

therefore he can enliven another thing.

וואס דערפאר קען ער מחי' זיין א צווייטע זאך.

English translation 191

And so too when he "lives" with the portion of Acharei,

עד"ז בשעת ער "לעבט" מיט פ' אחרי,

English translation 192

he also draws down life from the aspect of the "Source of Life" etc.

איז ער אין דעם אויך ממשיך חיות מבחי' "מחי' חיים" כו'.

English translation 193

According to the above it is understood,

ע"פ הנ"ל איז מובן,

English translation 194

since "the last day of Passover" is connected with the content of the portion of Acharei,

וויבאלד אז "אחרון של פסח" איז פארבונדן מיטן תוכן פון פ' אוזרי,

English translation 195

and the perfection of the portion of Acharei is on this Shabbat –

און די שלימות פון פ' אחרי איז בשבת זה –

English translation 196

this further emphasizes the aforementioned matter that the perfection of "the last day of Passover" is on this Shabbat.

איז דאס נאכמער מדגיש דעם ענין הנ"ל אז די שלימות פון "אחרון של פסח" איז בשבת זה.

English translation 197

That is, that the day of "the last day of Passover" itself

ד.ה. אז דער טאג פון "אחרון של פסח" עצמו

English translation 198

(Thursday of the portion of Acharei)

(יום חמישי דפ' אחרי)

English translation 199

is specifically connected with the portion of Acharei,

איז פארבונדן במיוחזי מיט פ' אחרי,

English translation 200

both have within them the superiority of a "last" which includes within itself and is higher than the days and levels before it

ביידע האבן אין זיך די מעלה פון אן "אחרון" וואס איז כולל אין זיך און איז העכער פאר די ימים ודרגות שלפנ"ז

English translation 201

(as above section 3).

(כנ"ל ס"ג).

English translation 202

That is, that in addition to this that "the last day of Passover" is a day in its own right,

ד.ה. אז נוסף לזה וואס "אחרון של פסח" איז א יום בפ"ע,

English translation 203

it is also a day that is a "last" and includes all the days of Passover. Consequently it follows that just as all the days of Passover stand in the last day of Passover,

איז דאס אויך א טאג וואס איז אן "אחרון" וכולל כל ימי הפסח. ובמילא קומט אויס אז ווי כל ימי הפסח שטייען אין אחש"פ,

English translation 204

they are all connected with the portion of Acharei;

זיינען זיי אלע פארבונדן מיט פ' אחרי;

English translation 205

nevertheless, when the Shabbat after it comes –

אעפ"כ ווען עס קומט דער שבת שלאח"ז –

English translation 206

which includes the entire portion in its entirety,

וואס איז כולל כל הפרשה כולה,

English translation 207

from all the days of the week before it –

פון אלע ימי השבוע שלפנ"ז –

English translation 208

one has the portion of Acharei in the ultimate perfection.

האט מען פ' אחרי בתכלית השלימות.

English translation 209

According to all the above –

ע"פ כל הנ"ל –

English translation 210

in the connection of the last day of Passover with the Shabbat after the last day of Passover –

בהשייכות פון אחש"פ מיט דעם שבת נאך אחש"פ –

English translation 211

it is fitting that the beginning of the farbrengen should be with continuing the matters of the last day of Passover,

איז פאסיק אז די התחלה פון דער התוועדות זאל זיין מיט ממשיך זיין די ענינים פון אחרון של פסח,

English translation 212

being a day in "the days before Shabbat."

זייענדיק א טאג אין "קמי שבתא".

English translation 213

And particularly since in addition to the simple explanation of this

ובפרט אז נוסף צו זיעם פירוש הפשוט בזה

English translation 214

(in the Gemara),

(אין גמרא),

English translation 215

that these days come before Shabbat

אז זיי טעג קומען פאר שבת

English translation 216

(but essentially they are days in their own right,

(אבער בעצם זיינען זיי ימים בפ"ע,

English translation 217

"each day does its own work"),

"כל יומא ויומא עביד עבידתי'"),

English translation 218

there is also the explanation in this that with them the matter of Shabbat begins,

איז אויך דא דער פירוש בזה אז מיט זיי הויבט זיך אן דער ענין פון שבת,

English translation 219

and particularly since then the preparations for Shabbat begin,

ובפרט אז דעמולט הויבן זיך אן די הכנות צו שבת,

English translation 220

and consequently it is understood that on the Shabbat day one must at the very least begin to speak about the matters of "the days before Shabbat,"

ובמילא מובן אז ביום השבון דארף מען לכל לו־אש אנהויבן רעדן וועגן די ענינים פון "קמי שבתא",

English translation 221

and in our case –

ובנדו"ד –

English translation 222

the last day of Passover.

אחש"פ.

English translation 223

And in this itself –

ובזה גופא –

English translation 224

one will begin specifically with a matter in the revealed aspect of Torah

וועט מען אנהויבן גאר מיט אן ענין אין נגלה דתורה

English translation 225

(which was discussed in the farbrengen of the last day of Passover),

(וואס מ'האט גערעדט אין דער התוועדות פון אחש"פ),

English translation 226

which has within it the superiority that it comes from the very highest level therefore it can be drawn down and come down until into the revealed aspect

וואס דאס האט אין זיך דעם עילוי אז דאס קומט פון גבוה גבוה ביותר דערפאר קען עס נמשך ווערן און אראפקומען ביז אין נגלה

English translation 227

(in a revealed manner)

(באופן גלוי)

English translation 228

below.

למטה.

English translation 229

And particularly in the revealed aspect itself –

ובפרט אין נגלה גופא –

English translation 230

a matter in halachah,

אן ענין אין הלכה,

English translation 231

and in halachah itself –

און אין הלכה גופא –

English translation 232

a matter connected with Passover,

אן ענין פארבונדן מיט פסח,

English translation 233

and in this itself –

ובזה גופא –

English translation 234

the beginning and essence of Passover –

די התחלה ועיקר פון פסח –

English translation 235

a matter connected with the essence of the "Seder of Passover" on the first night of Passover –

אן ענין פארבונדן מיט עיקר "סדר של פסח" בליל ראשון של פסח –

English translation 236

which "their beginning is embedded in their end" on the last day of Passover:

וואס "נעוץ תחלתן בסופן" 27 באחרון של פסח:

English translation 237

We will continue to speak about the law in the Rambam regarding dipping the matzah in charoset on the night of the Seder,

מ'וועט ממשיך זיין רעדן וועגן דער הלכה אין רמב"ם בנוגע צו טיבול מצה אין חרוסת בליל הסדר,

English translation 238

about which we spoke at the farbrengen of Achash"P as participation in the Torah gathering,

וועגן וועלכער מ'האט גערעדט אין דער התוועדות פון אחש"פ אלס השתתפות אין דעם כינוס תורה,

English translation 239

which began

וואס האט זיך אנגעהויבן

English translation 240

(as was announced)

(ווי מ'האט מכריז געווען)

English translation 241

on "Isru Chag,"

ב"אסרו חג",

English translation 242

and its continuation will be on Motzaei Shabbat this

און דער המשך דערפון וועט זיין במוצאי שבת זה

English translation 243

(on Sunday) –

(ביום ראשון) –

English translation 244

consequently, this further emphasizes the integration and connection of all these matters.

במילא איז דאס נאכמער מדגיש די התכללות והתקשרות פון די אלע ענינים.

English translation 245

For the matter of dipping matzah in charoset is connected to the essence of the Seder of Pesach,

וואס דער ענין פון טיבול מצה בחרוסת איז פארבונדן מיטן עיקר פון סדר של פסח,

English translation 246

whose main point is because of the matter of Yetzi"at Mitzrayim,

וואס עיקר ענינו איז צוליב דעם ענין פון יצי"ם,

English translation 247

"The Holy One, blessed be He, revealed Himself to them and redeemed them,"

"נגלה עליהם ממה"מ הקב"ה וגאלם" 28,

English translation 248

which is symbolized by the eating of matzah and the drinking of the four cups of wine:

וואס דאס באצייכנט מען מיט אכילת מצה און שתיית ד' כוסות של יין:

English translation 249

Dipping matzah in charoset is connected both to the eating of matzah in its simple sense,

טיבול מצה בחרוסת איז פארבונדן סיי מיט אכילת מצה כפשוטה,

English translation 250

and also to the four cups:

און סיי מיט די ד' כוסות:

English translation 251

Regarding the dipping of maror in charoset, the law is that before the dipping one must soften the charoset with the wine that is in the vessel

בנוגע צו טבילת מרור אין חרוסת איז דער דין 29 אז קודם הטבילה דארף מען מרכך זיין די חרוסת ביין שבתוך הכלי

English translation 252

[so that the charoset should be fit for eating *29].

[בכדי אז די חרוסת זאל זיין ראוי למאכל *29].

English translation 253

And although according to law it is not stated that one must soften it in the wine of the four cups,

און אע"פ אז ע"פ דין שטייט ניט אז מ'דארף עס מרכך זיין אין דעם יין פון די ד' כוסות,

English translation 254

nevertheless it was seen by the Nasi of our generation,

האט מען אבער געזען בא נשיא דורנו,

English translation 255

that he would soften the charoset in the wine of the cups:

אז ער פלעגט מרכך זיין די חרוסת אין דעם יין פון די כוסות:

English translation 256

It is customary to pour the cup in such a way that the wine spills over onto the plate. The Nasi of our generation would take the charoset and dip it and soften it in the wine that remained on the plate,

מ'פירט זיך דאך צו אנגיסן דעם כוס באופן אז דער יין גיסט זיך אריבער אין דעם טעלערל. פלעגט נשיא דורנו נעמען די חרוסת און דאס איינטונקען און מרכך זיין אין דעם יין וואס איז געבליבן אין דעם טעלערל,

English translation 257

and afterwards dip the maror into it. From this we see that the dipping of maror in charoset has a connection to the four cups.

און דערנאך טובל זיין אין דעם די מרור. זעט מען דערפון ווי טבילת מרור בחרוסת האט א שייכות מיט די ד' כוסות.

English translation 258

And accordingly it is understood regarding the dipping of matzah in charoset

ועד"ז מובן בנוגע צו טבילת מצה בחרוסת

English translation 259

(according to the ruling of the Rambam below),

(כפס"ד הרמב"ם דלקמן),

English translation 260

that this has a connection to both of the main matters in the Seder –

אז דאס האט א שייכות צו ביידע ענינים עיקריים אין דעם סדר –

English translation 261

matzah and the four cups.

מצה און די ד' כוסות.

English translation 262

And therefore it is fitting that on this Shabbat after Achash"P we should begin to speak about a matter that pertains to the essence of the matter of Pesach on the night of the Seder –

און דעריבער איז מתאים אז אין דעם שבת נאך אחש"פ זאל מען אנהויבן רעדן וועגן אן ענין וואס איז נוגע צו עיקר ענין הפסח בליל הסדר –

English translation 263

the eating of matzah and the four cups –

אכילת מצה וד' כוסות –

English translation 264

the matter of dipping matzah in charoset.

דער ענין פון טבילת מצה בחרוסת.

English translation 265

We previously presented the dispute between the Rambam and the Ra'avad regarding dipping matzah in charoset:

מ'האט זיך דעמולט געשטעלט 30 אויף דער פלוגתא צווישן דעם רמב"ם מיטן ראב"ד בנוגע לטבילת מצה בחרוסת:

English translation 266

The Rambam writes *30 that "in the present time etc. after he recites the blessing of Hamotzi Lechem, he returns and recites the blessing on eating matzah,

דער רמב"ם שרייבט *30 אז "בזמן הזה כו' אחר שמברך המוציא לחם חוזר ומברך על אכילת מצה,

English translation 267

and dips the matzah in charoset and eats"

ומטבל מצה בחרוסת ואוכל"

English translation 268

[and as already noted the source references for this, that the source of the Rambam is from the responsa of the Geonim,

[און ווי שוין אנגעצייכנט די מראי מקומות לזה אז דער מקור הרמב"ם איז פון תשובת הגאונים,

English translation 269

Rav Amram Gaon etc.].

ר' עמרם גאון וכו'].

English translation 270

And the Ra'avad writes on this:

און דער ראב"ד שרייבט אויף דעם:

English translation 271

"This is nonsense."

"זה הבל".

English translation 272

One cannot say that their dispute consists of a dispute of the Tannaim regarding charoset

מ'קען ניט זאגן אז זייער פלוגתא באשטייט פון פלוגתת התנאים בנוגע צו חרוסת 31

English translation 273

(as the Bach seeks to explain,

(ע"ד ווי דער ב"ח 32 וויל מסביר זיין,

English translation 274

that the Rambam rules like Rabbi Eliezer ben Tzadok that charoset is a "commandment,"

אז דער רמב"ם פסק'נט ווי ר"א בן צדוק אז חרוסת "מצוה",

English translation 275

a remembrance of the clay,

זכר לטיט 33,

English translation 276

therefore it must also be at the dipping of matzah (just as at the dipping of maror),

דערפאר דארף עס אויך זיין בא טבילת מצה (פונקט ווי בא טבילת מרור),

English translation 277

as opposed to the Ra'avad who rules like the Tanna Kamma that "charoset is not a commandment,"

משא"כ דער ראב"ד פסק'נט ווי דער ת"ק אז "אין חרוסת מצוה",

English translation 278

but only because of "kapa" ("a type of worm is in maror and it dies through the charoset,"

נאר משום "קפא" 34 ("מין תולעת יש במרור והוא מת ע"י החרוסת" 35,

English translation 279

which reason does not apply regarding matzah (where there is no kapa) –

וואס דער טעם פאסט ניט בנוגע צו מצה (וואו ס'איז ניטא קיין קפא) –

English translation 280

one cannot say this,

קען מען אזוי ניט זאגן,

English translation 281

because then the Ra'avad would not have said about the words of the Rambam "this is nonsense" (even if he disagrees with it),

ווייל דעמולט וואלט דער ראב"ד ניט געזאגט אויף דברי הרמב"ם "זה הבל" (אפילו אויב ער איז פליג על זה),

English translation 282

for the words of the Rambam are indeed like the words of the Tanna that charoset is a "commandment,"

ווארום דברי הרמב"ם איז דאך כדברי התנא אז חרוסת "מצוה",

English translation 283

which according to this Tanna is not because of the danger of "kapa" [as discussed in the previous farbrengen,

וואס לדעת תנא זה איז דאס ניט משום סכנה פון "קפא" [כמדובר בהתוועדות שלפנ"ז,

English translation 284

that according to the opinion that it is because of "kapa,"

אז לויט דער דיעה אז משום "קפא",

English translation 285

it is not a commandment,

איז דאס ניט קיין מצוה,

English translation 286

for regarding a matter of danger one cannot say it is a commandment,

ווארום אויף א דבר של סכנה איז ניט שייך זאגן מצוה,

English translation 287

as we previously discussed the example of Mayim Acharonim and the like],

כמדובר דעמולט 30 די דוגמא פון מים אחרונים 36 וכיו"ב],

English translation 288

but only because of a remembrance of the clay etc.

נאר משום זכר לטיט כו'.

English translation 289

Therefore one must say that the Ra'avad argues on the Rambam not because he holds that one dips in charoset because of "kapa,"

דעריבער מוז מען זאגן אז דער ראב"ד קריגט אויפן רמב"ם ניט ווייל ער האלט אז מ'איז מטבל בחרוסת משום "קפא",

English translation 290

but because of another reason.

נאר צוליב אן אנדער טעם.

English translation 291

And on this we brought the explanation of the Rogatchover:

און אויף דעם האט מען געבראכט דעם ביאור פון ראגאטשאווער 37:

English translation 292

"And behold, regarding matzah there are two reasons for the commandment of eating it,

"והנה גבי מצה יש ב' טעמים על מצות אכילתן,

English translation 293

one as a remembrance of poverty and one as a remembrance of freedom...

אחד משום זכר לעוני ואחד משום זכר לחירות...

English translation 294

And regarding maror there is only one reason, as a remembrance of servitude, and charoset also as a remembrance of servitude,

ובמרור רק טעם אחד משום עבדות וחרוסת ג"כ משום עבדות,

English translation 295

and behold, in the time of the Temple certainly they also dipped the matzah in charoset

והנה בזמן המקדש בודאי מטבילין המצה ג"כ בחרוסת

English translation 296

[because matzah also contains within it a remembrance of servitude,

[ווייל מצה האט אין זיך אויך זכר לעבדות,

English translation 297

which is the matter of charoset],

וואס דאס איז דער ענין החרוסת],

English translation 298

but in the present time, since we see that the commandment of the remembrance of servitude of maror in the present time is rabbinic,

אך בזה"ז כיון דחזינן דמצוה דזכר לעבדות בטל דמרור בזמה"ז דרבנן,

English translation 299

only regarding maror they instituted it as a remembrance, but regarding matzah there is no need to institute it because the reason of freedom remains in it, which is from the Torah, and thus dipping in charoset does not apply,

רק במרור תיקנו משום זכר אבל במצה א"צ לתקן כיון דנשאר בו הטעם משום חירות דהוה מה"ת וא"כ לא שייך טיבול בחרוסת,

English translation 300

and in this our teacher and the Ra'avad, may his memory be for a blessing, disagree whether a rabbinic enactment applies where without this there is a Torah obligation etc."

ובזה פליגי רבינו עם הראב"ד ז"ל אם שייך תיקון דרבנן היכא שבלא זה שייך חיוב דאורייתא כו'".

English translation 301

That is, also according to the opinion of the Ra'avad, there was dipping of matzah in charoset during the time of the Temple,

ד.ה. אז אויך לדעת הראב"ד איז געווען טבילת מצה בחרוסת בזמן הבית,

English translation 302

because at that time matzah also had the aspect of a reminder of servitude. Their dispute exists only in the present time –

ווייל דעמולט האט אין זיך מצה אויך געהאט דער ענין פון זכר לעבדות. זייער פלוגתא באשטייט נאר בזמן הזה –

English translation 303

that according to the opinion of the Rambam, even in the present time there is dipping of matzah in charoset,

אז לדעת הרמב"ם איז אויך בזמה"ז דא טבילת מצה אין חרוסת,

English translation 304

but according to the opinion of the Ra'avad, this does not exist,

משא"כ לדעת הראב"ד איז דאס ניטא,

English translation 305

because the aspect of a reminder of servitude has become nullified.

ווייל דער ענין פון זכר לעבדות איז בטל געווארן.

English translation 306

And from the Rogatchover it appears that his source is from the fact that the Ra'avad does not raise an objection to what the Rambam writes earlier regarding dipping matzah in charoset during the time of the Temple,

און פון ראגאטשאווער ווייזט אויס אז זיין מקור איז דערפון וואס דער ראב"ד איז ניט משיג אויף דעם וואס דער רמב"ם שרייבט פריער 38 בנוגע צו טבילת מצה בחרוסת בזמן הבית,

English translation 307

and he raises an objection specifically to the halachah that speaks of the present time –

און ער איז משיג דוקא אויף דער הלכה וואס רעדט בזמן הזה –

English translation 308

from this there is a proof that regarding the time of the Temple, the Ra'avad holds like the Rambam

איז דערפון א ראי' אז בנוגע לזמן הבית האלט דער ראב"ד ווי דער רמב"ם

English translation 309

(therefore he does not raise an objection there),

(דערפאר איז ער דארטן ניט משיג),

English translation 310

but regarding the present time he disagrees with him,

משא"כ בנוגע לזמן הזה איז ער פליג עליו,

English translation 311

as above.

כנ"ל.

English translation 312

And as was discussed at length in the farbrengen of the previous time,

און ווי גערעדט בארוכה בהתוועדות שלפנ"ז,

English translation 313

therefore we will not repeat it now.

דערפאר וועט מען עס איצטער ניט איבער'חזר'ן.

English translation 314

They asked about this:

האט מען אויף דעם געפרעגט:

English translation 315

How can one bring a proof from the fact that the Ra'avad does not raise an objection to the Rambam earlier –

ווי קען מען ברענגען א ראי' דערפון וואס דער ראב"ד איז ניט משיג אויפן רמב"ם פריער –

English translation 316

when there it speaks about korech, "He wraps matzah and bitter herb together and dips in charoset,"

ווען דארטן רעדט זיך דאס וועגן כורך. "כורך מצה ומרור כאחת ומטבל בחרוסת",

English translation 317

consequently one can say that there the dipping is because of the bitter herb and not because one must dip matzah in charoset,

במילא קען מען זאגן אז דארטן איז די טבילה צוליב דעם מרור און ניט ווייל מ'דארף טובל זיין מצה אין חרוסת,

English translation 318

consequently the Ra'avad had nothing to object to there

במילא האט ניט זער ואב"ד וואס צו אפשטעלן זיך דארטן

English translation 319

(because there it speaks about bitter herb,

(ווארום דארטן רעדט זיך וועגן מרור,

English translation 320

and according to the opinion of the Ra'avad this could be because of "kafa" and the like),

ולדעת הראב"ד קען דאס זיין משום "קפא" וכיו"ב),

English translation 321

but when the Rambam writes afterwards that "in the present time, etc., he dips matzah in charoset and eats,"

משא"כ ווען דער רמב"ם שרייבט דערנאך אז "בזמן הזה כו' מטבל מצו בחרוסת ואוכל",

English translation 322

the Ra'avad raises an objection,

איז דער ראב"ד משיג,

English translation 323

because there it speaks specifically about matzah?

ווייל דא רעדט זיך וועגן מצה דוקא?

English translation 324

So the answer to this is,

איז דער ענטפער אויף דעם,

English translation 325

that the proof is not from the law of korech

אז די ראי' איז ניט פון דעם דין פון כורך

English translation 326

(from which one indeed cannot bring a proof according to the opinion of the Ra'avad,

(וואס פון דארטן קען מען טאקע ניט ברענגען א ראי' לשיטת הראב"ד,

English translation 327

because there one also dips the bitter herb,

ווייל דארטן איז מען טובל אויך דעם מרור,

English translation 328

as above),

כנ"ל),

English translation 329

but rather from what the Rambam writes in continuation of this in this halachah

נאר פון דעם וואס דער רמב"ם שרייבט בהמשך לזה בהלכה זו

English translation 330

(also regarding the time of the Temple)

(אויך בנוגע לזמן הבית)

English translation 331

"and if he ate matzah by itself and bitter herb by itself, etc.,"

"ואם אכל מצה בפני עצמה ומרור בפני עצמו כו'",

English translation 332

and the Rambam does not negate dipping matzah in charoset,

און דער רמב"ם איז דערביי ניט שולל טבילת מצה בחרוסת,

English translation 333

from which his opinion is understood that one must dip "matzah by itself" in charoset just as one must dip "bitter herb by itself" in charoset,

וואס דערפון איז מובן דעתו אז מ'דארף "מצה בפני עצמה" יע טובל זיין בחרוסת אזוי ווי מ'דארף טובל זיין "מרור בפני עצמו" אין חרוסת,

English translation 334

and nevertheless the Ra'avad does not raise an objection to him –

ואעפ"ב איז דער ראב"ד ניט משיג עליו –

English translation 335

from this it is understood that also according to the opinion of the Ra'avad, during the time of the Temple there was dipping of matzah in charoset,

איז דערפון מובן אז אויך לדעת הראב"ד איז בזמן הבית געווען טבילת מצה בחרוסת,

English translation 336

but not in the present time,

משא"כ בזמן הזה,

English translation 337

as explained by the Rogatchover,

כביאור הרוגצ'ובי,

English translation 338

as above.

כנ"ל.

English translation 339

Another question was asked:

נאך א שאלה האט מען געפרעגט:

English translation 340

It was discussed earlier,

מ'האט דעמולט גערעדט,

English translation 341

that according to the explanation of the Bach, according to the opinion of the Rambam that charoset is a "commandment" as a reminder of the clay,

אז לויטן ביאור פון ב"ח לדעת הרמב"ם אז חרוסת איז "מצוה" זכר לטיט,

English translation 342

not because of "kafa"

ניט משום "קפא"

English translation 343

(and therefore there must also be dipping of matzah in charoset) –

(און דעריבער דארף אויך זיין טבילת מצה בחרוסת) –

English translation 344

it is not understood why the Alter Rebbe in his Shulchan Aruch does not write about dipping matzah in charoset,

איז ניט מובן וואס דער אלטער רבי בשו"ע שלו שרייבט ניט וועגן טבילת מצה בחרוסת,

English translation 345

after he also rules that charoset is a "commandment" as a reminder of the clay. And from this it was deduced that one can learn that charoset is a "commandment" as a reminder of the clay,

לאחרי ווי ער פסק'נט 39 אויך אז חרוסת "מצוה" זכר לטיט. און דערפון האט מען מדייק געווען אז מ'קען לערנען אז חרוסת איז א "מצוה" זכר לטיט,

English translation 346

and not hold that in the present time there is dipping of matzah in charoset

און ניט האלטן אז בזמן הזה איז דא טבילת מצה בחרוסת

English translation 347

(as explained by the Rogatchover according to the opinion of the Ra'avad).

(כביאור הרוגצ'ובי בדעת הראב"ד).

English translation 348

They asked about this:

האט מען אויף דעם געפרעגט:

English translation 349

Why was the question specifically on the Alter Rebbe's Shulchan Aruch,

פארוואס איז די שאלה געווען דוקא אויפן אלטן רבין'ס שו"ע,

English translation 350

when the Tur brings the same thing that charoset is a "commandment" as a reminder of the clay,

ווען דער טור 40 ברענגט די זעלבע זאך אז חרוסת איז "מצוה" זכר לטיט,

English translation 351

and nevertheless he dismisses the matter of dipping matzah in charoset?

ואעפ"כ פרעגט ער אפ דעם ענין פון טבילת מצה בחרוסת?

English translation 352

I do not understand the contradiction:

פארשטיי איך ניט די סתירה:

English translation 353

I never negated that one cannot so deduce from the Tur,

איך האב קיינמאל ניט שולל געווען אז מ'קען אזוי ניט מדייק זיין אין טור,

English translation 354

if you want –

אויב דו ווילסט –

English translation 355

also deduce so from the Tur!

זיי אזוי מדייק אויך פון טור!

English translation 356

However, there is another matter to this:

דערצו איז אבער דא נאך אן ענין:

English translation 357

The reason why one deduced specifically from the Alter Rebbe's Shulchan Aruch and not from the Tur is –

דער טעם פארוואס מ'האט מדייק געווען אין אלטן רבין'ס שו"ע דוקא און ניט אין טור איז –

English translation 358

because in the Tur one cannot so deduce and know what his opinion is,

ווייל אין טור קען מען ניט אזוי מדייק זיין און וויסן וואס ס'איז זיין שיטה,

English translation 359

whether his opinion is that charoset is indeed a "commandment" as a reminder of the clay or not,

צי זיין שיטה איז אז חרוסת איז טאקע "מצוה" אלס זכר לטיט אדער ניט,

English translation 360

because the Tur does not bring only matters that are relevant to practical halachah,

ווארום דער טור ברענגט ניט בלויז ענינים וועלכע זיינען נוגע להלכה למעשה,

English translation 361

but he also brings opinions which he afterwards completely uproots, etc.

נאר ער ברענגט אויך דיעות וועלכע ער איז דערנאך אינגאנצן עוקר כו'.

English translation 362

The nature of the Tur is not so much to decide practical halachah

ענינו של הטור איז ניט אזויפיל צו מכריע זיין הלכה למעשה

English translation 363

(as is the case here,

(ווי דאס איז בנדו"ד,

English translation 364

that he brings the opinion of Rav Amram Gaon and the Rambam regarding dipping matzah in charoset and rejects it).

אז ער ברענגט דעת ר' עמרם גאון והרמב"ם וועגן טבילת מצה בחרוסת און איז דאס דוחה).

English translation 365

That is, regarding laws, the Tur also includes a kind of "pilpula de'oraita";

ד.ה. אז בערך צו הלכות איז דער טור כולל אויך מעין "פלפולא דאורייתא";

English translation 366

However, in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch, one can be more precise and know his view more clearly,

משא"כ אין דעם אלטן רבין'ס שו"ע קען מען מער מדייק זיין און קלארער וויסן זיין שיטה,

English translation 367

and in the matter at hand –

ובנדו"ד –

English translation 368

that charoses is a "mitzvah" as a remembrance of the clay,

אז חרוסת איז "מצוה" אלס זכר לטיט,

English translation 369

because he brings only matters that are relevant to practical halachah

ווארום ער ברענגט נאר ענינים וואס זיינען נוגע להלכה למעשה

English translation 370

(except for a few places).

(חוץ פון עטלעכע ערטער).

English translation 371

Even when he brings a "yesh omrim,"

אפילו ווען ער ברענגט א יש אומרים,

English translation 372

it is relevant to halachah, etc.

איז דאס נוגע להלכה כו'.

English translation 373

Therefore, in the matter at hand, they were also precise in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch,

דערפאר האט מען אויך בנדו"ד מדייק געווען אין דעם אלטן רבין'ס שו"ע,

English translation 374

not in the Tur.

ניט אין טור.

English translation 375

And this applies regarding the other points of precision.

ועד"ז בנוגע לשאר הדיוקים.

English translation 376

From this, there is also a lesson in connection with the redemption –

דערפון האט מען אויך א לימוד בקשר מיט דער גאולה –

English translation 377

since we are now still after the festival of Pesach and the days of Chol Hamoed,

וויבאלד אז מ'שטייט איצטער נאך חג הפסח און אחש"פ,

English translation 378

when the redemption through Mashiach Tzidkeinu is especially emphasized:

ווען ס'איז מודגש במיוחד די גאולה ע"י משיח צדקנו:

English translation 379

From the words of the Rogatchover that "in this era, since we see that the mitzvah of the remembrance of servitude is nullified, [as] maror in this era is rabbinic,"

פון דברי הרוגצ'ובי אז "בזמה"ז כיון דחזינן דמצוה דזכר לעבדות בטל דמרור בזמה"ז דרבנן",

English translation 380

and likewise, the remembrance of poverty in matzah has been nullified, and only the remembrance of freedom in matzah remains –

ועד"ז איז בטל געווארן דער זכר לעוני אין מצה און עס בלייבט נאר איבער דער זכר לחירות אין מצה –

English translation 381

it follows in practical terms,

קומט אויס בנוגע לפועל,

English translation 382

that in this era, the aspect of servitude in the eating of matzah and maror is less applicable.

אז בזמה"ז הערט זיך ווייניקער אן דער ענין העבדות אין אכילת מצה ומרור.

English translation 383

This corresponds with the explanation of the Maharal,

וואס דאס איז מתאים מיט דעם ביאור פון מהר"ל 41,

English translation 384

that the Exodus from Egypt brought about true freedom for the Jewish people,

אז יציאת מצרים האט אויפגעטאן חירות אמיתית בא אידן 42,

English translation 385

so that afterward, the aspect of servitude and exile should no longer be applicable to them. And in the language of the revealed [aspect] –

אז דערנאך זאל בא זיי מער ניט זיין שייך דער ענין העבדות וגלות. ובלשון הנגלה –

English translation 386

as much as it is relevant to the revealed [aspect] according to the Maharal –

וויפל ס'איז שייך נגלה באם מהר"ל –

English translation 387

that after "when you bring the people out of Egypt, you shall serve God on this mountain," it was established that "they are My servants" –

אז לאחרי "בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה" 43 האט זיך אויפגעטאן אז "עבדי הם" 44 –

English translation 388

"and not servants to servants."

"ולא עבדים לעבדים" 45.

English translation 389

Only in the time of the Temple

נאר בזמן הבית

English translation 390

(when one does not have the aspect of the bitterness of exile, may it be spared),

(ווען מ'האט ניט דעם ענין פון מרירות הגלות מצ"ע),

English translation 391

must one attain the aspect of maror as a remembrance of the bitterness in the Egyptian exile,

דארף מען אנקומען צו דעם ענין המרור אלס זכר צו די מרירות בגלות מצרים,

English translation 392

therefore the obligation of maror then is from the Torah;

דערפאר איז דער חיוב מרור דעמולט מן התורה;

English translation 393

however, in this time

משא"כ בזמן הזה

English translation 394

(exile),

(גלות),

English translation 395

when one has, may it be spared, the aspect of the bitterness of exile

ווען מ'האט מצ"ע דעם ענין פון מרירות הגלות

English translation 396

(indeed not such bitterness as in the Egyptian exile,

(טאקע ניט אזא מרירות ווי בגלות מצרים,

English translation 397

but nevertheless bitterness),

אבער פאָרט מרירות),

English translation 398

one does not need to attain maror,

דארף מען ניט אנקומען צו מרור,

English translation 399

because the very bitterness of exile is a remembrance of the Egyptian exile,

ווייל דער עצם מרירות הגלות איז א זכר לגלות מצרים,

English translation 400

as discussed in the farbrengen before this].

כמדובר בהתוועדות שלפנ"ז].

English translation 401

And this is expressed

און דאס דריקט זיך אויס

English translation 402

(also)

(אויך)

English translation 403

in the practical halachah mentioned above

אין דער הלכה בפועל הנ"ל

English translation 404

(according to the Rogatchover's explanation of the view of the Ra'avad)

(לפי ביאור הרוגצ'ובי בדעת הראב"ד)

English translation 405

that in this time, there is no need for dipping matzah in charoses because in this time, the "mitzvah of the remembrance of servitude" in maror has been nullified

אז בזמן הזה דארף ניט זיין טבילת מצה בחרוסת ווארום בזמן הזה איז בטל געווארן "מצוה דזכר לעבדות" אין מרור

English translation 406

(which is why maror in this era is only rabbinic),

(וואס דערפאר איז מרור בזמה"ז נאר מדרבנן),

English translation 407

and likewise, the remembrance of poverty in matzah has been nullified, and only the remembrance of freedom in matzah remains,

ועד"ז איז בטל געווארן דער זכר לעוני אין מצה און עס בלייבט נאר איבער דער זכר לחירות אין מצה,

English translation 408

therefore, in this era, there is no place to dip matzah in charoses

דערפאר האט קיין ארט ניט בזמה"ז צו טובל זיין מצה אין חרוסת

English translation 409

(since charoses is only from the aspect of a remembrance of the clay,

(וואס חרוסת איז נאר מצד זכר לטיט,

English translation 410

servitude).

עבדות).

English translation 411

According to this, however, one must understand:

לפי"ז דארף מען אבער פארשטיין:

English translation 412

The mitzvah of eating matzah as a remembrance of poverty,

די מצוה פון אכילת מצה אלס זכר לעוני,

English translation 413

"lechem oni,"

"לחם עוני",

English translation 414

is stated in the Written Torah:

שטייט אין תורה שבכתב 46:

English translation 415

"Seven days you shall eat matzos with it, lechem oni, for in haste you went out of the land of Egypt, so that you shall remember the day of your going out of the land of Egypt all the days of your life."

"שבעת ימים תאכל עליו מצות לחם עוני כי בחפזון יצאת מארץ מצרים למען תזכור את יום צאתך מארמ"צ כל ימי חייך".

English translation 416

And since the Torah is eternal,

און וויבאלד אז התורה היא נצחית 47,

English translation 417

it is understood that the aspect that matzah is "lechem oni" is an eternal aspect until the end of all generations.

איז מובן אז דער ענין אז מצה איז "לחם עוני" איז אן ענין נצחי עד סוף כל הדורות.

English translation 418

The question arises –

ווערט די שאלה –

English translation 419

how does this accord with the explanation of the Rogatchover and the Maharal:

ווי שטימט דערמיט דער ביאור פון ראגאטשאווער און מהר"ל:

English translation 420

that after, in this era, the aspect of a remembrance of poverty in matzah has been nullified

לאחרי ווי בזמן הזה איז בטל געווארן אין מצה דער ענין פון זכר לעוני

English translation 421

(as per the Rogatchover's explanation)

(כביאור הרוגצ'ובי)

English translation 422

and among the Jewish people, the category of servitude and poverty as in the Egyptian exile no longer exists

און בא אידן איז מער ניטא דער גדר העבדות ועוני ווי אין גלות מצרים

English translation 423

(as per the Maharal's explanation) –

(כביאור המהר"ל) –

English translation 424

how is it now possible to say that matzah is "lechem oni,"

ווי איז איצטער שייך צו זאגן אז מצה איז "לחם עוני",

English translation 425

which is stated in the eternal Torah,

וואס דאס שטייט אין תורה הנצחית,

English translation 426

eternal also in this era?!

נצחית אויך בזמן הזה?!

English translation 427

One cannot answer that even now, this is the aspect of "lechem oni" according to the exposition of our Sages on "lechem oni" –

מ'קען ניט ענטפערן אז אויך איצטער איז דאס דער ענין פון "לחם עוני" ע"פ דרשת חז"ל 48 אויף "לחם עוני" –

English translation 428

"bread over which many matters are recited" –

"לחם שעונין עליו דברים הרבה" –

English translation 429

because a verse does not depart from its plain meaning except in three places, and "lechem oni" is not one of the three places,

ווייל אין מקרא יוצא מידי פשוטו 49 חוץ פון ג' מקומות 50 און "לחם עוני" איז ניט איינער פון די ג' מקומות,

English translation 430

consequently, one must say that also the aspect that matzah is "lechem oni" in its plain sense exists in this era.

במילא מוז מען זאגן אז אויך דער ענין אז מצה איז "לחם עוני" כפשוטו איז דא בזמן הזה.

English translation 431

The question becomes even stronger –

די קשיא ווערט נאך שטארקער –

English translation 432

regarding the time of the Temple:

בנוגע לזמן הבית:

English translation 433

In the time of the Temple, there was

בזמן הבית איז דאך געווען

English translation 434

(not only no poverty and servitude as in Egypt,

(ניט בלויז ניט קיין עוני ועבדות ווי אין מצרים,

English translation 435

but on the contrary –)

נאר אדרבה –)

English translation 436

true wealth –

עשירות אמיתית –

English translation 437

Divinity shone in a revealed manner,

אלקות האט מאיר געווען בגלוי,

English translation 438

and especially in the First Temple –

ובפרט בבית ראשון –

English translation 439

"And Solomon sat on the throne of God,"

"וישב שלמה על כסא ה'" 51,

English translation 440

and they had the Ark,

און מ'האט געהאט דעם ארון,

English translation 441

"And I will meet with you there,"

"ונועדתי לך שם" 52,

English translation 442

with all the revelations in the Holy Temple –

מיט אלע גילויים אין ביהמ"ק –

English translation 443

true wealth –

אן עשירות אמיתית –

English translation 444

so how is it possible then to say the aspect of "lechem oni"?!

היינט ווי איז שייך דעמולט זאגן דעם ענין פון "לחם עוני"?!

English translation 445

And especially according to the explanation of the Rogatchover,

ובפרט לויטן ביאור פון ראגאטשאווער,

English translation 446

that specifically in the time of the Temple

אז דוקא בזמן הבית

English translation 447

(unlike in the time of exile)

(משא"כ בזמן הגלות)

English translation 448

matzah also had within it the aspect of a remembrance of poverty –

האט מצה אין זיך אויך געהאט דעם ענין פון זכר לעוני –

English translation 449

even though then they had true wealth from the Holy Temple and the revelation of Divinity, etc.!

אע"פ וואס דעמולט האט מען געהאט עשירות אמיתית פון דעם ביהמ"ק וגילוי אלקות כו'!

English translation 450

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 451

Even when one is a true rich person, but one knows that one can have more than this –

אפילו ווען מ'איז אן עשיר אמיתי אבער מ'ווייסט אז מ'קען האבן מער דערפון –

English translation 452

it is considered poverty.

ווערט עס גערעכנט פאר עניות.

English translation 453

And this is similar to what pertains to the commandment of "If you lend money to My people, to the poor person with you,"

וע"ד ווי דאס איז בנוגע צו דער מצוה פון "אם כסף תלוה את עמי את העני עמך" 53,

English translation 454

which is also for the rich,

וואס איז אויך לעשירים 54,

English translation 455

because

ווייל

English translation 456

(one of the reasons for this)

(איינער פון די טעמים לזה 55)

English translation 457

at that time he is poor.

באותה שעה עני הוא 56.

English translation 458

And this also applies regarding the time when the Holy Temple existed,

ועד"ז איז אויך בנוגע צו דעם זמן שביהמ"ק הי' קיים,

English translation 459

and all the more so regarding this time

ועאכו"כ בנוגע צו זמן הזה

English translation 460

(the time of exile):

(זמן הגלות):

English translation 461

Even though after the Exodus from Egypt true servitude was nullified for the Jewish people

אע"פ וואס לאחרי יצי"מ איז בטל געווארן שעבוד אמיתי בא אידן

English translation 462

(and "they are My servants" "and not servants to servants"),

(און "עבדי הם" "ולא עבדים לעבדים"),

English translation 463

and in this time the matter of the remembrance of poverty in matzah was also nullified

און בזמן הזה איז אויך בטל געווארן דער ענין פון זכר לעוני אין מצה

English translation 464

(and in maror) –

(און אין מרור) –

English translation 465

however, as long as one contemplates and one feels that one can have a greater wealth,

איז אבער כל זמן מ'איז זיך מתבונן און מ'איז מרגיש אז מ'קען האבן אן עשירות גדולה יותר,

English translation 466

one stands in a state of poverty

שטייט מען אין א מצב פון עניות

English translation 467

("bread of poverty"):

("לחם עוני"):

English translation 468

Even though during the time when the Holy Temple existed

אע"פ וואס בזמן שביהמ"ק הי' קיים

English translation 469

(even the First Temple)

(אפילו בית ראשון)

English translation 470

there was the greatest wealth,

איז געווען אן עשירות הכי גדולה,

English translation 471

revelation of Divinity, etc. –

גילוי אלקות וכו' –

English translation 472

however, at the time when one contemplates that it could be even better,

איז אבער בשעת מ'איז זיך מתבונן אז ס'קען זיין נאך בעסער,

English translation 473

because "this city has been to Me a provocation of My anger and My wrath from the day that they built it,"

ווארום "על אפי ועל חמתי היתה לי העיר הזאת למן היום אשר בנו אותה גו'" 57,

English translation 474

but not so in the future

משא"כ לע"ל

English translation 475

(in the Third Holy Temple)

(בביהמ"ק השלישי)

English translation 476

it will be "and I will remove the spirit of impurity from the land,"

וועט זיין "ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" 58,

English translation 477

the nullification of all matters of anger and wrath,

ביטול פון כל ענין האף והחימה,

English translation 478

And furthermore –

און נאכמער –

English translation 479

one knows that the Holy Temple could be an eternal house,

מ'ווייסט אז דער ביהמ"ק קען זיין א בית נצחי,

English translation 480

as the Jewish people already said in the Song of the Sea after the Exodus from Egypt "the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,

ווי אידן האבן שוין געזאגט אין שירת הים לאחרי יצי"מ "מקדש אד' כוננו ידיך,

English translation 481

the Lord shall reign forever and ever,"

ה' ימלוך לעולם ועד" 59,

English translation 482

which simply means that if they had been worthy, it would have been an eternal house

וואס בפשטות מיינט עס אז אילו זכו וואלט עס געווען א בית נצחי

English translation 483

(as is understood also in the simple meaning of the verse,

(ווי דאס איז מובן אויך אין פשוטו של מקרא 60,

English translation 484

as discussed many times),

כמדובר כמ"פ 61),

English translation 485

and therefore Moses and the Jewish people

און דערפאר האבן משה און די אידן

English translation 486

(who in the Song of the Sea stood at the level of Moses –

(וואס בשירת הים זיינען אידן געשטאנען בדרגת משה –

English translation 487

"Then sang Moses and the children of Israel")

"אז ישיר משה ובני ישראל גו'" 62)

English translation 488

said simply in the Song of the Sea "the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,

געזאגט בפשטות אין שירת הים "מקדש אד' כוננו ידיך,

English translation 489

the Lord shall reign forever and ever."

ה' ימלוך לעולם ועד".

English translation 490

And as our sages said, if Moses had brought the Jewish people into the Land of Israel, there would have been no destruction,

וכמאחז"ל 63 אז אויב משה וואלט אריינגעפירט די אידן אין ארץ ישראל וואלט קיין חורבן ניט געווען,

English translation 491

rather it would have been "the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,"

נאר ס'וואלט געווען "מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 492

an eternal house –

א בית נצחי –

English translation 493

so at the time when one contemplates that the Holy Temple could have been

איז בשעת מ'איז זיך מתבונן אז דער ביהמ"ק האט געקענט זיין

English translation 494

(if they had been worthy)

(אילו זכו)

English translation 495

an eternal house,

א בית נצחי,

English translation 496

which is incomparably higher than the First Temple,

וואס איז שלא בערך העכער פאר דעם בית ראשון,

English translation 497

then, notwithstanding all the wealth and all the elevations that existed during the time of the Temple –

איז ניט קוקנדיק אויף די גאנצע עשירות און אלע עילויים וואס זיינען געווען בזמן הבית –

English translation 498

this was a state of poverty

איז דאס געווען א מצב של עניות

English translation 499

(at that time)

(באותה שעה)

English translation 500

relative to the wealth and the elevations of an eternal house in the true and complete redemption,

בערך צו דער עשירות און די עילויים פון א בית נצחי בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 501

after which there is no exile,

שאין אחרי' גלות 64,

English translation 502

which specifically is the ultimate wealth,

וואס דוקא דאס איז תכלית העשירות,

English translation 503

because more than this cannot be –

ווארום מער דערפון קען ניט זיין –

English translation 504

it is a redemption after which there is no exile,

ס'איז א גאולה שאין אחרי' גלות,

English translation 505

an eternal house!

א בית נצחי!

English translation 506

And this is understood,

ועד"ז איז מובן,

English translation 507

all the more so and with a fortiori reasoning,

במכ"ש וק"ו,

English translation 508

regarding this time

צו זמן הזה

English translation 509

(the time of exile) –

(זמן הגלות) –

English translation 510

that even though currently the matter of poverty and servitude as in the Egyptian exile does not apply

אז אע"פ וואס דעמולט איז ניט שייך דער ענין העניות ועבדות ווי בגלות מצרים

English translation 511

(according to the explanation of the Maharal),

(בביאור המהר"ל),

English translation 512

and the remembrance of poverty in matzah has been nullified

און ס'איז בטל געווארן דער זכר לעוני אין מצה

English translation 513

(according to the explanation of the Rogatchover) –

(כביאור הרוגצ'ובי) –

English translation 514

nevertheless, this is a state of poverty

איז דאס אבער א מצב של עניות

English translation 515

("bread of poverty")

("לחם עוני")

English translation 516

relative to the wealth that will be in the true and complete redemption.

בערך צו דער עשירות וואס וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה.

English translation 517

And one must connect this with the matter of the portion "Acharei" –

ויש לקשר זה מיט דעם ענין פון פ' "אחרי" –

English translation 518

which is the same content as "the last day of Passover"

וואס איז דער זעלבער תוכן ווי "אחרון של פסח"

English translation 519

(as above, section 63 and onward),

(כנ"ל ס"ג ואילך),

English translation 520

the content of the Torah portion and the haftarah of the day being connected with our righteous Messiah and the redemption –

וואס תוכן פרשת והפטרת היום איז פארבונדן מיט משיח צדקנו און דער גאולה –

English translation 521

and the completeness of the portion "Acharei" is on this Shabbat

און די שלימות פון פ' אחרי איז בשבת זה

English translation 522

(as above):

(כנ"ל):

English translation 523

The simple explanation of "Acharei" is,

דער פירוש הפשוט פון "אחרי" איז,

English translation 524

that it comes after a specific event. However, after further events and matters occur in the course of time –

אז דאס קומט נאך א מאורע מסויים. נאכדעם ווי עס פאסירן אבער נאך מאורעות וענינים בהמשך הזמן –

English translation 525

the first "Acharei" is no longer an "Acharei,"

איז דער ערשטער "אחרי" שוין ניט קיין "אחרי",

English translation 526

because after this, further events occurred. Rather, currently a new matter of "Acharei" arises that comes after the new events. And so it continues on and on,

ווייל לאחרי זה האבן פאסירט נאך מאורעות. נאר דעמולט ווערט א נייער ענין פון "אחרי" וואס קומט נאך די נייע מאורעות. און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער,

English translation 527

so that after each new event and era, a new "Acharei" comes.

אז נאך יעדער נייעם מאורע ותקופה קומט צו א נייער "אחרי".

English translation 528

However, since it is stated in the Torah of truth that this is "Acharei"

וויבאלד אז עס שטייט אבער אין תורת אמת אז דאס איז "אחרי"

English translation 529

(and according to Jewish custom this is the name of the portion) –

(און ע"פ מנהג ישראל איז דאס דער שם הפרשה) –

English translation 530

it is understood,

איז מובן,

English translation 531

that this refers to the true "Acharei,"

אז דאס גייט אויף דעם אמת'ן "אחרי",

English translation 532

which is "the end of days,"

וואס דאס איז "אחרית הימים",

English translation 533

which comes after all ascents,

וואס קומט לאחרי כל העליות,

English translation 534

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 535

after all matters of time and place –

לאחרי כל ענין של זמן ומקום –

English translation 536

"a day that is entirely Shabbat and rest" –

"יום שכולו שבת ומנוחה" 65 –

English translation 537

consequently, this is the true "Acharei,"

במילא איז דאס דער אמת'ער "אחרי",

English translation 538

"Acharei" after which there is no "Acharei,"

"אחרי" שאין אחרי' "אחרי",

English translation 539

because this is the ultimate perfection and the ultimate wealth,

ווארום דאס איז תכלית השלימות ותכלית העשירות,

English translation 540

in an eternal manner,

באופן נצחי,

English translation 541

beyond which there is no wealth.

שאין עשירות למעלה מזה.

English translation 542

What does one derive from this in the service of man?

וואס נעמט מען דערפון ארויס אין עבודת האדם?

English translation 543

So the lesson from this is:

איז די הוראה דערפון:

English translation 544

The Alter Rebbe rules in Tanya that all revelations of the future to come are dependent on our deeds and our service now.

דער אלטער רבי פסק'נט אין תניא 66 אז אלע גילויים פון לעתיד לבוא זיינען תלוי אין מעשינו ועבודתינו איצטער.

English translation 545

That is, that even the matters connected with the true aspect of "Acharei"

ד.ה. אז אפילו די ענינים פארבונדן מיט בחי' "אחרי" האמיתי

English translation 546

(in the end of days),

(באחרית הימים),

English translation 547

true wealth,

עשירות אמיתית,

English translation 548

that there is no "after" after it,

שאין אחרי' "אחרי",

English translation 549

are dependent on our deeds and our service.

זיינען תלוי אין מעשינו ועבודתינו.

English translation 550

From this it is understood that in every detail of our deeds and our service now, the matter must be reflected and included

דערפון איז מובן אז אין יעדער פרט פון מעשינו ועבודתינו איצטער דארף זיך אפשפיגלען און אנהערן דער ענין

English translation 551

(which is brought about through our deeds and our service)

(וואס ווערט אויפגעטאן ע"י מעשינו ועבודתינו)

English translation 552

of the true and eternal wealth of the eternal redemption,

פון דער עשירות אמיתית ונצחית פון דער גאולה הנצחית,

English translation 553

the true "Acharei",

"אחרי" האמיתי,

English translation 554

the ultimate perfection and ultimate wealth of all matters. As discussed at length in the farbrengen of before this,

דער תכלית השלימות ותכלית העשירות פון אלע ענינים. ווי גערעדט בארוכה בהתוועדות שלפנ"ז,

English translation 555

that Mashiach is a general matter that pertains to all details in the service of man

אז משיח איז אן ענין כללי וואס איז נוגע צו אלע פרטים אין עבודת האדם

English translation 556

(also now),

(אויך איצטער),

English translation 557

for he will redeem and bring all matters to their perfection,

ווארום ער וועט גואל זיין און ברענגען אלע ענינים צו זייער שלימות,

English translation 558

and consequently, the matter of Mashiach must be included in every single detail.

ובמילא דארף זיך אנהערן אין יעדער פרט ופרט דער ענין פון משיח.

English translation 559

And simply, it means:

ובפשטות מיינט עס:

English translation 560

In every matter that a Jew does,

אין יעדער ענין וואס א איד טוט,

English translation 561

even one deed,

אפילו א מעשה אחד,

English translation 562

one commandment,

א מצוה אחת,

English translation 563

even a light commandment among the lightest

אפילו א מצוה קלה שבקלה

English translation 564

(as the Sages said, "light among the lightest") –

(כלשון חז"ל 67 "קלה שבקלות") –

English translation 565

the eternal redemption must be included in it –

דארף זיך אין דעם אנהערן די גאולה נצחית –

English translation 566

like the matter that what he does is an eternal commandment and a part of the eternal Torah.

ווי דער ענין וואס ער טוט איז א מצוה נצחית און א חלק פון תורה נצחית.

English translation 567

That is, even though it is still before the true and complete redemption in the entire world –

ד.ה. אע"פ וואס ס'איז נאך לפני דער גאולה האמיתית והשלימה בכל העולם –

English translation 568

he nevertheless brings about that the particular spark in that part of the world

טוט ער אבער אויף אז דער ניצוץ פרטי אין דעם חלק בעולם

English translation 569

(with which he fulfilled the commandment)

(מיט וועלכן ער האט מקיים געווען די מצוה)

English translation 570

is redeemed in a true and complete redemption,

ווערט נגאל אין א גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 571

and in an eternal redemption

און אין א גאולה נצחית

English translation 572

("the true Acharei",

("אחרי" האמיתי,

English translation 573

that there is no "after" of exile),

שאין אחרי' גלות),

English translation 574

for the commandment brings about a "union...

ווארום די מצוה טוט אויף א "יחוד...

English translation 575

eternal, etc.".

נצחי כו'" 68.

English translation 576

That is, that in this particular thing there is the true "Acharei",

ד.ה. אז אין דעם דבר פרטי איז דא "אחרי" האמיתי,

English translation 577

the true and complete redemption.

די גאולה האמיתית והשלימה.

English translation 578

And regarding this it is also understood concerning the general manner of service of a Jew:

ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דער כללות אופן העבודה פון א אידן:

English translation 579

In the future redemption, all matters will surely be in ultimate perfection and wealth. And in the language of the Rambam:

בגאולה העתידה וועלן דאך אלע ענינים זיין בתכלית השלימות והעשירות. ובלשון הרמב"ם 69:

English translation 580

"In that time there will be neither famine nor war nor envy nor competition, for the good will be greatly abundant, etc., and the entire world will not be occupied except to know God alone, etc.".

"באותו הזמן לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות שהטובה תהי' מושפעת הרבה כו' ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד כו'".

English translation 581

And this perfection of wealth and perfection of rest pertains to the service of a person,

וואס די שלימות העשירות ושלימות המנוחה איז דאך נוגע צו דער עבודה פון א מענטשן,

English translation 582

as the Rambam writes in the Laws of Repentance,

ווי דער רמב"ם שרייבט אין הל' תשובה 70,

English translation 583

that when there are obstacles and hindrances of famine and war, etc.,

אז בשעת מ'האט די מניעות ועיכובים פון רעב ומלחמה וכו',

English translation 584

they prevent one from performing the service in its perfection. And with this he explains the reason for the physical promises in the Torah,

שטערן זיי פון טאן די עבודה בשלימותה. און דערמיט איז ער מסביר דעם טעם אויף די יעודים גשמיים בתורה,

English translation 585

that they are not given for the sake of reward alone,

אז מ'גיט זיי ניט צוליב שכר אליין,

English translation 586

but in order to remove from him "all the things that prevent us from performing it, such as illness and war and famine and the like,

נאר בכדי להסיר ממנו "כל הדברים המונעים אותנו מלעשותה כגון חולי ומלחמה ורעב וכיוצא בהן,

English translation 587

and He will bestow upon us all the good things that strengthen our hands to perform the Torah, such as satiety and peace and abundance of silver and gold, so that we will not occupy all our days with things that the body needs, but rather we will sit free to study wisdom and perform the commandment, etc.".

וישפיע לנו כל הטובות המחזיקות את ידינו לעשות התורה כגון שובע ושלום ורבוי כסף וזהב כדי שלא נעסוק כל ימינו בדברים שהגוף צריך להן אלא נשב פנויים ללמוד בחכמה ולעשות המצוה כו'" 71.

English translation 588

And therefore "all of Israel yearned, etc., for the days of Mashiach in order that they may rest from kingdoms that do not allow them to engage in Torah and commandments properly, etc.".

און דערפאר "נתאוו כל ישראל כו' לימות המשיח כדי שינוחו ממלכיות שאינן מניחות להן לעסוק בתורה ובמצות כהוגן כו'" 72.

English translation 589

And since the perfection of rest and wealth in the future to come is dependent on our deeds and our service now –

און וויבאלד אז די שלימות המנוחה והעשירות לע"ל איז תלוי אין מעשינו ועבודתינו איצטער –

English translation 590

we have the power that in our deeds and our service now there should already be included a semblance of this,

האט מען דעם כח אז אין מעשינו ועבודתינו זאל זיך איצטער שוין אנהערן מעין זה,

English translation 591

that is, that our deeds and our service are performed in a manner that there is nothing in the world that can hinder us,

ד.ה. אז מעשינו ועבודתינו ווערן געטאן אין אן אופן אז ס'איז ניטא קיין זאך אין וועלט וואס קען אונז שטערן,

English translation 592

one rises above the obstacles and hindrances of the world and performs the service out of expansiveness and wealth,

מ'הויבט זיך אויף העכער פאר די מניעות ועיכובים פון וועלט און מ'טוט די עבודה מתוך הרחבה ועשירות,

English translation 593

in pleasant ways and in ways of peace,

בדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 594

a semblance of the state of "there will be neither famine nor war nor envy nor competition, for the good will be greatly abundant, etc.",

מעין המצב פון "לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות שהטובה תהי' מושפעת הרבה כו'",

English translation 595

and then one performs the service in a more elevated perfection,

וואס דעמולט טוט מען די עבודה בשלימות נעלית יותר,

English translation 596

since there are no obstacles and hindrances,

וויבאלד אז מ'האט ניט קיינע מניעות ועיכובים,

English translation 597

as above.

כנ"ל.

English translation 598

One indeed finds oneself in actuality under the subjugation of exile

מ'געפינט זיך טאקע בפועל תחת שעבוד הגלות

English translation 599

(indeed not a true subjugation,

(טאקע ניט א שעבוד אמיתי,

English translation 600

as explained by the Maharal,

כביאור המהר"ל,

English translation 601

but nevertheless in exile),

אבער פארט אין גלות),

English translation 602

and it is still before the actual redemption –

און ס'איז נאך פאר דער גאולה בפועל –

English translation 603

but everyone knows that in certain matters and from time to time he can

ווייסט אבער יעדערער אז אין געוויסע ענינים ומזמן לזמן קען ער

English translation 604

(even in the time of exile)

(אפילו בזמן הגלות)

English translation 605

raise himself above all obstacles and hindrances of exile,

זיך אויפהויבן העכער פאר אלע מניעות ועיכובים פון גלות,

English translation 606

where nothing hinders him from his service.

וואו קיין זאך שטערט אים ניט לעבודתו.

English translation 607

The lesson from this simply –

דער לימוד דערפון בפשטות –

English translation 608

as discussed in the farbrengen of before this:

ווי גערעדט בהתוועדות שלפנ"ז:

English translation 609

The involvement in spreading Judaism and spreading the wellsprings outward and in the known "campaigns" must be permeated with the matter of Moshiach,

די התעסקות אין הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה און אין די "מבצעים" הידועים דארף זיין דורכגענומען מיטן ענין פון משיח,

English translation 610

that "there will be no famine, etc.,"

וואס "לא יהי' שם לא רעב וכו'",

English translation 611

meaning that one is not affected by any matters and nothing can hinder him from doing his service,

ד.ה. אז מ'ווערט ניט נתפעל פון קיינע ענינים און קיין שום זאך קען אים ניט שטערן צו טאן עבודתו,

English translation 612

for our deeds and our service are connected with the ultimate rest and wealth of the complete redemption.

ווארום מעשינו ועבודתינו איז פארבונדן מיט תכלית המנוחה והעשירות פון דער גאולה השלימה.

English translation 613

And this itself must also be a part of the service in the "campaigns,"

און דאס גופא דארף אויך זיין א חלק פון דער עבודה אין די "מבצעים",

English translation 614

that not only must a fellow Jew fulfill a commandment,

אז ניט נאר וואס א צווייטער איד דארף מקיים זיין א מצוה,

English translation 615

but he must fulfill it in a manner that is permeated with the feeling of Moshiach our righteousness,

נאר ער דארף זיי מקיים זיין אין אן אופן וואס איז דורכגענומען מיטן געפיל פון משיח צדקנו,

English translation 616

that he stands above all obstacles and delays of the world and nothing can hinder him from doing his service.

אז ער שטייט העכער פאר אלע מניעות ועיכובים פון וועלט און קיין זאך קען אים ניט שטערן צו טאן זיין עבודה.

English translation 617

And this is something that can be explained to every Jew. Even to a child of five years for Scripture –

און דאס איז א זאך וואס מ'קען מסביר זיין צו יעדן אידן. אפילו צו א בן חמש למקרא –

English translation 618

that regardless of how much he is "enslaved" in exile,

אז ניט קוקנדיק וויפל ער איז "משועבד" אין גלות,

English translation 619

he has the power of the future redemption

האט ער דעם כח פון דער גאולה העתידה

English translation 620

(which comes through our deeds and our service)

(וואס קומט ע"י מעשינו ועבודתינו)

English translation 621

to lift himself above the measures and limitations and obstacles and delays of exile.

זיך צו אויפהויבן העכער פאר די מדידות והגבלות ומניעות ועיכובים פון גלות.

English translation 622

And just as this must be regarding the service in the "campaigns" with other Jews,

וכשם ווי דאס דארף זיין בנוגע צו דער עבודה אין די "מבצעים" מיט אנדערע אידן,

English translation 623

so too must it be in the dissemination of the seven commandments of the children of Noah,

אזוי אויך דארף עס זיין אין דער הפצה פון די ז' מצוות דבני נח,

English translation 624

as per the ruling of the Rambam that "Moses our teacher was commanded by the Almighty to compel all inhabitants of the world to accept the commandments that the children of Noah were commanded":

כפס"ד הרמב"ם 73 אז "צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח":

English translation 625

Along with this that one must disseminate among non-Jews the essence of the seven commandments,

ביחד עם זה וואס מ'דארף מפיץ זיין בא ניט-אידן די עצם ז' מצוות,

English translation 626

one must also teach them that at the time Moshiach will come "there will be no famine nor war nor envy nor competition, for the good will be abundantly bestowed, etc.,"

דארף מען זיי אויך לערנען אז בשעת משיח וועט קומען "לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות שהטובה תהי' מושפעת הרבה כו'",

English translation 627

and a foretaste of this must be now in his

און מעין זה דארף זיין איצטער אין זיין

English translation 628

(the non-Jew's)

(דעם ניט-אידנ'ס)

English translation 629

service in the observance of the seven commandments,

עבודה בקיום הז' מצוות,

English translation 630

that he observes them in a manner that nothing can hinder him from this,

אז ער איז זיי מקיים אין אן אופן וואס קיין זאך קען אים דערצו ניט שטערן,

English translation 631

and especially knowing that this was commanded by Moses our teacher "from the mouth of the Almighty,"

ובפרט וויסנדיק אז דאס האט אנגעזאגט משה רבינו "מפי הגבורה",

English translation 632

he overcomes

איז ער זיך מתגבר

English translation 633

(with the power of the might of the Holy One, blessed be He)

(בכח גבורתו של הקב"ה)

English translation 634

all matters of the world,

איבער כל עניני העולם,

English translation 635

and observes them out of rest and expansion,

און איז זיי מקיים מתוך מנוחה והרחבה,

English translation 636

in pleasant ways and in ways of peace.

בדרכי נועם ובדרכי שלום.

English translation 637

For although in general it is forbidden to teach Torah to a non-Jew,

ווארום אע"פ אז בכלל איז אסור ללמוד תורה מיט א ניט-אידן 74,

English translation 638

but when it comes to the study of Torah in connection with their seven commandments,

אבער ווען עס רעדט זיך וועגן לימוד התורה בקשר מיט שבע מצוות דידהו,

English translation 639

one must teach it to him,

דארף מען דאס מיט אים לערנען 75,

English translation 640

because this is a part of his obligation in the seven commandments of the children of Noah.

ווייל דאס איז א חלק פון זיין חיוב בז' מצוות ב"נ.

English translation 641

And this also includes –

און דאס איז אויך כולל –

English translation 642

teaching him that "at that time there will be no famine, etc., and the entire world will be occupied only with knowing the Lord alone,"

לערנען אים אז "באותו הזמן לא יהי' שם לא רעב כו' ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד",

English translation 643

because this also pertains to a non-Jew,

ווייל דאס איז אויך נוגע צו א ניט-אידן,

English translation 644

and pertains to him also now

און נוגע צו אים אויך איצטער

English translation 645

(before the redemption),

(לפני הגאולה),

English translation 646

because the matter that famine and war etc. hinder a person's service

ווייל דער ענין אז רעב ומלחמה וכו' שטערן צו דער עבודה פון א מענטשן

English translation 647

(as the Rambam writes,

(ווי דער רמב"ם שרייבט,

English translation 648

as above),

כנ"ל),

English translation 649

is not only regarding Jews

איז ניט נאר בנוגע צו אידן

English translation 650

("you are called 'man',"

("אתם קרויים אדם" 76,

English translation 651

on the basis of "earth to the Most High"),

על שם "אדמה לעליון" 77),

English translation 652

but this is a nature in every human being,

נאר דאס איז א טבע בכל בן אדם,

English translation 653

that famine and the like hinder his service

אז רעב וכיו"ב שטערט צו זיין עבודה

English translation 654

(as the Rambam writes in the Laws of Repentance,

(ווי דער רמב"ם שרייבט בהל' תשובה,

English translation 655

as above),

כנ"ל),

English translation 656

therefore it also pertains to non-Jews that they should not have any obstacles and delays in their observance of the seven commandments,

דעריבער איז נוגע אויך צו ניט-אידן אז זיי זאלן ניט האבן קיין מניעות ועיכובים אין זייער קיום הז' מצוות,

English translation 657

because this would hinder the observance of their commandments.

ווייל דאס וועט שטערן צו קיום המצוות שלהם.

English translation 658

And may it be His will that from this speech about this –

ויה"ר אז פון דעם דיבור בזה –

English translation 659

it should come forth in actuality and in a revealed manner,

זאל עס ארויסקומען בפועל ובגלוי,

English translation 660

below ten handbreadths,

למטה מעשרה טפחים,

English translation 661

that in each one all matters should be in pleasant ways and in ways of peace,

אז בא יעדן איינעם זאלן אלע ענינים זיין בדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 662

out of children, life, and ample sustenance, and in all of them ample,

מתוך בני חיי ומזוני רויחי ובכולם רויחי,

English translation 663

so that then the service of man will be in perfection,

וואס דעמולט וועט עבודת האדם זיין בשלימות,

English translation 664

not having any confusing matters.

ניט האבנדיק קיינע ענינים המבלבלים.

English translation 665

And as said, this also pertains to the observance of the seven commandments of the children of Noah. And indeed also regarding the campaigns with Jews,

וכאמור דאס איז נוגע אויך צו קיום שבע מצוות דבני נח. און טאקע אויך בנוגע צו די מבצעים מיט אידן,

English translation 666

but one should also not forget that there must also be involvement in the seven commandments of the children of Noah...

אבער מ'זאל דערביי אויך ניט פארגעסן אז עס דארף אויך זיין התעסקות אין די ז' מצוות דבני נח...

English translation 667

And through that in our deeds and our service now there will already be the service that is a foretaste of "there will be no famine nor war, etc.,"

און דורך דעם וואס במעשינו ועבודתינו איצטער וועט שוין זיין די עבודה מעין פון "לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה וכו'",

English translation 668

it will further hasten the time in actuality when "there will be no famine nor war nor envy nor competition, for the good will be abundantly bestowed, etc.,

וועט עס נאכמער צואיילן דעם זמן בפועל ווען "לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות שהטובה תהי' מושפעת הרבה כו',

English translation 669

and the entire world will be occupied only with knowing the Lord alone, etc.,"

ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד כו'",

English translation 670

In actual deed,

במעשה בפועל,

English translation 671

below ten handbreadths in a revealed manner,

למטה מעשרה טפחים בגלוי,

English translation 672

speedily in our days literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 673

in our actual time literally,

בעגלא דידן ממש,

English translation 674

Out of joy and goodness of heart,

מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 675

which is a main thing that pertains to the perfection of the service,

וואס דאס איז אן עיקר וואס איז נוגע אין שלימות העבודה,

English translation 676

and this further hastens and brings near "and behold, with the clouds of heaven,"

און דאס איז נאכמער ממהר ומקרב "וארו עם ענני שמיא" 78,

English translation 677

speedily in our days literally.

בקרוב בימינו ממש.

English translation 678

It was previously discussed that the day of Shabbat includes within itself and imparts a completeness

מ'האט פריער גערעדט אז יום השבת איז כולל אין זיך און גיט אריין א שלימות

English translation 679

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 680

into all the days of the week that precede it.

אין כל ימי השבוע שלפניו.

English translation 681

Thus Shabbat effects a completeness

אזוי טוט שבת אויף א שלימות

English translation 682

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 683

also in the preceding Shabbat –

אויך אין דעם שבת שלפנ"ז –

English translation 684

the Shabbat of Chol HaMoed Pesach.

שבת חול המועד פסח.

English translation 685

And correspondingly on the other hand:

ועד"ז לאידך:

English translation 686

the preceding Shabbat

דער שבת שלפנ"ז

English translation 687

(Shabbat Chol HaMoed Pesach)

(שבת חוה"מ פסח)

English translation 688

imparts a blessing into this Shabbat.

גיט אריין א ברכה אין דעם שבת.

English translation 689

As discussed several times,

ווי גערעדט כמ"פ 79,

English translation 690

that Shabbat has a connection not only to the weekdays that precede it and follow it –

אז שבת האט א שייכות ניט נאר צו די ימי השבוע שלפניו ושלאחריו –

English translation 691

that on Shabbat "Vayechulu" is effected in the weekdays that precede it,

אז בשבת ווערט "ויכולו" אין די ימי השבוע שלפניוי,

English translation 692

and from it all the days of the following week are blessed –

ומיני' מתברכין כולהו יומין 80 פון דעם שבוע שלאחריו –

English translation 693

rather, Shabbat also has a connection to the Shabbat that precedes it and follows it,

נאר שבת האט אויך א שייכות צו דעם שבת שלפניו ושלאחריו,

English translation 694

that Shabbat is connected and effects a completeness

אז שבת איז פארבונדן און טוט אויף א שלימות

English translation 695

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 696

in the preceding Shabbat.

אין דעם שבת שלפנ"ז.

English translation 697

And correspondingly, the concept of Shabbat from which all the days are blessed also applies to the Shabbat that follows it.

ועד"ז דער ענין פון שבת מיני' מתברכין כולהו יומין איז אויך על שבת שלאחרי זה 81.

English translation 698

Thus it was with the first Shabbat of Maaseh Bereishit:

אזוי ווי ס'איז געווען דעם ערשטן שבת פון מעשה בראשית:

English translation 699

It is stated in the books and especially in Kabbalah,

עס שטייט אין ספרים ובפרט אין קבלה 82,

English translation 700

that there was a Shabbat before the six and seven days of Bereishit,

אז ס'איז געווען א שבת לפני ששת ושבעת ימי בראשית,

English translation 701

at which time the concept of time etc. began.

וואס דעמולט האט זיך אנגעהויבן ענין הזמן כו'.

English translation 702

That is, in the order of creation it was established that the six and seven days of Bereishit

ד.ה. אז בסדר הבריאה האט זיך אויסגעשטעלט אז די ששת ושבעת ימי בראשית

English translation 703

(including the day of Shabbat)

(כולל דעם יום השבת)

English translation 704

come together with a preceding Shabbat.

קומען צוזאמען מיט א שבת שלפנ"ז.

English translation 705

And so it is also in every seven days of the week –

וואס אזוי איז אויך בכל שבעת ימי השבוע –

English translation 706

for in every week the six and seven days of Bereishit are repeated –

ווארום בכל שבוע ושבוע חזר'ן זיך איבער די ששת ושבעת ימי בראשית 83 –

English translation 707

that the six and seven days of the week,

אז די ששת ושבעת ימים פון דער וואך,

English translation 708

including the day of Shabbat,

כולל דער יום השבת,

English translation 709

have a connection with the preceding Shabbat

האבן א שייכות מיטן שבת שלפנ"ז

English translation 710

(similar to the Shabbat before the seven days of Bereishit).

(בדוגמת השבת לפני שבעת ימי בראשית).

English translation 711

And in both of the aforementioned aspects:

און אין ביידע אופנים הנ"ל:

English translation 712

Shabbat imparts a completeness into the preceding Shabbat.

שבת גיט אריין א שלימות אין דעם שבת שלפנ"ז.

English translation 713

And Shabbat receives a blessing from the preceding Shabbat.

און שבת באקומט א ברכה פון דעם שבת שלפנ"ז.

English translation 714

And it is very logical to say according to intellect,

און אזוי איז גאר מסתבר זאגן ע"פ שכל,

English translation 715

for it is not fitting to say that only the weekdays receive completeness and blessing from Shabbat,

ווארום עס לייגט זיך ניט צו זאגן אז נאר די ימי השבוע באקומען א שלימות וברכה פון שבת,

English translation 716

but that Shabbat itself does not receive the blessing and completeness!

משא"כ שבת עצמו באקומט ניט די ברכה ושלימות!

English translation 717

And as explained in Bava Metzia,

וכמבואר בב"מ,

English translation 718

that every day contains within itself a spark of Shabbat. As this is also expressed in Halachah:

אז יעדער טאג האט אין זיך א ניצוץ פון שבת 84. ווי דאס קומט ארויס אויך אין הלכה:

English translation 719

According to the Ramban, the commandment of remembering Shabbat

לדעת הרמב"ן 85 איז מצות זכירת שבת

English translation 720

("Remember the day of Shabbat")

("זכור את יום השבת" 86)

English translation 721

is a positive commandment from the Torah on every single day

א מ"ע מן התורה בכל יום ויום

English translation 722

(and on the contrary –

(ואדרבה –

English translation 723

then is the primary remembrance,

דעמולט איז דער עיקר הזכרון,

English translation 724

for on Shabbat itself one does not need to arrive at a remembrance).

ווייל בשבת עצמו דארף מען ניט אנקומען צו א זכרון).

English translation 725

And therefore one fulfills it by counting all the days in relation to Shabbat,

און דערפאר איז מען עס מקיים דורך מונה זיין כל הימים לשם שבת,

English translation 726

"One in Shabbat,

"אחד בשבת,

English translation 727

two in Shabbat"

שני בשבת"

English translation 728

("Today is day one in Shabbat" etc.),

("היום יום ראשון בשבת" וכו'),

English translation 729

"for this is part of the commandment with which we are commanded to remember it constantly every day." It follows,

"כי זו מן המצוה שנצטוינו בו לזוכרו תמיד בכל יום". קומט אויס,

English translation 730

that every day contains within itself the concept of

אז כל יום האט אין זיך דעם ענין פון

English translation 731

(remembrance of)

(זכרון)

English translation 732

Shabbat. And in the language of Chassidus –

שבת. ובלשון החסידות –

English translation 733

that in every day there is a spark of Shabbat,

אז בכל יום איז דא א ניצוץ פון שבת,

English translation 734

and through saying "Today is day one in Shabbat" at the beginning of the day,

וע"י אמירת "היום יום ראשון בשבת" בתחלת היום,

English translation 735

it is then spread throughout the service of the entire day,

ווערט עס דערנאך נתפשט בעבודת כל היום,

English translation 736

so that it is connected and contains within itself the concept of Shabbat

אז דאס איז פארבונדן און האט אין זיך דעם ענין פון שבת

English translation 737

(and not just a detail of Shabbat,

(און ניט נאר א פרט פון שבת,

English translation 738

but the entire Shabbat).

נאר כל השבת).

English translation 739

It is entirely not fitting to say that

לייגט זיך אינגאנצן ניט צו זאגן, אז

English translation 740

(the beginning of)

(התחלת)

English translation 741

every day contains within itself the concept of Shabbat,

כל יום האט אין זיך דעם ענין פון שבת,

English translation 742

but that

משא"כ

English translation 743

(the beginning of)

(התחלת)

English translation 744

the day of Shabbat itself does not contain the concept of its Shabbat; on the contrary:

יום השבת עצמו האט ניט דעם ענין השבתו אדרבה:

English translation 745

If all the weekdays receive within themselves a spark of Shabbat,

מה-דאך אז כל ימי השבוע באקומען אין זיך א ניצוץ פון שבת,

English translation 746

which effects in them a completeness of a higher level,

וואס טוט אין זיי אויף א שלימות נעלה יותר,

English translation 747

all the more so that Shabbat itself receives within itself a completeness from the following Shabbat

עאכו"כ אז שבת עצמו באקומט אין זיך א שלימות פון דעם שבת שלאח"ז

English translation 748

(and the preceding Shabbat).

(ושלפנ"ז).

English translation 749

And correspondingly it is also understood regarding this Shabbat –

ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דעם שבת –

English translation 750

that it has a connection and effects a completeness

אז ער האט א שייכות און טוט אויף א שלימות

English translation 751

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 752

also in the preceding Shabbat,

אויך אין דעם שבת שלפנ"ז,

English translation 753

Shabbat Chol HaMoed Pesach;

שבת חוה"מ פסח;

English translation 754

and the preceding Shabbat

און דער שבת שלפנ"ז

English translation 755

(Shabbat Chol HaMoed Pesach)

(שבת חוה"מ פסח)

English translation 756

draws down a blessing also into this Shabbat.

איז ממשיך א ברכה אויך אין דעם שבת.

English translation 757

Those who seek a pretext,

די וואס תואנה הם מבקשים,

English translation 758

ask –

פרעגן –

English translation 759

where is it stated in Nigleh

וואו שטייט עס אין נגלה

English translation 760

(that Shabbat has a connection with the preceding Shabbat)?

(אז שבת האט א שייכות מיטן שבת שלפנ"ז)?

English translation 761

It is stated in Nigleh not merely as a hint but in an explicit Halachah –

שטייט עס אין נגלה ניט בלויז ברמז נאר אין א הלכה מפורשת –

English translation 762

in the law of the Lechem HaPanim:

בא דעם דין פון לחם הפנים:

English translation 763

The arrangement of the showbread was every Shabbat and Shabbat –

עריכת לחם הפנים איז געווען בכל שבת ושבת –

English translation 764

"It is a positive commandment to arrange the showbread every Shabbat day on the table before the Lord in the Sanctuary, as it is stated: 'On the Shabbat day, on the Shabbat day, the priest shall arrange it, etc.'"

"מצות עשה לסדר לחם הפנים בכל יום שבת על השולחן לפני ה' בהיכל שנאמר 87 ביום השבת ביום השבת יערכנו הכהן וגו'" 88,

English translation 765

"From Shabbat to Shabbat, they remove the bread that is on the table from the previous Shabbat and arrange other bread,

"מיום השבת ליום השבת מוציאין את הלחם שהוא שם על השולחן משבת שעברה ומסדרין לחם אחר,

English translation 766

and this that they remove is divided by the two watches, the incoming and the outgoing, etc., and they eat it." One sees from this,

וזה שמוציאין הוא שחולקין שתי המשמרות הנכנסת והיוצאת כו' ואוכלין אותו" 89. זעט מען דערפון,

English translation 767

that the conclusion and the eating of the showbread that was arranged on one Shabbat is on the following Shabbat

אז דער סיום און די אכילה פון דעם לחם הפנים שנערך בשבת אחד איז בשבת שלאח"ז

English translation 768

("From Shabbat to Shabbat, they remove the bread that is on the table from the previous Shabbat").

("מיום השבת ליום השבת מוציאין את הלחם שהוא שם על השולחן משבת שעברה").

English translation 769

And also that "a great miracle was performed with the showbread: its removal was like its arrangement, as it is stated: 'To place hot bread on the day of its removal.'" It follows,

ביז אז "נס גדול הי' נעשה בלחם הפנים סילוקו כסידורו שנאמר 90 לשום לחם חום ביום הלקחו" 91. קומט אויס,

English translation 770

that in the matter of the showbread, the connection of one Shabbat with the following Shabbat and the preceding Shabbat is emphasized,

אז אין דעם ענין פון לחם הפנים איז מודגש די שייכות פון איין שבת מיטן שבת שלאח"ז ושלפנ"ז,

English translation 771

so that the perfection of the showbread on the preceding Shabbat is on the following Shabbat,

אז די שלימות פון דעם לחם הפנים בשבת שלפנ"ז איז בשבת שלאח"ז,

English translation 772

and likewise conversely –

און עד"ז לאידך –

English translation 773

the eating on this Shabbat is from the showbread of the previous Shabbat.

די אכילה בשבת זו איז פון דעם לחם הפנים פון שבת שעברה.

English translation 774

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 775

The showbread that they remove "is divided by the two watches, the incoming and the outgoing, etc., and they eat it,"

דעם לחם הפנים שמוציאין "חולקין שתי המשמרות הנכנסת והיוצאת כו' ואוכלין אותו",

English translation 776

i.e., the incoming watch

ד.ה. אז דער משמר הנכנס

English translation 777

(whose service begins from this Shabbat)

(וואס זייער עבודה הויבט זיך אן פון דעם שבת)

English translation 778

take a portion and eat the showbread from the previous Shabbat together with the outgoing watch who have a connection to the previous Shabbat

נעמען א חלק און עסן דעם לחם הפנים פון דעם שבת שעבר צוזאמען מיטן משמר היוצא וואס האבן א שייכות מיטן שבת שעבר

English translation 779

(when the service of the outgoing watch began).

(ווען די עבודה פון דעם משמר היוצא האט זיך אנגעהויבן).

English translation 780

I.e., in this same Shabbat, both Shabbatot come together,

ד.ה. אז אין דעם זעלבן שבת קומען צוזאמען ביידע שבתות,

English translation 781

both this Shabbat

סיי שבת זה

English translation 782

(the incoming watch),

(משמר הנכנס),

English translation 783

and the previous Shabbat

און סיי שבת שעבר

English translation 784

(the outgoing watch).

(משמר היוצא).

English translation 785

And also that the incoming watch on this Shabbat

ביז אז דער משמר הנכנס בשבת זה

English translation 786

(which has a connection to this Shabbat)

(וואס האט א שייכות מיט דעם שבת)

English translation 787

receives its eating and sustenance from the showbread of the previous Shabbat.

באקומט זיין אכילה ופרנסה פון דעם לחם הפנים דשבת שעברה.

English translation 788

From this it is understood regarding all matters of sustenance with expansiveness and wealth in this week,

וואס דערפון איז מובן בנוגע צו כל עניני פרנסה בהרחבה ובעשירות בשבוע זה,

English translation 789

also on the Shabbat day –

אויך ביום השבת –

English translation 790

that they are drawn from the showbread that was arranged on the previous Shabbat –

אז זיי ווערן נמשך פון דעם לחם הפנים שנערך בשבת שעבר –

English translation 791

as explained in various places that the showbread on the table drew into the world the matter of food and sustenance with expansiveness and wealth,

כמבואר בכ"מ 92 אז לחם הפנים על השולחן האט ממשיך געווען בעולם דער ענין המזון והפרנסה בהרחבה ועשירות,

English translation 792

which is why the table is in the north,

וואס דערפאר איז שולחן בצפון 93,

English translation 793

and likewise the matter of the "golden crown around" the table indicates the matter of wealth. Therefore, they placed the showbread on the table –

ועד"ז דער ענין פון דעם "זר זהב סביב" השולחן 94 באווייזט אויף ענין העשירות 95. דערפאר האט מען געלייגט אויפן שולחן דעם לחם הפנים –

English translation 794

because bread and eating include in themselves all of a person's needs,

ווארום לחם ואכילה איז כולל אין זיך כל צרכי האדם 96,

English translation 795

which were drawn through the showbread that is on the table.

וואס זיינען נמשך געווארן ע"י לחם הפנים שעל השולחן.

English translation 796

And since the eating of the showbread on this Shabbat was from the showbread of the previous Shabbat –

און היות אז אכילת לחם הפנים בשבת זה איז געווען פון דעם לחם הפנים דשבת שעבר –

English translation 797

it is understood that the entirety of the drawing down of the blessing of sustenance and food with expansiveness on one Shabbat comes from the showbread of the previous Shabbat.

איז פארשטאנדיק אז כללות המשכת ברכת הפרנסה והמזון בהרחבה בשבת אחד קומט פון דעם לחם הפנים משבת שעברה.

English translation 798

And the drawing down of sustenance

און די המשכת הפרנסה

English translation 799

(through the showbread)

(ע"י לחם הפנים)

English translation 800

is drawn in ultimate perfection –

ווערט נמשך בתכלית השלימות –

English translation 801

because it comes from "showbread,"

ווארום דאס קומט פון "לחם הפנים",

English translation 802

which is "entirely face and has no aspect of back whatsoever,"

וואס "כולו פנים ואין בו בחי' אחוריים כלל" 97,

English translation 803

and therefore "a great miracle was performed with the showbread: its removal was like its arrangement, as it is stated: 'To place hot bread on the day of its removal.'" Because this derives from a level that is entirely face and has no aspect of back whatsoever,

און דערפאר איז "נס גדול הי' נעשה בלחם הפנים סילוקו כסידורו שנאמר לשום לחם חום ביום הלקחו". ווארום דאס נעמט זיך פון א דרגא וואס איז כולו פנים ואין בו בחי' אחוריים כלל,

English translation 804

it is not under the dominion of time,

ער איז ניט תחת שליטת הזמן,

English translation 805

consequently it does not lose its warmth and freshness,

במילא פארלירט ער ניט זיין חמימות און פרישקייט,

English translation 806

which

וואס דאס

English translation 807

(losing warmth and freshness)

(פארלירן חמימות און פרישקייט)

English translation 808

comes specifically from changes of time.

קומט דוקא מצד שינויי הזמן.

English translation 809

And in time itself –

און אין זמן גופא –

English translation 810

not from time of holiness,

ניט פון זמן דקדושה,

English translation 811

because from the aspect of time of holiness, no weakening occurs in the matter,

ווארום מצד זמן דקדושה ווערט ניט קיין חלישות אין דער זאך,

English translation 812

but on the contrary,

נאר אדרבה,

English translation 813

when it comes into time of holiness, it is "one ascends in holiness and does not descend,"

ווען עס קומט צו אין זמן דקדושה ווערט "מעלין בקודש ואין מורידין" 98,

English translation 814

but specifically from the aspect of time that is connected with the opposite of holiness, a change and weakening occurs in the freshness and warmth.

נאר דוקא מצד זמן וואס איז פארבונדן מיט היפך הקדושה ווערט א שינוי וחלישות אין דער פרישקייט וחמימות.

English translation 815

However, the showbread comes from a level that is not under the dominion of time,

משא"כ לחם הפנים קומט פון א דרגא וואס איז ניט תחת שליטת הזמן,

English translation 816

therefore it remained "hot bread on the day of its removal,"

דערפאר איז דאס געבליבן "לחם חום ביום הלקחו",

English translation 817

at which time it is more tasty.

וואס דעמולט איז דאס מער געשמאק.

English translation 818

[As we find regarding several matters in holiness, that there is an advantage in a food that is hot and fresh,

[ווי מ'געפינט בנוגע לכמה ענינים אין קדושה אז ס'איז דא א מעלה אין א מאכל וואס איז חם און פריש,

English translation 819

at which time it is more tasty,

וואס דעמולט איז דאס מער געשמאק,

English translation 820

and the Torah of Truth rules that there is an advantage when it is more tasty.

און תורת אמת פסק'נט אז ס'איז דא א מעלה בשעת דאס איז מער געשמאק.

English translation 821

As the law is regarding the permission of preparing food for a Festival

ווי דער דין איז בא היתר מלאכת אוכל נפש ביו"ט

English translation 822

(also on the Passover festival),

(אויך בחג הפסח),

English translation 823

that if one can prepare the food before the Festival,

אז אויב מ'קען צוגרייטן דעם מאכל פאר יו"ט,

English translation 824

one may not do it on the Festival,

טאר מען עס ניט טאן ביו"ט 99,

English translation 825

however, if the food will be fresher and more tasty when one prepares it on the Festival itself –

משא"כ אויב דער מאכל וועט זיין פרישער און מער געשמאק בשעת מ'וועט אים צוגרייטן ביו"ט עצמו –

English translation 826

then one may do it on the Festival.

דעמולט מעג מען עס טאן ביו"ט 100.

English translation 827

And also that there is a custom of the Sephardim *101

ביז אז ס'איז דא א מנהג הספרדים *101

English translation 828

(also nowadays),

(אויך איצטער),

English translation 829

that they bake matzot on the Passover festival itself,

אז זיי באקן מצות בחג הפסח עצמו,

English translation 830

because at that time they are fresher and warmer,

ווייל דעמולט זיינען זיי פרישער און ווארעמער,

English translation 831

and consequently more tasty].

ובמילא מער געשמאק].

English translation 832

And regarding our matter –

ובנוגע לעניננו –

English translation 833

one sees from this matter of the showbread,

זעט מען פון דעם ענין פון לחם הפנים,

English translation 834

the connection of one Shabbat with the Shabbat preceding it,

די שייכות פון איין שבת מיטן שבת שלפנ"ז,

English translation 835

until that the extension of food and sustenance on this Shabbat comes from the showbread of the Shabbat preceding it.

ביז אז די המשכת המזון ופרנסה בשבת זה קומט פון דעם לחם הפנים פון דעם שבת שלפנ"ז.

English translation 836

And accordingly it is also understood regarding this Shabbat,

ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דעם שבת,

English translation 837

that it has a connection with the Shabbat preceding it,

אז ער האט א שייכות מיטן שבת שלפני זה,

English translation 838

Shabbat Chol HaMoed Pesach.

שבת חול המועד פסח.

English translation 839

And it is noted,

ולהעיר,

English translation 840

that also on Shabbat Chol HaMoed Pesach the arrangement of the showbread took place,

אז אויך בשבת חוה"מ פסח איז געווען עריכת לחם הפנים,

English translation 841

as understood from that which the "showbread" could not be leaven,

כמובן מזה וואס "לחם הפנים" האט ניט געטארט זיין חמץ 101,

English translation 842

but specifically matzah,

נאר דוקא מצה,

English translation 843

"loaves of matzah",

"חלות מצות" 102,

English translation 844

as the Mishnah says that "all meal offerings come as matzah except for the leaven of the thanksgiving offering and the two loaves which come as leaven".

ווי די משנה זאגט 103 אז "כל המנחות באות מצה חוץ מחמץ שבתודה ושתי הלחם שהן באות חמץ".

English translation 845

And therefore also in the present time –

און דערפאר איז אויך בזמן הזה –

English translation 846

when "we will render [the] bulls [of] our lips" –

ווען "ונשלמה פרים שפתינו" 104 –

English translation 847

one says "And you shall take fine flour" also on Shabbat Chol HaMoed Pesach,

זאגט מען "ולקחת 105 סולת" 106 אויך בשבת חוה"מ פסח,

English translation 848

because then too the arrangement of the showbread took place,

ווייל אויך דעמולט איז געווען עריכת לחם הפנים,

English translation 849

"loaves of matzah".

"חלות מצות".

English translation 850

Which this is the basis for that which my revered father-in-law, the Rebbe, said,

וואס דאס איז דער בסיס אויף דעם וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט געזאגט,

English translation 851

that also on Shabbat Chol HaMoed Pesach one must say "And you shall take fine flour".

אז אויך בשבת חוה"מ פסח דארף מען זאגן "ולקחת סולת".

English translation 852

[And it is noted that based on this there is a place for a question regarding the saying of "And you shall take fine flour" *106,

[ולהעיר אז עפ"ז איז דא אן ארט אויף א שקו"ט באמירת "ולקחת סולת" *106,

English translation 853

like the question regarding the saying of Shalom Aleichem,

אזוי ווי די שקו"ט באמירת שלום עליכם,

English translation 854

Mizmor L'David,

מזמור לדוד,

English translation 855

Da Hu Seudata and the like –

דא היא סעודתא וכיו"ב –

English translation 856

on Yom Tov or Chol HaMoed that falls on Shabbat ].

ביו"ט אדער חוה"מ שחל להיות בשבת 107].

English translation 857

Consequently it is understood,

במילא איז מובן,

English translation 858

that from the aspect of the matter of the showbread

אז מצד דעם ענין פון לחם הפנים

English translation 859

(in the spiritual matters –

(ברוחניות הענינים –

English translation 860

"we will render [the] bulls [of] our lips")

"ונשלמה פרים שפתינו")

English translation 861

the conclusion and completion of the showbread of Shabbat Chol HaMoed Pesach is on this Shabbat,

איז דער סיום ושלימות פון לחם הפנים דשבת חוה"מ פסח בשבת זה,

English translation 862

and this Shabbat receives influence from Shabbat Chol HaMoed Pesach.

און שבת זה איז מקבל השפעה פון שבת חוה"מ פסח.

English translation 863

The explanation of this matter:

הענין בזה:

English translation 864

It was stated above that Shabbat has a special connection with the redemption,

דובר לעיל אז דער שבת האט א שייכות מיוחדת מיט דער גאולה,

English translation 865

because this Shabbat completes a completion in the last [day] of Pesach,

ווייל שבת זה טוט אויף א שלימות אין אחרון של פסח,

English translation 866

whose essence is Mashiach our righteousness,

וואס ענינו איז משיח צדקנו,

English translation 867

as is emphasized in the haftarah of the day

ווי ס'איז מודגש אין הפטרת היום

English translation 868

(which speaks about the future redemption),

(וואס רעדט וועגן דער גאולה העתידה),

English translation 869

and in the meal of Mashiach etc.

און אין סעודת משיח וכו'.

English translation 870

And particularly since in this year this is also Shabbat Parshat Acharei,

ובפרט אז בשנה זו איז דאס אויך שבת פ' אחרי,

English translation 871

the completion of "Acharei"

די שלימות פון "אחרי"

English translation 872

(parallel to the last [day] of Pesach),

(ע"ד אחרון של פסח),

English translation 873

which indicates the complete redemption.

וואס ווייזט אויף דער גאולה השלימה.

English translation 874

And it can be said,

ויש לומר,

English translation 875

that in the connection of this Shabbat with the redemption

אז אין דער שייכות פון שבת זה מיט דער גאולה

English translation 876

(as emphasized in this that on this Shabbat the "Vayechulu" of the last [day] of Pesach occurs) –

(כמודגש בזה אז בשבת זה ווערט דער "ויכולו" פון אחש"פ) –

English translation 877

there comes an additional elevation, a more elevated level –

קומט צו נאך אן עילוי נעלה יותר –

English translation 878

from the aspect of that which on this Shabbat the completion

מצד דעם וואס בשבת זה ווערט די שלימות

English translation 879

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 880

of Shabbat Chol HaMoed Pesach occurs,

פון שבת חול המועד פסח,

English translation 881

where then an even higher level is emphasized

וואס דעמולט איז מודגש נאך א העכערע דרגא

English translation 882

(in several details)

(בכמה פרטים)

English translation 883

in the matter of the redemption than is emphasized in the last [day] of Pesach.

אין ענין הגאולה ווי ס'איז מודגש אין אחש"פ.

English translation 884

That is, that although certainly there is an advantage in the emphasis on the redemption on the last [day] of Pesach relative to all other times,

ד.ה אז אע"פ וואס זיכער איז דא א מעלה אין דער הדגשה אויף דער גאולה באחש"פ לגבי שאר כל הזמנים,

English translation 885

including Shabbat Chol HaMoed Pesach,

כולל שבת חוה"מ פסח,

English translation 886

nevertheless on the other hand –

איז אבער לאידך גיסא –

English translation 887

there is also an elevation in the matter of the redemption on Shabbat Chol HaMoed Pesach.

אויך דא אן עילוי בענין הגאולה בשבת חוה"מ פסח.

English translation 888

And with an introduction:

ובהקדמה:

English translation 889

It has been spoken several times that in the future redemption there will be, in general, two periods:

מ'האט גערעדט כמה פעמים 108 אז אין דער גאולה העתידה וועלן זיין בכללות צוויי תקופות:

English translation 890

The first period,

די ערשטע תקופה,

English translation 891

when there will be no change in the natural order of the world,

ווען עס וועט ניט זיין קיין שינוי במנהגו של עולם,

English translation 892

as our Sages said "there is no difference between this world and the days of Mashiach except [freedom from] subjugation to the kingdoms alone";

כמאחז"ל 109 "אין בין העולם הזה לימות המשיח אלא שיעבוד מלכיות בלבד";

English translation 893

and the second period,

און די צווייטע תקופה,

English translation 894

when there will be a change in the natural order of the world,

ווען עס וועט ווערן א שינוי במנהגו של עולם,

English translation 895

until –

ביז –

English translation 896

the matter of the resurrection of the dead.

דער ענין פון תחיית המתים.

English translation 897

And based on this one explains the contradictions that one finds in various places regarding the future redemption,

ועפ"ז איז מען מבאר די סתירות וואס מ'געפינט בכ"מ בנוגע צו דער גאולה העתידה,

English translation 898

and also in the Rambam:

און אויך אין רמב"ם:

English translation 899

In the Yad HaChazakah the Rambam writes:

אין ספר היד שרייבט דער רמב"ם 110:

English translation 900

"Let it not enter your mind that in the days of Mashiach anything from the natural order of the world will be nullified,

"אל יעלה על הלב שבימות המשיח יבטל דבר ממנהגו של עולם,

English translation 901

or that there will be any innovation in the work of creation,

או יהי' שם חידוש במעשה בראשית,

English translation 902

but rather the world follows its natural course,

אלא עולם כמנהגו נוהג,

English translation 903

and that which is said in Isaiah 'and the wolf shall dwell with the lamb, and the leopard shall lie down with the kid' is a parable and riddle...

וזה שנאמר בישעי' 111 וגר זאב עם כבש ונמר עם גדי ירבץ משל וחידה...

English translation 904

that Israel will dwell securely with the wicked of the nations who are compared to a wolf and a leopard...

שיהיו ישראל יושבין לבטח עם רשעי עכו"ם 112 המשולים כזאב ונמר...

English translation 905

and likewise all similar matters regarding Mashiach are parables",

וכן כל כיוצא באלו הדברים בענין המשיח הם משלים",

English translation 906

and in continuation of this the Rambam brings the aforementioned Gemara "the Sages said there is no difference between this world and the days of Mashiach except [freedom from] subjugation to the kingdoms alone".

און בהמשך לזה ברענגט דער רמב"ם 113 די גמרא הנ"ל "אמרו חכמים אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא שיעבוד מלכיות בלבד".

English translation 907

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 908

In the Thirteen Principles, the Rambam writes one of the principles that there will be the resurrection of the dead,

אין די י"ג עיקרים שרייבט דער רמב"ם 114 איינעם פון די עיקרים אז עס וועט זיין תחיית המתים,

English translation 909

and there is no greater change in the custom of the world and innovation in the act of creation than the resurrection of the dead,

וואס ס'איז ניטא קיין גרעסערער שינוי במנהגו של עולם און חידוש במעשה בראשית ווי תחיית המתים,

English translation 910

even though the Gemara says regarding the resurrection of the dead "those who were not alive

דאע"פ וואס די גמרא זאגט 115 בנוגע לתחיית המתים "דלא הוו חיי

English translation 911

(those who were never created, born, and lived),

(אותן שלא היו מעולם נוצרין ונולדין וחיין),

English translation 912

those who were alive

דהוי חיי

English translation 913

(those who already existed)

(אותן שהיו כבר)

English translation 914

all the more so

לא כל שכן

English translation 915

(that they return and live)

(שחוזרין וחיין)

English translation 916

". But this is still a change and innovation in the custom of the world,

". איז דאס אבער פארט א שינוי וחידוש במנהגו של עולם,

English translation 917

to the extent that in the Prophets and Writings an entire chapter is devoted to it,

ביז אז אין נ"ך 116 ווידמעט מען דערצו א גאנצן קאפיטל,

English translation 918

"So says the Lord God: Behold I am opening your graves and I will raise you up from your graves, My people" *116 –

"כה אמר אד' ה' הנה אני פותח את קברותיכם והעליתי אתכם מקברותיכם גו'" *116 –

English translation 919

now how does this accord with what the Rambam writes,

היינט ווי שטימט עס דערמיט וואס דער רמב"ם שרייבט,

English translation 920

"Do not let it enter your mind that in the days of the Messiah anything from the custom of the world will be nullified,

"אל יעלה על הלב שבימות המשיח יבטל דבר ממנהגו של עולם,

English translation 921

or that there will be an innovation in the act of creation,

או יהי' שם חידוש במעשה בראשית,

English translation 922

but the world follows its custom"?

אלא עולם כמנהגו נוהג"?

English translation 923

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 924

In the future there will be two periods

לע"ל וועלן זיין צוויי תקופות

English translation 925

(according to the view of the Rambam),

(לדעת הרמב"ם),

English translation 926

one period when there will be "there is no difference between this world and the days of the Messiah except the subjugation to the kingdoms alone",

איין תקופה ווען עס וועט זיין "אין בין העוה"ז לימוה"מ אלא שיעבוד מלכיות בלבד",

English translation 927

the world follows its custom,

עולם כמנהגו נוהג,

English translation 928

and a second, later period,

און א צווייטע. שפעטערדיקע תקופה,

English translation 929

when there will be a change and innovation in the act of creation,

ווען עס וועט ווערן א שינוי וחידוש במעשה בראשית,

English translation 930

and there will be the resurrection of the dead.

און עס וועט זיין תחיית המתים.

English translation 931

And as the Rambam himself writes in his Epistle on Resurrection,

און ווי דער רמב"ם אליין שרייבט באגרת תחה"מ שלו 117,

English translation 932

that what he explained

אז דאס וואס ער האט מפרש געווען

English translation 933

(in the Book of the Hand)

(בספר היד)

English translation 934

the future promises

די יעודים דלעתיד

English translation 935

(and the wolf shall dwell with the lamb, etc.)

(וגר זאב עם כבש וכיו"ב)

English translation 936

that they are "a metaphor and riddle" –

אז זיי זיינען "משל וחידה" –

English translation 937

"our statement in this is not definitive etc. that they are a metaphor etc.",

"אין דברנו זה החלטי כו' שהם משל כו'",

English translation 938

and it is possible that they will be according to their literal meaning. Only in the Book of the Hand did he write the things that are clear and necessary,

און עס קען זיין אז זיי וועלן זיין כפשוטם. נאר בספר היד האט ער געשריבן די זאכן וואס זיינען ברור ומוכרח,

English translation 939

and that is –

און דאס איז –

English translation 940

that they will be a metaphor and riddle,

אז זיי וועלן זיין א משל וחידה,

English translation 941

but it is possible that afterwards

אבער עס קען זיין אז דערנאך

English translation 942

(not necessarily in the future,

(לאו דוקא לע"ל,

English translation 943

but even in the present time)

נאר אפילו בזמן הזה)

English translation 944

it will become clear that they will be according to their literal meaning.

וועט נתברר ווערן אז זיי וועלן זיין כפשוטם.

English translation 945

And based on this, one must explain the superiority of the emphasis of the matter of the redemption in the haftarah of the intermediate Sabbath of Passover over the haftarah of the Sabbath of Chanukah:

ועפ"ז יש לבאר דעם עילוי פון הדגשת ענין הגאולה בהפטרת שבת חוה"מ פסח לגבי הפטרת אחש"פ:

English translation 946

The future promises that are in the haftarah of the Sabbath of Chanukah,

די יעודים דלע"ל וואס שטייען אין דער הפטורה פון אחש"פ.

English translation 947

"And the wolf shall dwell with the lamb etc.",

"וגר זאב עם כבש וגו'",

English translation 948

can be explained,

קען מען מפרש זיין,

English translation 949

as the Rambam indeed explains,

ווי דער רמב"ם איז טאקע מפרש,

English translation 950

as a "metaphor and riddle".

אלס א "משל וחידה".

English translation 951

That is, that this speaks about the first period,

ד.ה. אז דאס רעדט זיך וועגן דער תקופה ראשונה,

English translation 952

when there will be no change in the custom of the world and in the act of creation,

ווען ס'וועט ניט זיין קיין שינוי במנהגו של עולם ובמעשה בראשית,

English translation 953

but only the nullification of the subjugation to the kingdoms alone.

נאר בלויז דער ביטול פון שעבוד מלכיות בלבד.

English translation 954

However, in the haftarah of the intermediate Sabbath of Passover it speaks explicitly about the resurrection of the dead,

משא"כ אין דער הפטורה פון שבת חוה"מ פסח רעדט זיך בפירוש וועגן תחיית המתים,

English translation 955

"So says the Lord God: Behold I am opening your graves and I will raise you up from your graves, My people",

"כה אמר אד' ה' הנה אני פותח את קברותיכם והעליתי אתכם מקברותיכם גו'",

English translation 956

which is only in the power of the Holy One, blessed be He,

וואס דאס איז נאר בכחו של הקב"ה,

English translation 957

of the "three keys" that remain "in the hand of the Holy One, blessed be He" –

פון די "ג' מפתחות" וואס בלייבן "בידו של הקב"ה" 118 –

English translation 958

one must explain it according to its literal meaning

מוז מען דאס מפרש זיין' כפשוטו

English translation 959

(also according to the view of the Rambam),

(אויך לדעת הרמב"ם),

English translation 960

that this refers to the second period,

אז דאס גייט אויף דער תקופה שני',

English translation 961

when there is a miraculous conduct in the world,

ווען עס ווערט א הנהגה נסית בעולם,

English translation 962

a change and innovation in the custom of the world.

א שינוי וחידוש במנהגו של עולם.

English translation 963

The lesson in this:

דער לימוד בזה:

English translation 964

On this Sabbath the completeness

אין דעם שבת ווערט די שלימות

English translation 965

("and they were completed")

("ויכולו")

English translation 966

is not only of the Sabbath of Chanukah but also of the intermediate Sabbath of Passover.

ניט נאר פון אחש"פ נאר אויך פון שבת חוה"מ פסח.

English translation 967

That is, that on this Sabbath there is emphasized not only

ד.ה. אז אין דעם שבת איז מודגש ניט נאר

English translation 968

(the completeness of)

(די שלימות פון)

English translation 969

the first period in the future,

די ערשטע תקופה דלע"ל,

English translation 970

when the world follows its custom,

ווען עולם כמנהגו נוהג,

English translation 971

but also

נאר אויך

English translation 972

(the completeness of)

(די שלימות פון)

English translation 973

the second period,

די צווייטע תקופה,

English translation 974

when there is a change and innovation in the custom of the world,

ווען עס ווערט א שינוי וחידוש במנהגו של עולם,

English translation 975

the matter of the resurrection of the dead.

דער ענין פון תחיית המתים.

English translation 976

From this one derives the lesson –

האט מען דערפון דעם לימוד –

English translation 977

in addition to the aforementioned lesson

בהוספה אויף דעם לימוד הנ"ל

English translation 978

(in the first talk)

(בשיחה א')

English translation 979

from the fact that it is the Sabbath after Chanukah:

פון דעם וואס ס'איז דער שבת נאך אחש"פ:

English translation 980

Earlier we spoke about what the Alter Rebbe rules in the Tanya,

מ'האט פריער גערעדט וואס דער אלטער רבי פסק'נט אין ספר התניא,

English translation 981

that all future revelations are dependent on our actions and service in the present time.

אז אלע גילויים דלעתיד לבוא זיינען תלוי אין מעשינו ועבודתינו בזמן הזה.

English translation 982

That is, not only the matters of the first period in the future,

ד.ה. ניט נאר די ענינים פון דער תקופה ראשונה דלע"ל,

English translation 983

but also the resurrection of the dead and the change of the nature of the world in the second period,

נאר אויך תחה"מ און שינוי טבע העולם בתקופה השני',

English translation 984

are also dependent on our actions and service. And as the well-known teaching

זיינען אויך תלוי אין מעשינו ועבודתינו. וכתורה הידועה

English translation 985

(from the Maggid in the name of the Baal Shem Tov)

(פון דעם מגיד 119 בשם הבעש"ט 120)

English translation 986

on "know what is above from you",

אויף "דע מה למעלה ממך" 121,

English translation 987

that all matters "above"

אז אלע ענינים "למעלה"

English translation 988

(even the most exalted matters)

(אפילו די ענינים הכי נעלים)

English translation 989

come "from you". Through our actions and service.

קומען "ממך". דורך מעשינו ועבודתינו.

English translation 990

Thus it is understood

איז דערפון מובן

English translation 991

(as above),

(כנ"ל),

English translation 992

that in our actions and service there must be included not only the matters of the future that will be according to the custom of the world,

אז אין מעשינו ועבודתינו דארף זיך אנהערן ניט נאר די ענינים דלע"ל וואס וועלן זיין כמנהגו של עולם,

English translation 993

but also the miraculous matters,

נאר אויך די ענינים נסיים,

English translation 994

which are above the natural order.

שלמעלה מדרך הטבע.

English translation 995

And in particular, according to what was discussed in the farbrengen before this,

ובפרט ע"פ המדובר בהתוועדות שלפני זה 122,

English translation 996

that which the Maggid of Chernobyl writes,

דאס וואס דער טשערנאבילער מגיד שרייבט 123,

English translation 997

that every Jew has within himself a spark of Moshiach. And as discussed many times the proof from the revealed part of the two interpretations of the verse "A star shall go forth from Jacob":

אז יעדער איד האט אין זיך א ניצוץ של משיח. וכמדובר כמ"פ 124 די ראי' פון נגלה פון די צוויי פירושים אין דעם פסוק 125 "דרך כוכב מיעקב":

English translation 998

One interpretation that this refers to a simple Jew

איין פירוש 126 אז דאס גייט אויף סתם א אידן

English translation 999

[Someone dreamed about a star,

[איינער האט גע'חלום'ט וועגן א כוכב,

English translation 1000

they interpreted it (even though in general "dreams speak falsely") that this refers to the fact that he did something for a Jew]:

האט מען דאס פותר געווען (אע"פ וואס בכלל איז "חלומות שוא ידברו" 127) אז דאס גייט אויף דעם וואס ער האט עפעס אפגעטאן א אידן]:

English translation 1001

A second interpretation that this refers to Moshiach. So how do both things align? Because every Jew has within himself a spark of Moshiach.

א צווייטן פירוש 128 אז דאס גייט אויף משיח'ן. איז ווי שטימען ביידע זאכן? ווייל יעדער איך האט אין זיך א ניצוץ של משיח.

English translation 1002

And as discussed, the explanation of this according to the ruling of the Rambam that the heart of the king is "the heart of the entire congregation of Israel",

און ווי גערעדט די הסברה בזה ע"פ פס"ד הרמב"ם 129 אז לב המלך איז "לב כל קהל ישראל",

English translation 1003

and in our days,

ובימינו אלו

English translation 1004

(the end of the time of exile)

(סוף זמן הגלות)

English translation 1005

this is in regard to King Moshiach,

איז דאס בנוגע צו מלך המשיח,

English translation 1006

that he is "the heart of the entire congregation of Israel":

אז ער איז "לב כל קהל ישראל":

English translation 1007

In this heart is dependent the life of every living being. Until as the Chacham Tzvi writes that without a heart there cannot be an existence of life. And to such an extent –

אין דעם לב איז תלוי די חיות פון יעדער בעל חי 130. ביז ווי דער חכם צבי 131 שרייבט אז אָן אַ לב קען ניט זיין א מציאות של חי 132. ועד כדי כך –

English translation 1008

that this is not even in the category of a question, just as there are matters in Torah where one asks a question and then says that "it never was and never will be". As it is said regarding a rebellious son and the like,

אז דאס איז אפילו ניט בגדר שאלה נעס זיינען דא ענינים אין תורה וואו מ'פרעגט א שאלה און דערנאך זאגט מען אז "לא הי' ולא עתיד להיות". ווי מ'זאגט עס בנוגע צו בן סורר ומורה 133 וכיו"ב 134,

English translation 1009

that even though this is written in the Torah,

אז אע"פ וואס דאס שטייט אין תורה,

English translation 1010

such an existence –

איז אזא מציאות –

English translation 1011

"it never was and never will be".

"לא הי' ולא עתיד להיות".

English translation 1012

However, regarding this, that there could be a living existence without a heart –

משא"כ בנוגע לזה אז עס זאל קענען זיין א מציאות חי אָן אַ לב –

English translation 1013

it is not even in the category of a question].

איז אפילו ניט בגדר שאלה].

English translation 1014

From this it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 1015

since King Moshiach is "the heart of the entire congregation of Israel",

וויבאלד אז מלך המשיח איז "לב כל קהל ישראל",

English translation 1016

the life of all of Israel is dependent upon him,

די חיות פון כל ישראל איז תלוי אין אים,

English translation 1017

and without him there cannot be any living existence –

און אן אים קען מען ניט זיין קיין מציאות חי –

English translation 1018

every Jew must have within himself a point

מוז יעדער איך אין זיך האבן א נקודה

English translation 1019

(spark)

(ניצוץ)

English translation 1020

of Moshiach that gives him life

פון משיח וואס גיט אים חיות

English translation 1021

(in addition to that which Moshiach himself includes all of Israel).

(נוסף לזה וואס משיח איז אין זיך כולל כל ישראל).

English translation 1022

From this it is understood,

איז דערפון מובן,

English translation 1023

that from the aspect of the spark of Moshiach that is in each and every one,

אז מצד דעם ניצוץ משיח שבכאו"א,

English translation 1024

every Jew has within himself both matters

האט אין זיך יעדער איך ביידע ענינים

English translation 1025

(periods)

(תקופות)

English translation 1026

of Moshiach,

פון משיח,

English translation 1027

both the matter of natural conduct,

סיי דעם ענין פון הנהגה טבעית,

English translation 1028

and the matter of miraculous conduct.

און סיי דעם ענין פון הנהגה נסית.

English translation 1029

This gives the power that in our deeds and our service there should be heard not only the matters of the future that will be according to the way of the world,

וואס דאס גיט כח אז אין מעשינו ועבודתינו זאלן זיך אנהערן ניט נאר די ענינים דלע"ל וואס וועלן זיין כמנהגו של עולם,

English translation 1030

but also the miraculous matters,

נאר אויך די ענינים נסיים,

English translation 1031

which are above the way of nature.

שלמעלה מדרך הטבע.

English translation 1032

And based on this, it is possible to explain a story of the Rebbe, my father-in-law, while he was still in the lifetime of his father,

ועפ"ז יש לבאר א סיפור פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נאך בחייו פון זיין פאטער,

English translation 1033

the Rebbe, may his soul rest in Eden:

דער רבי נ"ע 135:

English translation 1034

When the teacher of the grandchildren of the Rebbe, may his soul rest in Eden, taught them about the miracles that are in the Torah,

ווען דער מלמד פון די אייניקלעך פון דעם רבי'ן נ"ע האט מיט זיי געלערנט וועגן די נסים וואס שטייען אין תורה,

English translation 1035

he explained to them every matter of a miracle in a natural way. They told him –

האט ער זיי מסביר געווען יעדער ענין של נס ע"ד הטבע. האט מען אים געזאגט –

English translation 1036

this is not the way. He argued that he wants to explain it to them in a manner that it will be absorbed by them. They told him,

לא זו הדרך. האט ער גע'טענה'ט אז ער וויל עס זיי מסביר זיין באופן אז דאס זאל זיך בא זיי אפלייגן 136. האט מען אים געזאגט,

English translation 1037

that on the contrary –

אז אדרבה –

English translation 1038

specifically when one tells them how the matter is,

דוקא בשעת מ'וועט זיי דערציילן ווי דער ענין איז,

English translation 1039

as a miraculous matter,

אלס אן ענין נסי,

English translation 1040

it will be absorbed by them simply.

וועט זיך דאס בא זיי אפלייגן בפשטות.

English translation 1041

Because

ווייל

English translation 1042

[in addition to the fact that one must be careful to tell children (especially) the truth]

[נוסף לזה וואס מ'דארף זיין זהיר צו זאגן קינדער (בפרט) דעם אמת 137 איז]

English translation 1043

when one teaches children,

בשעת מ'לערנט מיט קינדער,

English translation 1044

one must teach them that they should know that just as there is a natural conduct, there is also a miraculous conduct,

דארף מען מיט זיי לערנען זיי זאלן וויסן אז פונקט ווי ס'איז דא א הנהגה טבעית איז אויך דא א הנהגה נסית 138,

English translation 1045

and especially since the truth is that the miracles in the Torah are indeed actual miracles,

ובפרט אז דער אמת איז אז די נסים אין תורה זיינען טאקע נסים ממש,

English translation 1046

and not natural conduct. And specifically when one tells them the truth,

און ניט הנהגה טבעית. און דוקא בשעת מ'דערציילט זיי דעם אמת,

English translation 1047

that a miracle is a miracle,

אז א נס איז א נס,

English translation 1048

it is absorbed by them simply.

לייגט זיך דאס בא זיי אפ בפשטות.

English translation 1049

This is also connected with the festival of Pesach:

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט חג הפסח:

English translation 1050

The entire content of the Haggadah of Pesach is,

דער גאנצער תוכן פון די הגדה של פסח איז,

English translation 1051

that one does things in order that the children should not fall asleep and in order to arouse the children and to stimulate them so that they should ask questions,

אז מ'טוט זאכן בכדי שלא ישנו ובכדי להתמי' התינוקות און זיי מעורר זיין אז זיי זאלן פרעגן שאלות 139,

English translation 1052

in order that one can tell them about all the miracles and wonders that happened in Egypt, etc.

בכדי מ'זאל זיי קענען דערציילן וועגן די אלע נסים ונפלאות וואס האבן פאסירט אין מצרים וכו'.

English translation 1053

And based on this, the additional lesson from the haftarah of Shabbat Chol HaMoed Pesach is understood

וואס עפ"ז איז מובן דער לימוד נוסף פון דער הפטורה פון שבת חוה"מ פסח

English translation 1054

(in comparison to the haftarah of the first day of Pesach) –

(לגבי דער הפטורה פון אחש"פ) –

English translation 1055

that in our deeds and our service there must be a movement not only of natural conduct

אז אין מעשינו ועבודתינו דארף זיין א תנועה ניט נאר פון הנהגה טבעית

English translation 1056

(the first period),

(די תקופה ראשונה),

English translation 1057

but also of miraculous conduct

נאר אויך פון הנהגה נסית

English translation 1058

(the second period).

(די תקופה שני').

English translation 1059

That is to say, that in the service in this time, the eternal redemption and the rest and wealth of the future must be heard,

ד.ה. אז אין דער עבודה בזמן הזה דארף זיך הערן די גאולה נצחית און די מנוחה ועשירות דלע"ל,

English translation 1060

that he performs the service in a manner that he places himself above all obstacles and delays

אז ער טוט די עבודה אין אן אופן וואס ער שטעלט זיך העכער פאר אלע מניעות ועיכובים

English translation 1061

(similar to the situation of the future),

(מעין המצב דלע"ל),

English translation 1062

not only in a manner of natural conduct of the future

ניט נאר באופן פון הנהגה טבעית דלע"ל

English translation 1063

(which is still connected with the limitation of the nature of the world),

(וואס דאס איז נאך פארט פארבונדן מיט דער הגבלה פון טבע העולם),

English translation 1064

but also in a manner of miraculous conduct

נאר אויך באופן פון הנהגה נסית

English translation 1065

(which is completely above all limitations of the nature of the world).

(וואס איז לגמרי העכער פאר אלע הגבלות פון טבע העולם).

English translation 1066

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1067

The haftarah of Shabbat Chol HaMoed Pesach is read before the haftarah of Acharei Mot.

די הפטורה פון שבת חוה"מ פסח לייענט מען פאר דער הפטורה פון אחש"פ.

English translation 1068

And the lesson from this in the service of man is –

וואס דער לימוד דערפון בעבודת האדם איז –

English translation 1069

that one does not go in order,

אז מ'גייט ניט על הסדר,

English translation 1070

that first one arrives at the level in service of the first period

אז פריער קומט מען צו דער דרגא בעבודה פון דער תקופה ראשונה

English translation 1071

(natural conduct),

(הנהגה טבעית),

English translation 1072

and then to the second period

און דערנאך צו דער תקופה שני'

English translation 1073

(miraculous conduct,

(הנהגה נסית,

English translation 1074

lower Gan Eden),

תחה"מ),

English translation 1075

rather, before the concept of natural conduct of the future to come even exists

נאר איידער ס'איז בכלל דא דער ענין פון הנהגה טבעית דלע"ל

English translation 1076

(haftarah of Acharei Mot),

(הפטרת אחש"פ),

English translation 1077

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 1078

even before "a shoot shall emerge from the stem of Jesse" *139 exists at all,

נאך איידער ס'איז בכלל דא "ויצא חוטר מגזע ישי גו'" *139,

English translation 1079

which is discussed in the haftarah of Acharei Mot –

וואס רעדט זיך בהפטרת אחש"פ –

English translation 1080

one begins from the outset the service with the highest revelations of the future to come –

הויבט מען אן לכתחילה די עבודה מיט די העכסטע גילויים דלע"ל –

English translation 1081

the resurrection of the dead,

תחיית המתים,

English translation 1082

miraculous conduct

הנהגה נסית

English translation 1083

(haftarah of Shabbat Chol HaMoed Pesach)!

(הפטרת שבת חוה"מ פסח)!

English translation 1084

And the explanation of this is understood based on the words of the Midrash,

והביאור בזה איז מובן ע"פ דברי המדרש 140,

English translation 1085

that at the beginning of creation,

אז בתחלת הבריאה,

English translation 1086

even before the giving of the Torah,

נאך פאר מתן תורה,

English translation 1087

and even before the creation of the first man

און אפילו פאר בריאת אדם הראשון

English translation 1088

(all the more so before "a shoot shall emerge from the stem of Jesse") –

(עאכו"כ פאר "ויצא חוטר מגזע ישי") –

English translation 1089

there was "and the spirit of God hovered over the face of the waters" –

איז געווען "ורוח אלקים מרחפת על פני המים" 141 –

English translation 1090

"this is the spirit of the Messiah."

"זה רוחו של משיח".

English translation 1091

That is, that immediately at the beginning of creation,

ד.ה. אז גלייך בתחלת הבריאה,

English translation 1092

before all other matters,

פאר שאר כל הענינים,

English translation 1093

there was the concept of "the spirit of the Messiah,"

איז געווען דער ענין פון "רוחו של משיח",

English translation 1094

the level of the Messiah as he is above the entire world *141

די דרגא פון משיח ווי ער איז למעלה פון כל העולם כולו *141

English translation 1095

(above the level of "a shoot shall emerge from the stem of Jesse,"

(למעלה פון דער דרגא פון "ויצא חוטר מגזע ישי",

English translation 1096

natural conduct,

הנהגה טבעית,

English translation 1097

the second period).

תקופה שני').

English translation 1098

And Jews,

און אידן,

English translation 1099

who have within them a spark of the Messiah,

וואס האבן אין זיך א ניצוץ של משיח,

English translation 1100

have within them also the concept and level of "the spirit of the Messiah,"

האבן זיי אין זיך אויך דער ענין ודרגא פון "רוחו של משיח",

English translation 1101

which is higher than

וואס איז העכער פאר

English translation 1102

(and before)

(און לפני)

English translation 1103

the entire world,

כל העולם כולו,

English translation 1104

miraculous conduct.

הנהגה נסיח.

English translation 1105

And all the more so when one now stands in the generation of the footsteps of the Messiah,

ועאכו"כ ווען מ'שטייט איצטער בדרא דעקבתא דמשיחא,

English translation 1106

for then one already holds after the birth of the Messiah

וואס דעמולט האלט מען שוין לאחרי לידת משיח

English translation 1107

(he is not in the aspect of conception etc.),

(ער איז ניט בבחי' עיבור כו'),

English translation 1108

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 1109

the Messiah is already certainly a great one who is fit to take out Jews from exile,

משיח איז שוין זיכער א גדול וואס איז ראוי ארויסצונעמען אידן פון גלות,

English translation 1110

because since one now stands in the footsteps of the Messiah,

ווארום היות אז מ'שטייט איצטער אין עקבתא דמשיחא,

English translation 1111

according to all the signs from tractate Sotah and elsewhere,

לויט די אלע סימנים פון מס' סוטה ובכ"מ,

English translation 1112

and the redemption can come in an instant,

און די גאולה קען קומען ברגע כמימרא,

English translation 1113

the Messiah must already then be fit to take out Jews from exile,

דארף דאך משיח שוין זיין דעמולט ראוי צו ארויסנעמען אידן פון גלות,

English translation 1114

consequently it is probable that he is a great one. Even if the Messiah were to come in a manner of "poor and riding on a donkey,"

במילא איז מסתבר אז ער איז א גדול. אפילו אויב משיח וואלט געקומען אין אן אופן פון "עני ורוכב על החמור" 142,

English translation 1115

the Messiah must also be a great one,

דארף משיח אויך זיין א גדול,

English translation 1116

all the more so that he certainly comes in a manner of "with the clouds of heaven,"

עאכו"כ אז ער קומט זיכער אין אן אופן פון "וארו עם ענני שמיא",

English translation 1117

the Messiah is certainly a great one,

איז משיח זיכער א גדול,

English translation 1118

and being a great one he has a heart that is "the heart of the entire congregation of Israel,"

און זייענדיק א גדול האט ער א לב וואס איז "לב כל קהל ישראל",

English translation 1119

the existence and vitality of all Israel,

דער קיום וחיות פון כל ישראל,

English translation 1120

and consequently every Jew has within him a spark of the Messiah that gives him vitality.

ובמילא האט אין זיך יעדער איד א ניצוץ פון משיח וואס גיט אים חיות.

English translation 1121

It is therefore a certain thing,

איז א זיכערע זאך,

English translation 1122

that every individual has within him,

אז יעדער איך האט אין זיך,

English translation 1123

by virtue of his spark of the Messiah,

מצד זיין ניצוץ של משיח,

English translation 1124

not only the movement of natural conduct of the Messiah

ניט נאר די תנועה פון הנהגה טבעית של משיח

English translation 1125

(first period),

(תקופה ראשונה),

English translation 1126

but also the miraculous conduct

נאר אויך די הנהגה נסית

English translation 1127

(the second period).

(תקופה השני').

English translation 1128

What is the lesson from this?

וואס איז די הוראה דערפון?

English translation 1129

First and foremost one must himself believe with complete faith in the Messiah our righteous one,

לכל לראש דארף מען אליין גלויבן באמונה שלימה אין משיח צדקנו 143,

English translation 1130

exactly as one believes in the Ten Commandments,

פונקט ווי מ'גלויבט אין די עשרת הדברות,

English translation 1131

and not only believe in general,

און ניט נאר גלויבן בכללות,

English translation 1132

but also in the details thereof,

נאר אויך אין די פרטים שבזה,

English translation 1133

as the Rambam details in his book Laws of Laws,

ווי דער רמב"ם איז מפרט אין זיין ספר הלכות הלכות,

English translation 1134

where even one detail there is a law,

וואס אפילו איין פרט איז דארטן א הלכה,

English translation 1135

all the more so entire two chapters.

עאכו"כ גאנצע צוויי פרקים.

English translation 1136

And regarding this one must believe in all these details as explained in the commentaries and elucidators of the Rambam,

ועד"ז דארף מען גלויבן אין די אלע פרטים ווי אויסגעטייטשט אין די נושאי כלי ומפושי הרמב"ם,

English translation 1137

and in books in general.

און אין ספרים בכלל.

English translation 1138

And this also includes,

וואס דאס איז כולל אויך,

English translation 1139

that one must believe in this,

אז מ'דארף גלויבן אין דעם,

English translation 1140

that in the future to come there will be not only a first period,

אז לע"ל וועט זיין ניט נאר א תקופה ראשונה,

English translation 1141

when the world follows its natural course,

ווען עולם כמנהגו נוהג,

English translation 1142

but also the second period,

נאר אויך די תקופה שני',

English translation 1143

when there will be a nullification of the natural course of the world,

ווען עס וועט זיין ביטול מנהגו של עולם,

English translation 1144

and there will be the concept of the resurrection of the dead,

און עס וועט זיין דער ענין פון תחיית המתים,

English translation 1145

as the Rambam writes in the Thirteen Principles,

ווי דער רמב"ם שרייבט אין די י"ג עיקרים,

English translation 1146

that it is a principle of faith to believe in the resurrection of the dead.

אז ס'איז אן עיקר באמונה צו גלויבן אין תחה"מ.

English translation 1147

And particularly according to the ruling of the old Rebbe –

ובפרט לויטן פס"ד פון דעם אלטן רבי'ן 144 –

English translation 1148

the author of the Tanya and the Shulchan Aruch –

בעל התניא והשו"ע –

English translation 1149

like the opinion of the Ramban that the resurrection of the dead

כדעת הרמב"ן 145 אז תחה"מ

English translation 1150

(souls in bodies)

(נשמות בגופים)

English translation 1151

will be the ultimate perfection of reward,

וועט זיין תכלית שלימות השכר,

English translation 1152

and like the opinion of the Raavad,

וכדעת הראב"ד 146,

English translation 1153

that the feast of the future to come will be a physical feast,

אז די סעודה דלע"ל 147 וועט זיין א סעודה גשמית 148,

English translation 1154

the Leviathan and the wild ox and the preserved wine

לויתן ושור הבר 149 ויין המשומר 150

English translation 1155

(and King David the Messiah says "it is fitting for me to bless,"

(און דוד מלכא משיחא זאגט "לי נאה לברך" 151,

English translation 1156

as discussed in the farbrengen of before this).

כמדובר בהתוועדות שלפנ"ז 152).

English translation 1157

One must believe in all of this with complete faith,

דארף מען אין דעם אלעם גלויבן באמונה שלימה,

English translation 1158

exactly as in the Ten Commandments!

פונקט ווי אין די עשרת הדברות!

English translation 1159

And the faith takes him through entirely,

און די אמונה געמט אים דורך אינגאנצן,

English translation 1160

until that this affects his thought, speech and action,

ביז אז דאס פועל'ט אויף מחשבה דיבור ומעשה שלו,

English translation 1161

until that this passes through also his involvement in the dissemination of Judaism and the dissemination of the wellsprings outward and the dissemination of the campaigns with other Jews,

ביז אז דאס געמט דורך אויך זיין התעסקות אין הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה והפצת המבצעים מיט אנדערע אידן,

English translation 1162

that he does in this in a manner that in this it is heard as if he stands above all obstacles and delays of the world –

אז ער טוט אין דעם אין אן אופן אז אין דעם הערט זיך ווי ער שטייט העכער פאר אלע מניעות ועיכובים פון עולם –

English translation 1163

similar to the state mentioned above,

מעין המצב דלע"ל,

English translation 1164

and not only in the first period

און ניט נאר בתקופה הראשונה

English translation 1165

(when the world still proceeds in its customary way),

(ווען ס'איז נאך עולם כמנהגו נוהג),

English translation 1166

but also in the second period,

נאר אויך בתקופה השני',

English translation 1167

when the nature and custom of the world become nullified.

ווען עס ווערט בטל טבע ומנהגו של עולם.

English translation 1168

And he awakens that so should also be the faith among other Jews,

און ער איז מעורר אז אזוי זאל אויך זיין די אמונה ביי אנדערע אידן,

English translation 1169

until in a manner that this takes them through entirely in their thought, speech and action.

ביז אין אן אופן אז דאס נעמט זיי דורך אינגאנצן במחשבה דיבור ומעשה שלהם.

English translation 1170

And concerning this it takes him through regarding his involvement in the dissemination of the seven commandments of the children of Noah. And he influences that also among the children of Noah this should be heard.

ועד"ז נעמט עס אים דורך בנוגע צו זיין התעסקות אין הפצת ז' מצוות דבני נח. און ער איז משפיע אז אויך בא די בני נח זאל זיך דאס דערהערן.

English translation 1171

And through that which he speaks words that come from the heart –

און דורך דעם וואס ער רעדט דברים היוצאים מן הלב –

English translation 1172

it is a clear thing,

איז א דבר הברור,

English translation 1173

also from the perspective of the nature of the world

אויך מצד טבע העולם

English translation 1174

[that the seven commandments are indeed matters understood by the intellect connected with the nature and settlement of the world,

[וואס די ז' מצוות זיינען דאך דברים המובנים בשכל פארבונדן מיט טבע וישוב העולם,

English translation 1175

"He created it to be inhabited"] –

"לשבת יצרה" 153] –

English translation 1176

that they will enter into the heart and accomplish their effect.

אז עס וועט זיין נכנסים אל הלב 154 ופועלים פעולתם.

English translation 1177

And through our deeds and our service in such a manner

און דורך מעשינו ועבודתינו באופן כזה

English translation 1178

(permeated with the matter of the redemption,

(דורכגענומען מיט דעם ענין הגאולה,

English translation 1179

in both periods) –

אין ביידע תקופות) –

English translation 1180

one will hasten even more the true and complete redemption,

וועט מען נאכמער ממהר זיין די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1181

And as discussed above,

וכמדובר לעיל,

English translation 1182

that now there is already a state when the redemption can come in an instant like the blink of an eye. And especially since the last time that one spoke about this, additional moments and hours and days have passed,

אז איצטער איז שוין א מצב ווען די גאולה קען קומען ברגע כמימרא. ובפרט אז זינט דעם לעצטן מאל וואס מ'האט גערעדט וועגן דעם זיינען אדורך נאך רגעים ושעות וימים,

English translation 1183

and it has certainly become closer to the coming of Mashiach,

און ס'איז זיכער געווארן נעענטער צו ביאת המשיח,

English translation 1184

He will come and redeem us and lead us upright to our land,

יבוא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו,

English translation 1185

And even during the time of exile –

און נאך בזמן הגלות –

English translation 1186

"And for all the children of Israel there was light in their dwellings",

"ולכל בני ישראל הי' אור במושבותם" 155,

English translation 1187

while still being in the Egyptian exile in the houses of the Egyptians,

נאך זייענדיק בגלות מצרים בבתי המצריים,

English translation 1188

all the more so after the redemption,

עאכו"כ לאחרי הגאולה,

English translation 1189

And in our actual speedy [redemption].

ובעגלא דידן ממש.

English translation 1190

Discourse (in the manner of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1191

beginning with the words "to understand the matter of the resurrection of the dead."

ד"ה להבין ענין תחיית המתים.

English translation 1192

In a gathering on Shabbat

אין א התוועדות בשבת

English translation 1193

[and especially since it is the first Shabbat of the Shabbatot of summer,

[ובפרט אז ס'איז דער ערשטער שבת פון שבתות הקיץ,

English translation 1194

in the language of the Siddur,

בלשון הסידור,

English translation 1195

which is equal for every soul,

וואס איז שוה לכל נפש,

English translation 1196

and especially the Siddur of the Alter Rebbe]

ובפרט סידור אדה"ז]

English translation 1197

it is also customary to explain a verse in the weekly portion together with the commentary of Rashi,

איז אויך נהוג צו מבאר זיין א פסוק אין פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש"י,

English translation 1198

a matter in the notes of the father on the Zohar,

אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר,

English translation 1199

and recently –

ולאחרונה –

English translation 1200

a matter in the daily study of the Rambam,

אן ענין אין שיעור היומי ברמב"ם,

English translation 1201

and since it is also a Shabbat "between Passover and Shavuot" –

און וויבאלד אז ס'איז אויך א שבת "בין פסח לעצרת" –

English translation 1202

a matter in Pirkei Avot.

אן ענין אין פרקי אבות.

English translation 1203

Regarding Rashi, it was proposed that one should oneself raise a Rashi that requires explanation and print it in the booklets,

בנוגע צו פרש"י האט מען מציע געווען 156 אז מ'זאל אליין מעורר זיין אויף א פרש"י הדורש ביאור און דאס אפדרוקן אין די קובצים,

English translation 1204

and one will endeavor to explain it.

און מ'וועט זיך משתדל זיין דאס צו מבאר זיין.

English translation 1205

And so it was also this week,

און אזוי איז אויך געווען די וואך,

English translation 1206

that one encouraged a perplexing Rashi –

אז מ'האט מעודד געווען אויף א פרש"י תמוה –

English translation 1207

one will dwell upon it;

וועט מען זיך אפשטעלן אויף דעם;

English translation 1208

and in addition:

ובהוספה:

English translation 1209

since one speaks about the third redemption and the third Holy Temple –

וויבאלד אז מ'רעדט וועגן די גאולה שלישית און ביהמ"ק השלישי –

English translation 1210

one will dwell upon three matters in Rashi.

וועט מען זיך אפשטעלן אויף דריי ענינים אין פרש"י.

English translation 1211

On the verse "With this shall Aaron come into the holy place" Rashi explains on the word "with this":

עה"פ 157 "בזאת יבוא אהרן אל הקודש" איז רש"י מפרש אויף דעם ווארט "בזאת":

English translation 1212

"Its gematria is four hundred and ten, hinting to the First Temple."

"גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון".

English translation 1213

One asked:

האט מען געפרעגט 158:

English translation 1214

What is lacking here in the plain meaning of the verse that Rashi needs to say an explanation at all?

וואס פעלט דא אין פשט פון פסוק אז רש"י דארף בכלל זאגן א פירוש?

English translation 1215

One showed me that one had already once raised this question,

האט מען מיר געוויזן אז מ'האט זיך שוין אמאל געשטעלט אויף דער שאלה 159,

English translation 1216

and one explained that Rashi is troubled by the wording "with this" –

און מ'האט מבאר געווען 160 אז רש"י'ן איז שווער דער לשון "בזאת" –

English translation 1217

apparently it should have said "with these" or "with these offerings",

לכאורה האט דא געדארפט שטיין "באלה" אדער "בקרבנות אלו",

English translation 1218

and furthermore:

און נאכמער:

English translation 1219

the entire word "with this" is superfluous,

דער גאנצער ווארט "בזאת" איז איבעריק,

English translation 1220

it could have said "Aaron shall come into the holy place with a bull etc.",

עס האט דא געקענט שטיין "יבוא אהרן אל הקודש בפר גו'",

English translation 1221

and nothing would be missing in the verse?!

און עס וואלט גארניט געפעלט אין פסוק?!

English translation 1222

Therefore Rashi explains that with the word "with this" the verse comes to teach a special matter –

דערפאר איז רש"י מפרש אז מיטן ווארט "בזאת" קומט דער פסוק לערנען אן ענין מיוחד –

English translation 1223

"Its gematria is four hundred and ten, hinting to the First Temple."

"גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון".

English translation 1224

However, there is a "block of a difficulty",

דערביי איז אבער דא א "קלאָץ קשיא",

English translation 1225

upon which one did not raise [the question]:

אויף וועלכער מ'האט זיך ניט געשטעלט:

English translation 1226

The command "With this shall Aaron come etc." was said in the desert and Moshe wrote it down in the Torah. The five-year-old student of Scripture asks:

דער ציווי "בזאת יבוא אהרן גו'" איז געזאגט געווארן אין מדבר און משה האט עס אראפגעשריבן אין תורה. פרעגט דער בן חמש למקרא:

English translation 1227

Just as he

פונקט ווי ער

English translation 1228

(the five-year-old in the time of Rashi)

(דער בן חמש בזמן רש"י)

English translation 1229

asks by Rashi what the word "with this" comes to teach

פרעגט בא רש"י'ן וואס קומט דער ווארט "בזאת" לערנען

English translation 1230

(apparently it is a superfluous word,

(לכאורה איז דאס אן איבעריקער ווארט,

English translation 1231

as above),

כנ"ל),

English translation 1232

so too a five-year-old student of Scripture in the time of Moshe came to ask what the word comes to teach. And just as Rashi answers it in his time,

אזוי איז אויך א בן חמש למקרא בזמן משה געקומען פרעגן וואס קומט דער ווארט לערנען. און פונקט ווי רש"י פאו ענטפערט עס בזמנו,

English translation 1233

so too, simply, one answered the five-year-old in the time of Moshe,

האט מען בפשטות אזוי אויך געענטפערט דעם בן חמש בזמן משה,

English translation 1234

that "its gematria is four hundred and ten, hinting to the First Temple."

אז "גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון".

English translation 1235

It is completely not understandable:

איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:

English translation 1236

In the time of Moses, they stood in a state that if they had merited, the Holy Temple would have been an eternal House –

בזמן משה איז מען געשטאנען אין א מצב אז אילו זכו וואלט דער ביהמ"ק געווען א בית נצחי –

English translation 1237

as it was said in the Song of the Sea "The Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,

ווי מ'האט געזאגט אין שירת הים "מקדש אד' כוננו ידיך,

English translation 1238

The Lord shall reign forever and ever",

ה' ימלוך לעולם ועד",

English translation 1239

and as discussed once

און ווי גערעדט אמאל60

English translation 1240

(and as above section 11)

(וכנ"ל סי"א)

English translation 1241

that in simple plain meaning, one must say that if they had merited, the Holy Temple would have actually been "The Sanctuary, O Lord, which Your hands have established"

אז בפשש"מ מוז מען זאגן אז אילו זכו וואלט דער ביהמ"ק דעמולט געווען בפועל "מקדש אד' כוננו ידיך"

English translation 1242

(an eternal House) –

(א בית נצחי) –

English translation 1243

now how can one hint to the Jews

היינט ווי קען מען דעמולט מרמז זיין צו אידן

English translation 1244

(by saying the word "with this")

(מיט זאגן דעם ווארט "בזאת")

English translation 1245

that the Holy Temple would only stand for 410 years

אז דער ביהמ"ק וועט בלויז שטיין ח"י שנה

English translation 1246

("its gematria of four hundred and ten hints to the First Temple")?!

("גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון")?!

English translation 1247

On the verse "And any man from the house of Israel etc. who consumes any blood, I will set My face against the soul that consumes the blood etc." –

עה"פ 161 "ואיש איש מבית ישראל גו' אשר יאכל כל דם ונתתי פני בנפש האוכלת את הדם גו'" –

English translation 1248

Rashi copies from the verse the words "I will set My face" and explains:

איז רש"י מעתיק פון פסוק די ווערטער "ונתתי פני" און איז מפרש:

English translation 1249

"My leisure,

"פנאי שלי,

English translation 1250

I turn away from all My affairs and engage with him."

פונה אני מכל עסקי ועוסק בו" 162.

English translation 1251

They asked:

האט מען געפרעגט 163:

English translation 1252

a) Why does Rashi need to give an explanation here at all? The simple explanation of "My face" is "My face",

א) פארוואס דארף דא רש"י בכלל זאגן א פירוש? דער פירוש הפשוט אין "פני" איז "פנים שלי",

English translation 1253

as it is in the other places in the Torah –

ווי דאס איז בשאר המקומות בתורה –

English translation 1254

now what compels Rashi to explain that "My face" here means "My leisure",

היינט וואס איז מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין אז "פני" דא מיינט "פנאי שלי",

English translation 1255

not according to the simple explanation in this?!

ניט כפירוש הפשוט בזה?!

English translation 1256

b) Why is the eating of blood more severe than other prohibitions in the Torah that specifically regarding this prohibition does the Omnipresent say "I will set My face",

ב) פארוואס איז אכילת דם הארבער פאר אנדערע איסורים בתורה אז דוקא בא דעם איסור זאגט דער אויבערשטער "ונתתי פני",

English translation 1257

"I turn away from all My affairs and engage with him":

"פונה אני מכל עסקי ועוסק בו":

English translation 1258

Eating blood is only a negative commandment,

אכילת דם איז דאך בלויז אן איסור לאו,

English translation 1259

which is not as severe as the prohibition of Shabbat,

וואס איז ניט אזוי הארב ווי איסור שבת,

English translation 1260

or idolatry and the like,

אדער עבודה זרה וכיו"ב,

English translation 1261

and nevertheless it does not say there "I will set My face"?!

ואעפ"כ שטייט דארטן ניט "ונתתי פני"?!

English translation 1262

It is true that Rashi also explains thus in the portion of Kedoshim regarding the prohibition of Molech

אמת טאקע אז רש"י איז אזוי אויך מפרש אין פ' קדושים 164 בא איסור מולך

English translation 1263

("Any man from the children of Israel etc. who gives of his seed to Molech etc.") –

("איש איש מבנ"י גו' אשר יתן מזרעו למולך גו'") –

English translation 1264

"And I will set My face against that man",

"ואני אתן את פני באיש ההוא",

English translation 1265

"My leisure,

"פנאי שלי,

English translation 1266

I turn away from all My affairs and engage with him" –

פונה אני מכל עסקי ועוסק בו" –

English translation 1267

this does not answer the aforementioned question,

פארענטפערט דאס ניט די קשיא הנ"ל,

English translation 1268

rather the same question is also upon Rashi in the portion of Kedoshim. Of course, simply,

נאר די זעלבע קשיא ווערט אויך אויף רש"י אין פ' קדושים. כמובן בפשטות,

English translation 1269

that when one has a question based on intellect,

אז בשעת מ'האט א שאלה ע"פ שכל,

English translation 1270

it does not help if one finds the same matter in another place –

העלפט ניט אויב מ'געפינט דעם זעלבן ענין אין א צווייטער ארט –

English translation 1271

this only transfers the question also to that other place!

דאס טראגט נאר איבער די שאלה אויך אויף דעם צווייטן ארט!

English translation 1272

Another question –

נאך א שאלה –

English translation 1273

upon which they did not dwell:

אויף וועלכער מ'האט זיך ניט אפגעשטעלט:

English translation 1274

Since Rashi only explains the word "My face",

וויבאלד אז רש"י איז בלויז מפרש דעם ווארט "פני",

English translation 1275

why does he also copy from the verse the word "I will set"? As discussed multiple times that also the language of the verse that Rashi copies in his heading is precise.

פארוואס איז ער אויך מעתיק פון פסוק דעם ווארט "ונתתי"? כמדובר כמ"פ אז אויך דער לשון הכתוב וואס רש"י איז מעתיק בד"ה שלו איז בדיוק.

English translation 1276

On the verse "Like the practice of the land of Egypt in which you dwelled, you shall not do, and like the practice of the land of Canaan to which I am bringing you, you shall not do, and in their statutes you shall not walk" Rashi stands on the words "Like the practice of the land of Egypt" and explains:

עה"פ 165 "כמעשה ארץ מצרים אשר ישבתם בה לא תעשו וכמעשה ארץ כנען אשר אני מביא אתכם שמה לא תעשו ובחוקותיהם לא תלכו" שטעלט זיך רש"י אויף די ווערטער "כמעשה ארץ מצרים" און איז מפרש:

English translation 1277

"It teaches that the practices of the Egyptians and of the Canaanites were more corrupt than all the nations, and that place in which Israel dwelled was more corrupt than all." Afterwards he stands on the words "to which I am bringing you" and explains:

"מגיד שמעשיהם של מצריים ושל כנעניים מקולקלים מכל האומות ואותו מקום שישבו בו ישראל מקולקל מן הכל". דערנאך שטעלט ער זיך אויף די ווערטער "אשר אני מביא אתכם שמה" און איז מפרש:

English translation 1278

"It teaches that those nations that Israel conquered were more corrupt than all."

"מגיד שאותן עממין שכבשו ישראל מקולקלים מכולם".

English translation 1279

They asked:

האט מען געפרעגט 166:

English translation 1280

a) Rashi only stands on "Like the practice of the land of Egypt" –

א) רש"י שטעלט זיך נאר אויף "כמעשה ארץ מצרים" –

English translation 1281

so why does he bring in his explanation "and of the Canaanites"? It is true that in the continuation of the verse it also speaks about the practice of the land of Canaan –

איז פארוואס ברענגט ער בפירושו "ושל כנעניים"? אמת טאקע אז אין המשך הכתוב רעדט זיך אויך וועגן מעשה ארץ כנען –

English translation 1282

but Rashi does not copy this in the heading for this explanation,

אבער רש"י איז דאס ניט מעתיק בד"ה לפירוש זה,

English translation 1283

and he does not even write "etc." b) Why does Rashi repeat the same thing a second time,

און שרייבט אפילו ניט "וגו'". ב) פארוואס חזר'ט איבער רש"י די זעלבע זאך א צווייטן מאל,

English translation 1284

in the second heading "to which I am bringing you" –

אין דעם צווייטן ד"ה "אשר אני מביא אתכם שמה" –

English translation 1285

"It teaches that those nations that Israel conquered were more corrupt than all" –

"מגיד שאותן עממין שכבשו ישראל מקולקלים מכולם" –

English translation 1286

is this content not already in the previous explanation?

דער תוכן שטייט דאך שוין אין דעם פירוש שלפנ"ז?

English translation 1287

Another question –

נאך א קשיא –

English translation 1288

A "blatant question" –

א "קלאָץ קשיא" –

English translation 1289

upon which they did not dwell:

אויף וועלכער מ'האט זיך ניט געשטעלט:

English translation 1290

Why does Rashi need to give an explanation here at all when the verse itself is completely understandable:

פארוואס דארף דא רש"י בכלל זאגן א פירוש ווען דער פסוק אליין איז אינגאנצן פארשטאנדיק:

English translation 1291

The verse itself gives a reason for the prohibition of "Like the practice of the land of Egypt etc. you shall not do and like the practice of the land of Canaan etc. you shall not do" –

דער פסוק אליין גיט א טעם אויפן איסור פון "כמעשה ארץ מצרים גו' לא תעשו וכמעשה ארץ כנען גו' לא תעשו" –

English translation 1292

because "in which you dwelled"

ווייל "אשר ישבתם בה"

English translation 1293

(regarding the practice of the land of Egypt)

(בנוגע למעשה ארמ"צ)

English translation 1294

and "to which I am bringing you"

און "אשר אני מביא אתכם שמה"

English translation 1295

(regarding the land of Canaan),

(בנוגע לארץ כנען),

English translation 1296

i.e., because the Jews lived among the Egyptians and will live among the Canaanites,

ד.ה. וויבאלד אז אידן האבן געלעבט צווישן די מצריים און וועלן לעבן צווישן די כנעניים,

English translation 1297

and due to the nature of man, one can learn the customs from the neighbors,

און מצד תכונת האדם קען מען זיך אפלערנען די מנהגים פון די שכנים,

English translation 1298

therefore they warn the Jews that "you shall not do" like the practice of the people of the place where the Jews lived and will live.

דעריבער איז מען מזהיר די אידן אז "לא תעשו" כמעשה אנשי המקום וואו די אידן האבן געלעבט און וועלן לעבן.

English translation 1299

That is, the prohibition of "do not do" is not because "the deeds of the Egyptians and the Canaanites are corrupt from all the nations etc.,"

ד.ה. אז דער איסור פון "לא תעשו" איז ניט מצד דעם וואס "מעשיהם של מצריים ושל כנעניים מקולקלים מכל האומות כו'",

English translation 1300

but the verse itself says that this is because the Jews lived

נאר דער פסוק אליין זאגט אז דאס איז מצד דעם וואס אידן האבן געלעבט

English translation 1301

(and will live)

(און וועלן לעבן)

English translation 1302

in these places,

במקומות אלו,

English translation 1303

consequently they are warned that they should not conduct themselves according to the custom of the place.

במילא איז מען זיי מזהיר אז זיי זאלן זיך ניט פירן כמנהג המקום.

English translation 1304

That is, even if their deeds were not "corrupt from all the nations" –

ד.ה. אפילו אויב מעשיהם וואלטן ניט געווען "מקולקלים מכל האומות" –

English translation 1305

one must protect the Jews from the deeds of their neighbors.

דארף מען באווארענען די אידן פון מעשי שכניהם.

English translation 1306

Therefore one does not need to protect Jews that they should not conduct themselves according to the deeds of Babylon and the like,

וואס דערפאר דארף מען ניט באווארענען אידן אז זיי זאלן זיך ניט פירן כמעשה בבל וכיו"ב,

English translation 1307

because Jews are not located there.

ווייל אידן געפינען זיך ניט דארטן.

English translation 1308

And accordingly –

ועד"ז –

English translation 1309

as long as Jews are located in the desert,

כל זמן וואס אידן געפינען זיך במדבר,

English translation 1310

one also does not need to protect them,

דארף מען זיי אויך ניט באווארענען,

English translation 1311

because there are no other nations there from which one could learn;

ווייל דארטן זיינען ניטא קיין אנדערע אומות פון וועלכע מ'קען זיך אפלערנען;

English translation 1312

one only needs to protect them from the deeds of Egypt "in which you dwelled" and from the deeds of the land of Canaan "to which I am bringing you."

מ'דארף זיי נאר באווארענען פון מעשה ארמ"צ "אשר ישבתם בה" און פון מעשה ארץ כנען "אשר אני מביא אתכם שמה".

English translation 1313

Now why does Rashi need to explain anything here? On the contrary:

היינט פארוואס דארף דא רש"י בכלל עפעס מפרש זיין? ואדרבה:

English translation 1314

Rashi is the opposite of the explanation in the verse:

פרש"י איז היפך דער פירוש אין פסוק:

English translation 1315

From the fact that Rashi writes "it tells that the deeds of the Egyptians and the Canaanites are corrupt from all the nations etc." it is understood,

פון דעם וואס רש"י שרייבט "מגיד שמעשיהם של מצריים ושל כנעניים מקולקלים מכל האומות כו'" איז מובן,

English translation 1316

that if they were not "corrupt from all the nations" then the prohibition of "do not do" would not exist –

אז אויב זיי וואלטן ניט געווען "מקולקלים מכל האומות" וואלט ניט געווען דער איסור פון "לא תעשו" –

English translation 1317

the opposite of the simple explanation in the verse that "do not do" is because of "in which you dwelled"

היפך פון פירוש הפשוט אין פסוק אז "לא תעשו" איז מצד "אשר ישבתם בה"

English translation 1318

(and "to which I am bringing you"),

(און "אשר אני מביא אתכם שמה"),

English translation 1319

even if their deeds were not "corrupt from all the nations"?!

אפילו אויב מעשיהם וואלטן ניט געווען "מקולקלים מכל האומות"?!

English translation 1320

Since we are speaking about the matter of the redemption –

וויבאלד אז מ'רעדט וועגן דעם ענין הגאולה –

English translation 1321

we will also dwell upon a matter in the notes of Father on the Zohar that is connected to the redemption

וועט מען זיך אויך אפשטעלן אויף אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר וואס איז פארבונדן מיט דער גאולה

English translation 1322

(as follows).

(כדלקמן).

English translation 1323

In the notes of Father on the Zohar in our portion he dwells upon what is stated in the Zohar "Rabbi Chiya said: One day I was going on the road to go to Rabbi Shimon to learn from him the portion of Passover,

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר בפרשתנו שטעלט ער זיך 167 אויף דעם וואס שטייט אין זהר 168 "א"ר חייא יומא חד הוינא אזיל בארחא למיהך גבי' דר' שמעון למילף מני' פרשתא דפסחא,

English translation 1324

I came upon a mountain and I saw cracks in a rock and two men in it, while I was going I heard a voice of those men and they were saying 'A song, a psalm for the sons of Korach...'

ערעית בחד טורא וחמינא בקיעין גומין בחד טינרא ותרין גוברין בה עד דהוינא אזיל שמענא קלא דאינון גוברין והוו אמרין שיר מזמור לבני קרח 169...

English translation 1325

What is 'a song, a psalm'? Rather thus it was taught in the name of Rabbi Shimon: A song that is double, a song that is praiseworthy above other songs,

מאי שיר מזמור אלא הכי תאנא משמי' דר' שמעון שיר דאיהו כפול שיר דאיהו משובח משאר שירין,

English translation 1326

and because it is praiseworthy above other songs, twice it is said regarding it 'song' etc.,

ועל דאיהו משובח משאר שירין תרין זמנין אתמר בי' שירתא כו',

English translation 1327

and because this song was said on the second day,

ועל דא שירתא דא ביום שני איתמר 170,

English translation 1328

I approached

קריבנא

English translation 1329

(Rabbi Chiya)

(ר' חייא)

English translation 1330

them

גבייהו

English translation 1331

(to the two men)

(צו די שני גוברין)

English translation 1332

I said to them: What is your business in this place,

אמינא להו מאי עסקייכו באתר דא,

English translation 1333

they said: We are from the exiles and two days of the week we separate from our settlement and engage in Torah etc.,

אמרו מזבני אנן ותרי יומי בשבתא בדילנא מישוב' ונעסק באורייתא כו',

English translation 1334

I said: Fortunate is your portion."

אמינא זכאה חולקכון".

English translation 1335

And afterwards the two men said a second Torah in connection with the two sons of Aaron,

און דערנאך האבן די שני גוברין געזאגט א צווייטע תורה בקשר מיט די שני בני אהרן,

English translation 1336

as explained there.

כמבואר שם.

English translation 1337

And Father in his notes explains this at length in the letters of Kabbalah with all the details of the matters,

און דער טאטע אין זיינע הערות איז דאס מבאר בארוכה באותיות הקבלה מיט די אלע פרטי הענינים,

English translation 1338

and he explains the connection of this that while going on the way to hear from Rabbi Shimon "the portion of Passover" Rabbi Chiya encountered the two men and heard their Torah etc.

און איז מבאר די שייכות פון דעם אז גייענדיק בדרך צו הערן פון ר' שמעון "פרשתא דפסחא" האט ר' חייא געטראפן די שני גוברין און געהערט תורתם וכו'.

English translation 1339

This matter also has a connection to the redemption,

דער ענין האט אויך א שייכות מיט דער גאולה,

English translation 1340

because Rabbi Chiya went to hear from Rabbi Shimon "the portion of Passover",

ווארום ר' חייא איז געגאנגען הערן פון ר' שמעון "פרשתא דפסחא",

English translation 1341

the redemption from Egypt,

גאולת מצרים,

English translation 1342

as explained in the note. And this is connected to Rabbi Shimon

כמבואר אין דער הערה. און דאס איז פארבונדן מיט ר' שמעון

English translation 1343

(as explained there),

(כמבואר שם),

English translation 1344

who is analogous to Moses "that the redemption was through Moses." And to add that also Rabbi Chiya is connected to the matter of the redemption –

וואס ער איז ע"ד משה "שהגאולה היתה ע"י משה". ולהוסיף אז אויך ר' חייא איז פארבונדן מיט ענין הגאולה –

English translation 1345

Chiya from the term eternal life,

חייא מלשון חיים נצחיים,

English translation 1346

in the resurrection of the dead

בתחיית המתים

English translation 1347

(the completion of the redemption,

(די שלימות הגאולה,

English translation 1348

the second period,

תקופה שני',

English translation 1349

as discussed above).

כמדובר לעיל).

English translation 1350

And one can connect this also with the other details mentioned above in the story of the Zohar,

ויש לקשר זה אויך מיט די שאר הפרטים הנ"ל אין דעם סיפור הזהר,

English translation 1351

according to what is explained in the notes of Father.

ע"פ המבואר אין די הערות פון טאטן.

English translation 1352

And from this one must also derive a lesson in the service of God,

און מ'דארף דערפון אויך ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 1353

in the deed which they shall do *170,

אין המעשה אשר יעשון *170,

English translation 1354

which he does not explain in the note,

וואס דאס איז ער ניט מבאר אין דער הערה,

English translation 1355

as discussed multiple times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 1356

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1357

In the Rambam lesson of these days we will also dwell upon three matters

אין דעם שיעור רמב"ם פון ימים אלו וועט מען זיך אויך אפשטעלן אויף דריי ענינים

English translation 1358

(for three is connected to the redemption,

(וואס שלשה איז פארבונדן מיט דער גאולה,

English translation 1359

as above):

כנ"ל):

English translation 1360

A) In the last chapter of today's lesson,

א) אין דעם לעצטן פרק פון היינטיקן שיעור 171,

English translation 1361

the Rambam writes:

שרייבט דער רמב"ם:

English translation 1362

"The covering of a sukkah is not valid from any material,"

"הסכך של סוכה אינו כשר מכל דבר",

English translation 1363

and afterwards he continues and lists the materials valid for covering:

און דערנאך איז ער ממשיך און רעכנט אויס די דברים הכשרים לסכך:

English translation 1364

"One may cover only with etc."

"אין מסככין אלא כו'".נו

English translation 1365

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 1366

Why does the Rambam need

פארוואס דארף דער רמב"ם

English translation 1367

(who writes his laws "in clear language and a concise manner")

(וואס ער שרייבט זיינע הלכות "בלשון ברורה ודרך קצרה" 172)

English translation 1368

to preface the principle that "the covering of a sukkah is not valid from any material" which would have been lacking if he had begun immediately with "one may only cover [the sukkah] etc." and enumerated all the materials valid for covering,

מקדים זיין דעם כלל אז "הסכך של סוכה אינו כשר מכל דבר" וואס וואלט געפעלט אויב ער וואלט אנגעהויבן גלייך אז "אין מסככין אלא וכו'" און אויסרעכענען אלע דברים הכשרים לסכך,

English translation 1369

as he indeed begins in the Tur and Shulchan Aruch?

ווי ער הויבט טאקע אן אין טור ושולחן ערוך 173?

English translation 1370

B) Further in this chapter, the Rambam writes:

ב) ווייטער אין דעם פרק שרייבט דער רמב"ם 174:

English translation 1371

"One who makes his sukkah under a tree is as if he made it inside the house." And this language of the Rambam is taken from the language of the Mishnah.

"העושה סוכתו תחת האילן כאילו עשאה בתוך הבית". וואס דער לשון הרמב"ם איז גענומען פון לשון המשנה 175.

English translation 1372

The question arises on the language of the Rambam –

שטעלט זיך די שאלה אויפן לשון הרמב"ם –

English translation 1373

as the Gemara asks there on the language of the Mishnah:

ווי די גמרא 176 פרעגט דארט אויף לשון המשנה:

English translation 1374

"Why do I need to teach 'as if he made it inside the house,'

"למה לי למיתני כאילו עשאה בתוך הבית,

English translation 1375

let it teach 'it is invalid,'"

ליתני פסולה",

English translation 1376

and because "from that verse from which we derive 'inside the house' we derive 'under the tree,'

ווארום "מההוא קרא דנפקא לן תוך הבית נפקא לן תחת האילן,

English translation 1377

and why do I need to hang this on that"? And from this Rava learns

ולמה לי למיתלי האי בהאיך" 177? און דערפון לערנט אפ רבא

English translation 1378

(from the addition "as if he made it inside the house")

(פון דער הוספה "כאילו עשאה בתוך הבית")

English translation 1379

"that a tree is similar to a house,

"דאילן דומיא דבית,

English translation 1380

just as a house its shade is greater than its sunlight, so too a tree its shade is greater than its sunlight,"

מה בית צלחו מרובה מחמתו אף אילן צלתו מרובה מחמתו",

English translation 1381

"but if its sunlight is greater than its shade it is valid."

"אבל חמתו מרובה מצלתו כשרה".

English translation 1382

The Rambam, however, does not bring the teaching

דער רמב"ם ברענגט אבער ניט דעם לימוד

English translation 1383

(of Rava) –

(פון רבא) –

English translation 1384

consequently, the question remains upon him: why does he add "as if he made it inside the house"?

במילא בלייבט אויף אים די קשיא פארוואס איז ער מוסיף "כאילו עשאה בתוך הבית"?

English translation 1385

C) In the lesson on the Rambam of the Great Shabbat, they raised the point that the Rambam writes,

ג) אין דעם שיעור רמב"ם פון שבת הגדול האט מען זיך געשטעלט 178 אויף דעם וואס דער רמב"ם שרייבט 179,

English translation 1386

"Just as a person is commanded regarding the rest of his animal on Shabbat, so too is he commanded regarding the rest of his slave and his maidservant etc., as it is stated, 'so that your ox and your donkey may rest, and the son of your maidservant and the stranger may be refreshed.' The slave and maidservant regarding whose rest we are commanded are slaves who have been circumcised and immersed for the sake of slavery and have accepted the commandments that slaves are obligated in,

"כשם שאדם מצווה על שביתת בהמתו בשבת כך הוא מצווה על שביתת עבדו ואמתו כו' שנאמר 180 למען ינוח שורך וחמורך וינפש בן אמתך והגר. עבד ואמה שאנו מצווין על שביתתן הם עבדים שמלו וטבלו לשם עבדות וקיבלו מצות שהעבדים חייבין בהן,

English translation 1387

but slaves who have not been circumcised and have not immersed but have only accepted upon themselves the seven commandments that the children of Noah were commanded, they are like a resident alien and are permitted to perform work on Shabbat for themselves in public like a Jew on a weekday."

אבל עבדים שלא מלו ולא טבלו אלא קיבלו עליהן שבע מצות שנצטוו בני נח בלבד הרי הן כגר תושב ומותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן בפרהסיא כישראל בחול".

English translation 1388

And they asked about this:

און מ'האט אויף דעם געפרעגט:

English translation 1389

What does the Rambam add with the words "in public like a Jew on a weekday" –

וואס איז דער רמב"ם מוסיף מיט די ווערטער "בפרהסיא כישראל בחול" –

English translation 1390

what does he teach us?

מאי קמ"ל?

English translation 1391

Prima facie, one could answer,

לכאורה וואלט מען געקענט ענטפערן 181,

English translation 1392

since there are three opinions in the Gemara on this

וויבאלד אז עס זיינען דא אין דעם דריי דיעות אין גמרא

English translation 1393

(Keritot),

(כריתות 182),

English translation 1394

whether he is permitted "like a Jew on a weekday,"

צי ער איז מותר "כישראל בחול",

English translation 1395

or "like a Jew on Chol HaMoed,"

אדער "כישראל בחול המועד",

English translation 1396

or "like a Jew on Yom Tov,"

אדער "כישראל ביו"ט",

English translation 1397

the Rambam emphasizes that he rules like the opinion "like a Jew on a weekday."

איז דער רמב"ם מדגיש אז ער פסק'נט ווי די דיעה "כישראל בחול".

English translation 1398

One cannot, however, say this,

מ'קען אבער אזוי ניט זאגן,

English translation 1399

because granted when one learns the Gemara,

ווייל בשלמא בשעת מ'לערנט די גמרא,

English translation 1400

the emphasis of "like a Jew on a weekday" is understandable

איז פארשטאנדיק די הדגשה פון "כישראל בחול"

English translation 1401

(because this negates the other two opinions,

(ווייל דאס איז שולל די אנדערע צוויי דיעות,

English translation 1402

"like a Jew on Chol HaMoed" and "like a Jew on Yom Tov");

"כישראל בחוה"מ" און "כישראל ביו"ט");

English translation 1403

but the Rambam does not bring any other opinion,

אבער דער רמב"ם ברענגט ניט קיין אנדער דיעה,

English translation 1404

so even if he had not written "like a Jew on a weekday"

איז אפילו אויב ער וואלט ניט געשריבן "בישראל בחול"

English translation 1405

(and had only written "and they are permitted to perform work on Shabbat for themselves," one would interpret simply,

(און וואלט נאר געשריבן "ומותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן". וואלט מען געטייטשט בפשטות,

English translation 1406

that he is entirely permitted in work (not "like a Jew on Chol HaMoed" or "on Yom Tov"),

אז ער איז אינגאנצן מותר במלאכה (ניט "בישראל בחוה"מ" אדער "ביו"ט"),

English translation 1407

because the language of the Rambam is "clear and concise" –

ווייל לשון הרמב"ם איז "ברורה וקצרה" –

English translation 1408

it would not have occurred to anyone that "they are permitted to perform work on Shabbat for themselves" does not mean "like a Jew on a weekday" (but rather "like a Jew on Chol HaMoed" or "on Yom Tov")!

וואלט קיינעם ניט איינגעפאלן אז "מותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן" מיינט ניט "כישראל בחול" (נאר "כישראל בחוה"מ" אדער "ביו"ט")!

English translation 1409

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1410

(His Holiness, the Rebbe, may he live for many good years, smiled,

(כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,

English translation 1411

and said:)

ואמר:)

English translation 1412

One must give the audience time,

מ'דארף דאך געבן דעם עולם צייט,

English translation 1413

at least a moment as an instant,

עכ"פ א רגע כמימרא,

English translation 1414

so that they may contemplate these matters and perhaps find an explanation –

אז זיי זאלן אריינטראכטן זיך אין די ענינים און אפשר געפינען א ביאור –

English translation 1415

but before this, we will raise awareness of another wondrous thing in the haftarah of Shabbat Chol HaMoed Pesach,

אבער לפני זה וועט מען מעורר זיין אויף נאך א דבר פלא אין דער הפטורה פון שבת חוה"מ פסח,

English translation 1416

to which one does not pay attention:

אויף וועלכער מ'איז ניט משים לב:

English translation 1417

Before one comes to the aforementioned teaching

איידער מ'קומט צו דעם לימוד הנ"ל

English translation 1418

(the second discourse)

(שיחה ב')

English translation 1419

from the haftarah of Shabbat Chol HaMoed Pesach regarding the matter of the resurrection of the dead –

פון דער הפטורה פון שבת חוה"מ פסח בנוגע צו דעם ענין פון תחיית המתים –

English translation 1420

there is another prior teaching:

איז דא נאך א פריערדיקער לימוד:

English translation 1421

The haftarah begins with the words of Yechezkel: "The hand of Hashem was upon me, and He brought me out by the spirit of Hashem and set me down in the midst of the valley, and it was full of bones, which were from the tribe of Ephraim who left Egypt before the end, and they killed them, etc."

די הפטורה הויבט זיך אן מיט דברי יחזקאל "היתה 183 עלי יד ה' גו' ויניחני בתוך הבקעה והיא מלאה עצמות שהיו משבט אפרים שיצאו ממצרים לפני הקץ והרגום כו' *183] גו',

English translation 1422

"And behold, they were very many upon the face of the valley, and behold, they were very dry."

והנה רבות מאד על פני הבקעה והנה יבשות מאד,

English translation 1423

"And He said to me: Son of man, can these bones live?"

ויאמר אלי בן אדם התחיינה העצמות האלה

English translation 1424

(They asked if it is possible that these bones could live.)

(שאלו אם אפשר שיחיו העצמות האלה 184)

English translation 1425

"And I said: Lord Hashem, You know."

ואמר אד' ה' אתה ידעת

English translation 1426

(As if to say: Behold, according to nature there is no place for them to live.

(כאומר הנה לפי הטבע אין מקום שיחיו,

English translation 1427

However, if it is Your will that they live, behold, so they will live, and who then knows Your will except You?

אולם אם רצונך שיחיו הנה כן יחיו ומי א"כ יודע רצונך אלא אתה,

English translation 1428

And thus You know if they will live.)

וא"כ ידעת אם יחין 184),

English translation 1429

"And He said to me: Prophesy over these bones, and say to them: O dry bones, hear the word of Hashem." And only after this, that he spoke to the "dry bones"

ויאמר אלי הנבא על העצמות האלה ואמרת אליהם העצמות היבשות שמעו דבר ה'". און ערשט לאחרי זה וואס ער האט גערעדט צו די "עצמות היבשות"

English translation 1430

(as a command of Hashem),

(כציווי ה'),

English translation 1431

then "So says the Lord Hashem to these bones: Behold, I will bring spirit into you, and you shall live.

אז "כה אמר אד' ה' לעצמות האלה הנה אני מביא בכם רוח וחייתם,

English translation 1432

And I will lay sinews upon you, and bring flesh upon you, and cover you with skin, and put spirit in you, and you shall live, etc."

ונתתי עליכם גידים והעליתי עליכם בשר וקרמתי עליכם עור ונתתי בכם רוח וחייתם גו'",

English translation 1433

Then the resurrection of the dead occurred in actuality.

איז געווארן די תחיית המתים בפועל,

English translation 1434

"And I saw, and behold, upon them were sinews and flesh, etc., and spirit came into them, and they lived, and stood upon their feet, etc."

"וראיתי והנה עליהם גידים ובשר גו' ותבוא בהם הרוח ויחיו ויעמדו על רגליהם גו'".

English translation 1435

That is to say,

דאס הייסט,

English translation 1436

that before the matter of the resurrection of the dead in actuality

אז נאך פאר דעם ענין פון תחה"מ בפועל

English translation 1437

(which is discussed in the verses of the haftarah) –

(וואס רעדט זיך אין די פסוקים פון דער הפטורה) –

English translation 1438

there was a preceding matter,

איז געווען א פריערדיקער ענין,

English translation 1439

that the Most High led Yechezkel "into the midst of the valley" which was "full of bones",

אז דער אויבערשטער האט געפירט יחזקאל'ן "בתוך הבקעה" וואס איז געווען "מלאה עצמות",

English translation 1440

which was indeed in the diaspora,

וואס דאס איז דאך געווען אין חוץ לארץ,

English translation 1441

in Babylon,

אין בבל,

English translation 1442

and He commanded Yechezkel that he should speak to the "dry bones" and say to them "Hear the word of Hashem".

און ער האט אנגעזאגט יחזקאל'ן ער זאל רעדן צו די "עצמות היבשות" און זיי זאגן "שמעו דבר ה'".

English translation 1443

Since the story is written in the Torah in the language of instruction,

וויבאלד אז דער סיפור שטייט אין תורה מלשון הוראה,

English translation 1444

there is certainly an instruction from it. There is a wonderful instruction from it:

איז דערפון זיכער דא א הוראה. האט מען דערפון א הוראה נפלאה:

English translation 1445

When one encounters a Jew in the public domain in New York and the like, and that Jew stands at a level

בשעת מ'טרעפט א אידן אין רשות הרבים אין ניו-יארק וכיו"ב וואס דער איד שטייט אין א דרגא

English translation 1446

(in spirituality)

(ברוחניות)

English translation 1447

of "very dry" bones, etc.,

פון עצמות "יבשות מאד" ו"ל,

English translation 1448

he knows absolutely nothing about Judaism,

ער ווייסט אינגאנצן גארניט וועגן אידישקייט,

English translation 1449

not even about the Aleph-Beis,

אפילו ניט וועגן אל"ף בי"ת,

English translation 1450

not only not about the Aleph-Beis of Judaism,

ניט נאר ניט וועגן אל"ף בי"ת פון אידישקייט,

English translation 1451

but also not the Aleph-Beis literally,

נאר אויך ניט אל"ף בי"ת כפשוטו,

English translation 1452

he is a captive infant among the nations –

ער איז א תינוק שנשבה בין העכו"ם *184 –

English translation 1453

one might think that one must wait until that Jew receives "skin, sinews, and flesh" and a spirit of life,

קען ער מיינען אז מ'דארף ווארטן ביז דער איד וועט באקומען "עור גידים ובשר" און א "רוח" חיים,

English translation 1454

that is, one must wait until one brings that Jew into the four cubits of Torah,

ד.ה. מ'דארף ווארטן ביז מ'וועט דעם אידן אריינברענגען אין א ד' אמות של תורה,

English translation 1455

and afterwards one will endeavor with him that he be elevated from level to level

און דערנאך וועט מען זיך מיט אים משתדל זיין ער זאל נתעלה ווערן מדרגא לדרגא

English translation 1456

(until the matter of the resurrection of the dead) –

(ביז צו ענין תחה"מ) –

English translation 1457

one says to him:

זאגט מען אים:

English translation 1458

No! This is not your concern,

ניין! דאס איז ניט דיין ענין,

English translation 1459

this is the concern of the Most High

דאס איז דעם אויבערשטן'ס ענין

English translation 1460

("You know")!

("אתה ידעת")!

English translation 1461

Your concern is,

דיין ענין איז,

English translation 1462

that first and foremost –

אז לכל לראש –

English translation 1463

as soon as he stands in a state of "very dry" bones in the public domain –

ווי דער איך שטייט אין א מצב פון עצמות "יבשות מאד" אין רשות הרבים –

English translation 1464

one must convey to him the "word of Hashem",

דארף מען אים איבערגעבן "דבר ה'",

English translation 1465

not looking at the fact that he still stands at the level of "very dry" bones!

ניט קוקנדיק אויף דעם וואס ער שטייט נאך בדרגת עצמות "יבשות מאד"!

English translation 1466

Just as it was with Yechezkel,

אזוי ווי ס'איז געווען בא יחזקאל'ן,

English translation 1467

that when he encountered "very dry" bones in the midst of the valley in Babylon –

אז בשעת ער האט געטראפן עצמות "יבשות מאד" בתוך הבקעה אין בבל –

English translation 1468

the Most High commanded him that first and foremost –

האט אים דער אויבערשטער אנגעזאגט אז לכל לראש –

English translation 1469

before the Most High gives them skin, sinews, and flesh and a spirit of life and they arise in the resurrection of the dead,

נאך איידער דער אויבערשטער גיט זיי עור גידים ובשר און א רוח חיים און זיי זיינען אויפגעשטאנען בתחה"מ,

English translation 1470

while they still stand in a state of "very dry" bones –

שטייענדיק נאך אין א מצב פון עצמות "יבשות מאד" –

English translation 1471

he should convey to them the "word of Hashem",

זאל ער זיי איבערגעבן "דבר ה'",

English translation 1472

not looking at the fact that they are "very dry" bones!

ניט קוקנדיק אויף דעם וואס זיי זיינען עצמות "יבשות מאד"!

English translation 1473

That is, that even though a rabbi has ruled that the Jew stands at the level of "very dry" bones,

ד.ה. אז אע"פ וואס א רב האט אפגע'פסק'נט אז דער איד שטייט בדרגת עצמות "יבשות מאד",

English translation 1474

and moreover –

און נאכמער –

English translation 1475

the Most High, so to speak, says that they are "the dry bones",

דער אויבערשטער כביכול זאגט אז זיי זיינען "העצמות היבשות",

English translation 1476

and Yechezkel relates about this in his prophecy and says specifically "You know"

און יחזקאל דערציילט וועגן דעם בנבואתו און זאגט אז דוקא "אתה ידעת"

English translation 1477

(because "according to nature there is no place for them to live"),

(ווייל "לפי הטבע אין מקום שיחיו"),

English translation 1478

from which it is understood that the reality was indeed so –

וואס דערפון איז מובן אז די מציאות איז טאקע געווען אזוי –

English translation 1479

nevertheless, not looking at all this, one must convey to him first and foremost the "word of Hashem"!

איז ניט קוקנדיק אויף דעם אלעם דארף מען אים לכל לראש איבערגעבן "דבר ה'"!

English translation 1480

Moreover:

נאכמער:

English translation 1481

One might think that this that one must convey the "word of Hashem" to the Jews who are at the level of "very dry" bones is because they are unique individuals of virtue, etc.

מ'קען מיינען אז דאס וואס מ'דארף איבערגעבן "דבר ה'" צו די אידן וואס זיינען בדרגת עצמות "יבשות מאד" איז ווייל זיי זיינען יחידי סגולה וכו'

English translation 1482

(He will be able to devote himself to them individually and invest in them so that they emerge from being dry bones.)

(וועט ער זיך קענען אפגעבן מיט עם באזונדער און אויפטאן אין עם אז ער זאל ווערן אויס עצמות היבשות).

English translation 1483

The haftarah teaches:

לערנט די הפטורה:

English translation 1484

that the "very dry" bones are not the only ones found in the valley,

אז די עצמות "יבשות מאד" זיינען ניט די איינציקע וואס געפינען זיך אין בקעה,

English translation 1485

rather there are found there "very many" bones,

נאר עס געפינען זיך דארט עצמות "רבות מאד",

English translation 1486

"a valley full of bones",

"בקעה גו' מלאה עצמות",

English translation 1487

that is, that the bones are not unique individuals of virtue,

ד.ה. אז די עצמות זיינען ניט יחידי סגולה,

English translation 1488

rather it is a public domain that is filled with "very many" bones –

נאר ס'איז א רשות הרבים וואס איז אנגעפילט מיט עצמות "רבות מאד" –

English translation 1489

and nevertheless, one must also go and speak to them and convey the "word of Hashem"!

ואעפ"כ דארף מען מיט זיי אויך גיין רעדן און איבערגעבן "דבר ה'"!

English translation 1490

What from this do we have a directive and an answer to those who ask why they need to go and do in the "campaigns,"

וואס דערפון האט מען א הוראה און אן ענטפער צו די וואס פרעגן פארוואס זיי דארפן גיין טאן אין די "מבצעים",

English translation 1491

the deeds of our forefathers are in our hands, etc. –

מעשה אבותינו בידינו וכו' –

English translation 1492

we tell them:

זאגט מען זיי:

English translation 1493

the first thing that we have "in our hands" is the Torah,

די ערשטע זאך וואס מ'האט "בידינו" איז די תורה,

English translation 1494

which the Torah consists of the twenty-four holy books,

וואס די תורה באשטייט פון כ"ד ספרי קודש,

English translation 1495

among which is also the book of Ezekiel,

וואס צווישן זיי איז אויך דער ספר יחזקאל,

English translation 1496

and there it is stated,

און דארטן שטייט,

English translation 1497

as you yourself heard in the synagogue in the haftarah of the intermediate Sabbath of Passover,

ווי דו אליין האסט געהערט אין שול אין דער הפטורה פון שבת חוה"מ פסח,

English translation 1498

the account of how the Almighty commanded Ezekiel to go speak with the bones "exceedingly dry" and convey to them "the word of the L-rd"

דער סיפור ווי דער אויבערשטער האט געהייסן יחזקאל'ן ער זאל גיין רעדן מיט די עצמות "יבשות מאד" און זיי איבערגעבן "דבר ה'"

English translation 1499

(notwithstanding that they did not yet have skin,

(ניט קוקנדיק אויף דעם וואס זיי האבן נאך ניט קיין עור,

English translation 1500

sinews and flesh and a spirit of life),

גידים ובשר און א רוח חיים),

English translation 1501

and this is a part of the eternal Torah,

און דאס איז א חלק פון תורה נצחית,

English translation 1502

which is an eternal directive for all times –

וואס איז א הוראה נצחית על כל הזמנים –

English translation 1503

consequently, you must learn from this in your service,

במילא דארפסטו זיך דערפון אפלערנען אין דיין עבודה,

English translation 1504

that you must go out into the public domain and convey "the word of the L-rd" even to Jews who are still on a level of bones "exceedingly dry"!

אז דו דארפסט ארויסגיין אין רשות הרבים און איבערגעבן "דבר ה'" אפילו צו אידן וואס זיינען נאך אין א דרגא פון עצמות "יבשות מאד"!

English translation 1505

If a rabbi has ruled that that one is on the level of bones "exceedingly dry,"

אי, א רב האט אפגע'פסק'נט אז יענער איז בדרגת עצמות "יבשות מאד",

English translation 1506

and the Almighty also says so,

און דער אויבערשטער זאגט אויך אזוי,

English translation 1507

and it is a question for you whether one will be able to "revive the dead" for him –

און ס'איז א שאלה בא דיר צי מ'וועט אים קענען "מחי' מתים" זיין –

English translation 1508

this is not your concern

איז דאס ניט דיין ענין

English translation 1509

(rather specifically "You know");

(נאר דוקא "אתה ידעת");

English translation 1510

your concern is –

דיין ענין איז –

English translation 1511

"Son of man"

"בן אדם"

English translation 1512

(as Ezekiel is called here) –

(ווי יחזקאל ווערט דא אנגערופן) –

English translation 1513

are you a "son of man"? You are a son of one who is "earth to the Most High" –

א "בן אדם" ביסטו? דו ביסט אַ זון פון אַזאַ וואָס איז "אדמה לעליון" –

English translation 1514

you must go to the bones "exceedingly dry" and convey to them "the word of the L-rd"!!

דאַרפסטו גיין צו די עצמות "יבשות מאד" און זיי איבערגעבן "דבר ה'"!!

English translation 1515

And while a Jew will perform the service on his part and convey to them "the word of the L-rd,"

און בשעת א איד וועט טאן די עבודה מצדו און זיי איבערגעבן "דבר ה'",

English translation 1516

we have then the promise that eventually it will be fulfilled,

האט מען דעמולט די הבטחה אז מ'וועט סוף סוף אויפטאן,

English translation 1517

as a continuation of the haftarah,

כהמשך ההפטורה,

English translation 1518

that we will see how the Almighty brings about that "and behold upon them sinews and flesh came up and skin covered them from above." Until also "and the spirit came into them and they lived and stood upon their feet, an exceedingly great army."

אז מ'וועט זען ווי דער אויבערשטער טוט אויף אז "והנה עליהם גידים ובשר עלה ויקרם עליהם עור מלמעלה". ביז אויך "ותבוא בהם הרוח ויחיו ויעמדו על רגליהם חיל גדול מאד מאד".

English translation 1519

And so it will be regarding all Jews in the future redemption –

און אזוי וועט זיין בנוגע צו אלע אידן בגאולה העתידה –

English translation 1520

that "behold I open your graves and I will bring you up from your graves, My people, etc." And it will be

אז "הנה אני פותח את קברותיכם והעליתי אתכם מקברותיכם עמי גו'". און עס וועט זיין

English translation 1521

(as it is stated earlier in Ezekiel)

(ווי עס שטייט פריער אין יחזקאל 185)

English translation 1522

"and I will sprinkle upon you pure water and you will be purified, etc."

"וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם גו'"

English translation 1523

[as explained at length in the well-known discourse of the Tzemach Tzedek 186 on the Mishnah discourse * "Fortunate are you, Israel, etc."),

[כמבואר בארוכה אין דעם מאמר הידוע פון דעם צ"צ 186 אויף מאמר המשנה *186 "אשריכם ישראל כו'"),

English translation 1524

"I will atone for you and remove your impurities with the sprinkling of the water of purification which removes the impurity of the dead,"

"אכפר עליכם ואעביר טומאותיכם בהזית מי חטאת המעבירין טומאת המת" 187,

English translation 1525

from the tenth red heifer, may it be soon in our days, which "the King Moshiach will perform,"

פון דער פרה העשירית לע"ל 188 וואס "יעשה המלך המשיח" 188,

English translation 1526

and "Moses and Aaron with them,"

און "משה ואהרן עמהם" 189,

English translation 1527

and this will bring about the completeness of purity for Jews.

און דאס וועט אויפטאן שלימות הטהרה פון אידן.

English translation 1528

And speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1529

This Sabbath –

דעם שבת –

English translation 1530

the Sabbath after Passover –

דער שבת נאך פסח –

English translation 1531

one begins to study Pirkei Avot. As the Alter Rebbe writes in his Siddur that "the custom is to recite Pirkei Avot, one chapter each Sabbath between Passover and Shavuot, etc.,"

הויבט מען אן לערנען פרקי אבות. ווי דער אלטער רבי שרייבט בסידורו אז "נוהגין לומר פרקי אבות פרק אחד בכל שבת שבין פסח לעצרת כו'",

English translation 1532

from which it is understood,

וואס מזה מובן,

English translation 1533

that on this Sabbath after Passover one begins to recite Pirkei Avot.

אז דעם שבת נאך פסח הויבט מען אן זאגן פרקי אבות.

English translation 1534

Since one begins to recite Pirkei Avot on this Sabbath after Passover

וויבאלד אז מ'הויבט אן זאגן פרקי אבות אין דעם שבת נאך פסח

English translation 1535

(and specifically –

(ובפרטיות –

English translation 1536

after the last day of Passover),

נאך אחרון של פסח),

English translation 1537

which is also the last Sabbath in the month of Nissan,

וואס איז אויך דער לעצטער שבת אין חודש ניסן,

English translation 1538

one must say that Pirkei Avot has a connection to this time,

דארף מען זאגן אז פרקי אבות האט א שייכות מיט דעם זמן,

English translation 1539

which the general content of this time of Passover

וואס דער כללות התוכן של זמן זה פון פסח

English translation 1540

(and especially –

(ובמיוחד –

English translation 1541

the last day of Passover)

אחש"פ)

English translation 1542

and of the month of Nissan in general –

און פון חודש ניסן בכלל –

English translation 1543

is the matter of the redemption,

איז דער ענין הגאולה,

English translation 1544

as our Sages of blessed memory said "in Nissan they were redeemed and in Nissan they are destined to be redeemed."

כמאחז"ל 190 "בניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל".

English translation 1545

That is, that the study of Pirkei Avot

ד.ה. אז דער לימוד פרקי אבות

English translation 1546

(which begins on the Sabbath after Passover),

(שמתחיל בשבת שלאחר הפסח),

English translation 1547

and especially the first chapter

ובפרט פרק ראשון

English translation 1548

(which one studies on this Sabbath after Passover),

(וואס דאס לערנט מען דעם שבת נאך פסח),

English translation 1549

has a connection and comes as a continuation to the matter of the redemption.

האט א שייכות און קומט בהמשך צום ענין הגאולה.

English translation 1550

One immediately sees the connection of Pirkei Avot and especially of the first chapter with the matter of the redemption:

זעט מען גלייך די שייכות פון פרקי אבות ובפרט פון פרק ראשון מיט ענין הגאולה:

English translation 1551

Before Pirkei Avot

פאר פרקי אבות

English translation 1552

(and before each chapter of Pirkei Avot)

(און פאר יעדן פרק פון די פרקי אבות)

English translation 1553

one recites the Mishnah "All of Israel have a portion in the World to Come, as it is said, 'and Your people are all righteous, they shall inherit the land forever, the branch of My planting, the work of My hands, to be glorified.'" And "World to Come" means here –

זאגט מען די משנה 191 "כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא שנאמר 192 ועמך כולם צדיקים לעולם יירשו ארץ נצר מטעי מעשה ידי להתפאר". וואס "עולם הבא" מיינט דא –

English translation 1554

the World of Resurrection

עולם התחי' 193

English translation 1555

(as discussed earlier)

(ווי גערעדט פריער 194)

English translation 1556

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1557

and the Resurrection of the Dead is after the completeness of the redemption.

און תחה"מ איז נאך דער שלימות פון דער גאולה.

English translation 1558

And since one recites this as an introduction to Pirkei Avot,

און וויבאלד אז מ'זאגט דאס אלס הקדמה צו פרקי אבות,

English translation 1559

it is understood that the matter of the redemption and the Resurrection of the Dead

איז מובן אז דער ענין הגאולה ותחה"מ

English translation 1560

("All of Israel have a portion in the World to Come")

("כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב")

English translation 1561

is relevant as an introduction to the content of Pirkei Avot,

איז נוגע אלס הקדמה צו דעם תוכן פון פרקי אבות,

English translation 1562

as follows.

כדלקמן.

English translation 1563

A second connection of Pirkei Avot with the redemption –

א צווייטע שייכות פון פרקי אבות מיט דער גאולה –

English translation 1564

one sees immediately at the beginning

זעט מען גלייך בתחלת

English translation 1565

(of the first chapter of)

(פרק ראשון פון)

English translation 1566

Pirkei Avot itself –

פרקי אבות עצמן –

English translation 1567

which begins with "Moses,"

וואס הויבט זיך אן מיט "משה",

English translation 1568

who is the first redeemer, he is the final redeemer.

וואס הוא גואל ראשון הוא גואל אחרון 195.

English translation 1569

A third connection with the matter of the redemption is seen in the overall content of the first chapter:

א דריטע שייכות מיטן ענין הגאולה זעט מען בכללות תוכן פרק ראשון:

English translation 1570

In this entire chapter, the matter of three is emphasized,

אין דעם גאנצן פרק איז מודגש דער ענין פון שלשה,

English translation 1571

which is particularly connected with the redemption

וואס דאס איז במיוחד פארבונדן מיט דער גאולה

English translation 1572

(as explained elsewhere):

(כמבואר בכ"מ):

English translation 1573

Immediately in the first Mishnah, they emphasize "they said three things." And in the following Mishnah:

גלייך במשנה ראשונה איז מען מדגיש "הם אמרו שלשה דברים". ובמשנה שלאח"ז:

English translation 1574

"Upon three things the world stands, etc." And at the end of the chapter:

"על שלשה דברים העולם עומד כו'". ובסיום הפרק:

English translation 1575

"Upon three things the world endures, etc."

"על שלשה דברים העולם קיים כו'".

English translation 1576

And likewise in the Mishnayot in between –

ועד"ז אין די משניות בינתיים –

English translation 1577

one sees how in every Mishnah there are three things

זעט מען ווי אין יעדער משנה שטייען שלשה דברים

English translation 1578

(even though it is not explicitly emphasized that "they said three things"),

(אע"פ אז מ'איז דאס ניט מדגיש בפירוש אז "הם אמרו שלשה דברים"),

English translation 1579

as explained in the notes *195 that even in the Mishnayot where one seemingly sees four or five things,

כמבואר בנ"ך *195 אז אפילו אין די משניות וואו מ'זעט לכאורה ד' אדער ה' דברים,

English translation 1580

it is in truth only three things, etc.

איז דאס באמת נאר ג' דברים כו'.

English translation 1581

One sees from this the connection of Pirkei Avot,

זעט מען דערפון די שייכות פון פרקי אבות,

English translation 1582

and their beginning

והתחלתם

English translation 1583

(which is learned immediately after Passover),

(וואס מ'לערנט גלייך נאך פסח),

English translation 1584

with the matter of the redemption –

מיט ענין הגאולה –

English translation 1585

the content of Passover and of the month of Nissan,

דער תוכן פון פסח און פון חודש ניסן,

English translation 1586

which on the Shabbat after Passover and on the last Shabbat of the month of Nissan one begins to learn Pirkei Avot.

וואס בשבת שלאחר הפסח און בשבת האחרון פון חודש ניסן הויבט מען אן לערנען פרקי אבות.

English translation 1587

And the explanation of the matter:

וביאור הענין:

English translation 1588

The content of Tractate Avot is "ethics and character traits,"

דער תוכן פון מסכת אבות איז "מוסרים ומדות" 196,

English translation 1589

which is one of the reasons for the study of Pirkei Avot between Passover and Shavuot,

וואס דאס איז איינער פון די טעמים אויף לימוד פרקי אבות בין פסח לעצרת,

English translation 1590

because then it is a time when the coarseness of the body stands in full force,

ווייל דאן איז א זמן ווען דער חומר הגוף שטייט בתוקף,

English translation 1591

therefore one studies the tractate which is "full of rebukes and awakens a person to pursue every good trait, etc.,"

דערפאר לערנט מען די מסכת וואס איז "מלאה תוכחות ומעוררת האדם לרדוף אחר כל מדה טובה כו'" 197,

English translation 1592

that is, the content of the study of Pirkei Avot is –

ד.ה. אז דער תוכן פון לימוד פרקי אבות איז –

English translation 1593

the matter of refining and purifying the character traits and the coarseness of the body.

דער ענין פון בירור וזיכוך המדות און חומר הגוף 198.

English translation 1594

This is also connected with the reason for the study of Pirkei Avot between Passover and Shavuot as a preparation for the giving of the Torah –

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיטן טעם אויף לימוד פרקי אבות בין פסח לעצרת אלס הכנה צו מתן תורה –

English translation 1595

because as a preparation for the giving of the Torah, one must have the refinement and purification of the seven character traits.

ווייל אלס הכנה צו מתן תורה דארף מען האבן דעם בירור וזיכוך פון די ז' מדות 199.

English translation 1596

And one could say,

ויש לומר,

English translation 1597

that the six chapters of Pirkei Avot

אז די ששה פרקים פון פרקי אבות

English translation 1598

(and that which is recited before and after each chapter)

(און דאס וואס מ'זאגט לפני ולאחרי כל פרק)

English translation 1599

correspond to the six character traits,

זיינען כנגד די שש מדות 200,

English translation 1600

and the giving of the Torah corresponds to the seventh character trait.

און מתן תורה איז כנגד דער מדה השביעית.

English translation 1601

This is the essential content of the service in this time –

וואס דאס איז דער עיקר תוכן העבודה בזמן הזה –

English translation 1602

the service of refining the character traits.

די עבודה פון בירור המדות 201.

English translation 1603

That is, in Pirkei Avot is reflected the overall content of the service of man

ד.ה. אז אין פרקי אבות שפיגלט זיך אפ כללות תוכן עבודת האדם

English translation 1604

(in this time) –

(בזמן הזה) –

English translation 1605

refinement and purification of the character traits.

בירור וזיכוך המדות.

English translation 1606

And based on this, one can explain the connection of this with the redemption and the resurrection of the dead.

ועפ"ז יש לבאר די שייכות דערפון מיט דער גאולה ותחה"מ.

English translation 1607

Therefore, before Pirkei Avot, they preface the Mishnah "All of Israel have a share in the World to Come, etc.,"

וואס דערפאר איז מען מקדים פאר פרקי אבות די משנה "כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב כו'",

English translation 1608

the matter of the resurrection of the dead:

ענין תחה"מ:

English translation 1609

The ultimate perfection of the service in refining the character traits and the service of Torah scholars in general

די תכלית השלימות פון דער עבודה בבירור המדות און די עבודה פון לומדי תורה בכלל

English translation 1610

(the matter of the giving of the Torah) –

(דער ענין פון מתן תורה) –

English translation 1611

is that all matters which exist in potential should come forth in actuality and in revelation.

איז אז אלע ענינים וואס זיינען דא בכח זאלן ארויסקומען בפועל ובגילוי.

English translation 1612

Above, indeed, "there is no potential lacking actuality,"

למעלה איז טאקע "אין כח חסר פועל" 202,

English translation 1613

but below, perfection comes about through a thing emerging from potential into actuality.

אבער למטה קומט צו א שלימות דורך דעם וואס א זאך קומט ארויס מן הכח אל הפועל.

English translation 1614

The ultimate perfection of this matter, that all matters come forth from potential into actuality –

וואס די תכלית השלימות פון דעם ענין אז אלע ענינים קומען ארויס מן הכח אל הפועל –

English translation 1615

is the matter of the resurrection of the dead:

איז דער ענין פון תחיית המתים 203:

English translation 1616

As long as the resurrection of the dead does not yet exist in actuality

כל זמן ס'איז נאך ניטא תחיית המתים בפועל

English translation 1617

(and it is only in potential)

(און ס'איז נאר בכח)

English translation 1618

there is a lack in ultimate perfection. Until, as is brought in the discourses of Chassidus,

פעלט אין תכלית השלימות. ביז ווי עס ווערט געבראכט בדרושי חסידות 204,

English translation 1619

that even the Patriarchs and Moses our teacher,

אז אפילו די אבות און משה רבינו,

English translation 1620

who have already been in the Garden of Eden for many years and will be elevated there in ascents without measure,

וואס זיי געפינען זיך שוין א ריבוי שנים אין גן עדן און ווערן דארטן נתעלה בעליות עד אין שיעור,

English translation 1621

will need to rise for the resurrection of the dead,

וועלן דארפן אויפשטיין צו תחיית המתים,

English translation 1622

souls in bodies,

נשמות בגופים,

English translation 1623

in order to reach their ultimate perfection!

בכדי קומען צו זייער תכלית השלימות!

English translation 1624

As the Alter Rebbe ruled

ווי דער אלטער רבי פסק'נט

English translation 1625

(according to the opinion of the Ramban),

(כדעת הרמב"ן),

English translation 1626

that the ultimate perfection of the reward is

אז תכלית שלימות השכר איז

English translation 1627

(not the Garden of Eden, but)

(ניט גן עדן, נאר)

English translation 1628

the resurrection of the dead,

תחיית המתים,

English translation 1629

souls in bodies.

נשמות בגופים.

English translation 1630

And one could say that this is the reason why one begins Pirkei Avot with the Mishnah "All of Israel have a share in the World to Come, etc.,"

וי"ל אז דאס איז דער טעם פארוואס מ'הויבט אן פרקי אבות מיט דער משנה "כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב כו'",

English translation 1631

because of the matter of the resurrection of the dead

וועגן דעם ענין פון תחה"מ

English translation 1632

(in the future redemption)

(בגאולה העתידה)

English translation 1633

which will be for "all of Israel" –

וואס וועט זיין פאר "כל ישראל" –

English translation 1634

because the resurrection of the dead is the ultimate perfection and ultimate reward of Torah scholars and of the service of man in refining and purifying the character traits

ווייל תחה"מ איז תכלית השלימות ותכלית השכר פון לומדי תורה און פון עבודת האדם בבירור וזיכוך המדות

English translation 1635

(the primary service in this time) –

(דער עיקר עבודה בזמן הזה) –

English translation 1636

the content of Pirkei Avot.

דער תוכן פון פרקי אבות.

English translation 1637

Therefore,

דעריבער,

English translation 1638

before one studies the chapters of Pirkei Avot themselves,

איידער מ'לערנט די פרקים פון פרקי אבות עצמם,

English translation 1639

one begins with the introduction of "All of Israel have a share in the World to Come, etc.,"

הויבט מען אן מיט דער הקדמה פון "כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב כו'",

English translation 1640

the resurrection of the dead –

תחה"מ –

English translation 1641

because this is an empowerment in the service of refining and purifying the character traits and the coarseness of the body as a preparation for the giving of the Torah, which one derives from the study in the chapters themselves,

ווייל דאס איז א נתינת כח אין דער עבודה פון בירור וזיכוך המדות און חומר הגוף אלס הכנה צו מ"ת וואס מ'נעמט ארויס פון דעם לימוד אין די פרקים עצמם,

English translation 1642

that in the service, the matter of the redemption and the resurrection of the dead should be felt –

אז אין דער עבודה זאל זיך אנהערן דער ענין הגאולה ותחה"מ –

English translation 1643

the ultimate perfection

תכלית השלימות

English translation 1644

(and the reward)

(והשכר)

English translation 1645

of the service.

פון דער עבודה.

English translation 1646

And this is emphasized further in that Pirkei Avot begins with "Moses" –

און דאס איז מודגש נאכמער אין דעם וואס פרקי אבות הויבט זיך אן מיט "משה" –

English translation 1647

the first redeemer is the final redeemer.

גואל ראשון הוא גואל אחרון.

English translation 1648

And then the third matter –

און דערנאך דער דריטער ענין –

English translation 1649

that in the entire first chapter the matter of three is emphasized,

אז אין כל פרק ראשון שטייט בהדגשה דער ענין פון שלשה,

English translation 1650

which is connected to the future redemption and the resurrection of the dead,

וואס איז פארבונדן מיט דער גאולה העתידה און תחה"מ,

English translation 1651

as mentioned above.

כנ"ל.

English translation 1652

And based on this, one can also explain that the recitation of Pirkei Avot begins on the Shabbat after Passover and the last Shabbat of the month of Nissan –

ועפ"ז יש לבאר אויך דאס וואס אמירת פרקי אבות הויבט זיך אן אין דעם שבת נאך פסח און דער שבת האחרון פון חודש ניסן –

English translation 1653

because the overall content of them is the matter of the redemption,

ווייל כללות תוכנם איז דער ענין הגאולה,

English translation 1654

"In Nissan they were redeemed and in Nissan they are destined to be redeemed."

"בניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל".

English translation 1655

One must still understand:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 1656

Why must one come to three matters in Pirkei Avot that emphasize the matter of the redemption [a)

פארוואס דארף מען אנקומען צו דריי ענינים אין פרקי אבות וואס זיינען מדגיש דעם ענין הגאולה [א)

English translation 1657

"All of Israel have a share in the World to Come, etc.",

"כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב כו'",

English translation 1658

b) "Moses" the first redeemer is the final redeemer,

ב) "משה" גואל ראשון הוא גואל אחרון,

English translation 1659

c) the emphasis on three in the entirety of the chapter] –

ג) די הדגשה אויף שלשה אין כללות הפרק] –

English translation 1660

It is after all "for it is not an empty thing for you,

ס'איז דאך "כי לא דבר ריק הוא מכם 205,

English translation 1661

and if it is empty,

ואם הוא ריק,

English translation 1662

it is from you",

מכם הוא" 206,

English translation 1663

one should have chosen one matter,

האט מען געדארפט אויסקלייבן איין ענין,

English translation 1664

the most tasteful matter or that which is more fitting etc.;

דעם געשמאקסטן ענין אדער דאס וואס לייגט זיך מער וכו';

English translation 1665

Why must one come to three matters?

פארוואס דארף מען אנקומען צו דריי ענינים?

English translation 1666

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1667

It has been spoken about many times,

מ'האט גערעדט כמ"פ 207,

English translation 1668

that three indicates the matter of unification;

אז שלשה באווייזט אויף דעם ענין פון התאחדות;

English translation 1669

"One" emphasizes that initially it is only one thing. "Two" indicates that there are already two

"אחד" איז מדגיש אז ס'איז מלכתחילה נאר איין זאך. "שני" באווייזט אז ס'איז שוין דא צוויי

English translation 1670

[the minimum of a plurality is two]

["מיעוט רבים שנים" 208]

English translation 1671

which leaves room for differences of opinion and dispute etc.,

וואס דאס לאזט אן ארט אויף חילוקי דיעות ומחלוקת כו',

English translation 1672

but "third" decides between them and makes peace in its heights,

משא"כ "שלישי" איז מכריע ביניהם 209 און עושה שלום במרומיו 210,

English translation 1673

meaning, "third" brings about that a plurality becomes a unification.

ד.ה. "שלישי" טוט אויף אז אין א רבים זאל ווערן א התאחדות.

English translation 1674

And within this itself –

און אין דעם גופא –

English translation 1675

in the matter of a plurality and unification among them –

אין דעם ענין פון א רבים והתאחדות ביניהם –

English translation 1676

there are levels:

זיינען פאראן דרגות:

English translation 1677

"The minimum of a plurality is two." Higher than that –

"מיעוט רבים שנים". נאך העכער –

English translation 1678

a plurality is not less than three. For in order for there to be a court, one must specifically have three. Then there is a court of five and of seven and of ten. Until there is the completeness of a plurality –

אין רבים פחות משלשה 211. וואס בכדי עס זאל זיין א בית דין דארף מען האבן דוקא שלשה 212. דערנאך איז דא א ב"ד של חמשה 212 ושל שבעה 212 ושל עשרה 213. ביז ס'איז דא די שלימות פון א רבים –

English translation 1679

six hundred thousand of Israel,

ששים ריבוא מישראל,

English translation 1680

about whom one must say "Blessed is the Knower of secrets"

וואס אויף זיי דארף מען זאגן "ברוך חכם הרזים"

English translation 1681

(as the Gemara says in Berachot).

(ווי די גמרא זאגט אין ברכות 214).

English translation 1682

And this is connected to the matter of the gathering,

וואס דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין ההתוועדות,

English translation 1683

like this present gathering,

ווי די איצטיקע התוועדות,

English translation 1684

where a multitude of Israel gather together and become unified in one gathering,

וואו א ריבוי מישראל קלייבן זיך צוזאמען און ווערן נתאחד אין איין התוועדות,

English translation 1685

as is known *214 the "note that came down from heaven" that the Alter Rebbe transmitted in connection with the greatness of the matter of the gathering and how much it can accomplish.

כידוע *214 די "פתקא אשר משמי שמיא נחיתא" וואס דער אלטער רבי האט איבערגעגעבן בקשר מיטן גודל ענין ההתוועדות און וויפל דאס קען אויפטאן.

English translation 1686

And as is known the advantage of a congregation regarding all matters of Torah and commandments.

וכידוע די מעלה פון א ציבור בנוגע צו אלע ענינים פון תומ"צ 215.

English translation 1687

And regarding this –

ועד"ז –

English translation 1688

it is explained in Kuntres Hachaltzu the advantage of accepting good resolutions in a congregation,

איז מבואר אין קונטרס החלצו 216 די מעלה פון אננעמען החלטות טובות בציבור,

English translation 1689

which then receives more force etc.,

וואס דעמולט באקומט עס מער תוקף וכו',

English translation 1690

because many people have resolved it together.

וויבאלד אז כמה וכמה האבן דאס מחליט געווען צוזאמען.

English translation 1691

That is, although after one resolves good resolutions, several matters can interfere with them,

ד.ה. כאטש אז לאחרי ווי מ'איז מחליט החלטות טובות קענען זיך אין דעם אריינמישן כמה ענינים,

English translation 1692

and as our Sages said "how many troubles have passed over them",

וע"ד מאחז"ל 217 "כמה הרפתקי עדו עלייהו",

English translation 1693

nevertheless, at the time when one accepts the resolutions in public, this adds to the force of the matter.

איז אבער בשעת מען נעמט אָן די החלטות ברבים איז דאס מוסיף בתוקף הענין.

English translation 1694

And this is also connected to those who provided drink at this gathering in connection with:

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט די וואס האבן צוגעשטעלט משקה בהתוועדות זו בקשר מיט:

English translation 1695

a) a celebration that will take place in the coming days,

א) א מסיבה וואס קומט פֿאָר בימים הבאים,

English translation 1696

and b) students who are traveling overseas,

און ב) תלמידים וואס פארן מעבר לים,

English translation 1697

and in the language of the haftarah of Shabbat Chol Hamoed Sukkot "and He guided them in their travels",

ובלשון ההפטרה דאחש"פ 218 "והדריך בנעלים",

English translation 1698

in order to disseminate Torah and Judaism,

בכדי צו מפיץ זיין תורה ויהדות,

English translation 1699

and of course –

און כמובן –

English translation 1700

also to receive from those greater than them,

אויך אויף צו מקבל זיין פון גרעסערע פון זיי,

English translation 1701

but also to influence all those around them

אבער אויך אויף משפיע זיין אויף אלע ארום זיי

English translation 1702

[as is known that every thing in the world is both a receiver and an influencer,

[כידוע אז יעדער זאך אין וועלט איז סיי א מקבל און סיי א משפיע 219,

English translation 1703

and certainly this is so in Torah,

ועאכו"כ אז אזוי איז דאס אין תורה,

English translation 1704

because He looked into the Torah and created the world,

ווארום אסתכל באורייתא וברא עלמא 220,

English translation 1705

from Torah it is drawn into the world].

פון תורה ווערט עס נמשך אין וועלט].

English translation 1706

And from them others will see and do likewise.

ומהם יראו וכן יעשו רבים.

English translation 1707

Let them now go up and say "L'chaim",

זאלן זיי איצטער צוגיין און זאגן "לחיים",

English translation 1708

and then distribute a portion of the drink here,

און דערנאך טיילן א חלק פון די משקה דא,

English translation 1709

and the rest –

והשאר –

English translation 1710

at the celebration or in the places where they are traveling.

בא דער מסיבה אדער אין די ערטער וואו זיי פארן.

English translation 1711

And through this, there will be even more added to the force of the resolutions in public at this gathering in connection with the aforementioned celebration and in connection with the journey overseas for the dissemination of Torah and Judaism.

און דורך דעם וועט נאכמער צוקומען אין תוקף ההחלטות ברבים בהתוועדות זו בקשר מיט דער מסיבה הנ"ל און בקשר מיט דער נסיעה מעבר לים אויף הפצת התורה והיהדות.

English translation 1712

Including also,

כולל אויך,

English translation 1713

that each one will surely take strength for all matters of his service from this Shabbat,

אז יעדערער וועט זיכער נעמען כח אויף כל עניני עבודה שלו פון דעם שבת,

English translation 1714

the last Shabbat in the month of Nissan,

דער לעצטער שבת בחודש ניסן,

English translation 1715

which is also always the Shabbat of blessing the month of Iyar,

וואס איז אלעמאל אויך שבת מברכים חודש אייר,

English translation 1716

the initials of which are "I am the Lord your Healer"

ר"ת "אני 221 ה' רופאך" 222

English translation 1717

[similar to "I open your graves"],

[ע"ד "אני פותח את קברותיכם"],

English translation 1718

which is in a manner of "I will not place upon you

וואס איז אין אן אופן פון "לא אשים עליך

English translation 1719

(initially)

(מלכתחילה 223)

English translation 1720

for I am the Lord your Healer".

כי אני ה' רופאך".

English translation 1721

And in particular, now one comes after the eating of matzah on the holiday of Passover –

ובפרט אז מ'קומט איצטער נאך אכילת מצה בחג הפסח –

English translation 1722

And it is known that the Torah was transmitted through his holiness, my father-in-law, the Rebbe:

וידוע די תורה איבערגעגעבן ע"י כ"ק מו"ח אדמו"ר 224:

English translation 1723

The Alter Rebbe said that "food of faith" is the first night,

דער אלטער רבי האט געזאגט מיכלא דמהימנותא 225 איז די ערשטע נאכט,

English translation 1724

"food of healing" –

מיכלא דאסותא 225 –

English translation 1725

the second night. And the Mitteler Rebbe explained,

די צווייטע נאכט. און דער מיטעלער רבי האט מסביר געווען,

English translation 1726

that the difference is,

אז דער חילוק איז,

English translation 1727

if the healing brings the faith,

אויב די רפואה ברענגט די אמונה,

English translation 1728

then one was previously sick and one receives a healing,

איז מען דאך פריער קראנק געווען און מען קריגט א רפואה,

English translation 1729

but not so the opposite,

משא"כ להיפך,

English translation 1730

one becomes from the outset not sick at all.

ווערט מען גאר לכתחילה ניט קראנק.

English translation 1731

And may it be His will that it should be so for each and every one of Israel;

ויה"ר אז אזוי זאל זיין בא כאו"א מישראל;

English translation 1732

One now stands at the beginning of a new year,

מ'שטייט דאך איצטער בהתחלה פון א שנה חדשה,

English translation 1733

at the end of the month of Nissan,

בסוף חודש ניסן,

English translation 1734

which is "the new year for kings and for festivals",

וואס איז "ראש השנה למלכים ולרגלים" 226,

English translation 1735

and "all Israel are children of kings",

וואס "כל ישראל בני מלכים הם" 227,

English translation 1736

indeed they are kings

ביז מלכים הם

English translation 1737

(as it is stated in Tikkunei Zohar) –

(ווי עס שטייט אין תקו"ז 228) –

English translation 1738

may it be for all Jews from the outset "I will not put upon you any disease, for I am the Lord your Healer". And all Jews,

זאל בא אלע אידן זיין מלכתחילה "לא אשים עליך כי אני ה' רופאך". און אלע אידן,

English translation 1739

all "kings",

אלע "מלכים",

English translation 1740

will go to receive the face of King Moshiach,

וועלן גיין מקבל זיין פני מלך המשיח,

English translation 1741

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1742

and with joy and a good heart.

ובשמחה ובטוב לבב.

English translation 1743

[His holiness the Rebbe shlita gave a bottle of liquor to the honorable R. D.R. shiy"a (for the farbrengen in connection with the day of the founding of Tzach on the 2nd of Iyar).

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן קנקן משקה להר"ר ד.ר. שיחי' (עבור ההתוועדות בקשר עם יום התייסדות צא"ח בב' אייר).

English translation 1744

And to the students, the emissaries shiy"a traveling to Melbourne,

ולהתלמידים השלוחים שיחיו הנוסעים למעלבורן,

English translation 1745

Australia. And he commanded the aforementioned to announce about the time and place etc. of the gathering and the journey.

אוסטרליא. וצוה להנ"ל להכריז אודות הזמן והמקום כו' המסיבה והנסיעה.

English translation 1746

Afterward he began to sing "And I will empty out for you a blessing"].

אח"כ התחיל לנגן "והריקותי לכם ברכה"].

English translation 1747

The explanation in the matters in Rashi's commentary

דער ביאור אין די ענינים בפרש"י

English translation 1748

(at least in brief):

(עכ"פ בקיצור):

English translation 1749

Rashi does not need to explain in what consists the great severity of the prohibition of blood more than other prohibitions in the Torah

רש"י דארף ניט מפרש זיין אין וואס עס באשטייט דער חומר גדול פון איסור דם מער ווי אנדערע איסורים אין תורה

English translation 1750

(because of which specifically regarding the prohibition of blood it is stated "I will set My face") –

(וואס דערפאר שטייט דוקא בא איסור דם "ונתתי פני") –

English translation 1751

because the verse itself states the reason for this

ווייל דער פסוק אליין זאגט דעם טעם אויף דעם

English translation 1752

(and it emphasizes this several times in the continuation of the portion):

(און איז דאס מדגיש כמה פעמים בהמשך הפרשה):

English translation 1753

"I will set My face against the soul that eats the blood etc. for the soul of the flesh is in the blood."

"ונתתי פני בנפש האוכלת את הדם גו' כי נפש הבשר בדם הוא" 229.

English translation 1754

From this the five-year-old studying Scripture understands the greatness of the severity of eating blood –

פארשטייט דערפון דער בן חמש למקרא דעם גודל החומר פון אכילת דם –

English translation 1755

because with this one touches the soul of the flesh

ווארום דערמיט רירט מען אן בנפש הבשר

English translation 1756

("for the soul of the flesh is in the blood").

("כי נפש הבשר בדם הוא" 230).

English translation 1757

And in particular, the five-year-old studying Scripture remembers what he learned at the beginning of the book of Genesis,

ובפרט אז דער בן חמש למקרא געדענקט וואס ער האט געלערנט אין אנהויבס חומש בראשית,

English translation 1758

that initially the prohibition was upon Adam the first that he may not eat any meat,

אז לכתחילה איז דער איסור געווען אויף אדם הראשון אז ער טאר ניט עסן קיין שום בשר,

English translation 1759

only "I have given you every herb etc. the tree which has fruit of a tree etc. to you it shall be for food",

נאר "נתתי לכם את כל עשב גו' העץ אשר בו פרי עץ גו' לכם יהי' לאכלה" 231,

English translation 1760

"and He did not permit Adam and his wife to kill a creature and eat meat" –

"ולא הרשה לאדם ולאשתו להמית ברי' ולאכול בשר" 232 –

English translation 1761

for how can a person kill

ווייל ווי קען דען א מענטש הרג'נען

English translation 1762

(take the soul of)

(צונעמען די נפש פון)

English translation 1763

a living creature in order that he should have something to eat!

א בעל חי בכדי ער זאל האבן וואס צו עסן!

English translation 1764

And only after the flood, for some reason, one needed to come to meat,

און ערשט נאכן מבול האט מען מאיזה סיבה געדארפט אנקומען צו בשר,

English translation 1765

the Almighty permitted to the children of Noah the eating of meat,

האט דער אויבערשטער מתיר געווען לבני נח אכילת בשר,

English translation 1766

"every moving thing that lives shall be for you for food, like the green herb I have given you everything". But even then there was a limitation –

"כל רמש אשר הוא חי לכם יהי' לאכלה כירק עשב נתתי לכם את כל" 233. אבער אויך דעמולט איז געווען די הגבלה –

English translation 1767

"only flesh with its soul, its blood, you shall not eat",

"אך בשר בנפשו דמו לא תאכלו" 234,

English translation 1768

"He forbade them a limb from a living animal,

"אסר להם אבר מן החי,

English translation 1769

that is, as long as its soul is in it, you shall not eat the flesh",

כלומר כל זמן שנפשו בו לא תאכלו הבשר" 235,

English translation 1770

and in continuation of this –

ובהמשך לזה –

English translation 1771

also comes the prohibition "but your blood for your souls I will require etc.",

קומט אויך דער איסור "אך את דמכם לנפשותיכם אדרוש גו'" 236,

English translation 1772

"even though I permitted you the taking of a soul from an animal, your blood I will require from the one who sheds blood himself",

"אע"פ שהתרתי לכם נטילת נשמה בבהמה את דמכם אדרוש מהשופך דם עצמו" 237,

English translation 1773

and the prohibition of "one who sheds the blood of a man within a man".

און דער איסור פון "שופך דם האדם באדם" 238.

English translation 1774

And after this there was the prohibition

ועד"ז איז דערנאך געווען דער איסור

English translation 1775

(for Jews)

(פאר אידן)

English translation 1776

of eating blood.

פון אכילת דם.

English translation 1777

From this the five-year-old studying Scripture understands the greatness of the severity in the matter of touching the soul of another,

פארשטייט דערפון דער בן חמש למקרא דעם גודל החומר אין דעם ענין פון אנרירן די נפש פון א צווייטן,

English translation 1778

even the soul of an animal.

אפילו בנפש בהמה.

English translation 1779

Consequently, he also understands the greatness of the severity in eating blood,

במילא פארשטייט ער אויך דעם גודל החומר אין אכילת דם,

English translation 1780

"for the soul of the flesh is in the blood" –

"כי נפש הבשר בדם הוא" –

English translation 1781

because with this he touches the soul of the flesh –

ווייל דערמיט רירט ער אן בנפש הבשר –

English translation 1782

a severity that does not exist in any other prohibition,

א חומר וואס איז ניטא אין קיין אנדער איסור,

English translation 1783

not in the prohibition of Shabbat,

ניט אין איסור שבת,

English translation 1784

not in idolatry and the like.

ניט אין עבודה זרה וכיו"ב.

English translation 1785

Therefore, specifically regarding this prohibition it is stated "I will set My face",

דעריבער איז דוקא בא דעם איסור שטייט "ונתתי פני",

English translation 1786

but not so regarding other prohibitions, even the most severe prohibitions –

משא"כ ביי אנדערע איסורים אפילו איסורים חמורים ביותר –

English translation 1787

because specifically regarding blood there is the matter of "the soul of the flesh is in the blood".

ווייל דוקא בא דם איז דא דער ענין פון "נפש הבשר בדם הוא".

English translation 1788

[And that which also regarding the prohibition of Molech it is stated "I will set My face" –

[און דאס וואס אויך ביי איסור מולך שטייט "ונתתי פני" –

English translation 1789

Rashi also does not need to explain,

דארף רש"י אויך ניט מפרש זיין,

English translation 1790

because there too the verse itself states the reason for the greatness of the severity in this:

ווייל אויך דארטן זאגט דער פסוק אליין דעם טעם אויף דעם גודל החומר שבזה:

English translation 1791

"for he gave of his seed to Molech in order to defile My sanctuary and to profane My holy name",

"כי מזרעו נתן למולך למען טמא את מקדשי ולחלל את שם קדשי",

English translation 1792

not ordinary idolatry,

ניט סתם עבודה זרה,

English translation 1793

but a unique severity in this –

נאר א חומר מיוחד בזה –

English translation 1794

that he gives over "his seed" to Molech].

אז ער גיט אפ "זרעו" למולך].

English translation 1795

The reason why Rashi quotes from the verse also the word "I will set"

דער טעם פארוואס רש"י איז מעתיק פון פסוק אויך דעם ווארט "ונתתי"

English translation 1796

(and likewise in the portion of Kedoshim –

(ועד"ז בפ' קדושים –

English translation 1797

"I will set My face")

"אתן את פני")

English translation 1798

is –

איז –

English translation 1799

because this is the foundation of his entire commentary:

ווייל דאס איז דער יסוד אויף זיין גאנצן פירוש:

English translation 1800

What compels Rashi not to explain that "panai" means here

וואס איז מכריח רש"י'ן ניט צו מפרש זיין אז "פני" מיינט דא

English translation 1801

(and in Parshat Kedoshim)

(ובפ' קדושים)

English translation 1802

simply

בפשטות

English translation 1803

("my face"),

("פנים שלי"),

English translation 1804

as in the other places in the Torah,

ווי בשאר המקומות שבתורה,

English translation 1805

but to explain that this means "my leisure"? The compulsion for this is that here it says "venatati panai"

נאר צו מפרש זיין אז דאס מיינט "פנאי שלי"? איז דער הכרח דערפון וואס דא שטייט "ונתתי פני"

English translation 1806

(and in Parshat Kedoshim "eten et panai"):

(און בפ' קדושים "אתן את פני"):

English translation 1807

the term "giving"

דער לשון נתינה

English translation 1808

("venatati")

("ונתתי")

English translation 1809

is not appropriate to say regarding "panai",

פאסט ניט זאגן אויף "פני",

English translation 1810

the term "giving" is appropriate to say regarding a physical object,

לשון נתינה פאסט זאגן אויף א דבר גשמי,

English translation 1811

whereas regarding "panai" it is appropriate to say the term "her'eti et panai" or "esa et panai"

משא"כ אויף "פני" פאסט זאגן דעם לשון "הראתי את פני" אדער "אשא את פני"

English translation 1812

(like "yisa Hashem panav"),

(ע"ד "ישא ה' פניו" 239),

English translation 1813

but not the term "venatati panai"?!

אבער ניט דעם לשון "ונתחי פני"?!

English translation 1814

This compels Rashi to explain,

איז דאס מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין,

English translation 1815

since here it says "venatati panai"

וויבאלד אז דא שטייט "ונתחי פני"

English translation 1816

(and in Parshat Kedoshim –

(און בפ' קדושים –

English translation 1817

"eten et panai"),

"אתן את פני"),

English translation 1818

it does not mean "my face"

מיינט עס ניט "פנים שלי"

English translation 1819

(as in the other places in the Torah),

(כבשאר המקומות בתורה),

English translation 1820

but rather "my leisure",

נאר "פנאי שלי",

English translation 1821

regarding which the term "giving" is appropriate

וואס אויף דעם פאסט דער לשון נתינה

English translation 1822

("venatati",

("ונתתי",

English translation 1823

"eten").

"אתן").

English translation 1824

Therefore Rashi also quotes from the verse the word "venatati"

דערפאר איז רש"י מעתיק פון פסוק אויך דער ווארט "ונתתי"

English translation 1825

(and "eten"),

(און "אתן"),

English translation 1826

not because he is explaining something about this word,

ניט ווייל ער איז עפעס מפרש אויף דעם ווארט,

English translation 1827

but because this is the foundation for his explanation that "panai" means here "my leisure".

נאר ווייל דאס איז דער יסוד אויף זיין פירוש אז "פני" מיינט דא "פנאי שלי".

English translation 1828

The explanation in Rashi on the verse "kema'aseh eretz Mitzrayim etc.":

דער ביאור בפרש"י עה"פ "כמעשה ארץ מצרים גו'":

English translation 1829

When one teaches this verse

בשעת מ'לערנט דעם פסוק

English translation 1830

("kema'aseh eretz Mitzrayim etc.")

("כמעשה ארץ מצרים וגו'")

English translation 1831

without Rashi, a child of five years old has a question –

אָן פרש"י ווערט באם בן חמש א שאלה –

English translation 1832

that the entire verse does not fit in here:

אז דער גאנצער פסוק פאסט דא ניט אריין:

English translation 1833

In the verse before this it says "Vayedaber Hashem el Moshe lemor,

אין דעם פסוק שלפנ"ז שטייט "וידבר ה' אל משה לאמר,

English translation 1834

daber el Bnei Yisrael ve'amarta aleihem ani Hashem Elokeichem",

דבר אל בנ"י ואמרת אליהם אני ה' אלקיכם",

English translation 1835

and in the verses after this it says "et mishpatai ta'asu ve'et chukotai tishmeru lalechet bahem ani Hashem Elokeichem,

און אין די פסוקים שלאח"ז שטייט "את משפטי תעשו ואת חוקותי תשמרו ללכת בהם אני ה' אלקיכם,

English translation 1836

ushmartem et chukotai ve'et mishpatai asher ya'aseh otam ha'adam vachai bahem ani Hashem".

ושמרתם את חוקותי ואת משפטי אשר יעשה אותם האדם וחי בהם אני ה'".

English translation 1837

That is, it speaks here about the general commandment that Jews must fulfill Torah and mitzvot

ד.ה. אז דא רעדט זיך וועגן דעם כללות'דיקן ציווי אז אידן דארפן מקיים זיין תורה ומצוות

English translation 1838

("ushmartem et chukotai ve'et mishpatai"),

("ושמרתם את חוקותי ואת משפטי"),

English translation 1839

and it is understood that this includes that one should not do anything that is contrary to "chukotai" and "mishpatai" and contrary to "ani Hashem Elokeichem",

וכמובן אז דאס איז כולל אז מ'זאל ניט טאן קיין שום זאך וואס איז היפך פון "חוקותי" און "משפטי" און היפך פון "אני ה' אלקיכם",

English translation 1840

not only "kema'aseh eretz Mitzrayim asher y'shavtem bah lo ta'asu uch'ma'aseh eretz Canaan asher ani meivi etchem shamah lo ta'asu etc.",

ניט נאר "כמעשה ארץ מצרים אשר ישבתם בה לא תעשו וכמעשה ארץ כנען אשר אני מביא אתכם שמה לא תעשו גו'",

English translation 1841

but nothing that is contrary to the will of Hashem –

נאר קיין שום זאך וואס איז היפך רצון ה' –

English translation 1842

so how does the verse "kema'aseh eretz Mitzrayim etc. lo ta'asu etc." fit in here in the middle?!

היינט ווי פאסט דא אריין אינמיטן דער פסוק "כמעשה ארץ מצרים גו' לא תעשו גו'"?!

English translation 1843

Therefore Rashi cannot teach here that the prohibition here is because of "asher y'shavtem bah" and "asher ani meivi etchem shamah" –

דעריבער קען רש"י דא ניט לערנען אז דער איסור דא איז מצד דעם וואס "אשר ישבתם בה" און "אשר אני מביא אתכם שמה" –

English translation 1844

because then the connection of this verse to the verses before and after, which do not speak specifically about refraining from the customs of the land in which you dwell,

ווייל דעמולט איז ניט מובן די שייכות פון דעם פסוק צו די פסוקים שלפנ"ז ושלאח"ז וואס רעדן ניט דוקא וועגן זיך אפהיטן פון מנהג אנשי המדינה אשר ישבתם בה,

English translation 1845

but about refraining from all matters that are contrary to "chukotai" and "mishpatai" and contrary to "ani Hashem Elokeichem", would not be understood.

נאר וועגן אפהיטן זיך פון אלט ענינים וואס זיינען היפך פון "חוקותי" און "משפטי" און היפך פון "אני ה' אלקיכם".

English translation 1846

It could be understood if this verse

בשלמא אויב דער פסוק

English translation 1847

("kema'aseh eretz Mitzrayim etc.")

("כמעשה ארץ מצרים וגו'")

English translation 1848

stood alone,

וואלט געשטאנען באזונדער,

English translation 1849

one would need to explain that it speaks about a matter in itself –

וואלט מען געדארפט מפרש זיין אז דאס רעדט זיך וועגן אן ענין בפ"ע –

English translation 1850

the special caution that one must have from "lo ta'asu" like the customs of the place in which you dwell

די זהירות מיוחדת וואס מ'דארף האבן פון "לא תעשו" כמנהג אנשי המקום אשר ישבתם בה

English translation 1851

(even if their deeds are not more corrupt than all the nations);

(אפילו אויב מעשיהם זיינען ניט מקולקלים מכל האומות);

English translation 1852

but since this verse does not come alone,

אבער וויבאלד אז דער פסוק קומט ניט אליין,

English translation 1853

but comes in the middle of a matter that speaks about the general fulfillment of "chukotai" and "mishpatai"

נאר קומט אינמיטן אן ענין וואס רעדט וועגן כללות קיום "חוקותי" און "משפטי"

English translation 1854

(and the negation of all matters contrary to the will of Hashem),

(און שלילה פון אלע ענינים היפך רצון ה'),

English translation 1855

one must say that also the verse "kema'aseh eretz Mitzrayim etc." comes as a continuation of this general commandment of "ani Hashem Elokeichem"

דארף מען זאגן אז אויך דער פסוק "כמעשה ארץ מצרים וגו'" קומט בהמשך צו דעם ציווי כללי פון "אני ה' אלקיכם"

English translation 1856

(that one should fulfill everything that the Almighty says and refrain from everything that is contrary to this).

(אז מ'זאל מקיים זיין אלץ וואס דער אויבערשטער זאגט אן און זיך אפהיטן פון אלץ וואס איז היפך מזה).

English translation 1857

Therefore, Rashi explains:

דערפאר איז רש"י מפרש:

English translation 1858

"Like the practice of the land of Egypt,

"כמעשה ארץ מצרים,

English translation 1859

it tells that the practices of the Egyptians and the Canaanites are more corrupt than all the nations." That is:

מגיד שמעשיהם של מצריים ושל כנעניים מקולקלים מכל האומות". דאס הייסט:

English translation 1860

In continuation of what is stated in the portion that one must fulfill all the matters that the Almighty commands and guard oneself from all matters that are contrary to the will of Hashem –

בהמשך לזה וואס עס שטייט אין דער פרשה אז מ'דארף מקיים זיין אלע ענינים וואס דער אויבערשטער זאגט אן און זיך אפהיטן פון אלע ענינים וואס זיינען היפך פון רצון ה' –

English translation 1861

there comes within this itself

קומט צו אין דעם גופא

English translation 1862

(in the caution of not transgressing the will of Hashem)

(אין דער זהירות פון ניט עובר זיין אויף רצון ה')

English translation 1863

an additional lower level,

נאך א שלב תחתון יותר,

English translation 1864

where one must guard oneself even more

וואו מ'דארף זיך נאכמער היטן

English translation 1865

(more than regarding all other matters that are contrary to "I am Hashem your God")

(מער ווי ביי אלע אנדערע ענינים וואס זיינען היפך פון "אני ה' אלקיכם")

English translation 1866

not to transgress the will of Hashem,

ניט צו עובר זיין אויף רצון ה',

English translation 1867

and this is regarding "the practice of the land of Egypt" and "the practice of the land of Canaan,"

און דאס איז בנוגע צו "מעשה ארץ מצרים" און "מעשה ארץ כנען",

English translation 1868

whose "practices etc. are more corrupt than all the nations,"

וואס "מעשיהם כו' מקולקלים מכל האומות",

English translation 1869

therefore one must guard oneself from them even more to conduct oneself in accordance with "I am Hashem your God" and not in the opposite thereof,

דעריבער דארף מען זיך פון זיי נאכמער היטן צו פירן זיך בהתאם צו "אני ה' אלקיכם" און ניט אין דעם היפך דערפון,

English translation 1870

and therefore "you shall not do [their practices] and you shall not follow their statutes,"

און דערפאר איז "לא תעשו ובחוקותיהם לא תלכו",

English translation 1871

which is an additional level in the general caution

וואס דאס איז נאך א שלב אין דער זהירות כללית

English translation 1872

(in this portion)

(בפרשה זו)

English translation 1873

not to do a thing that is contrary to "I am Hashem your God."

ניט צו טאן א זאך וואס איז היפך פון "אני ה' אלקיכם".

English translation 1874

And that which Rashi adds here also "and of the Canaanites"

און דאס וואס רש"י גיט דא צו אויך "ושל כנעניים"

English translation 1875

(even though he only comments on the words "like the practice of the land of Egypt") –

(אע"פ וואס ער שטעלט זיך נאר אויף די ווערטער "כמעשה ארץ מצרים") –

English translation 1876

this is not the language of Rashi,

איז דאס ניט לשון רש"י,

English translation 1877

but a quotation of the language of the verse,

נאר א העתקה פון לשון הכתוב,

English translation 1878

and consequently it should have been in larger letters,

און במילא האט עס געדארפט שטיין אין גרעסערע אותיות,

English translation 1879

square letters

אותיות מרובעות

English translation 1880

(like the letters that Rashi uses when he quotes the language of the verse),

(אזוי ווי די אותיות וואס רש"י גוצט ווען ער איז מעתיק לשון הכתוב),

English translation 1881

only the typesetter did not pay attention and thought that this is the language of Rashi,

נאר דער בחור-הזעצער האט זיך ניט פאנאנדערגעקליבן און געמיינט אז דאס איז לשון רש"י,

English translation 1882

therefore it is written with the same letters as Rashi's commentary.

דערפאר שטייט עס מיט די זעלבע אותיות ווי פרש"י.

English translation 1883

Afterwards, Rashi adds:

דערנאך איז רש"י מוסיף:

English translation 1884

"And that place where Israel dwelt is more corrupt than all."

"ואותו מקום שישבו בו ישראל מקולקל מן הכל".

English translation 1885

That is, that within this itself

ד.ה. אז אין דעם גופא

English translation 1886

(that "the practices of the Egyptians and of the Canaanites are more corrupt than all the nations,"

(וואס "מעשיהם של מצריים ושל כנעניים מקולקלים מכל האומות",

English translation 1887

which demands a greater caution)

וואס פאדערט א זהירות גדולה יותר)

English translation 1888

there comes an additional lower level

קומט צו נאך א שלב תחתון יותר

English translation 1889

(even lower than the previous level regarding "the practice of the land of Egypt" and "the practice of the land of Canaan" in general),

(נאך נידעריקער פאר דעם שלב שלפנ"ז וועגן "מעשה ארץ מצרים" און "מעשה ארץ כנען" בכלל),

English translation 1890

where one must have even more caution not to conduct oneself contrary to "I am Hashem your God."

וואו מ'דארף האבן נאכמער זהירות ניט צו פירן זיך היפך פון "אני ה' אלקיכם".

English translation 1891

[Regarding that which Rashi writes "And that place where Israel dwelt is more corrupt than all" –

[אויף דעם וואס רש"י שרייבט "ואותו מקום שישבו בו ישראל מקולקל מן הכל" –

English translation 1892

a question was asked:

האט מען געפרעגט 240:

English translation 1893

How does it accord with what was once discussed,

ווי שטימט עס דערמיט וואס מ'האט אמאל גערעדט 241,

English translation 1894

that Jacob had nothing to fear from descending into Egypt because the Egyptians are "steeped in licentiousness" (for which reason Pharaoh king of Egypt said to Abraham "Take [her] and go,

אז יעקב האט ניט געהאט וואס צו מורא האבן צו יורד זיין אין מצרים מצד דעם וואס די מצריים זיינען "שטופי זמה" (וואס דערפאר האט פרעה מלך מצרים געזאגט אברהם'ן "קח ולך,

English translation 1895

for the Egyptians are steeped in licentiousness"),

שהמצרים שטופי זמה הם" 242),

English translation 1896

since Jacob and his sons settled in the "land of Goshen,"

ווייל יעקב ובניו האבן זיך באזעצט אין "ארץ גושן" 243,

English translation 1897

which is separated from the rest of the land of Egypt,

וואס איז אפגעטיילט פון שאר ארץ מצרים,

English translation 1898

and there they had their own mastery,

און דארטן האבן זיי געהאט די אייגענע בעה"ב'ישקייט,

English translation 1899

consequently Jacob had nothing to fear regarding that which "they are steeped in licentiousness"?

במילא האט יעקב ניט געהאט וואס צו חושש זיין פאר דעם וואס "שטופי זימה הם"?

English translation 1900

This is no contradiction to the words of Rashi above that "that place where Israel dwelt is more corrupt than all" –

איז דאס קיין סתירה ניט לדברי רש"י הנ"ל אז "אותו מקום שישבו בו ישראל מקולקל מן הכל" –

English translation 1901

because:

ווייל:

English translation 1902

Even before Jacob and his sons arrived there, "the land of Goshen" was "the best of the land,"

אויך לפני זה וואס יעקב ובניו זיינען אהינצו געקומען איז "ארץ גושן" געווען "מיטב הארץ" 244,

English translation 1903

"the best" of the land of Egypt,

"מיטב" פון ארץ מצרים,

English translation 1904

[and] since the practices of the Egyptians in general are "more corrupt than all the nations,"

וואס מעשיהם של מצריים בכלל איז "מקולקלים מכל האומות",

English translation 1905

it is understood from this that in this "best" of Egypt there settled

איז דערפון מובן אז אין דעם "מיטב" פון מצרים האבן זיך באזעצט

English translation 1906

(before the arrival of Jacob and his sons)

(לפני ביאת יעקב ובניו)

English translation 1907

those who are "more corrupt than all." Only afterwards,

די וואס זיינען "מקולקל מן הכל". נאר דערנאך,

English translation 1908

when Jacob and his sons arrived there,

ווען יעקב ובניו זיינען אהינצו געקומען,

English translation 1909

they were given that place,

האט מען זיי אפגעגעבן דעם מקום,

English translation 1910

but "that place where Israel dwelt is more corrupt than all,"

אבער "אותו מקום שישבו בו ישראל מקולקל מן הכל",

English translation 1911

because there previously lived the most corrupt ones].

ווייל דארטן האבן פריער געלעבט די מקולקלים ביותר].

English translation 1912

Afterwards, Rashi continues:

דערנאך איז רש"י ממשיך:

English translation 1913

"which I am bringing you there,

"אשר אני מביא אתכם שמה,

English translation 1914

it tells that those nations that Israel conquered are more corrupt than all" –

מגיד שאותן עממין שכבשו ישראל מקולקלים מכולם" –

English translation 1915

and this explanation comes in continuation of what is stated before this,

וואס דער פירוש קומט בהמשך צו דעם וואס שטייט לפני זה,

English translation 1916

regarding the lower level,

וועגן דעם שלב תחתון יותר,

English translation 1917

which demands an extra caution –

וואס פאדערט א זהירות יתירה –

English translation 1918

only the typesetter made a mistake, and seeing that the words of the verse "which I am bringing you there" are in larger letters,

נאר דער בחור-הזעצער האט געמאכט א טעות און זעענדיק אז די ווערטער פון פסוק "אשר אני מביא אתכם שמה" שטייען אין גרעסערע אותיות,

English translation 1919

he thought that here a new explanation begins,

האט ער געמיינט אז דא הויבט זיך אן א ד"ה חדש,

English translation 1920

he inserted a period in between

האט ער אריינגעשטעלט א פינטל בינתיים

English translation 1921

(similar to the opposite mistake discussed earlier regarding "and of the Canaanites"),

(ע"ד ווי גערעדט פריער דעם פארקערטן טעות בנוגע צו "ושל כנעניים"),

English translation 1922

but in truth this is one continuation of Rashi's commentary before this.

אבער באמת איז דאס א המשך אחד צו פרש"י שלפנ"ז.

English translation 1923

And according to the above, all those precise points that were asked earlier are understood,

וע"פ הנ"ל זיינען מובן זיי אלע דיוקים וואס מ'האט פריער געפרעגט,

English translation 1924

along with additional precise points,

מיט נאך דיוקים,

English translation 1925

and give *244 to the wise and he will become wiser.

ותן *244 לחכם ויחכם עוד.

English translation 1926

The explanation in Rashi's commentary on the word "with this,"

דער ביאור בפרש"י אויף דעם ווארט "בזאת",

English translation 1927

"its gematria is four hundred and ten, a hint to the First Temple":

"גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון":

English translation 1928

The five-year-old for Scripture previously learned that after the sin of the calf there was a decree upon Jews –

דער בן חמש למקרא האט פריער געלערנט אז נאכן חטא העגל איז געווען א גזירה אויף אידן –

English translation 1929

"And My anger burned against them and I consumed them." But together with this, the Most High said to Moses:

"ויחר אפי בהם ואכלם" 245. אבער ביחד עם זה האט דער אויבערשטער געזאגט משה'ן 245:

English translation 1930

"And now leave Me alone,"

"ועתה הניחה לי",

English translation 1931

and Rashi explains:

ופרש"י:

English translation 1932

"We have not yet heard that Moses prayed for them, and He says 'leave Me alone,'

"עדיין לא שמענו שהתפלל משה עליהם והוא אומר הניחה לי,

English translation 1933

rather here He opened a door for him and informed him that the matter depends on him, that if he prays for them He will not consume them." And as it was afterward in actuality –

אלא כאן פתח לו פתח והודיעו שהדבר תלוי בו שאם יתפלל עליהם לא יכלם". און ווי ס'איז דערנאך בפועל געווען –

English translation 1934

"And Moses entreated the face of the Lord his God, etc.,"

"ויחל משה את פני ה' אלקיו גו'" 246,

English translation 1935

and he nullified the decree,

און ער האט מבטל געווען די גזירה 247,

English translation 1936

he indeed could not effect that Jews should be able to enter the Land of Israel,

ער האט טאקע ניט געקענט פועל'ן אז אידן זאלן קענען אריינגיין אין ארץ ישראל 248,

English translation 1937

but regarding several matters he nullified the decree.

אבער בנוגע לכמה ענינים האט ער מבטל געווען די גזירה.

English translation 1938

Regarding this, a five-year-old for Scripture understands concerning that which was said to the Jews in the desert "with this,"

עד"ז פארשטייט א בן חמש למקרא בנוגע צו דעם וואס מ'האט געזאגט אידן אין מדבר "בזאת",

English translation 1939

"its gematria is four hundred and ten, a hint to the First Temple"

"גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון"

English translation 1940

(although if they had been worthy, there would have been an eternal Temple,

(אע"פ וואס אילו זכו וואלט געווען א בית נצחי,

English translation 1941

"the Sanctuary, O Lord, which Your hands established") –

"מקדש אד' כוננו ידיך") –

English translation 1942

that this does not compel that there should be a destruction of the Holy Temple

אז דאס איז ניט מכריח אז עס זאל זיין א חורבן ביהמ"ק

English translation 1943

(consequently, this is no contradiction to the fact that if they had been worthy, there would have been an eternal Temple) –

(במילא איז דאס קיין סתירה ניט דערצו אז אילו זכו וואלט געווען א בית נצחי) –

English translation 1944

because Jews can pray and cause that the First Temple should stand not only four hundred and ten years,

ווייל אידן קענען מתפלל זיין און אויפטאן אז דער בית ראשון זאל שטיין ניט בלויז ת"י שנה,

English translation 1945

but forever and ever.

נאר לעולם ועד.

English translation 1946

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1947

For this very reason it was said to the Jews "with this"

דערפאר גופא האט מען געזאגט אידן "בזאת"

English translation 1948

(which is an extra word)

(וואס איז אן איבעריקער ווארט)

English translation 1949

that the First Temple will be "four hundred and ten" years

אז דער בית ראשון וועט זיין "ארבע מאות ועשר" שנה

English translation 1950

(the gematria of "with this") –

(די גימטריא פון "בזאת") –

English translation 1951

in order to arouse them that they should pray to the Most High and cause that the Holy Temple should stand forever and ever

בכדי זיי צו מעורר זיין אז זיי זאלן מתפלל זיין צום אויבערשטן און אויפטאן אז דער ביהמ"ק זאל שטיין לעולם ועד

English translation 1952

(similar to "leave Me alone" which the Most High said to Moses our teacher,

(ע"ד ווי "הניחה לי" וואס דער אויבערשטער האט געזאגט למשה רבינו,

English translation 1953

"He opened a door for him and informed him that the matter depends on him, that if he prays for them He will not consume them")!

"פתח לו פתח והודיעו שהדבר תלוי בו שאם יתפלל עליהם לא יכלם")!

English translation 1954

And one may add –

ויש להוסיף –

English translation 1955

furthermore:

נאכמער:

English translation 1956

The five-year-old for Scripture previously learned in the portion of the Binding,

דער בן חמש למקרא האט פריער געלערנט בפרשת העקידה,

English translation 1957

that the Most High commanded Abraham our father "Take now your son, etc., and offer him there as a burnt offering, etc." What was then in actuality? After "And he bound Isaac his son and placed him on the altar upon the wood,

אז דער אויבערשטער האט אנגעזאגט לאברהם אבינו "קח נא את בנך גו' והעלהו שם לעולה גו'" 249. וואס איז דערנאך געווען בפועל? לאחרי "ויעקוד את יצחק בנו וישם אותו על המזבח ממעל לעצים,

English translation 1958

and Abraham sent forth his hand and took the knife to slaughter his son" –

וישלח אברהם את ידו ויקח את המאכלת לשחוט את בנו" 250 –

English translation 1959

the angel came and told him in the name of the Most High "Do not send forth your hand upon the lad and do nothing to him, for now I know that you are a God-fearing man, etc.,"

איז געקומען דער מלאך און אים געזאגט בשם פון דעם אויבערשטן "אל תשלח ידך אל הנער ואל תעש לו מאומה כי עתה ידעתי כי ירא אלקים אתה גו'" 251,

English translation 1960

and Isaac in actuality remained alive afterward. And Rashi there explains that there was no change, heaven forbid, in the Most High:

און יצחק איז בפועל געבליבן לעבן נאכדעם. און רש"י איז דארט מפרש אז ס'איז ניט געווען קיין שינוי ח"ו באם אויבערשטן:

English translation 1961

"I will not profane My covenant, and the utterance of My lips I will not alter,

"לא אחלל בריתי ומוצא שפתי לא אשנה 252,

English translation 1962

when I said to you 'take,' the utterance of My lips I will not alter,

כשאמרתי לך קח מוצא שפתי לא אשנה,

English translation 1963

I did not say to you 'slaughter him' but rather 'offer him up,'

לא אמרתי לך שחטהו אלא העלהו,

English translation 1964

I brought him up and I brought him down."

אסקתי' אחתי'".

English translation 1965

And based on this, one can also explain in our matter,

ועפ"ז קען מען אויך מבאר זיין בנדו"ד,

English translation 1966

that "with this,"

אז "בזאת",

English translation 1967

which "its gematria is four hundred and ten, a hint to the First Temple" –

וואס "גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון" –

English translation 1968

does not compel that there should be a destruction. For both things can be:

איז ניט מכריח אז עס זאל זיין א חורבן. ווארום עס קען זיין ביידע זאכן:

English translation 1969

that the "with this" should be fulfilled,

עס זאל מקויים ווערן דער "בזאת",

English translation 1970

that the First Temple should stand four hundred and ten years,

אז דער בית ראשון זאל שטיין ת"י שנה,

English translation 1971

and afterward

און דערנאך

English translation 1972

(through the prayer of Israel)

(ע"י תפלתם של ישראל)

English translation 1973

it should continue to stand as an eternal Temple!

זאל ער ווייטער בלייבן שטיין אלס א בית נצחי!

English translation 1974

And all the more so and a fortiori from this, as it was regarding the Binding:

ובמכ"ש וק"ו דערפון ווי ס'איז געווען בא דער עקידה:

English translation 1975

If the language of the Holy One, blessed be He,

מה-דאך אז לשון הקב"ה

English translation 1976

(in the Written Torah)

(בתושב"כ)

English translation 1977

"Take now your son, etc., and offer him there as a burnt offering, etc." is no contradiction to the fact that afterward Isaac remained alive. –

"קח נא את בנך גו' והעלהו שם לעולה גו'" איז קיין סתירה ניט דערצו אז דערנאך איז יצחק געבליבן לעבן. –

English translation 1978

Because both things are fulfilled together,

ווייל עס ווערן מקויים ביידע זאכן צוזאמען,

English translation 1979

"I brought him up" and "I brought him down" –

"אסקתי'" און "אחתי'" –

English translation 1980

then how much more so that "with this,"

איז עאכו"כ אז "בזאת",

English translation 1981

which "its gematria is four hundred and ten, a hint to the First Temple"

וואס "גימטריא שלו ארבע מאות ועשר רמז לבית ראשון"

English translation 1982

(which is surely not stronger than the language of the Holy One, blessed be He, in the Written Torah "Take now your son, etc., and offer him there as a burnt offering, etc.,"

(וואס דאס איז דאך ניט שארפער פאר לשון הקב"ה בתושב"כ "קח נא את בנך גו' והעלהו שם לעולה גו'",

English translation 1983

although the language of Rashi is from the Oral Torah),

אע"פ וואס לשון רש"י איז תושבע"פ),

English translation 1984

is no contradiction to the fact that the First Temple should afterward

איז ניט קיין סתירה דערצו אז דער בית ראשון זאל דערנאך

English translation 1985

(after the four hundred and ten years)

(נאך די ת"י שנה)

English translation 1986

remain standing as an eternal Temple,

בלייבן שטיין אלס א בית נצחי,

English translation 1987

and both things should be fulfilled:

און ביידע זאכן זאלן מקויים ווערן:

English translation 1988

the "with this"

דער "בזאת"

English translation 1989

(four hundred and ten years of the First Temple),

(ת"י שנה של בית ראשון),

English translation 1990

and afterward it remains standing as an eternal Temple.

און דערנאך בלייבט עס שטיין אלס א בית נצחי.

English translation 1991

And one should elaborate on this,

ויש להאריך בזה,

English translation 1992

and give to the wise and he will become wiser.

ותן לחכם ויחכם עוד.

English translation 1993

The explanation of this matter in the notes on the Zohar:

דער ביאור אין דעם ענין אין די הערות אויפן זהר:

English translation 1994

It is explained in the discourses of the Rebbe Maharash in various places that its meaning is "from the outset, over,"

ס'איז מבואר אין די מאמרים פון דעם רבי'ן מהר"ש בכ"מ 253 נוואס ענינו איז "מלכתחילה אריבער" 254,

English translation 1995

and his yahrzeit on the second of Iyar,

און זיין יום הילולא בב' אייר,

English translation 1996

is blessed from the Shabbat of blessing Iyar,

ווערט געבענטשט פון שבת מברכים אייר,

English translation 1997

from that Shabbat),

פון דעם שבת),

English translation 1998

that the matter of the double is a hint to the redemption.

אז דער ענין הכפל איז מרמז אויף דער גאולה.

English translation 1999

As he brings there from the Midrash,

ווי ער ברענגט דארט פון מדרש 255,

English translation 2000

that there are here the five doubled letters in the Torah,

אז עס זיינען דא ה' אותיות כפולות בתורה,

English translation 2001

MNTzP”Kh,

מנצפ"ך,

English translation 2002

and all of them are an expression of redemption,

וכולן לשון גאולה,

English translation 2003

“Kh”Kh with which Abraham our father was redeemed from Ur of the Chaldees, as it is said, ‘Go for yourself from your land, etc.,’

"כ"ך שבו נגאל אברהם אבינו מאור כשדים שנאמר 256 לך לך מארצך כו',

English translation 2004

Tz”Tz with it the Holy One, blessed be He, will in the future redeem Israel, etc.,

צ"ץ בו עתיד הקב"ה לגאול ישראל כו',

English translation 2005

as it is said, ‘And I will raise up for David a righteous branch, etc.’”

שנאמר 257 והקמותי לדוד צמח צדיק גו'"

English translation 2006

(which is the name of the Messiah).

(וואס דאס איז שמו של משיח" 258).

English translation 2007

And he explains,

און ער איז מבאר,

English translation 2008

that doubled letters allude to the aspect of Sovev Kol Almin,

אז אותיות כפולות זיינען מרמז אויף בחי' סוכ"ע,

English translation 2009

for through the revelation of the Sovev within the Memale, the matter of redemption comes about. And he explains this by way of the matter of “all the business of Shabbat is doubled, etc.,

וואס דורך גילוי הסובב בממלא ווערט דער ענין הגאולה. און ער איז דאס מבאר ע"ד הענין פון "כל עיסקא דשבתא כפול כו',

English translation 2010

its offering is doubled, etc.,

קרבנו כפול כו',

English translation 2011

its psalm is doubled,

מזמורו כפול,

English translation 2012

‘A psalm, a song for the Shabbat day,’”

מזמור שיר ליום השבת" 259,

English translation 2013

for the reason for this is that on Shabbat there shines from the aspect of Sovev Kol Almin

וואס דער טעם אויף דעם איז ווייל בשבת איז מאיר מבחי' סוכ"ע

English translation 2014

(Binah)

(בינה)

English translation 2015

into the Memale.

אין ממב"ע.

English translation 2016

And therefore, if Israel were to keep two Shabbats according to their law, they would immediately be redeemed,

און דערפאר איז אלמלא משמרין ישראל שני שבחות כהלכתן מיד נגאלים 260,

English translation 2017

for “two Shabbats” refers to the two aspects within Shabbat itself

וואס "שני שבתות" גייט אויף די ב' בחינות אין שבת גופא

English translation 2018

(as explained in Likkutei Torah),

(כמבואר בלקו"ת 261),

English translation 2019

which is the matter of the doubling

וואס דאס איז דער ענין הכפל

English translation 2020

(the drawing down of Sovev Kol Almin),

(המשכת סוכ"ע),

English translation 2021

and therefore through this they are immediately redeemed,

און דערפאר ווערט דורך דעם מיד נגאלים,

English translation 2022

the matter of redemption,

דער ענין הגאולה,

English translation 2023

which comes about through the matter of doubling,

וואס קומט ע"י ענין הכפל,

English translation 2024

the drawing down of the Sovev.

המשכת סובב.

English translation 2025

And behold,

והנה,

English translation 2026

the matter of redemption,

דער ענין הגאולה,

English translation 2027

which is hinted at in the matter of doubling

וואס איז מרומז אין דעם ענין הכפל

English translation 2028

(“a psalm, a song,” etc.),

("מזמור שיר" וכו'),

English translation 2029

must permeate and be incorporated into all matters,

דארף דורכנעמען און אנגעהערט ווערן אין אלע ענינים,

English translation 2030

which are generally divided into three categories –

וואס זיי ווערן בכללות געטיילט אויף דריי ענינים –

English translation 2031

world, year, soul; Jews

עולם שנה נפש 262, אידן

English translation 2032

(soul), time

(נפש), זמן

English translation 2033

(year),

(שנה)

English translation 2034

and place

און מקום

English translation 2035

(world).

(עולם).

English translation 2036

And likewise –

ועד"ז אויך –

English translation 2037

the three categories of Jews,

די דריי ענינים פון אידן,

English translation 2038

Torah, and commandments.

תורה און מצוות.

English translation 2039

And one may say that this is seen in the story of the Zohar:

ויש לומר אז דאס זעט מען אין דעם סיפור הזהר:

English translation 2040

Rabbi Chiyya went to learn from Rabbi Shimon “the section of Passover,”

ר' חייא איז געגאנגען לערנען בא ר' שמעון "פרשתא דפסחא",

English translation 2041

which is the matter of redemption

וואס דאס איז דער ענין הגאולה

English translation 2042

(the redemption from Egypt).

(גאולת מצרים).

English translation 2043

For here one immediately sees the matter of doubling

וואס דא זעט מען גלייך דעם ענין הכפל

English translation 2044

(redemption)

(גאולה)

English translation 2045

in Jews

אין אידן

English translation 2046

(soul) –

(נפש) –

English translation 2047

two Jews,

צוויי אידן,

English translation 2048

Rabbi Chiyya and Rabbi Shimon

ר' חייא און ר' שמעון

English translation 2049

(for each of them is connected with redemption,

(וואס יעדערער פון זיי איז פארבונדן מיט גאולה,

English translation 2050

as above, section 367).

כנ"ל ס"ל).

English translation 2051

And while going on the way to Rabbi Shimon, “I ascended a mountain and I saw two hollows in a rock,”

און גייענדיק בדרך צו ר' שמעון "ערעית בחד טורא וחמינא בקיעין גומין בחד טינרא",

English translation 2052

two hollows

ב' גומות

English translation 2053

(as he explains in the note) –

(ווי ער איז מבאר אין דער הערה 263) –

English translation 2054

the matter of doubling in place

דער ענין הכפל אין מקום

English translation 2055

(world);

(עולם);

English translation 2056

“and two men in it” –

"ותרין גוברין בה" –

English translation 2057

the aspect of doubling in Jews

בחי' כפל אין אידן

English translation 2058

(soul);

(נפש);

English translation 2059

and afterwards the “two men” explained to Rabbi Chiyya that “the days of Shabbat have passed, and we are delayed from returning, and we engaged in Torah” –

און דערנאך האבן די "תרין גוברין" מסביר געווען ר' חייא'ן אז "חרי יומי בשבתא בדילנא מישוב' ונעסק באורייתא" –

English translation 2060

the aspect of doubling in time

בחי' כפל אין זמן

English translation 2061

(year).

(שנה).

English translation 2062

And Rabbi Chiyya heard “a voice of those men, and they were saying, ‘A song, a psalm for the sons of Korach, etc. What is “a song, a psalm,” etc.? A song that is doubled, a song that is praiseworthy above other songs, and because it is praiseworthy above other songs, at other times it is said as a song,

און ר' חייא האט געהערט "קלא דאינון גוברין והוו אמרין שיר מזמור לבני קרח כו' מאי שיר מזמור כו' שיר דאיהו כפול שיר דאיהו משובח משאר שירין ועל דאיהו משובח משאר שירין חרין זמנין אתמר בי' שירתא,

English translation 2063

and likewise, “a psalm, a song for the Shabbat day,” etc.’”

וכן מזמור שיר ליום השבת כו'":

English translation 2064

In this one sees the aspect of doubling in Torah –

דערביי זעט מען בחי' כפל אין חורה –

English translation 2065

the doubling of the language in the Torah, “a song, a psalm,”

דער כפל הלשון אין תורה "שיר מזמור",

English translation 2066

and the “two men” explained in their Torah the doubling of the language. And in addition to this –

און די "תרין גוברין" האבן מבאר געווען בתורתם דעם כפל הלשון. ונוסף לזה –

English translation 2067

the “two men” said here two teachings –

די "תרין גוברין" האבן דא געזאגט צוויי תורות –

English translation 2068

the teaching concerning the sons of Korach and afterwards the teaching concerning the sons of Aaron

די תורה וועגן בני קרח און דערנאך די תורה וועגן בני אהרן

English translation 2069

(as explained in the note, the matter in this);

(כמבואר אין דער הערה דער ענין בזה);

English translation 2070

and the aspect of doubling in commandments –

און בחי' כפל במצוות –

English translation 2071

as is known, that song is a matter of commandments,

כידוע אז שירה איז ענינה מצוות,

English translation 2072

and here there is a doubled song

און דא איז א שיר כפול

English translation 2073

(“a song, a psalm”),

("שיר מזמור"),

English translation 2074

doubled in commandments.

כפול אין מצוות.

English translation 2075

The lesson from this in the service of man:

דער לימוד דערפון בעבודת האדם:

English translation 2076

“Every person is obligated to say, ‘For my sake the world was created’” not for the sake of pride, heaven forbid,

"כאו"א חייב לומר בשבילי נברא העולם" 264 ניט צוליב ענין הגאוה ח"ו,

English translation 2077

but rather so that he should know the responsibility that he has, that he must perfect the entire world,

נאר בכדי ער זאל וויסן די אחריות וואס ער האט אז ער דארף אויפטאן בכל העולם כולו,

English translation 2078

until he brings about there the ultimate perfection –

ביז דארטן אויפטאן תכלית השלימות –

English translation 2079

the matter of redemption.

דעם ענין הגאולה.

English translation 2080

Which is generally divided into three categories:

וואס בכללות טיילט זיך דאס אין דריי ענינים:

English translation 2081

world, year, soul. Or Israel, Torah, and commandments. And in service –

עולם שנה נפש. אדער ישראל תורה ומצוות. ובעבודה –

English translation 2082

the service with oneself

די עבודה מיט זיך

English translation 2083

(Israel),

(ישראל),

English translation 2084

the service with one’s portion in the world

די עבודה מיט חלקו בעולם

English translation 2085

(the immediate environment),

(סביבה הקרובה),

English translation 2086

which is generally the matter of Torah,

וואס בכללות איז דאס דער ענין התורה,

English translation 2087

and the service with the entire world

און די עבודה מיט כל העולם

English translation 2088

(the distant environment),

(סביבה הרחוקה),

English translation 2089

which is generally through commandments.

וואס בכללות איז דאס דורך מצוות.

English translation 2090

And the Jew must bring it about that each of these three categories be permeated with the matter of redemption,

און דער איד דארף אויפטאן אז יעדער פון די דריי ענינים זאל זיין דורכגענומען מיט דעם ענין הגאולה,

English translation 2091

the matter of doubling,

דער ענין הכפל,

English translation 2092

the ultimate perfection.

תכלית השלימות.

English translation 2093

And one should connect this,

ויש לקשר זה,

English translation 2094

in general,

בכללות,

English translation 2095

with the three categories that are discussed regarding the creation,

מיט די דריי ענינים וואס רעדן זיך אין דעם בריון 265,

English translation 2096

that a person’s life is generally divided into three areas,

אז דעם מענטשן'ס לעבן איז איינגעטיילט בכללות אין דריי געביטן,

English translation 2097

service regarding oneself,

עבודה בנוגע לעצמו,

English translation 2098

service in the immediate environment, and service in the distant environment –

עבודה בסביבה הקרובה ועבודה בסביבה הרחוקה –

English translation 2099

and in each one of them the highest level of perfection that each can attain is demanded,

און אין יעדן איינעם פון זיי ווערט געפאדערט די העכסטע מדריגה פון שלימות וואס יעדערער קען דערגרייכן,

English translation 2100

until –

ביז –

English translation 2101

the matter of freedom and redemption.

דער ענין החירות והגאולה.

English translation 2102

According to the above, one may explain the three categories in the present chapter, which are all connected with the matter of redemption

ע"פ הנ"ל יש לבאר די ג' ענינים אין היינטיקן פרק וואס זיינען אלע פארבונדן מיט ענין הגאולה

English translation 2103

(for this must permeate the service of refining the character traits –

(ווארום דאס דארף דורכנעמען די עבודה פון בירור המדות –

English translation 2104

the content of Pirkei Avot):

דער תוכן פון פרקי אבות):

English translation 2105

"All of Israel have a share in the World to Come, etc."

"כל ישראל יש להם חלק לעוה"ב כו'"

English translation 2106

(End of Tractate Sanhedrin) –

(תחה"מ) –

English translation 2107

The concept of redemption in Jews;

דער ענין הגאולה אין אידן;

English translation 2108

"Moses"

"משה"

English translation 2109

(The first redeemer is the final redeemer) –

(גואל ראשון הוא גואל אחרון) –

English translation 2110

The concept of redemption in the Torah, which is called by the name of Moses:

ענין הגאולה אין תורה וואס נקראת על שם משה:

English translation 2111

The emphasis on three in the Mishnayos and Halachos of the first chapter –

די הדגשה אויף שלשה אין די משניות והלכות פון פרק ראשון –

English translation 2112

The concept of redemption in the commandments,

ענין הגאולה אין מצוות,

English translation 2113

in the Halachos in these Mishnayos.

אין די הלכות במשניות אלו.

English translation 2114

And in particular according to the opinion,

ובפרט לויט דער דיעה 266,

English translation 2115

that Tractate Avos is the first tractate in the Shas –

אז מס' אבות איז די ערשטע מס' אין ש"ס –

English translation 2116

on the matter of "derech eretz precedes the Torah,"

ע"ד דרך ארץ קדמה לתורה 267,

English translation 2117

which is why one also learns it between Pesach and Shavuos as a preparation for the giving of the Torah

וואס דערפאר לערנט מען זי אויך בין פסח לעצרת אלס הכנה צו מתן תורה

English translation 2118

(derech eretz precedes the Torah).

(דרך ארץ קדמה לתורה 268).

English translation 2119

The explanation of the three concepts in the Rambam –

דער ביאור אין די דריי ענינים אין רמב"ם –

English translation 2120

and in the introduction of several rules in the book of the Rambam,

ובהקדמת כמה כללים בספר הרמב"ם,

English translation 2121

among which there are rules that are explicitly stated in the rules of the Rambam

וואס ביניהם זיינען דא כללים וועלכע שטייען בפירוש אין כללי הרמב"ם

English translation 2122

(which are already printed),

(וואס זיינען שוין געדרוקט),

English translation 2123

and rules that one learns on his own while studying the book of the Rambam,

און כללים וואס מ'לערנט אפ אליין בשעת מ'לערנט ספר הרמב"ם,

English translation 2124

or are founded and understood from the printed rules of the Rambam:

אדער מיוסד ומובן פון כללי הרמב"ם הנדפסים:

English translation 2125

There is a rule in the Rambam

ס'איז א כלל אין רמב"ם

English translation 2126

(as one sees it in several places in his book),

(ווי מ'זעט עס בכמה מקומות בספרו),

English translation 2127

that he copies in many places the language of the Mishnah or Gemara

אז ער איז מעתיק בכ"מ לשון המשנה אדער גמרא

English translation 2128

(when there is no contradiction to the Halacha),

(ווען ס'איז קיין סתירה ניט צו הלכה),

English translation 2129

and relies that just as one will interpret the simple meaning in the language of the Mishnah,

און פארלאזט זיך אז ווי מ'וועט טייטשן פשט אין לשון המשנה,

English translation 2130

so too will one interpret the simple meaning in his language. And therefore, sometimes he copies only a part of the concept in the Mishnah and Gemara,

אזוי וועט מען אויך טייטשן פשט אין זיין לשון 269. און דערפאר איז ער אמאל מעתיק נאר א חלק פון דעם ענין אין משנה וגמרא,

English translation 2131

and does not bring the continuation because that enters into the category of the reasons for the Halachos

און ברענגט ניט דעם המשך ווייל דאס גייט אריין אין גדר פון טעמי ההלכות

English translation 2132

(which the Rambam does not bring in his book regarding the reasons for Halachos),

(וואס טעמי הלכות ברענגט ניט דער רמב"ם בספרו 270),

English translation 2133

and he relies that if one will want to know the reason for the matter,

און ער פארלאזט זיך אז אויב מ'וועט וועלן וויסן טעם הדבר,

English translation 2134

one will look in the Gemara, etc.

וועט מען קוקן אין גמרא כו'.

English translation 2135

On the matter of this rule in the Mishnah and Gemara,

ע"ד דעם כלל 271 אין משנה וגמרא,

English translation 2136

that one copies a language of the verse,

אז מ'איז מעתיק א לשון הכתוב,

English translation 2137

even though one does not bring the entire concept as it stands in the verse.

אע"פ וואס מ'ברענגט ניט דעם גאנצן ענין ווי עס שטייט אין פסוק.

English translation 2138

Another rule in the Rambam

נאך א כלל אין רמב"ם

English translation 2139

(which is not stated explicitly,

(וואס שטייט ניט בפירוש,

English translation 2140

but one sees it in the book of the Rambam in many places):

אבער מ'זעט עס בספר הרמב"ם בכ"מ):

English translation 2141

He writes in a manner that his style should have a continuation to that which is stated before this,

ער שרייבט אין אן אופן אז זיין סגנון זאל האבן א המשך צו דעם וואס שטייט לפני זה,

English translation 2142

i.e., he adds expressions for the sake of continuation and clarification of the style,

ד.ה. ער איז מוסיף לשונות מצד המשך ובירור הסגנון,

English translation 2143

even though in this there is no practical difference for Halacha.

אע"פ וואס אין דעם איז ניטא קיין נפק"מ להלכה.

English translation 2144

And on this and in the example of this rule, that the Rambam relies on that which he writes earlier in his book

וע"ז ובדוגמת דעם כלל 272 אז דער רמב"ם פארלאזט זיך אויף דעם וואס ער שרייבט פריער בספרו

English translation 2145

(but not later).

(אבער ניט שפעטער).

English translation 2146

And according to these rules, one will understand several details in the three aforementioned concepts in the Rambam lessons of these days.

וע"פ כללים אלו וועט מען פארשטיין כמה פרטים אין די דריי ענינים הנ"ל אין די שיעורי רמב"ם פון ימים אלו.

English translation 2147

The Rambam writes: "One who makes his sukkah under a tree is as if he made it inside the house"

דער רמב"ם שרייבט "העושה סוכתו תחת האילן כאילו עשאה בתוך הבית"

English translation 2148

(also the words "as if he made it inside the house,"

(אויך די ווערטער "כאילו עשאה בתוך הבית",

English translation 2149

which seemingly add nothing) –

וואס זיינען לכאורה גארניט מוסיף) –

English translation 2150

because such is the language of the Mishnah,

ווייל אזוי איז לשון המשנה,

English translation 2151

in accordance with the aforementioned rule in the Rambam that in many places he copies the language of the Mishnah

בהתאם לכלל הנ"ל ברמב"ם אז בכ"מ איז ער מעתיק לשון המשנה

English translation 2152

(when there is no contradiction to the Halacha).

(ווען ס'איז קיין סתירה ניט להלכה).

English translation 2153

And since he does not write the reasons for the Halacha,

און וויבאלד אז ער שרייבט ניט טעמי ההלכה,

English translation 2154

he does not bring the teaching and reason

ברענגט ער ניט דעם לימוד וטעם

English translation 2155

(in the Gemara)

(בגמרא)

English translation 2156

regarding that which is stated "as if he made it inside the house"

אויף דעם וואס שטייט "כאילו עשאה בתוך הבית"

English translation 2157

(to teach that specifically if "its shade is greater than its sunlight" it is invalid),

(ללמד אז דוקא אויב "צלחה מרובה מחמתה" איז זי פסול),

English translation 2158

and he relies that if one will want to know the reason for the Halacha, one will find it in the Gemara.

און ער פארלאזט זיך אז אויב מ'וועט וועלן וויסן דעם טעם ההלכה וועט מען דאס געפינען אין גמרא.

English translation 2159

And one may add,

ויש להוסיף,

English translation 2160

that in the simple understanding of the matter, the language "as if he made it inside the house" is very fitting:

אז בפשטות הענין איז גאר מתאים דער לשון "כאילו עשאה בתוך הבית":

English translation 2161

The reason for the commandment of Sukkah is explained in the verse –

דער טעם אויף מצות סוכה איז מפורש אין פסוק –

English translation 2162

"You shall dwell in sukkos for seven days, etc., so that your generations may know that I caused the children of Israel to dwell in sukkos when I brought them out of the land of Egypt, etc."

"בסוכות תשבו שבעת ימים גו' למען ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בנ"י בהוציאי אותם מארץ מצרים גו'" 273.

English translation 2163

From which it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 2164

that the essence of the commandment of Sukkah negates the concept of the house,

אז דער עיקר מצוה פון סוכה איז שולל דעם ענין הבית,

English translation 2165

not the concept of under a tree –

ניט דעם ענין פון תחת האילן –

English translation 2166

because the event was that "when I brought them out of the land of Egypt" they were not in houses but in "sukkos." In this, the negation of the concept of a sukkah under a tree is not emphasized.

ווארום דער אויפטו איז געווען אז "בהוציאי אותם מארץ מצרים" איז מען ניט געווען אין בתים נאר אין "סוכות". דערביי איז ניט מודגש שלילת הענין פון סוכה תחת האילן.

English translation 2167

Therefore, in the simple understanding, the language of the Rambam is fitting that "one who makes his sukkah under a tree is as if he made it inside the house,"

דעריבער איז בפשטות מתאים לשון הרמב"ם אז "העושה סוכתו תחת האילן כאילו עשאה בתוך הבית",

English translation 2168

i.e., that it is invalid "as if he made it inside the house" –

ד.ה. אז ס'איז פסול "כאילו עשאה בתוך הבית" –

English translation 2169

that he compares it specifically to "he made it inside the house,"

אז מ'פארגלייכט עס דוקא צו "עשאה בתוך הבית",

English translation 2170

because from the reason of the commandment it is understood that the essence of the commandment negates the concept of the house

ווארום פון טעם המצוה איז מובן אז דער עיקר מצוה איז שולל דעם ענין הבית

English translation 2171

(not the concept of under a tree),

(ניט דעם ענין פון תחת האילן),

English translation 2172

therefore the Rambam compares the concept of "one who makes his sukkah under a tree" to "he made it inside the house."

דעריבער פארגלייכט דער רמב"ם דעם ענין פון "עושה סוכתו תחת האילן" צו "עשאה בתוך הבית".

English translation 2173

However, not so in the Gemara,

משא"כ אין גמרא,

English translation 2174

where the discussion is that the matter is only from the perspective of Halacha in practice,

וואס דארטן רעדט זיך ווי דער ענין איז נאר מצד הלכה בפועל,

English translation 2175

it asks: "Why do I need to teach 'as if he made it inside the house,'

פרעגט ער "למה לי למיתני כאילו עשאה בתוך הבית,

English translation 2176

let it teach 'it is invalid,'"

ליתני פסולה",

English translation 2177

because "from that verse from which we derive 'inside the house,' we derive 'under a tree,'

ווארום "מההוא קרא דנפקא לן תוך הבית נפקא לן תחת האילן,

English translation 2178

and why do I need to link this with that,"

ולמה לי למיחלי האי בהאיך",

English translation 2179

and from the perspective of this teaching from the verse, there is no difference between inside the house and under a tree.

ומצד דעם לימוד פון פסוק איז קיין חילוק ניט צווישן תוך הבית און תחת האילן.

English translation 2180

Is the Rambam indeed quoting the language of the Mishnah "as if he made it inside the house,"

איז דער רמב"ם טאקע מעתיק לשון המשנה "כאילו עשאה בתוך הבית",

English translation 2181

but in addition, this is also understood simply

אבער דערצו איז דאס אויך מובן בפשטות

English translation 2182

(because the commandment is primarily negating a house).

(ווייל די מצוה איז בעיקר שולל בית).

English translation 2183

The explanation of that which the Rambam precedes with the principle "the covering of a sukkah is not valid from any material"

דער ביאור אין דעם וואס דער רמב"ם איז מקדים מיטן כלל "הסכך של סוכה אינו כשר מכל דבר"

English translation 2184

(even though this contributes nothing regarding that which he writes afterwards "one may cover only etc.") –

(אע"פ וואס דאס גיט גארניט צו לגבי דעם וואס ער שרייבט דערנאך "אין מסככין אלא כו'") –

English translation 2185

is also understood according to the second aforementioned principle,

איז אויך מובן ע"פ דעם צווייטן כלל הנ"ל,

English translation 2186

that he sometimes adds a matter for the sake of the continuity of the style,

אז ער איז אמאל מוסיף אן ענין צוליב המשך הסגנון,

English translation 2187

so that it should be a clear style,

עס זאל זיין א סגנון ברור,

English translation 2188

even though this is ostensibly not a practical difference for halachah:

אע"פ וואס דאס איז לכאורה ניט קיין נפק"מ להלכה:

English translation 2189

In the halachah before this one

אין דער הלכה שלפני זה

English translation 2190

(at the end of the previous chapter)

(בסוף פרק שלפנ"ז)

English translation 2191

the Rambam speaks about the law of the walls of the sukkah,

רעדט דער רמב"ם וועגן דין דפני הסוכה,

English translation 2192

and he writes:

און ער שרייבט:

English translation 2193

"The walls of the sukkah are valid from any material, for we require only a partition in any case, even from living animals, and a person makes his fellow a wall on a Festival etc. and so one makes a fourth wall from vessels on a Festival etc."

"דפני הסוכה כשרין מן הכל שאין אנו צריכין אלא מחיצה מכל מקום ואפילו מבעלי חיים ועושה אדם את חברו דופן ביום טוב כו' וכן עושה בכלים דופן רביעית ביו"ט כו'".

English translation 2194

Therefore,

דעריבער,

English translation 2195

from the perspective of the continuity of the style and so that it should be clear etc.

מצד המשך הסגנון און עס זאל זיין קלאר כו'

English translation 2196

(not from the perspective of halachah),

(ניט מצד הלכה),

English translation 2197

the Rambam then continues, that

איז דער רמב"ם דערנאך ממשיך, אז

English translation 2198

(even though "the walls of a sukkah are valid from any material," however)

(אע"פ וואס "דפני סוכה כשרין מן הכל" איז אבער)

English translation 2199

"the covering of a sukkah is not valid from any material."

"הסכך של סוכה אינו כשר מכל דבר".

English translation 2200

And one may add to this –

ויש להוסיף בזה –

English translation 2201

that the Rambam thereby also adds an emphasis that is relevant to halachah:

אז דער רמב"ם איז דערביי אויך מוסיף א הדגשה וואס איז נוגע להלכה:

English translation 2202

There is an opinion among the early authorities *273 that also regarding the walls of the sukkah one must be stringent and not make them "from any material." Therefore, the Rambam emphasizes that "the walls of a sukkah are valid from any material,"

ס'איז דא א דיעה אין ראשונים *273 אז אויך בדפני הסוכה דארף מען מחמיר זיין און זיי ניט מאכן "מן הכל". דעריבער איז דער רמב"ם מדגיש אז "דפני סוכה כשרין מן הכל",

English translation 2203

and specifically "the covering of a sukkah is not valid from any material."

און דוקא "הסכך של סוכה אינו כשר מכל דבר".

English translation 2204

The explanation of the third matter in the Rambam:

דער ביאור אין דעם דריטן ענין אין רמב"ם:

English translation 2205

The reason for that which the Rambam writes the language "and they are permitted to perform labor on Shabbat for themselves in public like a Jew on a weekday" –

דער טעם אויף דעם וואס דער רמב"ם שרייבט דעם לשון "ומותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן בפרהסיא כישראל בחול" –

English translation 2206

is because such is the language of the Gemara,

איז ווייל אזוי איז לשון הגמרא,

English translation 2207

in accordance with the aforementioned principle that the Rambam quotes the language of the Gemara.

בהתאם לכלל הנ"ל אז דער רמב"ם איז מעתיק לשון הגמרא.

English translation 2208

And regarding the reason

ובנוגע צו דעם טעם

English translation 2209

(concerning the reasons of the halachah)

(ע"ד טעמי ההלכה)

English translation 2210

for the precise wording "like a Jew on a weekday,"

אויף דעם דיוק "כישראל בחול",

English translation 2211

for ostensibly what is this teaching us –

דלכאורה מאי קמ"ל –

English translation 2212

the Rambam relies that if one will want to know it, one will look in the Gemara.

פארלאזט זיך דער רמב"ם אז אויב מ'וועט עס וועלן וויסן וועט מען קוקן אין גמרא.

English translation 2213

And one may add to this –

ויש להוסיף בזה –

English translation 2214

that by means of that which the Rambam writes here "in public like a Jew on a weekday,"

אז דערמיט וואס דער רמב"ם שרייבט דא "בפרהסיא כישראל בחול",

English translation 2215

and adds

און איז מוסיף

English translation 2216

(to the language of the Gemara)

(אויף לשון הגמרא)

English translation 2217

the word "in public,"

דעם ווארט "בפרהסיא",

English translation 2218

he thereby emphasizes a matter that is relevant to halachah:

איז ער דערמיט מדגיש אן ענין וואס איז נוגע להלכה:

English translation 2219

In several matters we find that the Sages instituted a decree so that later one should not come to a prohibition based on an erroneous calculation that last year one conducted oneself thus and so, consequently one may now also conduct oneself thus,

בכמה ענינים געפינט מען אז די חכמים האבן געמאכט א גזירה בכדי מ'זאל שפעטער ניט קומען צו אן איסור על יסוד א חשבון של טעות אז אשתקד האט מען זיך געפירט כך וכך במילא קען מען זיך איצטער אויך אזוי פירן,

English translation 2220

so to prevent this, the Sages instituted a decree.

איז בכדי דאס צו באווארענען האבן די חכמים מתקן געווען א גזירה.

English translation 2221

As the enactment regarding eating new produce of the grain offering:

ווי די תקנה איז בנוגע צו אכילת תרומה חדשה:

English translation 2222

From the Torah, "once the Omer was offered, the new produce was immediately permitted etc.,

מן התורה איז "משקרב העומר הותר חדש מיד כו',

English translation 2223

after the Temple was destroyed, Rabban Yochanan ben Zakkai instituted that the entire day of waving should be forbidden

משחרב בהמ"ק התקין ר' יוחנן בן זכאי שיהא יום הנף כולו אסור

English translation 2224

(the sixteenth day on which they wave the Omer, the entire day is forbidden to eat new produce)

(יום ט"ז שבו מניפין את העומר כולו אסור לאכול חדש)

English translation 2225

." And the reason –

" 274. והטעם –

English translation 2226

because "soon the Temple will be rebuilt, and they will say, 'Last year, did we not eat at daybreak? Now too we will eat,'

ווייל "מהרה יבנה ביהמ"ק ויאמרו אשתקד מי לא אכלנו בהאיר מזרח השתא נמי ניכול,

English translation 2227

and they will not know that last year, when there was no Omer, daybreak permitted, but now that there is an Omer, the Omer permits."

ולא ידעי דאשתקד לא הוה עומר האיר מזרח מתיר והשתא דאיכא עומר עומר מתיר".

English translation 2228

According to this, one could ostensibly have also thought in our case,

האט מען לפי"ז לכאורה אויך געקענט מיינען בנדו"ד,

English translation 2229

that regarding a resident alien and a male slave and a female slave who have not been circumcised and have not immersed but have accepted the seven commandments,

אז בנוגע צו א גר תושב ועבד ושפחה שלא מל ולא טבל אבער האט מקבל געווען די ז' מצוות,

English translation 2230

they also instituted that he should be forbidden to perform labor on Shabbat,

האט מען אויך מתקן געווען אז ער זאל זיין אסור במלאכה בשבת,

English translation 2231

because there is a strong rationale that he will convert

ווארום ס'איז דא א שטארקע סברא אז ער וועט זיך מגייר זיין

English translation 2232

(and will become forbidden to perform labor on Shabbat),

(און וועט ווערן אסור במלאכה בשבת),

English translation 2233

and he will then think that he may perform labor on Shabbat,

און ער וועט דעמולט מיינען אז ער קען טאן מלאכה בשבת,

English translation 2234

because "last year" he performed labor on Shabbat. And especially since here there is not only a concern of last year,

ווייל "אשתקד" האט ער געטאן מלאכה בשבת. ובפרט אז דא איז ניט בלויז א חשש פון אשתקד,

English translation 2235

but it could be a matter of a few days,

נאר עס קען זיין א מעשה פון עטלעכע טעג,

English translation 2236

as the law is that "one does not delay him, but rather circumcises him immediately...

ווי דער דין איז 275 אז "אין משהין אותו אלא מלין אותו מיד...

English translation 2237

and they delay him until he is completely healed, and afterwards they immerse him,"

ומשהים אותו עד שיתרפא רפואה שלימה ואח"כ מטבילין אותו",

English translation 2238

and especially regarding a female slave, concerning whom the aforementioned matter does not apply.

ובפרט בנוגע צו א שפחה וואס ביי איר איז ניטא דער ענין הנ"ל.

English translation 2239

And in order to negate the assumption that a decree was made that a ger toshav etc. is prohibited from work on Shabbat, –

ובכדי צו שולל זיין די קס"ד אז מ'האט מתקן געווען אז א גר תושב וכו' איז אסור במלאכה בשבת, –

English translation 2240

the Rambam writes that "they are permitted to do work on Shabbat for themselves in public like a Jew on a weekday,"

שרייבט דער רמב"ם אז "מותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן בפרהסיא כישראל בחול",

English translation 2241

that there is absolutely no concern in the matter and he is entirely permitted to do work on Shabbat "like a Jew on a weekday,"

אז ס'איז לגמרי ניטא קיין חשש בדבר און ער איז אינגאנצן מותר במלאכה בשבת "כישראל בחול",

English translation 2242

and moreover –

און נאכמער –

English translation 2243

"in public":

"בפרהסיא":

English translation 2244

one might have thought that he is permitted to do work as long as no one sees,

אזוי וואלט מען געקענט מיינען אז ער איז מותר במלאכה כל זמן וואס קיינער זעט ניט,

English translation 2245

but if one sees that he is doing work, one must warn him because of the concern that he will convert and will think that he is permitted to do work. However, since it states that he is permitted to do work "in public,"

אבער אויב מ'זעט אז ער טוט מלאכה דארף מען אים באווארענען מצד דעם חשש אז ער וועט זיך מגייר זיין און וועט מיינען אז ער איז מותר במלאכה. בשעת עס שטייט אבער אז ער איז מותר במלאכה "בפרהסיא",

English translation 2246

this emphasizes that even when it is in public, one need not warn him because of the aforementioned concern.

איז דאס מדגיש אז אפילו בשעת ס'איז בפרהסיא דארף מען אים ניט באווארענען צוליב דעם חשש הנ"ל.

English translation 2247

Based on this, however, an explanation is still needed:

עפ"ז דארף מען אבער נאך האבן א ביאור:

English translation 2248

Why indeed was a decree not made that a ger toshav should be prohibited from work on Shabbat,

פארוואס האט מען טאקע ניט געמאכט א תקנה אז א גר תושב זאל זיין אסור במלאכה בשבת,

English translation 2249

because of the concern that if he converts he will think that he is permitted to do work?

צוליב דעם חשש אז אויב ער וועט זיך מגייך זיין וועט ער מיינען אז ער איז מותר במלאכה?

English translation 2250

And one can say the explanation of this –

ויש לומר הביאור בזה –

English translation 2251

based on what is stated in the later authorities,

ע"פ מ"ש באחרונים 276,

English translation 2252

that the Sages did not make decrees upon Bnei Noach.

אז די חכמים האבן ניט געמאכט קיין תקנות אויף בני נח.

English translation 2253

All the more so from the fact that they did not make decrees upon minors. They occupied themselves with Jews,

במכ"ש דערפון וואס זיי האבן ניט געמאכט קיין תקנות אויף קטנים. זיי האבן זיך פארנומען מיט אידן,

English translation 2254

not with Bnei Noach. Therefore, a decree was also not made upon a ger toshav and the like

ניט מיט בני נח. דעריבער האט מען אויך ניט געמאכט א תקנה אויף א גר תושב וכיו"ב

English translation 2255

(who is a gentile)

(וואס ער איז א גוי)

English translation 2256

that he should be prohibited from work on Shabbat because of the aforementioned concern.

אז ער זאל זיין אסור במלאכה בשבת מצד חשש הנ"ל.

English translation 2257

And may it be His will that from all these matters we come to the state when it will be "the earth will be filled with knowledge of the Lord as the waters cover the sea,"

ויה"ר אז פון די אלע ענינים זאל מען קומען צו דעם מצב ווען עס וועט זיין "מלאה הארץ דיעה את ה' כמים לים מכסים" 277,

English translation 2258

as the Rambam concludes his book. And so too is the conclusion of Likkutei Torah, discourses of Pesach

ווי דער רמב"ם איז מסיים ספרו. און אזוי איז אויך דער סיום פון לקו"ת דרושי פסח 278

English translation 2259

[which the Tzemach Tzedek arranged] –

[וואס דער צ"צ האט מסדר געווען 279] –

English translation 2260

with the verse "the earth will be filled with knowledge of the Lord as the waters cover the sea,"

מיטן פסוק "מלאה הארץ דיעה את ה' כמים לים מכסים",

English translation 2261

May it be so in actual reality,

זאל אזוי זיין בפועל ממש,

English translation 2262

below ten handbreadths,

למטה מעשרה טפחים,

English translation 2263

"and the occupation of the world will be only to know the Lord alone,"

"ולא יהי' עסק העולם כי אם לדעת את ה' בלבד",

English translation 2264

"and the kingdom will be the Lord's,"

"והיתה לה' המלוכה" 280,

English translation 2265

And we prepare and make ready the world and the nations of the world through disseminating the Seven Commandments of Bnei Noach,

און מ'איז דערצו מכין ומכשיר די וועלט און די אומות העולם דורך מפיץ זיין די שבע מצוות בני נח,

English translation 2266

which makes them even more prepared for all these revelations mentioned above,

וואס מאכט זיי נאכמער מוכשר אויף די אלע גילויים דלע"ל,

English translation 2267

including –

כולל –

English translation 2268

"and the glory of the Lord will be revealed and all flesh will see together,"

"ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו" 281,

English translation 2269

And especially in our holy land,

ובפרט בארצנו הקדושה,

English translation 2270

in the holy city,

בעיר הקודש,

English translation 2271

on the holy mountain,

בהר הקודש,

English translation 2272

in the third Holy Temple,

בביהמ"ק השלישי,

English translation 2273

in the Holy of Holies,

בקדש הקדשים,

English translation 2274

"with our youths and our elders etc. with our sons and our daughters,"

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 282,

English translation 2275

"their silver and their gold with them,"

"כספם וזהבם אתם" 283,

English translation 2276

and in the manner of "for the Lord your God will enlarge your border,"

ובאופן פון "כי ירחיב ה"א את גבולך" 284,

English translation 2277

Speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 2278

[His Holiness, the Rebbe, may he live for many good years, began to sing "He will build the Holy Temple."

[כ"ק אדמו"ר שליט"א התחיל לנגן שיבנה בית המקדש.

English translation 2279

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 2280

Those who need to recite the after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 2281

will certainly recite the after-blessing).

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה).