English translation — שיחת מוצאי ש"פ מקץ, ליל זאת חנוכה ה'תשמ"ו.

English translation 1

To understand the unique aspect of Chanukah – and in the language of our Rebbes, the Nesi'im1 in such a case "to understand the matter of Chanukah" – it is known2 that "the name by which it is called in the Holy Tongue" (and especially according to Torah) brings into being, sustains, and maintains every thing and expresses its inner content. It is understood, therefore, that the content of "Chanukah" is expressed in the name – "Chanukah".

א. צו פארשטיין דעם ענין המיוחד פון חנוכה – ובלשון רבותינו נשיאינו 1 בכגון דא "להבין ענין חנוכה" – איז ע"פ הידוע 2 אז "שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש" (ובפרט ע"פ תורה) איז מהוה ומחי' ומקיים יעדער זאך און גיט ארויס איר תוכן פנימי, איז מובן, אז דער תוכן פון "חנוכה" ווערט ארויסגעבראכט אין דעם נאמען – "חנוכה".

English translation 2

One of the explanations of the name in the Oral Torah

וואס איינער פון די פירושים אין דעם נאמען אין תורה שבע"פ

English translation 3

(for the mitzvah of Chanukah in general is a mitzvah of the Oral Torah,

(וואס מצות חנוכה בכלל איז א מצוה פון תורה שבע"פ,

English translation 4

a mitzvah midivrei soferim3)

א מצוה שמדברי סופרים 3)

English translation 5

is4,

איז 4,

English translation 6

that it is the acronym "eight lights and the halacha5 is like Beis Hillel".

אז דאס איז ר"ת "ח' נרות והלכה 5 כבית הלל".

English translation 7

Thus it can be said,

איז יש לומר,

English translation 8

that in this matter –

אז אין דעם ענין –

English translation 9

"eight lights and the halacha is like Beis Hillel",

"ח' נרות והלכה כבית הלל",

English translation 10

the novelty of Chanukah is expressed,

ווערט ארויסגעבראכט דער חידוש פון חנוכה,

English translation 11

as follows.

וכדלקמן.

English translation 12

What is the unique aspect of "eight lights" – eight candles?

ב. וואס איז דער ענין המיוחד פון "ח' נרות" – שמונה נרות?

English translation 13

It is explained in many places6 the novelty of the matter,

איז דאך מבואר בכ"מ 6 דער חידוש שבדבר,

English translation 14

that although the miracle of Chanukah occurred with the Menorah in the Beis HaMikdash7,

אז כאטש דער נס פון חנוכה האט געטראפן מיט דער מנורה שבביהמ"ק 7,

English translation 15

which had seven lights,

וואס האט געהאט שבעה נרות,

English translation 16

nevertheless the mitzvah of Ner Chanukah is specifically connected with the number eight,

אעפ"כ איז די מצוה פון נר חנוכה פארבונדן מיטן מספר שמונה דוקא,

English translation 17

because in this there is an elevation relative to the lights of the Menorah in the Beis HaMikdash,

ווייל אין דעם איז פאראן אן עילוי לגבי נרות המנורה שבביהמ"ק,

English translation 18

similar to the harp of the days of Moshiach which is a harp of eight strings8,

ע"ד ווי דער כינור של ימות המשיח איז א כינור של שמונה נימין 8,

English translation 19

unlike the harp in the Beis HaMikdash which was of seven strings8.

ניט ווי דער כינור שבביהמ"ק וואס איז געווען של שבע נימין 8.

English translation 20

And the reason for this is:

וואס דער טעם דערפון איז:

English translation 21

The miracle of Chanukah came as a result of the decree of "the wicked Greek kingdom –

דער נס פון חנוכה איז דאך געקומען בהמשך צו דער גזירה פון "מלכות יון הרשעה –

English translation 22

to cause them to forget Your Torah and to make them transgress the statutes of Your will"9,

להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך" 9,

English translation 23

and naturally one should have feared "the wicked Greek kingdom" because they were the "mighty" and the "many" etc.,

און ע"פ טבע האט מען זיך געדארפט שרעקן פון "מלכות יון הרשעה" ווייל זיי זיינען געווען די "גבורים" און די "רבים" וכו',

English translation 24

and nevertheless the Jews stood with mesirus nefesh

און אעפ"כ זיינען אידן געשטאנען במסירות נפש

English translation 25

(above nature)

(שלמעלה מן הטבע)

English translation 26

to fulfill the will of the Almighty,

צו אויספירן דעם אויבערשטנס רצון,

English translation 27

until they went to war physically and simply,

ביז אז מ'איז געגאנגען למלחמה בגשמיות ובפשטות,

English translation 28

and the Almighty made the physical miracle of "You delivered the mighty into the hands of the weak, the many into the hands of the few etc."

און דער אויבערשטער האט געמאכט דעם נס בגשמיות פון "מסרת גבורים ביד חלשים ורבים ביד מעטים וכו'"

English translation 29

(with all the details enumerated in "Al Hanissim").

(מיט די אלע פרטים וואס מ'רעכנט אויס אין "ועל הנסים").

English translation 30

Therefore the reward for the service of mesirus nefesh of the Jews was in such a manner,

איז דעריבער דער שכר אויף דער עבודת המסירות נפש פון אידן געווען באופן כזה,

English translation 31

that the second miracle,

אז דער צווייטער נס,

English translation 32

the miracle of the lights,

דער נס הנרות,

English translation 33

was in a way that there should be an elevation in the service of lighting the lights that preceded it,

איז געווען באופן אז עס זאל צוקומען אן עילוי אין דער עבודה פון הדלקת הנרות שלפנ"ז,

English translation 34

that in addition to lighting the lights of the Menorah which number seven,

אז נוסף לזה וואס מ'איז מדליק די נרות המנורה שבמספר שבעה,

English translation 35

they also have the mitzvah of Ner Chanukah with eight lights.

האט מען אויך די מצוה פון נר חנוכה מיט שמונה נרות.

English translation 36

And as the commentators10 explain in what we say in the text of "Al Hanissim" that "they cleared Your Sanctuary and purified Your Holy Place and kindled lights in Your holy courtyards",

און ווי מפרשים 10 לערנען אין דעם וואס מ'זאגט אין נוסח "ועל הנסים" אז "פינו את היכליך וטיהרו את מקדשיך והדליקו נרות בחצרות קדשיך",

English translation 37

that in addition to the fact that they had previously lit the Menorah in the Beis HaMikdash,

אז נוסף דערצו וואס מ'האט דעמולט געצונדן די מנורה שבביהמ"ק,

English translation 38

which they lit in the Sanctuary,

וואס דאס האט מען געצונדן בהיכל,

English translation 39

not in the courtyard –

ניט אין חצר –

English translation 40

there was also "and they kindled lights in Your holy courtyards",

איז אויך געווען "והדליקו נרות בחצרות קדשיך",

English translation 41

the Chanukah lights.

נרות חנוכה.

English translation 42

And therefore the kindling was "in Your holy courtyards",

וואס דעריבער איז די הדלקה געווען "בחצרות קדשיך",

English translation 43

because "the Chanukah light is a mitzvah to place it at the entrance of his house on the outside"11.

ווייל "נר חנוכה מצוה להניחו על פתח ביתו מבחוץ" 11.

English translation 44

It follows,

קומט אויס,

English translation 45

that they already knew that the Menorah outside had specifically eight branches

אז מ'האט שוין דעמולט מכיר געווען אז די מנורה שבחוץ האט שמונה קנים דוקא

English translation 46

(for although on the first day one lights "one light" (according to the opinion of Beis Hillel that "the halacha is like Beis Hillel" as above),

(ווארום כאטש ביום הראשון צינדט מען אן א "נר אחד" (כשיטת בית הלל וואס "הלכה כבית הלל" כנ"ל),

English translation 47

nevertheless the Menorah must have eight branches,

אעפ"כ דארף די מנורה האבן שמונה קנים,

English translation 48

so that it can be "adds and increases").

כדי עס זאל קענען זיין "מוסיף והולך").

English translation 49

That is, although before this there was a time when the Beis HaMikdash existed in its perfection,

ד.ה. אז כאטש לפני זה איז געווען א זמן שביהמ"ק הי' קיים בשלימות,

English translation 50

as in the time of Shlomo when the Jews were at rest and tranquility,

ווי בזמנו של שלמה ווען אידן זיינען געווען במנוחה ושלוה,

English translation 51

when they lit only the seven lights of the Menorah –

וואס דאן האט מען געצונדן בלויז די שבעה נרות המנורה –

English translation 52

nevertheless there came –

איז אבער צוגעקומען –

English translation 53

through a situation of the decree of the wicked Greek kingdom –

דורך א מצב פון גזירת מלכות יון הרשעה –

English translation 54

that the Jews should add the matter of "eight lights"

אז אידן זאלן מוסיף זיין דעם ענין פון "שמונה נרות"

English translation 55

(similar to the harp of specifically eight strings),

(ע"ד ווי דער כינור של שמונה נימין דוקא),

English translation 56

a matter of a descent for the purpose of ascent.

אן ענין של ירידה צורך עלי'.

English translation 57

And the point of the above is –

וואס נקודת האמור איז –

English translation 58

that the matter of "eight lights" expresses how through the service of mesirus nefesh that comes about through a situation of descent and decree etc.,

אז דער ענין פון "ח' נרות" ברענגט ארויס ווי דורך דער עבודה פון מסירות נפש וואס קומט ע"י א מצב של ירידה וגזירה וכו',

English translation 59

one reaches a higher level than the level on which one stood previously.

דערגרייכט מען צו א העכערע דרגא פון דער דרגא וואו מ'איז געשטאנען פריער.

English translation 60

From this there is a directive and lesson for the service "in the present time":

ג. וואס דערפון האט מען א הוראה ולימוד אויף דער עבודה "בזמן הזה":

English translation 61

When a Jew encounters difficulties in his conduct according to "Your Torah" and "the statutes of Your will" –

בשעת א איד טרעפט אָן אין שוועריקייטן אין זיין הנהגה ע"פ "תורתך" און "חוקי רצונך" –

English translation 62

he must learn from the conduct of "our fathers in those days" for "this time":

דארף ער זיך לערנען פון דער הנהגה פון "אבותינו בימים ההם" 12 אויף "זמן הזה" 12:

English translation 63

Although in general "one does not rely on a miracle",

כאטש בכלל איז "אין סומכין על הנס" 13,

English translation 64

nevertheless, when it comes to matters of Judaism,

איז אבער ווען עס קומט צו ענינים פון אידישקייט,

English translation 65

and not merely Judaism in principle,

און ניט נאר אידישקייט בהחלטה,

English translation 66

but actual conduct according to "Your Torah" and "the statutes of Your will",

נאר די הנהגה בפועל לויט "תורתך" און "חוקי רצונך",

English translation 67

even in matters where according to the Shulchan Aruch he must conduct himself according to nature –

איז אפילו אין ענינים וואס ע"פ שו"ע דארף ער זיך פירן ע"פ טבע –

English translation 68

he should not be affected at all by what "the many" or "the mighty" say,

דארף אים לגמרי ניט זיין נוגע וואס עס זאגן "רבים" אדער "גבורים",

English translation 69

because he goes as a child of the Most High,

ווייל ער גייט אלס דעם אויבערשטנס א קינד,

English translation 70

and an agent of the Most High,

און דעם אויבערשטנס א שליח,

English translation 71

to carry out the will and Torah of the Most High.

צו דורכפירן דעם אויבערשטנס רצון און תורה.

English translation 72

Then there is the promise that one will surely accomplish –

וואס דעמולט האט מען די הבטחה אז מ'וועט זיכער אויספירן –

English translation 73

"I have toiled and found" *13:

"יגעת ומצאת" *13:

English translation 74

He will surely accomplish his good will and live according to the will of the Most High,

ער וועט זיכער אויספירן זיין רצון הטוב און לעבן לויט דעם אויבערשטנס רצון,

English translation 75

and in the end there will be "the delivering of the mighty into the hands of the weak and the many into the hands of the few",

און סוף סוף וועט זיין דער "מסרת גבורים ביד חלשים ורבים ביד מעטים",

English translation 76

i.e., not only will the world not affect him,

ד.ה. ניט נאר אז וועלט וועט ניט ווירקן אויף אים,

English translation 77

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 78

also the "mighty" and the "many" will be in a state,

אויך די "גבורים" און "רבים" וועלן שטיין אין א מצב,

English translation 79

that they will recognize that he is the "righteous one",

אז זיי וועלן אנערקענען אז ער איז דער "גערעכטער",

English translation 80

and "delivered",

און "מסרת",

English translation 81

they will become "surrendered" to Judaism and to a conduct according to how the Jew will show them.

זיי וועלן ווערן "איבערגעגעבן" צו אידישקייט און צו א הנהגה לויט ווי דער איד וועט זיי ווייזן.

English translation 82

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 83

Just as by the miracle of Chanukah, through the miracle an addition in Judaism was added,

פונקט ווי ביי נס חנוכה איז דורך דעם נס צוגעקומען א תוספות אין אידישקייט,

English translation 84

"eight lights"

"שמונה נרות"

English translation 85

(instead of the seven lights of the Menorah in the Holy Temple),

(אנשטאט די שבעה נרות פון דער מנורה שבביהמ"ק),

English translation 86

so too now,

אזוי אויך איצטער,

English translation 87

that through the fact that one stands with self-sacrifice to carry out "the statutes of Your will" etc. –

אז דורך דעם וואס מ'שטעלט זיך במסירות נפש צו דורכפירן "חוקי רצונך" וכו' –

English translation 88

it effects an elevation in the service and an "addition" in Judaism.

פועל'ט עס אן עילוי אין דער עבודה און א "הוספה" אין אידישקייט.

English translation 89

And as it was then that the descent brought about the ascent,

וע"ד ווי דאס איז געווען דעמולט אז די ירידה האט געבראכט די עלי',

English translation 90

so too in the service of man in this time,

אזוי איז אויך אין עבודת האדם בזמן הזה,

English translation 91

that the fact that a Jew is placed in a situation and state of trial,

אז דאס וואס מ'שטעלט אידן אין א מעמד ומצב של נסיון,

English translation 92

against "many" in quantity and "mighty" in quality,

אנטקעגן "רבים" בכמות און "גבורים" בכמות,

English translation 93

who wish to hinder him –

וועלכע ווילן אים שטערן –

English translation 94

this is not, Heaven forbid, in order to torment a Jew,

איז דאס ניט ח"ו כדי צו מאטערן א אידן,

English translation 95

but rather he is placed for a short time in a state where in quantity he is "few" and "weak",

נאר מ'שטעלט אים לזמן מועט אין א מצב אז בכמות איז ער "מעט" און "חלש",

English translation 96

so that through this he may attain the ascent that is to come in the future,

כדי אז דורכדעם זאל ער דערגרייכן צו דער עלי' דלעתיד לבוא,

English translation 97

which will be even higher than it was at the time when the Holy Temple was standing.

וואס וועט זיין נאך העכער ווי ס'איז געווען בזמן שביהמ"ק הי' קיים.

English translation 98

For this ascent is also connected with the number "eight",

וואס די עלי' איז דאך אויך פארבונדן מיטן מספר פון "שמונה",

English translation 99

as discussed above,

כמדובר לעיל,

English translation 100

that specifically in the days of Mashiach there will be a "harp of eight strings",

אז דוקא בימות המשיח וועט זיין א "כינור של שמונה נימין",

English translation 101

which is greater even than the harp that was in the days of King Solomon,

וואס איז מערער אפילו פון דעם כינור שהי' בימי שלמה המלך,

English translation 102

which had only seven strings.

וואס האט געהאט בלויז שבע נימין.

English translation 103

For although the Holy Temple at the time of King Solomon was at the ultimate perfection,

ווארום כאטש דער בית המקדש בזמן שלמה המלך איז געווען בתכלית השלימות,

English translation 104

nevertheless, within perfection itself there can be an ascent higher and higher.

איז אבער אין שלימות גופא קען זיין אן עלי' העכער און העכער.

English translation 105

D. With this one will also understand another elevation that exists in the Chanukah lights regarding the lights of the Menorah in the Holy Temple:

ד. דערמיט וועט מען אויך פארשטיין נאך אן עילוי וואס איז פאראן אין נרות חנוכה לגבי נרות המנורה שבביהמ"ק:

English translation 106

The Menorah in the Holy Temple ceased to be lit when the Temple was destroyed,

די מנורה שבביהמ"ק האט מען מפסיק געווען צינדן כשחרב הבית,

English translation 107

however, regarding the Chanukah lights, the words of the Ramban are known that "these lights are never nullified".

משא"כ בנוגע צו נרות חנוכה זיינען ידוע דברי הרמב"ן 14 אז "הנרות הללו אינן בטלין לעולם".

English translation 108

For the Chanukah lights have a strong power,

ווארום נרות חנוכה האבן א שטארקן כח,

English translation 109

a power of "eight lights",

א כח פון "ח' נרות",

English translation 110

consequently they illuminate forever,

במילא זיינען זיי מאיר לעולם,

English translation 111

even when one went into exile,

אויך ווען מ'איז געגאנגען אין גלות,

English translation 112

and into various kinds of exiles –

און אין פארשידענע-ערליי גלויות –

English translation 113

that they are lit by every Jew and all Jews in every time and in every place,

אז זיי ווערן אנגעצונדן דורך יעדער אידן און אלע אידן בכל זמן ובכל מקום,

English translation 114

and have the power to illuminate and light up every time and place,

און האבן בכח צו מאיר זיין און באלייכטן יעדן זמן ומקום,

English translation 115

even in exile.

אויך אין גלות.

English translation 116

This is also emphasized in that specifically the Chanukah lights are lit "at the entrance of his house on the outside" –

וואס דאס איז אויך מודגש אין דעם וואס דוקא נרות חנוכה צינדט מען "על פתח ביתו מבחוץ" –

English translation 117

that is,

דאס הייסט,

English translation 118

that the light of the Chanukah lights illuminates both inside and outside.

אז די ליכטיקייט פון נרות חנוכה באלייכט סיי בבית סיי בחוץ 15.

English translation 119

And just as this is regarding "light" literally,

און פונקט ווי דאס איז בנוגע צו "ליכטיקייט" בפשטות,

English translation 120

that the light of the Chanukah lights is "forever" and illuminates "inside" and "outside",

אז די ליכט פון נרות חנוכה איז "לעולם" און איז מאיר "בבית" און "בחוץ",

English translation 121

so too in the inner content of the matter –

אזוי איז אויך אין תוכן הענין –

English translation 122

that the power of the Chanukah lights is to illuminate all times and places with "a candle is a mitzvah and Torah is light" *15,

אז דער כח פון נרות חנוכה איז צו באלייכטן אלע זמנים ומקומות מיט "נר מצוה ותורה אור" *15,

English translation 123

Torah and Judaism.

תורה און אידישקייט.

English translation 124

And as it is literally in the Chanukah lights,

און ווי דאס איז בפשטות אין נרות חנוכה,

English translation 125

that they are lit "forever",

אז מ'צינדט זיי "לעולם",

English translation 126

"at the entrance of his house on the outside" as a mitzvah,

"על פתח ביתו מבחוץ" אלס מצוה,

English translation 127

upon which one recites the blessing "before performing them",

אויף וועלכע מ'איז מברך "עובר לעשייתן" 16,

English translation 128

i.e., one thanks the Most High "Who sanctified us with His commandments and commanded us".

ד.ה. מ'דאנקט דעם אויבערשטן "אשר קדשנו במצוותיו וציונו".

English translation 129

This is also understood regarding all the commandments –

וואס אזוי איז אויך מובן בנוגע לכל המצוות –

English translation 130

that before one fulfills a commandment, one makes a blessing and thanks the Almighty for the mission that one has to become connected with Him through the fulfillment of the commandment

אז איידער מ'איז מקיים מצוות מאכט מען א ברכה און מ'דאנקט דעם אויבערשטן אויף דער שליחות וואס מ'האט צו ווערן פארבונדן מיט אים דורך קיום המצוה

English translation 131

(and the blessing itself is also a commandment,

(און די ברכה אליין איז דאך אויך א מצוה,

English translation 132

one connects oneself with the Almighty also through the blessing).

פארבינדט מען זיך מיטן אויבערשטן אויך דורך די ברכה).

English translation 133

5. That the service of the "eight lights" of Chanukah also becomes a proximate preparation, that one should soon actually come to the harp of the days of Mashiach, a harp of eight strings.

ה. וואס די עבודה פון "שמונה נרות" דחנוכה ווערט אויך א הכנה קרובה, מען זאל בקרוב ממש קומען צו דעם כינור של ימות המשיח, א כינור של שמונה נימין.

English translation 134

That "harp" simply is a matter that brings about joy,

וואס "כינור" בפשטות איז דאך אן ענין המביא לידי שמחה,

English translation 135

like all the musical instruments that were in the Holy Temple whose purpose is song and joy –

ווי כל הכלי שיר שהיו במקדש וואס ענינם איז שירה ושמחה 17 –

English translation 136

and it is also connected with the service of Chanukah,

און איז אויך פארבונדן מיט דער עבודה פון חנוכה,

English translation 137

as it is said in the haftarah of this Shabbat

ווי מ'זאגט אין דער הפטרה פון היינטיקן שבת

English translation 138

(Shabbat Chanukah)

(שבת חנוכה)

English translation 139

"Sing and rejoice, O daughter of Zion, etc."

"רני ושמחי בת ציון וגו'" 18.

English translation 140

Chanukah makes things light and joyful,

מאכט חנוכה לייכטיק און פריילעך,

English translation 141

until in a manner of "joy that breaks through the fence",

ביז באופן פון "שמחה פורץ גדר" 19,

English translation 142

the fence of exile,

דעם גדר פון גלות,

English translation 143

including the inner exile,

כולל דעם גלות הפנימי,

English translation 144

so that the accounting with oneself completely disappears

אז עס ווערט אינגאנצן פארשוואונדן דער רעכענען זיך

English translation 145

(in matters of Judaism)

(אין ענינים פון אידישקייט)

English translation 146

with the status and condition of the world during the time of exile,

מיט דעם מעמד ומצב פון וועלט בזמן הגלות,

English translation 147

when "darkness shall cover the earth and thick darkness the nations",

ווען "החושך יכסה ארץ וערפל לאומים" 20,

English translation 148

because "upon you shall shine the L-rd",

ווייל "ועליך יזרח הוי'" 20,

English translation 149

a Jew has the mission from the Almighty,

האט א איד די שליחות פון אויבערשטן,

English translation 150

the Master of the world,

דער בעה"ב פון דער וועלט,

English translation 151

to illuminate "in the house" and "outside".

צו באלייכטן "בבית" און "בחוץ".

English translation 152

That "upon you shall shine the L-rd" brings about that also the nations will say "Come and let us go in the light of the L-rd",

וואס דער "ועליך יזרח הוי'" ברענגט דערצו אז אויך די אומות וועלן זאגן "לכו ונלכה באור הוי'" 21,

English translation 153

and as the Rambam brings as a law the verse in the Tanach that at the end of the exile

און ווי דער רמב"ם 22 ברענגט אלס הלכה דעם פסוק אין תנ"ך אז בסוף הגלות

English translation 154

(when "the Torah promised that Israel will repent at the end of their exile and immediately they will be redeemed")

(ווען "הבטיחה תורה שישראל עושין תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין" 23)

English translation 155

it will be "that I will turn to the peoples a pure language, that they may all call upon the name of the L-rd and serve Him with one accord",

וועט זיין "אז 24 אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם הוי' ולעבדו 25 שכם אחד",

English translation 156

"and the kingdom shall be the L-rd's".

"והיתה לה' המלוכה" 26.

English translation 157

And this is as it is with the Chanukah lights themselves,

וע"ד ווי דאס איז ביי נרות חנוכה עצמם,

English translation 158

that their purpose is to illuminate also "outside".

אז ענינם איז להאיר אויך "בחוץ".

English translation 159

6. According to the above, one will also understand the special quality of the present time (the time of the gathering):

ו. על פי האמור וועט מען אויך פארשטיין די מעלה מיוחדת פון דעם איצטיקן זמן (זמן ההתוועדות):

English translation 160

Firstly,

ערשטנס,

English translation 161

we are now in "Zot Chanukah",

שטייט מען דאך יעצט אין "זאת חנוכה",

English translation 162

when one actually lights specifically eight lights.

ווען מ'איז מדליק בפועל שמונה נרות דוקא.

English translation 163

That this emphasizes the connection with the harp of eight strings of the days of Mashiach,

וואס דאס איז מדגיש דעם קשר מיט דעם כינור של שמונה נימין דימות המשיח,

English translation 164

because one actually lights eight lights.

ווייל מ'איז מדליק בפועל שמונה נרות.

English translation 165

That the matter of "we remember" brings about the "and we do",

וואס דער ענין פון "נזכרים" טוט אויף דעם "ונעשים" 27,

English translation 166

that one indeed brings about the closeness of the coming of Mashiach our righteousness,

אז מ'טוט אויף טאקע דעם קירוב פון ביאת משיח צדקנו,

English translation 167

when there will be both qualities,

ווען עס וועלן זיין די ביידע מעלות,

English translation 168

the increase in light among Jews themselves,

די הוספה אין ליכטיקייט ביי אידן אליין,

English translation 169

until in a manner of "eight",

ביז אין אן אופן פון "שמונה",

English translation 170

and also that this will affect the nations of the world,

און אויך אז דאס וועט פועל'ן אויף אומות העולם,

English translation 171

because one lights the eight lights "at the entrance of his house outside",

ווייל מ'איז מדליק די שמונה נרות "על פתח ביתו מבחוץ",

English translation 172

even during the time of exile,

נאך בזמן הגלות,

English translation 173

consequently it brings about the "I will hasten it" of the time when "I will turn to the peoples, etc."

במילא ברענגט עס דעם "אחישנה" 28 פון דעם זמן ווען "אהפוך אל עמים וגו'".

English translation 174

7. And in addition to this – we are now in the time of "Motzaei Shabbat Kodesh", which is connected with "David, King Mashiach", until even the meal at this time is called "the meal of David, King Mashiach".

ז. ונוסף לזה – געפינט מען זיך דאך איצטער אין דעם זמן פון "מוצאי שבת קודש", וואס איז פארבונדן מיט "דוד מלכא משיחא", ביז אז אפילו די סעודה שבזמן זה ווערט אנגערופן "סעודתא דדוד מלכא משיחא" 29 .

English translation 175

That is, that even while being in exile and being occupied with a physical meal –

ד.ה. אז אפילו געפינענדיק זיך בגלות און זייענדיק פארנומען מיט א סעודה גשמית –

English translation 176

this is nevertheless connected with "David, King Mashiach"!

איז דאס אבער פארבונדן מיט "דוד מלכא משיחא"!

English translation 177

Before this, one ate the third meal,

לפני זה האט מען געגעסן די סעודה שלישית,

English translation 178

and before that the morning meal of Shabbat and the night meal of Shabbat –

ולפנ"ז סעודת שחרית של שבת וסעודת ליל שבת –

English translation 179

but regarding those meals it is not said that they are connected with the coming of Mashiach;

אבער אויף יענע סעודות זאגט מען ניט אז זיי זיינען פארבונדן מיט ביאת המשיח;

English translation 180

specifically regarding this meal it is said that this is "the meal of David, King Mashiach".

דוקא אויף דער סעודה זאגט מען אז דאס איז "סעודתא דדוד מלכא משיחא".

English translation 181

And one can say the reason for the matter –

וואס י"ל טעם הדבר –

English translation 182

because it is "the time caused it":

ווייל עס איז "הזמן גרמא":

English translation 183

On the day of Shabbat, Jews demonstrate,

ביום השבת ווייזן אידן,

English translation 184

that while being in this physical world they make a Shabbat and rest which is the opposite of the creation of the world during the six weekdays,

אז זייענדיק בעוה"ז הגשמי מאכן זיי א שבת ומנוחה וואס איז היפך פון בריאת העולם שבששת ימי החול,

English translation 185

a matter of "and the heavens and the earth were finished and all their host",

אן ענין פון "ויכולו השמים והארץ וכל צבאם" 30,

English translation 186

that while being in the world one stands above the world,

אז זייענדיק אין וועלט שטייט מען העכער פון וועלט 31,

English translation 187

until the physical meal that one eats on the day of Shabbat becomes a matter of a commandment,

ביז אז די סעודה גשמית וואס מ'עסט ביום השבת ווערט אן ענין של מצוה,

English translation 188

that the physical pleasure of a physical body

אז דער עונג גשמי פון א גוף גשמי

English translation 189

(that the physical body has enjoyment,

(אז דער גוף גשמי האט הנאה,

English translation 190

until in a state and condition of "pleasure")

ביז אין א מעמד ומצב של "עונג" 31)

English translation 191

from physical eating –

פון אכילה גשמית –

English translation 192

is a commandment,

איז א מצוה 32,

English translation 193

which is "a semblance" of that which will be in the entire world at the coming of Mashiach our righteousness.

וואס דאס איז "מעין" דערפון וואס וועט זיין בכל העולם כולו בביאת משיח צדקנו.

English translation 194

Therefore,

דעריבער,

English translation 195

when the meal after this comes,

ווען עס קומט די סעודה שלאחרי זה,

English translation 196

which is already connected with the first day –

וואס איז שוין פארבונדן מיט יום ראשון –

English translation 197

one immediately recalls that the meal itself is connected with "accompanying the Queen",

דערמאנט מען גלייך אז די סעודה גופא איז פארבונדן מיט "מלוה מלכא",

English translation 198

with "Shabbat the Queen",

מיט "שבת המלכה" 33,

English translation 199

consequently this is a preparation for the time to come,

במילא איז דאס א הכנה אויף דעם זמן דלע"ל,

English translation 200

when all the days of the week and the entire world will be in a state of Shabbat-ness,

ווען כל ימי השבוע וכל העולם כולו וועט זיין אין א מצב פון שבת'דיקייט,

English translation 201

therefore the meal is called "the meal of David, King Mashiach".

דערפאר ווערט די סעודה אנגערופן "סעודתא דדוד מלכא משיחא".

English translation 202

H. From all of the above it is understood regarding this time, the conclusion of the holy Shabbat and "Zot Chanukah":

ח. וואס מכל האמור לעיל איז מובן בנוגע לזמן זה, מוצאי שבת קודש ו"זאת חנוכה":

English translation 203

When one stands at the conclusion of the holy Shabbat,

בשעת מ'שטייט במוצאי שבת קודש,

English translation 204

connected with "the feast of David the King Messiah",

פארבונדן מיט "סעודתא דדוד מלכא משיחא",

English translation 205

and in particular when one then lights "eight lights" –

ובפרט אז דעמולט צינדט מען "שמונה נרות" –

English translation 206

this reminds a Jew once again,

דערמאנט דאס נאכאמאל א אידן,

English translation 207

that he must prepare himself for "the era of Messiah",

אז ער דארף זיך גרייטן אויף "משיח נאו",

English translation 208

when there will be the "harp of eight strings",

ווען עס וועט זיין דער "כינור של שמונה נימין",

English translation 209

there will be the "Sing and rejoice" with eight strings,

וועט זיין דער "רני ושמחי" מיט שמונה נימין,

English translation 210

"and everlasting joy upon their heads",

"ושמחת עולם על ראשם" 34,

English translation 211

the joy of the true and complete redemption.

שמחת הגאולה האמיתית והשלימה.

English translation 212

And in particular when one comes from the service of "Serve the L-rd with joy" throughout the entire year,

ובפרט אז מ'קומט פון דער עבודה פון "עבדו את ה' בשמחה" 35 בכל השנה כולה,

English translation 213

and added to this –

ונוסף לזה –

English translation 214

the additional joy of Shabbat,

די שמחה נוספת פון שבת,

English translation 215

"on your joyous days –

"ביום שמחתכם –

English translation 216

these are the Shabbats",

אלה שבתות" 36,

English translation 217

and the additional joy of Chanukah,

און די שמחה נוספת פון חנוכה,

English translation 218

as the Rambam rules that the days of Chanukah are "days of joy and praise".

ווי דער רמב"ם פסק'נט 37 אז ימי חנוכה זיינען "ימי שמחה והלל".

English translation 219

And indeed there is fulfilled the "Sing and rejoice, O daughter of Zion etc.",

און עס ווערט טאקע מקויים דער "רני ושמחי בת ציון וגו'",

English translation 220

and also the conclusion of the Haftarah –

און אויך דער סיום ההפטרה 38 –

English translation 221

"This is the word of the L-rd to Zerubbabel saying,

"זה דבר ה' אל זרובבל לאמר,

English translation 222

Not by might nor by power, but by My spirit, says the L-rd of Hosts" –

לא בחיל ולא בכח כי אם ברוחי אמר ה' צבאות" –

English translation 223

that the Almighty brings the true and complete redemption,

אז דער אויבערשטער ברענגט די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 224

a redemption "by My spirit",

א גאולה "ברוחי",

English translation 225

in spirituality,

ברוחניות,

English translation 226

and together with this and primarily –

ויחד עם זה ובעיקר –

English translation 227

the redemption in physicality,

די גאולה בגשמיות,

English translation 228

that Jews are taken out of the physical exile,

אז מ'נעמט ארויס אידן פון דעם גלות הגשמי,

English translation 229

and they are brought "with our young and with our old etc., with our sons and with our daughters",

און מ'ברענגט זיי "בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 39,

English translation 230

to our holy land,

לארצנו הקדושה,

English translation 231

"a land which etc., the eyes of the L-rd your G-d are always upon it, from the beginning of the year until the end of the year",

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 40,

English translation 232

and one arrives there with a great "wealth" of Torah and commandments,

און מ'קומט אהינצו מיט אן "עשירות" רבה פון תורה ומצוותי',

English translation 233

which one has preserved,

וואס מ'האט זיי אפגעהיט,

English translation 234

"Your Torah" and "the statutes of Your will",

"תורתך" און "חוקי רצונך",

English translation 235

not looking at the difficulties of exile,

ניט קוקנדיק אויף די שוועריקייטן פון גלות,

English translation 236

and on the contrary,

ואדרבה,

English translation 237

"the advantage of light from within the darkness",

"כיתרון האור מתוך החושך" 41,

English translation 238

that the darkness of exile brought out even more the brightness of Judaism,

אז דער חושך הגלות האט ארויסגערופן נאכמער די ליכטיקייט פון אידישקייט,

English translation 239

until in actual deed –

ביז אין מעשה בפועל –

English translation 240

actual study of Torah and actual fulfillment of "the statutes of Your will",

לימוד התורה בפועל וקיום "חוקי רצונך" בפועל,

English translation 241

and one has the coming of our righteous Messiah in actuality,

און מ'האט ביאת משיח צדקנו בפועל,

English translation 242

until "the feast of David the King Messiah" in its simple sense,

ביז "סעודתא דדוד מלכא משיחא" בפשטות,

English translation 243

speedily in our days, literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 244

immediately, literally.

בעגלא דידן ממש.

English translation 245

T. In addition to the aforementioned instruction from the words "eight lights" which are hinted at in the beginning of the name "Chanukah", there is also the instruction from the words that are hinted at in the conclusion of the name – "and the law is like the House of Hillel".

ט. נוסף צו דער הוראה האמורה פון די ווערטער "ח' נרות" וואס ווערן נרמז אין התחלת השם "חנוכה", איז דאך אויך פאראן די הוראה פון די ווערטער וואס זיינען נרמז אין דעם סיום השם – "והלכה כבית הלל".

English translation 246

What in its simple sense means "and the law is like the House of Hillel",

וואס בפשטות מיינט "והלכה כבית הלל",

English translation 247

that the lighting of the Chanukah light is in the manner of "increasing and going" from day to day,

אז הדלקת נר חנוכה איז באופן פון "מוסיף והולך" מיום ליום,

English translation 248

that on the first night one lights one light,

אז די ערשטע נאכט צינדט מען א נר אחד,

English translation 249

and afterwards one adds each and every night another light.

און דערנאך איז מען מוסיף מדי לילה ולילה נאך א נר.

English translation 250

That is, that although on the first night one fulfilled the commandment of lighting the Chanukah light with utmost perfection,

ד.ה. אז כאטש בלילה הראשון האט מען מקיים געווען די מצוה פון הדלקת נר חנוכה בתכלית השלימות,

English translation 251

when it comes to another day –

איז בשעת עס קומט צו נאך א טאג –

English translation 252

one has become "smarter" and "older" by one day,

איז מען געווארן "קליגער" און "עלטער" מיט א טאג,

English translation 253

consequently there is certainly an addition in the brightness of Judaism.

במילא איז לכל לראש ווערט נוסף אין ליכטיקייט פון אידישקייט.

English translation 254

And the brightness that one adds day by day is in such a manner –

און די ליכטיקייט וואס מ'איז מוסיף מדי יום ביומו איז באופן כזה –

English translation 255

that all those around him should see,

אז אלע ארום אים זאלן זען,

English translation 256

that is, he is so engrossed in this and lives with it,

ד.ה. ער איז עד כדי כך פארקאָכט אין דעם און לעבט דערמיט,

English translation 257

until everyone notices upon him that he is adding another light.

ביז אז אלע באמערקן אויף אים אז ער איז מוסיף נאך א נר.

English translation 258

And on the day after this he demonstrates even more –

און ביום שלאחרי זה באווייזט ער נאכמערער –

English translation 259

that although he already had both matters

אז כאטש ער האט שוין געהאט ביידע ענינים

English translation 260

(both fulfilled the commandment in its perfection,

(סיי מקיים געווען די מצוה בשלימותה,

English translation 261

and also "added" in this),

און סיי "מוסיף" געווען בזה),

English translation 262

he is not satisfied with this,

באגנוגנט ער זיך ניט דערמיט,

English translation 263

rather he seeks a way to go further "from strength to strength",

נאר ער זוכט א וועג ווי צו גיין נאכמער "מחיל אל חיל" 42,

English translation 264

from one "strength" and perfection to a greater "strength" and perfection,

פון איין "חיל" ושלימות צו א גרעסערן "חיל" ושלימות,

English translation 265

because during this time additional knowledge and intentions and powers have come to him,

וויבאלד במשך זמן זה איז אים צוגעקומען נאך ידיעות און כוונות און כחות,

English translation 266

consequently he must "ascend in holiness" according to his new standing and situation.

במילא דארף זיין "מעלין בקודש" 43 לויט זיין נייעם מעמד ומצב.

English translation 267

And so it continues both on the third night and on the fourth night etc.,

וואס אזוי ווערט נמשך סיי בלילה השלישי סיי בלילה הרביעי וכו',

English translation 268

until one does so for seven consecutive nights.

ביז אז מ'טוט אזוי במשך שבעה לילות רצופים.

English translation 269

What the number of seven days and nights encompasses the entire life of a person,

וואס דער מספר פון שבעה ימים ולילות איז כולל כל חיי האדם,

English translation 270

as is known that life and the world in general are divided into seven days,

כידוע אז דער לעבן און די וועלט בכללות איז פאנאנדערגעטיילט אויף שבעה ימים,

English translation 271

as it was the first time in the creation of the world,

ווי ס'איז געווען בפעם הראשונה בבריאת העולם,

English translation 272

in the seven days of creation.

בשבעת ימי בראשית.

English translation 273

And as the Alter Rebbe explains the reason for this that "we count today day one of the week, day two etc. until the day of Shabbat which is day seven,

און ווי דער אלטער רבי 44 איז מבאר דעם טעם הדבר דערפון וואס "אנו מונין היום יום ראשון בשבת יום שני כו' עד יום השבת הוא יום שביעי,

English translation 274

and it is difficult, behold many days have already passed from the beginning of the year,

וקשה הרי כבר עברו נא סאך טעג פון תחלת השנה,

English translation 275

and moreover,

און נאכמער,

English translation 276

myriads of days have already passed from the Six Days of Creation until now, and if so how can we say today is day one etc.",

כבר עברו] רבבות ימים משימ"ב עד עתה וא"כ איך אומרים היום יום ראשון כו'",

English translation 277

and likewise that on every Sunday we say the song of the day that is connected with the first day of the Six Days of Creation,

ועד"ז דאס וואס בכל יום ראשון זאגט מען דעם שיר של יום וואס איז פארבונדן מיטן יום ראשון פון שימ"ב,

English translation 278

and likewise on Monday etc. –

ועד"ז ביום שני וכו' –

English translation 279

because

ווייל

English translation 280

(as the Alter Rebbe brings out in several places)

(ווי דער אלטער רבי ברענגט ארויס בכמה מקומות)

English translation 281

the seven days of creation repeat themselves every week from their beginning.

דאס חזר'ן זיך איבער די שבעת ימי בראשית בכל שבוע ושבוע מתחלתן.

English translation 282

And from this it is understood regarding the service of "increasing and going" and "ascending in holiness" that is learned from the Chanukah light according to the opinion of Beit Hillel

ומזה מובן בנוגע דער עבודה פון "מוסיף והולך" און "מעלין בקודש" וואס מ'לערנט אפ פון נר חנוכה לפי שיטת בית הלל

English translation 283

(and the law is like them),

(וואס הלכה כמותן),

English translation 284

that all the days of a person's life must be a movement of ascent from strength to strength,

אז כל משך חיי האדם דארף זיין א תנועה פון עלי' מחיל אל חיל,

English translation 285

in a manner of "they have no rest,"

באופן פון "אין להם מנוחה" 45,

English translation 286

in matters of Judaism,

אין ענינים פון אידישקייט,

English translation 287

"Your Torah,"

"תורתך",

English translation 288

and "the statutes of Your will."

און "חוקי רצונך".

English translation 289

Yod. Another detail in this:

י. נאך א פרט בזה:

English translation 290

It is known the explanation of the decree of "the kingdom of wicked Greece –

ס'איז ידוע דער פירוש 46 אין גזירת "מלכות יון הרשעה –

English translation 291

to cause them to forget Your Torah and to cause them to transgress the statutes of Your will,"

להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך",

English translation 292

that the inner content of the decree was,

אז דער תוכן הפנימי פון דער גזירה איז געווען,

English translation 293

that the observance of the Torah and its commandments should be from the aspect of a rational reason etc.,

אז דער קיום התורה ומצוותי' זאל זיין מצד א טעם שכלי וכו',

English translation 294

but not as "the statutes of Your will" and "Your Torah."

אבער ניט אלס "חוקי רצונך" און "תורתך".

English translation 295

According to which it follows,

וואס לפי זה קומט אויס,

English translation 296

that the content of Chanukah and the victory over the decree of the kingdom of wicked Greece is,

אז דער תוכן פון חנוכה ונצחון על גזירת מלכות יון הרשעה איז,

English translation 297

that the observance of the commandments must indeed be not because of a rational reason,

אז דער קיום המצוות דארף טאקע זיין ניט צוליב א טעם שכלי,

English translation 298

for without this a person would be, Heaven forbid, in doubt whether he needs to perform the commandments and whether he should perform them in a specific manner –

וואס לולא זה וואלט א איך געווען ח"ו בספק צי ער דארף טאן די מצוות און צי ער זאל זיי טאן באופן מסויים –

English translation 299

rather the reason for the observance of the commandments is "Who has sanctified us with His commandments and commanded us,"

נאר דער טעם פון קיום המצוות איז "אשר קדשנו במצוותיו וציונו",

English translation 300

because this is "the statutes of Your will."

ווייל דאס איז "חוקי רצונך".

English translation 301

And this is the same concept as the precedence of "we will do" to "we will hear,"

וואס דאס איז דער זעלבער ענין ווי הקדמת נעשה לנשמע 47,

English translation 302

that even before one has the "we will hear,"

אז נאך איידער מ'האט דעם "נשמע",

English translation 303

understanding and comprehension

הבנה והשגה 48

English translation 304

(from the phrase "for Your servant hears,"

(מלשון "דבר כי שומע עבדך" 49,

English translation 305

and "for Joseph hears" –

און "כי שומע יוסף" –

English translation 306

a verse in the weekly Torah portion)

א פסוק אין פרשת השבוע 50)

English translation 307

there must be the "we will do,"

דארף זיין דער "נעשה",

English translation 308

the acceptance of the yoke and the observance of the commandments as "the statutes of Your will."

די קבלת עול און קיום המצוות אלס "חוקי רצונך".

English translation 309

And in this comes the innovation of "and the law is like Beit Hillel":

און אין דעם קומט צו דער חידוש פון "והלכה כבית הלל":

English translation 310

At first glance one could think,

לכאורה קען מען דאך מיינען,

English translation 311

that it is sufficient when one decides once that there must be the precedence of "we will do" to "we will hear" and the observance of the commandments from the aspect of acceptance of the yoke.

אז ס'איז גענוג ווען מ'איז מחליט איין מאל אז עס דארף זיין הקדמת נעשה לנשמע וקיום המצוות מצד קבלת עול.

English translation 312

In this comes the innovation of the opinion of Beit Hillel –

אין דעם קומט צו דער חידוש פון דעת בית הלל –

English translation 313

that in Chanukah itself,

אז אין חנוכה גופא,

English translation 314

in the matter of the precedence of "we will do" to "we will hear,"

אין דעם ענין פון הקדמת נעשה לנשמע,

English translation 315

there must be "ascending in holiness."

דארף זיין "מעלין בקודש".

English translation 316

And as one sees simply,

און ווי מ'זעט בפשטות,

English translation 317

that it can indeed be that the "we will do" is "prior to we will hear,"

אז עס קען טאקע זיין אז דער "נעשה" איז "קודם לנשמע",

English translation 318

but this is accomplished only through the power of action within him,

דאס נעמט אבער דורך בלויז דעם כח העשי' שבו,

English translation 319

that he performs the matter in actuality;

אז ער טוט דעם ענין בפועל;

English translation 320

but when it comes to "feeling of the heart,"

אבער ווען עס קומט צו "רגש שבלב",

English translation 321

it is difficult for him to effect that the precedence of "we will do" to "we will hear" should be in such a manner that he should invest himself "with all your heart,"

איז ביי אים שווער צו פועל זיין אז די הקדמת נעשה לנשמע זאל זיין באופן כזה אז ער זאל זיך אין איך אריינלייגן "בכל לבבך" 51,

English translation 322

all the emotions and feeling of his heart,

כל המדות והרגש שבלבו,

English translation 323

because there is lacking in this the "we will hear,"

ווייל עס פעלט אין דעם "נשמע",

English translation 324

understanding and comprehension;

אין הבנה והשגה;

English translation 325

beyond this to a higher level,

עד"ז למעלה יותר,

English translation 326

even if the matter of acceptance of the yoke has already taken hold of his "with all your heart,"

אפילו אויב דער ענין פון קבלת עול האט שוין דורכגענומען זיין "בכל לבבך",

English translation 327

one must still effect that it should be "with all your soul,"

דארף מען אבער פועל זיין עס זאל זיין "בכל נפשך" 51,

English translation 328

with all ten faculties of the soul and with the faculty of will and the faculty of delight,

מיט אלע עשר כחות הנפש און מיטן כח הרצון וכח התענוג,

English translation 329

that he should have delight in the acceptance of the yoke;

ער זאל האבן תענוג אין קבלת עול;

English translation 330

and beyond this is the level of "with all your might" –

ולמעלה מזה איז די דרגא פון "בכל מאדך" 51 –

English translation 331

beyond measure and limitation in the matter of acceptance of the yoke.

למעלה ממדידה והגבלה 52 אין דעם ענין פון קבלת עול.

English translation 332

It is therefore understood from this,

איז דאך מובן מזה,

English translation 333

that also in acceptance of the yoke,

אז אויך אין קבלת עול,

English translation 334

the precedence of "we will do" to "we will hear,"

הקדמת נעשה לנשמע,

English translation 335

the matter of Chanukah,

ענין חנוכה,

English translation 336

there can be an ascent in holiness.

קען זיין אן עלי' בקודש.

English translation 337

And this is the additional instruction that one has from this that "the law is like Beit Hillel,"

און דאס איז די הוראה נוספת וואס מ'האט דערפון וואס "הלכה כבית הלל",

English translation 338

that one should increase and ascend from strength to strength also in the service of acceptance of the yoke.

מ'זאל מוסיף זיין און עולה זיין מחיל אל חיל אויך אין דער עבודה פון קבלת עול.

English translation 339

And this is drawn down during seven consecutive days –

און דאס ווערט נמשך במשך שבעה ימים רצופים –

English translation 340

which means,

וואס דאס מיינט,

English translation 341

that this is drawn down throughout all the days of the year.

אז דאס ווערט נמשך בכל ימות השנה.

English translation 342

Yod-Alef. And together with this that one has the acceptance of the yoke in perfection and in a manner of going from strength to strength – this is, however, also out of a feeling of joy and light:

יא. און צוזאמען דערמיט וואס מ'האט די קבלת עול בשלימות ובאופן של הליכה מחיל אל חיל – איז דאס אבער אויך מתוך א רגש של שמחה ואור:

English translation 343

The matter of Chanukah must indeed be out of joy,

דער ענין פון חנוכה דארף דאך זיין מתוך שמחה,

English translation 344

as mentioned earlier that on Shabbat Chanukah the Haftarah is "Sing and rejoice."

ווי דערמאנט פריער אז בשבת חנוכה איז די הפטרה "רני ושמחי".

English translation 345

Beyond this it is understood from this that "the law is like Beit Hillel,"

עד"ז איז מובן דערפון וואס "הלכה כבית הלל",

English translation 346

that one has the advantage of "law,"

אז מ'האט די מעלה פון "הלכה",

English translation 347

about which the Gemara says at the conclusion of the entire Talmud

וואס די גמרא זאגט בסיום הש"ס 53

English translation 348

(and one says this every day at the conclusion and completion of the morning prayer,

(און מ'זאגט דאס בכל יום בסיום וגמר תפלת הבוקר,

English translation 349

the first prayer)

התפלה הראשונה)

English translation 350

"Whoever studies laws every day is assured that he is a son of the World to Come, as it is said, 'the ways of the world are His,'

"כל השונה הלכות בכל יום מובטח לו שהוא בן עולם הבא שנאמר 54 הליכות עולם לו,

English translation 351

do not read 'ways' but rather 'laws,'"

א"ת הליכות אלא הלכות",

English translation 352

meaning that through laws a matter of "going" in the world is effected,

ד.ה. אז דורך הלכות ווערט אן ענין של "הליכה" בעולם,

English translation 353

out of joy.

מתוך שמחה.

English translation 354

And together with this there is the explanation of the Alter Rebbe in "Beit Hillel" that this is from the term "his light shines,"

ויחד עם זה איז דאך דא דער פירוש פון אלטן רבי'ן 55 אין "בית הלל" אז דאס איז מלשון 56 "בהילו נרו",

English translation 355

from the term of brightness.

מלשון ליכטיקייט.

English translation 356

Meaning that Hillel made light around himself with the light of Torah and His commandments,

ד.ה. אז הלל האט געמאכט ליכטיק ארום זיך באור התורה ומצוותי',

English translation 357

a matter of kindness,

אן ענין של חסד,

English translation 358

and in a manner of going and increasing and light.

ובאופן דהולך ומוסיף ואור 57.

English translation 359

And from this it is drawn down also from above,

וואס מזה ווערט דאך נמשך אויך מלמעלה,

English translation 360

the attribute of the Holy One, blessed be He, measure for measure,

מדתו של הקב"ה מדה כנגד מדה 58,

English translation 361

that He draws down from above the matter of kindness,

אז ער איז ממשיך מלמעלה דעם ענין החסד,

English translation 362

that the life of Jews becomes bright in spirituality,

אז עס ווערט ליכטיק דער לעבן פון אידן ברוחניות,

English translation 363

until this is in perfection,

ביז אז דאס ווערט בשלימות,

English translation 364

and their life becomes bright also in physicality.

און זייער לעבן ווערט ליכטיק אויך בגשמיות.

English translation 365

And through the service in the manner of "behalo nero," one activates the action of the Chanukah candle, which is "at the entrance of his house from the outside," meaning that it illuminates also "outside," also in the public domain.

יב. און דורך דער עבודה באופן של "בהילו נרו" טוט מען אויף די פעולה פון נר חנוכה וואס איז "על פתח ביתו מבחוץ", ד.ה. אז עס איז מאיר אויך "בחוץ", אויך אין רשות הרבים.

English translation 366

Until this illuminates also in the place of actual darkness –

ביז אז דאס באלייכט אויך אין דעם מקום החושך ממש –

English translation 367

as understood from the sign that the Gemara says "until the foot of the Tarmodai ceases,"

כמובן פון דעם סימן וואס די גמרא 59 זאגט "עד דכליא רגלא דתרמודאי",

English translation 368

and with the introduction:

ובהקדמה:

English translation 369

Since this is a sign that is given in the Torah of life,

וויבאלד דאס איז א סימן וואס ווערט געגעבן אין תורת חיים,

English translation 370

it is understood that this is a "lesson in life,"

איז מובן אז דאס איז א "הוראה בחיים",

English translation 371

and as discussed several times the emphasis of the Rogatchover on this,

וכמדובר כמה פעמים די הדגשה פון דעם ראָגאַטשאווער 60 בזה,

English translation 372

that every matter in Torah,

אז יעדער ענין אין תורה,

English translation 373

whether laws or stories,

סיי הלכות סיי סיפורים,

English translation 374

is a matter of instruction and law. And from this it is understood also regarding the sign that the Gemara says that the lighting of the Chanukah candle is "until the foot of the Tarmodai ceases,"

איז אן ענין של הוראה ודין. ומזה מובן אויך בנוגע צו דעם סימן וואס די גמרא זאגט אז הדלקת נר חנוכה איז "עד דכליא רגלא דתרמודאי",

English translation 375

that although the simple explanation of this is that it is a nation that was called "Tarmodai" because they come from "Tarmod" etc. –

אז כאטש דער פירוש הפשוט בזה איז 61 אז ס'איז אן אומה וואס האט געהייסן "תרמודאי" ווייל זיי קומען פון "תרמוד" וכו' –

English translation 376

there is a hint and instruction in the matter.

איז פאראן א רמז והוראה בדבר.

English translation 377

It is explained in the Oral Torah,

איז מבואר אין תורה שבע"פ 62,

English translation 378

brought in Chassidus in the discourses of Chanukah,

געבראכט אין חסידות אין דרושי חנוכה 63,

English translation 379

that "Tarmod" is the letters of "Moredet,"

אז "תרמוד" איז אותיות "מורדת",

English translation 380

a matter of rebellion against G-dliness,

אן ענין של מרידה אין אלקות,

English translation 381

which also corresponds with the simple explanation,

וואס דאס איז אויך מתאים מיטן פירוש הפשוט,

English translation 382

based on what is related in the Gemara

ע"פ המסופר בגמרא 64

English translation 383

(founded on verses in the Tanach)

(מיוסד אויף פסוקים אין תנ"ך 65)

English translation 384

that the children of Tarmod were servants of Solomon who later rebelled against him.

אז די בני תרמוד זיינען געווען עבדי שלמה וואס האבן אין אים דערנאך מורד געווען.

English translation 385

And this is the matter of "until the foot of the Tarmodai ceases" –

און דאס איז דער ענין פון "עד דכליא רגלא דתרמודאי" –

English translation 386

that the Chanukah candle activates,

אז נר חנוכה טוט אויף,

English translation 387

that even in the place where rebels are found,

אז אפילו אין דעם ארט וואו עס געפינען זיך מורדים,

English translation 388

until "the foot of the Tarmodai,"

ביז "רגלא דתרמודאי",

English translation 389

the lowest level within the rebels themselves,

די דרגא הכי תחתונה אין מורדים גופא,

English translation 390

the light of "a mitzvah is a candle and Torah is light" reaches there,

דערלאנגט דארט די ליכט פון "נר מצוה ותורה אור",

English translation 391

and activates the matters that need to be activated according to the will of the Holy One, blessed be He,

און טוט אויף די ענינים וואס דארפן זיך אויפטאן לפי רצונו של הקב"ה,

English translation 392

not, Heaven forbid, a rebellion against the Holy One, blessed be He.

ניט ח"ו א מרידה בהקב"ה.

English translation 393

From this there is a lesson for every single Jew:

יג. וואס דערפון איז א הוראה לכל אחד ואחד מישראל:

English translation 394

It can be a situation,

עס קען זיין א מציאות,

English translation 395

that were it not for the fact that Torah tells him, a Jew would not know at all that there are "Tarmodai" in the world,

אז לולא דעם וואס תורה דערציילט אים וואלט א איד גארניט געוואוסט אז עס זיינען דא "תרמודאי" אין וועלט,

English translation 396

because this is not his concern.

ווארום דאס איז ניט זיין ענין.

English translation 397

Since, however, Torah informs him about their existence,

וויבאלד אבער אז תורה איז אים מודיע וועגן זייער מציאות,

English translation 398

and there is the principle of "everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He did not create a single thing for naught,"

און מ'האט דעם כלל פון "כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא ברא דבר אחד לבטלה" 66,

English translation 399

it is certain that the very fact that he knows about them

איז זיכער אז דאס גופא וואס ער ווייס וועגן זיי

English translation 400

(through his sense of hearing and sight)

(ע"י חוש השמיעה והראי' שלו)

English translation 401

is not for naught, Heaven forbid,

איז ניט לבטלה ח"ו 67,

English translation 402

but rather this is so that he may fulfill his mission in the world with them,

נאר דאס איז כדי ער זאל מיט זיי מקיים זיין שליחותו בעולם,

English translation 403

"I was created to serve my Maker,"

"אני נבראתי לשמש את קוני" 68,

English translation 404

which mission is that it should be "and the kingdom shall be the Lord's" in the entire world.

וואס די שליחות איז עס זאל זיין "והיתה לה' המלוכה" 26 בכל העולם כולו.

English translation 405

Consequently, it is understood,

במילא איז מובן,

English translation 406

that although there is a part in the world that is of the language of concealment and hiding,

אז כאטש עס איז דא א טייל אין עולם וואס איז מלשון העלם והסתר 69,

English translation 407

and even more –

ביז נאכמער –

English translation 408

"rebels" against Judaism,

"מורדים" אין אידישקייט,

English translation 409

the very fact that a Jew becomes aware of this is because he has the power,

איז דאס גופא וואס א איד דערוויסט זיך וועגן דעם איז ווייל ער האט כח,

English translation 410

that through his illuminating in his home he makes light in the public domain,

אז דורך דעם וואס ער איז מאיר בביתו מאכט ער ליכטיק אין רשות הרבים,

English translation 411

until even "Tarmodai" will also be eliminated.

ביז אז אפילו "תרמודאי" וועלן אויך נכלה ווערן.

English translation 412

That is, that even such matters that exist in the public domain about which he knows nothing at all,

ד.ה. אז אפילו אזוינע ענינים וואס זיינען פאראן אין רשות הרבים וועגן וועלכע ער ווייס כלל ניט,

English translation 413

the power of his light is so strong that they become changed,

איז דער כח פון זיין ליכטיקייט אזוי שטארק אז זיי ווערן נשתנה,

English translation 414

until a change that transforms them,

ביז אין א שינוי וואס איז זיי מהפך,

English translation 415

that instead of "Tarmodai" there will be "for then I will turn to the peoples a pure language, that they may all call upon the name of the Lord, to serve Him with one consent,"

אז אנשטאט "תרמודאי" וועט זיין "אז אהפוך אל עמים כו' לעבדו שכם אחד" 24,

English translation 416

all the nations,

כל העמים,

English translation 417

including Tarmodai.

כולל תרמודאי.

English translation 418

And all the more so, if he does know about their existence,

וכ"ש וק"ו אויב ער ווייס יא וועגן זייער מציאות,

English translation 419

he may not let the opportunity pass as if he does not know of it;

טאר ער ניט דורכלאזן די געלעגנהייט כאילו ער ווייס ניט דערפון;

English translation 420

since he has been told about this,

וויבאלד אז מ'האט אים וועגן דעם דערציילט,

English translation 421

that there is a place in the world or a person in the world who does not know about Judaism,

אז ס'איז דא אן ארט אין וועלט אדער א מענטש אין וועלט וועלכער ווייס ניט וועגן אידישקייט,

English translation 422

or a non-Jew who does not know that "there is a Master of this palace" –

אדער א ניט-איך וואס ווייס ניט אז "יש בעה"ב לבירה זו" 70 –

English translation 423

he has the power to utilize his time

האט ער דעם כח צו אויסנוצן זיין צייט

English translation 424

(the moments that he could have used for "Your Torah" and "the statutes of Your will" and he used them for reading the "paper") –

(די רגעים וואס ער האט געקענט נוצן אויף "תורתך" און "חוקי רצונך" און האט זיי גענוצט אויף לייענען דעם "פייפער") –

English translation 425

that in this "jungle" where there are wild people who conduct themselves contrary to humanity,

אז אין דעם "דזשאָנגל" וואו עס געפינען זיך פראי-אדם וואס פירן זיך היפך האנושיות,

English translation 426

and contrary to the seven commandments of the children of Noah and contrary to "for settlement He created it,"

והיפך ז' מצוות בני נח והיפך "לשבת יצרה" 71,

English translation 427

because they are "rebels" against "for settlement He created it,"

ווייל זיי זיינען "מורד" אין "לשבת יצרה",

English translation 428

there a Jew should effect,

זאל דארט א איד פועל'ן,

English translation 429

and do all that is incumbent upon him

און טאן כל התלוי בו

English translation 430

(at least in the natural way),

(עכ"פ בדרך הטבע),

English translation 431

that the knowledge of the seven commandments of the children of Noah should be spread,

עס זאל פארשפרייט ווערן די ידיעה וועגן שבע מצוות בני נח,

English translation 432

to which all children of Noah

אין וועלכע אלע בני נח

English translation 433

(all nations)

(אלע אומות)

English translation 434

are obligated.

זיינען מחוייב 72.

English translation 435

And in this there is a special emphasis of the Chanukah candle:

און אין דעם איז פאראן א הדגשה מיוחדת פון נר חנוכה 73:

English translation 436

Exactly as this is with physical "light" in its simple sense,

פונקט ווי דאס איז ביי "אור" גשמי כפשוטו,

English translation 437

that when one kindles it in a specific place, it illuminates,

אז בשעת מ'צינדט אים אן במקום מסויים מאכט ער ליכטיק,

English translation 438

and if there is no "partition of iron" or a "dividing partition" *73 between the light and another place –

און אויב ס'איז נאר ניטא קיין "מחיצה של ברזל" אדער א "מחיצה המפסקת" *73 צווישן דעם אור מיט א צווייטן ארט –

English translation 439

it reaches all ends of the earth

דערגרייכט ער בכל קצווי תבל

English translation 440

(such is the nature of light);

(אזוי איז טבע האור 74);

English translation 441

So too is it regarding the dissemination of the seven commandments of the children of Noah:

אזוי איז אויך בנוגע צו דער הפצה פון ז' מצוות בני נח:

English translation 442

Although the Jew has absolutely no connection with the non-Jew, etc. –

כאטש דער איד האט כלל קיין שייכות ניט מיט דעם ניט-איד וכו' –

English translation 443

it is nevertheless understood

איז אבער מובן

English translation 444

(and all the more so)

(ובק"ו)

English translation 445

from physical light and the light of "a lamp is a commandment and the Torah is light,"

פון אור גשמי און דעם אור פון "נר מצוה ותורה אור",

English translation 446

that through a Jew informing about the seven commandments of the children of Noah in his place,

אז דורך דעם וואס א איד וועט מודיע זיין וועגן די ז' מצוות בני נח במקומו,

English translation 447

it will reach where it needs to reach.

וועט עס דערגרייכן דארט וואו עס דארף דערגרייכן.

English translation 448

And especially since he does it as an agent of the Holy One, blessed be He,

ובפרט אז ער טוט עס בתור שלוחו של הקב"ה,

English translation 449

"Who sanctified us with His commandments and commanded us,"

"אשר קדשנו במצוותיו וציונו",

English translation 450

which also instructed regarding the detail of "at the entrance of his house from the outside."

וואס האט אויך אנגעזאגט וועגן דעם פרט פון "על פתח ביתו מבחוץ".

English translation 451

The "light" of the seven commandments of the children of Noah will surely reach also into the "jungle,"

וועט זיכער דער "אור" פון די שבע מצוות בני נח דערגרייכן אויך אין "דזשאָנגל",

English translation 452

because this is the commandment of the Holy One, blessed be He, which is inherently without limitation,

ווייל דאס איז מצותו של הקב"ה וואס איז בלאו הכי בלי הגבלה,

English translation 453

and especially since it is drawn forth in a revealed light also before the eyes of flesh, for the light is inherently unlimited.

ובפרט אז דאס איז נמשך אין אן אור גלוי אויך לעיני בשר וואס דער אור איז בלתי מוגבל מצד עצמו.

English translation 454

Thirteen. And this is the simple lesson that one learns from the Chanukah lamp – as the Rambam rules that "Moses our teacher commanded from the mouth of the Almighty to compel all inhabitants of the world to accept the commandments that the children of Noah were commanded," indeed through peaceful means, but in a manner of "he shall compel," so that it comes down into actuality, that one fulfill the seven commandments of the children of Noah.

יד. און דאס איז די הוראה בפשטות וואס מ'האט פון נר חנוכה – ווי דער רמב"ם 75 פסק'נט אז "צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח", טאקע בדרכי שלום, אבער באופן פון "יכוף", אז עס זאל אראפקומען בפועל, מ'זאל מקיים זיין די ז' מצוות בני נח.

English translation 455

And as one sees in actuality,

און ווי מ'זעט בפועל,

English translation 456

especially in our days,

בפרט בימינו אלה,

English translation 457

in this country and the like,

במדינה זו וכיו"ב,

English translation 458

that it comes much more easily,

אז עס קומט אָן אַ סאך לייכטער,

English translation 459

and much more of it occurs than one imagines,

און עס טוט זיך אויף א סאך מערער דערפון וואס מ'שטעלט זיך פֿאָר,

English translation 460

and especially when one does it in a manner of "you have toiled" –

ובפרט אז מ'טוט עס באופן של "יגעת" –

English translation 461

then "you will find" *13.

ווערט "ומצאת" *13.

English translation 462

Fifteen. All these matters add to the effect of this commandment and all commandments, and especially in the current state of the world, "when the sun sets," "darkness shall cover the earth."

טו. וואס די אלע ענינים זיינען מוסיף אין דער פעולה פון דער מצוה און אלע מצוות, ובפרט אין דעם מצב העולם יעצט, "משתשקע החמה", "החושך יכסה ארץ" 20 .

English translation 463

And this leads to "then your light shall burst forth like the dawn,"

און דאס היילט צו דעם "אז יבקע כשחר אורך" 76,

English translation 464

the true and complete redemption through our righteous Messiah,

די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 465

when then all nations will serve the Most High in a way that it will be evident in every place and every time that "the kingdom shall be the Lord's."

וואס דעמולט וועלן כל העמים דינען דעם אויבערשטן באופן אז עס וועט זיין ניכר בכל מקום ובכל זמן אז "והיתה לה' המלוכה".

English translation 466

And this is accomplished in a manner of "kindness,"

און דאס ווערט אויפגעטאן באופן של "חסד",

English translation 467

and in unbounded kindnesses,

און אין חסדים עד בלי גבול,

English translation 468

which is indeed the essence of Hillel as above,

וואס דאס איז דאך ענינו של הלל כנ"ל,

English translation 469

and the law is established like the House of Hillel,

און עס ווערט הלכה כבית הלל,

English translation 470

that the essence of Hillel is the "law" and "the ways of the world"

אז ענינו של הלל איז די "הלכה" און "הליכות עולם"

English translation 471

(do not read "ways" but rather "laws" –

(א"ת הליכות אלא הלכות –

English translation 472

as the conclusion of the Talmud in the Gemara)

כסיום הש"ס בגמרא)

English translation 473

which leads the world.

וואס פירט אן מיט וועלט.

English translation 474

Until it leads further to the matter that is brought at the conclusion of the Talmud in the Mishnah,

ביז אז עס היילט נאכמערער צו דעם ענין וואס ברענגט זיך בסיום הש"ס במשנה,

English translation 475

at the conclusion of the Order of Purities –

בסיום סדר טהרות 77 –

English translation 476

"The Lord will give strength to His people; the Lord will bless His people with peace,"

"ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום" 78,

English translation 477

that there is peace in the world even during the time of exile,

אז עס ווערט שלום בעולם נאך בזמן הגלות,

English translation 478

and "He will give strength to His people" is revealed,

און עס ווערט נתגלה דער "עוז לעמו יתן",

English translation 479

that Jews stand in true strength,

אז אידן שטייען אין אן אמת'ער שטארקייט,

English translation 480

and they carry this through because their "strength" comes from the Most High.

און זיי פירן דאס דורך דערפאר וואס זייער "עוז" נעמט זיך פון אויבערשטן.

English translation 481

And this adds to "the Lord will bless His people with peace,"

און דאס איז מוסיף אין "ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 482

that one brings down true peace,

אז מ'ברענגט אראפ דעם שלום אמיתי,

English translation 483

including peace from the term completeness,

כולל שלום מלשון שלימות,

English translation 484

the completeness of the world and peace in the world,

שלימות העולם ושלום בהעולם,

English translation 485

true peace that is connected with the fulfillment of the prophecy "and I will grant peace in the land,"

שלום אמיתי וואס איז פארבונדן מיט קיום היעוד "ונתתי שלום בארץ" 79,

English translation 486

which is connected with "and I will lead you upright,"

וואס איז פארבונדן מיט "ואולך אתכם קוממיות" 80,

English translation 487

speedily in our actual days,

במהרה בימינו ממש,

English translation 488

and with joy and a good heart.

ובשמחה ובטוב לבב.

English translation 489

Sixteen. All that is stated above is also connected with what was discussed during these days of Chanukah (in the farbrengen preceding this), regarding the good proposal that may it be accepted, that one should increase in joy on Chanukah.

טז. כל האמור לעיל איז אויך פארבונדן עם המדובר במשך ימי חנוכה אלו (אין דער התוועדות שלפנ"ז 81 ), וועגן דער הצעה טובה וואס הלואי שתתקבל, אז מ'זאל מוסיף זיין אין שמחה בחנוכה.

English translation 490

In this, one must caution and explain:

וואס אין דעם דארף מען באווארענען און מבאר זיין:

English translation 491

According to the law in the Shulchan Aruch, the establishment of the festival of Chanukah is connected specifically with the lights.

ע"פ ההלכה שבשו"ע איז דאך די קביעות היו"ט דחנוכה פארבונדן מיט נרות דוקא.

English translation 492

And regarding this, it is indeed brought in the discourses of Chassidus,

ועד"ז ווערט טאקע געבראכט אין דרושי חסידות,

English translation 493

in Shaarei Orah,

אין שערי אורה 82,

English translation 494

Torah Ohr and Ohr HaTorah

תו"א 83 און אור התורה 84

English translation 495

(of the Tzemach Tzedek) –

(פון צמח-צדק) –

English translation 496

that the essence of Chanukah is connected with

אז דער ענין פון חנוכה איז פארבונדן מיט

English translation 497

("oil" and)

("שמן" ו)

English translation 498

"light."

"אור" 85.

English translation 499

And regarding this, this is expressed in the prayer of Chanukah –

ועד"ז דריקט זיך דאס אויס אין דער תפלה פון חנוכה –

English translation 500

that they established the commandment of "Hallel,"

אז מ'האט קובע געווען די מצוה פון "הלל",

English translation 501

which is also the essence of light,

וואס דאס איז אויך דער ענין האור,

English translation 502

"Hallel" from the term "when His light shines."

"הלל" מלשון "בהילו 56 נרו" 86.

English translation 503

However, regarding the matter of joy,

משא"כ בנוגע לענין השמחה,

English translation 504

it has been ruled in law

איז להלכה נפסק געווארן

English translation 505

(according to the opinion of the Maharam of Rothenburg (teacher of the Rosh) etc.)

(כדעת מהר"ם מרוטנבורג (רבו של הרא"ש) וכו')

English translation 506

that Chanukah is not connected with joy.

אז חנוכה איז ניט פארבונדן מיט שמחה 87.

English translation 507

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 508

Even though there is an opinion that Chanukah is connected with joy,

אע"פ אז ס'איז פאראן א דיעה אז חנוכה איז פארבונדן מיט שמחה,

English translation 509

and not merely an opinion,

און ניט סתם א דיעה,

English translation 510

but the opinion of the Rambam

נאר די דיעה פון רמב"ם 88

English translation 511

("Moreh Nevuchim",

("מורה הנבוכים",

English translation 512

about whom it is said "from Moshe to Moshe there arose none like Moshe")

אויף וועלכן מ'זאגט 89 "ממשה עד משה לא קם כמשה")

English translation 513

in his book "Hilchos Hilchos",

בספרו "הלכות הלכות" 90,

English translation 514

that the days of Chanukah are "days of joy" –

אז ימי חנוכה זיינען "ימי שמחה" –

English translation 515

nevertheless, the law in the Shulchan Aruch is not so.

אעפ"כ איז דער דין אין שו"ע ניט אזוי.

English translation 516

So ostensibly the question is –

איז לכאורה די שאלה –

English translation 517

what is the foundation to innovate that Chanukah should be connected with joy.

וואס איז דער יסוד צו מחדש זיין אז חנוכה זאל זיין פארבונדן מיט שמחה.

English translation 518

And especially according to how the Alter Rebbe explains in his Hilchos Talmud Torah

ובפרט לויט ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין הלכות ת"ת שלו 91

English translation 519

(based on the "Urim VeTumim")

(מיוסד אויפן "אורים ותומים" 92)

English translation 520

that just as in the time of the Talmud it was "one who errs in a Mishnah matter returns" regarding "Mishnah",

אז אזוי ווי בזמן הש"ס איז געווען "טעה בדבר משנה חוזר" 93 בנוגע צו "משנה",

English translation 521

so too "in this time, also the settled laws of the rulings of the Geonim, the poskim like the Tur and the Shulchan Aruch and its glosses –

אזוי איז אויך "בזמן הזה גם הלכות פסוקות של פסקי הגאונים הפוסקים כמו הטור והש"ע והגהותיו –

English translation 522

are included in Mishnah",

בכלל משנה",

English translation 523

and this applies in every generation regarding the posek of that generation,

ועד"ז איז דאס בכל דור ודור בנוגע צו דעם פוסק שבאותו הדור,

English translation 524

"the judge who will be in those days",

"השופט אשר יהי' בימים ההם" 94,

English translation 525

until the poskim of our time.

ביז די פוסקים שבזמננו.

English translation 526

[Which this refers especially to the Alter Rebbe himself,

[וואס דאס מיינט במיוחד דעם אלטן רבי'ן אליין,

English translation 527

who merited that several hundred years after the Shulchan Aruch of the Beis Yosef, he was given the mission (through the Maggid,

וואס האט זוכה געווען אז עטלעכע הונדערט יאר נאכן שו"ע פון בית-יוסף האט מען אים געגעבן די שליחות (דורכן מגיד 95,

English translation 528

as a successor and emissary of the Baal Shem Tov) to write a Shulchan Aruch and he indeed did so.

אלס ממלא מקום און שליח פון בעש"ט) צו שרייבן א שולחן ערוך און ער האט טאקע אזוי געטאן.

English translation 529

Until that by the Alter Rebbe there was "two lights",

ביז אז ביים אלטן רבי'ן איז געווען "שני אור" 96,

English translation 530

the revealed light and the hidden light,

אור הנגלה ואור הנסתר 97,

English translation 531

that he published in a manner of "light" the laws in the revealed aspect of the Torah with their reasons,

אז ער האט ארויסגעגעבן באופן של "אור" די הלכות אין נגלה דתורה בטעמיהן,

English translation 532

which in this are included by hint also matters of the inner dimension of the Torah,

וואס אין דעם זיינען כלול ברמז אויך ענינים פון פנימיות התורה,

English translation 533

and more specifically –

ובפרטיות יותר –

English translation 534

that he also wrote the book Tanya

אז ער האט אויך געשריבן דעם ספר התניא

English translation 535

(and the discourses after this which are in "Torah Or" and in "Likkutei Torah" –

(און די מאמרים שלאחרי זה וואס זיינען אין "תורה אור" און אין "לקוטי תורה" –

English translation 536

as his successors named them),

ווי עס האבן א נאמען געגעבן ממלאי מקומו 98),

English translation 537

matters of the inner dimension of the Torah in a revealed manner].

עניני פנימיות התורה בגלוי].

English translation 538

Consequently, the question becomes –

במילא ווערט די שאלה –

English translation 539

how can one speak about adding joy on Chanukah,

ווי קען מען רעדן וועגן הוספת שמחה בחנוכה,

English translation 540

when in the Shulchan Aruch this is not brought.

בשעת אין שו"ע ברענגט זיך דאס ניט.

English translation 541

The explanation in this is – and with an introduction:

יז. איז דער ביאור בזה – ובהקדמה:

English translation 542

When it comes to adding a matter in Judaism, there are two extremes in this:

בשעת עס רעדט זיך וועגן מוסיף זיין אן ענין אין אידישקייט זיינען פאראן אין דעם צוויי קצוות:

English translation 543

On one side, there is the matter of "they go from strength to strength",

פון איין זייט איז דאך פאראן דער ענין פון "ילכו מחיל אל חיל" 42,

English translation 544

"they have no rest" in matters of holiness and Judaism,

"אין להם מנוחה" 45 אין ענינים פון קדושה און אידישקייט,

English translation 545

and as discussed earlier the teaching of that which "the law is like Beis Hillel" that it must be "one adds and proceeds",

און ווי גערעדט פריער די הוראה פון דעם וואס "הלכה כבית הלל" אז עס דארף זיין "מוסיף והולך",

English translation 546

"one ascends in holiness".

"מעלין בקודש".

English translation 547

On the other side, there is an obligation "you shall not add" etc.,

לאידך גיסא איז פאראן א חיוב "לא תוסיפו" 99 וכו',

English translation 548

with the full force of the matter.

מיטן גאנצן תוקף שבדבר.

English translation 549

And as explained in the commentaries, the reason of the matter that in the verse it says "you shall not add" and only after this "and you shall not diminish",

וכמבואר אין מפרשים 100 דער טעם הדבר וואס אין פסוק שטייט "לא תוסיפו" און ערשט לאחרי זה "ולא תגרעו",

English translation 550

from which it is implied that "you shall not add" is more severe,

וואס פון דעם איז משמע אז "לא תוסיפו" איז הארבער,

English translation 551

though ostensibly the opposite is logical:

דלכאורה איפכא מסתברא:

English translation 552

It is understandable that "you shall not diminish" is a matter of deficiency,

בשלמא "לא תגרעו" איז אן ענין של חסרון,

English translation 553

that one diminishes from the commandments of God;

אז מ'איז גורע פון ציוויי ה';

English translation 554

but what is the commotion that "you shall not add";

אבער וואס איז דער רעש אז "לא תוסיפו";

English translation 555

what will be if one will add in good matters in which one was not commanded?!

וואס וועט זיין אז מ'וועט מוסיף זיין אין ענינים טובים אין וועלכע מ'איז ניט נצטווה געווארן?!

English translation 556

So one explains a logical reason in the matter:

איז מען מבאר א טעם שכלי בדבר:

English translation 557

The Torah cannot begin with warning "and you shall not diminish",

תורה קען ניט אנהויבן מיט באווארענען "ולא תגרעו",

English translation 558

because inherently this is contrary to the nature of a Jew,

ווייל מצד עצמו איז דאס היפך הטבע פון א אידן,

English translation 559

and as the Rambam rules that every Jew wants to fulfill the will of his Creator.

און ווי דער רמב"ם פסק'נט 101 אז יעדער איך וויל מקיים זיין רצון קונו.

English translation 560

Rather, the way that the "old and foolish king" who is an "expert" and "wise in his craft" causes that there should be "you shall diminish" is through that he first comes to a Jew with a matter of "you shall add",

נאר דער אופן ווי דער "מלך זקן וכסיל" 102 וואס איז אן "אומן" 103 און "חכם באומנתו" פועל'ט עס זאל זיין "תגרעו" איז דורך דעם וואס ער קומט פריער צו א אידן מיט אן ענין פון "תוסיפו",

English translation 561

"you shall add",

"תוסיפו",

English translation 562

that a Jew should not be satisfied with the status and commandments as they stand in the Torah,

אז א איך זאל זיך ניט באגנוגענען מיט דעם מעמד וציוויים ווי זיי שטייען אין תורה,

English translation 563

but he must add from himself!

נאר ער דארף מוסיף זיין מעצמו!

English translation 564

And later is

און שפעטער איז

English translation 565

(in the language of the Gemara in Shabbos)

(בלשון הגמרא אין שבת 104)

English translation 566

"today he says to him do thus, and tomorrow he says to him do thus, until he says to him go and worship idolatry"

"היום אומר לו עשה כך ולמחר אומר לו עשה כך עד שאומר לו לך ועבוד ע"ז"

English translation 567

(and as explained in books of ethics,

(וכמבואר בספרי מוסר 105,

English translation 568

that "do thus" means that he agrees with the good things etc.):

אז "עשה כך" מיינט אז ער איז מסכים מיט די דברים טובים וכו'):

English translation 569

After the Jew is accustomed to do more than what the Torah commands,

נאכדעם ווי דער איד איז רגיל צו טאן מער דערפון וואס תורה הייסט,

English translation 570

the evil inclination comes and says:

קומט דער יצה"ר און זאגט:

English translation 571

Just as you see yourself from your conduct,

אזוי ווי דו זעסט אליין פון דיין הנהגה,

English translation 572

that the commandments in the Torah are not absolute and not exact –

אז די ציוויים שבתורה זיינען לאו דוקא און ניט בדיוק –

English translation 573

and the proof:

והא ראי':

English translation 574

you have added upon them - so just as you can change according to your intellect in the direction of "you shall add", so too can there be "you shall diminish"!

דו האסט מוסיף געווען עליהם -איז פונקט ווי דו קענסט בייטן לויט דיין שכל אין דער זייט פון "תוסיפו" אזוי קען אויך זיין "תגרעו"!

English translation 575

For this reason, the Torah warns first of all that there should be "you shall not add",

וואס מטעם זה באווארנט תורה לכל לראש עס זאל זיין "לא תוסיפו",

English translation 576

consequently a Jew will want to fulfill the will of God exactly –

במילא וועט א איד וועלן מקיים זיין רצון ה' בדיוק –

English translation 577

and the evil inclination will not be able to persuade him and carry out the "you shall diminish".

און דער יצה"ר וועט אים ניט קענען איינריידן און דורכפירן דעם "תגרעו".

English translation 578

And in the well-known phrase, "Chadash is forbidden from the Torah,"

ובלשון הידוע "חדש אסור מן התורה",

English translation 579

then one must not add new things.

אז מ'דארף ניט מוסיף זיין דברים חדשים.

English translation 580

It follows from this that there are two ways of looking at matters of addition in Judaism.

קומט אויס לפי זה אז עס זיינען דא צוויי אופנים ווי צו קוקן אויף ענינים של הוספה אין אידישקייט.

English translation 581

The question can indeed be asked –

קען דאך ווערן די שאלה –

English translation 582

when must one conduct oneself in the manner of "Lo Tosifu" and when must one conduct oneself according to the manner of "Mosif ve'Holech."

ווען דארף מען זיך פירן אין דער הנהגה פון "לא תוסיפו" און ווען דארף מען זיך פירן לויט דער הנהגה פון "מוסיף והולך".

English translation 583

18. It can be said that this depends on the manner in which the halachic ruling was at the time of the dispute:

יח. איז יש לומר אז דאס איז תלוי אין דעם אופן ווי דער פסק ההלכה איז געווען בשעת המחלוקת:

English translation 584

There is a situation where the halachic ruling is in such a manner that there is absolutely no room for the other opinion.

עס איז דא א מציאות אז דער פסק ההלכה איז באופן כזה אז ס'איז כלל ניטא קיין נתינת מקום צו דער אנדערע דיעה.

English translation 585

And this is like regarding that which "the halacha is like Beit Hillel,"

וע"ד ווי דאס איז בנוגע דערצו וואס "הלכה כבית הלל",

English translation 586

that this is in such force that "Beit Shammai in the place of Beit Hillel is not a Mishnah,"

אז דאס איז בתוקף כזה אז "בית שמאי במקום בית הלל אינה משנה" 106,

English translation 587

and as it is related in the Mishnah Berachot

און ווי דערציילט אין משנה ברכות 107

English translation 588

(beginning of the Talmud)

(תחלת הש"ס)

English translation 589

that there is a dispute between Beit Shammai and Beit Hillel regarding whether the Kriat Shema of the morning must be while standing and the Kriat Shema of the evening while reclining or "each person reads in his usual manner,"

אז ס'איז פאראן א מחלוקת צווישן בית שמאי און בית הלל וועגן דעם צי קריאת שמע של שחרית דארף זיין בעמידה און ק"ש של ערבית בשכיבה אדער "כל אדם קורא כדרכו",

English translation 590

and "Rabbi Tarfon said: I was coming on the road and I reclined to read according to the words of Beit Shammai and I endangered myself because of bandits,

און "אמר ר' טרפון אני הייתי בא בדרך והטיתי לקרות כדברי ב"ש וסכנתי בעצמי מפני הלסטים,

English translation 591

they said to him: You were worthy to be liable to yourself because you transgressed the words of Beit Hillel."

אמרו לו כדאי היית לחוב בעצמך שעברת על דברי ב"ה".

English translation 592

That Rabbi Tarfon was among the students of Beit Shammai

וואס ר' טרפון איז געווען מתלמידי בית שמאי

English translation 593

(as it states in Rashi,

(ווי עס שטייט אין רש"י 108,

English translation 594

brought in Seder HaDoros etc.),

געבראכט אין סדר הדורות 109 וכו'),

English translation 595

and here it is not about a forbidden thing according to the opinion of Beit Hillel,

און דא רעדט זיך ניט וועגן א דבר האסור ע"פ דעת ב"ה,

English translation 596

but only a stringency according to the opinion of Beit Shammai –

נאר בלויז א חומרא כדעת ב"ש 110 –

English translation 597

nevertheless, "you were worthy to be liable to yourself because you transgressed the words of Beit Hillel."

אעפ"כ איז "כדאי היית לחוב בעצמך שעברת על דברי בית הלל".

English translation 598

Afterwards there is a second principle:

דערנאך איז פאראן א צווייטער כלל:

English translation 599

The Mishnah says "And why do they mention the words of the individual among the majority since the halacha is only according to the words of the majority? So that if a court sees the words of the individual and relies upon him,"

די משנה 111 זאגט "ולמה מזכירין דברי היחיד בין המרובין הואיל ואין הלכה אלא כדברי המרובין? שאם יראה בית דין את דברי היחיד ויסמוך עליו",

English translation 600

the commentators explain,

טייטשן מפרשים 112,

English translation 601

"that if the later court sees that the halacha is according to the words of the first individual, it relies upon him,

"שאם יראה לב"ד האחרון שהלכה כדברי היחיד הראשון. יסמוך עליו,

English translation 602

meaning it establishes the halacha like him,

כלומר יקבע הלכה כמותו,

English translation 603

as we find with the later Amoraim who establish the halacha like earlier individuals in many places,

כמו שמצינו באמוראים האחרונים שהן קובעים הלכה כיחידים הראשונים בכמה מקומות,

English translation 604

and even though the majority disagree with them,

ואע"פ שהמרובים חולקים עליהם,

English translation 605

and if they had not found the words of the first individual, the later ones would not be able to reject the words of the earlier ones etc."

ואם לא שמצאו דברי היחיד הראשון לא היו אחרונים יכולין לדחות דברי הראשונים וכו'".

English translation 606

And from this it is understood also regarding "Lo Tosif,"

וואס דערפון איז מובן אויך בנוגע צו "לא תוסיף",

English translation 607

that when in a later time one adds according to the opinion of the individual, this is not a matter of "Lo Tosif,"

אז בשעת מ'איז בזמן אחר מוסיף כפי דעת היחיד איז דאס ניט קיין ענין של "לא תוסיף",

English translation 608

because there is an individual opinion like him,

ווייל עס איז פאראן א דעת יחיד כמותו,

English translation 609

that is, that according to the Torah this reasoning has a place.

ד.ה. אז ע"פ תורה האט די סברא אן ארט.

English translation 610

19. And from this it will also be understood regarding our matter:

יט. ומזה יובן אויך בעניננו:

English translation 611

Although in the Shulchan Aruch the halacha was ruled according to the opinion of the Maharam of Rothenburg

כאטש אין שו"ע 87 איז אפגע'פסק'נט געווארן די הלכה כדעת מהר"ם מרוטנבורג

English translation 612

(the teacher of the Rosh)

(רבו של הרא"ש)

English translation 613

against the opinion of the Rambam,

נגד דעת הרמב"ם,

English translation 614

that Chanukah is not connected with joy,

אז חנוכה איז ניט פארבונדן מיט שמחה,

English translation 615

to the extent that even the Sephardim also accepted the halacha according to the opinion of the Maharam,

ביז אז אפילו די ספרדים האבן אויך אנגענומען די הלכה כדעת מהר"ם,

English translation 616

as it states in the Shulchan Aruch of the Beit Yosef –

ווי עס שטייט אין שו"ע הב"י –

English translation 617

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 618

the very fact that one informs about the opinion of the Rambam

איז דאס גופא וואס מ'איז מודיע וועגן דעת הרמב"ם,

English translation 619

is a proof that this reasoning has a place according to the Torah,

איז א באווייז אז די סברא האט אן ארט ע"פ תורה,

English translation 620

so that one should know,

מען זאל וויסן,

English translation 621

that when there comes a special time when one needs to arrive at the matter of joy,

אז בשעת עס קומט צו א זמן מיוחד ווען מ'דארף אנקומען צום ענין השמחה,

English translation 622

one should know that this is not included in "Chadash" which is "forbidden from the Torah,"

זאל מען וויסן אז דאס איז ניט בכלל "חדש" וואס "אסור מן התורה",

English translation 623

but rather this has a source in the Torah and in the halacha that is in the Torah.

נאר דאס האט א מקור אין תורה און אין הלכה שבתורה.

English translation 624

20. Another matter in this:

כ. נאך אן ענין בזה:

English translation 625

In recent times in particular,

בזמן האחרון בפרט,

English translation 626

there were great ones of Israel who refrained from introducing new customs,

זיינען געווען גדולי ישראל וואס האבן זיך אויסגעהיט פון איינצופירן נייע מנהגים,

English translation 627

even such customs in which there is seemingly no concern of "addition" and "Bal Tosif" etc.

אפילו אזעלכע מנהגים אין וועלכע עס איז לכאורה ניטא קיין חשש פון "הוספה" און "בל תוסיף" וכו'. ו

English translation 628

And the reason for the matter was,

וואס דער טעם הדבר איז געווען,

English translation 629

that when one introduces a new custom in a permanent manner,

אז בשעת מ'פירט איין א נייעם מנהג באופן של קביעות,

English translation 630

it afterwards gives an "opening" for those who are not worthy of this to come,

גיט עס דערנאך א "פתח" עס זאלן קומען אזוינע וואס זיינען ניט ראוי לזה,

English translation 631

"students who have not served [their teachers] sufficiently,"

"תלמידים שלא שמשו כל צרכם" 113,

English translation 632

or those who are not "students" at all,

אדער אזוינע וואס זיינען בכלל ניט קיין "תלמידים",

English translation 633

and they will innovate matters in which there is no benefit,

און וועלן מחדש זיין ענינים שאין בהם תועלת,

English translation 634

or matters that are the opposite of benefit.

אדער ענינים של היפך התועלת.

English translation 635

And ostensibly, for this reason the aforementioned question returns:

וואס לכאורה מטעם זה ווערט דאך צוריק די שאלה האמורה:

English translation 636

True indeed,

אמת טאקע,

English translation 637

the custom of joy on Chanukah has a place according to the Torah,

דער מנהג פון שמחה בחנוכה האט אן ארט ע"פ תורה,

English translation 638

but is there not the aforementioned concern?

אבער עס איז דאך דא דער חשש האמור?

English translation 639

But in what context are these words said?

אבער במה דברים אמורים,

English translation 640

When it is about establishing a permanent custom for all future generations;

בשעת עס רעדט זיך וועגן מתקן זיין א מנהג קבוע לכל הדורות הבאים;

English translation 641

when however it is about a "temporary directive,"

בשעת אבער מ'רעדט וועגן א "הוראת שעה" 114,

English translation 642

a situation and circumstance that "the hour requires it" –

א מעמד ומצב וואס "השעה צריכה לכך" –

English translation 643

then one must seek all advice to remedy the necessity of the hour as a "temporary directive."

דעמולט דארף מען זוכן אלע עצות אויף מתקן זיין דעם הכרח השעה אלס א "הוראת שעה".

English translation 644

Consequently, the concern falls away that there will come "students who have not served [their teachers] sufficiently" or non-students,

במילא פאלט אפ דער חשש אז עס וועלן קומען "תלמידים שלא שמשו כל צרכם" אדער ניט קיין תלמידים,

English translation 645

who will exploit this in an undesirable manner –

וואס וועלן דאס אויסנוצן באופן בלתי רצוי –

English translation 646

because this is only a "temporary directive" and a necessity of the hour.

ווייל דאס איז בלויז א "הוראת שעה" און הכרח השעה.

English translation 647

What at this hour is a necessity of the hour to add in joy in general,

וואס בשעה זו איז הכרח השעה צו מוסיף זיין אין שמחה בכלל 115,

English translation 648

because (a)

ווייל (א)

English translation 649

the situation and condition of the latter time is,

דער מעמד ומצב פון זמן האחרון איז,

English translation 650

that the darkness of the exile has become even stronger, and (b)

אז דער חושך הגלות איז געווארן נאך שטארקער, און (ב)

English translation 651

on the other hand –

לאידך גיסא –

English translation 652

one does not have the strength to wage war with the darkness of the exile through fasts,

האט מען ניט קיין כח צו מלחמה האבן מיטן חושך הגלות דורך תעניות,

English translation 653

consequently one must do this through joy.

במילא מוז מען דאס טאן ע"י השמחה.

English translation 654

22. Explanation of the matter:

כא. ביאור הדבר:

English translation 655

The Alter Rebbe rules in Iggeret HaTeshuvah,

דער אלטער רבי פסק'נט אין אגרת התשובה 116,

English translation 656

that "one for whom an abundance of fasts is harmful...

אז "מי שריבוי הצומות מזיק לו...

English translation 657

like in our generations...

כמו בדורותינו אלה...

English translation 658

and all the more so one who is a Torah scholar...

ומכ"ש מי שהוא בעל תורה...

English translation 659

because due to the weakness from the fast he will not be able to engage in it properly",

כי מחמת חלישות התענית לא יוכל לעסוק בה כראוי",

English translation 660

and he brings on this that "one who fasts is called a sinner" *116.

און ער ברענגט אויף דעם אז "המתענה נקרא חוטא" *116.

English translation 661

Which this is also understood from today's lesson in Rambam,

וואס דאס איז אויך מובן פון היינטיקן שיעור אין רמב"ם,

English translation 662

where the Rambam brings that just as a person is forbidden to wound his fellow, so too is "a person forbidden to wound...

וואו דער רמב"ם ברענגט 117 אז כשם ווי א מענטש איז אסור לחבול בחבירו אזוי איז "אסור לאדם לחבול...

English translation 663

himself". Which ostensibly:

בעצמו". וואס לכאורה:

English translation 664

He is after all his own master –

ער איז דאך זיין אייגענער בעה"ב –

English translation 665

so why is it "forbidden to wound himself"? It is explained in this,

איז פארוואס "אסור לחבול בעצמו"? איז דאך מבואר בזה,

English translation 666

that this is because the body is "the acquisition of the Holy One, blessed be He",

אז דאס איז וויבאלד אז דער גוף איז "קנין הקב"ה" 118,

English translation 667

the property of the Holy One, blessed be He,

נכסיו של הקב"ה,

English translation 668

consequently just as it is forbidden to wound one's fellow, so is it forbidden to wound oneself.

במילא איז פונקט ווי אסור לחבול בחבירו איז אסור לחבול בעצמו.

English translation 669

So since this is "the acquisition of the Holy One, blessed be He" –

איז וויבאלד אז דאס איז "קנין הקב"ה" –

English translation 670

he may not fast! Even though this is only an affliction for the physical and material body,

טאר ער ניט פאסטן! כאטש דאס איז בלויז אן עינוי פארן גוף הגשמי והחומרי,

English translation 671

one may not torment it! And on the contrary –

טאר מען אים ניט פייניקן! ואדרבה –

English translation 672

"And you shall greatly guard your souls"!

"ונשמרתם מאד לנפשותיכם" 119!

English translation 673

[And as is known the story of the Chassidim,

[וכידוע סיפור החסידים,

English translation 674

that the Alter Rebbe said about himself,

אז דער אלטער רבי האט געזאגט אויף זיך,

English translation 675

that he is in a situation and condition of "healthy" according to the Talmud,

אז ער איז אין א מעמד ומצב פון "בריא" ע"פ הש"ס,

English translation 676

as is known the story about this going to Mezritch with his brother etc. etc.,

כידוע דער סיפור בזה גייענדיק אין מעזריטש מיט זיין ברודער וכו' וכו',

English translation 677

and there is no place here to elaborate on this,

ואין כאן המקום להאריך בזה,

English translation 678

especially since one does not know whether this is an accurate story or not –

בפרט אז מ'ווייס ניט צי דאס איז א סיפור מדוייק אדער ניט –

English translation 679

but according to Iggeret HaTeshuvah (there itself) it is implied,

אבער לויט דער אגרת התשובה (דארטן גופא) איז משמע,

English translation 680

that the Alter Rebbe was healthy in physicality!

אז דער אלטער רבי איז געווען א בריא בגשמיות!

English translation 681

In spirituality, "what is he teaching us"? The novelty is,

ברוחניות איז "מאי קא משמע לן"? דער חידוש איז,

English translation 682

that also in physicality he was healthy!

אז אויך בגשמיות איז ער געווען א בריא!

English translation 683

Which this is also a directive for Chassidim:

וואס דאס איז אויך א הוראה פאר חסידים:

English translation 684

There are those who specifically want to increase in fasts,

עס איז דא אזוינע וואס ווילן דוקא מרבה זיין בתעניות,

English translation 685

and one wants to clothe this in "Chassidus". One says to such a person:

און מ'וויל דאס אנטאן אין "חסידות". זאגט מען אזא איינעם:

English translation 686

Occupy yourself with campaigns,

פארנעם זיך אין מבצעים,

English translation 687

for which you need strength in your legs to run around,

וואס אויף דעם דארפסטו האבן כח אין די פיס צו ארומלויפן,

English translation 688

and strength in your hands to give charity,

און כח אין די הענט צו געבן צדקה,

English translation 689

and the like.

וכיוצא בזה.

English translation 690

You specifically want it to be "your sin...

דו ווילסט דוקא עס זאל זיין "חטאך...

English translation 691

redeem" –

פרוק" 120 –

English translation 692

you have for this the advice that the Alter Rebbe gave to everyone,

האסטו אויף דעם די עצות וואס דער אלטער רבי האט געגעבן יעדערן,

English translation 693

all the more so to those who walk in his ways and pray according to his text etc. –

עאכו"כ צו ההולכים באורחותיו ומתפללים לויט זיין נוסח וכו' –

English translation 694

but not through fasts].

אבער ניט דורך תעניות].

English translation 695

So according to this the question becomes

וואס לפי זה ווערט די שאלה

English translation 696

(the aforementioned):

(הנ"ל):

English translation 697

It is understandable when one was healthy according to the Talmud one could rectify several matters through fasts –

בשלמא בשעת מ'איז געווען א בריא ע"פ הש"ס האט מען געקענט מתקן זיין כמה ענינים ע"י תעניות –

English translation 698

but how does one do this in this time?

אבער ווי טוט מען דאס אויף בזמן הזה?

English translation 699

So one advice for this –

איז איין עצה לזה –

English translation 700

"with charity redeem",

"בצדקה פרוק" 121,

English translation 701

as the Alter Rebbe writes in Iggeret HaTeshuvah,

ווי דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת התשובה 122,

English translation 702

and at length in Iggeret HaKodesh;

ובארוכה אין אגרת הקודש 123;

English translation 703

but there is another advice for this that already stands before this in Tanya part one –

אבער עס איז פאראן נאך אן עצה לזה וואס שטייט שוין לפני זה אין תניא חלק ראשון –

English translation 704

the matter of joy!

דער ענין השמחה!

English translation 705

Which this is what the Alter Rebbe explains in Tanya the virtue of joy,

וואס דאס איז וואס דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא 124 די מעלת השמחה,

English translation 706

and writes "and it is an explicit verse, the Scripture states: because you did not serve the Lord your God with joy etc.,

און שרייבט "ומקרא מלא דבר הכתוב 125 תחת אשר לא עבדת את ה' אלקיך בשמחה וגו',

English translation 707

and it is known to all the explanation of the Ari of blessed memory on this verse"

ונודע לכל פירוש האר"י ז"ל 126 בפסוק זה"

English translation 708

[and as discussed several times the wonder in the matter,

[וכמדובר כמה פעמים 127 דער פלא שבדבר,

English translation 709

that he brings specifically this "explanation of the Ari of blessed memory on this verse",

אז ער ברענגט דוקא דעם "פירוש האר"י ז"ל בפסוק זה",

English translation 710

and not the explicit ruling of the Rambam based on this verse].

און ניט דעם פסק דין מפורש פון רמב"ם 128 על יסוד פסוק זה].

English translation 711

Which this is understood according to what is explained in several discourses of Chassidus

וואס דאס איז מובן ע"פ המבואר בכמה דרושי חסידות 129

English translation 712

(especially in wedding discourses like "rejoice, rejoice" and the like),

(בפרט אין דרושי חתונה ווי "שמח תשמח" 130 וכיו"ב),

English translation 713

that "joy" breaks through boundaries and changes a nature of the joyful person.

אז "שמחה" איז פורץ גדר און איז משנה א טבע פון דעם אדם השמח.

English translation 714

23. And from all this it is understood regarding our matter:

כב. ומכל זה איז מובן בנוגע לעניננו:

English translation 715

Since we stand in a special time that requires rectification –

וויבאלד מ'שטייט אין א זמן מיוחד הדורש תיקון –

English translation 716

the advice for this is through the matter of joy.

איז די עצה לזה דורך דעם ענין השמחה.

English translation 717

Because that which is said that joy breaks through boundaries,

ווארום דאס וואס מ'זאגט אז שמחה איז פורץ גדר,

English translation 718

it also means boundaries of holiness,

מיינט דאך אויך גדרים דקדושה,

English translation 719

including the boundaries of "the Heavenly Court",

כולל די גדרים פון "בית דין שלמעלה",

English translation 720

i.e., that even though the Heavenly Court has a special "nature" with which it was created

ד.ה. אז כאטש ב"ד שלמעלה האט א "טבע" מיוחד מיט וועלכן ער איז באשאפן געווארן

English translation 721

(even though it is higher than the earthly court),

(כאטש ער איז העכער פון ב"ד שלמטה),

English translation 722

the matter of joy changes and breaks through the nature from one extreme to the other,

איז דער ענין השמחה משנה ופורץ דעם טבע מן הקצה אל הקצה,

English translation 723

so that it becomes "His light shines",

אז עס ווערט "בהילו נרו",

English translation 724

unlimited kindness and unlimited mercy!

חסד בלי גבול און רחמים בלי גבול!

English translation 725

And since this is "without limit" –

און וויבאלד אז דאס איז "בלי גבול" –

English translation 726

it comes down so low, truly to the lowest,

קומט עס אזוי אראפ למטה מטה ממש,

English translation 727

until into this lowest world below which there is no lower,

ביז אין עולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו,

English translation 728

into this world,

אין דעם עולם,

English translation 729

into children, life, and ample sustenance,

אין בני חיי ומזוני רויחי,

English translation 730

and simply:

ובפשטות:

English translation 731

"children" simply,

"בני" בפשטות,

English translation 732

"life" simply,

"חיי" בפשטות,

English translation 733

"sustenance" simply,

"מזוני" בפשטות,

English translation 734

and "ample" simply in all of them.

און "רויחי" בפשטות בכולם.

English translation 735

23. From all this it is understood how this is a matter that is time-dependent:

כג. וואס מכל זה איז מובן ווי דאס איז אן ענין שהזמן גרמא:

English translation 736

Since it is a clear matter that one stands in a situation and condition when one needs to have a correction and completion,

היות עס איז א דבר ברור אז מ'שטייט אין א מעמד ומצב ווען מ'דארף האבן א תיקון והשלמה,

English translation 737

or a matter of "perfection,"

אדער אן ענין של "שלימות",

English translation 738

and together with this one has a clear ruling in Iggeret HaTeshuva that due to the weakness of the generations, simply put, there cannot be any matter of fasts –

ויחד עם זה האט מען א פסק דין ברור אין אגה"ת אז מצד חלישות הדורות בפשטות קען ניט זיין קיין ענין פון תעניות –

English translation 739

consequently, one must arrive at the matter of joy.

במילא מוז מען אנקומען צום ענין השמחה.

English translation 740

And particularly according to the general situation and condition in the world,

ובפרט לויט דעם מעמד ומצב הכללי בעולם,

English translation 741

that there have never been such confusions,

אז עס זיינען קיינמאל ניט געווען אזוינע בלבולים,

English translation 742

never for Jews,

ניט פאר קיין אידן געדאכט,

English translation 743

never for people,

ניט פאר קיין מענטשן געדאכט,

English translation 744

with matters of innovations in

מיט ענינים של התחדשות אין

English translation 745

(the opposite of)

(היפך)

English translation 746

physical health –

בריאות הגוף –

English translation 747

as it is specifically in recent times!

ווי ס'איז דוקא בזמן האחרון!

English translation 748

If only one would not read "newspapers,"

הלואי וואלט מען ניט געלייענט קיין "פייפערס",

English translation 749

there would presumably be fewer confusions;

וואלט מסתמא געווען ווייניקער בלבולים;

English translation 750

since, however, one reads "newspapers" –

וויבאלד אבער אז מ'לייענט "פייפערס" –

English translation 751

one knows of all those undesirable "novelties."

ווייס מען פון די אלע "חידושים" בלתי רצויים.

English translation 752

That although it is a certain thing,

וואס כאטש ס'איז א זיכערע זאך,

English translation 753

that what one reads the "newspapers" is because "his evil inclination overpowered him,"

אז דאס וואס מ'לייענט די "פייפערס" איז ווייל "יצרו הרע הוא שתקפו" 131,

English translation 754

since, however, it has already been done, one has the principle of "this too is for the good,"

וויבאלד אבער אז ס'איז שוין אפגעטאן געווארן האט מען דעם כלל פון "גם זו לטובה" 132,

English translation 755

and in any case –

ועכ"פ 133 –

English translation 756

"everything that the Merciful One does, He does for good,"

"כל דעביד רחמנא לטב עביד" 134,

English translation 757

one must utilize the undesirable matter itself,

דארף מען אויסנוצן דעם ענין בלתי רצוי גופא,

English translation 758

that one nullified the moments of Torah study and read

וואס מ'האט מבטל געווען די רגעים פון לימוד התורה און געלייענט

English translation 759

(to distinguish)

(להבדיל)

English translation 760

the "newspaper" with its undesirable matters –

דעם "פייפער" מיט די ענינים בלתי רצויים שבו –

English translation 761

that this should awaken a Jew to "novelties" in the opposite direction,

אז דאס זאל מעורר זיין א אידן אויף "חידושים" אין דעם צד ההפכי,

English translation 762

that there should be "joy" in the manner of the advantage of light that comes from darkness,

עס זאל ווערן די "שמחה" באופן פון יתרון האור הבא מן החושך 41,

English translation 763

which then becomes not only a healing from all the undesirable matters,

וואס דעמולט ווערט ניט נאר א רפואה מכל הענינים הבלתי רצויים,

English translation 764

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 765

from the outset "I will not place upon you."

מלכתחילה "לא אשים עליך" 135.

English translation 766

24. According to all the above, it is also understood why one speaks and one proposes that there should be a matter of joy during the days of Chanukah – since there is a special need for the matter of joy due to the totality of the time, which then the Almighty certainly gives the strength that one can increase in joy.

כד. ע"פ כל האמור איז אויך מובן פארוואס מ'רעדט און מ'איז מציע עס זאל זיין אן ענין של שמחה בימי החנוכה – היות עס איז פאראן א צורך מיוחד אויף ענין השמחה מצד כללות הזמן, וואס דעמולט גיט דער אויבערשטער זיכער דעם כח מ'זאל קענען מרבה זיין בשמחה.

English translation 767

That is, that in addition to the matters in Chanukah as they are according to the Shulchan Aruch and according to the Rema

ד.ה. אז בהוספה אויף די ענינים אין חנוכה ווי זיי זיינען ע"פ שו"ע וע"פ הרמ"א

English translation 768

(whether according to the opinion of the Beit Yosef,

(סיי לדעת הב"י,

English translation 769

Sephardim,

ספרדים,

English translation 770

or according to the opinion of the Rema,

סיי לדעת הרמ"א,

English translation 771

Ashkenazim,

אשכנזים,

English translation 772

etc.) –

וכו') –

English translation 773

one should also add in the matter of joy on Chanukah.

זאל מען אויך מוסיף זיין אין ענין השמחה בחנוכה.

English translation 774

That this is a matter of "a temporary ruling" –

וואס דאס איז אן ענין של "הוראת שעה" –

English translation 775

because this does not mean that one establishes it for all the years,

ווייל דאס הייסט ניט אז מ'איז דאס קובע על כל השנים כולם,

English translation 776

since there is no necessity to think what will be next year Chanukah;

היות ס'איז ניט קיין הכרח צו טראכטן וואס עס וועט זיין איבער-א-יאָר חנוכה;

English translation 777

in the meantime, our righteous Mashiach comes,

בינתיים קומט דאך משיח צדקנו,

English translation 778

one will hear from him a clear matter how one must conduct oneself on the coming days of Chanukah...

וועט מען פון אים הערן א דבר ברור ווי מ'דארף זיך פירן בימי החנוכה הבאים...

English translation 779

And particularly when it will be "awake and sing, you who dwell in the dust,"

ובפרט אז עס וועט זיין "הקיצו ורננו שוכני עפר" 136,

English translation 780

including the "Chashmonaim" with Beit Shammai and Beit Hillel,

כולל די "חשמונאים" מיט ב"ש און ב"ה,

English translation 781

with the Rambam and the Beit Yosef –

מיטן רמב"ם און דעם ב"י –

English translation 782

they will converse among themselves,

וועלן זיי זיך דורכריידן צווישן זיך,

English translation 783

and announce that "so shall it stand" regarding the days of Chanukah of 5747!

און מודיע זיין אז "כן יקום" בנוגע צו ימי החנוכה פון תשמ"ז!

English translation 784

In the meantime, however, one stands on Chanukah of 5746,

דערווייל שטייט מען דאך אבער בחנוכה פון תשמ"ו,

English translation 785

one must "complete" all matters,

דארף מען "משלים זיין" אלע ענינים,

English translation 786

also in a manner of "perfection,"

אויך באופן של "שלימות",

English translation 787

for which reason one urges that there should be the matter of joy,

וואס דערפאר שטורעמט מען עס זאל זיין דער ענין השמחה,

English translation 788

and in actual deed –

ובמעשה בפועל –

English translation 789

increase in gatherings of joy.

מוסיף זיין אין התוועדויות של שמחה.

English translation 790

And particularly since the very matter of "gatherings" is connected with a movement of joy,

ובפרט אז דער עצם ענין פון "התוועדויות" איז פארבונדן מיט א תנועה של שמחה,

English translation 791

the very fact that several Jews gather together,

דאס גופא וואס כמה אידן קלייבן זיך צוזאמען,

English translation 792

"as one person with one heart,"

"כאיש אחד בלב אחד" 137,

English translation 793

and speak about matters of "the precepts of the Lord are upright, rejoicing the heart" *137,

און ריידן אין ענינים פון "פקודי ה' ישרים משמחי לב" *137,

English translation 794

and make good resolutions in the fulfillment of the commandments,

און זיינען מחליט החלטות טובות אין קיום המצוות,

English translation 795

that the fulfillment of every commandment must be with joy and goodness of heart,

וואס דער קיום פון יעדער מצוה דארף זיין מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 796

"you shall serve the Lord your God with joy and with goodness of heart"

"עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב"

English translation 797

(as above).

(כנ"ל).

English translation 798

And particularly according to what is brought in halachah,

ובפרט לפי המובא להלכה,

English translation 799

that although there is no obligation of joy,

אז כאטש עס איז ניטא קיין חיוב שמחה,

English translation 800

nevertheless "there is a slight mitzvah in increasing the meals,"

אעפ"כ איז "יש קצת מצוה בריבוי הסעודות" 138,

English translation 801

as discussed several times.

כמדובר כמה פעמים 139.

English translation 802

25. In continuation to this, there is another matter in the gatherings of joy, and with an introduction:

כה. בהמשך לזה איז פאראן נאך אן ענין אין די התוועדויות של שמחה, ובהקדמה:

English translation 803

It is told in the name of the Alter Rebbe

מ'דערציילט בשם פון אלטן רבי'ן

English translation 804

(and this is brought from authoritative sources in "Beit Rebbe" and the like),

(און דאס ברענגט זיך פון מקורות מוסמכים אין "בית רבי" 140 וכיו"ב),

English translation 805

that when there were complaints to the Alter Rebbe about several practices of Chassidim,

אז בשעת מ'האט געהאט טענות צום אלטן רבי'ן וועגן כמה הנהגות פון חסידים,

English translation 806

the Alter Rebbe answered,

האט דער אלטער רבי געענטפערט,

English translation 807

that one must be satisfied that these are the complaints,

אז מ'דארף זיין צופרידן אז דאס זיינען די טענות,

English translation 808

because one sees that the complaints have no foundation

ווייל מ'זעט אז די טענות האבן ניט קיין יסודו

English translation 809

Upon which the question is asked:

וואס אויף דעם ווערט די שאלה:

English translation 810

If the complaints have no foundation –

אויב די טענות האבן ניט קיין יסוד –

English translation 811

then how do such complaints arise in the first place? Is it not a rule that a person is not suspected of a matter unless it is in him?

איז ווי קומען אזעלכע טענות מלכתחילה? ס'איז דאך א כלל 141 אין אדם נחשד על דבר אא"כ יש בו?

English translation 812

For example:

ולדוגמא:

English translation 813

It is known,

ס'איז ידוע 142,

English translation 814

that one of the matters of which the Alter Rebbe was suspected

אז איינע פון די ענינים אין וועלכע מ'האט חושד געווען דעם אלטן רבי'ן

English translation 815

(in connection with Yud-Tes Kislev),

(בשייכות מיט י"ט כסלו),

English translation 816

was

איז געווען

English translation 817

(based on the slander),

(על יסוד ההלשנה),

English translation 818

that he wanted to become a king in Israel,

אז ער וויל ווערן א מלך בישראל,

English translation 819

which is a matter of opposition to the monarchy of the king of that land in those days

וואס דאס איז אן ענין של התנגדות צו דער מלוכה פון דעם מלך המדינה ההיא בימים ההם

English translation 820

(the Tsar) –

(דער צאַר) –

English translation 821

and upon this it was necessary to prove that it is not so.

און אויף דעם האט מען געדארפט מוכיח זיין אז ס'איז ניט אזוי.

English translation 822

[And so too, as there were the claims regarding the text of the prayer and the like,

[וע"ד ווי עס זיינען געווען די טענות בנוגע צו נוסח התפלה וכיו"ב 143,

English translation 823

which needed to be answered].

וואס מ'האט געדארפט פארענטפערן].

English translation 824

For ostensibly, is it not that a person is not suspected unless there is something in him? Indeed, the explanation and story of the Nasi of our generation is known,

וואס לכאורה איז דאך אין אדם נחשד אא"כ יש בו? איז טאקע ידוע דער ביאור וסיפור פון נשיא דורנו 144,

English translation 825

that the Alter Rebbe indeed had in his heart a desire that he should conduct himself like a king in Israel,

אז דער אלטער רבי האט טאקע געהאט בלבו א תשוקה ער זאל זיך פירן ווי א מלך בישראל,

English translation 826

which desire was from the aspect of his being connected in a wondrous uniqueness with the Sefirah of Malchus,

וואס די תשוקה איז געווען מצד דעם וואס ער איז געווען פארבונדן ביחוד נפלא מיט ספירת המלכות,

English translation 827

"Who has sanctified us with His commandments and commanded us,"

"אשר קדשנו במצוותיו וציונו",

English translation 828

for the Sefirah of Malchus is "Your kingdom is a kingdom of all worlds," etc., which connects Divinity with the world.

וואס ספירת המלכות איז דאך "מלכותך 145 מלכות כל עולמים" וכו' וואס פארבינדט אלקות מיט וועלט.

English translation 829

From this came forth in a physical sense,

איז דערפון ארויסגעקומען בגשמיות,

English translation 830

that they suspected him of rebellion against the monarchy,

אז מ'האט אים חושד געווען אין מרידה במלכות,

English translation 831

until when the doctor on behalf of the war in those days examined him –

ביז אז ווען דער דאקטאר מצד המלחמה שבימים ההם האט אים בודק געווען –

English translation 832

he said that he sees in him a desire and thirst to become a king! He did not comprehend what "king" means by the Alter Rebbe –

האט ער געזאגט אז ער זעט אין אים א תשוקה און צמאון צו ווערן א מלך! ער האט זיך ניט פאנאנדערגעקליבן וואס הייסט "מלך" ביים אלטן רבי'ן –

English translation 833

he thought that the thirst was for a matter of kingship in its simple sense;

האט ער געמיינט אז דער צמאון איז אויף אן ענין של מלכות בפשטות;

English translation 834

therefore the Alter Rebbe told him that "it has no basis," etc.,

דעריבער האט אים דער אלטער רבי געזאגט אז "אין לו שחר" וכו',

English translation 835

but in inwardness it had a place.

אבער בפנימיות האט עס געהאט אן ארט.

English translation 836

One sees from this,

זעט מען דערפון,

English translation 837

that when there are claims –

אז בשעת מ'האט טענות –

English translation 838

one must find the reason for this.

דארף מען געפינען די סיבה לזה.

English translation 839

Chapter 27. Regarding our matter – there was a claim, that "Chabad Chassidim are not active"!

כו. איז בנוגע לעניננו – איז געווען א טענה, אז "חסידי חב"ד אינם פעילים"!

English translation 840

This too is a matter that has no basis!

וואס אויך דאס איז אן ענין שאין לו שחר!

English translation 841

Chabad Chassidim are indeed engaged in "May your springs spread forth outward,"

חסידי חב"ד טוען דאך אין "יפוצו מעיינותיך חוצה",

English translation 842

beginning immediately from the first Yud-Tes Kislev,

אנהויבנדיק גלייך פון י"ט כסלו בפעם הראשונה,

English translation 843

as explained in the talks of our Nesiim,

כמבואר בשיחות רבותינו נשיאינו,

English translation 844

from several generations before this,

פון כמה דורות שלפני זה,

English translation 845

until the talk of the Nasi of our generation, His Holiness, my father-in-law, the Rebbe –

ביז צו דער שיחה פון נשיא דורנו כ"ק מו"ח אדמו"ר –

English translation 846

the claim is a matter that has no basis!

איז די טענה אן ענין שאין לו שחר!

English translation 847

Nevertheless, the claim came from those who err –

אעפ"כ איז געווארן די טענה מצד הטועים –

English translation 848

and since the claim and suspicion itself exists, it is a proof that "there is something in him."

און וויבאלד עס איז פאראן די טענה וחשד גופא איז א ראי' אז "יש בו".

English translation 849

And one must say that the "something in him" is a revealed matter:

און מ'מוז זאגן אז דער "יש בו" איז אן ענין גלוי:

English translation 850

If it were a matter that is only a hidden thing,

וואלט עס געווען אן ענין וואס איז בלויז א באַהאַלטענע זאך,

English translation 851

it would not be relevant to every Jew,

וואלט עס ניט געווען שייך צו יעדער אידן,

English translation 852

only to those who are connected with "hidden things";

מערניט פאר די וואס זיינען פארבונדן מיט "באהאלטענע זאכן";

English translation 853

since, however, the Alter Rebbe said that his matter is for every Jew –

וויבאלד אבער דער אלטער רבי האט געזאגט אז ענינו איז צו יעדער אידן –

English translation 854

it is understandable to every Jew!

איז דאס פארשטאנדיק פאר יעדער אידן!

English translation 855

It is understood simply:

איז דאס מובן בפשטות:

English translation 856

Since one can do more than what one does –

וויבאלד אז מ'קען טאן מערער דערפון וואס מ'טוט –

English translation 857

that which he does not do "as is proper for him to do"

איז דאס וואס ער טוט ניט "כדבעי לי' למיעבד",

English translation 858

gives a place for the claim that one is not active,

גיט א נתינת מקום אויף דער טענה אז מ'איז ניט קיין פעילים,

English translation 859

because at the level where one stands,

ווייל אין דער דרגא וואו מ'האלט,

English translation 860

it is considered as if one does not do!

ווערט דאס פאררעכנט כאילו מ'טוט ניט!

English translation 861

And especially according to what is explained in several places, a frightening matter,

ובפרט ע"פ המבואר בכ"מ א דבר המבהיל,

English translation 862

that the Gemara relates about Nakdimon ben Gurion who gave charity incomparably to other Jews –

אז די גמרא 146 דערציילט וועגן נקדימון בן גוריון וועלכער האט געגעבן צדקה שלא בערך צו אנדערע אידן –

English translation 863

since, however, "as is proper for him to do he did not do,"

וויבאלד אבער "כדבעי לי' למיעבד לא עבד",

English translation 864

a punishment came forth from this

איז ארויס דערפון אן עונש

English translation 865

(not for any Jew and not for any person to think)

(ניט פאר קיין אידן און ניט פאר קיין מענטשן געדאכט)

English translation 866

regarding his daughter, etc.

בנוגע צו בתו וכו'.

English translation 867

Chapter 28. And from this it is understood also regarding our matter – about the special strengthening about which we speak in connection with the days of Chanukah:

כז. ומזה מובן אויך בנוגע לעניננו – וועגן דער התחזקות המיוחדת וועגן וועלכער מ'רעדט בקשר צו ימי חנוכה:

English translation 868

Just as one suddenly hears a claim that "one does not do in Judaism" as is proper –

אזוי ווי מ'הערט מיטאמאל א טענה אז "מ'טוט ניט אין אידישקייט" כדבעי –

English translation 869

one must indeed know that "it has no basis,"

דארף מען טאקע וויסן אז "אין לו שחר",

English translation 870

but together with this everyone must know,

אבער ביחד עם זה דארף יעדערער וויסן,

English translation 871

that in this there is a directive for him,

אז אין דעם איז פאראן א הוראה פאר אים,

English translation 872

that in him there is lacking in the "as is proper,"

אז ביי אים פעלט אין דעם "כדבעי",

English translation 873

that is, that this itself proves and indicates a complete proof,

ד.ה. אז דאס גופא איז מוכיח און מורה א ראי' גמורה,

English translation 874

that although one has indeed until now done "a world full of everything,"

אז כאטש מ'האט טאקע ביז איצטער געטאן אן "עולם ומלואו",

English translation 875

and accomplished "a world full of everything,"

און אויפגעטאן אן "עולם ומלואו",

English translation 876

nevertheless, according to the capacity and powers and blessing of success that is given from Above, it is not "as is proper,"

איז אבער לויט דער יכולת און כחות און ברכת הצלחה וואס מ'גיט מלמעלה איז דאס ניט "כדבעי",

English translation 877

consequently one must increase in these matters.

במילא דארף מען מוסיף זיין אין די ענינים.

English translation 878

Therefore they immediately connected this with matters that are occasioned by the time:

האט מען דאס דערפאר גלייך פארבונדן מיט ענינים שהזמן גרמא:

English translation 879

As the "Legions of the Lord" gathered together,

אזוי ווי עס האבן זיך צוזאמענגעקליבן "צבאות השם",

English translation 880

about whom it is said "from the mouths of infants and sucklings You have established strength,"

וואס אויף זיי שטייט 147 "מפי עוללים ויונקים יסדת עוז",

English translation 881

in which matter a "world and its fullness" was indeed opened up –

וואס אין דעם ענין האט מען דאך אויפגעטאן אן "עולם ומלואו" –

English translation 882

but from this that there is still the claim is a proof,

איז אבער דערפון וואס ס'איז נאך דא די טענה איז א ראי',

English translation 883

that all these actions in the matter are comparable to lighting only one candle on the second night of Chanukah...

אז די אלע פעולות בדבר זיינען געגליכן צו אנצידן אין דער צווייטער נאכט פון חנוכה בלויז איין ליכטל...

English translation 884

When one lights only one candle on the second night of Chanukah,

בשעת מ'צינדט אן די צווייטע נאכט חנוכה בלויז איין ליכטל,

English translation 885

if one recites a blessing upon it, it is not a blessing in vain, Heaven forbid,

איז אז מ'מאכט דערויף א ברכה איז עס ניט קיין ברכה לבטלה ח"ו,

English translation 886

and according to law one may recite both blessings –

און ע"פ דין קען מען מאכן ביידע ברכות –

English translation 887

but "what I should have done, I did not do."

אבער "כדבעי לי' למיעבד לא עבד".

English translation 888

And the question arises:

אי ווערט די שאלה:

English translation 889

"Does the Merciful One exempt one who is compelled"? –

"אונס 148 רחמנא פטרי'"? –

English translation 890

It is well known,

איז דאך ידוע,

English translation 891

that when one merits,

אז בשעת מ'איז זוכה,

English translation 892

the compulsion is nullified from above,

איז מען מלמעלה מבטל דעם אונס,

English translation 893

and he can open it up.

און ער קען דאס אויפטאן.

English translation 894

Therefore it was proposed,

האט מען דעריבער מציע געווען 149,

English translation 895

that as much as was not done in "Legions of the Lord,"

אז וויפל מ'האט ניט געטאן אין "צבאות השם",

English translation 896

one should add to it,

זאל מען אין דעם מוסיף זיין,

English translation 897

so that the "established strength" should be even greater.

עס זאל זיין נאך מערער דער "יסדת עוז".

English translation 898

Regarding this, the elders of men and elders of women of Israel then gathered together –

עד"ז האבן זיך דאן צוזאמענגעקליבן זקנים וזקנות שבישראל –

English translation 899

it was proposed that also in this matter there should be an addition over the past.

האט מען מציע געווען אז אויך אין דעם ענין זאל זיין א הוספה על העבר.

English translation 900

[For when one speaks about "Legions of the Lord" and about "elders of men and elders of women,"

[וואס בשעת מ'רעדט וועגן "צבאות השם" און וועגן "זקנים וזקנות",

English translation 901

this includes everything in between them].

איז דאס כולל כל מה שביניהם].

English translation 902

And it was proposed that the addition in all this should be in the manner of the Chanukah lights,

און מ'האט מציע געווען אז די הוספה בכל זה זאל זיין בדוגמת נרות חנוכה,

English translation 903

that when the third day arrives, the number that was done on the second day is not sufficient,

אז ווען עס קומט דער יום השלישי איז ניט גענוג דער מספר וואס מ'האט געטאן ביום השני,

English translation 904

and regarding this one adds each and every day,

ועד"ז איז מען מוסיף בכל יום ויום,

English translation 905

until when "Zot Chanukah" arrives,

ביז אז ווען עס קומט "זאת חנוכה",

English translation 906

one should have all eight lights,

זאל מען האבן אלע שמונה נרות,

English translation 907

which are connected to our righteous Mashiach,

וואס זיינען פארבונדן מיט משיח צדקנו,

English translation 908

the harp of eight strings.

כינור של שמונה נימין 8.

English translation 909

And in continuation of this, they aroused and encouraged regarding a third matter –

ובהמשך לזה האט מען מעורר 150 געווען און מעודד געווען וועגן א דריטן ענין –

English translation 910

that although in the Chabad Houses in every place the actions were "as required" and in completeness according to the standing and situation of the preceding day,

אז כאטש אין די בתי חב"ד שבכל מקום ומקום זיינען געווען די פעולות "כדבעי" ובשלימות לפי המעמד ומצב פון דעם יום שלפנ"ז,

English translation 911

nevertheless, in the Chabad Houses there should come about in a manner of "going and adding,"

זאל אבער צוקומען אין די בתי חב"ד באופן של "הולך ומוסיף",

English translation 912

and in places where for some reason or another there is not yet a "Chabad House" –

און אין די ערטער וואו עס איז מאיזו סיבה שונה ומשונה נאך ניטא קיין "בית חב"ד" –

English translation 913

one should establish it immediately,

זאל מען דאס גלייך אויפשטעלן,

English translation 914

and the establishment should be in such a manner,

און די התייסדות זאל זיין באופן כזה,

English translation 915

that it should grow and increase and add from day to day.

אז ער זאל זיין צומח וגדל ומוסיף מיום ליום.

English translation 916

And in order to include in this all Jews in all corners of the earth,

און כדי צו מצרף זיין בזה אלע אידן שבכל קצוי תבל,

English translation 917

for then one also has the power of the public,

וואס דאן האט מען אויך דעם כח הציבור,

English translation 918

"for with many I was,"

"כי ברבים היו עמדי" 151,

English translation 919

and in addition to this, he will grant merit to everyone in the "merit" that is in this –

ונוסף לזה וועט מען אלעמען מזכה זיין אין דעם "זכות" שבזה –

English translation 920

they also announced,

האט מען אויך מודיע געווען 150,

English translation 921

that one immediately participates,

אז מ'איז זיך גלייך משתתף,

English translation 922

as a beginning with a certain sum,

בתור התחלה מיט א סכום מסויים,

English translation 923

in each of the aforementioned actions.

אין יעדערע פון די פעולות הנ"ל.

English translation 924

Now. In this, however, another essential point comes:

כח. אין דעם קומט אבער צו נאך א נקודה עיקרית:

English translation 925

As was spoken several times,

ווי גערעדט כמה פעמים,

English translation 926

although "walk discreetly" is a conduct according to Torah,

איז כאטש אז "הצנע לכת" איז א הנהגה ע"פ תורה,

English translation 927

and especially according to what is explained in the prophecy whose conclusion is "and walk discreetly with your God" –

ובפרט ע"פ המבואר אין דער נבואה וואס דער סיום שלה איז 152 "והצנע לכת עם אלקיך" –

English translation 928

there is also the ruling that is brought in the Rema

איז אבער אויך פאראן דער פס"ד וואס איז געבראכט אין רמ"א 153

English translation 929

(from the Responsa of the Rashba),

(פון שו"ת הרשב"א 154),

English translation 930

that "it is a mitzvah to publicize one who performs a mitzvah."

אז "מצוה לפרסם עושי מצוה".

English translation 931

And this is not a matter of mere decree,

און דאס איז ניט קיין ענין של גזירה בעלמא,

English translation 932

rather this is a strengthening in the service that is understood intellectually:

נאר דאס איז א חיזוק אין דער עבודה וואס איז מובן ע"פ שכל:

English translation 933

For I know,

א איך ווייס,

English translation 934

that when one will publicize his actions,

אז בשעת מ'וועט מפרסם זיין פעולותיו,

English translation 935

he will endeavor to add in this,

וועט ער זיך משתדל זיין להוסיף בזה,

English translation 936

and furthermore –

ועוד זאת –

English translation 937

that afterward "from him they will see and so will many do."

אז דערנאך איז "ממנו יראו וכן יעשו רבים".

English translation 938

And who is greater than Reuben, the firstborn of Jacob,

ומי לנו גדול מראובן בכורו של יעקב,

English translation 939

"Reuben, the firstborn of Israel,"

"ראובן בכור ישראל" 155,

English translation 940

about whom it is stated in the Midrash,

וואס עס שטייט אין מדרש 156,

English translation 941

that "had Reuben known that the Holy One, blessed be He, would write about him 'and Reuben heard and saved him from their hands,' he would have carried him on his shoulder and brought him to his father"!

אז "אילו הי' ראובן יודע שהקב"ה מכתיב עליו 157 וישמע ראובן ויצילהו מידם הי' טוענו ומוליכו אצל אביו"!

English translation 942

This speaks about Reuben, the firstborn of Israel,

וואס דאס רעדט זיך וועגן ראובן בכור ישראל,

English translation 943

with the entire storm involved in this,

מיטן גאנצן שטורעם שבזה,

English translation 944

for certainly he did, without this, everything dependent on him to save Joseph –

וואס זיכער האט ער בלאו הכי געטאן כל התלוי בו אויף מציל זיין יוסף'ן –

English translation 945

and nevertheless the Torah says,

ואעפ"כ זאגט תורה,

English translation 946

that "had Reuben known" that it would be publicized –

אז "אלו הי' ראובן יודע" אז מ'וועט עס מפרסם זיין –

English translation 947

he would have done even more of it!

וואלט ער געטאן נאך מערער דערפון!

English translation 948

What does it mean?!

ס'טייטש?!

English translation 949

"Walk discreetly with your God"?!

"הצנע לכת עם אלקיך"?!

English translation 950

One sees, however,

זעט מען אבער,

English translation 951

that such is human nature according to how the Most High created him and implanted it in him. So this is the lesson from the incident of Reuben:

אז אזוי איז דער טבע האדם לויט ווי דער אויבערשטער האט אים באשאפן און האט עס אין אים מטביע געווען. איז דאס די הוראה פון מעשה ראובן:

English translation 952

One must indeed wage war against the nature of desire for publicity,

מ'דארף טאקע מלחמה האבן מיטן טבע פון רצון לפירסום,

English translation 953

and publicity must not be relevant to the person, etc. –

און פירסום דארף ניט זיין נוגע לאדם וכו' –

English translation 954

this, however, comes through service after this;

דאס קומט אבער ע"י עבודה לאח"ז;

English translation 955

but when one is in a situation that through this one can save Joseph, it is "snatch and eat, snatch and drink"! If one will wait until one overcomes the nature –

בשעת אבער מ'שטייט אין א מצב אז ע"י זה קען מען מציל זיין יוסף'ן איז "חטוף 158 ואכול חטוף ואשתי"! אויב מ'וועט ווארטן ביז מ'וועט איבערמאכן דעם טבע –

English translation 956

in the meantime Joseph will not be saved!

וועט דערווייל יוסף ניט ניצול ווערן!

English translation 957

And from this it is also understood regarding the service of "Yosef Hashem li ben acher,"

ומזה מובן אויך בנוגע צו דער עבודה פון "יוסף ה' לי בן אחר" 159,

English translation 958

to make from this "acher" a "ben,"

צו מאכן פון דעם "אחר" א "בן" 160,

English translation 959

that one cannot put this off for even one moment,

אז מ'קען דאס ניט אפלייגן אויף קיין איין רגע,

English translation 960

consequently one must publicize this so that it may help in the service.

במילא דארף מען דאס מפרסם זיין כדי דאס זאל ארויסהעלפן אין דער עבודה.

English translation 961

Chapter 28. And regarding our matter:

כט. ובנוגע לעניננו:

English translation 962

Just as the awakening in the aforementioned matters began on the 19th of Kislev,

אזוי ווי די התעוררות אין די ענינים האמורים האט זיך אנגעהויבן בי"ט כסלו,

English translation 963

and before that –

ולפנ"ז –

English translation 964

the 10th of Kislev.

יו"ד כסלו.

English translation 965

And after the 10th of Kislev comes the 10th of Tevet,

וואס נאך יו"ד כסלו קומט דאך יו"ד טבת,

English translation 966

the day when "the king of Babylon laid siege to Jerusalem."

דער טאג ווען "סמך מלך בבל אל ירושלים" 161.

English translation 967

And this day has in it a special power,

וואס דער טאג האט אין זיך א תוקף מיוחד,

English translation 968

as the Avudraham writes that "even if it would fall on Shabbat they could not postpone it to another day because it is said about it 'on this very day' like on Yom Kippur"

ווי דער אבודרהם שרייבט 162 אז "אפילו הי' חל בשבת לא היו יכולים לדחותו ליום אחר מפני שנאמר בו *162 בעצם היום הזה כמו ביום הכפורים" 163

English translation 969

[and although this is not a clear ruling for halachah,

[וואס כאטש דאס איז ניט קיין פס"ד ברור להלכה,

English translation 970

however the Avudraham brings it in the Beit Yosef],

ברענגט זיך אבער דער אבודרהם אין בית יוסף *163],

English translation 971

it follows,

קומט אויס,

English translation 972

that the fast of the Tenth of Tevet has in it a special power which is not present in the other fasts

אז דער תענית פון עשרה בטבת האט אין זיך א תוקף מיוחד וועלכער איז ניטא אין שאר התעניות 164

English translation 973

(which do not override Shabbat,

(וועלכע זיינען ניט דוחה שבת,

English translation 974

but are "postponed" when they occur on Shabbat).

נאר זיינען "נדחה" ווען חלים בשבת).

English translation 975

And from this it is understood,

ומזה מובן,

English translation 976

that just as regarding fasting and affliction the Tenth of Tevet is stronger than the other fasts,

אז פונקט ווי בנוגע צו תענית ועינוי איז עשרה בטבת שטארקער ווי די אנדערע תעניות,

English translation 977

so too is it

אזוי איז אויך

English translation 978

(and all the more so)

(ובמכ"ש וק"ו)

English translation 979

regarding the aspect of good,

בנוגע צו דעם צד הטוב,

English translation 980

when soon these days will be turned "into joy and gladness and into festive days,"

ווען בקרוב ממש יהפכו ימים אלה 165 "לששון ולשמחה ולמועדים טובים" 166,

English translation 981

because "according to the pain is the reward,"

ווארום "לפום צערא אגרא" 167,

English translation 982

that the elevation that will be on the coming Tenth of Tevet

אז דער עילוי וואס וועט זיין בעשרה בטבת הבא

English translation 983

(since Mashiach will come in the meantime)

(היות אז משיח וועט קומען בינתיים)

English translation 984

is incomparable to the "reward" of the other fasts.

איז שלא בערך צו דעם "אגרא" פון שאר התעניות.

English translation 985

Therefore it is fitting,

איז דעריבער מן הראוי,

English translation 986

that the publication of the activities in the three aforementioned matters should be in such a manner –

אז דער פירסום פון די פעולות אין די דריי ענינים האמורים זאל זיין באופן כזה –

English translation 987

that one should do this until the Tenth of Tevet.

אז מ'זאל דאס טאן ביז עשרה בטבת.

English translation 988

And simply:

ובפשטות:

English translation 989

In order to publicize each matter in its proper form,

כדי צו מפרסם זיין יעדן ענין לאשורו,

English translation 990

it is a sure thing,

איז א זיכערע זאך,

English translation 991

that in every place where there is the possibility

אז בכל מקום וואו עס איז פאראן די אפשריות

English translation 992

(and if there is not –

(און אויב ס'איז ניטא –

English translation 993

one will create the possibility)

וועט מען שאפן די אפשריות)

English translation 994

to do in all the aforementioned matters,

צו טאן בכל הענינים האמורים,

English translation 995

particularly the matter of "Beit Chabad" which occupies itself with all matters of Judaism –

בפרט דער ענין פון "בית חב"ד" וואס פארנעמט זיך מיט כל עניני יהדות –

English translation 996

one will announce about this until the Tenth of Tevet!

וועט מען מודיע זיין וועגן דעם ביז עשרה בטבת!

English translation 997

And this includes both the announcing that was done until now,

וואס דאס איז כולל סיי דעם מודיע זיין וואס מ'האט געטאן ביז דעמולט,

English translation 998

in simple and inner terms,

בפשטות און בפנימיות,

English translation 999

and also the resolutions from now onward,

און סיי די החלטות מכאן ולהבא,

English translation 1000

since on the Tenth of Tevet one has the command and empowerment to ascend in holiness.

וויבאלד אז בעשרה בטבת האט מען דעם ציווי ונתינת כח להעלות בקודש.

English translation 1001

And since the matter of "it is a mitzvah to publicize" its content is so that "from him they will see and thus do,"

און וויבאלד אז דער ענין פון "מצוה לפרסם" איז תוכנו כדי אז "ממנו יראו וכן יעשו",

English translation 1002

there is therefore the saying in the vernacular,

איז דאך פאראן דער פתגם בשפת המדינה,

English translation 1003

that one "picture" does more than many words –

אז איין "תמונה" טוט אויף מערער ווי כמה וכמה דיבורים –

English translation 1004

consequently one should add a picture of the Beit Chabad,

במילא זאל מען צולייגן א תמונה פון דעם בית חב"ד,

English translation 1005

or the joyous gathering of "Tzivot Hashem" or "elders and elderly women" of Israel,

אדער די התוועדות של שמחה פון "צבאות השם" אדער "זקנים וזקנות" שבישראל,

English translation 1006

or the interim ones and so forth.

אדער די שבינתיים וכיו"ב.

English translation 1007

And all this –

וכל זה –

English translation 1008

in a manner that it should arrive here by the 10th of Tevet.

באופן אז ס'זאל קומען אהערצו צו יו"ד טבת.

English translation 1009

Chapter 30. One more matter must be warned about:

ל. נאך אן ענין דארף מען באווארענען:

English translation 1010

There are certain Chabadniks,

עס זיינען דא אזוינע חב"ד'ניקעס,

English translation 1011

that when they hear about some matter, first of all they write me a letter

וואס אז זיי הערן וועגן עפעס אן ענין איז לכל לראש שרייבט מען מיר א מכתב

English translation 1012

(a "my dear beloved little letter"):

(א "ידידי אהובי בריוול"):

English translation 1013

Since it was spoken about such and such,

אזוי ווי מ'האט גערעדט כך וכך,

English translation 1014

he wants to ask me,

וויל ער בא מיר פרעגן,

English translation 1015

whether the intention was in such a manner or not,

צי די כוונה איז געווען באופן כזה אדער ניט,

English translation 1016

and how must he do,

און ווי דארף ער טאן,

English translation 1017

and how must he lie down to sleep,

און ווי אזוי דארף ער זיך לייגן שלאפן,

English translation 1018

and how must he get up,

און ווי אזוי דארף ער אויפשטיין,

English translation 1019

and what must he do during the entire day...

און וואס דארף ער טאן במשך כל היום כולו...

English translation 1020

And in addition he adds in his letter,

און דערביי איז ער נאך מוסיף במכתבו,

English translation 1021

that as long as he does not receive any "light" in all these details –

אז כל זמן ער באקומט ניט קיין "ליכטיקייט" אין די אלע פרטים –

English translation 1022

how can one demand that he do anything?!

איז ווי קען מען פאַרלאַנגען ער זאל עפעס טאן?!

English translation 1023

Consequently I should immediately know,

במילא זאל איך גלייך וויסן זיין,

English translation 1024

that if I do not put aside all my affairs,

אז אויב איך לייג ניט אפ כל עסקי הצידה,

English translation 1025

and occupy myself with reading his letter,

און פארנעם זיך מיט לייענען זיין בריוו,

English translation 1026

and answer him,

און ענטפערן אים,

English translation 1027

and answer in a manner that no place for doubt remains –

און ענטפערן באופן אז עס זאל ניט בלייבן קיין מקום לספק –

English translation 1028

the responsibility for what he does not do lies upon me!

ליגט אויף מיין אחריות דאָס וואָס ער טוט ניט!

English translation 1029

Therefore one immediately announces:

איז מען דעריבער גלייך מודיע:

English translation 1030

One should not write me any little letters! This is between him and the Holy One, blessed be He!

מ'האט מיר ניט וואס צו שרייבן קיין בריוולעך! דאס איז בינו לבין הקב"ה!

English translation 1031

Do you have doubts? Look in the Shulchan Aruch! –

האָסט ספיקות? קוק אין שולחן ערוך! –

English translation 1032

You cannot read the Shulchan Aruch without vowel points –

קענסט ניט לייענען שו"ע אָן נקודות –

English translation 1033

Buy a Shulchan Aruch with vowel points! –

קויף א שו"ע מיט נקודות! –

English translation 1034

And if even then you will also not know the plain meaning –

און אויב דעמולט וועסטו אויך ניט וויסן דעם פשט –

English translation 1035

then go to the rabbi,

איז גיי אוועק צום רב,

English translation 1036

"to the judge who will be in those days,"

"אל השופט אשר יהי' בימים ההם" 94,

English translation 1037

to the "Mara d'Atra" of your "Atra,"

צום "מרא דאתרא" פון דיין "אתרא",

English translation 1038

and ask him about all the doubts that you have! You must however know that it means you and not the rabbi! So as long as you do not do –

און פרעג ביי אים וועגן אלע ספיקות וואס דו האסט! דו דארפסט אבער וויסן אז מ'מיינט דיך און ניט דעם רב! איז כל זמן דו טוסט ניט –

English translation 1039

you have not fulfilled what is incumbent upon you!

האסטו ניט אפגעטאן את המוטל עליך!

English translation 1040

Do you have doubts?

האסט ספיקות? –

English translation 1041

For "doubt" in gematria is "Amalek"! If the "remembrance of Amalek" did not exist for you,

איז "ספק" בגימטריא "עמלק" 168! אויב בא דיר וואלט ניט געווען קיין "זכר עמלק" –

English translation 1042

you would not have any doubts!

וואלסטו ניט געהאט קיין ספיקות!

English translation 1043

Nevertheless,

אעפ"כ –

English translation 1044

when the "Amalek" is already present,

בשעת ס'איז שוין דא דער "עמלק",

English translation 1045

the "alien god within you,"

דער "א-ל זר אשר בקרבך" 169,

English translation 1046

one must indeed become free of him!

מוז מען דאך פון אים פטור ווערן!

English translation 1047

But one does not have time for lengthy discourse;

אבער מ'האט ניט קיין צייט אויף אריכות הדיבור;

English translation 1048

so do not go to the rabbi "step by step" as a High Priest goes and the like,

איז גיי ניט צום רב "עקב בצד אגודל" ווי עס גייט א כהן גדול וכיו"ב 170,

English translation 1049

rather go and run and take an "automobile,"

נאר גיי און לויף און נעם אן "אוטאָמאָביל",

English translation 1050

or fly with a "helicopter"!

אָדער פלי מיט אַ "העליקאָפטער"!

English translation 1051

This is a matter dependent on time that has arisen in America,

וואס דאס איז אן ענין שהזמן גרמא וואס האט זיך אויפגעטאן אין אמעריקע,

English translation 1052

to also use a helicopter for matters of holiness.

צו נוצן אויך א העליקאָפטער אויף עניני קדושה.

English translation 1053

This is essentially self-understood:

וואס בעצם איז דאס מובן מעצמו:

English translation 1054

For what does one need a helicopter? To carry bombs, Heaven forbid?!

אויף וואָס דאַרף מען דען האָבן אַ העליקאָפטער? אויף פירן באמבעס ר"ל?!

English translation 1055

The entire matter was created so that one could use it for matters of holiness.

דער גאנצער ענין איז באשאפן געווארן כדי מ'זאל דאס קענען נוצן אויף עניני קדושה.

English translation 1056

And this is as our Rabbis, of blessed memory, say: "The world was not worthy to use gold,

וע"ד ווי רז"ל זאגן 171 "לא הי' העולם ראוי להשתמש בזהב,

English translation 1057

and why was it created? For the sake of the Holy Temple,"

ולמה נברא בשביל ביהמ"ק",

English translation 1058

only so that there should be free choice, gold was also cast into the world,

נאר כדי עס זאל זיין די בחירה האט מען אריינגעווארפן זהב אויך אין וועלט,

English translation 1059

the wise and clever ones of the world built the Holy Temple with gold,

האבן די חכמים ופקחים שבעולם געבויט מיטן זהב דעם ביהמ"ק,

English translation 1060

and the intermediate ones used it for themselves, etc.

און די בינונים האבן דאס גענוצט פאר זיך וכו'.

English translation 1061

No. A parenthetical statement:

לא. מאמר המוסגר:

English translation 1062

Since we are already speaking about this matter,

אז מ'רעדט שוין וועגן דעם ענין –

English translation 1063

this is the place to warn about the conduct of those who use the "gold" of the world,

איז כאן המקום צו באווארענען וועגן דער הנהגה פון די וואס נוצן דעם "זהב" שבעולם,

English translation 1064

in order to make in their houses that they specifically have a "carpet" that goes "from wall to wall."

כדי צו מאכן אין זייערע הייזער זיי זאלן האבן דוקא א "טעפיך" וואס גייט "מכותל אל כותל".

English translation 1065

And one claims,

און מ'טענה'ט –

English translation 1066

that if not, one cannot recite the Shema...

אז אויב ניט קען מען ניט לייענען קיין קריאת שמע...

English translation 1067

What is the connection in the matter?

וואס איז דער קשר בדבר? –

English translation 1068

You were created so that there should be "From when does one recite the Shema in the evenings"!

דו ביסט באשאפן געווארן כדי עס זאל זיין "מאימתי קורין את שמע בערבין"! –

English translation 1069

He says:

זאגט ער:

English translation 1070

No! He needs "mental expansion,"

ניין! ער דארף האבן "הרחבת הדעת",

English translation 1071

and the Gemara says at the end of Tractate Berachot

און די גמרא זאגט בסוף מס' ברכות 172

English translation 1072

(indeed after "From when does one recite the Shema,"

(טאקע נאך "מאימתי קורין את שמע",

English translation 1073

but at the conclusion of the same tractate),

אבער בסיום פון דער זעלבער מסכתא),

English translation 1074

that there are matters that "expand a person's mind,"

אז עס זיינען פאראן ענינים וואס "מרחיבין דעתו של אדם",

English translation 1075

and among them are "beautiful vessels"...

און צווישן זיי זיינען "כלים נאים"...

English translation 1076

He was indeed born in a forsaken little town in Russia,

ער איז טאקע געבוירן געווארן אין אַ פאַרוואָרפענער שטעטל אין רוסלאנד,

English translation 1077

where he had "bread of adversity and water of affliction,"

וואו ער האט געהאט "לחם צר ומים לחץ" 173,

English translation 1078

and never even dreamed about his own dwelling,

און האט קיינמאל ניט גע'חלום'ט אפילו וועגן אן אייגענער דירה,

English translation 1079

all the more so not about a "carpet" in the dwelling,

עאכו"כ ניט וועגן א "קארפעט" אין דער דירה,

English translation 1080

because he did not know at all about the existence of a "carpet"! He was satisfied that his father and his mother had in their little house a table with a bench,

ווייל ער האט בכלל ניט געוואוסט וועגן דער מציאות פון "קארפעט"! ער איז געווען צופרידן אז זיין פאטער און זיין מוטער האבן געהאט אין דער הייזל א טיש מיט א ביינקל,

English translation 1081

"a bed, a chair, a table, and a lamp."

"מטה וכסא ושולחן ומנורה" 174.

English translation 1082

But he came to America,

אבער ער איז געקומען קיין אמעריקע,

English translation 1083

"when you go to a city, act according to its custom."

איז "אזלת לקרתא עביד כנימוסה" 175.

English translation 1084

And as has been spoken several times,

וכמדובר כמה פעמים,

English translation 1085

that for every thing he has a foundation in the Torah!...

אז אויף יעדער זאך האט ער א יסוד אין תורה!...

English translation 1086

Not only a proof in the Torah but a "foundation,"

ניט נאר א ראי' אין תורה נאר א "יסוד",

English translation 1087

and upon this foundation he builds an entire "structure"...

און אויף דעם יסוד בויט ער א גאנצן "בנין"...

English translation 1088

As it is written, "when you go to a city, act according to its custom,"

אזוי ווי ס'שטייט "אזלת לקרתא עביד כנימוסה",

English translation 1089

he has no choice:

האט ער קיין ברירה ניט:

English translation 1090

Divine Providence brought him to America,

השגחה פרטית האט אים געבראכט קיין אמעריקע,

English translation 1091

consequently he must conduct himself "according to its custom"...

במילא דארף ער זיך פירן "כנימוסה"...

English translation 1092

So it is indeed correct that his coming to America is through Divine Providence,

איז דאס טאקע ריכטיק אז דאס וואס ער קומט קיין אמעריקע איז בהשגחה פרטית,

English translation 1093

according to the well-known teaching of the Baal Shem Tov,

כתורת הבעש"ט הידועה 176,

English translation 1094

and as it is written, "A man's steps are established by the Lord,"

און ווי עס שטייט 177 "מה' מצעדי גבר כוננו",

English translation 1095

that when a Jew goes to a place, it is not due to a side matter,

אז בשעת א איד גייט אין אן ארט איז דאס ניט צוליב א זייטיקע זאך,

English translation 1096

rather the supernal Providence brought him there,

נאר די השגחה העליונה האט אים אהינצו געבראכט 178,

English translation 1097

"and you shall go to the place which the Lord your God will choose" –

"והלכת אל המקום אשר יבחר ה' אלקיך" 179 –

English translation 1098

but the Baal Shem Tov adds,

אבער דער בעש"ט איז מוסיף 180,

English translation 1099

that the intention in this is

אז די כוונה בזה איז

English translation 1100

(as a continuation of the verse)

(כהמשך הפסוק)

English translation 1101

"to cause His name to dwell there"!

"לשכן שמו שם"!

English translation 1102

This, however, is written later in the verse,

דאס שטייט דאך אבער שפעטער אין פסוק,

English translation 1103

meanwhile he learns half a verse,

דערוויילע לערנט ער א האלבן פסוק,

English translation 1104

because one cannot learn the entire verse at once,

ווייל מ'קען ניט לערנען דעם גאנצן פסוק בבת אחת,

English translation 1105

"two things I have heard,"

"שתים זו שמעתי" 181,

English translation 1106

so first he learns the first half of the matter,

איז פריער לערנט ער די ערשטע האלבע זאך,

English translation 1107

he knows that he came through Divine Providence to the country and city where the custom of the fools who lie in the luxuries of this world is in such a manner!

ווייס ער אז ער איז געקומען בהשגחה פרטית אין דער מדינה און שטאט וואו דער מנהג הטפשים וועלכע ליגן אין מותרות פון עוה"ז איז באופן כזה!

English translation 1108

Since they have the money,

וואס וויבאלד אז זיי האבן די געלט –

English translation 1109

why should he go learn from a beggar?!

איז וואס זאל ער זיך גיין לערנען פון א קבצן?!

English translation 1110

It is not "according to his honor"! He must run after and imitate the wealthy man...

עס איז ניט "לפי כבודו"! ער דארף נאכלויפן און נאכמאַכן דעם גביר...

English translation 1111

And the greater the wealthy man is,

און וואס גרעסער דער גביר איז –

English translation 1112

the greater is that which "the rich man answers insolently"...

אלץ גרעסער איז דאס וואס "עשיר יענה עזות" 182...

English translation 1113

And furthermore:

ועוד זאת:

English translation 1114

Since "he answers insolently,"

וויבאלד אז "יענה עזות",

English translation 1115

so it falls into his mind –

אזוי פאלט איין אין זיין שכל –

English translation 1116

it may be the most crooked thing,

מעג עס זיין די קרומסטע זאך,

English translation 1117

but he thinks that it is a logical thing,

מיינט ער אבער אז דאס איז א שכל'דיקע זאך,

English translation 1118

and the proof:

והראי':

English translation 1119

He has a million in the bank! And not one million but many millions! He does not need any proof that he is the wise one...

ער האָט אַ מיליאָן אין באַנק! און ניט איין מיליאן נאר כו"כ מיליאן! דארף ער ניט האבן קיין ראי' אז ער איז דער חכם...

English translation 1120

It says in the verse "Not to the wise is bread,"

אי עס שטייט אין פסוק 183 "לא לחכמים לחם",

English translation 1121

so if he has a million, it is a sign that he is not a wise man,

איז אז ער האט א מיליאן איז א סימן אז ער איז ניט קיין חכם,

English translation 1122

because regarding a wise man it says "Not to the wise is bread" –

ווייל אויף א חכם שטייט "לא לחכמים לחם" –

English translation 1123

one must therefore argue...

דארף מען זיך דאך אויס'טענה'ן...

English translation 1124

Meanwhile, he grabs hold,

דערווייל כאפט ער אריין,

English translation 1125

and runs around the city,

און לויפט ארום איבער דער שטאט,

English translation 1126

and inquires where one can obtain a "carpet" that is unparalleled!

און פרעגט זיך נאך וואו קען מען באקומען א "קארפעט" שאין כמוהו!

English translation 1127

What does it mean that he will have a carpet that is smaller than his neighbor's? –

וואס הייסט ער וועט האבן א קארפעט וואס איז קלענער פון זיין שכן? –

English translation 1128

It is not befitting his honor! And his honor is "the honor of the Torah," which is "the honor of Heaven"...

ס'איז ניט לפי כבודו! און זיין כבוד איז "כבוד התורה" וואס איז "כבוד שמים"...

English translation 1129

And as mentioned above –

וכאמור לעיל –

English translation 1130

that every thing is entirely connected with fear of Heaven...

אז יעדער זאך איז גאר פארבונדן מיט יראת שמים...

English translation 1131

Consequently, he spends hours and days and effort and exertion etc. to find a carpet that will be specifically from wall to wall!

במילא פאַטערט ער שעות און טעג און טירחא און מרץ וכו' צו געפינען א קארפעט וואס וועט זיין דוקא מכותל אל כותל!

English translation 1132

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 1133

there is essentially a claim against him –

איז בעצם פאראן די טענה צו אים –

English translation 1134

what connection do you have to this? You come from a small town in Russia,

וואס פאר א שייכות האסטו דערצו? דו שטאַמסט דאָך פון אַ קליינער שטעטל אין רוסלאנד,

English translation 1135

and there you were educated;

און דארט ביסטו נתחנך געווארן;

English translation 1136

afterward you studied in a yeshivah,

דערנאך האסטו געלערנט אין א ישיבה,

English translation 1137

where there were times when there was nothing to give the students to eat –

וואס עס זיינען געווען צייטן ווען ס'איז ניט געווען וואס צו געבן עסן די תלמידים –

English translation 1138

and nevertheless you were a student there!

ואעפ"כ ביסטו דארט געווען א תלמיד!

English translation 1139

Indeed, there were no times when they could not give food in spirituality,

עס זיינען טאקע ניט געווען קיין צייטן וועט מ'האט ניט געקענט געבן עסן ברוחניות,

English translation 1140

food in spirituality was abundant;

עסן ברוחניות איז געווען די והותר;

English translation 1141

but food in physicality,

אבער עסן בגשמיות,

English translation 1142

food literally, was sometimes on an average level or less than that!

עסן בפשטות איז אמאל געווען על דרך בינונית אדער פחות מזה!

English translation 1143

So how does such conduct come to him now?

איז ווי קומט צו אים אזא הנהגה איצטער?

English translation 1144

32. And in continuation of this – it is well known the story of a great rosh yeshivah in the United States, which he himself told:

לב. ובהמשך לזה – איז דאך ידוע דער סיפור פון א ראש ישיבה גדול בארצות הברית, וואס ער האט אליין דערציילט:

English translation 1145

He went to study in Tomchei Temimim in Lubavitch,

ער איז געפארן לערנען אין תומכי תמימים אין ליובאוויטש,

English translation 1146

and when the time for breakfast came,

און בשעת ס'איז געקומען די צייט פון פרישטיק,

English translation 1147

which they then called "zavtrak" –

ווי מ'פלעגט עס דאן רופן "זאווטראק" –

English translation 1148

there is no "zavtrak"!

איז ניטא קיין "זאווטראק"!

English translation 1149

He asks:

פרעגט ער:

English translation 1150

One must eat something as well,

מ'דארף דאך עפעס עסן אויך,

English translation 1151

make a blessing,

מאכן א ברכה,

English translation 1152

a final blessing and a first blessing? –

א ברכה אחרונה און א ברכה ראשונה? –

English translation 1153

They say:

זאגט מען:

English translation 1154

There is no money in the yeshivah treasury...

ניטא קיין געלט אין קופת הישיבה...

English translation 1155

He held out for one day,

האט ער זיך איינגעהאלטן א טאג,

English translation 1156

two,

צוויי,

English translation 1157

three –

דריי –

English translation 1158

and he left,

און איז אוועקגעפארן,

English translation 1159

and he has remained an opponent to this very day! And he does not know that he is opposing something;

און איז געבליבן אַ מתנגד עד היום הזה! און ער ווייס ניט אז ער איז מנגד צו עפעס;

English translation 1160

he thinks that this is the entirety of Judaism...

ער מיינט אַז דאָס איז גאַנץ אידישקייט...

English translation 1161

And moreover:

און נאכמער:

English translation 1162

He himself tells the entire story of the event!

ער אליין דערציילט דעם גאנצן סיפור המעשה!

English translation 1163

He knows what is stated in Avot,

ער ווייס וואס עס שטייט אין אבות 184,

English translation 1164

that "Whoever fulfills the Torah from poverty will ultimately fulfill it from wealth,"

אז "כל המקיים את התורה מעוני סופו לקיימה מעושר",

English translation 1165

and "Such is the way of the Torah,

און "כך היא דרכה של תורה,

English translation 1166

bread with salt you shall eat,

פת במלח תאכל,

English translation 1167

and water by measure you shall drink, and on the ground you shall sleep...

ומים במשורה תשתה ועל הארץ תישן...

English translation 1168

and in the Torah you shall toil" –

ובתורה אתה עמל" 185 –

English translation 1169

and along with this he boasts,

און ביחד עם זה בארימט ער זיך,

English translation 1170

that how did he come to his current status and situation:

אז ווי איז ער געקומען צו זיין איצטיקן מעמד ומצב:

English translation 1171

he went to such-and-such a yeshivah,

ער איז געפארן צו דער-און-דער ישיבה,

English translation 1172

and there breakfast was lacking

און דארט האט געפעלט א פרישטיק

English translation 1173

(or perhaps both breakfast and lunch etc.) –

(אדער אפשר סיי א פרישטיק סיי א מיטאג וכיו"ב) –

English translation 1174

he fled from there,

איז ער פון דארט אנטלאפן,

English translation 1175

and sought a place where water is not "by measure" and instead of "and on the ground you shall sleep" there is "and on the bed you shall sleep,"

און געזוכט אן ארט וואו מים איז ניט "במשורה" און אנשטאט "ועל הארץ תישן" איז דארט "ועל המטה תישן",

English translation 1176

with all the matters related to this!

מיט אלע ענינים הקשורים בזה!

English translation 1177

And the wonder in this is,

און דער פלא שבזה איז,

English translation 1178

that he thinks to this very day that this is the correct path of how to become a rosh yeshivah and a master of Torah until "it is called by his name,"

אז ער מיינט עד היום הזה אז דאס איז די דרך הנכונה ווי צו ווערן א ראש-ישיבה און א בעה"ב אויף תורה ביז אז "נקראת על שמו" 186,

English translation 1179

and he thinks,

און ער מיינט,

English translation 1180

that one must give him a "litra of gold" *186 because they offended him...

אז מ'דארף אים געבן א "ליטרא של זהב" *186 ווייל מ'האט אים אנגערירט...

English translation 1181

And it is the opposite of the Mishnah,

אי ס'איז היפך המשנה,

English translation 1182

for "one who errs in a Mishnaic matter returns"

וואס "טעה בדבר משנה חוזר" 93

English translation 1183

(as above, page 67). –

(כנ"ל סט"ז). –

English translation 1184

It is the fortune of Tractate Avot,

איז דער גליק פון מסכתא אבות,

English translation 1185

that one does not study it! One recites it during the summer days after both Shabbat meals,

אז מ'לערנט עס ניט! מ'זאגט עס בימות הקיץ 187 נאך ביידע סעודות דשבת,

English translation 1186

or after the third meal,

אדער נאך דער סעודה שלישית,

English translation 1187

when one takes off the frock coat or the jacket,

וואס דאן טוט מען אויס דעם סורטוק אדער דעם פידזשאַק,

English translation 1188

and one sits down at ease and recites Pirkei Avot...

און מ'זעצט זיך אוועק בהרחבה און מ'זאגט פרקי אבות...

English translation 1189

Not study,

ניט מ'לערנט,

English translation 1190

but recite...

נאר מ'זאגט...

English translation 1191

Consequently, what relevance does it have to all the days of the week,

במילא איז וואס האט עס פאר א שייכות צו כל ימי השבוע,

English translation 1192

and even to the day of Shabbat...

און אפילו צו יום השבת...

English translation 1193

For also in this matter there is a lesson:

וואס אויך אין דעם ענין איז פאראן א הוראה:

English translation 1194

There are those who compensate for what they lack in diligence and persistence –

ס'איז דא אזוינע וואס פארבינדן דאס וואס ביי זיי פעלט אין התמדה ושקידה –

English translation 1195

with the fact that they reckoned that they would have such-and-such matters,

דערמיט וואס זיי האבן גערעכנט אז זיי וועלן האבן די און די ענינים,

English translation 1196

so that they could study Torah with diligence and persistence,

כדי זיי זאלן קענען לערנען תורה מתוך התמדה ושקידה,

English translation 1197

with expansiveness and depth etc.

בהרחבה ובעמקות וכו'.

English translation 1198

33. Thus ends the parenthetical remark. And regarding our matter:

לג. ע"כ מאמר המוסגר. ובנוגע לעניננו:

English translation 1199

Since it is "a mitzvah to publicize those who perform a mitzvah,"

אזוי ווי ס'איז "מצוה לפרסם עושי מצוה",

English translation 1200

completely,

בשלימות,

English translation 1201

so that it should be "from him they shall see and thus do,"

כדי עס זאל זיין "ממנו יראו וכן יעשו",

English translation 1202

before one remakes the world in a way that publicity will not be relevant –

נאך איידער מ'וועט איבערמאכן די וועלט באופן אז פרסומת וועט ניט זיין נוגע –

English translation 1203

let them send here the reports until the tenth of Tevet.

זאל מען צושיקן אהערצו די דוחו"ת ביז יו"ד טבת.

English translation 1204

And write from the outset on the envelope,

און שרייבן לכתחילה על המעטפה,

English translation 1205

that this is connected with the tenth of Kislev!

אז דאס איז פארבונדן מיט יו"ד כסלו!

English translation 1206

And do not write separate questions and doubts with additional matters etc.

און ניט שרייבן באזונדערע שאלות און ספיקות מיט נאך ענינים וכו' –

English translation 1207

Because this is a matter

ווארום דאס איז אן ענין

English translation 1208

(a "folder" (a "file"),

(א "פאפקע" (אַ "פייל"),

English translation 1209

a letter of connection)

א קשר-מכתבים)

English translation 1210

that is connected specifically with that particular matter.

וואס איז פארבונדן דוקא מיט דעם ענין מסויים.

English translation 1211

That this begins with the tenth of Kislev;

וואס דאס הויבט זיך אן מיט יו"ד כסלו;

English translation 1212

afterward there is an additional stage on the tenth of Tevet,

דערנאך איז פאראן א שלב נוסף ביו"ד טבת,

English translation 1213

the time when "the king of Babylon leaned upon Jerusalem" in an undesirable manner,

די צייט ווען "סמך מלך בבל אל ירושלים" באופן בלתי רצוי,

English translation 1214

so that one should transform it for good and have the "support" with the advantage of light out of darkness –

כדי מ'זאל דאס מהפך זיין לטובה און האבן דעם "סמך" מיט דער מעלה פון יתרון האור מתוך החושך 189 –

English translation 1215

therefore this is the date when one must send the reports with the pictures.

דעריבער איז דאס דער תאריך ווען מ'דארף צושיקן די דוחו"ת מיט די תמונות.

English translation 1216

And as discussed above:

וכמדובר לעיל:

English translation 1217

One should not wait for any answer,

מ'זאל ניט ווארטן אויף קיין ענטפער,

English translation 1218

and one should not write any other matters in the envelope;

און מ'זאל ניט שרייבן קיין אנדערע ענינים אין דער מעטפה;

English translation 1219

rather on the outside one should write that this is connected with the tenth of Kislev,

נאר מבחוץ זאל מען שרייבן אז דאס איז פארבונדן מיט יו"ד כסלו,

English translation 1220

and inside there should be only the matters. But the matters should be as complete as possible:

און בפנים זאלן זיין בלויז די ענינים. אבער די ענינים זאלן זיין בשלימות האפשרית:

English translation 1221

the detailed report,

דער דו"ח בפרטיות,

English translation 1222

together with detailed pictures,

צוזאמען מיט תמונות בפרטיות,

English translation 1223

and also a list of those "who perform the commandment" who have involved themselves in this,

און אויך א רשימה פון די "עושי מצוה" וואס האבן זיך אין דעם אריינגעלייגט,

English translation 1224

so that it should come out in completeness.

כדי דאס זאל ארויסקומען בשלימות.

English translation 1225

34. And since one has the notification that "if Reuben had known etc." he would have done with more enthusiasm – one will add another matter:

לד. און וויבאלד מ'האט די הודעה אז "אלו הי' ראובן יודע כו'" וואלט ער געטאן מיט מער התלהבות – וועט מען מוסיף זיין נאך אן ענין:

English translation 1226

When it comes to the "the tenth shall be holy" of the month of Shvat,

ווען עס קומט צו דעם "עשירי יהי' קודש" 190 פון דעם חודש שלאח"ז,

English translation 1227

the tenth of Shvat,

עשירי בשבט,

English translation 1228

one will endeavor, with the help of God,

וועט מען זיך משתדל זיין בל"נ,

English translation 1229

to make from all these reports and pictures –

צו מאכן פון די אלע דוחו"ת און תמונות –

English translation 1230

a collection or a volume and the like.

א קובץ אדער א כרך וכיו"ב.

English translation 1231

Consequently one will connect the actions that began on the tenth of Kislev,

במילא וועט מען פארבינדן די פעולות וואס האבן זיך אנגעהויבן ביו"ד כסלו,

English translation 1232

the day of redemption of the Mitteler Rebbe,

יום הגאולה פון אדמו"ר האמצעי,

English translation 1233

who was the successor of the Alter Rebbe,

וואס ער איז געווען דער ממלא מקום פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1234

and the tenth of Kislev is a preparation for the nineteenth of Kislev,

און יו"ד כסלו איז א הכנה צו י"ט כסלו,

English translation 1235

and also connected with the day of passing of the leader of our generation,

און אויך פארבונדן מיטן יום ההילולא פון נשיא דורנו,

English translation 1236

"the tenth shall be holy",

"העשירי יהי' קודש",

English translation 1237

the tenth of Shvat.

עשירי בשבט.

English translation 1238

And especially since surely by then there will be the true and complete redemption through our righteous Messiah,

ובפרט אז זיכער וועט ביז דעמולט זיין די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1239

and "awake and sing, you who dwell in the dust",

און "הקיצו ורננו שוכני עפר" 191,

English translation 1240

and the leader of our generation among them.

ונשיא דורנו בתוכם.

English translation 1241

One will be able to complete together with him or derive benefit from this report,

וועט מען מיט אים צוזאמען קענען מסיים זיין אדער הנאה האבן פון דעם דו"ח,

English translation 1242

And especially since this will be in printed form,

ובפרט אז דאס וועט זיין באופן מודפס,

English translation 1243

and printed in the manner of "this is my God and I will glorify Him",

און מודפס באופן פון "זה א-לי ואנוהו" 192,

English translation 1244

as the Gemara interprets,

ווי די גמרא 193 טייטשט אפ,

English translation 1245

that this means "with beautiful ink, with a beautiful quill" etc.,

אז דאס מיינט "בדיו נאה בקולמוס נאה" וכו',

English translation 1246

And in a manner that one can use it also after this –

ובאופן אז מ'זאל דאס קענען נוצן אויך לאחרי זה –

English translation 1247

because even after the coming of our righteous Messiah and after all the matters, the commandments are not nullified in the first period after the coming of our righteous Messiah,

ווארום אפילו לאחרי ביאת משיח צדקנו ולאחרי כל הענינים איז דאך מצוות אינן בטלות 194 אין דער תקופה הראשונה לאחרי ביאת משיח צדקנו,

English translation 1248

as the Alter Rebbe brings down in Iggeret HaKodesh.

ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ אין אגרת הקודש 195.

English translation 1249

35. Here is the place to stop on a "difficult question" that is connected with "spreading the wellsprings outward".

לה. כאן המקום זיך אפשטעלן אויף א "קלאָץ קשיא" וואס איז פארבונדן מיט "הפצת המעיינות חוצה".

English translation 1250

It is told in "Beit Rebbi"

עס ווערט דערציילט אין "בית רבי" 196

English translation 1251

(and in many places)

(ובכ"מ)

English translation 1252

that when the Alter Rebbe was in imprisonment, the Baal Shem Tov and the Maggid came to him,

אז ווען דער אלטער רבי איז געווען אין מאסר זיינען צו אים געקומען דער בעש"ט מיטן מגיד,

English translation 1253

"and our Rebbe had never recognized the Baal Shem Tov...

"ורבינו לא הכיר מימיו את הבעש"ט...

English translation 1254

only from seeing that he entered before the Maggid he understood that this is the Baal Shem Tov...

רק מאשר ראהו נכנס קודם להה"מ הבין שזהו הבעש"ט...

English translation 1255

Our Rebbe asked them why this is coming upon him and what they are demanding from him,

רבינו שאל מהם למה מגיע לו זה ומה תובעים ממנו,

English translation 1256

and they answered him that the accusation has been strengthened against you because you say many words of Chassidus and in public etc.

והשיבו לו שנתחזק עליך הקטרוג על שאתה אומר דברי חסידות הרבה ובגלוי וכו'.

English translation 1257

Our Rebbe said to them:

א"ל רבינו:

English translation 1258

And if I leave here, shall I stop saying words of Chassidus?

ואם אצא מכאן האם אפסוק מלומר ד"ח?

English translation 1259

And they answered:

והשיבו:

English translation 1260

No! Since you have begun, you shall not stop. And on the contrary,

לא כן! כיון שהתחלת לא תפסוק. ואדרבה,

English translation 1261

when you go out, you shall say more."

לכשתצא תאמר יותר".

English translation 1262

What the simple meaning of the story is,

וואס די משמעות הסיפור בפשטות איז,

English translation 1263

that the Alter Rebbe waited for what he would be commanded,

אז דער אלטער רבי האט געווארט וואס מ'וועט אים הייסן,

English translation 1264

and if he would be commanded, heaven forbid,

און אויב מען וועט אים הייסן, ח"ו,

English translation 1265

to stop,

מפסיק זיין,

English translation 1266

or not to add –

אדער ניט מוסיף זיין –

English translation 1267

he would do so.

וועט ער אזוי טאן.

English translation 1268

36. In this story there is a twofold difficult question:

לו. איז אין דעם סיפור פאראן א צווייענדיקע קלאץ קשיא:

English translation 1269

a) It is known the story that occurred during the lifetime of the Maggid,

א) ס'איז ידוע דער סיפור 197 וואס האט געטראפן בחיי המגיד,

English translation 1270

when they found "two leaves written with his Torah teachings etc.

ווען מ'האט געפונען "שני עלים כתובים דברי תורתו כו'

English translation 1271

[the inner dimension of the Torah]

[פנימיות התורה]

English translation 1272

rolling in the courtyard in the wind of the day",

מתגוללים בחצר לרוח היום",

English translation 1273

and this brought about a matter of "strictness" from a great one against the Maggid,

וואס דאס האט געבראכט צו אן ענין של "קפידא" פון א גדול אחד אויפן מגיד,

English translation 1274

and also an accusation Above –

און אויך א קטרוג למעלה –

English translation 1275

and the Alter Rebbe saved the Maggid through that which he told a parable "of a king's son who became ill with a terrible illness and the doctors said that there is no remedy for his affliction except by way of a segulah to grind precious stones and to drink from those waters...

און דער אלטער רבי האט מציל געווען דעם מגיד דורך דעם וואס ער האט געזאגט א משל "מבן מלך שנחלה בחולי עצום והרופאים אמרו שאין תרופה למכתו רק בדרך סגולה לשחק אבנים טובות ולשתות מהמים ההם...

English translation 1276

and it was found that in the king's crown there is one stone that has no equal in the crowns of kings,

וימצא אשר בכתר המלך ישנה אבן אחת שאין דוגמתה בכתרי המלכים,

English translation 1277

and that stone has the segulah to heal the illness of the king's son,

והאבן ההיא יש בה הסגולה לרפא מחלתו של בן המלך,

English translation 1278

and they told the king...

ויגידו למלך...

English translation 1279

but in the meantime the condition of the king's son worsened so much,

אבל בינתיים הורע מצבו של בן המלך כל כך,

English translation 1280

until the doctors said that if they pour the medicinal waters into his mouth it is doubtful whether he will receive them,

עד אשר הרופאים אמרו שאם ישפכו מי הרפואה לתוך פיו ספק אם יקבלם,

English translation 1281

and the precious stone from the king's crown will be lost without any benefit. And the king answered...

והאבן היקרה מכתר המלך תלך לאיבוד בלי כל תועלת. ויען המלך...

English translation 1282

it is worthwhile to grind the precious stone even on the chance,

כדאי שישחקו את האבן היקרה אפילו על הספק,

English translation 1283

lest perhaps one drop will reach into the mouth of the king's son and he will be healed from his illness".

פן ואולי תגיע טיפה אחת לתוך פיו של בן המלך וירפא מחליו".

English translation 1284

And the Maggid said about this to the Alter Rebbe,

און דער מגיד האט אויף דעם געזאגט דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1285

that "I saw a great accusation, may G-d forbid, upon me and upon all the Torah of my teacher the Baal Shem Tov,

אז "ראיתי קטרוג גדול ר"ל עלי ועל כל תורת מורי הבעש"ט,

English translation 1286

and in the midst of this I saw you standing and arguing and defending

ובין כך ראיתי אותך עומד וטוען ומלמד זכות

English translation 1287

[with the aforementioned parable],

[מיטן משל הנ"ל],

English translation 1288

and your words were accepted,

ודבריך נתקבלו,

English translation 1289

and you granted merit to me and to my Torah and to the Torah of our teacher the Baal Shem Tov".

וזיכיתני ואת תורתי ותורת מורנו הבעש"ט".

English translation 1290

According to this it is not understood –

וואס לפי זה איז ניט מובן –

English translation 1291

how does the question of the Alter Rebbe fit: "Shall I cease from speaking words of Chassidus"?!

ווי פאסט די שאלה פון אלטן רבי'ן "האם אפסוק מלומר דברי חסידות"?!

English translation 1292

He himself had already nullified the accusation against the dissemination of Chassidus through the parable,

ער אליין האט שוין מבטל געווען דעם קטרוג אויף הפצת החסידות דורכן משל,

English translation 1293

and had saved the life of the Maggid etc. –

און האט מציל געווען חיי הרב המגיד וכו' –

English translation 1294

so how does the question arise of what he should do?

איז ווי קומט די שאלה וואס זאל ער טאן?

English translation 1295

b) Just as there is the question from the perspective of the inner dimension of the matters –

ב) אזוי ווי עס איז דא די שאלה מצד פנימיות הענינים –

English translation 1296

that the content of the question had already been answered through the Alter Rebbe's parable –

אז דער תוכן השאלה איז שוין פארענטפערט געווארן דורכן אלטן רבי'נס משל –

English translation 1297

so too it is not understood according to the revealed dimension:

אזוי איז אויך ניט מובן ע"פ נגלה:

English translation 1298

There is a principle in halachah that the Torah "is not in heaven",

ס'איז א כלל אין הלכה אז תורה "לא בשמים היא" 198,

English translation 1299

that souls as they are Above cannot rule on any questions in halachah.

אז נשמות ווי זיי זיינען למעלה קענען ניט פסק'נען קיין שאלות אין הלכה.

English translation 1300

And as is known what the Alter Rebbe explains in his well-known discourse on the matter of "they were disputing in the heavenly academy",

וכידוע וואס דער אלטער רבי איז מבאר אין זיין דרוש הידוע 199 אויף דעם ענין פון "קא מיפלגי במתיבתא דרקיעא" 200,

English translation 1301

where he elaborates that the halachic ruling

וואו ער פירט אויס 201 אז דער פסק ההלכה

English translation 1302

(according to the Rambam)

(לפי הרמב"ם 202)

English translation 1303

is "like the first Tanna" in the Mishnah,

איז "כתנא קמא" במשנה 203,

English translation 1304

"and even though the Holy One, blessed be He, said 'pure' –

"ואע"ג דקוב"ה אמר טהור –

English translation 1305

it is not in heaven"

לא בשמים היא"

English translation 1306

[and it is not clear whether this is a part of the Alter Rebbe's discourse,

[וואס ס'איז ניט ברור צי דאס איז א חלק פון אלטן רבי'נס מאמר,

English translation 1307

or an addition by the Tzemach Tzedek),

אדער א הוספה פון צ"צ),

English translation 1308

in which it is indeed known the explanation: "and even though we say 'who will testify? Rabbah bar Nachmani, and he said 'pure' and his soul departed in purity –

וואס אין דעם איז דאך ידוע דער ביאור 204 "ואע"ג דאמרינן מאן נוכח רבה בר נחמני ואיהו אמר טהור ויצתה נשמתו בטהרה –

English translation 1309

one can say,

יש לומר,

English translation 1310

since at the time of the departure of the soul he said thus,

כיון דבשעת יציאת נשמה הוא דאמר הכי,

English translation 1311

it is included in 'it is not in heaven' and it is not fitting to remove from the rule that is in our hands that the halachah is like the first Tanna".

הוי בכלל לא בשמים היא ואינו כדאי להוציא מכלל שבידינו דהלכה כתנא קמא".

English translation 1312

It follows according to this,

קומט אויס לפי זה,

English translation 1313

that although the matter of "departure of the soul" is a single moment,

אז כאטש דער ענין פון "יציאת נשמה" איז א רגע אחת,

English translation 1314

nevertheless "it is impossible to be precise" etc. –

איז דאך "אי אפשר לצמצם" 205 וכו' –

English translation 1315

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 1316

since "at the time of the departure of the soul he said thus",

וויבאלד "בשעת יציאת נשמה הוא דאמר הכי",

English translation 1317

the limitation of the Torah "it is not in heaven" applies to this.

איז אויף דעם חל די הגבלה פון תורה "לא בשמים היא".

English translation 1318

Now according to this it follows,

נאון לפי זה קומט אויס,

English translation 1319

that the halachic decisors who rule like Rabbah bar Nachmani hold that he said "pure" before the "departure of the soul".

אז די פוסקים וואס פסק'ענען ווי רבה בר נחמני 206 האלטן אז ער האט געזאגט "טהור" פאר "יציאת נשמה" 207.

English translation 1320

Thus according to this it is not understood in our matter:

איז לויט דעם ניט מובן בעניננו:

English translation 1321

The leader of the generation in that generation was the Alter Rebbe,

דער נשיא הדור באותו הדור איז דאך געווען דער אלטער רבי,

English translation 1322

and according to halachah the halachic ruling must be like the judge in your days,

וואס ע"פ הלכה דארף זיין דער פסק ההלכה ווי דער שופט שבימיך,

English translation 1323

"and you shall come to the priests etc. and to the judge who will be in those days".

"ובאת אל הכהנים גו' ואל השופט אשר יהי' בימים ההם" 94.

English translation 1324

Thus since until then the Alter Rebbe conducted himself in such a manner,

איז וויבאלד אז ביז דאן האט זיך דער אלטער רבי געפירט באופן כזה,

English translation 1325

that he acted in the dissemination of the wellsprings outward,

אז ער האט געטאן אין הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1326

for which he was imprisoned –

וואס דערפאר האט מען אים איינגעזעצט במאסר –

English translation 1327

it follows,

קומט אויס,

English translation 1328

that thus he held.

אז אזוי האט ער געהאלטן.

English translation 1329

So what place is there to ask the question regarding the Baal Shem Tov and the Maggid who come from the "world of truth" –

איז וואס פאר אן ארט האט צו פרעגן די שאלה בא דעם בעש"ט און מגיד וואס קומען פון "עולם האמת" –

English translation 1330

regarding which "it is not in heaven"!

וואס "לא בשמים היא"!

English translation 1331

And although there were also below on earth those who did not agree with the ruling of the Alter Rebbe –

והגם אז עס זיינען געווען אויך למטה בארץ אזוינע וואס האבן ניט מסכים געווען מיטן פסק פון אלטן רבי'ן –

English translation 1332

nevertheless the matter of "it is not in heaven" applies also when there are on earth those who hold like "heaven",

איז דאך דער ענין פון "לא בשמים היא" שייך אויך ווען עס זיינען דא בארץ אזוינע וואס האלטן ווי "שמים",

English translation 1333

provided that according to halachah the decision must be according to the opinion that does not hold like "heaven".

אויב נאר ע"פ הלכה דארף זיין די הכרעה כהדעה וואס האלט ניט ווי "שמים".

English translation 1334

[And like the story of Rabbi Eliezer the Great,

[און ווי די מעשה פון ר' אליעזר הגדול 208,

English translation 1335

that although a heavenly voice emerged and ruled like him,

אז כאטש עס איז ארויס א בת קול און האט גע'פסק'נט כמותו,

English translation 1336

he was nevertheless in the minority opinion,

איז ער אבער געווען בדעת המיעוט,

English translation 1337

and the halachah is like the majority opinion,

און הלכה כדעת הרוב,

English translation 1338

"it is not in heaven"].

"לא בשמים היא"].

English translation 1339

According to this, it turns out that there is a double difficulty:

וואס לפי זה קומט אויס אז דא איז א צווייענדיקע תמיהה:

English translation 1340

First,

ערשטנס,

English translation 1341

from the perspective of the reason,

מצד הטעם,

English translation 1342

that since there was already a parable of this sort that had already actually nullified the accusation against the Maggid –

אז וויבאלד עס איז שוין געווען דער משל בכגון זה וואס האט שוין מבטל געווען בפועל דעם קטרוג אויפן מגיד –

English translation 1343

what place is there to ask the question again?

איז וואס פאר אן ארט האט צו פרעגן נאכאמאל די שאלה,

English translation 1344

And second,

און צווייטנס,

English translation 1345

according to the law,

ע"פ הלכה,

English translation 1346

what relevance does the ruling of souls in the World of Truth have here?

וואס איז דא נוגע דער פסק פון נשמות שבעולם האמת?

English translation 1347

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1348

From every matter one must extract a practical law – so the instruction and practical law from this is:

לז. פון יעדער ענין דארף מען דאך ארויסנעמען א הלכה בפועל – איז די הוראה והלכה בפועל דערפון:

English translation 1349

When someone will come,

בשעת עס וועט קומען צוגיין איינער,

English translation 1350

whoever it may be,

ווער עס זאל נאר זיין,

English translation 1351

and will say:

און וועט זאגן:

English translation 1352

You are indeed spreading the wellsprings –

ביסט טאקע מפיץ מעיינות –

English translation 1353

but enough! The world cannot absorb this,

אבער גענוג! די וועלט קען דאס ניט פארנעמען,

English translation 1354

it is too much,

ס'איז צופיל,

English translation 1355

and it will nullify the limitations of the world! It must indeed be "one third destroyed";

און ס'וועט מבטל זיין די הגבלות פון וועלט! עס דארף טאקע זיין "חד חרוב" 209;

English translation 1356

but for this one must wait until the sixth millennium ends –

אבער אויף דעם דארף מען ווארטן ביז עס וועט זיך ענדיקן דער אלף הששי 209 –

English translation 1357

meanwhile we are still in the year 5706,

דערווייל האלט מען דאך ביי תשמ"ו,

English translation 1358

what does it mean that he is going to destroy the world?!

איז וואס הייסט ער גייט חרוב מאכן די וועלט?!

English translation 1359

For this we have the instruction from the aforementioned story –

איז אויף דעם האט מען די הוראה פון דעם סיפור הנ"ל –

English translation 1360

that the Baal Shem Tov and the Maggid ruled that the storm of spreading the wellsprings outward must be!

אז דער בעש"ט און מגיד האבן גע'פסק'נט אז עס דארף זיין דער שטורעם פון הפצת המעיינות חוצה!

English translation 1361

And this is a matter that nullifies the limitations of the world,

אי דאס איז אן ענין וואס איז מבטל די הגבלות פון וועלט,

English translation 1362

a matter of "one third destroyed" –

אן ענין פון "חד חרוב" –

English translation 1363

this is a matter of "destruction" for the better,

איז דאך דאס אן ענין של "חרוב" למעליותא,

English translation 1364

"a day that is entirely Shabbat and rest for eternal life",

"יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים" 210,

English translation 1365

not a destruction in an undesirable manner,

ניט קיין חורבן באופן בלתי רצוי,

English translation 1366

but this is an ascent in the worlds.

נאר דאס איז אן עלי' אין וועלטן.

English translation 1367

And an example of this is found in the Gemara,

ודוגמא לדבר געפינט מען אין גמרא 211,

English translation 1368

that "Rabbi Zeira when he ascended to the Land of Israel sat one hundred fasts so that the Babylonian Gemara would be forgotten from him",

אז "ר' זירא כי סליק לארעא דישראל יתיב מאה תעניתא דלשתכח גמרא בבלאה מיני'",

English translation 1369

so that he could study the Jerusalem Talmud.

כדי ער זאל קענען לערנען תלמוד ירושלמי.

English translation 1370

This is seemingly a matter of forgetting Torah, which is forbidden by the Torah:

וואס לכאורה איז אן ענין של שכחה פון תורה אסור מן התורה:

English translation 1371

"Anyone who forgets one thing from his study...

"כל השוכח דבר אחד ממשנתו...

English translation 1372

Scripture considers it as if he is liable for his life" and here not only did he forget,

מעלה עליו הכתוב כאילו מתחייב בנפשו" 212 און דא איז ניט נאר וואס ער האט פארגעסן,

English translation 1373

but he fasted several fasts for this!

נאר ער האט געפאסט כמה תעניות על זה!

English translation 1374

We have already spoken at length the explanation of this,

האט מען דאך גערעדט אמאל בארוכה דעם ביאור בזה 213,

English translation 1375

that the fasts with the forgetting were for the sake of the ascent,

אז די תעניות מיט דער שכחה איז בשביל העלי',

English translation 1376

for the sake of the Jerusalem Talmud,

צוליב תלמוד ירושלמי 214,

English translation 1377

and as the Alter Rebbe explains in the introduction to Tanya part two,

וע"ד ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין דער הקדמה צו תניא חלק ב',

English translation 1378

regarding the matter of "the righteous falls seven times and rises", that (a)

אין דעם ענין פון "שבע יפול צדיק וקם" 215, אז (א)

English translation 1379

this is a "fall" only relative to the righteous person,

דאס איז א "נפילה" נאר לפי ערך פון דעם צדיק,

English translation 1380

not an actual fall, and (b)

ניט קיין נפילה ממש, און (ב)

English translation 1381

since it is nevertheless a "fall",

וויבאלד אז דאס איז פאָרט א "נפילה",

English translation 1382

for "one who falls from his level is called dead",

וואס "מאן דנפיל מדרגי אקרי מת" 216,

English translation 1383

but the fall is so that there should be the "and rises".

איז אבער די נפילה כדי עס זאל זיין דער "וקם".

English translation 1384

And along these lines it will be understood in our matter,

ועד"ז יובן בעניננו,

English translation 1385

that the matter of "one third destroyed",

אז דער ענין פון "חד חרוב",

English translation 1386

the nullification of the limitations of the world that is accomplished through spreading the wellsprings outward,

דער ביטול ההגבלות פון וועלט וואס ווערט אויפגעטאן דורך הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1387

is for the better.

איז למעליותא.

English translation 1388

And in terms of practical application:

לח. ובנוגע למעשה:

English translation 1389

Just as we have the ruling of the Baal Shem Tov and the ruling of the Maggid and the ruling of the Alter Rebbe that there must be spreading of the wellsprings outward;

אזוי ווי מ'האט דעם פסק דין פון בעש"ט און דעם פסק דין פון מגיד און פסק דין פון אלטן רבי'ן אז עס דארף זיין הפצת המעיינות חוצה;

English translation 1390

And in addition to this we also have the "practical deed",

ונוסף לזה האט מען אויך דעם "מעשה רב" 217,

English translation 1391

not only the ruling of the law,

ניט נאר דעם פסק ההלכה,

English translation 1392

but the conduct in actual practice in such a manner through the Alter Rebbe etc. –

נאר די הנהגה במעשה בפועל באופן כזה דורך דעם אלטן רבי'ן וכו' –

English translation 1393

This is a practical instruction,

איז דאס א הוראה בפועל,

English translation 1394

in which no changes are applicable,

אין וועלכער עס זיינען ניט שייך קיינע שינויים,

English translation 1395

and certainly no weakening,

ועאכו"כ ניט קיין חלישות,

English translation 1396

but on the contrary,

נאר אדרבה,

English translation 1397

like the instruction of the days of Chanukah,

כהוראת ימי החנוכה,

English translation 1398

it must be "adds and proceeds",

עס דארף זיין "מוסיף והולך",

English translation 1399

and so on and so forth,

כהנה וכהנה,

English translation 1400

in spreading the wellsprings outward!

אין הפצת המעיינות חוצה!

English translation 1401

Following this was the announcement,

וואס בהמשך לזה איז געווען די הכרזה 218,

English translation 1402

that whoever has in his possession Chassidic discourses that have not yet been printed –

אז דער וואס האט ברשותו דרושי חסידות וועלכע זיינען נאך ניט געדרוקט –

English translation 1403

should send them to "Kehot",

זאל ער זיי צושיקן צו "קה"ת",

English translation 1404

and write that this is a matter connected to the 10th of Kislev.

און צושרייבן אז דאס איז אן ענין וואס איז פארבונדן מיט יו"ד כסלו.

English translation 1405

And if this is a discourse from an authoritative source that has a foundation,

און אויב דאס איז א דרוש פון א בר-סמכא וואס יש לו יסוד,

English translation 1406

it will be publicized,

וועט מען דאס מפרסם זיין,

English translation 1407

and fortunate is his portion and great is his merit,

ואשרי חלקו וגדול זכותו,

English translation 1408

the merit of the many in general,

זכות הרבים בכלל,

English translation 1409

and in particular the merit of the many in spreading the wellsprings outward,

ובפרט זכות הרבים אין הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1410

which is connected with the merit of the many of the true and complete redemption of every Jew and all Jews,

וואס איז פארבונדן מיט זכות הרבים פון דער גאולה האמיתית והשלימה פון יעדער איד און אלע אידן,

English translation 1411

together with the Divine Presence in exile.

צוזאמען מיט שכינתא בגלותא.

English translation 1412

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1413

that this be with joy,

אז דאס זאל זיין מתוך שמחה,

English translation 1414

for joy breaks through all barriers and all limitations,

וואס שמחה איז פורץ כל הגדרים וכל ההגבלות,

English translation 1415

until all these matters will break through the barriers of exile,

ביז אז די אלע ענינים וועלן פורץ זיין די גדרי הגלות,

English translation 1416

and not only the barriers of exile but also "Jerusalem shall dwell as unwalled",

און ניט נאר גדרי הגלות נאר אויך "פרזות תשב ירושלים" 219,

English translation 1417

speedily in our days literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 1418

in simplicity,

בפשטות,

English translation 1419

below ten handbreadths,

למטה מעשרה טפחים,

English translation 1420

literally in our own time.

בעגלא דידן ממש.

English translation 1421

A discourse (like a talk) beginning "On the eighth day etc. this was the dedication etc."

לט. מאמר (כעין שיחה) ד"ה ביום השמיני גו' זאת חנוכת גו'.

English translation 1422

As mentioned above,

כנזכר לעיל,

English translation 1423

we will conclude with a matter of charity,

וועט מען מסיים זיין מיט אן ענין של צדקה,

English translation 1424

by distributing through the "tankists" to all those gathered here, men and women,

דורך טיילן ע"י ה"טאנקיסטן" לכל המסובים כאן ולכל המסובות כאן,

English translation 1425

a dollar bill,

א שטר של דאלאר,

English translation 1426

on condition that it be given for charity,

על מנת מען זאל דאס אפגעבן אויף צדקה,

English translation 1427

and whoever wishes –

וכל הרוצה –

English translation 1428

with an addition from his own,

בהוספה מדילי',

English translation 1429

after dawn.

לאחרי עלות השחר.

English translation 1430

[To note –

[ולהעיר –

English translation 1431

Now on this document it is printed that one believes in the Supreme One,

אז אויף דעם שטר שטייט אפגעדרוקט אז מ'גלויבט אין דעם אויבערשטן,

English translation 1432

and not merely faith but "trust,"

און ניט סתם אמונה נאר "טראָסט",

English translation 1433

a faith that is connected with handing over to Him one's assets etc.

אן אמונה וואס איז פארבונדן מיט איבערגעבן יענעם זיינע נכסים וכו'.

English translation 1434

For this is the precise meaning of the term "trust" and not "believe" and the like,

וואס דאס איז דאך דער דיוק הלשון "טראָסט" און ניט "בעליוו" וכיו"ב,

English translation 1435

that this is not merely a faith in the heart or in the will and the like,

אז דאס איז ניט סתם אן אמונה בלב אדער ברצון וכיו"ב,

English translation 1436

but this means that one relies upon Him and gives over to Him all matters,

נאר דאס מיינט אז מ'פארלאזט זיך אויף אים און מ'גיט אים איבער כל הענינים,

English translation 1437

even physical matters in their simple sense].

ביז ענינים גשמיים בפשטות].

English translation 1438

And although in general Motzaei Shabbat is not the time for this,

ואע"פ אז בכלל איז מוצאי שבת ניט דער זמן לזה,

English translation 1439

as is known the story of the Rebbe, my father-in-law, the Nasi of our generation, in the name of his father,

כידוע דער סיפור פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו בשם אביו,

English translation 1440

that he said to his rebbetzin,

אז ער האט געזאגט זיין רביצין,

English translation 1441

that if she wants to have the expenses for the week, she should ask for it on Erev Shabbat,

אז ווען זיי וויל האבן אויפן הוצאה פאר דער וואך זאל זי דאס בעטן בערב שבת,

English translation 1442

because on Motzaei Shabbat he will not give

ווייל במוצאי שבת וועט ער ניט געבן

English translation 1443

[and it is known the question regarding this,

[און ס'איז ידוע די שאלה בזה,

English translation 1444

that it is stated in the halachic authorities that one may not say this time is good and this time is not good from the perspective of superstition and the like –

אז עס שטייט אין פוסקים 220 אז מען טאר ניט זאגן זמן זה יפה און זמן זה לא יפה מצד ניחוש וכיו"ב –

English translation 1445

and the resolutions that can be said regarding this were once discussed,

און מ'האט גערעדט אמאל די תירוצים שי"ל בזה 221,

English translation 1446

that this is not in the category of "superstition" but rather in the category of "a good sign" etc.,

אז דאס איז ניט בתור "ניחוש" נאר בתור "סימן טוב" וכו',

English translation 1447

and this is not the place to elaborate on this],

ואין כאן המקום להאריך בזה],

English translation 1448

and especially since charity at night in general is not its proper time.

ובפרט אז צדקה בלילה בכלל איז לא זמנה הוא 222.

English translation 1449

However, the intention regarding this is,

איז דאך אבער די כוונה בזה,

English translation 1450

as above,

כנ"ל,

English translation 1451

that one should give it to a poor person or a poor institution after dawn,

מ'זאל דאס אפגעבן צו אן עני אדער א מוסד עני לאחרי עלות השחר,

English translation 1452

and with an addition from one's own,

ובהוספה מדילי',

English translation 1453

consequently, the aforementioned matter does not apply to this.

במילא איז אויף דעם ניט חל דער ענין האמור.

English translation 1454

And especially since one already thought about this before Shabbat and before Motzaei Shabbat,

ובפרט אז מ'האט שוין וועגן דעם געטראכט לפני שבת ולפני מוצאי שבת,

English translation 1455

from the perspective of the giver this is already accomplished,

איז מצד הנותן איז דאס שוין אפגעטאן,

English translation 1456

only regarding the actual deed one does it tonight.

נאר בנוגע לפועל טוט מען דאס היינט ביינאכט.

English translation 1457

So from all these rationales it is understood that there is no reason for concern,

וואס מצד די אלע סברות איז מובן אז ס'איז ניטא קיין טעם לחשש,

English translation 1458

and in general we have the principle regarding the four cups of Passover,

און בכלל האט מען דאך דעם כלל בנוגע צו די ד' כוסות פון פסח 223,

English translation 1459

that they combine for good and not for matters that are not related to good etc.

אז מצטרפין לטובה און ניט לענינים וואס זיינען ניט שייך לטובה וכו'.

English translation 1460

41. Therefore, the charity will be distributed as above, after the final blessing (so as not to cause confusion).

מא. וועט מען דעריבער טיילן די צדקה כנ"ל, לאחרי הברכה אחרונה (כדי שלא לבלבל).

English translation 1461

And before the final blessing –

ולפני הברכה אחרונה –

English translation 1462

one will conclude with melodies of joy,

וועט מען מסיים זיין מיט ניגונים של שמחה,

English translation 1463

beginning with "Simchah Poretz Gader,"

אנהויבנדיק פון "שמחה פורץ גדר",

English translation 1464

the melody of "Ufaratzta."

דער ניגון פון "ופרצת" 224.

English translation 1465

Afterwards –

דערנאך –

English translation 1466

a melody that is connected to Yud Tes Kislev,

א ניגון וואס איז פארבונדן מיט י"ט כסלו,

English translation 1467

whose continuation is during the days of Chanukah,

וואס המשכו איז בימי החנוכה,

English translation 1468

as discussed at length several times before this.

כמדובר כמה פעמים בארוכה לפני זה.

English translation 1469

And also the melody of "Uztu Eitzah Vetufar" and "Ach Tzaddikim Yodu Leshamecha."

און אויך דעם ניגון פון "עוצו עצה ותופר" 225 און "אך צדיקים יודו לשמך" 226.

English translation 1470

For these two melodies have a connection to each other:

וואס די ביידע ניגונים האבן א שייכות זל"ז:

English translation 1471

Through "Vetufar" the entire matter of exile is nullified,

דורך "ותופר" ווערט בטל דער גאנצער ענין הגלות,

English translation 1472

consequently the true and complete redemption comes,

במילא ווערט די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1473

to such a state of perfection,

ביז אין אזא שלימות,

English translation 1474

that "and Your people are all righteous,"

אז "ועמך כולם צדיקים" 227,

English translation 1475

with our youths and our elders, with our sons and our daughters,

בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו,

English translation 1476

will be in a manner of settlement, "the upright will dwell in Your presence,"

וועלן זיין באופן של התיישבות 228 "ישבו ישרים את פניך",

English translation 1477

including the matter of "Your presence,"

כולל דעם ענין פון "את פניך",

English translation 1478

as the Gemara says that on the Festivals "every male shall appear before the Lord etc.,"

ווי די גמרא 229 זאגט אז ביי די ימים טובים איז "יראה כל זכורך אל פני האדון וגו'" 230,

English translation 1479

"in the manner that one comes to see, so one comes to be seen,"

"כדרך שבא לראות כך בא ליראות",

English translation 1480

and in a manner of "upright,"

ובאופן פון "ישרים",

English translation 1481

"the upright will behold their faces" *230 as explained at length in Likkutei Torah 231 and in several Chassidic discourses *.

"ישר יחזו פנימו" *230 כמבואר בארוכה בלקו"ת 231 ובכמה דרושי חסידות *231.

English translation 1482

And all who wish,

וכל הרוצים,

English translation 1483

as is customary in such matters,

כנהוג בכגון זה,

English translation 1484

will give their name and their mother's name,

וועלן געבן שמם ושם אמם,

English translation 1485

if they wish,

אויב זיי ווילן,

English translation 1486

in order to take the notes to the grave of the Nasi of our generation.

כדי צו מיטנעמען די צעטלעך על ציון נשיא דורנו.

English translation 1487

And may all these matters hasten all the good promises,

און די אלע ענינים זאלן נאכמער צוהיילן כל היעודים הטובים,

English translation 1488

and all the more so –

ועאכו"כ –

English translation 1489

the primary promise,

דעם יעוד העיקרי,

English translation 1490

"Ati Mar," the King Messiah is here,

"אתי מר" דא מלכא משיחא,

English translation 1491

speedily in our days,

במהרה בימינו,

English translation 1492

and truly immediately.

ובעגלא דידן ממש.

English translation 1493

42. In order that there be peace of mind – one must answer the "blocked questions" on the aforementioned story about the old Rebbe and the Maggid and the Baal Shem Tov (and through this protect those who will be confused by it that a blocked question remained).

מב. כדי עס זאל זיין מנוחת הנפש – דארף מען דאך פארענטפערן די "קלאָץ-קשיא'ס" אויף דעם סיפור הנ"ל וועגן דעם אלטן רבי'ן און מגיד און בעש"ט (און דורך דעם באווארענען די וואס עס וועט זיי מבלבל זיין וואס ס'איז געבליבן א קלאץ קשיא].

English translation 1494

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 1495

and with an introduction:

ובהקדם:

English translation 1496

The Gemara relates regarding Rebbe Yehudah HaNasi,

די גמרא 232 דערציילט בנוגע צו רבינו הקדוש,

English translation 1497

that "at the time of Rebbe's passing he said...

אז "בשעת פטירתו של רבי אמר...

English translation 1498

a lamp shall be lit in its place, a table shall be set in its place, a bed shall be spread in its place...

נר יהא דלוק במקומו שולחן יהא ערוך במקומו מטה תהא מוצעת במקומה...

English translation 1499

What is the reason?

מאי טעמא,

English translation 1500

Every twilight

כל בי שמשי

English translation 1501

(Erev Shabbat)

(ערב שבת 233)

English translation 1502

he would come to my home"

הוה אתי לביתי'"

English translation 1503

[until there was the incident with the neighbor who came and heard what "my maidservant said" etc. (because "women are talkative"),

[ביז ס'איז געווען די מעשה מיט דער שכנה וואס איז געקומען און געהערט וואס "אמרה אמתי'" וכו' (ווייל "נשים דברניות הן" 234),

English translation 1504

as related in the Gemara there],

כמסופר בגמרא שם],

English translation 1505

and it is explained in Sefer Chassidim *234,

ומבואר אין ספר חסידים *234,

English translation 1506

that when Rebbe would come to his home on Shabbat night,

אז ווען רבי פלעגט קומען לביתו בליל שבת,

English translation 1507

he would "exempt the household members with Kiddush."

איז "פוטר בקידוש בני הבית".

English translation 1508

Now, the question regarding this among the later authorities is known:

איז דאך ידוע די שאלה בזה אין אחרונים 235:

English translation 1509

How can a soul in the World of Truth exempt the household members with Kiddush?

ווי קען א נשמה שבעולם האמת פוטר זיין בני הבית בקידוש?

English translation 1510

To answer regarding the later authorities,

פארענטפערן אויף דעם אחרונים 236,

English translation 1511

that since his soul had clothed itself in a body in such a manner that the members of his household saw him and heard him etc.,

אז וויבאלד זיין נשמה האט זיך אנגעטאן בגוף באופן אז בני ביתו האבן אים געזען און געהערט וכו',

English translation 1512

it is not considered like a soul in the world of truth but like a soul in a body,

ווערט עס ניט גערעכנט ווי א נשמה שבעולם האמת נאר ווי א נשמה שבגוף,

English translation 1513

consequently he can fulfill the obligation of Kiddush for others.

במילא קען ער מוציא זיין אנדערע אין קידוש.

English translation 1514

According to this, one may also say regarding our matter:

וואס לפי זה יש לומר אויך בעניננו:

English translation 1515

As mentioned earlier,

ווי דערמאנט פריער,

English translation 1516

it is emphasized in the aforementioned story regarding the Baal Shem Tov,

איז מודגש אין דעם סיפור הנ"ל בנוגע צום בעש"ט,

English translation 1517

that "Our master never recognized the Baal Shem Tov

אז "רבינו לא הכיר מימיו את הבעש"ט

English translation 1518

[which means,

[וואס דאס מיינט,

English translation 1519

as a great one,

אלס גדול,

English translation 1520

as is known the story of the Nasi of our generation,

כידוע דער סיפור פון נשיא דורנו 237,

English translation 1521

that when the Alter Rebbe was three years old,

אז ווען דער אלטער רבי איז געווען דריי יאר אלט,

English translation 1522

his father brought him to the Baal Shem Tov etc.]...

האט אים זיין פאטער געבראכט צום בעש"ט וכו']...

English translation 1523

only from when he saw him enter before the Maggid did he understand that this is the Baal Shem Tov."

רק מאשר ראהו נכנס קודם להרב המגיד הבין שזהו הבעש"ט".

English translation 1524

From this one sees that the manner in which the Maggid and the Baal Shem Tov came to the Alter Rebbe was through the clothing of the soul in a body –

וואס דערפון זעט מען אז דער אופן ווי דער מגיד און בעש"ט זיינען געקומען צום אלטן רבי'ן איז געווען בהתלבשות הנשמה בגוף –

English translation 1525

because were it not for this, it is not fitting to say that the Alter Rebbe recognized the Maggid and not the Baal Shem Tov

ווייל לולא זה פאסט ניט צו זאגן אז דער אלטער רבי האט דערקענט דעם מגיד און ניט דעם בעש"ט

English translation 1526

(which simply is this (not through their teachings,

(וואס בפשטות איז דאס (ניט דורך תורתם,

English translation 1527

but) from the aspect of the facial features etc.),

נאר) מצד צורת הפנים וכו'),

English translation 1528

and likewise it is not fitting to say that the Baal Shem Tov entered before the Maggid,

ועד"ז פאסט ניט זאגן אז דער בעש"ט איז אריין פאר'ן מגיד,

English translation 1529

which is a limitation of "place" that does not apply to a soul that is not clothed in a body.

וואס איז א הגבלה פון "מקום" וואס איז ניט שייך ביי א נשמה שאינה מלובשת בגוף.

English translation 1530

Consequently it is understood how they could rule on a question in Halachah,

במילא איז מובן ווי אזוי זיי האבן געקענט פסק'נען א שאלה אין הלכה,

English translation 1531

even though the Torah "is not in heaven",

כאטש תורה "לא בשמים היא",

English translation 1532

because they were then in the category of clothing in a body,

ווייל זיי זיינען דעמולט געווען בבחינת התלבשות בגוף,

English translation 1533

similar to Rabbeinu HaKadosh when he exempted the members of his household in Kiddush of the day.

ע"ד ווי רבינו הקדוש ווען ער האט פוטר געווען בני ביתו בקידוש היום.

English translation 1534

43. There still remains, however, the aforementioned question – that ostensibly the doubt and question of the Alter Rebbe had already been ruled upon in the time of the Maggid, and in accordance with this was the conduct of the Alter Rebbe during the entire time until then, consequently it is a "good conduct that I practiced three times" etc.

מג. עס בלייבט נאך אבער די שאלה הנ"ל – אז לכאורה איז דער ספק ושאלה פון אלטן רבי'ן שוין אפגע'פסק'נט געווארן בזמן המגיד, און בהתאם לזה איז געווען די הנהגה פון אלטן רבי'ן במשך דער גאנצער צייט ביז דעמולט, במילא איז עס א "הנהגה 238 טובה שנהגתי שלש 239 פעמים" וכו'.

English translation 1535

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 1536

that there is a fundamental difference between the accusation that was in the time of the Maggid and the accusation that was in the time of the imprisonment of the Alter Rebbe:

אז עס איז פאראן א חילוק עיקרי צווישן דעם קטרוג וואס איז געווען בזמן המגיד מיטן קטרוג וואס איז געווען בזמן המאסר פון אלטן רבי'ן:

English translation 1537

The accusation in the time of the Maggid was,

דער קטרוג בזמן המגיד איז געווען,

English translation 1538

in his words "You saved me, for...

בלשונו "הצלתני, כי...

English translation 1539

I saw a great accusation, heaven forbid, upon me and upon all the Torah of my teacher the Baal Shem Tov,

ראיתי קטרוג גדול ר"ל עלי ועל כל תורת מורי הבעש"ט,

English translation 1540

and meanwhile I saw you standing and arguing and defending and your words were accepted,

ובין כך ראיתי אותך עומד וטוען ומלמד זכות ודבריך נתקבלו,

English translation 1541

and you merited me and my Torah and the Torah of our teacher the Baal Shem Tov."

וזיכיתני ואת תורתי ותורת מורנו הבעש"ט".

English translation 1542

That is, the content of the accusation was,

ד.ה. דער תוכן הקטרוג איז געווען,

English translation 1543

whether the Maggid should remain a Nasi in Israel and disseminate his Torah,

צי דער מגיד זאל בלייבן א נשיא בישראל ומפיץ זיין תורה,

English translation 1544

or he should ascend on high. For this the parable of the Alter Rebbe was sufficient,

אדער ער זאל עולה זיין למעלה. וואס אויף דעם איז געווען מספיק דער משל פון אלטן רבי'ן,

English translation 1545

who ruled that he must remain etc. and continue to disseminate his Torah.

וואס האט גע'פסק'נט אז ער דארף בלייבן וכו' און ממשיך זיין מפיץ זיין תורה.

English translation 1546

However, in the time of the Alter Rebbe the accusation clothed itself in a "royal decree" –

משא"כ אין דער צייט פון אלטן רבי'ן האט זיך דער קטרוג אנגעטאן אין א "גזירת המלכות" –

English translation 1547

that the kingdom imprisoned him because he teaches Chassidus in public and they suspected him of rebellion against the kingdom etc.

וואס די מלכות האט אים איינגעזעצט דערפאר וואס ער לערנט חסידות ברבים און מ'האט אים חושד געווען אין מרידה במלכות וכו'

English translation 1548

(as above at length).

(כנ"ל בארוכה).

English translation 1549

According to the law, one must be careful not to place oneself in danger –

וואס ע"פ דין 240 דארף מען זיך אויסהיטן פון זיך איינשטעלן אין סכנה –

English translation 1550

except for the three transgressions for which "one should be killed and not transgress",

סיידן אין די ג' עבירות וואס "יהרג ואל יעבור" 241,

English translation 1551

and according to the opinion of the Rambam there is a prohibition to sacrifice oneself in order to perform other commandments.

ביז אז לדעת הרמב"ם 242 איז פאראן אן איסור זיך צו מוסר נפש זיין כדי צו טאן אנדערע מצוות.

English translation 1552

That which one finds that they would gather congregations in public during times of danger –

דאס וואס מ'געפינט אז מ'פלעגט מקהיל זיין קהילות ברבים בשעת הסכנה –

English translation 1553

this is because then it was a time of forced apostasy and religious persecution,

איז דאס ווייל דאן איז געווען א שעת השמד 243 והעברה על הדת,

English translation 1554

in which case the law is that one must sacrifice oneself even for "the strap of a sandal"

וואס אין אזא פאל איז דער דין אז מ'דארף זיך מוסר נפש זיין אפילו אויף "ערקתא דמסאנא" 244

English translation 1555

(the color of the shoelace,

(דער צבע פון דעם שרוך הנעל,

English translation 1556

whether it is red or white etc. *244),

צי ער איז אדום אדער לבן וכו' *244),

English translation 1557

because if he obeys the "kingdom" it will show that the "wicked kingdom" has prevailed in "causing them to forget Your Torah and to cause them to pass away from the statutes of Your will" –

ווייל אויב ער וועט פאלגן די "מלכות" וועט עס ווייזן אז "מלכות הרשעה" האט מנצח געווען אין "להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך" –

English translation 1558

but in our matter we are not speaking about such a decree,

אבער בעניננו רעדט מען ניט וועגן אזא גזירה,

English translation 1559

and as discussed above

וכמדובר לעיל

English translation 1560

(section 23)

(סעיף כג)

English translation 1561

that they considered him a rebel against the kingdom,

אז זיי האבן גערעכנט אז ער איז א מורד במלכות,

English translation 1562

and they wanted to defend their kingdom;

און זיי האבן געוואלט מגין זיין על מלכותם;

English translation 1563

it has no connection to a decree against Judaism,

האט עס ניט קיין שייכות צו א גזירה אויף אידישקייט,

English translation 1564

but only a matter of the preservation of their kingdom during the time of exile.

נאר בלויז אן ענין של קיום המלכות שלהם בזמן הגלות.

English translation 1565

Consequently the question was whether also in such a situation of danger to life he must continue in the dissemination of the wellsprings outward,

במילא איז געווען די שאלה צי אויך אין אזא מצב של פקוח נפש דארף ער ממשיך זיין אין הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1566

that is, whether this is a matter that is like "a time of forced apostasy" and the like.

ד.ה. צי דאס איז אן ענין וואס איז ע"ד "שעת השמד" וכיו"ב 245.

English translation 1567

[That this is also the reason for that which he had to come to the Maggid with the Baal Shem Tov,

[וואס דאס איז אויך דער טעם אויף דעם וואס ער האט געדארפט אנקומען צום מגיד מיטן בעש"ט,

English translation 1568

because since it is speaking about the decree of the kingdom which is connected with his desire for kingship (as above),

ווייל היות עס רעדט זיך וועגן גזירת המלכות וואס איז פארבונדן מיט זיין תשוקה אויף מלוכה (כנ"ל),

English translation 1569

it is understandable

איז פארשטאנדיק,

English translation 1570

that the ruling in the matter must be through those who are not involved in the matter].

אז דער פס"ד בדבר דארף זיין דורך אזעלכע וואס זיינען ניט נוגע בדבר].

English translation 1571

And in particular according to that which the Gemara says at the end of Berachot that there is a time when one must refrain from disseminating the Torah –

ובפרט לויט דעם וואס די גמרא זאגט סוף ברכות 246 אז עס איז פאראן א זמן ווען מ'דארף זיך אפהאלטן פון הרבצת התורה –

English translation 1572

"At the time of those who gather, scatter; at the time of those who scatter, gather",

"בשעת המכניסין פזר בשעת המפזרים כנס",

English translation 1573

i.e., that there can be a change in this according to the times,

ד.ה. אז עס קען זיין א שינוי בזה לפי הזמנים,

English translation 1574

and especially here where it is speaking about the inner dimensions of the Torah, about which the Gemara says that they are "sheep for your clothing",

און ספעציעל דא וואו עס רעדט זיך וועגן פנימיות התורה וואס די גמרא 247 זאגט אז זיי זיינען "כבשים ללבושך" 248,

English translation 1575

"Matters that are the hidden secrets of the world shall be for your clothing, etc."

"דברים שהן כבשונו של עולם יהיו ללבושך וכו'".

English translation 1576

And there is no contradiction that there was a time when one had to act in the dissemination of the wellsprings outward,

און ס'איז קיין סתירה ניט וואס ס'איז געווען א זמן ווען מ'האט געדארפט טאן אין הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1577

according to the ruling in the time of the Maggid,

לויטן פסק דין בזמן המגיד,

English translation 1578

because it can be that later a time came when according to the Torah one must be occupied specifically in the fulfillment of the commandments etc.,

ווארום ס'קען זיין אז שפעטער איז געווארן א זמן ווען ע"פ תורה דארף מען עוסק זיין דוקא אין קיום המצוות וכו',

English translation 1579

not in the study of Torah.

ניט לימוד התורה.

English translation 1580

That is why the Alter Rebbe asked the question to the Baal Shem Tov and the Maggid –

וואס דערפאר האט דער אלטער רבי געפרעגט די שאלה ביים בעש"ט און מגיד –

English translation 1581

whether he should continue in the dissemination of the wellsprings outward,

צי ער זאל ממשיך זיין אין הפצת המעיינות חוצה,

English translation 1582

or he should stop because of the accusation and the decree of the kingdom etc.,

אדער ער זאל מפסיק זיין מצד דעם קיטרוג וגזירת המלכות וכו',

English translation 1583

and they answered him the ruling that he should continue in the dissemination of the wellsprings outward.

און זיי האבן אים געענטפערט דעם פסק דין אז ער זאל ממשיך זיין אין הפצת המעיינות חוצה.

English translation 1584

And one could elaborate on this*,

ויש להאריך בזה*,

English translation 1585

and give to the wise and he will become wiser still.

ותן לחכם ויחכם עוד.

English translation 1586

44. And regarding our matter – "the deed is the main thing" *248:

מד. ובנוגע לעניננו – "המעשה הוא העיקר" *248 :

English translation 1587

From the aforementioned story one has the clear ruling of the Baal Shem Tov and the Maggid,

פון דעם סיפור האמור האט מען דאך דעם פסק דין ברור פון בעש"ט און מגיד,

English translation 1588

who ruled to the Alter Rebbe and to all his successors,

וואס זיי האבן אפגע'פסק'נט צום אלטן רבי'ן ולכל ממלאי מקומו,

English translation 1589

until the Nasi of our generation,

ביז נשיא דורנו,

English translation 1590

His Holiness, my master, my father, the Rebbe –

כ"ק מו"ח אדמו"ר –

English translation 1591

that one must increase in the dissemination of the wellsprings outward.

אז מען דארף מוסיף זיין אין הפצת המעיינות חוצה.

English translation 1592

And so that the dissemination of the wellsprings should be as is proper,

וואס כדי עס זאל זיין די הפצת המעיינות כדבעי,

English translation 1593

there must also be the study of the revealed aspect of the Torah as is proper and in a manner of dissemination,

דארף אויך זיין לימוד נגלה דתורה כדבעי ובאופן של הפצה,

English translation 1594

because a soul must have a "body",

ווארום א נשמה דארף האבן א "גוף",

English translation 1595

and therefore the wellsprings,

ועד"ז דארפן די מעיינות,

English translation 1596

the "soul of the Torah" must have the revealed aspect of the Torah,

"נשמתא דאורייתא" 249 האבן נגלה דתורה,

English translation 1597

the "bodies of the Torah".

"גופי תורה" 249.

English translation 1598

And this is the general concept of the campaigns,

וואס דאס איז דער כללות הענין פון די מבצעים,

English translation 1599

whose content is the dissemination of the Torah,

שתוכנם הפצת התורה,

English translation 1600

both the revealed and the inner,

סיי נגלה סיי פנימיות,

English translation 1601

until the revealed and the inner become one matter,

ביז אז נגלה ופנימיות ווערן איין ענין,

English translation 1602

the unification of the body and soul of the Torah,

יחוד הגוף והנשמה שבתורה,

English translation 1603

which further adds to the health of the body and soul of a Jew below,

וואס דאס איז נאכמער מוסיף אין בריאות הגוף והנשמה פון א אידן למטה,

English translation 1604

for a healthy Jew below is through that which he has a healthy soul with a healthy body and they are both one reality,

וואס א געזונטער איד למטה איז דורך דעם וואס ער האט א געזונטע נשמה מיט א געזונטן גוף 250 און זיי זיינען ביידע איין מציאות,

English translation 1605

i.e., it is indeed in a manner of the dominance of the soul over the body,

ד.ה. עס איז טאקע באופן פון הגברת הנשמה על הגוף 251,

English translation 1606

but they become one reality,

אבער זיי ווערן איין מציאות 252,

English translation 1607

until they are united with a wondrous unity.

ביז אז זיי זיינען מאוחד ביחוד נפלא.

English translation 1608

45. And this is also connected with the aforementioned instruction of Chanukah:

מה. און דאס איז אויך פארבונדן מיט דער הוראה הנ"ל פון חנוכה:

English translation 1609

From that which we see by Chanukah that the law is like the House of Hillel that "one adds and proceeds",

פון דעם וואס מ'זעט ביי חנוכה אז הלכה כבית הלל אז "מוסיף והולך",

English translation 1610

"one ascends in holiness",

"מעלין בקודש",

English translation 1611

we see

זעט מען דאך

English translation 1612

(as above section 77)

(כנ"ל סט"ז)

English translation 1613

that the attribute of mercy and kindness prevails,

אז מדת הרחמים והחסד איז גובר,

English translation 1614

in a manner of "his candle shines",

אין אן אופן פון "בהילו נרו",

English translation 1615

that it becomes light and illuminates the "outside",

אז עס ווערט ליכטיק און באלייכט דעם "חוץ",

English translation 1616

until one sees it with physical eyes,

ביז אז מ'זעט עס בעיני בשר,

English translation 1617

as with the Chanukah lights simply.

ווי ביי נרות חנוכה בפשטות.

English translation 1618

And this is the same concept of the dissemination of the wellsprings and Judaism throughout the entire world.

וואס דאס איז דער זעלבער ענין פון הפצת המעיינות והיהדות בכל העולם כולו.

English translation 1619

And the "harp of eight strings" of the days of Mashiach is drawn down,

און עס ווערט נמשך דער "כינור של שמונה נימין" דימות המשיח,

English translation 1620

especially when one stands on the eighth day of Chanukah,

בפרט אז מ'שטייט ביום השמיני דחנוכה,

English translation 1621

"Zot Chanukah",

"זאת חנוכה",

English translation 1622

and especially according to the words of the Tzemach Tzedek mentioned above that on this eighth day of Chanukah all seven sefirot of Atik are drawn down.

ובפרט לפי דברי הצ"צ 253 הנ"ל 254 אז אין דעם יום השמיני דחנוכה ווערן נמשך אלע שבע ספירות דעתיק.

English translation 1623

And this was in the time of Chanukah,

וואס דאס איז געווען בזמן דחנוכה,

English translation 1624

because then they had only the externality of Atik,

ווייל דעמולט האט מען געהאט בלויז חיצוניות עתיק,

English translation 1625

the seven lower sefirot of Atik,

די ז"ת דעתיק,

English translation 1626

but in the future to come they will also have the first three,

אבער לע"ל וועט מען אויך האבן די ג' ראשונות,

English translation 1627

the internality of Atik,

פנימיות עתיק,

English translation 1628

which is also drawn down through "our deeds and our service" in the seven matters.

וואס דאס ווערט אויך נמשך דורך "מעשינו ועבודתינו" אין די שבעה ענינים.

English translation 1629

And all of them are drawn down into "Zot Chanukah",

און זיי אלע ווערן נמשך אין "זאת חנוכה",

English translation 1630

which is the attribute of kingship,

וואס איז מדת המלכות,

English translation 1631

"Your kingship is a kingship over all worlds",

"מלכותך מלכות כל עולמים" 145,

English translation 1632

and as explained in Tanya that Your kingship,

וכמבואר אין תניא 255 אז מלכותך,

English translation 1633

the kingship of the Holy Ancient One,

מלכות דעתיקא קדישא,

English translation 1634

the kingship of Atik Yomin,

מלכות דא"ס,

English translation 1635

is drawn down into "kingship over all worlds",

ווערט נמשך אין "מלכות כל עולמים",

English translation 1636

until into this lowest world, below which there is no lower,

ביז אין עוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו,

English translation 1637

and speedily in our actual days,

ובמהרה בימינו ממש,

English translation 1638

and with joy and a good heart.

ובשמחה ובטוב לבב.

English translation 1639

His Holiness, the Rebbe, may he live for many good years, commanded to play the melodies

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה לנגן הניגונים

English translation 1640

(that were mentioned above in the talk):

(שהוזכרו לעיל בהשיחה):

English translation 1641

Ufaratzta,

ופרצת,

English translation 1642

Padeh VeShalom,

פדה בשלום,

English translation 1643

Utzu Eitzah,

עוצו עצה,

English translation 1644

Ach Tzaddikim.

אך צדיקים.

English translation 1645

Afterwards he commanded the honorable Tzemach Tzedek, may he live, to play "Yehi Ratzon etc. that the Holy Temple be built, speedily in our days, and give our portion in Your Torah."

אח"כ צוה להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 1646

46. One of the reasons why the farbrengen was held on Motzaei Shabbat, and it was not postponed until the next morning – even though then it is also "Zot Chanukah" and then too the candles are lit in the synagogue – is (in addition to the reasons above) because every good thing should not be postponed, and especially – in order to arouse that one should utilize the remaining hours of "Zot Chanukah" for matters of Chanukah in general and matters of "Zot Chanukah" in particular, and matters of joy in both matters, and in a manner that this should illuminate throughout all the days of the year.

מו. איינער פון די טעמים וואס מ'האט געמאכט די התוועדות במוצאי שבת, און איר ניט אפגעלייגט אויף מארגן אינדערפרי – כאטש אויך דעמולט איז "זאת חנוכה" און אויך דעמולט האט מען די נרות דולקים בבית הכנסת – איז (נוסף על הטעמים דלעיל) ווייל יעדער גוטע זאך דארף מען ניט אפלייגן, ובמיוחד – כדי צו מעורר זיין מען זאל אויסנוצן די שעות הנשארות פון "זאת חנוכה" אויף ענינים פון חנוכה בכלל און ענינים פון "זאת חנוכה" במיוחד, און ענינים של שמחה בשני הענינים, ובאופן אז דאס זאל מאיר זיין בכל ימי השנה.

English translation 1647

Beginning with the farbrengen that was wanted to be held here at ten o'clock etc.

אנהויבנדיק פון דער התוועדות וואס מ'האט געוואלט מאכן דא צען אזייגער וכיו"ב

English translation 1648

(as was announced) –

(ווי מ'האט מכריז געווען) –

English translation 1649

it should be held tomorrow morning,

זאל מען דאס מאכן מארגן אינדערפרי,

English translation 1650

and in a manner that through this one should draw down that there should be "Dalei Golah",

ובאופן אז מ'זאל דערמיט ממשיך זיין אז ס'זאל זיין "דאלאי גלות",

English translation 1651

and bring Mashiach Tzidkeinu,

און ברענגען משיח צדקנו,

English translation 1652

speedily in our days, literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 1653

immediately.

בעגלא דידן.

English translation 1654

47. Likewise, one should also add in general in all the aforementioned actions regarding the reports and pictures, some of which are connected with the days of Chanukah.

מז. עד"ז זאל מען אויך מוסיף זיין בכלל אין די אלע פעולות האמורות בנוגע די דוחי"ם און תמונות וואס א טייל פון זיי איז דאך פארבונדן מיט ימי החנוכה.

English translation 1655

And as mentioned above,

וכנזכר לעיל,

English translation 1656

that it is the custom of Israel to light also on "Zot Chanukah" eight candles –

אז ס'איז מנהג ישראל צו צינדן אויך ב"זאת חנוכה" שמונה נרות –

English translation 1657

and one does this with a multitude of people,

און מ'מאכט דאס ברוב עם,

English translation 1658

in the synagogue,

בבית הכנסת,

English translation 1659

and one does this with such candles that one sees also with physical eyes,

און מ'מאכט דאס מיט אזוינע נרות וואס מ'זעט אויך בעיני בשר,

English translation 1660

with all that pertains to this,

עם כל השייך לזה,

English translation 1661

and in a manner of "the deed is the main thing."

ובאופן פון המעשה הוא העיקר.

English translation 1662

In this itself there can be several manners –

וואס אין דעם גופא קענען דאך זיין כמה אופנים –

English translation 1663

this should be with additional arousal from all the participants in this farbrengen in the actions during "Zot Chanukah",

זאל דאס זיין מתוך התעוררות נוספת פון די אלע משתתפים בהתוועדות זו אין די פעולות במשך "זאת חנוכה",

English translation 1664

both here and in every place where one hears what is being spoken here or one will convey to them what is being spoken here –

סיי דא סיי בכל מקום וואו מ'הערט וואס עס רעדט זיך דא אדער מ'וועט זיי איבערגעבן וואס עס רעדט זיך דא –

English translation 1665

and in a manner that this should influence throughout the entire year,

און אין אן אופן אז דאס זאל משפיע זיין במשך כל השנה כולה,

English translation 1666

including –

כולל –

English translation 1667

the actions that will be done in the remaining hours of "Zot Chanukah",

די פעולות וואס מ'וועט טאן אין די שעות הנשארות פון "זאת חנוכה",

English translation 1668

including the report with the appropriate pictures etc.

כולל דעם דו"ח מיט די תמונות המתאימות וכו'.

English translation 1669

And in a manner that by the tenth of Tevet there should already be something arranged for printing and publication,

ובאופן אז אויף יו"ד טבת זאל שוין זיין א דבר מסודר להדפסה ולהוצאה לאור,

English translation 1670

and by the fifteenth of Shevat one should bring to light in a manner of continuous action and additional action in all the previous actions,

וליו"ד שבט זאל מען מוציא זיין לאור באופן של פעולה נמשכת ותוספת פעולה בכל הפעולות הקודמות,

English translation 1671

and going and adding and light.

והלוך והוסיף ואור.

English translation 1672

And since one makes the resolution regarding this before this,

און וויבאלד אז מ'מאכט אין דעם די החלטה לפני זה,

English translation 1673

the reward is already present now

איז שוין דא דער שכר איצטער

English translation 1674

(as is known),

(כידוע),

English translation 1675

that Mashiach comes "now",

אז משיח קומט "נאו",

English translation 1676

and one draws down into all these matters from His conduct –

און מ'איז ממשיך אין די אלע ענינים מתוך הנהגתו –

English translation 1677

consequently the continuation is incomparably greater than it would have been without the addition,

במילא איז דער המשך שלא בערך ווי עס וואלט געווען לולא ההוספה,

English translation 1678

And all these matters –

און די אלע ענינים –

English translation 1679

with joy and a good heart.

מתוך שמחה וטוב לבב.

English translation 1680

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1681

Those who need to recite a blessing after meals,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1682

will surely recite a blessing after meals.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1683

After the blessing after meals, he gave a jug of beverage to the esteemed R. Y.H. sh.y. M. and to the esteemed R. Y. sh.y. G., who are traveling to a distant country to print Tanya.

לאחר ברכה אחרונה נתן קנקן משקה להת' י.ה. שיחי' מ. ולהת' י. שיחי' ג. הנוסעים למדינה רחוקה להדפיס תניא.

English translation 1684

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1685

The one who will lead the farbrengen that will take place in continuation of this farbrengen –

דער וואס וועט אנפירן מיט דער התוועדות וואס וועט זיין בהמשך צו דער התוועדות –

English translation 1686

should take the food.

זאל נעמען די מזונות.

English translation 1687

The Rebbe shlita gave the food to the esteemed R. D. sh.y. V. for the farbrengen of tomorrow,

כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן המזונות להר"ר ד. שיחי' ו. עבור ההתוועדות דמחר,

English translation 1688

and said:

ואמר:

English translation 1689

May it be with great success.

זאל זיין בהצלחה רבה.

English translation 1690

Afterwards he distributed to the "tankistim" sh.y. dollar bills,

אח"כ חילק לה"טאנקיסטן" שיחיו שטרות של דולר,

English translation 1691

in order to distribute to each one of those present sh.y. one bill,

בכדי לחלק לכאו"א מהנוכחים שיחיו שטר אחד,

English translation 1692

with the intent to give it

על מנת לתת אותו

English translation 1693

(or its equivalent)

(או חילופו)

English translation 1694

to charity.

לצדקה.

English translation 1695

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1696

Let them distribute the slips. And he began to play a melody and "I will pour out for you a blessing." After some time, he said:

זאל מען פאנאנדערטיילן די צעטלעך. והתחיל לנגן והריקותי לכם ברכה. לאחר משך זמן, אמר:

English translation 1697

48. Those who have not yet managed to write their name and their mother's name on a slip – should give the slips later, at least before going to the Ohel, they will also be taken along, without a vow, before going to the Tziyon, in order to deliver them at the Tziyon.

מח. די וואס האבן נאך ניט באוויזן צו שרייבן שמם ושם אמם אויף א צעטעל – זאלן מיטגעבן די צעטלען שפעטער, עכ"פ פארן פאָרן אויפן אוהל, וועט מען זיי אויך מיטנעמען, בלי נדר, פארן פאָרן אויפן ציון, בכדי זיי איבערגעבן דאס אויפן ציון.

English translation 1698

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1699

that it should be "For with joy you shall go out",

אז עס זאל זיין "כי בשמחה תצאו" 256,

English translation 1700

from the farbrengen,

פון דער התוועדות,

English translation 1701

and "they shall go from strength to strength" to the subsequent farbrengen,

און "ילכו מחיל אל חיל" 42 צו דער התוועדות שלאחרי',

English translation 1702

until the greatest farbrengen,

ביז צו דער התוועדות הכי גדולה,

English translation 1703

the farbrengen of the "great congregation",

די התוועדות פון דעם "קהל גדול",

English translation 1704

and the farbrengen will be "here",

און די התוועדות וועט זיין "הנה",

English translation 1705

because "they shall return here" –

ווארום "ישובו הנה" 257 –

English translation 1706

in our holy land,

בארצנו הקדושה,

English translation 1707

and there itself –

און דארטן גופא –

English translation 1708

in Jerusalem, the holy city,

אין ירושלים עיר הקודש,

English translation 1709

and there itself on the holy mountain,

און דארטן גופא אויפן הר הקדש,

English translation 1710

and there itself in the holy house,

און דארטן גופא בבית הקודש,

English translation 1711

in the Holy Temple,

בבית המקדש,

English translation 1712

and there itself in the Holy of Holies –

און דארטן גופא אין קודש הקדשים –

English translation 1713

"God shall appear in Tziyon",

"יראה אל אלקים בציון" 42,

English translation 1714

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1715

Before his departure, he began to play the melody "For with joy you shall go out."

טרם צאתו התחיל לנגן "כי בשמחה תצאו".