English translation — שיחת ש"פ יתרו ה'תשד"מ.

English translation 1

On Shabbat in general,

ביום שבת בכלל,

English translation 2

including this Shabbat,

כולל שבת זו,

English translation 3

the "Vayechulu hashamayim veha'aretz vechol tzeva'am" is opened and from the six weekdays,

ווערט אויפגעטאן "ויכולו השמים והארץ וכל צבאם" ו פון די ששת ימי המעשה,

English translation 4

With the two explanations of "Vayechulu"

מיט די צוויי פירושים אין "ויכולו"

English translation 5

(as the Tzemach Tzedek explains in Ohr HaTorah2):

(ווי דער צ"צ איז מבאר באוה"ת 2)):

English translation 6

from the term kelayah (consumption)

מלשון כליון

English translation 7

(the first explanation),

(דער ערשטער פירוש),

English translation 8

and from the term ta'anug (delight)

און מלשון תענוג

English translation 9

(the second explanation).

(דער צווייטער פירוש).

English translation 10

That is:

דאס הייסט:

English translation 11

on Shabbat the elevation and consumption of the six weekdays occurs,

ביום השבת ווערט די עלי' וכליון פון די ששת ימי המעשה,

English translation 12

and through this, afterward, the matter of drawing down delight into the six weekdays. And in general, these two matters

און עי"ז ווערט דערנאך דער ענין פון המשכת התענוג אין די ששת ימי המעשה. ובכללות זיינען די צוויי ענינים

English translation 13

(consumption and delight) –

(כליון ותענוג) –

English translation 14

are an elevation from below to above

העלאה מלמטה למעלה

English translation 15

(consumption of the six weekdays)

(כליון פון די ששת ימי המעשה)

English translation 16

and a drawing down from above to below

און המשכה מלמעלמ"ט

English translation 17

(drawing down delight into the six weekdays).

(המשכת תענוג בששת ימי המעשה).

English translation 18

And regarding this Shabbat –

ובנוגע לשבת זה –

English translation 19

then the "Vayechulu"

איז דעמולט דער "ויכולו"

English translation 20

(the elevation and consumption,

(דער עלי' וכליון,

English translation 21

and delight)

ותענוג)

English translation 22

is of the past week,

פון שבוע שבעברה,

English translation 23

including the fifteenth of Shevat.

כולל ט"ו בשבט.

English translation 24

And according to what was discussed and explained3 regarding the matter that Shabbat blesses all the days4 of the coming week,

וע"פ המדובר ומבואר 3 בענין שבת מיני' מתברכין כולהו יומין 4 פון שבוע הבא,

English translation 25

that this means that Shabbat blesses not only the six weekdays

אז דאס מיינט אז שבת בענטשט ניט נאר די ששת ימי המעשה

English translation 26

(that follow it),

(שלאחריו),

English translation 27

but also the coming Shabbat –

נאר אויך דעם שבת הבא –

English translation 28

so too regarding the "Vayechulu"

איז עד"ז אויך בנוגע צו דעם "ויכולו"

English translation 29

(consumption and delight)

(כליון ותענוג)

English translation 30

on Shabbat,

ביום השבת,

English translation 31

that this is not only in the six weekdays that precede it,

אז דאס איז ניט נאר אין די ששת ימי המעשה שלפניו,

English translation 32

but also in the past Shabbat.

נאר אויך אין דעם שבת שעבר.

English translation 33

In our case –

בנדו"ד –

English translation 34

the tenth of Shevat.

יו"ד שבט.

English translation 35

And the explanation of the matter:

וביאור הענין:

English translation 36

The two matters on Shabbat –

די צוויי ענינים בשבת –

English translation 37

"Vayechulu"

"ויכולו"

English translation 38

(consumption and delight)

(כליון ותענוג)

English translation 39

of the preceding days and that Shabbat blesses all the following days –

פון די ימים שלפנ"ז און מיני' מתברכין כולהו יומין שלאח"ז –

English translation 40

are two levels in Shabbat and two opposite extremes:

זיינען צוויי דרגות בשבת און צוויי קצוות הפכיות:

English translation 41

Shabbat blesses all the days is that Shabbat influences blessing and drawing down into the six weekdays and into the following Shabbat,

שבת מיני' מתברכין כולהו יומין איז ווי שבת איז משפיע ברכה והמשכה אין די ששת ימי המעשה און אין יום השבת שלאח"ז,

English translation 42

and "Vayechulu" on Shabbat is that it "receives" from the six weekdays and the preceding Shabbat

און "ויכולו" בשבת איז ווי ער איז "מקבל" פון די ששת ימי המעשה און שבת שלפניו

English translation 43

(and Shabbat effects in them an elevation and consumption and drawing down of delight),

(און שבת טוט אויף אין זיי אן עלי' וכליון והמשכת תענוג),

English translation 44

as our Sages said5 "One who toils on Shabbat eve will eat on Shabbat",

כמאחז"ל 5 "מי שטח בערב שבת יאכל בשבת",

English translation 45

meaning that the foods and matters of Shabbat come

ד.ה. אז די מאכלים וענינים פון שבת קומען

English translation 46

(they receive)

(זיי זיינען מקבל)

English translation 47

from the "toil on Shabbat eve",

פון דעם "טרח בערב שבת",

English translation 48

and Shabbat effects in this "toil" the "will eat" –

און שבת טוט אויף אין דעם "טרח" דעם "יאכל" –

English translation 49

the matter of

דעם ענין ה

English translation 50

(consumption and)

(כליון ו)

English translation 51

delight

תענוג

English translation 52

(which comes through eating).

(וואס קומט ע"י אכילה).

English translation 53

But on the other hand:

אבער לאידך גיסא:

English translation 54

Both the matter of Shabbat blesses all the days and the "Vayechulu" on Shabbat effect in the days

סיי דער ענין פון שבת מיני' מתברכין כולהו יומין און סיי דער "ויכולו" בשבת טוען אויף אין די ימים

English translation 55

(including the Shabbat)

(כולל דעם שבת)

English translation 56

that follow or precede an elevation incomparably greater than what the days have in themselves:

שלאחרי' אדער שלפני') אן עילוי שלא בערך ווי די ימים האבן מצד עצמם:

English translation 57

Regarding Shabbat blesses all the days:

בנוגע שבת מיני' מתברכין כולהו יומין:

English translation 58

It is explained in many places6 the matter of blessing,

ס'איז מבואר בכ"מ 6 דער ענין פון ברכה,

English translation 59

that the one who blesses stands higher than the thing being blessed, therefore he can bless it. So too regarding Shabbat:

אז דער מברך שטייט העכער פון דעם דבר המתברך דערפאר קען ער אים מברך זיין. אזוי אויך בנוגע לשבת:

English translation 60

Shabbat stands higher than the coming days that follow it,

שבת שטייט העכער פאר די ימים הבאים לאח"ז,

English translation 61

therefore Shabbat can bless them and through this effect in them an addition and elevation which they do not have in themselves.

דערפאר קען זיי שבת בענטשן און דורך דעם אויפטאן אין זיי א הוספה ועילוי וועלכע זיי האבן ניט מצד עצמם.

English translation 62

And the blessing of Shabbat is not only for the six weekdays,

און די ברכה פון שבת איז ניט נאר אויף די ששת ימי החול,

English translation 63

but also for the coming Shabbat,

נאר אויך אויף שבת הבא,

English translation 64

as elaborated above.

כנ"ל בארוכה.

English translation 65

So too the "Vayechulu" on Shabbat elevates not only the six preceding days,

עד"ז אויך דער "ויכולו" בשבת איז מעלה ניט נאר די ששה ימים שלפני',

English translation 66

but also the preceding Shabbat –

נאר אויך שבת שלפני' –

English translation 67

the tenth of Shevat.

יו"ד שבט.

English translation 68

So too the "Vayechulu"

עד"ז אויך דער "ויכולו"

English translation 69

(elevation and consumption,

(עלי' וכליון,

English translation 70

and drawing down of delight)

והמשכת תענוג)

English translation 71

on Shabbat effects an elevation and drawing down that is higher

ביום השבת טוט אויף אן עלי' והמשכה נעלה יותר

English translation 72

(of delight)

(פון תענוג)

English translation 73

in the preceding days incomparably greater than what the days have in themselves:

אין די ימים שלפני' שלא בערך ווי די ימים האבן מצד עצמם:

English translation 74

On Shabbat we say that "all your work is done"7. It is a day of rest.

ביום השבת זאגט מען אז "כל מלאכתך עשוי'" 7. ס'איז א יום מנוחה.

English translation 75

That is, that then all the matters that were prepared in the days before Shabbat – "toil on Shabbat eve" –

ד.ה. אז דעמולט שטייען אלע ענינים וואס מ'האט צוגעגרייט בהימים שלפני שבת - "טרח בערב שבת" –

English translation 76

are in a level and state of rest

אין א דרגא ומצב פון מנוחה

English translation 77

(without any exertion).

(אן שום יגיעה).

English translation 78

And moreover –

און נאכמער –

English translation 79

in a manner of delight,

אין אן אופן פון תענוג,

English translation 80

as the law is8 that on Shabbat it is a mitzvah to delight in eating and drinking,

ווי דער דין איז 8 אז שבת מצוה לענגו באכילה ושתי',

English translation 81

for delight is the highest level,

וואס עונג איז די העכסטע דרגא,

English translation 82

in the statement9 "There is nothing above delight".

במאמר 9 "אין למעלה מעונג".

English translation 83

That is, that on Shabbat one has not only good and pleasure,

ד.ה. אז בשבת האט מען ניט נאר טוב און הנאה,

English translation 84

but delight,

נאר תענוג,

English translation 85

which nothing is above it.

שאין למעלה ממנו.

English translation 86

And not only delight as it is on Shabbat in its own right,

און ניט נאר עונג ווי דאס איז ביום השבת מצ"ע,

English translation 87

"it is inherently holy"10,

"מיקדשא וקיימא" 10,

English translation 88

but additionally, a Jew through his service adds more delight to the delight of Shabbat in its own right,

נאר דערצו איז א איד ע"י עבודתו מוסיף נאכמער עונג אין דעם עונג פון שבת מצ"ע,

English translation 89

until he "delights in Shabbat"11.

ביז אז ער איז "מענג את השבת" 11.

English translation 90

Now, one has both advantages:

ד.ה. אז מ'האט ביידע מעלות:

English translation 91

The advantage of delight that is in Shabbat from its own side,

די מעלה פון תענוג וואס בשבת מצ"ע,

English translation 92

"sanctified and established,"

"מיקדשא וקיימא",

English translation 93

which is also a very lofty level. As this is simply according to the revealed aspect,

וואס דאס איז אויך א דרגא נעלית ביותר. ווי דאס איז בפשטות ע"פ נגלה,

English translation 94

that on Shabbat we do not say "Who sanctifies Israel and Shabbat,"

אז שבת זאגט מען ניט "מקדש ישראל והשבת",

English translation 95

as on Yom Tov "Who sanctifies Israel and the seasons"12,

ע"ד ווי ביו"ט "מקדש ישראל והזמנים" 12,

English translation 96

because the sanctity of Shabbat is "sanctified and established,"

ווייל קדושת שבת איז "מיקדשא וקיימא",

English translation 97

it is drawn from above. So much so that Shabbat is the level of "a holy matter in itself"13.

ער ווערט נמשך מלמעלה. ביז אז שבת קודש איז די דרגא פון "קדש מלה בגרמי'" 13.

English translation 98

Accordingly, it is also understood regarding the matter of delight on Shabbat,

עד"ז איז מובן אויך בנוגע צו ענין התענוג בשבת,

English translation 99

that in delight itself,

אז אין תענוג גופא,

English translation 100

in which there are levels –

וואס אין דעם זיינען פאראן דרגות –

English translation 101

the delight on Shabbat is analogous to delight that is "a matter in itself,"

איז דער תענוג בשבת בדוגמא ווי תענוג וואס איז "מלה בגרמי'",

English translation 102

the very highest level in this. And in addition to this, one also has the addition of delight through the service of man,

די גאר העכסטע דרגא בזה. און דערצו האט מען אויך די הוספת תענוג ע"י עבודת האדם,

English translation 103

"he who delights the Shabbat."

"המענג את השבת".

English translation 104

It follows that even though

קומט אויס אז אע"פ וואס

English translation 105

("Whoever toiled on the eve of Shabbat will eat on Shabbat"),

("מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת"),

English translation 106

Shabbat receives from the preceding days –

שבת איז מקבל פון די ימים שלפני' –

English translation 107

nevertheless, Shabbat is completely separate from the work and labor of the preceding days.

איז אבער שבת מובדל לגמרי פון דער עבודה ומלאכה בימים שלפני'.

English translation 108

From this it is also understood regarding "And the heavens and the earth and all their host were completed" from the preceding days –

דערפון איז אויך מובן בנוגע צו "ויכולו השמים והארץ וכל צבאם" פון די ימים שלפניו –

English translation 109

that this is an ascent to a very lofty level –

אז דאס איז אן עלי' בדרגא נעלית ביותר –

English translation 110

delight,

תענוג,

English translation 111

and in this itself, the highest level,

ובזה גופא די העכסטע דרגא,

English translation 112

which is incomparably higher than the level of the days preceding Shabbat in their own right,

וואס דאס איז שלא בערך העכער ווי די דרגא פון די ימים שלפני שבת מצד עצמם,

English translation 113

which are days of labor.

וועלכע זיינען ימי מלאכה.

English translation 114

For further clarification:

ליתר ביאור:

English translation 115

"All your work is done" on Shabbat means that eating, drinking, and the other matters on Shabbat are completely unconnected with exertion and labor.

"כל מלאכתך עשוי'" בשבת מיינט אז די אכילה ושתי' ושאר הענינים בשבת זיינען לגמרי ניט פארבונדן מיט טירחא ומלאכה.

English translation 116

For prima facie, there is room to say that since Shabbat comes in sequence to the preceding days of labor,

דלכאורה יש מקום לומר אז היות ווי שבת קומט בהמשך צו די ימי מלאכה שלפניו,

English translation 117

the rest and "all your work is done" on Shabbat is not in a manner that he is completely above the matter of labor,

איז די מנוחה און "כל מלאכתך עשוי'" בשבת ניט אין אן אופן אז ער אז לגמרי העכער פאר ענין המלאכה,

English translation 118

but rather, even on Shabbat when he eats and drinks, etc., he feels fatigue from his toil during all the preceding days,

נאר אויך בשבת ווען ער עסט און טרינקט וכו' איז ער מרגיש עייפות פון זיין הארעוואניע בכל הימים שלפנ"ז,

English translation 119

only that since it is Shabbat,

נאר היות אז ס'איז שבת,

English translation 120

he is at rest from this labor,

שטייט ער במנוחה ממלאכה זו,

English translation 121

but even in this rest he still feels weariness. And particularly at the Shabbat night meal, which comes after he toiled on the eve of Shabbat,

אבער אפילו במנוחה זו איז ער נאך מרגיש פארמאטערטקייט. ובפרט בסעודת ליל שבת וואס קומט לאחרי ווי ער האט געהארעוועט בערב שבת,

English translation 122

and to such an extent that according to Torah a Jew runs in the public domain on the eve of Shabbat14,

ועד כדי כך אז ע"פ תורה איז א איד רץ ברשות הרבים בערב שבת 14,

English translation 123

he is certainly weary from this running.

איז ער דאך פארמאטערט פון דעם לויפן.

English translation 124

But in truth, this is not so:

אבער באמת איז דאס ניט אזוי:

English translation 125

"All your work is done" simply means

"כל מלאכתך עשוי'" מיינט בפשטות

English translation 126

(not only that a Jew on Shabbat has actual rest from labor, but)

(ניט נאר אז א איד בשבת האט מנוחה בפועל ממלאכה, נאר)

English translation 127

that all the labors of a Jew are completed,

אז כל המלאכות פון א אידן זיינען אפגעטאן,

English translation 128

and he has not even any impression of exertion, toil, and weariness. Consequently, when he eats and drinks on Shabbat, this is true delight,

און ער האט ניט אפילו קיין שום רושם פון טירחא ויגיעה און פארמאטערטקייט. ובמילא בשעת ער עסט און טרינקט בשבת איז דאס אן עונג אמיתי,

English translation 129

because "all your work is done,"

ווייל "כל מלאכתך עשוי'",

English translation 130

he has no labors or exertions,

ער האט ניט קיינע מלאכות וטירחות,

English translation 131

everything is completed for him. And therefore, eating and drinking on Shabbat is delight in its perfection.

אלץ איז פאר אים אפגעטאן. און דערפאר איז אכו"ש בשבת עונג בשלימותו.

English translation 132

Also on weekdays, eating is a matter of delight,

אויך בימי החול איז אכילה אן ענין של עונג,

English translation 133

but then it is connected with "By the sweat of your brow you shall eat bread"15. It is true that one makes a blessing over this bread

אבער דעמולט איז דאס פארבונדן מיט "בזיעת אפיך תאכל לחם" 15. אמת טאקע אז מ'מאכט א ברכה אויף דעם לחם

English translation 134

(and all foods),

(וכל המאכלים),

English translation 135

so that "You shall eat and be satisfied and bless"16,

ביז "ואכלת ושבעת וברכת" 16,

English translation 136

eating with delight

אכילה מתוך תענוג

English translation 137

(to the point of satiety),

(כדי שביעה),

English translation 138

but it is nevertheless an eating connected with "the sweat of your brow"

אבער ס'איז פארט אן אכילה הקשורה מיט "זיעת אפיך"

English translation 139

(over which "the sweat of your brow" one does not make a blessing);

(וואס אויף "זיעת אפיך" מאכט מען ניט קיין ברכה);

English translation 140

not so the eating of Shabbat, which is not from "the sweat of your brow,"

משא"כ אכילת שבת איז ניט מתוך "זיעת אפיך",

English translation 141

but rather from delight in perfection,

נאר מתוך תענוג בשלימות,

English translation 142

because "all your work is done." Consequently, the blessing over this is a complete blessing.

ווייל "כל מלאכתך עשוי'". במילא איז די ברכה על זה א ברכה שלימה.

English translation 143

And in the language of Chassidus

ובלשון החסידות

English translation 144

(in the Maamarei Rosh HaShanah17):

(במאמרי ראש השנה 17)):

English translation 145

There are two levels in rest –

עס זיינען דא צוויי דרגות אין מנוחה –

English translation 146

rest from labor,

מנוחה ממלאכה,

English translation 147

in which there is also delight –

וואס אויך אין דעם איז דא תענוג, –

English translation 148

he sees that he has completed his work,

ער זעט אז ער האט גומר געווען מלאכתו,

English translation 149

and from this he has pleasure and delight. But in this rest and delight, the toil and exertion of the labor are still felt;

האט ער דערפון הנאה ותענוג. אבער אין די מנוחה ותענוג איז נאך מורגש יגיעה וטירחת המלאכה;

English translation 150

and a higher level –

און א העכערע דרגא –

English translation 151

intrinsic rest,

מנוחה בעצם,

English translation 152

in which no weariness from the toil and exertion is felt. And the rest of Shabbat is intrinsic rest. When he eats the Shabbat meal, this is entirely permeated with delight

אין וועלכער ס'איז ניט מורגש קיין פארמאטערטקייט פון דער יגיעה וטירחא. און מנוחת שבת איז מנוחה בעצם. בשעת ער עסט סעודת שבת איז דאס אינגאנצן דורכגענומען מיט תענוג

English translation 153

(without any impression of toil and exertion).

(אן קיין רושם פון יגיעה וטירחא).

English translation 154

And this concerns all the Shabbat meals,

און דאס רעדט זיך וועגן אלע סעודות שבת,

English translation 155

also the Shabbat night meal. Even though the three meals are distinct levels in rest and delight,

אויך סעודת ליל שבת. דאע"פ וואס די דריי סעודות זיינען באזונדערע דרגות אין מנוחה ותענוג,

English translation 156

as explained in many places18,

כמבואר בכ"מ 18,

English translation 157

nevertheless, in general they are the same thing –

אבער בכללות זיינען זיי די זעלבע זאך –

English translation 158

a Shabbat meal,

סעודת שבת,

English translation 159

when "all your work is done,"

ווען "כל מלאכתך עשוי'",

English translation 160

and the concept of "all your work is done" on Shabbat applies

וואס דער ענין פון "כל מלאכתך עשוי'" בשבת איז

English translation 161

(not only on the day of Shabbat, but)

(ניט נאר ביום השבת, נאר)

English translation 162

also on Shabbat night. Consequently, they are

אויך בליל שבת. במילא זיינען זיי

English translation 163

(all three meals)

(אלע דריי סעודות)

English translation 164

from intrinsic rest,

מתוך מנוחה בעצם,

English translation 165

so that he has no feeling of toil.

אז ער האט ניט קיין הרגש פון הארעוואניע.

English translation 166

In simple terms:

כפשטות הענין:

English translation 167

Even the Shabbat evening meal comes after the evening prayer of Shabbat

אפילו סעודת ליל שבת קומט דאך לאחרי תפלת ערבית דשבת

English translation 168

(just as all meals come after prayer),

(אזוי ווי אלע סעודות קומען לאחרי התפלה),

English translation 169

which comes after Kabbalat Shabbat,

וואס דאס קומט לאחרי קבלת שבת,

English translation 170

which comes after adding to Shabbat,

וואס קומט לאחר תוספת שבת,

English translation 171

by which time it is already "all your work is done" for this reason –

וואס שוין דעמולט איז "כל מלאכתך עשוי'" מהאי טעמא –

English translation 172

consequently, there is an increase in quantity of time,

במילא איז דא א ריבוי זמן בכמות,

English translation 173

and certainly a distinction in quality,

עאכו"כ א הבדלה באיכות,

English translation 174

between the work on Shabbat eve and the eating of the Shabbat meal,

צווישן דער מלאכה בערב שבת מיט אכילת סעודת שבת,

English translation 175

so that at the time of eating the Shabbat meal, the feeling of exertion and toil of Shabbat eve is no longer present.

אזוי אז בשעת מ'עסט סעודת שבת איז שוין ניטא די הרגשה פון יגיעה וטירחא דערב שבת.

English translation 176

From this it is understood that the "Vayechulu" on the Shabbat day of the work of the preceding days is on a level that is entirely separate from the level of work during the weekdays –

איז דערפון מובן אז דער "ויכולו" ביום השבת פון דער עבודה בימים שלפנ"ז איז אין א דרגא וואס איז מובדל לגמרי פון דרגת העבודה בימות השבוע –

English translation 177

because during the weekdays his service is with toil and exertion and he becomes fatigued,

ווייל בימות השבוע איז עבודתו מתוך טירחא ויגיעה און ער ווערט פארמאטערט,

English translation 178

"by the sweat of your brow you shall eat bread",

"בזיעת אפיך תאכל לחם",

English translation 179

but on Shabbat and the Shabbat meal it is "all your work is done",

משא"כ בשבת וסעודת שבת איז "כל מלאכתך עשוי'",

English translation 180

the level of rest and delight in essence,

די דרגא פון מנוחה ותענוג בעצם,

English translation 181

in which he has no feeling of fatigue from the service and work of the weekdays.

אין וועלכער ער האט ניט קיין געפיל פון פארמאטערטקייט פון דער עבודה ומלאכה בימות השבוע.

English translation 182

Based on what was discussed above –

ע"פ המדובר לעיל –

English translation 183

that Shabbat is entirely separate from weekdays –

אז שבת איז מובדל לגמרי פון ימות החול –

English translation 184

one will also understand the matter regarding which there was an inquiry, investigation, and discussion whether "Shabbat from which all days are blessed" is not only the six weekdays,

וועט מען אויך פארשטיין דעם ענין אין וועלכן ס'איז געווען א חקירה ודרישה ושקו"ט צי שבת מיני' מתברכין כולהו יומין איז ניט נאר די ששת ימי החול,

English translation 185

but also the seventh day

נאר אויך דער יום השביעי

English translation 186

(the coming Shabbat),

(שבת) הבא,

English translation 187

and it was explained

און מ'האט מבאר געווען

English translation 188

(as above in section 1)

(כנ"ל ס"א)

English translation 189

that it is logical to say so,

אז ס'איז מסתבר לומר כן,

English translation 190

because:

ווייל:

English translation 191

It is a perplexing thing to say that specifically the weekdays receive a blessing from Shabbat, and

ס'איז א דבר תמוה צו זאגן אז דוקא די ימי החול באקומען א ברכה פון שבת, און

English translation 192

(the coming)

(דער קומענדיקער)

English translation 193

Shabbat itself does not receive a blessing! And especially according to what is explained in Chassidus and in many places that the Shabbat day concludes the order of times,

שבת אליין באקומט ניט א ברכה! ובפרט ע"פ המבואר בחסידות ובכ"מ אז יום השבת שליסט אפ סדר זמנים,

English translation 194

it is not fitting to say that in this conclusion of the order of times there is no blessing from the preceding Shabbat

פאסט ניט זאגן אז אין דעם אפשלוס פון סדר זמנים איז ניטא די ברכה פון דעם שבת שלפניו

English translation 195

(and the weekdays do have the blessing)!

(און די ימות החול האבן יע די ברכה)!

English translation 196

Therefore it was said that it is logical to say that "Shabbat from which all days are blessed" also applies to the coming Shabbat.

דערפאר האט מען גערעדט אז מסתבר לומר אז שבת מיני' מתברכין כולהו יומין גייט אויך אויף שבת הבא.

English translation 197

A question was asked on this20:

האט מען אויף דעם געפרעגט 20:

English translation 198

From what the Father writes in his notes on the Zohar21 that the Shabbat day "is the seventh day, Binah

דערפון וואס דער טאטע שרייבט אין זיינע הערות על זהר 21 אז יום השבת "הוא יומא שביעאה, בינה

English translation 199

(the mother of the children)...

(אם הבנים)...

English translation 200

from which the six days of Zeir Anpin are blessed",

שמיני' מתברכין השיתא יומין ו"ק דז"א",

English translation 201

there appears to be a contradiction to the above that the blessing of Shabbat is also for the seventh day,

איז לכאורה א סתירה להנ"ל אז די ברכה פון שבת איז אויך אויף יום השביעי,

English translation 202

unlike what the Father writes with reasoning that Shabbat,

ניט ווי דער טאטע שרייבט א מילתא בטעמא אז שבת,

English translation 203

Binah,

בינה,

English translation 204

blesses "the six days of Zeir Anpin",

איז מברך "שיחא יומין ו"ק דז"א",

English translation 205

and Zeir Anpin does not have seven extremities but only six extremities?

וואס ז"א האט ניט זיי"ן קצוות נאר ששה קצוות?

English translation 206

In the "Kovtzim" there were printed several explanations that were intended to be said about this. But as discussed many times,

זיינען אין די "קובצים" געווען געדרוקט כמה ביאורים וואס מ'האט געוואלט זאגן בזה. אבער כמדובר כמ"פ,

English translation 207

when answering a question one can answer the matter in itself,

בשעת מ'ענטפערט א שאלה קען מען פארענטפערן דער ענין בפ"ע,

English translation 208

without regard to whether it aligns with the continuation of the discussion before and after on this matter. A more correct resolution, however, is one that explains the matter in a way that is consistent with the flow of the discussion on this topic.

ניט קוקנדיק צי דאס שטימט מיטן המשך המדובר לפנ"ז ולאח"ז אין דעם ענין. א ריכטיקערער תירוץ איז אבער אזא וואס איז מסביר דעם ענין באופן אז עס איז מתאים להמשך הדברים בענין זה.

English translation 209

Regarding our matter:

עד"ז בנוגע לעניננו:

English translation 210

It was intended to answer that the matter under discussion, that Shabbat also blesses the seventh day, aligns with a second opinion in the Zohar there that the blessing of Shabbat is

מ'האט געוואלט ענטפערן אז דער ענין המדובר אז שבת בענטשט אויך יום השביעי איז מתאים מיט א צווייטער דיעה אין זהר שם אז ברכת שבת איז

English translation 211

(not only in Zeir Anpin, but)

(ניט נאר אין ז"א. נאר)

English translation 212

also in Malchut,

אויך אין מלכות,

English translation 213

which corresponds to Shabbat.

וואס כנגדה איז שבת.

English translation 214

But one cannot say this,

אבער מ'קען אזוי ניט זאגן,

English translation 215

because according to this it would turn out that there are two opinions on this matter

ווייל לפי"ז וועט אויסקומען אז עס זיינען דא צוויי דיעות בענין זה

English translation 216

(one opinion that the blessing is only in the six extremities of Zeir Anpin,

(איין דיעה אז די ברכה איז נאר אין די ששה קצוות פון ז"א,

English translation 217

six days,

ששה ימים,

English translation 218

and a second opinion –

און א צווייטע דיעה –

English translation 219

also in Malchut, Shabbat) –

אויך אין מלכות, שבת) –

English translation 220

and in general one must always endeavor to explain as "one said one thing and one said another, and they do not disagree"22. And especially in our case:

און בכלל דארף מען זיך אלעמאל משתדל זיין צו מפרש זיין ווי "מר אמר חדא ומר חדא ולא פליגי" 22. ובפרט בנדו"ד:

English translation 221

The matter that was discussed, that Shabbat is also blessed from the preceding Shabbat –

דער ענין וואס מ'האט גערעדט אז אויך שבת ווערט געבענטשט פון דעם שבת שלפני' –

English translation 222

is based on a logical reasoning

איז מיוסד אויך א סברא בשכל

English translation 223

(it is unthinkable to say that Shabbat does not receive a blessing),

(ח"ו זאגן אז שבת באקומט א ברכה),

English translation 224

it is not possible to say that it is connected to a dispute:

איז ניט שייך זאגן אז ס'איז פארבונדן מיט א פלוגתא:

English translation 225

If it were learned from a verse,

בשלמא אויב מ'וואלט עס אפגעלערנט פון א פסוק.

English translation 226

from the words of our Sages and the like,

מאחז"ל וכיו"ב,

English translation 227

then if there is a question about it,

איז אויב ס'איז דא א שאלה על זה,

English translation 228

one could say that there is a dispute on the matter,

וואלט מען געקענט זאגן אז ס'איז דא א פלוגתא בדבר,

English translation 229

"these and those are the words of the living God"23,

ו"אלו ואלו דברי אלקים חיים" 23,

English translation 230

But when the entire foundation is a logical reasoning

אבער בשעת דער גאנצער יסוד איז א סברא בשכל

English translation 231

(it is unthinkable that Shabbat does not receive a blessing) –

(ח"ו אז שבת ניט באקומען א ברכה) –

English translation 232

if there is another reasoning,

איז אויב ס'איז דא א סברא אחרת,

English translation 233

i.e., that there is a reasoning for this and a reasoning for that –

ד.ה. אז ס'איז א סברא לכאן וסברא לכאן –

English translation 234

then the second reasoning weakens the entire reasoning

איז דאך די צווייטע סברא מחליש כל הסברא כולה

English translation 235

(why Shabbat is also blessed).

(פארוואס אויך שבת ווערט געבענטשט).

English translation 236

And so the explanation of the matter is –

ו. איז דער ביאור הענין –

English translation 237

simply,

בפשטות,

English translation 238

and specifically for this reason one does not pay attention to it and one does not ponder what is being discussed.

און דוקא דערפאר איז מען דערצו ניט משים לב און מ'קלייבט זיך ניט פאנאנדער וועגן וואס עס רעדט זיך.

English translation 239

As discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 240

human nature is that simple and ordinary things are not paid attention to,

טבע האדם איז אז אויף דברים פשוטים ורגילים איז מען ניט משים לב,

English translation 241

specifically because of the simplicity of the matter:

דוקא מצד פשטות הענין:

English translation 242

It states24 "Lift up your eyes on high and see who created these,"

עס שטייט 24 "שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה",

English translation 243

and "The heavens declare the glory of G-d."25 One must understand:

און "השמים מספרים כבוד א-ל" 25. דארף מען פארשטיין:

English translation 244

What is this coming to teach us?

מאי קמ"ל?

English translation 245

It is speaking here about a believer in Tehillim and verses of Tanach and sayings of Chazal,

מ'רעדט דאך דא וועגן א מאמין אין תהלים ופסוקי תנ"ך ומאמרי חז"ל,

English translation 246

he certainly believes in the verse "In the beginning G-d created the heavens and the earth." Consequently, he himself understands that the heavens and the earth and all their hosts were created by the Most High,

גלויבט ער דאך זיכער אין דעם פסוק "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ". במילא פארשטייט ער אליין אז שמים והארץ וכל צבאיהם זיינען באשאפן געווארן פון דעם אויבערשטן,

English translation 247

and when he goes out into the street,

און בשעת ער גייט אין גאס,

English translation 248

or he has windows in his house,

אדער ער האט חלונות אין שטוב,

English translation 249

he sees the sky and this automatically evokes in him the "see who created these." And "the glory of G-d" –

זעט ער דעם הימל און דאס רופט ביי אים ארויס בדרך ממילא דעם "ראו מי ברא אלה". און "כבוד א-ל" –

English translation 250

so why is it necessary to inform him and tell him in a verse "Lift up your eyes on high and see who created these" and "The heavens declare the glory of G-d"?!

היינט פארוואס דארף מען אים באווארענען און אנזאגן אין א פסוק אז "שאו מרום עיניכם וראו מיט ברא אלה" און "השמים מספרים כבוד א-ל"?!

English translation 251

And regarding this is the question on the words of Chazal26 on the verse27 "Let every soul praise G-d,"

ועד"ז איז די שאלה אויף דברי חז"ל 26 עה"פ 27 "כל הנשמה תהלל י-ה",

English translation 252

"For every breath a person breathes, a person must praise the Creator":

"על כל נשימה ונשימה שאדם נושם צריך אדם לקלס לבורא":

English translation 253

He is a believer in this statement of Chazal,

ער איז דאך א מאמין אין דעם מאמר חז"ל,

English translation 254

he certainly also believes that the Most High created man,

גלויבט ער זיכער אויך אז דער אויבערשטער האט באשאפן דעם מענטשן,

English translation 255

"Let us make man, etc.,"28

"נעשה אדם גו'" 28,

English translation 256

and created him from absolute nothingness,

און אים באשאפן מאין ואפס המוחלט,

English translation 257

even if he does not yet know from the teaching of the Baal Shem Tov29 that the coming into being from nothing to something is at every single moment, he believes that the Most High created the world and man from nothing to something –

אפילו אויב ער ווייסט נאך ניט פון תורת הבעש"ט 29 אז די התהוות מאין ליש איז בכל רגע ורגע גלויבט ער אז דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט און דעם אדם מאין ליש –

English translation 258

so what is this coming to teach us, that he must praise the Most High for every breath he breathes, that one needs to inform him of this?!

איז מאי קמ"ל אז ער דארף לויבן דעם אויבערשטן אויף יעדן אטעם וואס ער אטעמט ביז מ'דארף דאס אים באווארענען?!

English translation 259

And all the more so, a fortiori:

ובמכ"ש וק"ו:

English translation 260

When a miracle happens to him,

מה-דאך ווען עס פאסירט מיט אים א נס,

English translation 261

for example –

לדוגמא –

English translation 262

he wins a "lottery,"

ער געווינט א "לאטערי",

English translation 263

it evokes in him praise and thanksgiving to Hashem,

רופט עס ביי אים ארויס א שבח והודאה לה',

English translation 264

even though winning the "lottery" is not something necessary for his life,

אע"פ וואס דער געווינס פון דער "לאטערי" איז ניט קיין דבר המוכרח בחייו,

English translation 265

and as we see that many others also participated in the "lottery" and they did not win. Nevertheless, they continue their lives with joy and a good heart,

און ווי מ'זעט אז כו"כ אנדערע האבן זיך אויך משתתף געווען אין דער "לאטערי" און זיי האבן ניט געוואונען. ואעפ"כ זיינען זיי ממשיך חייהם בשמחה ובטוב לבב,

English translation 266

because the win is not something necessary. Nonetheless, it evokes in him praise and thanksgiving to Hashem –

ווייל דער געווינס איז ניט קיין דבר המוכרח. פונדעסטוועגן רופט עס ביי אים ארויס שבח והודאה לה' –

English translation 267

how much more so when it comes to breaths. For this is something necessary for a person and at every single moment,

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן אטעמען. וואס דאס איז א דבר המוכרח להאדם ובכל רגע ורגע,

English translation 268

constantly there must be in him "run and return" through his breath,

שטענדיק דארף ביי אים זיין "רצוא ושוב" ע"י נשימתו,

English translation 269

this should certainly evoke in him praise and thanksgiving to Hashem.

דארף דאס ביי אים זיכער ארויסרופן שבח והודאה לה'.

English translation 270

So why do Chazal need to inform and tell us that "for every breath a person breathes, a person must praise the Creator"?

היינט פארוואס דארפן חז"ל באווארענען און אנזאגן אז "על כל נשימה ונשימה שאדם נושם צריך אדם לקלס לבורא"?

English translation 271

The answer to this is –

איז דער ענטפער אויף דעם –

English translation 272

as above:

כנ"ל:

English translation 273

The nature of man is that regarding simple and ordinary things he becomes accustomed to them and pays no attention to them:

טבע האדם איז אז אויף דברים פשוטים ורגילים געוואוינט ער זיך צו זיי איין און ער איז דערצו ניט משים לב:

English translation 274

Since that which the Most High created the heavens and earth is so simple for him,

וויבאלד אז דאס וואס דער אויבערשטער האט באשאפן שמים וארץ איז ביי אים אזוי פשוט,

English translation 275

it is possible that he will pay no attention to it and forget what it is about,

איז מעגלעך אז ער זאל דערצו ניט משים לב זיין און פארגעסן וועגן וואס עס רעדט זיך,

English translation 276

and consequently not see through this "who created these" and "the glory of G-d." Therefore one must inform him:

און במילא ניט זען דורך דעם ווי "מי ברא אלה" און "כבוד א-ל". דעריבער דארף מען דאס אים באווארענען:

English translation 277

"Lift up your eyes on high" –

"שאו מרום עיניכם" –

English translation 278

raise your eyes and see what is there –

הויבט אויף די אויגן און זעט וואס דא איז –

English translation 279

"and see who created these"!

"וראו מי ברא אלה"!

English translation 280

Since his breathing has become for him the most ordinary thing,

וויבאלד אז זיין אטעמען איז ביי אים געווארן א דבר הכי רגיל,

English translation 281

at every single moment of his life,

בכל רגע ורגע מחייו,

English translation 282

and he also sees that animals and beasts breathe,

און ער זעט נאך אז אויך בהמות וחיות אטעמען,

English translation 283

all the more so the ignorant –

עאכו"כ עמי הארץ –

English translation 284

it is specifically because of this habituation that it can be that a person breathes for 120 years and, heaven forbid, does not grasp that he must praise and thank the Most High for it...!

איז דוקא מצד רגילות זו קען זיין אז א מענטש זאל נושם זיין 120 יאר און ר"ל זיך ניט כאפן אז ער דארף דערפאר משבח זיין און אפדאנקען דעם אויבערשטן...!

English translation 285

Therefore Chazal need to inform us of this.

דעריבער דארפן חז"ל דאס באווארענען.

English translation 286

And this applies to intellectual matters:

עד"ז בענינים שכליים:

English translation 287

When one is immersed in the intellect of a certain most simple matter,

בשעת מ'ליגט אין דער שכל פון א געוויסן ענין פשוט ביותר,

English translation 288

due to the great sharpness and deliberation about how the matter is in the intellect –

איז מצד רוב החריפות ושקו"ט ווי דער ענין איז בשכל –

English translation 289

one can forget what it is about. He is immersed in the intellect of the thing,

קען מען פארגעסן וועגן וואס דא רעדט זיך. ער ליגט אין דעם שכל הדבר,

English translation 290

consequently he first thinks of reasons this way:

במילא טראכט ער פריער סברות לכאן:

English translation 291

then when he thinks himself deeper into it,

דערנאך אז ער טראכט זיך מערער אריין אין דעם,

English translation 292

he finds contradictions to this;

געפינט ער סתירות לזה;

English translation 293

and then he arrives at yet a deeper reason, etc., etc.,

און דערנאך קומט ער צו צו נאך א טיפערע סברא א.א.וו.,

English translation 294

consequently he can forget about the essential matter about which he began to think...

במילא קען ער פארגעסן וועגן דעם עצם ענין וועגן וואס ער האט אנגעהויבן טראכטן...

English translation 295

And this applies to this matter –

עד"ז איז בענין זה –

English translation 296

that Shabbat, from it are blessed the days that follow –

אז שבת מיני' מתברכין די ימים שלאח"ז –

English translation 297

that because one thinks only about the intellect and reasoning within this,

אז צוליב דעם וואס מ'טראכט נאר וועגן דעם שכל וסברא שבזה,

English translation 298

one has forgotten the essential matter about which one is speaking –

האט מען פארגעסן דעם עצם ענין וועגן וואס מ'רעדט –

English translation 299

the matter of blessing.

ענין הברכה.

English translation 300

A blessing –

א ברכה –

English translation 301

as we see it in the blessings in the Written Torah and the Oral Torah –

ווי מ'זעט עס אין די ברכות בתושב"כ ובתושבע"פ –

English translation 302

means,

מיינט,

English translation 303

that one blesses the one who is in need of a certain matter that he should have it.

אז מ'בענטשט דעם וואס נויטיקט זיך אין א געוויסן ענין אז ער זאל דאס האבן.

English translation 304

And simply:

ובפשטות:

English translation 305

Previously it was customary that on Erev Shabbat and similarly on Erev Yom Kippur, children and also married children with their children,

אמאל איז געווען נהוג אז בערב שבת ועד"ז בערב יוהכ"פ) פלעגן קינדער און אויך חתונה-געהאטע קינדער מיט זייערע קינדער,

English translation 306

also small children –

אויך קליינע קינדער –

English translation 307

would come to their parents in order to receive a blessing.

קומען צו זייערע עלטערן בכדי צו באקומען א ברכה.

English translation 308

And it is simple to understand,

ומובן בפשטות,

English translation 309

that the father or grandfather blessed each child according to the measure of his years and the things that he needs,

אז דער טאטע אדער זיידע האט געבענטשט יעדן קינד לפי ערך שנותיו און די זאכן וואס ער דארף האבן,

English translation 310

and not with a blessing equal for all children:

און ניט מיט א ברכה שוה פאר אלע קינדער:

English translation 311

He did not bless a small child that he should merit to stand under the wedding canopy,

א קליין קינד האט ער ניט געבענטשט אז ער זאל זוכה זיין לחופה,

English translation 312

because such a child is not yet at the stage of getting married,

ווייל אזא קינד האלט נאך ניט בא חתונה האבן,

English translation 313

rather he blessed him that he should succeed in learning Alef-Beit and the like.

נאר ער האט אים געבענטשט אז ער זאל מצליח זיין אין לערנען אל"ף בי"ת וכיו"ב.

English translation 314

A child who had already married and has children, he did not bless that he should make a good match and have children –

א קינד וואס האט שוין חתונה געהאט און האט קינדער האט ער ניט געבענטשט אז ער זאל טאן א גוטן שידוך און האבן קינדער –

English translation 315

because he already married and already has children;

ווייל ער האט שוין חתונה געהאט און האט שוין קינדער;

English translation 316

rather he blessed him that he should have what he needs.

נאר ער האט אים געבענטשט אז ער זאל האבן וואס אים נויטיקט זיך.

English translation 317

And the reason for this is simply:

והטעם לזה איז בפשטות:

English translation 318

A blessing must be (a)

א ברכה דארף זיין (א)

English translation 319

relevant to the one being blessed,

שייך צו דעם מתברך,

English translation 320

i.e., a matter that the one being blessed needs to attain because he does not have it otherwise, and (b)

ד.ה. א זאך וואס דער מתברך דארף דערצו אנקומען ווייל ער האט עס ניט בלאו הכי, און (ב)

English translation 321

according to the vessels of the one being blessed.

לויט די כלים פון דעם מתברך.

English translation 322

That is, that he has the vessels to receive the blessing.

ד.ה. אז ער האט די כלים צו אויפנעמען די ברכה.

English translation 323

Consequently, it is not fitting that a father should bless a small child with a blessing that he should succeed in learning the deepest secrets, which is relevant for "one of forty years for understanding"30,

במילא פאסט ניט אז דער טאטע זאל בענטשן א קליין קינד מיט א ברכה אז ער זאל מצליח זיין אין לערנען רזין דרזין וואס איז שייך פאר "בן ארבעים לבינה" 30,

English translation 324

because this is a matter that (a)

ווייל דאס איז א זאך וואס (א)

English translation 325

has no relevance to him,

האט צו אים קיין שייכות ניט,

English translation 326

he does not need to attain it, and (b)

ער דארף דערצו ניט אנקומען, און (ב)

English translation 327

he does not have the vessels to receive it. This is not even within the category of "He bestows good upon them, they cannot bear it"31,

ער האט ניט די כלים דאס אויפצונעמען. דאס איז אפילו ניט בגדר פון "השפעת עליהם טובה אינן יכולין לעמוד" 31,

English translation 328

because the study of the secrets of the Torah and the like is entirely not in the "world" of the child. Rather, one must bless him that he should succeed in learning Alef-Beit, which is relevant to him and he has the vessels to receive it.

ווייל לימוד רזי תורה וכיו"ב איז בכלל ניט אין דער "וועלט" פון דעם קינד. נאר אים דארף מען בענטשן ער זאל מצליח זיין אין לערנען אל"ף בי"ת וואס איז שייך צו אים און ער האט די כלים דאס אויפצונעמען.

English translation 329

And similarly regarding the blessing for an adult who has already married,

ועד"ז אויך בנוגע צו דער ברכה פאר א גדול וואס האט שוין חתונה געהאט,

English translation 330

that it must also be a matter that he needs and according to the measure of his vessels.

אז ס'דארף זיין אויך א זאך וואס ער דארף האבן און לפי ערך זיינע כלים.

English translation 331

And similarly a child who is before marriage –

ועד"ז א קינד וואס איז פאר דער חתונה –

English translation 332

one must bless him in a matter that he needs and according to his measure,

דארף זיי ברכה זיין אין א זאך וואס ער דארף האבן און לפי ערכו,

English translation 333

and so on regarding each one.

וכיו"ב בנוגע לכאו"א.

English translation 334

If someone would not hold thus –

אויב איינער וועט האלטן ניט אזוי –

English translation 335

he would be regarded as one who is entirely not put together regarding what it is about:

וועט מען אים אנקוקן אז ער קלייבט זיך לגמרי ניט פאנאנדער וועגן וואס עס האנדלט זיך:

English translation 336

they would say that he is not normal...

מ'וועט זאגן אז ער איז ניט קיין נארמאלער...

English translation 337

And this is not speaking about blessings of several different

און דאס רעדט זיך ניט וועגן ברכות פון עטלעכע באזונדערע

English translation 338

(two,

(צוויי,

English translation 339

three,

דריי,

English translation 340

four and so on)

פיר וכיו"ב)

English translation 341

fathers, each of whom blesses his child according to his measure,

פאטערס וואס יעדערער בענטשט זיין קינד לפי ערכו,

English translation 342

rather about one father who has several children,

נאר וועגן אן אב אחד וואס האט עטלעכע קינדער,

English translation 343

and he blesses each one according to his measure,

און ער בענטשט יעדערן לפי ערכו,

English translation 344

in that which the child needs to attain and for which he has vessels.

אין דעם וואס דער קינד דארף דערצו אנקומען און צו וואס ער האט כלים.

English translation 345

Similarly regarding the blessing of Shabbat upon the days that follow it:

עד"ז איז אויך בנוגע צו דער ברכה פון שבת בהימים שלאחריו:

English translation 346

Shabbat blesses each of the days according to the measure of that day,

שבת בענטשט יעדערן פון די טעג לפי ערך דעם טאג,

English translation 347

i.e., a blessing in that which (a)

ד.ה. א ברכה אין דעם (א)

English translation 348

the day needs, and (b)

וואס דער טאג נויטיקט זיך, און (ב)

English translation 349

that which the day has vessels to receive:

וואס דער טאג האט כלים דאס אויפצונעמען:

English translation 350

The weekdays –

די ימי החול –

English translation 351

which correspond to the six extremities of Zeir Anpin –

וואס זיינען כנגד די ו' קצוות דז"א –

English translation 352

Shabbat blesses with a blessing regarding the matter and work of the weekdays,

בענטשט שבת מיט א ברכה בענינו ועבודתו פון ימי החול,

English translation 353

the days of action,

ימי המעשה,

English translation 354

i.e., regarding action and labor and exertion,

ד.ה. בענין המעשה והמלאכה ויגיעה,

English translation 355

as in "And Hashem your God will bless you in all that you do"32. If Shabbat were to bless the weekdays with a blessing of "and they ceased"

ע"ד "וברכך ה"א בכל אשר תעשה" 32. אויב שבת וואלט געבענטשט די ימי החול מיט א ברכה אין "ויכולו"

English translation 356

(cessation and delight)

(כליון ותענוג)

English translation 357

"all your work is done" (!) –

"כל מלאכתך עשוי'" (!) –

English translation 358

it would have absolutely no place. Similar to how it is not fitting that a father should bless his young son that he should marry.

האט עס לגמרי קיין ארט ניט. בדוגמא ווי ס'פאסט ניט אז א טאטע זאל בענטשן זיין בן קטן אז ער זאל חתונה האבן.

English translation 359

However, the day of Shabbat, Shabbat blesses

משא"כ דעם טאג פון שבת בענטשט שבת

English translation 360

(the preceding one)

(שלפניו)

English translation 361

regarding the matter of Shabbat –

בענינו פון שבת –

English translation 362

"and they ceased"

"ויכולו"

English translation 363

(ascent and delight)

(עלי' ותענוג)

English translation 364

"all your work is done" and the like.

"כל מלאכתך עשוי'" וכיו"ב.

English translation 365

If Shabbat were to bless the coming Shabbat with a blessing regarding matters of labor and the like (!) –

אויב שבת וואלט געבענשט דעם קומענדיקן שבת מיט א ברכה בעניני מלאכה וכיו"ב (!) –

English translation 366

it would have absolutely no place. Similar to how it is not fitting that a father should bless his married son that he should make a good match.

האט עס לגמרי קיין ארט ניט. בדוגמא ווי ס'פאסט ניט אז דער טאטע זאל בענטשן זיין חתונה-געהאטע זון אז ער זאל טאן א גוטן שידוך.

English translation 367

[And similarly, each weekday in particular, Shabbat blesses it with its unique blessing in accordance with the matter of that day:

[ועד"ז אויך כל יום חול בפרטיות בענטשט אים שבת מיט זיין ברכה מיוחדת בהתאם לענינו דיום זה:

English translation 368

Sunday, Shabbat blesses with the matter of "Let there be light"33. It is not fitting to bless that day with the matter of "Let us make man in our image etc." of the sixth day. Monday, Shabbat blesses with the matter that the "and He separated"34 should be transformed for good35. Tuesday –

יום ראשון בענטשט שבת מיט דעם ענין פון " (יהי) אור" 33. ס'פאסט ניט בענטשן דעם טאג מיטן ענין פון "נעשה אדם בצלמנו גו'" דיום הששי. יום שני בענטשט שבת מיטן ענין אז דער "ויבדל" 34 זאל נהפך ווערן לטוב 35. יום השלישי –

English translation 369

with the matter of the doubling of "it was good" in it36.

מיטן ענין פון הוכפל בו כי טוב 36.

English translation 370

And similarly the remaining days –

ועד"ז שאר הימים –

English translation 371

each one regarding its unique matter].

כל אחד בענינו המיוחד].

English translation 372

But these two blessings—

אבער די ביידע ברכות –

English translation 373

the blessing for the six weekdays and the blessing for Shabbos—

די ברכה לששת ימי החול און די ברכה לשבת –

English translation 374

come from the one and the same Shabbos.

קומען פון דעם איין און דעם זעלבן שבת.

English translation 375

This is like all blessings of children come from the one and the same father.

ע"ד ווי אלע ברכות הבנים קומען פון דעם איין און דעם זעלבן אב.

English translation 376

And based on this, the difference is understood between what is discussed in the Zohar and in the note of my father that Shabbos blesses the six days,

ועפ"ז איז מובן דער חילוק צווישן דעם וואס עס רעדט זיך אין זהר און אין דער הערה פון טאטן אז שבת בענטשט די ששה ימים,

English translation 377

the six extremities of Zeir Anpin,

ו' קצוות דז"א,

English translation 378

and what was discussed at the farbrengen that Shabbos also blesses the coming Shabbos:

מיט דעם וואס מ'האט גערעדט אין דער התוועדות אז שבת בענטשט אויך דעם קומענדיקן שבת:

English translation 379

In the Zohar

אין זהר

English translation 380

(and in the note)

(און אין דער הערה)

English translation 381

it speaks about the blessing of Shabbos for the six weekdays

רעדט זיך וועגן דער ברכה פון שבת בששת ימי החול

English translation 382

(corresponding to the six extremities of Zeir Anpin),

(כנגד ו"ק דז"א),

English translation 383

one cannot mix in and speak about the blessing for the coming Shabbos—

קען מען דא ניט אריינמישן און רעדן וועגן דער ברכה צום קומענדיקן שבת –

English translation 384

because it is an entirely different type of blessing:

ווייל ס'איז אן אנדער סוג ברכה לגמרי:

English translation 385

The blessing for the six weekdays is in matters of work,

די ברכה לששת ימי החול איז בעניני מלאכה,

English translation 386

"in all that you do",

"בכל אשר תעשה",

English translation 387

and this blessing is entirely not fitting for Shabbos. Therefore it is stated in the Zohar

און די ברכה פאסט לגמרי ניט צו שבת. דעריבער שטייט אין זהר

English translation 388

(and in the note)

(און אין דער הערה)

English translation 389

that the blessing is from Binah

אז די ברכה איז פון בינה

English translation 390

(only)

(נאר)

English translation 391

to the six extremities of Zeir Anpin,

לששה קצוות דז"א,

English translation 392

because the blessing

ווייל די ברכה

English translation 393

(which is appropriate for weekdays)

(המתאימה לימי החול)

English translation 394

about which the Zohar speaks indeed does not apply to Shabbos.

וועגן וואס עס רעדט זיך בזהר זה גייט טאקע ניט אויף שבת.

English translation 395

Additionally, the Zohar adds,

דערצו גיט דער זהר צו,

English translation 396

that the blessing for the six weekdays

אז די ברכה לששת ימי החול

English translation 397

(the six extremities of Zeir Anpin)

(ו"ק דז"א)

English translation 398

is also for the Sefirah of Malchus, i.e.

איז אויך צו ספירת המלכות, ד.ה.

English translation 399

[not the day of Shabbos,

[ניט יום השבת,

English translation 400

Malchus in itself,

מלכות בפ"ע,

English translation 401

because this Zohar speaks about the blessing for the six weekdays (Zeir Anpin) and not for Malchus in itself (Shabbos) which requires a different type of blessing, but rather]

ווייל בזהר זה רעדט זיך וועגן דער ברכה לששת ימי החול (ז"א) און ניט למלכות בפ"ע (שבת) וואס דארף האבן אן אנדער סוג ברכה, נאר)

English translation 402

the night of the weekdays

לילה פון די ימי החול

English translation 403

(not only the day),

(ניט נאר יום),

English translation 404

as is known37 that night corresponds to the Sefirah of Malchus

כידוע 37 אז לילה איז כנגד ספירת המלכות

English translation 405

(and day corresponds to Zeir Anpin),

(און יום כנגד ז"א),

English translation 406

which is like Malchus being included in Zeir Anpin,

וואס דאס איז ווי מלכות איז כלול אין ז"א,

English translation 407

not as Malchus is in itself

ניט ווי מלכות איז בפ"ע

English translation 408

(which is the day of Shabbos),

(וואס דאס איז יום השבת),

English translation 409

because this Zohar speaks about the blessing to Zeir Anpin,

ווייל בזהר זה רעדט זיך יוזעגן דער ברכה צו ז"א,

English translation 410

not to Malchus in itself

ניט צו מלכות בפ"ע

English translation 411

(Shabbos)

(שבת)

English translation 412

which requires a different type of blessing.

וואס דארף האבן אן אנדער סוג ברכה.

English translation 413

And at the farbrengen another thing was revealed:

און אין דער התוועדות האט מען אויפגעטאן נאך א זאך:

English translation 414

that Shabbos has not only the power to bless the six weekdays

אז שבת האט ניט נאר בכח צו בענטשן די ששת ימי החול

English translation 415

(Zeir Anpin),

(ז"א),

English translation 416

the days of work,

ימי המעשה,

English translation 417

as discussed in the Zohar,

ווי עס רעדט זיך אין זהר,

English translation 418

because Shabbos is higher than them—

ווייל שבת איז העכער פאר זיי –

English translation 419

but also the power to bless

נאר אויך בכח צו בענטשן

English translation 420

(the coming) Shabbos,

(דעם קומענדיקן) שבת,

English translation 421

i.e., that although Shabbos itself has holiness from its own essence,

ד.ה. אז כאטש שבת אליין האט קדושה מצ"ע,

English translation 422

"it is inherently sanctified",

"מיקדשא וקיימא",

English translation 423

nevertheless, the preceding Shabbos adds even more through its blessing. Because Shabbos has within itself a matter that is higher

אעפ"כ איז דער שבת שלפניו מוסיף נאכמער ע"י ברכתו. ווייל אז שבת האט אין זיך אן ענין וואס איז העכער

English translation 424

(even)

(אפילו)

English translation 425

than Shabbos

פון שבת

English translation 426

(not only higher than the weekdays),

(ניט נאר העכער פאר ימי החול),

English translation 427

therefore Shabbos has the power to bless the coming Shabbos.

דערפאר האט שבת בכח צו בענטשן דעם שבת הבא.

English translation 428

And this is similar to how all days are blessed from Shabbos,

וע"ד ווי דאס איז בנוגע צו מיני' מתברכין כולהו יומין בשבת,

English translation 429

that Shabbos blesses not only the six days of the week,

אז שבת בענטשט ניט נאר די ששת ימי השבוע,

English translation 430

but also the seventh day

נאר אויך יום השביעי

English translation 431

(Shabbos),

(שבת),

English translation 432

so too is this on the other side—

אזוי איז דאס אויך לאידך גיסא –

English translation 433

regarding the "Vayechulu"

בנוגע דעם "ויכולו"

English translation 434

(ascent and completion,

(עלי' וכליון,

English translation 435

and delight)

ותענוג)

English translation 436

on Shabbos,

בשבת,

English translation 437

that on Shabbos there is an ascent not only from the six days of the week that preceded it,

אז בשבת ווערט אן עלי' ניט נאר פון די ששה ימי השבוע שלפניו,

English translation 438

but also from the previous day of Shabbos.

נאר אויך פון דעם פריערדיקן יום השבת.

English translation 439

That is, just as Shabbos has within itself the power to bless not only the six days of the week

ד. ה. כשם ווי שבת האט אין זיך בכח צו בענטשן ניט נאר די ששת ימי השבוע

English translation 440

(because Shabbos is higher than them),

(ווייל שבת איז העכער פאר זיי),

English translation 441

but also Shabbos

נאר אויך שבת

English translation 442

(because Shabbos has within itself also a matter that is higher than Shabbos)—

(ווייל שבת האט אין זיך אויך אן ענין וואס איז העכער פאר שבת) –

English translation 443

so too does Shabbos have the power to elevate not only the six days of the week

אזוי אויך האט שבת בכח צו מעלה זיין ניט נאר די ששת ימי השבוע

English translation 444

(that preceded it),

(שלפניו),

English translation 445

but also the

נאר אויך דעם

English translation 446

(previous)

(פריערדיקן)

English translation 447

day of Shabbos,

יום השבת,

English translation 448

which has holiness and delight from its own essence,

וואס האט קדושה ועונג מצ"ע,

English translation 449

to an even higher level. Additionally:

צו נאך א העכערער דרגא. נוסף לזה:

English translation 450

Shabbos not only elevates the six days of the week to their source and root—

דער שבת איז ניט נאר מעלה די ששת ימי השבוע למקורם ושרשם –

English translation 451

the place of delight—

מקום התענוג –

English translation 452

from which they descended,

פון וואנעט זיי האבן יורד געווען,

English translation 453

for then "buyer and seller are called merchants

ווארום דעמולט איז "זבין וזבין תגרי איקרי

English translation 454

(in vain)

(בתמי')

English translation 455

"38,

" 38,

English translation 456

nothing would have been gained,

מ'האט גארניט פארדונען,

English translation 457

rather a descent for the purpose of ascent—

נאר ירידה צורך עלי' –

English translation 458

to an even higher level in delight than that from which the six days descended.

צו נאך א העכערער דרגא בתענוג פון וואנעט די ששת ימים האבן יורד געווען.

English translation 459

Regarding our matter, it follows from the above,

בנוגע לעניננו קומט אויס מהנ"ל,

English translation 460

that on this Shabbos there is an ascent up to the level of delight

אז בשבת זה ווערט אן עלי' ביז אין דער דרגא פון תענוג

English translation 461

("Vayechulu")

("ויכולו")

English translation 462

of the previous Shabbos—

פון שבת שעברה –

English translation 463

Yud Shevat.

יו"ד שבט.

English translation 464

That is, however high Yud Shevat is from its own essence,

ד.ה. ווי הויך יו"ד שבט איז מצ"ע,

English translation 465

as is known the elevation of a day of hilula of a tzaddik,

כידוע דער עילוי פון א יום הילולא פון א צדיק,

English translation 466

that then there is an ascent higher and higher

אז דעמולט ווערט אן עלי' למעלה מעלה

English translation 467

(as explained in Iggeres HaKodesh, siman 27 and 28,

(כמבואר באגה"ק סימן ז"ך וכ"ח,

English translation 468

and in the discourses of Lag BaOmer39 and in other discourses of our Rebbes, our leaders,

ובדרושי ל"ג בעומר 39 ובעוד דרושים פון רבותינו נשיאינו,

English translation 469

up to the one of the hilula and his father and his father's father,

ביז פון בעל ההילולא און פון אביו ואבי אביו,

English translation 470

that he invested in all the matters of the concept of "from the outset, go over")—

וואס ער האט אריינגעגעבן בכל הענינים פון דער ענין "מלכתחילה אריבער) –

English translation 471

on this Shabbos there is an even higher ascent and drawing of delight into the day of hilula of Yud Shevat

איז בשבת זו ווערט נאך א העכערע עלי' והמשכת תענוג אין יום הילולא פון יו"ד שבט

English translation 472

(higher than Yud Shevat has from itself),

(העכער ווי יו"ד שבט האט מצד עצמו),

English translation 473

because holiness is infinite,

ווארום קדושה איז אין סוף,

English translation 474

consequently ascents up to infinity are applicable to it.

במילא זיינען אין דעם שייך עליות עד אין סוף.

English translation 475

But after all the elevations in this and after the aforementioned pilpulim,

אבער לאחרי כל העילויים שבזה ולאחרי די פלפולים הנ"ל,

English translation 476

which are all fine and good,

וואס זיי זיינען אלץ פיין און גוט,

English translation 477

the main thing is however as the words of the Mishnah40 –

איז אבער דער עיקר כדבר המשנה 40 –

English translation 478

the deed is the main thing. As the Baal HaHilula and all the Rebbeim demand,

המעשה הוא העיקר. ווי דער בעל ההילולא און אלע רביים מאנען,

English translation 479

that after all the most elevated matters there must be a "therefore" in actual deed41 –

אז לאחרי כל הענינים הכי נעלים דארף זיין א "בכן" במעשה בפועל 41 –

English translation 480

"Tafaro da placho"42.

"טאפארו דא פלאחו" 42.

English translation 481

And it is emphasized also in the current Torah portion

וכמודגש אויך אין היינטיקער פרשה

English translation 482

(when the day of the hilula falls) –

(ווען דער יום ההילולא איז עולה) –

English translation 483

Parshat Yitro –

פ' יתרו –

English translation 484

in the portion of the Giving of the Torah:

אין דער פרשה פון מתן תורה:

English translation 485

At the Giving of the Torah the Ten Commandments were given –

ביי מתן תורה האט מען געגעבן די עשרת הדברות –

English translation 486

"And Elokim spoke all these words, saying"43. Our Nesi'im ask the question44,

"וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר" 43. פרעגן רבותינו נשיאינו די שאלה 44,

English translation 487

why was this with such a great noise,

פארוואס איז דאס געווען מיט אזא רעש גדול,

English translation 488

with "thunder and lightning"45,

מיט "קולות וברקים" 45,

English translation 489

"and Mount Sinai was all in smoke"46,

"והר סיני עשן כולו" 46,

English translation 490

"thunder and flaming torches"47? –

"קולות ולפידים" 47? –

English translation 491

The Ten Commandments are simple matters,

די עשרת הדברות זיינען דאך דברים פשוטים,

English translation 492

that even if they had not been commanded one would have had to fulfill them,

וואס אפילו אויב מ'וואלט זיי ניט אנגעזאגט וואלט מען זיי געדארפט מקיים זיין,

English translation 493

as our Rabbis, of blessed memory, said48 "Had the Torah not been given

כמרז"ל 48 "אלמלא לא ניתנה תורה

English translation 494

(Heaven forbid –

(ח"ו –

English translation 495

as the Rebbe (the Maharash"b), of blessed memory, would add many times)

ווי דער רבי (מהורש"ב) נ"ע פלעגט מוסיף זיין כמ"פ)

English translation 496

we would learn modesty from the cat, etc.",

היינו למדים צניעות מחתול וכו'",

English translation 497

so what is the storm about this?!

איז וואס איז שוין דער שטורעם בזה?!

English translation 498

Nevertheless, we see that the Giving of the Torah with all the noise and thunder and lightning was specifically regarding simple matters in actual deed

אעפ"כ זעט מען אז מתן תורה מיטן גאנצן רעש וקולות וברקים איז געווען דוקא בנוגע צו דברים פשוטים במעשה בפועל

English translation 499

(as the explanation of this is explained in the maamarim of our Nesi'im49).

(כמבואר דער ביאור בזה במאמרי רבותינו נשיאינו 49)).

English translation 500

And so too regarding the day of the hilula:

עד"ז איז אויך בנוגע צום יום ההילולא:

English translation 501

One might think:

איינער קען לכאורה מיינען:

English translation 502

We are speaking about the day of the hilula of the Nasi of our generation,

מ'רעדט דאך וועגן דער יום ההילולא פון נשיא דורנו,

English translation 503

which is connected with the secrets of secrets of secrets of the Torah,

וואס ער איז פארבונדן מיט רזין דרזין דרזין דאורייתא,

English translation 504

the most elevated level in Torah,

די דרגא הכי נעלה בתורה,

English translation 505

and he

און ער

English translation 506

(the person)

(דער מענטש)

English translation 507

studies these matters –

לערנט די ענינים –

English translation 508

he has no connection to them,

ער האט דערצו קיין שייכות ניט,

English translation 509

but since he merited to hear and study them,

אבער היות אז ער האט זוכה געווען דאס צו הערן און לערנען,

English translation 510

he reviews the words of our Nesi'im which became Torah called by their name50,

חזר'ט ער איבער דברי רבותינו נשיאינו וואס איז געווארן תורה נקראת על שמם 50,

English translation 511

and in addition this is his day of hilula,

און דערצו איז דאס דער יום ההילולא שלו,

English translation 512

at which time all these matters are elevated even more to a more elevated level –

וואס דעמולט ווערן די אלע ענינים נתעלה נאך אין א דרגא נעלית יותר –

English translation 513

so what does one speak with him about at that time? About actual deed:

איז וואס רעדט מען מיט אים דעמולט? וועגן מעשה בפועל:

English translation 514

Give charity,

גיב צדקה,

English translation 515

act in "love your fellow as yourself"51:

טו אין "ואהבת לרעך כמוך" 51:

English translation 516

and they make a farbrengen and trouble him for hours!

און מ'מאכט א פארברענגען און מ'מאטערט אים שעות לאנג!

English translation 517

He is holding at a most elevated level of the secrets of secrets of the Torah –

ער האלט דאך ביי א דרגא הכי נעלית פון רזין דרזין דאורייתא –

English translation 518

one should speak with him about the most elevated matters,

דארף מען מיט אים רעדן וועגן ענינים הכי נעלים,

English translation 519

not about the simplest matters of actual deed,

ניט וועגן דברים הכי פשוטים פון מעשה בפועל,

English translation 520

which he knows himself:

וועלכע ער ווייסט אליין:

English translation 521

He knows himself that one must have ahavat Yisrael because it is an explicit verse in the Torah,

ער ווייסט אליין אז מ'דארף האבן אהבת ישראל ווייל ס'איז א פסוק מפורש בתורה,

English translation 522

and likewise charity –

און אזוי אויך צדקה –

English translation 523

"open, you shall open"52,

"פתח תפתח" 52,

English translation 524

even many times

אפילו כמה פעמים

English translation 525

(as Rashi explains53),

(ווי רש"י איז מפרש 53)),

English translation 526

etc.?!

וכיו"ב?!

English translation 527

One tells him:

זאגט מען אים:

English translation 528

So it was at the Giving of the Torah –

אזוי איז געווען בא מתן תורה –

English translation 529

although the Giving of the Torah is a most elevated matter,

אע"פ וואס מ"ת איז אן ענין הכי נעלה,

English translation 530

"And Hashem descended upon Mount Sinai"54 etc. –

"וירד הוי' על הר סיני" 54 וכו' –

English translation 531

what did the Holy One, blessed be He, say? Specifically the simplest matters in actual deed,

וואס האט דער אויבערשטער געזאגט? דוקא ענינים הכי פשוטים במעשה בפועל,

English translation 532

which seemingly even without Torah one could learn from animals!

וואס לכאורה אויך אן תורה וואלט מען זיך דאס געקענט אפלערנען פון חיות!

English translation 533

Nevertheless, specifically at the Giving of the Torah were these things said,

אעפ"כ זיינען דוקא בא מ"ת געזאגט געווארן די דברים,

English translation 534

and specifically about this there was a great noise! –

און דוקא אויף דעם איז געווען א רעש גדול! –

English translation 535

Thus Chassidus explains.

אזוי איז מבאר חסידות.

English translation 536

And "And Elokim spoke all these words, saying"55,

און "וידבר אלקים את הדברים האלה לאמר" 55,

English translation 537

as is known the explanation of "saying"56,

כידוע דער פירוש אין "לאמר" 56,

English translation 538

that the Holy One, blessed be He, spoke the Ten Commandments

אז דער אויבערשטער האט גערעדט די עשרת הדברות

English translation 539

("all these words"),

("כל הדברים האלה"),

English translation 540

simple matters,

דברים פשוטים,

English translation 541

in such a manner,

אין אזא אופן,

English translation 542

that every Jew,

אז יעדער איד,

English translation 543

until the end of all generations,

עד סוף כל הדורות,

English translation 544

should be able to repeat and say them over –

זאל זיי קענען איבער'חזר'ן און איבערזאגן –

English translation 545

"saying" –

"לאמר" –

English translation 546

in the manner that the Holy One, blessed be He, said them at the time of the Giving of the Torah.

אין דעם אופן ווי דער אויבערשטער האט זיי געזאגט בעת מ"ת.

English translation 547

That is, not only as "and Elokim will answer him with a voice"57,

ד.ה. ניט נאר ווי "והאלקים יעננו בקול" 57,

English translation 548

with the voice of Moshe,

בקולו של משה,

English translation 549

as discussed in the previous farbrengen58 that every Jew has this power,

ווי גערעדט אין דער התוועדות שלפנ"ז 58 אז יעדער איד האט עס גכח,

English translation 550

but every Jew has the power of "saying" –

נאר יעדער איד האט בכח "לאמר" –

English translation 551

that which "And Elokim spoke".

דאס וואס "וידבר אלקים".

English translation 552

That is, that after the Giving of the Torah, in every Jew there is the emphasis and the entire storm –

ד.ה. אז לאחרי מ"ת איז בא יעדן אידן די הדגשה און דעם גאנצן שטורעם –

English translation 553

even when it comes to the most elevated matters,

אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן ענינים הכי נעלים,

English translation 554

like the day of the hilula –

ווי דער יום ההילולא –

English translation 555

the matter of actual deed of simple matters

דער ענין פון מעשה בפועל פון דברים פשוטים

English translation 556

("all these words").

("כל הדברים האלה").

English translation 557

"Had the Torah not been given" Heaven forbid, one would indeed have learned these matters from animals and beasts. Before the Giving of the Torah there were also animals and one could have learned from them these matters. As it was with the Patriarchs before the Giving of the Torah.

"אלמלא ניתנה תורה" ח"ו וואלט מען טאקע געלערנט די ענינים פון חיות ובהמות. פאר מ"ת זיינען אויך געווען חיות און מ'האט זיך דעמולט געקענט לערנען פון זיי די ענינים. אזוי ווי ס'איז געווען בא די אבות פאר מ"ת.

English translation 558

But a Jew after the Giving of the Torah –

אבער א איד לאחרי מ"ת –

English translation 559

the entire storm and noise of the Giving of the Torah is that one should fulfill the simple matters in actual deed.

איז דער גאנצער שטורעם ורעש פון מ"ת אז מ'זאל מקיים זיין די ענינים פשוטים במעשה בפועל.

English translation 560

And regarding this: a Jew who studied after Matan Torah in a "cheder" or yeshivah of our Rebbeim, Nesi'einu,

ועד"ז א איד וואס האט געלערנט נאך מ"ת אין א "חדר" אדער ישיבה פון רבותינו נשיאינו,

English translation 561

where the Rebbeim declared that the students are "nerot leha'ir"59 –

וואס די רביים האבן אנגעזאגט אז די תלמידים זיינען "נרות להאיר" 59 –

English translation 562

this is the reality, and one has no choice in the matter,

איז אזוי די מציאות און מ'האט אויף דעם קיין ברירה ניט,

English translation 563

one must be "nerot leha'ir"!

מ'מוז זיין "נרות להאיר"!

English translation 564

The difference is only –

די נפק"מ איז נאר –

English translation 565

since free choice was not taken away –

מ'האט דאך ניט צוגענומען די בחירה –

English translation 566

he has the choice:

האט ער די ברירה:

English translation 567

if he is a wise man,

אויב ער איז א חכם,

English translation 568

he does not put this off for later and immediately fulfills all these matters in actual deed and does everything as a "ner leha'ir",

לייגט ער דאס ניט אפ אויף שפעטער און איז גלייך מקיים די אלע ענינים במעשה בפועל און טוט אלץ ווי א "נר להאיר",

English translation 569

but if he is, Heaven forbid, a fool,

אויב ער איז אבער ח"ו א טיפש,

English translation 570

he can put it off,

קען ער דאס אפלייגן,

English translation 571

and ultimately one must compel him –

און מ'דארף אים סו"ס כופה זיין –

English translation 572

coercion through words.

כפי' בדברים.

English translation 573

I was asked:

האט מען בא מיר געפרעגט:

English translation 574

If someone was born a fool,

אויב איינער איז געבארן געווארן א טיפש,

English translation 575

this comes from the fact that the angel so proclaimed60,

קומט דאך דאס מצד דעם וואס אזוי האט דער מלאך מכריז געווען 60,

English translation 576

so if one has a complaint –

איז אויב מ'האט א טענה –

English translation 577

one should have the complaint not against him, but against the angel!

זאל מען האבן די טענה ניט צו אים נאר צום מלאך!

English translation 578

The answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 579

Torah is the master of reality and can change a reality. As we see even regarding a minor girl who finds herself somewhere at the ends of the earth61,

תורה איז א בעה"ב אויף מציאות און קען משנה זיין א מציאות. ווי מ'זעט עס אפילו בנוגע צו א בת קטנה וואס געפינט זיך ערגעץ וואו בקצבי תבל 61,

English translation 580

all the more so can Torah change his reality. Consequently, even if the angel proclaimed upon him that he would be a fool,

איז עאכו"כ אז תורה קען משנה זיין מציאותו. במילא אפילו אויב דער מלאך האט אויף אים מכריז געווען אז ער וועט זיין א טיפש,

English translation 581

he can become master over this by connecting himself with Torah and changing the reality!

קען ער ווערן בעה"ב אויף דעם דורך פארבינדן זיך מיט תורה און משנה זיין די מציאות!

English translation 582

This is like what was with the chosen one of the Patriarchs62 –

ע"ד ווי ס'איז געווען בא דער בחיר שבאבות 62 –

English translation 583

Yaakov Avinu:

יעקב אבינו:

English translation 584

he had the power to wage war with an angel,

ער האט געהאט בכח צו מלחמה האבן מיט א מלאך,

English translation 585

and through this, from "Yaakov" his name became "Yisrael",

און עי"ז איז פון "יעקב" געווארן שמו "ישראל",

English translation 586

on account of "for you have striven with God and with men and have prevailed"63.

על שם "שרית עם אלקים ועם אנשים ותוכל" 63.

English translation 587

So too every Jew –

עד"ז יעדער איד –

English translation 588

for "even though he sinned, he is still a Jew"64 –

וואס "אע"פ שחטא ישראל הוא" 64 –

English translation 589

has the power to wage war with the angel who proclaimed that he would be a fool,

האט בכח צו מלחמה האבן מיטן מלאך וואס האט מכריז געווען אז ער וועט זיין א טיפש,

English translation 590

and he should be transformed into a wise man!

און ער זאל איבערגעביטן ווערן צו א חכם!

English translation 591

And this is the lesson in connection with the day of the hillula:

וואס דאס איז דער לימוד בקשר מיטן יום ההילולא:

English translation 592

After all the storm and the most sublime elevations of the day of the hillula –

לאחרי דעם גאנצן שטורעם ועילויים הכי נעלים פון דעם יום ההילולא –

English translation 593

it must come down "taforo da plaho" –

דארף עס אראפקומען "טאפארו דא פלאחו" –

English translation 594

actual deed.

מעשה בפועל.

English translation 595

And not "cheder lifnim micheder",

און ניט חדר לפנים מחדר,

English translation 596

rather "yafotzu ma'aynotecha chutzah" –

נאר יפוצו מעינותיך חוצה –

English translation 597

to be "nerot leha'ir",

זיין "נרות להאיר",

English translation 598

and to illuminate and influence also upon the surroundings.

און באלייכטן און משפיע זיין אויך אויפן ארום.

English translation 599

And from this Shabbat, when the day of the hillula is elevated to a more elevated place, up to the level of delight –

און פון דעם שבת ווען עס ווערט נתעלה דער יום ההילולא למקום נעלה יותר ביז בבחי' תענוג –

English translation 600

one has the power that the service should be with delight and "kol melachtecha asuy".

האט מען דעם כח אז די עבודה זאל זיין מתוך עונג און "כל מלאכתך עשוי'".

English translation 601

It only needs to be –

עס דארף נאר זיין –

English translation 602

in the language of the Baal HaHillula65 –

בלשון בעל ההילולא 65 –

English translation 603

"imdu hechen kulchem" to receive all these matters,

"עמדו הכן כולכם" אויף צו מקבל זיין די אלע ענינים,

English translation 604

one receives them all with all the blessings and effluences,

באקומט מען זיי אלע מיט אלע ברכות והמשכות,

English translation 605

"miyado hamlei'ah hapetuchah hakedoshah veharechavah"66,

מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה" 66,

English translation 606

and also –

און אויך –

English translation 607

as it states in the Baal Shem Tov's siddur –

ווי עס שטייט אין בעש"ט'ס סידור –

English translation 608

"hagedushah"

"הגדושה"

English translation 609

(with a gimel).

(מיט א גימ"ל).

English translation 610

And since only a few moments remain,

און היות אז עס זיינען נאך געבליבן נאר עטלעכע רגעים,

English translation 611

and at most –

ולכל היותר –

English translation 612

a few days,

עטלעכע טעג,

English translation 613

until the coming of Mashiach Tzidkeinu,

צו ביאת משיח צדקנו,

English translation 614

if there is still someone who is not yet a wise man –

איז טאמער ס'איז נאך דיא איינער וואס איז נאך ניט קיין חכם –

English translation 615

one cannot wait for him,

קען מען אויף אים ניט ווארטן,

English translation 616

one compels him,

איז מען אים מכריח,

English translation 617

in pleasant ways and in ways of peace, that he should become a wise man, G-d-fearing and a scholar,

בדרכי נועם ובדרכי שלום ער זאל ווערן א חכם יר"ש ולמדן,

English translation 618

so that he too should run together with all Jews,

אזוי אז ער זאל אויך לויפן צוזאמען מיט אלע אידן,

English translation 619

"be'na'areinu uvezkeineinu, be'vaneinu uvevnoteinu"67 –

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 67 –

English translation 620

to greet Mashiach Tzidkeinu,

לקבל פני משיח צדקנו,

English translation 621

"na'oh".

"נאו".

English translation 622

This is similar, but not exactly,

ע"ד, ולא ממש,

English translation 623

as regarding the question and explanation mentioned above concerning the matter of Shabbat, from which all the days are blessed –

ווי בנוגע צו די שאלה וביאור הנ"ל בענין שבת מיני' מתברכין כולהו יומין –

English translation 624

this also pertained to what was discussed in the farbrengen of the previous [Shabbat]*67:

איז אויך געווען בנוגע להמדובר אין דער התוועדות שלפנ"ז* 67:

English translation 625

It was then discussed that among the four "Rashei Shanim" that the Mishnah68 enumerates –

מ'האט דעמולט גערעדט אז צווישן די ארבעה ראשי שנים וואס די משנה 68 רעכנט אויס –

English translation 626

on all of which

וואס בכולם

English translation 627

(also on the fifteenth of Shevat69)

(אויך בחמשה עשר בשבט 69))

English translation 628

one does not say Tachanun –

זאגט מען ניט קיין תחנון –

English translation 629

the fifteenth of Shevat

איז חמשה עשר בשבט

English translation 630

(Rosh Hashanah La'Ilanot,

(ראש השנה לאילנות,

English translation 631

according to the opinion of Beit Hillel)

כדעת בית הלל)

English translation 632

is distinguished from the others regarding the recitation of Tachanun:

אויסגעטיילט פון די אנדערע בנוגע לאמירת תחנון:

English translation 633

During the first three New Years

אין די ערשטע דריי ראשי שנים

English translation 634

(on the first of Nisan,

(באחד בניסן,

English translation 635

on the first of Elul,

באחד באלול,

English translation 636

on the first of Tishrei)

באחד בתשרי)

English translation 637

one does not recite Tachanun simply:

זאגט מען ניט קיין תחנון בפשטות:

English translation 638

"The first of Nisan." "The first of Elul" and "the first of Tishrei" are Rosh Chodesh,

"אחד בניסן". "אחד באלול" און "אחד בתשרי" זיינען ראשי חודש,

English translation 639

and on every Rosh Chodesh the law is that one does not recite Tachanun

וואס בכל ראש חודש איז דער דין אז מ'זאגט ניט קיין תחנון 70

English translation 640

[as is known that Rosh Chodesh is called a Moed and it is not a day of work,

[כידוע אז ראש חודש איקרי מועד 71 און לאו יום מלאכה הוא 72,

English translation 641

according to the custom of women not to do any work on Rosh Chodesh, at least not the work of sewing (and the like) –

כמנהג נשים ניט צו טאן בר"ח קיין מלאכה 73 עכ"פ ניט מלאכת תפירה 74 (וכיו"ב) –

English translation 642

as it is written the first time in Chavah "and they sewed fig leaves"].

ווי עס שטייט דעם ערשטן מאל בא חוה'ן 75 "ויתפרו עלי תאנה"].

English translation 643

In addition to this, since "the first of Tishrei" is a Moed according to the Torah, therefore one does not recite Tachanun at that time.

נוסף לזה וואס "אחד בתשרי" איז א מועד ע"פ תורה במילא זאגט מען דעמולט ניט קיין תחנון.

English translation 644

However, regarding the fifteenth of Shevat, one does not find in the Gemara and Rishonim etc. any source that one should not recite Tachanun at that time

משא"כ בנוגע חמשה עשר בשבט געפינט מען ניט אין גמרא וראשונים וכו' קיין מקור מ'זאל דעמולט ניט זאגן תחנון

English translation 645

(this is understandable according to the opinion of Beit Shammai that the New Year for trees is on the first of Shevat,

(בשלמא לויט דעת ב"ש אז ראש השנה לאילנות איז בר"ח שבט,

English translation 646

it is understandable,

איז דאס מובן,

English translation 647

but according to the opinion of Beit Hillel, that the law is like him, this is not understandable).

אבער לדעת ב"ה שהלכה כמותו איז דאס ניט מובן).

English translation 648

Rather, the rationale for this is according to the explanation of the commentators regarding the prohibition of fasting on the fifteenth of Shevat –

נאר די הסברה בזה איז לויט ביאור המפרשים 76 בנוגע איסור תענית בט"ו בשבט –

English translation 649

based on the Gemara in Moed Katan

ע"פ 77 הגמרא במועד קטן 78

English translation 650

(regarding a different matter)

(בענין אחר)

English translation 651

that when several matters "are concluded together,

אז בשעת כמה ענינים "גמרי בהדי הדדי,

English translation 652

we learn from each other",

ילפינן מהדדי",

English translation 653

so too regarding our matter,

עד"ז בענינינו,

English translation 654

since the Mishnah lists the four "together" –

וויבאלד די משנה רעכנט אויס די ארבעה "בהדי הדדי" –

English translation 655

therefore "they are similar to each other",

דערפאר "דמיא אהדדי",

English translation 656

and just as the first three New Years are forbidden for fasting,

און אז כשם ווי די ערשטע דריי ראשי שנים אסורים בתענית,

English translation 657

so too on the fifteenth of Shevat.

אזוי אויך בט"ו בשבט.

English translation 658

And so too one can say regarding the recitation of Tachanun,

ועד"ז י"ל בנוגע אמירת תחנון,

English translation 659

that just as one does not recite it on the first three New Years,

אז כשם ווי מ'זאגט עס ניט אין די ערשטע דריי ראשי שנים,

English translation 660

so too one does not recite it on the fourth New Year –

עד"ז זאגט מען עס אויך ניט אין דעם פערטן ראש השנה –

English translation 661

for trees,

לאילנות,

English translation 662

the fifteenth of Shevat.

חמשה עשר בשבט.

English translation 663

It was discussed that based on this it is understood that there is an elevation in the fifteenth of Shevat relative to the other New Years:

האט מען גערעדט אז עפ"ז איז מובן אז ס'איז דא אן עילוי אין חמשה עשר בשבט לגבי די אנדערע ראשי שנים:

English translation 664

It is explained in Chassidus the superiority of a custom of Israel

ס'איז מבואר בחסידות 79 די מעלה פון א מנהג ישראל

English translation 665

(which is not written in the Written Torah and the Oral Torah)

(וואס שטייט ניט אין תושב"כ ותושבע"פ)

English translation 666

relative to a law in the Written Torah and the Oral Torah,

לגבי א דין בתושב"כ ותושבע"פ,

English translation 667

that this derives from a higher "place",

אז דאס נעמט זיך פון א העכערן "ארט",

English translation 668

a level that the "limitations" even of the Written Torah and even of the Oral Torah –

א דרגא וואס די "הגבלות" אפילו פון תושב"כ ואפילו פון תושבע"פ –

English translation 669

which has "maidens without number" –

וואס האט "עלמות אין מספר" 80 –

English translation 670

cannot contain it,

קענען עס ניט מכיל זיין,

English translation 671

therefore the custom is not written there. As this is explained regarding the superiority of Hakafot

דעריבער שטייט דארטן ניט דער מנהג. ווי מ'איז דאס מבאר במעלת הקפות

English translation 672

(which is a custom of Israel)

(וואס איז א מנהג ישראל)

English translation 673

relative to the wine libation

לגבי ניסוך היין

English translation 674

(which is written in the Written Torah)

(וואס שטייט בתושב"כ)

English translation 675

and the water libation

און ניסוך המים

English translation 676

(which is written in the Oral Torah).

(וואס שטייט בתושבע"פ).

English translation 677

So too one can say also regarding the fifteenth of Shevat:

עד"ז י"ל אויך בנוגע צו חמשה עשר בשבט:

English translation 678

Since the non-recitation of Tachanun on this day is not explicitly stated in the Gemara etc.

היות אז אי אמירת תחנון ביום זה שטייט ניט בפירוש אין גמרא כו'

English translation 679

[And even though it is stated in the responsa of the great ones of Israel,

[ואע"פ אז עס שטייט אין תשובות פון גדולי ישראל,

English translation 680

which is also a part of the Oral Torah,

וואס דאס איז אויך א חלק פון תושבע"פ,

English translation 681

but it is not stated in the Gemara,

אבער אין גמרא שטייט עס ניט,

English translation 682

this shows that the Gemara part of the Oral Torah cannot contain it]

ווייזט עס אז חלק הגמרא פון תושבע"פ קען דאס ניט מכיל זיין]

English translation 683

this shows that it comes from a higher level

ווייזט עס אז דאס קומט פון א העכערע דרגא

English translation 684

(in this matter)

(בענין זה)

English translation 685

than the other New Years where it is explicitly stated

ווי די אנדערע ראשי שנים וואו עס שטייט בפירוש

English translation 686

(in the Gemara)

(אין גמרא)

English translation 687

that one does not recite Tachanun at that time.

אז מ'זאגט דעמולט ניט קיין תחנון.

English translation 688

In addition, it was discussed that there is an elevation in the fifteenth of Shevat,

דערצו האט מען גערעדט אז ס'איז דא אן עילוי אין חמשה עשר בשבט,

English translation 689

the New Year for trees,

ר"ה לאילנות,

English translation 690

relative to the other New Years:

לגבי די אנדערע ראשי שנים:

English translation 691

Regarding the New Year for trees, there is a dispute in the Mishnah between Beit Shammai and Beit Hillel,

בנוגע לראש השנה לאילנות איז דא א פלוגתא אין משנה צווישן ב"ש וב"ה,

English translation 692

according to Beit Shammai it is on the first of Shevat and according to Beit Hillel –

לב"ש איז דאס בר"ח שבט און לויט ב"ה –

English translation 693

on the fifteenth of Shevat. And the law remains like Beit Hillel.

בחמשה עשר בשבט. און די הלכה בלייבט ווי ב"ה.

English translation 694

It turns out that the fifteenth of Shevat also contains within it the superiority of the advantage of light over darkness –

קומט אויס אז חמשה עשר בשבט האט אין זיך אויך דער עילוי פון יתרון האור מן החושך –

English translation 695

that initially there is a dispute in this,

אז לכתחילה איז דא בזה א פלוגתא,

English translation 696

similar to the matter of "darkness"

בדוגמת ענין ה"חושך"

English translation 697

(in the Torah),

(בתורה),

English translation 698

and afterwards the clarification of the law becomes like Beit Hillel,

און דערנאך ווערט דער בירור ההלכה כב"ה,

English translation 699

the advantage of light over darkness.

יתרון האור מן החושך.

English translation 700

In the Sefirot:

אין ספירות:

English translation 701

Hillel corresponds to the Sefirah of Chessed and Shammai –

הלל איז כנגד ספירת החסד און שמאי –

English translation 702

the Sefirah of Gevurah. And initially both opinions of Shammai and Hillel were in force. Afterwards, "when a Bat Kol went forth, the law is always like Beit Hillel",

ספירת הגבורה 81. ובתחלה זיינען געווען בתוקף ביידע דיעות פון שמאי והלל. דערנאך "משיצאת בת קול לעולם הלכה כבית הלל" 82,

English translation 703

until in a manner that "Beit Shammai in the place of Beit Hillel is not a Mishnah",

ביז אין אן אופן אז "ב"ש במקום ב"ה אינה משנה" 83,

English translation 704

and then comes the superiority of the Sefirah of Tiferet

וואס דעמולט קומט צו די מעלה פון ספירת תפארת

English translation 705

(Rachamim),

(רחמים),

English translation 706

the middle line,

קו האמצעי,

English translation 707

from the aspect of "and Hillel, the law is like him",

מצד "והוי' עמו 84 שהלכה כמותו" 85,

English translation 708

and the middle line is even higher than Chessed.

וואס דער קו האמצעי איז נאך העכער פאר חסד.

English translation 709

That is to say, that from the aspect that the law is like Beit Hillel, there is both the matter of Chessed and the matter of Rachamim

ד.ה. אז מצד דעם וואס די הלכה איז כב"ה איז דא סיי דעו ענין פון חסד און סיי דער ענין פון רחמים

English translation 710

(Tiferet),

(תפארת),

English translation 711

the middle line. 85*

קו האמצעי. 85*

English translation 712

And this matter exists always,

און דער ענין איז דא אלעמאל,

English translation 713

because even after the law was decided like Beit Hillel, the opinion of Beit Shammai exists,

ווייל אפילו לאחרי שהלכה נפסקה כב"ה איז דא דעת ב"ש,

English translation 714

"these and those are the words of the living God",

ד"אלו ואלו דברי אלקים חיים" 86,

English translation 715

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 716

in the future the law will be like Beit Shammai.

לע"ל וועט זיין הלכה כב"ש 87.

English translation 717

It was also explained,

און מ'האט אויך מבאר געווען,

English translation 718

that the fifteenth of Shevat and the elevation mentioned above have a connection

אז חמשה עשר בשבט און דער עילוי הנ"ל שבזה האט א שייכות

English translation 719

(not only with that day itself, but)

(ניט נאר מיט דעם טאג אליין. נאר)

English translation 720

with every single day in the service of each and every one of Israel –

מיט כל יום ויום בעבודת כאו"א מישראל –

English translation 721

because Hillel is from the term "behilo nero",

ווייל הלל איז מלשון "בהילו 88 נרו" 89,

English translation 722

he illuminates the "candle of Hashem is the soul of man",

ער מאכט לייכטן דעם "נר ה' נשמת אדם" 90,

English translation 723

as explained and discussed there. And in addition, there is the matter in the service of man of the advantage of light from darkness,

כמבואר וכמדובר שם. און דערצו איז דא דער ענין בעבודת האדם פון יתרון האור מן החושך,

English translation 724

by virtue of the law being like Hillel.

מצד הלכה כהלל.

English translation 725

Regarding this, a "blatant difficulty" was asked, seemingly:

האט מען אויף דעם געפרעגט א "קלאץ קשיא" לכאורה:

English translation 726

Also concerning "the New Year for animal tithes" there is a dispute in the Mishnah:

אויך בנוגע צו "ראש השנה למעשר בהמה" איז דא א פלוגתא אין משנה:

English translation 727

The first Tanna holds that it is "on the first of Elul" and Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon hold "on the first of Tishrei". And the law remains like Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon.

דער תנא קמא האלט אז ס'איז "באחד באלול" און ר' אלערז ור' שמעון האלטן "באחד בתשרי". און די הלכה בלייבט ווי ר"א ור"ש.

English translation 728

It would seem, superficially, that the elevation of the advantage of light from darkness is not only regarding the New Year for trees,

קומט אויס לכאורה אז דער עילוי פון יתרון האור מן החושך איז ניט נאר בנוגע לראש השנה לאילנות,

English translation 729

but also regarding the "New Year for animal tithes"?

נאר אויך בנוגע צו דער "ראש השנה למעשר בהמה"?

English translation 730

It is as discussed many times,

איז כמדובר כמ"פ,

English translation 731

when one comes upon a difficulty, one should not remain in doubt with it and then walk away from it,

בשעת מ'כאפט זיך אויף א קשיא זאל מען זיך ניט מסתפק זיין דערמיט און דערנאך אוועקגיין דערפון,

English translation 732

rather –

נאר –

English translation 733

think deeply into it for an additional period of time,

טראכט זיך אריין אין דעם נאך א משך זמן,

English translation 734

a mil's journey,

א מהלך מיל,

English translation 735

at least a few minutes,

עכ"פ א פאר מינוט,

English translation 736

in that matter you will also come upon an answer!...

אין דעם ענין וועסטו זיך כאפן אויך אויף א תירוץ!...

English translation 737

The explanation of this:

דער ביאור בזה:

English translation 738

In disputes themselves, there are levels:

אין פלוגתות גופא זיינען פאראן דרגות:

English translation 739

A dispute in an entire matter. A dispute only in one detail,

א פלוגתא אין א גאנצן ענין. א פלוגתא נאר אין איין פרט,

English translation 740

i.e., that both opinions hold the same thing in the generality of the matter,

ד.ה. אז ביידע דיעות האלטן די זעלבע זאך בכללות הענין,

English translation 741

only they argue about one detail.

נאר זיי קריגן זיך אין איין פרט.

English translation 742

For example, as we find in the dispute of Shammai and Hillel themselves:

לדוגמא ווי מ'געפינט בא מחלוקת שמאי והלל גופא:

English translation 743

"In three places Shammai and Hillel disagreed."

"בג' מקומות נחלקו שמאי והלל" 91.

English translation 744

I.e., that in most matters they had the same opinion,

ד.ה. אז ברוב הענינים האבן זיי געהאט די זעלבע מיינונג,

English translation 745

and only in three things did they argue. Because they both learned and received the same Torah from Shmaya and Avtalyon,

און נאר בשלשה דברים האבן זיי זיך געקריגט. ווארום זיי האבן ביידע געלערנט ומקבל געווען די זעלבע תורה פון שמעי' ואבטליון 92,

English translation 746

as explained in the continuation of the year 5672, that they received in general the same matter, only

כמבואר בהמשך תער"ב 93 אז זיי האבן בכללות מקבל געווען דעם זעלבן ענין, נאר

English translation 747

(when it comes down)

(ווען דאס קומט אראפ)

English translation 748

in some details there are differences between them. Afterwards,

אין עטלעכע פרטים איז דא חילוקים צווישן זיי. דערנאך,

English translation 749

because there was a decline in the Torah –

צוליב דעם וואס עס איז געווארן א ירידה בתורה –

English translation 750

the House of Shammai and the House of Hillel had a dispute in many matters.

איז בא בית שמאי ובית הלל געווארן מחלוקת אין א ריבוי ענינים.

English translation 751

In addition –

עד"ז –

English translation 752

A dispute of two who derive a matter from the same hermeneutical principle

א פלוגתא פון צוויי וואס לערנען ארויס אן ענין פון דער זעלבער מדה

English translation 753

(from the principles by which the Torah is expounded),

(מהמדות שהתורה נדרשת בהן),

English translation 754

or from the same verse,

אדער פון דעם זעלבן פסוק,

English translation 755

only in that itself there is a dispute. Or a dispute where the two opinions derive from two separate principles or verses.

נאר אין דעם גופא איז דא א פלוגתא. אדער א פלוגתא וואס די צוויי דיעות לערנען ארויס פון צוויי באזונדערע מדות אדער פסוקים.

English translation 756

According to this, one will also understand in our matter –

עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין בעניננו –

English translation 757

the difference between the dispute between the House of Shammai and the House of Hillel regarding the New Year for trees and the dispute between the first Tanna and Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon regarding the New Year for animal tithes:

דער חילוק בין הפלוגתא צווישן ב"ש וב"ה בנוגע ר"ה לאילנות און די פלגותא צווישן ת"ק און ר"א ור"ש בנוגע ר"ה למעשר בהמה:

English translation 758

Regarding animal tithes (a)

בנוגע למעשר בהמה (א)

English translation 759

both opinions hold that the New Year is on a Rosh Chodesh

האלטן ביידע דיעות אז דער ר"ה איז בראש חודש

English translation 760

(the difference is only that according to the first Tanna it is "on the first of Elul",

(דער חילוק איז נאר להת"ק איז דאס "באחד באלול",

English translation 761

and according to Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon "on the first of Tishrei").

און לר"א ור"ש "באחד בתשרי").

English translation 762

And consequently, according to both opinions, one does not say Tachanun on that day simply

ובמילא לויט ביידע דיעות זאגט מען דעמולט ניט קיין תחנון בפשטות

English translation 763

(because it is Rosh Chodesh). And (b)

(ווייל ס'איז ר"ח). און (ב)

English translation 764

both opinions derive it from the same verse –

ביידע דיעות לערנען עס ארויס פון דעם זעלבן פסוק –

English translation 765

"they expounded the same verse"

"מקרא אחד דרשו"

English translation 766

(as the Gemara explains it).

(ווי די גמרא איז דאס מפרש) 94.

English translation 767

However, the dispute between the House of Shammai and the House of Hillel regarding the New Year for trees is a stronger dispute: (a)

משא"כ די פלוגתא צווישן ב"ש וב"ה בנוגע ר"ה לאילנות איז א שטארקערע פלוגתא: (א)

English translation 768

The House of Shammai hold that it is on the first of Shevat and the House of Hillel –

ב"ש האלטן אז ס'איז בר"ח שבט און ב"ה –

English translation 769

on the fifteenth of Shevat

בחמשה עשר בשבט

English translation 770

(not like the New Year for animal tithes where according to both opinions it is on a Rosh Chodesh).

(ניט ווי בר"ה למעשר בהמה וואו לויט ביידע דיעות איז עס בר"ח).

English translation 771

And consequently, there is also the novelty according to the opinion of the House of Hillel

ובמילא קומט אויך צו דער חידוש לדעת ב"ה

English translation 772

(as the law is)

(ווי די הלכה איז)

English translation 773

that one does not say Tachanun on that day

אז מ'זאגט דעמולט ניט קיין תחנון

English translation 774

(even though it is not Rosh Chodesh),

(אע"פ וואס ס'איז ניט ר"ח),

English translation 775

as above. (b)

כנ"ל. (ב)

English translation 776

Their dispute does not consist of a derivation from a verse,

זייער מחלוקת באשטייט ניט אין א לימוד פון א פסוק,

English translation 777

and moreover the same verse

און דערצו דעם זעלבן פסוק

English translation 778

(like the two opinions regarding the New Year for animal tithes),

(ווי די ביידע דיעות בר"ה למעשר בהמה),

English translation 779

rather from two separate logical reasons.

נאר פון צוויי באזונדערע סברות 95.

English translation 780

Therefore, the emphasis on the advantage of light from darkness is stronger in the fifteenth of Shevat

דעריבער איז די הדגשה אויף יתרון האור מן החושך שטארקער אין חמשה עשר בשבט

English translation 781

(the New Year for trees)

(ר"ה לאילנות)

English translation 782

than in the New Year for animal tithes.

ווי אין ר"ה למעשר בהמה.

English translation 783

In addition to this, one could say –

נוסף לזה י"ל –

English translation 784

and with an introduction:

ובהקדים:

English translation 785

There has, unfortunately, become a practice among teachers and even among heads of yeshivas,

ס'איז ליידער געווארן א הנהגה בא מלמדים ואפילו בא ראשי ישיבות,

English translation 786

that one teaches a student only matters in the Torah,

אז מ'לערנט מיט א תלמיד נאר ענינים בתורה,

English translation 787

but not how he should learn Torah,

אבער ניט ווי ער זאל לערנען תורה,

English translation 788

i.e., the methods of study.

ד.ה. דרכי הלימוד.

English translation 789

One teaches him a topic in depth and understanding and sharpness,

מ'לערנט מיט אים א סוגיא בעומק והבנה און חריפות,

English translation 790

until "uprooting mountains and grinding them against each other",

ביז "עוקר הרים וטוחנן זה בזה" 96,

English translation 791

consequently the student goes away and he knows the topic;

במילא גייט דער תלמיד אוועק און ער ווייסט די סוגיא;

English translation 792

but when one asks him about a second topic,

אבער בשעת מ'פרעגט אים וועגן א צווייטער סוגיא,

English translation 793

he does not know how to approach it,

ווייסט ער ניט מיט וואס דאס צו נעמען,

English translation 794

because he was not taught the methods of study,

ווייל מ'האט אים ניט געלערנט דרכי הלימוד,

English translation 795

how he should learn Torah.

ווי ער זאל לערנען תורה.

English translation 796

And regarding the methods of study itself, there are differences between the various parts of the Torah;

ובנוגע לדרכי הלימוד גופא זיינען דא חילוקים צווישן די פארשידענע חלקי התורה;

English translation 797

Each part of the Torah has its method of study as one must study it. So too regarding the study of the Mishnah,

יעדער חלק בתורה האט זיין דרך הלימוד ווי מ'דארף אים לערנען. אזוי אויך בנוגע צו לימוד המשנה,

English translation 798

that there is a method of study in the Mishnah.

אז ס'איז דא דער דרך הלימוד במשנה.

English translation 799

That is, in addition to the knowledge of what is stated in the Mishnah,

ד.ה. נוסף צו דער ידיעה וואס עס שטייט אין משנה,

English translation 800

and if one does not understand the Mishnah, one studies the Gemara,

און אויב מ'פארשטייט ניט די משנה לערנט מען די גמרא,

English translation 801

and if one does not understand the Gemara, one studies Rashi, Tosafot, and commentators –

און אויב מ'פארשטייט ניט די גמרא לערנט מען רש"י ותוספות ומפרשים –

English translation 802

one must teach a student how one must study a Mishnah:

דארף מען לערנען מיט א תלמיד ווי מ'דארף לערנען א משנה:

English translation 803

How the Gemara derives an explanation in the Mishnah. And whether the explanation of the Gemara in the Mishnah is in a manner that the Gemara negates all other possibilities in the explanation of the Mishnah and nothing remains except the explanation of the Gemara,

ווי נעמט ארויס די גמרא א פירוש אין משנה. און צי דער פירוש הגמרא אין משנה איז אין אן אופן וואס די גמרא איז שולל כל שאר האפשרויות בפירוש המשנה און עס בלייבט מערניט ווי פירוש הגמרא,

English translation 804

or the Gemara teaches one manner according to the halachah,

אדער די גמרא לערנט איין אופן ע"ד ההלכה,

English translation 805

but one can study the plain meaning in that Mishnah differently than the Gemara.

אבער מ'קען לערנען פשט אין דער משנה אנדערש ווי די גמרא.

English translation 806

And so forth, many details regarding the method of study in the Mishnah.

וכיו"ב כו"כ פרטים בנוגע דרך הלימוד במשנה.

English translation 807

As we find in the Commentary on the Mishnah of the Rambam, that he explains an explanation in the Mishnah not like the explanation of the Gemara in that Mishnah. The Tiferet Yisrael explains,

ווי מ'געפינט אין פירוש המשניות להרמב"ם 97 אז ער איז מפרש א פירוש במשנה ניט ווי פירוש הגמרא אין די משנה. איז דער תיויו"ט 98 מסביר,

English translation 808

that "although in the Gemara they did not explain thus,

אז "אע"פ שבגמרא לא פירשו כן,

English translation 809

since regarding the law it does not make a difference,

הואיל לענין דינא לא נפקא מינה מידי,

English translation 810

permission is given to explain",

הרשות נתונה לפרש",

English translation 811

therefore the Rambam explains a different explanation in the Mishnah because it is according to the plain meaning more straightforward than the explanation of the Gemara.

דערפאר איז דער רמב"ם מפרש אן אנדער פירוש במשנה ווייל ס'איז ע"ד הפשט גלאטער ווי פירוש הגמרא.

English translation 812

And a proof for the matter:

וראי' לדבר:

English translation 813

Although there is the explanation of Avot deRabbi Natan on the Mishnahs in Tractate Avot –

אע"פ וואס עס איז דא דער פירוש פון אבות דר' נתן אויף די משניות במסכת אבות –

English translation 814

we see that the commentators of the Mishnah in most places explain different explanations in the Mishnahs than the explanation of Avot deRabbi Natan when it is not relevant to halachah

זעט מען אז מפרשי המשנה ברוב המקומות זיינען מפרש אנדערע פירושים אין די משניות ווי פירוש אדר"ן ווען ס'איז ניט נוגע להלכה

English translation 815

(of course based on the principles by which the Torah is expounded).

(כמובן מיוסד אויף די מדות שהתורה נדרשת בהן) 99.

English translation 816

Furthermore:

נאכמער:

English translation 817

In the Book of the Hand,

אין ספר היד,

English translation 818

which is a book of halachah

וואס איז א ספר הלכה

English translation 819

("halachot halachot"),

("הלכות הלכות" 100),

English translation 820

it is known that the Rambam brings many times verses as a proof for a matter where the Gemara does not bring the proof from a verse. And furthermore:

איז ידוע אז דער רמב"ם ברענגט כמ"פ פסוקים אלס א ראי' אויף אן ענין וואו די גמרא ברענגט ניט די ראי' פון פסוק. און נאכמער:

English translation 821

He sometimes brings a different verse than the Gemara brings on the same matter!

ער ברענגט אמאל אן אנדער פסוק ווי די גמרא ברענגט אויפן זעלבן ענין!

English translation 822

One explains regarding this

איז מען מסביר בזה

English translation 823

(in the principles of the Rambam from the great ones of Israel),

(בכללי הרמב"ם פון גדולי ישראל 101),

English translation 824

that when the verse is not relevant to halachah,

אז בשעת דער פסוק איז ניט נוגע להלכה,

English translation 825

and the verse is closer to the plain meaning of the matter –

און דער פסוק איז קרוב יותר לפשט הענין –

English translation 826

the Rambam can bring a verse that the Gemara does not bring,

קען דער רמב"ם ברענגען א פסוק וואס די גמרא ברענגט ניט,

English translation 827

or even a different verse than the Gemara brings

אדער אפילו אן אנדער פסוק ווי די גמרא ברענגט

English translation 828

(of course based on the principles by which the Torah is expounded).

(כמובן מיוסד אויף די מדות שהתורה נדרשת בהן).

English translation 829

And this itself is a part of halachah

און דאס גופא איז א חלק פון הלכה

English translation 830

(of course from this that the Rambam brings the verses in his book of halachot).

(כמובן דערפון וואס דער רמב"ם ברענגט די פסוקים בספר הלכות שלו).

English translation 831

About this one can say regarding the Mishnah at the beginning of Tractate Rosh Hashanah –

עד"ז י"ל בנוגע צו דער משנה בריש מס' ראש השנה –

English translation 832

concerning the four New Years:

וועגן די ארבעה ראש שנים:

English translation 833

Regarding that which the Mishnah says that "there are four New Years" –

אויף דעם וואס די משנה זאגט אז "ארבעה ראשי שנים הם" –

English translation 834

the Gemara says that "four, according to everyone".

זאגט די גמרא 102 אז "ארבעה לדברי הכל".

English translation 835

That is, that also according to Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon, that "the New Year for animal tithe" is "on the first of Tishrei"

ד.ה. אז אויך לויט ר"א ור"ש אז "ראש השנה למעשר בהמה" איז "באחד בתשרי"

English translation 836

(and not "on the first of Elul"),

(און ניט "באחד באלול"),

English translation 837

according to which it would seemingly turn out that there are only three New Years

וואס לפי"ז קומט לכאורה אויס אז עס זיינען דא נאר שלשה ראשי שנים

English translation 838

(the first of Nisan,

(אחד בניסן,

English translation 839

the first of Tishrei, and the fifteenth of Shevat),

אחד בתשרי און חמשה עשר בשבט),

English translation 840

they also hold that "there are four New Years" –

איז אויך זיי האלטן אז "ארבעה ראשי שנים הם" –

English translation 841

because "according to Rabbi Shimon, there are four, excluding the second tithe",

ווייל "לר"ש ארבעה דל מעשר שני",

English translation 842

that is, that one indeed does not count the New Year for the second tithe,

ד.ה. אז מ'רעכנט טאקע ניט ר"ה למעשר שני,

English translation 843

but one counts as the New Year for the Festivals the fifteenth of Nisan. Consequently, it turns out "four New Years"

אבער מ'רעכנט אלס ר"ה לרגלים חמשה עשר בניסן. במילא קומט אויס "ארבעה ראשי שנים"

English translation 844

(the first of Nisan,

(באחד בניסן,

English translation 845

the fifteenth of Nisan,

בחמשה עשר בניסן,

English translation 846

the first of Tishrei, and the fifteenth of Shevat)

באחד בתשרי און בחמשה עשר בשבט)

English translation 847

[However, according to Rabbi Meir,

[משא"כ לויט רבי מאיר,

English translation 848

who holds that "on one Festival one transgresses 'do not delay'",

וואס ער האלט 103 אז "ברגל אחד עובר בבל תאחר",

English translation 849

one does not count the fifteenth of Nisan as the New Year for the Festivals,

רעכנט מען ניט חמשה עשר בניסן אלס ר"ה לרגלים,

English translation 850

and the four New Years are from the aspect of the New Year for animal tithe on the first of Elul].

און די ארבעה ראשי שנים זיינען מצד ר"ה למעשר בהמה באחד באלול].

English translation 851

Incidentally:

דרך אגב:

English translation 852

Also according to this,

אויך לפי"ז,

English translation 853

that according to the view of Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon, the fifteenth of Nisan is also a New Year

אז לדעת ר"א ור"ש איז אויך חמשה עשר בניסן א ר"ה

English translation 854

(not only the first of Nisan) –

(ניט נאר ר"ח ניסן) –

English translation 855

there is a novelty regarding the New Year for trees on the fifteenth of Shevat from the aspect of the recitation of Tachanun,

איז דא א חידוש אין ר"ה לאילנות בחמשה עשר בשבט מצד אמירת תחנון,

English translation 856

because on the fifteenth of Nisan one does not recite Tachanun in any case, due to the fact that it is the first day of Passover,

ווייל בחמשה עשר בניסן זאגט מען ניט קיין תחנון בלאו הכי מצד דעם וואס ס'איז דער ערשטער טאג פסח,

English translation 857

but regarding the recitation of Tachanun on the fifteenth of Shevat, it is a novelty from the custom of Israel.

משא"כ אי אמירת תחנון בחמשה עשר בשבט איז א חידוש פון מנהג ישראל.

English translation 858

According to this, a question arises on the Rambam and Bartenura

לפי"ז ווערט א שאלה אויפן רמב"ם און ברטנורא

English translation 859

[whom Chassidus brings in several places]:

[וואס חסידות ברענגט אים בכמה מקומות]:

English translation 860

In their commentary on the first Mishnah in Rosh Hashanah, "there are four New Years", the Rambam and Rabbi Ovadiah Bartenura explain several matters –

בפירושם אויף די ערשטע משנה אין ר"ה "ארבעה ראשי שנים הם" איז דער רמב"ם און רע"ב מפרש כמה ענינים –

English translation 861

but they do not address the aforementioned difficulty in the Mishnah,

אבער זיי שטעלן זיך ניט אויף דער קושיא הנ"ל אין משנה,

English translation 862

which is a "blatant difficulty" –

וואס איז א "קלאץ קשיא" –

English translation 863

how does it turn out "four New Years" according to the view of Rabbi Eliezer and Rabbi Shimon, who do not hold that "the first of Elul" is the New Year for animal tithe!

ווי קומט אויס "ארבעה ראשי שנים" לדעת ר"א ור"ש וואס האלטן ניט אז "אחד באלול" איז ר"ה למעשר בהמה!

English translation 864

The Tosefot Yom Tov and other later authorities indeed take issue with this in their commentary on the Mishnah,

דער תויו"ט ועוד אחרונים שטעלן זיך טאקע אויף דעם בפירושם על. המשנה,

English translation 865

and answer what the Gemara says, that in their opinion the fourth New Year is the fifteenth of Nisan;

און ענטפערן וואס די גמרא זאגט אז לדעתם איז דער פערטער ר"ה חמשה עשר בניסן;

English translation 866

but the Rambam and Raavad do not take issue with this, even though there is a "blatant difficulty" in the Mishnah?!

אבער דער רמב"ם ורע"ב שטעלן זיך ניט אויף דעם אע"פ וואס ס'איז א "קלאץ קשיא" אין משנה?!

English translation 867

According to the above, it can be said that the Rambam follows his own system,

ע"פ הנ"ל י"ל אז דער רמב"ם גייט לשיטתו,

English translation 868

that when it does not pertain to practical law, one may interpret the Mishnah with a different interpretation than the Gemara's interpretation,

אז ווען ס'איז ניט נוגע להלכה קען מען מפרש זיין אן אנדער פירוש אין משנה ווי פירוש הגמרא,

English translation 869

an interpretation that is more straightforward according to the simple meaning than the Gemara's interpretation.

א פירוש וואס איז גלאטער ע"ד הפשט ווי פירוש הגמרא:

English translation 870

Rabbeinu Shimon and Rabbi Eliezer,

ר"ש ור"א,

English translation 871

who hold that the New Year for animal tithes is on the first of Tishrei,

וועלכע האלטן אז ר"ה למעשר בהמה איז באחד בתשרי,

English translation 872

hold that there are indeed only three New Years and not four.

האלטן אז עס זיינען טאקע דא נאר שלשה ראשי שנים און ניט ארבעה.

English translation 873

And even though the Gemara says "four, according to everyone"

און אע"פ אז די גמרא זאגט "ארבעה לדברי הכל"

English translation 874

(and explains that even according to Rabbi Eliezer and Rabbeinu Shimon there are four New Years) –

(און איז מפרש ווי אויך לדעת ר"א ור"ש זיינען דא ארבעה ראש שנים) –

English translation 875

this is the law and not otherwise, Heaven forbid,

איז אזוי די הלכה און ניט באופן אחר ח"ו,

English translation 876

but according to the Rambam's system, this does not preclude a different interpretation of the Mishnah

אבער לשיטת הרמב"ם איז דאס ניט שולל אן אנדער פירוש אין משנה

English translation 877

(which has no practical difference in law),

(וואס איז קיין נפק"מ ניט בהלכה),

English translation 878

that according to the simple reading, Rabbi Eliezer and Rabbeinu Shimon learn that there are only three New Years. And especially since in the Gemara itself there are those who say there are five,

אז בפשטות לערנען ר"א ור"ש אז עס זיינען דא נאר שלשה ראשי שנים. ובפרט אז אין גמרא עצמה איז יש אומרים אז עס זיינען דא פינף,

English translation 879

six,

זעקס,

English translation 880

seven, etc. New Years

זיבן וכו' ראשי שנים

English translation 881

(and not specifically four),

(און ניט דוקא ארבעה),

English translation 882

consequently one can also say that according to Rabbi Eliezer and Rabbeinu Shimon there are three New Years.

במילא קען מען אויך זאגן אז לר"א ור"ש זיינען דא שלשה ראשי שנים.

English translation 883

Therefore, the Rambam does not protest at all in his commentary on the Mishnah.

דעריבער באווארנט גארניט דער רמב"ם בפירושו על המשנה.

English translation 884

And likewise, neither does the Raavad.

ועד"ז אויך ניט דער רע"ב.

English translation 885

However, the Tosefot Yom Tov brings the Gemara's interpretation –

משא"כ דער תויו"ט ברענגט יע פירוש הגמרא –

English translation 886

even though he also knew the Rambam's system,

אע"פ וואס ער האט אויך געוואוסט שיטת הרמב"ם,

English translation 887

as he himself explains it

ווי ער אליין איז דאס מסביר

English translation 888

(as above) –

(כנ"ל) –

English translation 889

because he wants to protest that in addition to the interpretation of the Rambam and the Raavad in the Mishnah, there is also the Gemara's interpretation,

ווייל ער וויל באווארענען אז נוסף צו פירוש הרמב"ם והרע"ב אין משנה איז אויך דא פירוש הגמרא,

English translation 890

that even according to their opinion there are four New Years.

אז אויך לדעתם זיינען דא ארבעה ראשי שנים.

English translation 891

Likewise, regarding Rashi on the verse of the previous Shabbat, "A dwelling place for You, You have made, Hashem; the Sanctuary, my Lord, Your hands have established,"

עד"ז אויך בנוגע צו דער רש"י פון פאריקן שבת עה"פ 104 "מכון לשבתך פעלת ה' מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 892

"The reason for the zakef gadol is to separate it from the Divine Name that follows it,

"הטעם עליו זקף גדול להפרידו מתיבת השם שלאחריו,

English translation 893

the Sanctuary which Your hands have established, Hashem,

המקדש אשר כוננו ידיך ה',

English translation 894

the Holy Temple is beloved, for the world was created with one hand, etc., and the Sanctuary with two hands,

חביב ביהמ"ק שהעולם נברא ביד אחת כו' ומקדש בשתי ידים,

English translation 895

and when will it be built with two hands? At the time when Hashem will reign forever and ever, in the future to come, when all the kingship is His" –

ואימתי יבנה בשתי ידים בזמן שה' 105 ימלוך לעולם ועד לעתיד לבוא שכל המלוכה שלו" –

English translation 896

a question was asked about this:

האט מען אויף דעם געפרעגט 106:

English translation 897

All the commentators and

אלע מפרשים ו

English translation 898

(most)

(רוב)

English translation 899

of our Sages of blessed memory learn that "the Sanctuary, my Lord, Your hands have established" refers to the same Holy Temple as "a dwelling place for You, You have made, Hashem,"

מרז"ל לערנען אז "מקדש אד' כוננו ידיך" גייט אויפן זעלבן ביהמ"ק ווי "מכון לשבתך פעלת ה'",

English translation 900

and that "Hashem will reign forever and ever" is an entirely separate matter;

און אז "ה' ימלוך לעולם ועד" איז לגמרי א באזונדער ענין;

English translation 901

however, Rashi interprets differently from all the commentators and our Sages of blessed memory –

משא"כ רש"י איז מפרש אנדערש פון אלע מפרשים ומרז"ל –

English translation 902

that "the Sanctuary, my Lord, Your hands have established" is a separate matter from "a dwelling place for You, You have made, Hashem,"

אז "מקדש אד' כוננו ידיך" איז א באזונדער ענין פון "מכון לשבתך פעלת ה'",

English translation 903

"the Sanctuary –

"המקדש –

English translation 904

which Hashem has established,"

אשר כוננו ה'",

English translation 905

a different Sanctuary,

אן אנדער מקדש,

English translation 906

which specifically will be "established by [two] hands,"

וואס עם דוקא וועט זיין "כוננו ידין",

English translation 907

and when will it be –

און ווען וועט ער זיין –

English translation 908

forever and ever,

לע"ל,

English translation 909

when "Hashem will reign forever and ever"?!

ווען "ה' ימלוך לעולם ועד"?!

English translation 910

Several explanations were written about this, as printed in the "Kovtzim" –

האט מען אויף דעם געשריבן כמה ביאורים ווי אפגעדרוקט אין רי "קובצים" –

English translation 911

and may their strength be increased,

ויישר כחם,

English translation 912

and may they continue writing –

און מ'זאל ממשיך זיין שרייבן –

English translation 913

and in each of these explanations there is a point that is upheld according to the simple meaning,

און אין יעדערן פון די ביאורים איז דא א נקודה וואס איז אויסגעהאלטן ע"ד הפשט,

English translation 914

but even according to these explanations, it still remains not understood:

אבער אפילו לויט די ביאורים בלייבט נאך אלץ ניט פארשטאנדיק:

English translation 915

Firstly –

ערשטנס –

English translation 916

since it must be explained according to the simple meaning for a five-year-old studying Scripture,

וויבאלד אז מ'דארף עס מסביר זיין ע"ד הפשט פאר א בן חמש למקרא,

English translation 917

and indeed points were written in the "Kovtzim" that are according to the simple meaning –

און מ'האט טאקע געשריבן אין די "קובצים" נקודות וואס זיינען ע"ד הפשט –

English translation 918

why was it necessary to write an explanation that contains a page and a half and the like,

פארוואס האט מען געדארפט שרייבן א ביאור וואס אנטהאלט אנדערהאלבן עמודים וכיו"ב,

English translation 919

when it could have been written with great brevity in one point so that a five-year-old could understand it?!

ווען מ'האט עס געקענט אנשרייבן בקיצור גדול אין א נקודה בכדי א בן חמש זאל דאס קענען פארשטיין?!

English translation 920

When one writes such length –

בשעת מ'שרייבט אזא אריכות –

English translation 921

the five-year-old argues:

טענה'ט דער בן חמש:

English translation 922

Why is he being troubled,

וואס מאטערט מען אים,

English translation 923

let them give him an answer simply and briefly,

זאל מען אים זאגן אן ענטפער בפשטות ובקיצור,

English translation 924

and then he can go play!...

און דערנאך זאל ער זיך קענען גיין שפילן!...

English translation 925

One should not have written with such length, but rather write the point briefly, as it is according to the simple meaning.

האט מען ניט געדארפט שרייבן מיט אזא אריכות נאר שרייבן די נקודה בקיצור ווי דאס איז ע"ד הפשט.

English translation 926

Furthermore, there were those who brought in their lengthy explanations sources from early authorities, later authorities, and commentators,

דערצו זיינען געווען אזוינע וואס האבן נאך געבראכט אין זייער אריכות מקורות פון ראשונים ואחרונים ומפרשים,

English translation 927

even including one –

ביז אויך איינער –

English translation 928

from Likkutei Sichot,

פון לקוטי שיחות,

English translation 929

volume such-and-such, note such-and-such. The child argues:

חלק פלוני הערה פלונית. טענה'ט דער קינד:

English translation 930

What do they want from him,

וואס וויל מען פון אים,

English translation 931

he wants a simple explanation briefly and simply,

ער וויל האבן א פשט בקיצור ובפשטות,

English translation 932

and not that they should send him to look in other places,

און ניט אז מ'זאל אים שיקן נאכקוקן אין אנדערע ערטער,

English translation 933

and among them –

ובתוכם –

English translation 934

also Likkutei Sichot of I, the Holy One,

אויך לקוטי שיחות פון אני הק',

English translation 935

volume such-and-such in such-and-such a note,

חלק פלוני אין דער און דער הערה,

English translation 936

which note is without punctuation...

וואס די הערה איז אָן נקודות...

English translation 937

And furthermore, the main point:

ועוד ועיקר:

English translation 938

If the explanation in Rashi is so simple

אויב דער פירוש אין רש"י איז אזוי פשוט

English translation 939

(according to the plain meaning),

(ע"ד הפשט),

English translation 940

and one cannot learn it in another way,

און מ'קען ניט לערנען באופן אחר,

English translation 941

because in the verse two things stand,

ווייל אין פסוק שטייען צוויי זאכן,

English translation 942

"a place for Your dwelling, etc." and "the Sanctuary of the Lord, etc." one must say that this refers to two separate things –

"מכון לשבתך גו'" און "מקדש אד' גו'" מוז מען זאגן אז דאס גייט אויף צוויי באזונדערע זאכן –

English translation 943

as was explained in the "Kovtzim" –

ווי מ'האט מבאר געווען אין די "קובצים" –

English translation 944

why do all the commentators

פארוואס לערנען אלע מפרשים

English translation 945

(including the plain-sense interpreters of Scripture)

(כולל פשטני המקרא)

English translation 946

and most of our Sages, of blessed memory, not learn this way,

ורוב מרז"ל ניט אזוי,

English translation 947

but rather that "a place for Your dwelling, etc." and "the Sanctuary of the Lord, etc." are one matter?!

נאר אז "מכון לשבתך גו'" און "מקדש אד' גו'" איז איין ענין?!

English translation 948

One must surely say that there is a strong source and foundation to learn not like Rashi,

מוז מען דאך זאגן אז ס'איז דא א שטארקער מקום ויסוד צו לערנען ניט ווי רש"י,

English translation 949

so why does Rashi not learn this way?

איז פארוואס לערנט רש"י ניט אזוי?

English translation 950

And this is a question that even a five-year-old will one day ask,

און דאס איז א שאלה וואס אויך דער בן חמש וועט אמאל פרעגן,

English translation 951

because when he grows older and will see what the commentators, etc. say,

ווייל ווען ער וועט ווערן עלטער און וועט זען וואס מפרשים כו' זאגן,

English translation 952

he will ask the question:

וועט ער פרעגן די שאלה:

English translation 953

How was he told that the explanation in Rashi is so simple –

ווי האט מען אים געזאגט אז דער פירוש איז אזוי פשוט אין רש"י –

English translation 954

when all the commentators,

ווען אלע מפרשים,

English translation 955

including the plain-sense interpreters of Scripture,

כולל פשטני המקרא,

English translation 956

learn differently?

לערנען אנדערש?

English translation 957

And the explanation regarding this:

והביאור בזה:

English translation 958

All these commentators follow their method and Rashi follows his method,

די אלע מפרשים גייען לויט שיטתם און רש"י גייט לשיטתו,

English translation 959

and this compels each of them to learn according to their interpretation:

און דאס איז מכריח יעדערן פון זיי צו לערנען כפי פירושם:

English translation 960

The method of all the commentators

שיטת כל המפרשים

English translation 961

(Ibn Ezra,

(ראב"ע,

English translation 962

Radak, etc.) is,

רד"ק וכו') איז,

English translation 963

that in a song

אז אין א שירה

English translation 964

(in the Tanakh)

(בתנ"ך)

English translation 965

there can be a duplication for the beauty of the rhetoric. Consequently, there is no difficulty why it says twice about the same thing in a song. Therefore, they do not learn that "a place for Your dwelling, etc." and "the Sanctuary of the Lord, etc." must mean two separate things,

קען זיין א הכפלה ליופי המליצה. במילא איז קיין קשיא ניט פארוואס עס שטייט צוויי מאל וועגן דער זעלבער זאך אין א שירה. דערפאר לערנען זיי ניט אז "מכון לשבתך גו'" און "מקדש אד' גו'" מוז מיינען צוויי באזונדערע זאכן,

English translation 966

and one must innovate that "the Sanctuary of the Lord, etc." refers to the future Sanctuary, etc. –

און מ'דארף מחדש זיין אז "מקדש אד' גו'" גייט אויף מקדש דלעתיד וכו' –

English translation 967

because in the manner of song, one duplicates a matter for the beauty of the rhetoric,

ווייל בדרך השירה איז מען מכפיל אן ענין ליופי המליצה,

English translation 968

as we see in the Song of the Sea that in every verse there is a duplication in the same matter.

ווי מ'זעט עס אין שירת הים אז בכל פסוק ופסוק איז דא א הכפלה באותו הענין.

English translation 969

However, the method of Rashi is,

משא"כ שיטת רש"י איז,

English translation 970

that when two expressions stand in a song

אז ווען עס שטייען צוויי לשונות אין שירה

English translation 971

(even)

(אפילו)

English translation 972

the second expression adds something.

קומט דער צווייטער לשון עפעס מוסיף זיין.

English translation 973

And even though Rashi explains at the beginning of the Song of the Sea

ואע"פ אז רש"י איז מפרש בתחלת שירת הים

English translation 974

(on the duplication of the phrase "gloriously glorious")

(אויפן כפל הלשון "גאה גאה")

English translation 975

"and so the entire song you will find duplicated,

107 "וכן כל השירה תמצא כפולה,

English translation 976

'My strength and song, Yah, and He was my salvation,

עזי וזמרה י-ה ויהי לי לישועה 108,

English translation 977

'The Lord is a man of war, the Lord is His name,

ה' איש מלחמה ה' שמו 109,

English translation 978

and so all of them'" –

וכן כולם" –

English translation 979

nevertheless, we see that in practice Rashi explains what the duplication adds in every verse in the song

זעט מען פונדעסטוועגן אז בפועל איז רש"י מפרש וואס עס גיט צו דער כפל בכל פסוק ופסוק בהשירה

English translation 980

[as he says in this verse itself:

[ווי ער זאגט אין דעם פסוק גופא:

English translation 981

"The duplication came to say that He did something that is impossible for flesh and blood to do when he fights with his fellow and overcomes him, throws him off the horse,

"בא הכפל לומר שעשה דבר שא"א לבשר ודם לעשות כשהוא נלחם בחבירו ומתגבר עליו מפילו מן הסוס,

English translation 982

and here 'horse and its rider He threw into the sea.'"

וכאן סוס ורוכבו רמה בים".

English translation 983

And likewise in every verse Rashi explains the addition of the duplication),

ועד"ז בכל פסוק ופסוק איז רש"י מפרש די הוספה פון דעם כפל),

English translation 984

One must say that according to Rashi's method, indeed "the entire song you will find duplicated,"

מוז מען זאגן אז לשיטת רש"י איז טאקע "כל השירה תמצא כפולה",

English translation 985

but the explanation in this is,

אבער דער פירוש אין דעם איז,

English translation 986

not merely a duplication for the beauty of the rhetoric but not necessarily that the duplication adds something

ניט סתם א כפל ליופי המליצה אבער לאו דוקא אז דער כפל גיט עפעס צו

English translation 987

(as the commentators learn),

(ווי די מפרשים לערנען),

English translation 988

but according to his method, the duplication is only in the general matter,

נאר לשיטתו איז דער כפל נאר בכללות הענין,

English translation 989

i.e., a duplication in the same matter,

ד.ה. א כפל באותו הענין,

English translation 990

but the duplication adds something in that same matter itself –

אבער דער כפל גיט עפעס צו באותו ענין עצמו –

English translation 991

more force,

מער תוקף,

English translation 992

an additional detail, and so forth,

נאך א פרט וכיו"ב,

English translation 993

as Rashi explains the addition of the duplication in every verse. That is to say:

ווי רש"י איז מפרש די הוספה פון כפל בכל פסוק ופסוק. דאס הייסט:

English translation 994

In a regular verse in the Torah, it is not the way to write a duplicated phrase in order to add force and an additional detail in the matter,

אין סתם א פסוק בתורה איז ניט דער דרך צו שרייבן א לשון כפולה בכדי צוגעבן א תוקף ופרט נוסף בהענין,

English translation 995

however, in the Song of the Sea, it is the way of Scripture to write a duplicated phrase

משא"כ אין שירת הים איז דרך הכתוב צו שרייבן א לשון כפולה

English translation 996

(the entire song you will find duplicated),

(כל השירה תמצא כפולה),

English translation 997

not for the beauty of the rhetoric,

ניט צוליב יופי המליצה,

English translation 998

but in order to add through the duplication more force and additional details in that same matter itself,

נאר בכדי צוגעבן מיטן כפל נאכמער תוקף ופרטים נוספים באותו ענין עצמו,

English translation 999

[For example, as it says, "And as for the repetition of the dream to Pharaoh twice, it is because the matter is established from God, and God is hastening to do it,"

[בדוגמא ווי עס שטייט 110 "ועל השנות החלום אל פרעה פעמים כי נכון הדבר מעם האלקים וממהר האלקים לעשותו",

English translation 1000

i.e., that the duplication of the dream adds more force –

ד.ה. אז דער כפל החלום גיט צו נאכמער תוקף –

English translation 1001

swiftness –

זריזות –

English translation 1002

in that same matter itself,

אין אותו ענין עצמו,

English translation 1003

the dream].

דער חלום].

English translation 1004

Therefore, according to Rashi's method, it is compelled that when in the verse it says "the Sanctuary of the Lord, Your hands established" in addition to what it says before "a place for Your dwelling, You made, O Lord" –

דעריבער איז לשיטת רש"י מוכרח אז בשעת אין פסוק שטייט "מקדש אד' כוננו ידיך" נוסף לזה וואס עס שטייט לפנ"ז "מכון לשבתך פעלת ה'" –

English translation 1005

it is indeed a duplication in the same matter,

איז עס טאקע א כפל באותו הענין,

English translation 1006

but it must add another point

אבער ס'מוז עפעס צוגעבן נאך א נקודה

English translation 1007

(in the matter of the Holy Temple)

(בענין ביהמ"ק)

English translation 1008

that is not expressed in "a place for Your dwelling, etc."

וואס גיט זיך ניט ארויס אין "מכון לשבתך גו'".

English translation 1009

So this compels Rashi to explain his explanation there,

איז דאס מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין פירושו שם,

English translation 1010

that the duplication "the Sanctuary of the Lord, Your hands established" adds a force in the matter of the Holy Temple

אז דער כפל "מקדש אד' כוננו ידיך" איז מוסיף א תוקף אין ענין ביהמ"ק

English translation 1011

(a place for Your dwelling)

(מכון לשבתך)

English translation 1012

itself,

גופא,

English translation 1013

that this speaks about "the Sanctuary which Your hands established, O Lord" –

אז דאס רעדט זיך וועגן "המקדש אשר כוננו ידיך ה'" –

English translation 1014

a different Sanctuary than "a place for Your dwelling" –

אן אנדער מקדש ווי "מכון לשבתך" –

English translation 1015

and specifically this Holy Temple is "beloved" because it is built "with two hands,"

און דוקא דער ביהמ"ק איז "חביב" ווייל נבנה "בשתי ידים",

English translation 1016

"and when will it be built with two hands? At the time when the Lord will reign forever and ever,

"ואימתי יבנה בשתי ידים בזמן שה' ימלוך לעולם ועד,

English translation 1017

forever and ever, for all sovereignty is His,"

לע"ל שכל המלוכה שלו",

English translation 1018

however, "a place for Your dwelling, etc." refers to the Sanctuary that existed before and was not built with two hands, etc.

משא"כ "מכון לשבתך גו'" גייט אויפן מקדש וואס איז געווען לפנ"ז און איז ניט נבנה בשתי ידים כו'.

English translation 1019

And based on this, it is understood why Rashi must explain this interpretation even though it is a great wonder,

ועפ"ז איז מובן פארוואס רש"י מוז מפרש זיין פירוש זה אע"פ וואס ס'איז א חידוש גדול,

English translation 1020

and different from all the commentators and our Sages of blessed memory explain –

און אנדערש ווי אלע מפרשים ומרז"ל זיינען מפרש –

English translation 1021

because according to Rashi's method, the repetition must add something.

ווייל לשיטת רש"י מוז דער כפל עפעס צוגעבן.

English translation 1022

One must still understand, however:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 1023

According to Rashi that "the Sanctuary of the Lord, Your hands established" "when will it be built with two hands,

לויט רש"י'ן אז "מקדש אד' כוננו ידיך" "אימתי יבנה בשתי ידים,

English translation 1024

when the Lord will reign forever and ever,

בזמן שה' ימלוך לעולם ועד,

English translation 1025

in the future to come, etc.,"

לע"ל כו'",

English translation 1026

and specifically the Holy Temple is "beloved" etc. –

און דוקא דער ביהמ"ק איז "חביב" כו' –

English translation 1027

it apparently follows that it is an emphasis on a distressing matter,

קומט לכאורה אויס אז ס'איז א הדגשה אויף אן ענין המצער,

English translation 1028

because with this one emphasizes that until the future to come they will not have a Temple in its perfection!

ווייל דערמיט איז מען מדגיש אז ביז לע"ל וועט מען ניט האבן א מקדש בשלימותו!

English translation 1029

The song was indeed said while going out from Egypt on the way to the Land of Israel,

די שירה איז דאך געזאגט געווארן ארויסגייענדיק פון מצרים אויפן וועג צו ארץ ישראל,

English translation 1030

and Moses himself says earlier in the verse

און משה אליין זאגט פריער אין דעם פסוק

English translation 1031

(in the song)

(בשירה)

English translation 1032

"You will bring them and plant them on the mountain of Your inheritance,"

"תבאימו ותטעימו בהר נחלתך",

English translation 1033

which speaks about the entry of the children of Israel into the Land of Israel,

וואס דאס רעדט זיך וועגן כניסת בנ"י לארץ ישראל 111,

English translation 1034

a good and spacious land,

ארץ טובה ורחבה,

English translation 1035

and there will be "the foundation of Your dwelling that You, Lord, have made,"

און דארטן וועט זיין "מכון לשבתך פעלת ה'",

English translation 1036

the Temple –

דער מקדש –

English translation 1037

all of which are good matters;

וואס דאס זיינען אלץ ענינים טובים;

English translation 1038

afterwards Moses comes and adds according to Rashi's method –

דערנאך קומט משה און גיט צו לשיטת רש"י –

English translation 1039

"the Sanctuary of the Lord, Your hands established,"

"מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 1040

that "when will it be built" the Holy Temple which is "beloved" and built with two hands –

אז "אימתי יבנה" דער ביהמ"ק וועלכער איז "חביב" ונבנה בשתי ידים –

English translation 1041

not now when you will enter the Land of Israel,

ניט איצטער ווען איר וועט אריינגיין אין ארץ ישראל,

English translation 1042

but specifically...

נאר דוקא..

English translation 1043

in the future to come,

לע"ל,

English translation 1044

but until then all these things,

אבער ביז דעמולט זיינען די אלע זאכן,

English translation 1045

the entry into the good and spacious land,

די כניסה לארץ טובה ורחבה,

English translation 1046

the building of the Temple –

בנין המקדש –

English translation 1047

are not in their perfection! –

ניט בשלימותם! –

English translation 1048

a most distressing thing...

א דבר הכי מצער...

English translation 1049

And particularly according to Rashi's words earlier on the verse "I will be that which I will be,"

ובפרט ע"פ דברי רש"י פריער עה"פ 112 "אהי' אשר אהי'",

English translation 1050

that Moses said "Master of the Universe, why should I mention to them another trouble? They have enough with this trouble,

אז משה האט געזאגט "רבש"ע מה אני מזכיר להם צרה אחרת דיים בצרה זו,

English translation 1051

He said to him 'You have spoken well, etc.'" –

אמר לו יפה אמרת כו'" –

English translation 1052

now why does Moses here in the song emphasize a distressing matter that what the Jews have is not in its perfection,

היינט פארוואס איז משה דא אין דער שירה מדגיש א דבר המצער אז דאס וואס אידן האבן איז ניט בשלימותו,

English translation 1053

because they will apparently not have the "Sanctuary of the Lord, Your hands established" since that will be only in the future to come?!

ווייל זיי וועלן לכאורה ניט האבן דעם "מקדש אד' כוננו ידיך" ווייל דאס וועט זיין ערשט לע"ל?!

English translation 1054

The answer is –

איז דער ענטפער –

English translation 1055

simply

בפשטות

English translation 1056

(as a five-year-old understands):

(ווי עס פארשטייט א בן חמש):

English translation 1057

If the Jews had been worthy,

אויב אידן וואלטן זוכה געווען,

English translation 1058

the future redemption would have come then when they went out of Egypt,

וואלט די גאולה העתידה געקומען דעמולט ווען זיי זיינען ארויס פון מצרים,

English translation 1059

because had it not been for the sin of the spies, the Jews would have entered the Land of Israel in three days,

ווארום לולא חטא המרגלים וואלט אידן אריין אין ארץ ישראל בשלשה ימים 113,

English translation 1060

and then there would have immediately been the future redemption and the future Holy Temple. And since Moses

און דעמולט וואלט גלייך געווען די גאולה העתידה 114 וביהמ"ק העתיד. און וויבאלד אז משה

English translation 1061

(at the time of the song)

(בשעת השירה)

English translation 1062

did not know that there would be the sin of the spies and that the Jews would not be worthy etc.

האט ניט געוואוסט אז ס'וועט זיין דער חטא המרגלים און אז אידן וועלן ניט זוכה זיין כו'

English translation 1063

[because if he had known he would not have mentioned a distressing matter,

[ווייל אויב ער וואלט געוואוסט וואלט ער ניט דערמאנט וועגן א דבר המצער,

English translation 1064

as Moses said earlier "why should I mention to them a trouble"],

ווי משה האט געזאגט פריער "מה אני מזכיר להם צרה"],

English translation 1065

with "the Sanctuary of the Lord, Your hands established" Moses was emphasizing

איז מיט "מקדש אד' כוננו ידיך" האט משה מדגיש געווען

English translation 1066

(not, heaven forbid, a matter of deficiency,

(ניט ח"ו אן ענין לגריעותא,

English translation 1067

but on the contrary –)

נאר אדרבה –)

English translation 1068

a matter of superiority,

אן ענין למעליותא,

English translation 1069

that the Jews should know that if they would immediately then have the "Sanctuary of the Lord, Your hands established,"

אז די אידן זאלן וויסן זיין אז אויב זיי וועלן גלייך דעמולט האבן דעם "מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 1070

a Temple in its perfection.

מקדש בשלימותו.

English translation 1071

And based on the above, Rashi on "You will bring them" is also understood –

וע"פ הנ"ל איז אויך מובן פרש"י אויף "תבאימו" –

English translation 1072

"Moses prophesied that he would not enter the land, therefore it does not say 'You will bring us,'"

"נתנבא משה שלא יכנס לארץ לכך לא נאמר תבאינו",

English translation 1073

and "even though the decree of the spies had not yet been decreed, nevertheless he prophesied and did not know what he prophesied":

און "אף שלא נגזרה גזירת מרגלים עדיין מ"מ ניבא ולא ידע מה ניבא":

English translation 1074

If Moses had known what he prophesied he would not have said it,

אויב משה וואלט געוואוסט מה ניבא וואלט ער דאס ניט געזאגט,

English translation 1075

because it is not fitting that he should mention here a distressing matter

ווייל עס פאסט ניט ער זאל דערמאנען דא א דבר המצער

English translation 1076

(as Moses said earlier "why should I mention to them a trouble").

(ווי משה האט געזאגט פריער "מה אני מזכיר להם צרה").

English translation 1077

However, regarding "the Sanctuary of the Lord, Your hands established" it does not state in Rashi that "he did not know what he prophesied"

משא"כ בא "מקדש אד' כוננו ידיך" שטייט ניט אין רש"י אז "לא ידע מאי ניבא"

English translation 1078

(that there would be a length of exile,

(אז ס'וועט זיין אריכות הגלות,

English translation 1079

and only in the future to come there would be the "Sanctuary of the Lord, Your hands established") –

און ערשט לע"ל וועט זיין דער "מקדש אד' כוננו ידיך") –

English translation 1080

because one does not need to come to that,

ווייל מ'דארף דערצו ניט אנקומען,

English translation 1081

since had they been worthy, the future redemption would have been then.

וויבאלד אז אילו זכו וואלט דעמולט געווען די גאולה העתידה.

English translation 1082

And may it be His will that since now "all the ends have passed and the matter depends only on repentance" –

ויה"ר אז וויבאלד איצטער איז שוין "כלו כל הקיצין ואין הדבר תלוי אלא בתשובה" 115 –

English translation 1083

immediately to repentance and immediately to redemption:

איז לאלתר לתשובה ולאלתר לגאולה:

English translation 1084

Jews immediately do repentance in one hour and in one day,

אידן טוען גלייך תשובה בשעתא חדא וביומא חדא,

English translation 1085

and even shorter –

און נאך קירצער –

English translation 1086

in one moment,

ברגעא חדא 116,

English translation 1087

consequently the true and complete redemption and the "Sanctuary of the Lord, Your hands established" come immediately in one moment,

במילא קומט גלייך ברגעא חדא די גאולה האמיתית והשלימה און דער "מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 1088

"now,"

"נאו",

English translation 1089

and one has the perfection of the people,

און מ'האט שלימות העם,

English translation 1090

"with our young and with our old etc. with our sons and with our daughters,"

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",

English translation 1091

together with the perfection of the Torah,

צוזאמען מיט שלימות התורה,

English translation 1092

together with the perfection of the land,

צוזאמען מיט שלימות הארץ,

English translation 1093

until in a manner of "the Lord your God will expand your border,"

ביז אין אן אופן פון "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 117,

English translation 1094

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1095

speedily in our days literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 1096

"and eternal joy upon their heads."

"ושמחת עולם על ראשם" 118.

English translation 1097

It is also a custom to study a verse from the weekly portion together with Rashi's commentary,

ס'איז אויך א מנהג צו אפלערנען א פסוק פו פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש"י,

English translation 1098

and a matter in the notes of the father on the Zohar of our portion.

און אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 1099

In our parshah, on the verse

בפרשתנו עה"פ

English translation 1100

(as was discussed in the maamar)

(וואס מ'האט גערעדט אין מאמר)

English translation 1101

"And all the people saw the voices, etc." Rashi comments on "And all the people saw" and explains:

119 "וכל העם רואים את הקולות גו'" שטעלט זיך רש"י אויף "וכל העם רואים" און איז מפרש:

English translation 1102

"It teaches that there was not among them one blind person,

"מלמד שלא הי' בהם אחד סומא,

English translation 1103

and from where [do we know] that there was not among them a mute person? The verse states, 'And all the people answered,'

ומנין שלא הי' בהם אלם ת"ל 120 ויענו כל העם,

English translation 1104

and from where [do we know] that there was not among them a deaf person? The verse states, 'We will do and we will hear.'"

ומנין שלא הי' בהם חרש ת"ל 121 נעשה ונשמע".

English translation 1105

Afterwards, it is noted as referring to the Mechilta,

דערנאך ווערט צוגעצייכנט צו מכילתא,

English translation 1106

but according to the simple understanding, the citation is not from Rashi,

אבער בפשטות איז דער ציון ניט פון רש"י,

English translation 1107

which is why it is not found in the manuscripts and early printings of Rashi - as has been discussed many times that the subject of Rashi in his commentary on the Torah is the simple meaning of the verse,

וואס דערפאר איז עס ניטא אין די כת"י ודפוסים ראשונים פון רש"י - כמדובר כמ"פ אז ענינו של רש"י בפירושו על התורה איז פשוטו של מקרא,

English translation 1108

and even when he brings a matter from the Midrash, it is not as a homiletical interpretation,

און אפילו ווען ער ברענגט אן ענין פון מדרש איז דאס ניט אלס דרוש,

English translation 1109

but rather because that is the simple meaning of the verse. And particularly in this Rashi, where he writes "it teaches, etc.,"

נאר ווייל דאס איז פשוטו של מקרא. ובפרט ברש"י זה וואס ער שרייבט "מלמד כו'",

English translation 1110

meaning, it is not that Rashi is giving an interpretation,

ד.ה. ניט אז רש"י זאגט א פירוש,

English translation 1111

but rather the verse itself "teaches,"

נאר דער פסוק אליין איז "מלמד",

English translation 1112

it comes to teach thus and so,

קומט לערנען אזוי און אזוי,

English translation 1113

from this it is understood that Rashi's commentary is the literal simple meaning of the verse.

איז דערפון מובן אז פרש"י איז פשט הפסוק ממש.

English translation 1114

On the other hand,

לאידך גיסא,

English translation 1115

it is also worthwhile to examine the source of Rashi's commentary,

איז אן ענין אויך צו נאכקוקן אין דעם מקור פון פרש"י,

English translation 1116

in this case - the Mechilta on the verse

בנדו"ד - מכילתא עה"פ

English translation 1117

(as is noted in the Rashi before us).

(ווי אנגעצייכנט אין רש"י שלפנינו).

English translation 1118

When one looks there, a question arises on Rashi:

בשעת מ'גיט דארטן א קוק ווערט א שאלה אויף רש"י:

English translation 1119

In the Mechilta, he brings two additional types that are learned from verses that they were healed:

אין מכילתא ברענגט ער נאך צוויי סוגים וואס מ'לערנט אפ פון פסוקים אז זיי זיינען אויסעגהיילט געווארן:

English translation 1120

"And from where [do we know] that there were not among them lame people? It is stated, 'And they stood at the bottom of the mountain,'

"ומנין שלא הי' בהם חיגרים שנאמר 122 ויתיצבו בתחתית ההר,

English translation 1121

and it teaches that there were not among them fools

ומלמד שלא הי' בהם טיפשים

English translation 1122

[The Rebbe, may he live for many good years, laughed,

[כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,

English translation 1123

and said:

ואמר:

English translation 1124

Even those whom the angel had proclaimed to be fools (as above, section 3) - they were changed at the giving of the Torah!]

אפילו די וואס דער מלאך האט אויף זיי מכריז געווען אז זיי זיינען טיפשים (כנ"ל סי"ג) - זיינען זיי נשתנה געווארן בא מ"ת!]

English translation 1125

as it is stated, 'You have been shown to know.'"

שנאמר 123 אתה הראת לדעת".

English translation 1126

Thus the question on Rashi arises:

ווערט די שאלה אויף רש"י:

English translation 1127

Since he brings three types that were healed at the giving of the Torah with proofs from verses - why does he not bring all the types that are in the Mechilta,

וויבאלד אז ער ברענגט דריי סוגים וואס זיינען אויסגעהיילט געווארן במ"ת מיט ראיות פון פסוקים - פארוואס ברענגט ער ניט אלע סוגים וואס שטייען אין מכילתא,

English translation 1128

also the lame and the fools,

אויך חיגרים און טיפשים,

English translation 1129

for which there are also proofs from verses?

וואס אויך אויף זיי זיינען דא ראיות פון פסוקים.

English translation 1130

One cannot say that he does not bring "fools" because the proof is from a later verse

מ'קען ניט זאגן אז ער ברענגט ניט "טיפשים" ווייל די ראי' איז פון א פסוק ווייטער

English translation 1131

(in the parshah of Va'etchanan),

(אין פ' ואתחנן),

English translation 1132

because also the verse "We will do and we will hear" that Rashi brings

ווייל אויך דער פסוק "נעשה ונשמע" וואס רש"י ברענגט יע

English translation 1133

(as a proof "that there were not among them deaf people")

(אלס ראי' "שלא הי' בהם חרש")

English translation 1134

is from a later verse

איז פון א ווייטערדיקן פסוק

English translation 1135

(in the parshah of Mishpatim).

(אין פ' משפטים).

English translation 1136

On the other hand - the proof in the Mechilta that "there were not among them lame people"

לאידך גיסא - די ראי' במכילתא אז "לא הי' בהם חיגרים"

English translation 1137

("And they stood, etc.")

("ויתייצבו גו'")

English translation 1138

is from an earlier verse - and nevertheless Rashi does not bring it!

איז פון א פסוק פריער - ואעפ"כ ברענגט עס ניט רש"י!

English translation 1139

Also, one must understand:

אויך דארף מען פארשטיין:

English translation 1140

The proof that "there was not among them a mute person" is from an earlier verse - "And all the people answered." And it is known the rule in Rashi that he explains a commentary on the spot,

די ראי' אז "לא הי' בהם אלם" איז פון א פסוק פריער - "ויענו כל העם". וידוע הכלל אין פרש"י אז ער איז מפרש א פירוש על אתר,

English translation 1141

not waiting until later in the Torah - so why does Rashi not explain on the spot, at the verse "And all the people answered," that this teaches that there was not among them a mute person?

ניט ווארטנדיק ביז ווייטער בתורה - היינט פארוואס איז רש"י ניט מפרש על אתר באם פסוק "ויענו כל העם" אז דאס לערנט שלא הי' בהם אלם?

English translation 1142

Along with several other precise points. And as will be explained further.

מיט נאך כמה דיוקים. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1143

In the notes on the Zohar of our parshah, he comments on the statement of the Zohar: "And Yitro, the father-in-law of Moses, and his sons and his wife came to Moses, all of them were one unity,

אין די הערות אויפן זהר דפרשתנו שטעלט ער זיך 124 אויפן מאמר הזהר 125 "ויבוא 126 יתרו חתן משה ובניו ואשתו אל משה כלא איהו כללא חדא,

English translation 1144

and his sons, the sons of Yitro, for after Moses came to him, he had sons. And so it was with Jacob, that when he came to Laban and established his dwelling with him, he had sons,

ובניו בניו דיתרו דהא לבתר דאתא משה לגבי' הוו לי' בנין. והכי הוי ביעקב דכיון דאתא לגבי' דלבן ושוי דיורי' בי' הוו לי' בנין,

English translation 1145

so too here, Moses, when he established his dwelling with Yitro, Yitro had sons,

אוף הכא משה כיון דשוי דיורי' ביתרו הוו לי' ליתרו בנין,

English translation 1146

and all his household he brought with him to bring them under the wings of the Shechinah,"

וכל ביתי' אייתי עמי' למיעל לון תחות גדפי דשכינתא",

English translation 1147

meaning, to convert.

ד.ה. זיך צו מגייר זיין.

English translation 1148

As it is also stated in the Midrash:

ווי עס שטייט אויך אין מדרש 127:

English translation 1149

"Two men hosted two righteous men and were blessed on their account, and they did not have children initially, and from the time they entered their homes, the Holy One, blessed be He, gave them children - Laban and Yitro. Laban, perhaps he had a son,

"שני בני אדם קבלו שני צדיקים ונתברכו בשבילן ולא הי' להם בנים מתחלה ומשנכנסו לבתיהם נתן להם הקב"ה בנים - לבן ויתרו. לבן אפשר הי' לו בן,

English translation 1150

and his daughter shepherded his flock

והיתה בתו רועה את צאנו 128

English translation 1151

['If he had sons, how could his daughter shepherd?' because even among the nations of the world at that time, it was contrary to modesty for a girl to be a shepherd of flocks),

["ואילו הי' לו בנים היאך בתו רועה" 129 ווייל אפילו ביי אוה"ע בזמן ההוא איז געווען היפך הצניעות אז א מיידל זאל זיין רועה צאן),

English translation 1152

rather, he did not have sons,

אלא שלא הי' לו בנים,

English translation 1153

from the time Jacob entered his home, he was blessed with property and with sons, etc.

משנכנס יעקב לביתו נתברך בנכסים ובבנים כו'.

English translation 1154

Yitro, as it is written: 'And to the priest of Midian were seven daughters,'

יתרו דכתיב* 129 ולכהן מדין שבע בנות,

English translation 1155

perhaps he had sons,

אפשר היו לו בנים,

English translation 1156

and his daughters shepherded,

ובנותיו רועות,

English translation 1157

rather, he did not have them,

אלא שלא היו לו,

English translation 1158

and from the time Moses entered his home, he was blessed and had sons, etc.'"

ומשנכנס משה לביתו נתברך והיו לו בנים כו'".

English translation 1159

However, there is a difference between Laban and Yitro:

ס'איז אבער דא א חילוק צווישן לבן און יתרו:

English translation 1160

The influence of Moses on Yitro was to such an extent that Yitro converted

השפעת משה אויף יתרו איז געווען עד כדי כך אז יתרו האט זיך מגייר געווען

English translation 1161

(as it is stated here in the Zohar).

(ווי עס שטייט דא אין זהר).

English translation 1162

This is not the case with Laban, who did not convert.

משא"כ לבן האט זיך ניט מגייר געווען.

English translation 1163

And all the more so, with a fortiori reasoning:

ובמכ"ש וק"ו:

English translation 1164

Since he said to Jacob, "The daughters are my daughters and the sons are my sons,"

מה-דאך אז ער האט געזאגט יעקב'ן "הבנות בנותי והבנים בני" 130,

English translation 1165

that even Jacob's sons are Laban's,

אז אפילו בני יעקב זיינען לבן'ס,

English translation 1166

all the more so,

עאכו"כ,

English translation 1167

that he did not allow his own sons to convert due to Jacob's influence.

אז ער האט ניט דערלאזט אז זיינע אייגענע בנים זאלן זיך מגייר זיין צוליב השפעת יעקב.

English translation 1168

In this note of his, the father explains the precise points and allusions in the Zohar according to Kabbalah. But not the lesson from it in the service of God,

אין דער הערה זיינער איז דער טאטע מבאר די דיוקים ורמזים בזהר ע"פ קבלה. אבער ניט די הוראה דערפון אין עבודת ה',

English translation 1169

which certainly there is in this a lesson,

וואס זיכער איז אין דעם דא א הוראה,

English translation 1170

and all the more so and a fortiori:

ובמכ"ש וק"ו:

English translation 1171

How much more so that from every thing in the world that a person sees or hears he must derive a lesson in the service of God,

מה-דאך אז פון יעדער זאך אין וועלט וואס א איך זעט אדער הערט דארף ער ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 1172

all the more so from a matter in Torah. And as will be explained below.

עאכו"כ פון אן ענין בתורה. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1173

Continuing from what was discussed above regarding the Tenth of Shevat and the Fifteenth of Shevat,

בהמשך להמדובר לעיל וועגן עשירי בשבט און חמשה עשר בשבט,

English translation 1174

and the Shabbat following them when there is the "Vayechulu" of all these matters on these days - here is the place to mention another point in connection with the month of Shevat in general,

און דעם שבת שלאח"ז ווען ס'איז דא דער "ויכולו" פון די אלע ענינים בימים אלו - איז כאן המקום צו דערמאנען נאך א נקודה בקשר מיט חודש שבט בכלל,

English translation 1175

which was not mentioned about this, relying that one will remember what was spoken about in past years:

וואס מ'האט וועגן דעם ניט דערמאנט פארלאזנדיק זיך אז מ'וועט געדענקען וואס מ'האט גערעדט בשנים שעברו:

English translation 1176

The month of Shevat has a special distinction from the rest of the months - as it is stated in the Written Torah that "In the eleventh month

חודש שבט האט א ספעציעלע אויסגעטיילטקייט פון שאר החדשים - ווי עס שטייט אין תושב"כ 131 אז "בעשתי עשר חודש

English translation 1177

(the month of Shevat)

(חודש שבט)

English translation 1178

on the first of the month, Moses began to explain this Torah,"

באחד לחודש גו' הואיל משה באר את התורה הזאת",

English translation 1179

"In seventy languages he explained it to them."

"בשבעים לשון פירשה להם".

English translation 1180

And as it is also said "And you shall write all the words of this Torah very clearly,"

וכמ"ש גם 132 "וכתבת גו' כל דברי התורה הזאת באר היטב",

English translation 1181

in seventy languages,

בע' לשון,

English translation 1182

and it is known that "clearly" in its numerical value (hei, hei yud,

וכידוע 133 אז "היטב" במספר הקודמי (ה', ה"י,

English translation 1183

hei yud tet,

הי"ט,

English translation 1184

hei yud tet bet)

היט"ב)

English translation 1185

equals seventy. And this

איז בגימטריא שבעים. און דאס

English translation 1186

(explaining this Torah continued throughout the entire month of Shevat and afterwards in the month of Adar until the seventh of Adar (when Moses our teacher passed away).

(באר את התורה הזאת איז נמשך געווארן במשך גאנץ חודש שבט און דערנאך בחודש אדר ביז שבעה באדר (ווען נסתלק משה רבינו).

English translation 1187

It follows that the month of Shevat is specially distinguished by the fact that the entire month is connected with "explaining this Torah,"

קומט אויס אז חודש שבט איז ספעציעל אויסגעטיילט דערמיט וואס דער גאנצער חודש איז פארבונדן מיט "באר את התורה הזאת",

English translation 1188

the translation of the Torah into seventy languages.

תרגום התורה לשבעים לשון.

English translation 1189

This was also partially in the month of Adar

דאס איז אויך געווען במקצת פון חודש אדר

English translation 1190

(until the seventh of Adar),

(ביז ז' אדר),

English translation 1191

but not the entire month,

אבער ניט דעם גאנצן חודש,

English translation 1192

and on the contrary - most of the month this was not the case

ואדרבה - רוב החודש איז דאס ניט געווען

English translation 1193

[And regarding a leap year (as in this year) - according to the opinion that the year of Moses' death was a leap year [and regarding this there is a discussion concerning the year of Moses' birth whether it was a leap year,

[ובנוגע לשנה מעוברת (כבשנה זו) - לויט דער דיעה אז שנת מיתת משה איז געווען א שנה מעוברת 134 [ועד"ז איז דא די שקו"ט בנוגע צו שנת לידת משה צי דאס איז געווען א שנה מעוברת,

English translation 1194

and according to the reasoning that it was not a leap year this corresponds to the time of the giving of the Torah,

און לויט די סברא אז ס'איז ניט געווען קיין שנה מעוברת שטימט דאס מיט זמן מתן תורה 135,

English translation 1195

as discussed previously] it is known the discussion whether Moses' death was in the first Adar or in the second Adar],

כמדובר אמאל] איז ידוע די שקו"ט 136 צי מיתת משה איז געווען באדר ראשון אדער באדר שני],

English translation 1196

and according to the reasoning that it was in the first Adar,

ולפי הסברא אז ס'איז געווען באד"ר,

English translation 1197

it follows that only in part of the month of Adar was there "explaining").

קומט אויס אז נאר במקצת פן חודש אדר איז געווען "באר").

English translation 1198

However, the entire month of Shevat was "explaining this Torah." From this it is understood that this has a special connection specifically with the month of Shevat.

משא"כ גאנץ חודש שבט איז געווען "באר את התורה הזאת". איז דערפון מובן אז דאס האט א שייכות מיוחדת דוקא מיט חודש שבט.

English translation 1199

And one can say the connection in content between the matter of "explaining this Torah,"

וי"ל דער קשר בתוכן צווישן דעם ענין פון "באר את התורה הזאת",

English translation 1200

"In seventy languages he explained it to them" with the month of Shevat:

"בשבעים לשון פירשה להם" מיט חודש שבט:

English translation 1201

The month of Shevat, its constellation is Yosef,

חודש שבט איז מזלו יוסף 137,

English translation 1202

for we are of the seed of Yosef. And this is the special connection of this month with the master of the hillula of the month of Shevat - His Holiness, my father-in-law, the Rebbe, whose name is Yosef. And the service of the master of the hillula was specifically in this matter of "Yosef" on the name "May God add for me another son,"

וואס אנן מזרע דיוסף קאתינן. וואס דאס איז דער קשר מיוחד פון חודש זה מיטן בעל ההילולא דחודש שבט - כ"ק מו"ח אדמו"ר ששמו יוסף. ועבודתו פון בעל הילולא איז געווען במיוחד אין דעם ענין פון "יוסף" על שם "יוסף הוי' לי בן אחר" 138,

English translation 1203

to make from the "other" a "son,"

צו מאכן פון דעם "אחר" א "בן" 139,

English translation 1204

the matter of "May your springs spread forth outward" in the most extensive manner.

דער ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה באופן הכי רחב.

English translation 1205

And just as his main service regarding Israel was in the manner of "May God add for me another son" - so too was this his main service in relation to the world,

וכשם ווי עיקר עבודתו בנוגע לישראל איז געווען באופן פון "יוסף הוי' לי בן אחר" - אזוי איז דאס אויך געווען עיקר עבודתו ביחס לעולם,

English translation 1206

through that which he emphasized specifically to translate the springs of Torah,

דורך דעם וואס ער האט מדגיש געווען במיוחד צו איבערזעצן די מעינות התורה,

English translation 1207

the inner dimension of Torah into seventy languages - "explaining this Torah,

פנימיות התורה אויף שבעים לשון - "באר את התורה הזאת,

English translation 1208

in seventy languages he explained it to them" - the special matter of the entire month of Shevat. Similar to and as an example of the destiny "For then I will turn to the peoples a clear language, to call all of them in the name of God, to serve Him with one accord,"

בשבעים לשון פירשה להם" - דער ענין מיוחד פון גאנץ חודש שבט. מעין ובדוגמא פון דעם יעוד "אז אהפך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה' לעבדו שכם אחד" 140,

English translation 1209

"And God will be King over all the earth."

"והיתה לה' המלוכה" 141.

English translation 1210

And the reason for this that the master of the hillula was so engrossed in this:

והטעם לזה וואס דער בעל הילולא האט זיך אזוי געקאכט אין דעם:

English translation 1211

Standing in the last time of exile,

שטייענדיק אין די לעצטער צייט פון גלות,

English translation 1212

immediately before the coming of our righteous Mashiach,

גלייך פאר ביאת משיח צדקנו,

English translation 1213

on the eve of Shabbat after midday,

בערב שבת לאחר חצות,

English translation 1214

there must be "Those who taste life merit,"

דארף זיין "טועמי' חיים זכו",

English translation 1215

a taste from every dish and dish of the revelations of the future to come,

טעימה מכל תבשיל ותבשיל 142 פון די גילויים דלע"ל,

English translation 1216

also from the matter "For then I will turn to the peoples a clear language, to call all of them in the name of God, to serve Him with one accord" and "And God will be King over all the earth" - one has a semblance and example of this through "explaining this Torah,"

אויך פון דעם ענין "אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה' לעבדו שכם אחד" און "והיתה לה' המלוכה" - האט מען מעין ובדוגמת זה דורך "באר את התורה הזאת",

English translation 1217

"In seventy languages he explained it to them."

"בשבעים לשון פירשה להם".

English translation 1218

The lesson from this:

די הוראה דערפון:

English translation 1219

Standing still in the month of Shevat, each person in his place has special powers to fulfill his mission from the master of the hillula, especially in engaging in spreading the springs outward,

שטייענדיק נאך בחודש שבט האט כאו"א במקומו כחות מיוחדים צו מקיים זיין שליחותו פון דעם בעל הילולא במיוחד אין התעסקות בהפצת המעינות חוצה,

English translation 1220

until the manner of "explaining this Torah,

ביז באופן פון "באר את התורה הזאת,

English translation 1221

in seventy languages he explained it to them."

בשבעים לשון פירשה להם".

English translation 1222

And even though it is already after the Tenth of Shevat,

און אע"פ אז ס'איז שוין נאך עשירי בשבט,

English translation 1223

since we are still in the month of Shevat,

איז וויבאלד אז מ'שטייט נאך בחודש שבט,

English translation 1224

which the entire month is connected with "explain this Torah,"

וואס כל החודש איז פארבונדן מיט "באר את התורה הזאת",

English translation 1225

the special service of the Baal HaHillula - if one has not done or has not completed in its fullness the fulfillment of this mission, one can still complete it,

עבודתו המיוחדת פון דעם בעל ההילולא - איז אויב מ'האט ניט געטאן אדער ניט דערטאן בשלימותו מילוי שליחות זו קען מען דאס נאך משלים זיין,

English translation 1226

until "complete" from the term completion,

ביז משלים מלשון שלימות,

English translation 1227

until "double of wisdom,"

ביז "כפליים לתושי'" 143,

English translation 1228

which does not mean only twice as much,

וואס דאס מיינט ניט נאר צוויי מאל אזויפיל,

English translation 1229

but incomparably more than that.

נאר שלא בערך מערער דערפון.

English translation 1230

As is understood from the Midrash in Shemot Rabbah which brings this verse

כמובן פון מדרש בשמו"ר 144 וואס ברענגט פסוק זה

English translation 1231

("double of wisdom")

("כפליים לתושי'")

English translation 1232

in connection with the addition of the second Tablets,

בקשר מיט דער הוספה פון די לוחות השניות,

English translation 1233

that then were added "laws of Midrash and Aggadot,"

אז דעמולט איז צוגעקומען "הלכות מדרש ואגדות",

English translation 1234

which is more than twice as much. In addition to this, the addition is not only in quantity but also in quality. And especially when one speaks about a matter and intellect in Torah,

וואס דאס איז מערער ווי צוויי מאל אזויפיל. נוסף לזה וואס די הוספה איז ניט נאר בכמות נאר אויך באיכות. ובפרט ווען מ'רעדט וועגן אן ענין ושכל בתורה,

English translation 1235

when it comes to even one logical argument, it adds understanding in all of one's previous knowledge,

איז בשעת עס קומט צו אפילו א סברא אחת איז דאס מוסיף הבנה בכל הידיעות שלו מלפנ"ז,

English translation 1236

as is seen in practice,

כנראה בפועל,

English translation 1237

all the more so when "laws of Midrash and Aggadot etc." were added.

עאכו"כ בשעת ס'איז צוגעקומען "הלכות מדרש ואגדות כו'".

English translation 1238

And in general it means:

ובכללות מיינט עס:

English translation 1239

to do - and in a manner of "double of wisdom" - in the dissemination of Judaism in general,

טאן - ובאופן פון "כפליים לתושי'" - אין הפצת היהדות בכלל,

English translation 1240

and in general - the commandments:

ובכללות - די מצבעים:

English translation 1241

love of Israel and unity of Israel,

אהבת ישראל און אחדות ישראל,

English translation 1242

educating oneself and educating others,

חינוך עצמו וחינוך הזולת,

English translation 1243

Torah,

תורה,

English translation 1244

Tefillin,

תפילין,

English translation 1245

Mezuzah,

מזוזה,

English translation 1246

charity,

צדקה,

English translation 1247

a house full of books - Yavneh and its sages,

בית מלא ספרים - יבנה וחכמי',

English translation 1248

Kashrut etc.,

כשרות האכו"ש,

English translation 1249

Shabbat candles,

נרות שבת קודש,

English translation 1250

family purity,

טהרת המשפחה,

English translation 1251

that each Jew should receive a letter in one of the general Torah scrolls,

אז יעדער איך זאל באקומען אן אות אין איינער פון די ספרי תורה הכלליים,

English translation 1252

and the nullification of the terrible decree of "Who is a Jew,"

און ביטול הגזירה האיומה פון "מיהו יהודי",

English translation 1253

in a manner that no trace remains of it because it is nullified from the outset,

באופן אז עס בלייבט דערפון קיין רושם ניט ווייל מבטלו מעיקרא,

English translation 1254

so that conversion is only according to Halachah.

אזוי אז גיור איז נאר כהלכה.

English translation 1255

Which this - conversion according to Halachah - also has a connection with the effort that also non-Jews should fulfill the Seven Commandments of the Sons of Noah

וואס דאס - גיור כהלכה - האט אויך א קשר מיט דער השתדלות אז אויך ניט אידן זאלן מקיים זיין די ז' מצוות דבני נח

English translation 1256

(as per the ruling of the Rambam),

(כפס"ד הרמב"ם 145),

English translation 1257

because the fulfillment of the Seven Commandments of the Sons of Noah is generally connected with the status of a Ger Toshav

ווייל קיום ז' מצוות דב"ן איז בכללות פארבונדן מיטן גדר פון א גר תושב

English translation 1258

(not a Ger Tzedek,

(ניט קיין גר צדק,

English translation 1259

who is a Jew,

וואס איז א איד,

English translation 1260

but a Ger Toshav),

נאר א גר תושב),

English translation 1261

"a partial conversion,"

"קצת גירות" 146,

English translation 1262

through that he

דורך דעם וואס ער

English translation 1263

(the non-Jew)

(דער גוי)

English translation 1264

fulfills his role in the world - the fulfillment of the Seven Commandments of the Sons of Noah,

איז מקיים תפקידו בעולם - קיום ז' מצוות דבני נח,

English translation 1265

through which the settlement of the world is accomplished,

וואס ע"י ווערט אויפגעטאן ישוב העולם,

English translation 1266

and this helps Jews to do their service.

און דאס העלפט אידן טאן עבודתם.

English translation 1267

Which this is in the example and likeness of "and kings shall be your caretakers and their queens your nursemaids,"

וואס דאס איז בדוגמא ומעין פון "והיו מלכים אומניך ושרותיהם מניקותיך" 147,

English translation 1268

and "and strangers shall stand and shepherd your flocks,"

און "ועמדו זרים ורעו צאנכם" 148,

English translation 1269

and as explained in Tractate Shabbat that "one who is careful with Tzitzit merits and is served by two thousand eight hundred servants,

וע"ד המבואר במס' שבת 149 אז "כל הזהיר בציצית זוכה ומשמשין לו ב' אלפים וח' מאות עבדים,

English translation 1270

as it is said, 'Thus says the Lord of Hosts: In those days, ten men from all the languages of the nations shall take hold, and they shall take hold of the corner of a Jewish man, saying, Let us go with you etc.,'"

שנא 150 כה אמר ה' צבאות בימים ההמה אשר יחזיקו עשרה אנשים מכל לשונות הגוים והחזיקו בכנף איש יהודי לאמר נלכה עמכם וגו'",

English translation 1271

"in reward for the corner, ten men from every language take hold of the corner; behold, seven hundred for seventy languages,

"בשכר הכנף יחזיקו בכנף עשרה אנשים מכל לשון הרי שבע מאות לשבעים לשון,

English translation 1272

and he has four corners, behold two thousand eight hundred"

וארבע כנפות יש לו הרי אלפיים ושמונה מאות" 151

English translation 1273

[the concept of "power,"

[דער ענין פון "כח",

English translation 1274

only as "power" stands in its completeness - "power" includes ten and ten of ten:

נאר ווי "כח" שטייט בשלימותו - כ"ח כלול מעשר ועשר מעשר:

English translation 1275

one hundred times twenty is two thousand,

מאה פעמים עשרים (כ') איז אלפיים,

English translation 1276

and one hundred times eight is eight hundred].

און מאה פעמים שמונה (ח') איז שמונה מאות].

English translation 1277

Which this speaks of how non-Jews are on the level of "servants,"

וואס דאס רעדט זיך ווי גוים זיינען בדרגת "עבדים",

English translation 1278

a Ger Toshav

גר תושב

English translation 1279

(not a Ger Tzedek),

(ניט גר צדק),

English translation 1280

that they are secondary to Jews and help Jews fulfill their service.

אז זיי זיינען טפל צו אידן און העלפן אידן מקיים זיין עבודתם.

English translation 1281

And similarly, a Jew must already do now in the last days of exile

ומעין זה דארף א איך שוין טאן איצטער אין די לעצטע טעג פון גלות

English translation 1282

(those who taste life merit)

(טועמי' חיים זכו)

English translation 1283

- by exerting oneself that non-Jews should fulfill their Seven Commandments. And in general - the aforementioned service of "explain this Torah,"

- דורך זיך משתדל זיין אז ניט אידן זאלן מקיים זייערע ז' מצוות. ובכללות - די עבודה הנ"ל פון "באר את התורה הזאת",

English translation 1284

"in seventy languages he explained it to them,"

"בשבעים לשון פירשה להם",

English translation 1285

as above.

כנ"ל.

English translation 1286

And may it be His will that standing in a farbrengen,

ויה"ר אז שטייענדיק אין א התוועדות,

English translation 1287

and it is known the greatness of the matter in this,

וידוע דער גודל הענין בזה,

English translation 1288

that this accomplishes more than the angel Michael can accomplish,

אז דאס טוט אויף מערער וויפל מלאך מיכאל קען אויפמאן 152,

English translation 1289

and in addition this farbrengen is in a time of favor and in a place of favor,

און דערצו איז די התוועדות אין אן עת רצון ובמקום רצון,

English translation 1290

a place where they increase Torah and where they increase prayer - may this give even more powers to accept good resolutions to do in all these aforementioned matters,

מקוםן שמגדלין בו תורה ומגדלין בו תפלה 153 - זאל דאס געבן נאכמער כחות צו אננעמען החלטות טובות צו טאן אין די אלע ענינים הנ"ל,

English translation 1291

and in general Torah and commandments and the dissemination of Judaism and the spreading of the wellsprings outward.

ובכללות תומ"צ והפצת היהדות והפצת המעינות חוצה.

English translation 1292

And as much as one resolves to do now,

און וויפל מ'איז נאר מחליט טאן איצטער,

English translation 1293

when another moment passes - one resolves to do even more.

איז בשעת עס גייט דורך נאך א רגע - איז מען מחליט טאן נאכמער.

English translation 1294

And then one is certainly successful in this and one receives not only in the manner of "according to the pain is the reward,"

און דעמולט איז מען זיכער מצליח בזה און מ'באקומט ניט נאר באופן פון "לפום צערא אגרא" 154,

English translation 1295

but in the manner of "I toiled and I found,"

נאר באופן פון "יגעתי ומצאתי" 155,

English translation 1296

in the manner of a find — incomparably greater than one's toil. And furthermore:

באופן של מציאה - שלא בערך מערער ווי יגיעתו. און נאכמער:

English translation 1297

not only is one's reward incomparably greater than one's toil,

ניט נאר שכרו איז שלא בערך מער ווי יגיעתו,

English translation 1298

but also one's toil from the outset is incomparably higher than what one did until now — as is known the rule "one who has one hundred wants two hundred, one who has two hundred wants four hundred" — that thus the Almighty has implanted in human nature — consequently, when one already has two hundred,

נאר אויך יגיעתו מלכתחילה איז שלא בערך למעלה יותר ווי ער האט געטאן ביז איצטער - כידוע הכלל 156 מי שיש לו מנה רוצה מאתיים מי שיש לו מאתיים רוצה ד' מאות - וואס אזוי האט דער אויבערשטער מטביע געווען בטבע האדם - במילא בשעת ער האט שוין מאתיים,

English translation 1299

one desires for oneself four hundred, etc.

מאנט ער בא זיך אליין ד' מאות א.א.וו.

English translation 1300

Until one receives the greatest reward — the true and complete redemption,

ביז אז מ'באקומט דעם שכר הכי גדול - גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1301

through our righteous Mashiach.

ע"י משיח צדקנו.

English translation 1302

Here is the place also to speak about the gathering in connection with the daughters of Israel that takes place on this Shabbat — and with an introduction:

כאן המקום אויך צו רעדן וועגן דעם כינוס בקשר מיט בנות ישראל וואס קומט פאר בשבת זה - ובהקדים:

English translation 1303

It is known how much the Rebbe, my father-in-law, the leader, always insisted on order. And in connection with this gathering one sees why:

ס'איז ידוע וויפל כ"ק מו"ח אדמו"ר האט אלעמאל געמאנט סדר. ובקשר עם כינוס זה זעט מען פארוואס:

English translation 1304

A program was printed in connection with the gathering with all the details and minutiae,

מ'האט אפגעדרוקט א פראָגראַם בקשר מיטן כינוס מיט אלע פרטים ופרטי פרטים,

English translation 1305

and in several pages etc. — but one thing is missing:

ובכמה עמודים וכו' - אבער עס פעלט איין זאך:

English translation 1306

The date when the gathering takes place!

דער תאריך ווען דער כינוס קומט פאר!

English translation 1307

Since I received the pages through Divine Providence on the eve of this Shabbat,

וויבאלד אז איך האב בהשגחה פרטית באקומען די עמודים בערב שבת זה,

English translation 1308

on Thursday night,

בליל חמישי,

English translation 1309

it presumably has a connection with this Shabbat — Shabbat Parshat Yitro.

האט עס מסתמא א שייכות מיט דעם שבת - שבת פ' יתרו.

English translation 1310

One sees the connection openly:

זעט מען די שייכות בגלוי:

English translation 1311

In Parshat Yitro it is written that as an introduction to the giving of the Torah the Almighty told Moses to precede the women to the men — "Thus shall you say to the house of Jacob — these are the women,

אין פ' יתרו שטייט 160 ווי אלס הקדמה צו מתן תורה האט דער אויבערשטער אנגעזאגט משה'ן ער זאל מקדים זין די נשים להאנשים - "כה תאמר לבית יעקב - אלו הנשים 161,

English translation 1312

(and then)

(און דערנאך)

English translation 1313

and tell the children of Israel" — these are the men.

ותגיד לבני ישראל" - אלו האנשים 161.

English translation 1314

From this it is understood that on this Shabbat it is a special time for success for the women and daughters of Israel in all their matters to fulfill their role,

וואס דערפון איז מובן אז בשבת זה איז א זמן מיוחד להצלחה פאר נשי ובנות ישראל בכל עניניהן צו אויספירן תפקידם,

English translation 1315

and also a time of success for their husbands,

און אויך א זמן הצלחה פאר זייערע מענער,

English translation 1316

to whom they are a "helpmeet opposite him,"

צו וועלכע זיי זיינען אן "עזר כנגדו" 162,

English translation 1317

and for their children,

און פאר זייערע קינדער,

English translation 1318

for all Jews and for the entire world,

פאר אלע אידן און פאר דער גאנצער וועלט,

English translation 1319

because upon the women and daughters of Israel in particular depends the existence of the entire world and all the people of the world,

ווייל אין נשי ובנות ישראל במיוחד איז תלוי דער קיום פון כל העולם כולו וכל אנשי העולם,

English translation 1320

as follows.

כדלקמן 163.

English translation 1321

And in practical terms this means — that on this Shabbat in particular women and girls must take strength to fulfill their role,

ובנוגע לפועל מיינט דאס - אז בשבת זה במיוחד דארפן נשים ובנות נעמען כחות צו אויספירן זייער תפקיד,

English translation 1322

all the matters that were specifically given over to them.

אלע ענינים וואס זיינען במיוחד אפגעגעבן געווארן צו זיי.

English translation 1323

And in particular — the matter of "be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it."

ובמיוחד - דער ענין פון "פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" 164.

English translation 1324

And as discussed many times — one must do this without calculations and limitations etc.,

וכמדובר כמ"פ - מ'דארף טאן אין דעם אן חשבונות און הגבלות וכו',

English translation 1325

"where will one take food to feed another child,"

וואו וועט מען נעמען מזון צו שפייזן נאך א קינד,

English translation 1326

and similar all these "claims" about this,

וכיו"ב די אלע "טענות" בזה,

English translation 1327

but one must rely on the calculations of the Almighty,

נאר מ'דארף זיך פארלאזן אויף די חשבונות פון דעם אויבערשטן,

English translation 1328

Who is "He who sustains the entire world with His goodness, with grace, with kindness, and with mercy,"

וואס ער איז "הזן את העולם כולו בטובו בחן בחסד וברחמים" 165,

English translation 1329

as every Jew says in the Grace After Meals to the Almighty,

ווי יעדער איך זאגט אין ברכת המזון צום אויבערשטן,

English translation 1330

which certainly one does not say "smoothly" so, Heaven forbid,

וואס זיכער זאגט מען דאס ניט "גלאט" אזוי ח"ו,

English translation 1331

but one means what one says,

נאר מ'מיינט וואס מ'זאגט,

English translation 1332

and consequently — there is no place to make a calculation of where one will take sustenance for another child,

ובמילא - האט קיין ארט ניט צו מאכן א חשבון וואו וועט מען נעמען מזונות פאר נאך א קינד,

English translation 1333

because the Almighty sustains "the entire world with His goodness, with grace, with kindness, and with mercy." And He has done so for five thousand seven hundred and three hundred years,

ווייל דער אויבערשטער שפייזט "את העולם כולו בטובו בחן בחסד וברחמים". און טוט דאס שוין פינף טויזנט זיבן הונדערט און דריי הונדערט יאר,

English translation 1334

and for yet several months — He will also sustain the newborn child,

מיט נאך כמה חדשים - וועט ער אויך שפייזן דעם ניי געבארענעם קינד,

English translation 1335

a boy or a girl!

א אינגעלע אדער מיידעלע!

English translation 1336

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1337

Through the fact that the Almighty "with His goodness, with grace, with kindness, and with mercy" will sustain the newborn child,

דורך דעם וואס דער אויבערשטער "בטובו בחן בחסד וברחמים" וועט שפייזן דעם ניי געבארענעם קינד,

English translation 1338

sustenance and the flow of blessings will come to all people in the entire world,

וועט צוקומען מזון והשפעת ברכות צו אלע מענטשן בכל העולם כולו,

English translation 1339

as is the nature of kindness,

ווי די טבע פון חסד איז,

English translation 1340

that when one bestows kindness, this arouses a flow of kindness to all without exception.

אז בשעת מ'איז משפיע חסד איז דאס מעורר השפעת חסד לכולם אן אויסנאם.

English translation 1341

As one sees this even in human nature:

ווי מ'זעט עס אפילו בטבע האדם:

English translation 1342

When one's attribute of kindness shines within him, this arouses a flow of kindness to all around him,

בשעת ביי אים איז מאיר מדת החסד שלו איז דאס מעורר השפעת חסד צו אלע ארום אים,

English translation 1343

and he is not particular to bestow kindness specifically to those in need of it,

און ער איז ניט מדקדק צו משפיע זיין חסד דוקא לזקוקים לזה,

English translation 1344

and he does not make calculations of how much kindness to bestow,

און מאכט ניט קיין חשבונות וויפל חסד צו משפיע זיין,

English translation 1345

but he bestows the kindness that he has to all,

נאר ער איז משפיע דעם חסד וואס ער האט לכולם,

English translation 1346

and furthermore — he seeks recipients and vessels to whom he can bestow kindness.

און נאכמער - ער זוכט מקבלים וכלים צו וועמען ער קען משפיע זיין חסד.

English translation 1347

All the more so that this is so regarding the attribute of kindness above,

עאכו"כ אז אזוי איז בנוגע מדת החסד דלמעלה,

English translation 1348

from the Almighty,

פון דעם אויבערשטן,

English translation 1349

that He bestows kindness to all,

אז ער איז משפיע חסד צו אלעמען,

English translation 1350

not only to those in need of it,

ניט נאר להזקוקים בזה,

English translation 1351

and not in a limited measure,

און ניט במדה מסויימת,

English translation 1352

but a flow of kindness without limitations. And He seeks out recipients and vessels to whom He can bestow kindness.

נאר השפעת חסד בלי הגבלות. און ער זוכט נאך אויס מושפעים ומקבלים וכלים צו וועמען ער קען משפיע זיין חסד.

English translation 1353

We see this with Abraham our father - that he was in the likeness of the attribute of kindness above

ווי מ'זעט עס ביי אברהם אבינו - וואס ער איז געווען בדוגמת מדת החסד דלמעלה

English translation 1354

(Therefore the attribute of kindness said: all the days that Abraham was in the world, I did not need to do my work, for Abraham stood and served in my place)

(דערפאר האט מדת חסד געזאגט כל ימי היות אברהם בעולם לא הוצרכתי אני לעשות מלאכתי שהרי אברהם עומד ומשמש במקומי 166)

English translation 1355

- he bestowed kindness to everyone without limitations,

- האט ער משפיע געווען חסד צו אלעמען בלי הגבלות,

English translation 1356

and he sought out recipients for this,

און האט אויסגעזוכט מקבלים לזה,

English translation 1357

until even Arabs,

ביז אפילו ערביים,

English translation 1358

until the flow of kindness consisted of giving them food and drink which becomes blood and flesh like his own flesh from that Arab,

ביז אז די השפעת החסד איז באשטאנען פון געבן זיי אכילה ושתי' וואס ווערט דם ובשר כבשרו פון דעם ערבי,

English translation 1359

because from the perspective of the attribute of kindness, the influence is to everyone without limitations.

ווייל מצד מדת החסד איז די השפעה לכולם בלי הגבלות.

English translation 1360

It follows,

קומט אויס,

English translation 1361

that through the matter of "be fruitful and multiply" and bringing additional children into the world,

אז ע"י דער ענין פון "פרו ורבו" און אריינברענגען נאך קינדער אין דער וועלט,

English translation 1362

women perform the greatest kindness for the entire world

טוען אויף נשים דעם גרעסטן חסד פאר כל העולם כולו

English translation 1363

[in addition to that which the very thing itself is the best thing and the best blessing,

[נוסף לזה וואס דער עצם זאך איז דער דבר הכי טוב וברכה הכי טובה,

English translation 1364

and through this comes a good to the entire Jewish people in particular,

און דורך דעם קומט צו א טובה לכל עם ישראל במיוחד,

English translation 1365

because through this they establish "houses of priesthood and Levites and royalty etc." ]

ווייל עי"ז שטעלן זיי אויף "בתי כהונה ולוי' ומלכות כו'" 167]

English translation 1366

- because through this they arouse the attribute of kindness above that the Almighty should bestow and sustain the new children,

- ווייל עי"ז זיינען זיי מעורר מדת החסד דלמעלה אז דער אויבערשטער זאל משפיע זיין און שפייזן די נייע קינדער,

English translation 1367

and consequently He is already also bestowing kindness to everyone without limitations!

ובמילא איז ער דעמולט שוין אויך משפיע חסד לכולם בלי הגבלות!

English translation 1368

This is particularly relevant in our time - when the state of the world is in a manner of "darkness shall cover the earth and thick darkness the nations",

וואס דאס איז נוגע במיוחד בזמננו - ווען דער מצב העולם איז באופן פון "החושך יכסה ארץ וערפל לאומים" 168,

English translation 1369

and the world shakes and trembles,

און די וועלט שאקלט זיך און טרייסלט זיך,

English translation 1370

and surely it will not touch Jews, as long as they hold onto Torah and commandments,

און זיכער וועט עס ניט אנרירן אידן. בשעת זיי האלטן זיך ביי תומ"צ,

English translation 1371

"all your deeds shall be for the sake of Heaven" and "in all your ways know Him",

"כל מעשיך יהיו לשם שמים" 169 און "בכל דרכיך דעהו" 170,

English translation 1372

but in practice the state of the world is thus - in such a time the flow of kindness from the Almighty to the entire world and to all inhabitants of the world is particularly relevant.

אבער בפועל איז אזוי דער מצב העולם - איז אין אזא זמן נוגע במיוחד השפעת החסד פון דעם אויבערשטן לכל העולם כולו ולכל יושבי העולם.

English translation 1373

Therefore now even more and even more strongly emphasized is the great benefit and kindness that women bring to the world - by bringing another child into the world,

דעריבער איז איצטער נאכמער און נאך שטארקער מודגש די גרויסע תועלת וחסד וואס נשים ברענגען דער וועלט - דורך אריינברענגען נאך א קינד אין דער וועלט,

English translation 1374

and through this arousing the attribute of kindness above.

ועי"ז מעורר זיין מדת החסד דלמעלה.

English translation 1375

One sees the greatness in this:

זעט מען די גדלות בזה:

English translation 1376

Through that which a woman brings even one single child into the world - she brings a flow of kindness from the Almighty to everyone,

דורך דעם וואס אן אשה ברענגט אריין אפילו איין און איינציקן קינד אין דער וועלט - ברענגט זי השפעת חסד פון דעם אויבערשטן צו אלעמען,

English translation 1377

and He seeks out recipients and those influenced to whom to bestow kindness!

און ער זוכט אויס מקבלים ומושפעים צו וועמען משפיע זיין חסד!

English translation 1378

In addition to the general great benefit that women bring to the entire world - there is also the great benefit that they bring specifically to their husbands and to their own home:

נוסף צו דער כללות'דיקער תועלת גדולה וואס נשים ברענגען דער גאנצער וועלט - איז אויך דא די תועלת גדולה וואס זיי ברענגען במיוחד צו זייערע מענער און צו דעם אייגענעם הויז:

English translation 1379

The Gemara explains the matter that a woman is a "helper opposite him" to her husband

די גמרא 171 איז מסביר דער ענין אז אן אשה איז אן "עזר כנגדו" צו איך מאן

English translation 1380

("I will make him a helper opposite him"):

("אעשה לו עזר כנגדו" 162):

English translation 1381

"In what way does a woman help a man..

"במה אשה עוזרתו לאדם..

English translation 1382

A man brings wheat - he chews wheat

אדם מביא חיטין חיטין כוסס

English translation 1383

(literally),

(בתמי' 172),

English translation 1384

flax - he wears flax

פשתן פשתן לובש

English translation 1385

(literally)

(בתמי')

English translation 1386

(But does a man eat wheat as it is and wear flax as it is?) No,

(וכי אדם אוכל חיטין כמות שהן ולובש פשתן כמות שהוא 173), לא,

English translation 1387

she enlightens his eyes and sets him on his feet."

נמצאת מאירה עיניו ומעמידתו על רגליו".

English translation 1388

All physical matters come because it is so in spirituality:

אלע ענינים בגשמיות קומען דערפאר וואס אזוי איז עס ברוחניות:

English translation 1389

Why is a woman "enlightening his eyes and setting him on his feet" physically

פארוואס איז אן אשה "מאירה עיניו ומעמידתו על רגליו" בגשמיות

English translation 1390

(through that which she makes from the wheat bread to eat,

(דורך דעם וואס זי מאכט פון די חטים לחם לאכול,

English translation 1391

and from flax a garment to wear etc.)

און פון פשתן א בגד ללבוש וכו')

English translation 1392

- because it is so in spirituality:

- ווייל אזוי איז עס ברוחניות:

English translation 1393

The "helper opposite him",

דער "עזר כנגדו",

English translation 1394

the woman,

די אשה,

English translation 1395

brings about peace in the home and a state of tranquility in the home,

טוט אויף שלום בית און א מצב של מנוחה בבית,

English translation 1396

so that the man can study Torah in tranquility without disturbances in his home.

אזוי אז דער איש זאל קענען לערנען תורה במנוחה אָן בלבולים אין זיין שטוב.

English translation 1397

And this is in the study hall - because "you shall know that your tent is at peace etc.",

ועד"ז אין ביהמ"ד - ווייל "וידעת כי שלום אהליך גו'" 174,

English translation 1398

he knows that he has a wife at home who "the wisdom of women builds her house",

ער ווייסט אז ער האט אן אשה אין שטוב וואס "חכמות אשה בנתה ביתה" 175,

English translation 1399

and she ensures that there should be peace in the home and peace in your tent etc.

און זי באווארנט אז עס זאל זיין שלום בית ושלום אהליך כו'.

English translation 1400

This matter is even more emphasized on the day of Shabbat - and from this there is a wonderful lesson:

דער ענין איז נאכמער מודגש ביום השבת - און דערפון האט מען א לימוד נפלא:

English translation 1401

The six weekdays and the day of Shabbat are in the likeness of bestower and recipient,

די ששת ימי השבוע און יום השבת זיינען בדוגמת משפיע ומקבל,

English translation 1402

that is Zeir Anpin and Malchut,

ז"א און מלכות,

English translation 1403

husband and wife. And simply, the bestower is seemingly higher than the recipient, therefore he can bestow to him.

איש ואשה. ובפשטות שטייט דער משפיע לכאורה העכער ווי דער מקבל וואס דערפאר קען ער צו אים משפיע זיין.

English translation 1404

When one contemplates, however, the matter of Shabbat in relation to the weekdays,

בשעת מ'טראכט זיך אבער אריין אין ענין השבת ביחס לימי השבוע,

English translation 1405

and the words of the Zohar on this,

ודברי הזהר בזה,

English translation 1406

that from Shabbat all the days are blessed. And in the sefirot - that Binah,

אז שבת מיני' מתברכין כולהו יומין. ובספירות - אז בינה,

English translation 1407

"the mother of the children",

"אם הבנים",

English translation 1408

blesses Zeir Anpin,

איז מברך ז"א,

English translation 1409

and simply - that the service of the weekdays and the power of influence that they have to bestow to the recipient

ובפשטות - אז די עבודה בימי השבוע און דער כח ההשפעה וואס זיי האבן צו משפיע זיין צו דעם מקבל

English translation 1410

(the coming Shabbat)

(דעם קומענדיקן שבת)

English translation 1411

comes through the power and through the drawing of blessing from Shabbat - it turns out that the woman

קומט בכח וע"י המשכת ברכה פון שבת - קומט גאר אויס אז די אשה

English translation 1412

(in the likeness of Shabbat,

(בדוגמת שבת,

English translation 1413

Malchut),

מלכות),

English translation 1414

the recipient,

דער מקבל,

English translation 1415

bestows blessing and flow to the husband

איז משפיע ברכה והמשכה צו דעם איש

English translation 1416

(in the likeness of the weekdays,

(בדוגמת ימי השבוע,

English translation 1417

Zeir Anpin),

ז"א),

English translation 1418

the bestower!

דער משפיע!

English translation 1419

From this is understood simply the lesson for Jewish women - the greatness of the responsibility that lies upon them to fulfill their great mission and role.

דערפון איז מובן בפשטות דער לימוד פאר נשים בישראל - דער גודל האחריות וואס ליגט אויף זיי צו דורכפירן זייער גרויסער שליחות ותפקיד.

English translation 1420

And this is also regarding Jewish women who prepare themselves to get married and establish their own homes in Israel and have their own children and be "the mother of the children is joyful" - this itself

ועד"ז אויך בנוגע לבנות ישראל וואס גרייטן זיך צו חתונה האבן און אויפשטעלן די אייגענע בתים בישראל און האבן אייגענע קינדער און זיין "אם הבנים שמחה" 176 - איז דאס גופא

English translation 1421

(that they prepare themselves for this)

(וואס זיי גרייטן זיך לזה)

English translation 1422

is the beginning of the matter.

איז די התחלה בדבר.

English translation 1423

And all the more so and certainly from "a good thought the Holy One, blessed be He, joins to action",

ובמכ"ש וק"ו פון "מחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה" 177,

English translation 1424

as is known the explanation of this, that when one has a good thought, the Most High provides the vessels,

כידוע הפירוש בזה 178 אז בשעת מ'האט א מחשבה טובה שטעלט צו דער אויבערשטער די כלים,

English translation 1425

"and He will sustain you",

"והוא 179 יכלכלך" 180,

English translation 1426

so that the thought should come down into actual deed. But in actuality, the deed is the deed of man

אז דער מחשבה זאל אראפקומען אין מעשה בפועל. אבער בפועל איז דער מעשה - מעשה האדם

English translation 1427

(not the deed of the Holy One, blessed be He),

(ניט מעשה הקב"ה),

English translation 1428

because the intention is that he should perform his service in actual deed,

ווייל די כוונה איז אז ער זאל טאן עבודתו במעשה בפועל,

English translation 1429

only in this there are both advantages:

נאר בזה זיינען דא ביידע מעלות:

English translation 1430

the deed of man below,

מעשה האדם דלמטה,

English translation 1431

and together with this the power from above that provided the vessels.

וביחד עם זה דער כח דלמעלה וואס האט צוגעשטעלט די כלים.

English translation 1432

All the more so regarding Jewish women, who not only have the good thought to establish their own homes,

עאכו"כ בנוגע לבנות ישראל וואס ניט נאר וואס זיי האבן די מחשבה טובה צו אויפשטעלן זייערע אייגענע שטיבער,

English translation 1433

but they already receive in actual deed the education for this - this is certainly more than "joins to action".

נאר זיי באקומען שוין במעשה בפועל דער חינוך לזה - איז דאס זיכער נאכמער ווי "מצרפה למעשה".

English translation 1434

Consequently, Jewish women must also know and prepare themselves for the great mission that has been given to them - to engage both in their homes,

במילא דארפן אויך בנות ישראל וויסן און זיך גרייטן צו דער גרויסעו שליחות וואס מ'האט זיי געגעבן - צו אויפטאן סיי בבתים שלהם,

English translation 1435

for their families and children,

פאר זייערע מפשחות און קינדער,

English translation 1436

and also for the entire world,

און סיי פאר כל העולם כולו,

English translation 1437

as mentioned above.

כנ"ל.

English translation 1438

Based on the above - that Jews must engage in the entire world - one can also understand, possibly, the instruction from the Zohar of our portion, and particularly according to what is explained in the note of my father on this:

ע"פ הנ"ל - אז אידן דארפן אויפטאן בכל העולם כולו - קען מען אויך פארשטיין בדרך אפשר די הוראה פון זהר פרשתנו ובפרט ע"פ המבואר אין דער הערה פון טאטן על זה:

English translation 1439

Since we are close to the coming of our righteous Mashiach,

וויבאלד אז מ'שטייט נאענט צו ביאת משיח צדקנו,

English translation 1440

the eve of Shabbat after midday,

ערב שבת אחר חצות,

English translation 1441

there must be the "those who taste life merit" of all the matters mentioned above.

דארף זיין דער "טועמי' חיים זכו" פון אלע ענינים דלע"ל.

English translation 1442

And moreover - we must do all that is dependent on us to hasten the redemption - by engaging through our deeds and our service as much as we can as preparation for the redemption.

און נאכמער - מ'דארף טאן כל התלוי בנו צו מזרז זיין די גאולה - דורך אויפטאן ע"י מעשינו ועבודתינו וויפל מ'קען אלס צוגרייטונג צו דער גאולה.

English translation 1443

Therefore, now there is even more emphasis

דעריבער ליגט איצטער נאכמער הדגשה

English translation 1444

(in addition to the emphasis in general)

(נוסף צו די הדגשה בכלל)

English translation 1445

that a person should engage in the entire world,

אז א איך זאל אויפטאן בכל העולם כולו,

English translation 1446

also with the nations of the world - from the aspect of "those who taste life merit" and as preparation for the state mentioned above when it will be "for then I will turn to the peoples a pure language, that they may all call upon the name of the Lord, to serve Him with one accord",

אויך מיט אוה"ע - מצד "טועמי' חיים זכו" און אלס הכנה צו דעם מצב דלע"ל ווען ס'וועט זיין "אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה' לעבדו שכם אחד",

English translation 1447

"and the kingdom shall be the Lord's" etc.

"והיתה לה' המלוכה" וכו'.

English translation 1448

And as has been spoken many times at length.

וכמדובר כמ"פ בארוכה.

English translation 1449

And as is also emphasized regarding Yaakov - that he effected that in Lavan's house there should be children

וכמודגש אויך בא יעקב - וואס ער האט גע'פועל'ט אז בא לבן זאלן זיין בנים

English translation 1450

(as related in the Zohar)

(כמסופר בזהר)

English translation 1451

- that he said to Esav "until I come to my lord, to Seir",

- אז ער האט געזאגט עשו'ן "עד אשר אבוא אל אדוני שעירה" 181,

English translation 1452

which will ultimately be "in the days of Mashiach, as it is said, 'And saviors shall come up on Mount Zion to judge the mount of Esav, and the kingdom shall be the Lord's'". One sees that ultimately there must and will be the clarification of the world and the clarification of the nations.

וואס דאס וועט סו"ס זיין "בימי 182 המשיח שנאמר ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו והיתה לה' המלוכה". זעט מען אז סו"ס דארף און וועט זיין דער בירור העולם ובירור האומות.

English translation 1453

Among the nations of the world themselves, there are levels,

אין די אומות העולם גופא זיינען פאראן דרגות,

English translation 1454

and correspondingly there are levels in the clarification of the nations and the clarification of the world. And in general, three levels:

ובהתאם לזה זיינען פאראן דרגות אין בירור האומות ובירור העולם. ובכללות דריי דרגות:

English translation 1455

(a) The level of "strangers":

(א) די דרגא פון "זרים":

English translation 1456

They remain gentiles in their simple sense,

זיי בלייבן גוים כפשוטם,

English translation 1457

and they are strangers and have no direct connection with Jews. The clarification among them must be only in the manner of "and strangers shall stand and shepherd your flocks",

און זיינען זר און האבן ניט קיין שייכות ישרה מיט אידן. דארף דער בירור בהם זיין נאר באופן פון "ועמדו זרים ודעו צאנכם",

English translation 1458

but even afterwards they remain "strangers".

אבער אויך דערנאך בלייבן זיי "זרים".

English translation 1459

(b) A higher level - those who are on the level of a resident alien,

(ב) א העכערע דרגא - די וואס זיינען בדרגת גר תושב,

English translation 1460

which is already "a partial conversion"

וואס דאס איז שוין "קצת גירות"

English translation 1461

(as mentioned in the section)

(כנ"ל ס"ל)

English translation 1462

- whose clarification is in a manner that one effects upon them that they should fulfill the seven commandments of the children of Noah.

- וואס בירורם איז באופן אז מ'פועל'ט אויף זיי אז זיי זאלן מקיים זיין די ז' מצוות דבני נח.

English translation 1463

(ג) די העכסטע דרגא בבירור - א גר צדק,

English translation 1464

which is conversion according to law,

וואס דאס איז גיור כהלכה,

English translation 1465

that one transforms the gentile into a Jew.

אז מ'מאכט איבער דעם גוי צו א ישראל.

English translation 1466

An example of this is the matter of "many from the peoples of the land became Jews

נובדוגמא לזה איז דער ענין פון "רבים 183 מעמי הארץ מתיהדים

English translation 1467

(converted)

(מתגיירים 184)

English translation 1468

for the fear of the Jews fell upon them",

כי נפל פחד היהודים עליהם",

English translation 1469

according to the interpretation of the Rema that "the fear of the Jews" is the fear of the Lord,

כפירוש הרמ"א 185 אז "פחד היהודים" איז פחד ה',

English translation 1470

meaning that the fear of the Lord that came from Mordechai and the Jews fell upon them).

ד.ה. אז דער פחד ה' בא מרדכי און אידן נפל עליהם).

English translation 1471

And it can be said that in general these are the two levels of clarification of Lavan and of Yitro discussed in the Zohar

וי"ל אז בכללות זיינען דאס די צוויי דרגות הבירור פון לבן און פון יתרו המדובר אין דעם זהר

English translation 1472

(and in the note on this):

(און אין דער הערה ע"ז):

English translation 1473

Lavan was before the giving of the Torah,

לבן איז געווען לפני מתן תורה,

English translation 1474

when at that time it was applicable to clarify him only in the manner of "and strangers shall stand and shepherd your flocks",

וואס דעמולט איז שייך אים מברר זיין נאר בדוגמת "ועמדו זרים ורעו צאנכם",

English translation 1475

but not that he should become a convert. Therefore, Yaakov's action and influence upon him was only a clarification in such a manner,

אבער ניט אז ער זאל ווערן א גר. דעריבער איז פעולת והשפעת יעקב בו געווען נאר א בירור באופן כזה,

English translation 1476

but not that he and his sons converted.

אבער ניט אז ער ובניו האבן זיך מגייך געווען.

English translation 1477

However, Yitro came to Moshe after the giving of the Torah - when at the giving of the Torah there were all

משא"כ יתרו איז געקומען צו משה'ן נאך מתן תורה - וואס בא מ"ת זיינען געווען כל

English translation 1478

(the souls)

(הנשמות)

English translation 1479

that were destined to be created

העתידים להבראות

English translation 1480

(as explained in Pirkei DeRabbi Eliezer)

(כמבואר בפדר"א 186)

English translation 1481

also the souls of converts - therefore Moshe was able to clarify him in the highest manner that he should convert

אויך נשמות הגרים 187 - דעריבער האט אים משה געקענט מברר זיין אויפן העכסטן אופן אז ער זאל זיך מגייר זיין

English translation 1482

(a righteous convert).

(גר צדק).

English translation 1483

The lesson from this:

די הוראה דערפון:

English translation 1484

Standing very close to the coming of Moshiach Tzidkeinu, one must do especially in the clarification of the nations and the clarification of the world,

שטייענדיק זייער נאענט צו ביאת משיח צדקנו דארף מען טאן במיוחד אין בירור האומות ובירור העולם,

English translation 1485

in all the aforementioned manners,

בכל האופנים הנ"ל,

English translation 1486

according to the level of the nations:

בהתאם צו די דרגא פון די אומות:

English translation 1487

Those who are related to becoming a convert - because their souls were at the Giving of the Torah - one must convert them. From where does one know who they are? There are the aspects according to Halacha of how one converts a convert,

די וואס זיינען שייך צו נתגייר ווערן - ווייל זייערע נשמות זיינען געווען בא מ"ת - דארף מען זיי מגייר זיין. פון וואנעט ווייסט מען ווער זיי זיינען? זיינען דא די בחינות ע"פ הלכה ווי מ'איז מגייר א גר,

English translation 1488

he must go through all the aspects,

ער דארף דורכגיין אלע בחינות,

English translation 1489

one must inform him "some of the light commandments and some of the severe commandments" with the rest of the aspects in this,

מען דארף אים מודיע זיין "מקצת 189 מצות קלות ומקצת מצות חמורות" 190 מיט שאר הבחינות בזה 191,

English translation 1490

and then one knows that he is related to converting himself,

און דעמולט ווייסט מען אז ער איז שייך צו זיך מגייר זיין,

English translation 1491

because he is a convert who converted,

ווייל ער איז א גר שנתגייר,

English translation 1492

since his soul was at the Giving of the Torah.

וויבאלד אז נשמתו איז געווען בא מ"ת.

English translation 1493

The gentiles who are not related to this clarification - one must speak with them about fulfilling their seven commandments of the children of Noah with all their branches and details,

די גוים וואס זיינען ניט שייך לבירור זו - דארף מען מיט זיי רעדן וועגן מקיים זיין זייערע ז' מצוות דבני נח עם כל הסעיפים והפרטים שבהן 192,

English translation 1494

as the explicit ruling in the Rambam:

כפס"ד מפורש ברמב"ם 193:

English translation 1495

"Moshe Rabbeinu commanded from the mouth of the Almighty to compel all the inhabitants of the world to accept the commandments that the children of Noah were commanded."

"צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח".

English translation 1496

And as discussed many times,

וכמדובר כמ"פ,

English translation 1497

that now there is the full possibility to do this

אז איצטער איז דא די פולע מעגלעכקייט דאס צו טאן

English translation 1498

(not as in previous generations),

(ניט ווי בדורות שלפנ"ז),

English translation 1499

and especially in this country where several of the seven commandments etc. are engraved in the laws of the country.

ובפרט במדינה זו וואו ס'איז חקוק אין די חוקי המדינה כמה פון די ז' מצוות וכו'.

English translation 1500

And now there is a situation that when one will do it in a manner of "to compel" in pleasant ways and in ways of peace,

און איצטער איז א מצב אז בשעת מ'וועט עס טאן באופן פון "לכוף" בדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 1501

and tell the non-Jew that he must fulfill them not

און זאגן דעם ניט איד אז ער דארף זיי מקיים זיין ניט

English translation 1502

(only)

(נאר)

English translation 1503

for the settlement of the world but "because the Holy One, blessed be He, commanded them in the Torah and made them known to us through Moshe Rabbeinu",

צוליב ישוב העולם נאר "מפני שצוה בהן הקב"ה בתורה והודיענו על ידי משה רבינו" 194,

English translation 1504

because the Almighty Himself commanded him

ווייל דער אויבערשטער אליין האט עס אים אנגעזאגט

English translation 1505

(through Moshe Rabbeinu)

(ע"י משה רבינו)

English translation 1506

- one will certainly effect upon him:

- וועט מען זיכער פועל'ן אויף אים:

English translation 1507

The spark of Moshe that is in every Jew must only approach the gentile and speak with him in a manner of "to compel" in pleasant ways and in ways of peace - that he should know that the Almighty thinks especially about him

דער ניצוץ משה שבכאו"א מישראל 195 דארף נאר צוגיין צום גוי און רעדן מיט אים באופן פון "לכוף" בדרכי נועם ובדרכי שלום - אז ער זאל וויסן זיין אז דער אויבערשטער טראכט במיוחד וועגן אים

English translation 1508

(the gentile)

(דעם גוי)

English translation 1509

where he is located,

וואו ער געפינט זיך,

English translation 1510

and wants

און וויל

English translation 1511

(as the Almighty commanded)

(ווי דער אויבערשטער האט אנגעזאגט)

English translation 1512

that he should fulfill the seven commandments with their branches and details,

אז ער זאל מקיים זיין די ז' מצוות עם הסעיפים והפרטים שלהם,

English translation 1513

matters that the gentile himself understands - "Do not steal",

ענינים וואס דער גוי אליין פארשטייט - "לא תגנוב",

English translation 1514

"Do not covet",

"לא תחמוד",

English translation 1515

all the more so "Do not murder",

עאכו"כ "לא תרצח",

English translation 1516

and faith in G-d

און אמונה בה'

English translation 1517

[about which also gentiles are commanded. However, regarding partnership there is a dispute whether the children of Noah were commanded],

[וואס אויך גוים זיינען נצטווה על זה. נאר בנוגע לשיתוף איז דא א שקו"ט צי נצטוו ב"נ 196),

English translation 1518

and about this honoring father and mother,

ועד"ז כיבוד אב ואם,

English translation 1519

which is a rational commandment,

וואס איז א מצוה שכלית,

English translation 1520

and so forth,

וכיו"ב,

English translation 1521

and tell the gentile that he must fulfill it because the Almighty Himself commanded him

און זאגן דעם גוי אז ער דארף עס מקיים זיין ווייל דער אויבערשטער אליין האט עס אים אנגעזאגט

English translation 1522

(through Moshe Rabbeinu) -

(ע"י משה רבינו) -

English translation 1523

It is certain that with such an approach it will be accepted by the gentile and one will effect upon him. And he will even thank for it,

איז זיכער אז מיט אזא צוגאנג ווערט עס נתקבל באם גוי און מ'פועל'ט אויף אים. און ער וועט נאך אפדאנקען דערפאר,

English translation 1524

and consequently there will also come from this a benefit for Jews

ובמילא וועט דערפון ארויסקומען אויך א תועלת פאר אידן

English translation 1525

(as discussed many times).

(כמדובר כמ"פ 197).

English translation 1526

Regarding receiving weapons from the nations of the world, to our sorrow one does not always receive this. And this is not the place to speak about a distressing matter. But regarding effecting upon gentiles that they should accept upon themselves the seven commandments and all their branches - one can effect this,

בנוגע צו באקומען נשק פון אוה"ע איז לצערינו באקומט מען דאס ניט אלע מאל. ואין כאן מקומו לדבר וועגן א דבר המצער. אבער בנוגע צו פועל'ן אויף גוים אז זיי זאלן אננעמען אויף זיך די ז' מצוות וכל הסעיפים שבהן - קען מען דאס פועל'ן,

English translation 1527

as has been seen in practice.

ווי מ'האט געזען בפועל.

English translation 1528

Parenthetical remark:

מאמר המוסגר:

English translation 1529

In contrast to this, there is another conduct, G-d forbid - those who want to bribe a gentile so that he should help one Jew against another Jew, G-d forbid!...

לעומת זה איז דא אן אנדער הנהגה ר"ל - די וואס ווילן געבן שוחד א גוי אז ער זאל העלפן איין איד קעגן א צווייטן אידן ר"ל!...

English translation 1530

Which will certainly not be accepted by the gentile - because he himself knows what is written in the Torah

וואס דאס ווערט זיכער ניט נתקבל באם גוי - ווייל ער ווייסט אליין וואס עס שטייט אין תורה

English translation 1531

(only he knows it in English)

(נאר ער ווייסט עס אויף ענגליש)

English translation 1532

"And I will bless those who bless you" and also the end of the verse. Consequently, such conduct will not be accepted by the gentile,

"ואברכך מברכיך" 198 און אויך דער סיום הפסוק. במילא וועט אזא הנהגה ניט נתקבל ווערן באם גוי,

English translation 1533

and if one then has troubles,

און אויב מ'האט דערנאך צרות,

English translation 1534

the gentile will say that one brought it upon oneself because one wanted to touch another Jew...

וועט דער גוי זאגן אז מ'האט עס אליין אנגעבראכט אויף זיך וויבאלד אז מ'האט געוואלט אנרירן א צווייטן אידן...

English translation 1535

And in addition, one even uses Torah to do such things,

און דערצו נוצט מען נאך תורה צו אפטאן אזוינע זאכן,

English translation 1536

that according to Torah, as it were, one must touch another Jew,

אז ע"פ תורה כביכול דארף מען אנרירן א צווייטן אידן,

English translation 1537

and threaten that one will inform on him etc. - when in the Torah it is written that "all Jews are presumed to be of kosher lineage",

און מאיים זיין אז מ'וועט אויף אים מסר'ן וכו' - ווען אין תורה שטייט אז "כל ישראל בחזקת כשרות" 199,

English translation 1538

and even if he sinned - "even though he sinned, he is a Jew"

און אפילו אויב חטא - איז "אע"פ שחטא ישראל הוא" 200

English translation 1539

[Israel is an acronym for "there are six hundred thousand letters to the Torah"].

[ישראל ר"ת יש ששים ריבוא אותיות לתורה 201].

English translation 1540

They use Torah not for its own sake. Which is the most degraded thing - this is like the well-known parable that I do not want to mention - "one who grabs the head of the king etc."...

זיי נוצן תורה שלא לשמה. וואס דאס איז דער דבר הכי ירוד - דאס איז אזוי ווי דער משל הידוע וואס איך וויל ניט דערמאנען - "אוחז בראשו של מלך וכו'" 202...

English translation 1541

After the parenthetical remark - in our time especially is a time conducive to speak with gentiles about their seven commandments and when one speaks in a suitable manner - it will be accepted by them. And from this specifically there will also come a benefit for Jews

לאחר מאמר המוסגר - בזמננו במיוחד איז א זמן מסוגל צו רעדן מיט גוים וועגן זייערע ז' מצוות און בשעת מ'רעדט באופן המתאים - וועט עס בא זיי נתקבל ווערן. און דערפון דוקא וועט אויך ארויסקומען א תועלת פאר אידן

English translation 1542

(as above).

(כנ"ל).

English translation 1543

And may it be His will that through the service of refining the nations, there will be, even during the time of exile, the fulfillment of "And kings shall be your attendants and their queens your nursemaids,"

ויה"ר אז דורך די עבודה בבירור האומות וועט זיין נאך בזמן הגלות דער "והיו מלכים אומניך ושרותיהם מניקותיך",

English translation 1544

as the incident in tractate Zevachim.

כמעשה רב במס' זבחים 203,

English translation 1545

And this prepares further the world for the fulfillment of the prophecy "For then I will turn to the peoples a pure language, that they may all call upon the name of the Lord, to serve Him with one accord,"

און דאס גרייט נאכמער צו די וועלט צו קיום היעוד "אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה' לעבדו כולם שכם אחד",

English translation 1546

"And the kingdom shall be the Lord's,"

"והיתה לה' המלוכה",

English translation 1547

in the true and complete redemption.

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1548

And all this — immediately and forthwith,

וכל זה - תיכף ומיד ממש,

English translation 1549

in a single moment,

ברגעא חדא,

English translation 1550

as discussed numerous times — one takes hold and finds oneself together with our righteous Mashiach in our holy land,

כמדובר כמ"פ - מ'גיט זיך א כאפ און מ'געפינט זיך צוזאמען מיט משיח צדקנו אין ארצנו הקודשה,

English translation 1551

"a land which the Lord your God cares for; the eyes of the Lord your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year,"

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 204,

English translation 1552

and there specifically in Jerusalem, the holy city,

און דארטן גופא אין ירשלים עיר הקודש,

English translation 1553

"the city of the great King,"

"קרית מלך רב" 205,

English translation 1554

may it be built and established speedily in our days, Amen.

תבנה ותכונן במהרה בימינו אמן,

English translation 1555

And in the future, Jerusalem will spread out over all the land of Israel,

ועתידה ירושלים שתתפשט בכל ארץ ישראל 206,

English translation 1556

and there specifically — to the Temple Mount,

און דארט גופא - להר הבית,

English translation 1557

and into "the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,"

און אין "מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 1558

when "the Lord shall reign forever and ever."

ווען "ה' ימלוך לעולם ועד",

English translation 1559

Speedily, in our actual days.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1560

The explanation in Rashi's commentary — in brief:

דער ביאור בפרש"י - בקיצור:

English translation 1561

When one learns the verse "And all the people answered together," there is no necessity that from "And all the people answered" it is proven that "there was not among them a mute" — because in the preceding verse it is stated "And Moses came and called the elders of the people and set before them all these words,"

ווען מ'לערנט דעם פסוק "ויענו כל העם יחדיו" איז ניטא קיין הכרח אז פון "ויענו כל העם" איז מוכח אז "לא הי' בהם אלם" - ווייל בפסוק לפנ"ז שטייט "ויבוא משה ויקרא לזקני העם וישם לפניהם גו'",

English translation 1562

consequently, one could say that the verse then states "And all the people answered"

במילא קען מען זאגן אז דער פסוק זאגט דערנאך "ויענו כל העם"

English translation 1563

(not in order to say that "there was not among them a mute,"

(ניט בכדי זאגן אז "לא הי' בהם אלם",

English translation 1564

but rather to teach another thing —)

נאר צוליב לערנען א צווייטע זאך -)

English translation 1565

in order to negate that here it is no longer speaking only about the elders of the people but about all the people. But not that "all the people" intends to innovate that literally everyone answered because the giving of the Torah caused that "there was not among them a mute."

בכדי שולל זיין אז דא רעדט זיך שוין ניט נאר וועגן זקני העם נאר וועגן כל העם. אבער ניט אז "כל העם" מיינט צו מחדש זיין אז אלע ממש האבן געענטפערט מצד דעם וואס מ"ת האט גע'פועל'ט אז "לא הי' בהם אלם".

English translation 1566

However, when one comes to the verse "And all the people saw the sounds," there is no other thing that "all" comes to teach,

משא"כ ווען מ'קומט צום פסוק "וכל העם רואים גו'" איז דא ניטא קיין אנדער זאך וואס "כל" קומט לערנען,

English translation 1567

except for the matter that "it teaches that there was not among them a single blind person."

חוץ דער ענין אז "מלמד שלא הי' בהם אחד סומא".

English translation 1568

And since here Rashi already has a necessity from the plain meaning of Scripture that the verse "teaches" that there was a miracle that the giving of the Torah effected a correction also in the physical body of the Jewish people

און וויבאלד אז דא האט שוין רש"י א הכרח בפשוטו של מקרא אז דער פסוק "מלמד" אז ס'איז געווען א נס אז מ"ת האט גע'פועל'ט א תיקון אויך בגשמיות הגוף פון אידן

English translation 1569

(that there was not among them a single blind person),

(שלא הי' בהם אחד סומא),

English translation 1570

one can already also learn simply that from what it says earlier "And all the people answered," one learns that "there was not among them a mute."

קען מען שוין אויך לערנען בפשטות אז דערפון וואס עס שטייט פריער "ויענו כל העם" לערנט מען אז "לא הי' בהם אלם".

English translation 1571

And likewise, from what it says further "We will do and we will hear," one learns that "there was not among them a deaf person."

ועד"ז דערפון וואס עס שטייט ווייטער "נעשה ונשמע" לערנט מען אז "לא הי' בהם חרש".

English translation 1572

Regarding, however, the other two matters that are stated in the Mechilta, that "there was not among them lame people, as it is said 'and they stood at the foot of the mountain'" and "there was not among them fools, as it is said 'You have been shown to know'" — according to the plain meaning, there is no necessity from these verses that it was so:

בנוגע אבער צו די אנדערע צוויי זאכן וואס שטייען אין מכילתא אז "לא הי' בהם חיגרים שנאמר ויתיצבו בתחתית ההר" און "לא הי' בהם טיפשים שנאמר אתה הראת לדעת" - איז ע"ד הפשט ניטא קיין הכרח פון די פסוקים אז אזוי איז געווען:

English translation 1573

Regarding lame people, "and they stood" is possible with firmness,

אויך בא חיגרים איז שייך "ויתיצבו" בתוקף,

English translation 1574

in this there is no difference between lame people and others,

אין דעם איז ניטא קיין נפק"מ צווישן חיגרים און אנדערע,

English translation 1575

because even a lame person can stand firmly;

ווייל אויך א חיגר קען שטיין בתוקף;

English translation 1576

the difference between them is only regarding walking,

דער חילוק ביניהם איז נאר בנוגע להליכה,

English translation 1577

so if it had stated walking regarding "all the people," from this there would have been a necessity that there were no lame people,

איז אויב עס וואלט געשטאנען הליכה בנוגע "כל העם" וואלט דערפון געווען א הכרח אז עס זיינען ניט געווען קיינע חיגרים,

English translation 1578

but from "and they stood at the foot of the mountain" there is no necessity.

אבער פון "ויתיצבו בתחתית ההר" איז ניטא קיין הכרח.

English translation 1579

Similarly, from "You have been shown to know" there is no necessity according to the plain meaning that "there was not among them fools" — because "to know" is applicable

אזוי אויך פון "אתה הראת לדעת" איז ניטא קיין הכרח ע"ד הפשט אז "לא הי' בהם טיפשים" - ווייל "לדעת" איז שייך

English translation 1580

(according to the plain meaning)

(ע"ד הפשט)

English translation 1581

also to the greatest fool,

אויך בא דעם טיפש הכי גדול,

English translation 1582

for the greatest fool saw at that time the splitting of the Red Sea and all the miracles just as the greatest sage saw them,

ווארום דער טיפש הכי גדול האט דעמולט געזען קרי"ס און די אלע נסים אזוי ווי דער גרעסטער חכם האט עס געזען,

English translation 1583

consequently, "to know" was applicable to him.

במילא איז ביי אים געווען שייך "לדעת".

English translation 1584

This is, however, all according to the plain meaning

דאס איז אבער אלץ ע"ד הפשט

English translation 1585

(that there is no necessity that "there was not among them fools"),

(אז ס'איז ניטא קיין הכרח אז "לא הי' בהם טיפשים"),

English translation 1586

but according to the halachah

אבער ע"ד ההלכה

English translation 1587

(the method of study of the Mechilta)

(דרך לימוד המכילתא)

English translation 1588

— how a Jew must conduct himself in practice,

- וואס אזוי דארף זיך א איד פירן בפועל,

English translation 1589

and also Rashi himself says that "I have come only for the plain meaning of Scripture,"

און אויך רש"י אליין זאגט 207 אז "אני לא באתי אלא לפשוטו של מקרא",

English translation 1590

meaning that regarding practical halachah, how a Jew must conduct himself, he must look in the halachah

ד.ה. אז בנוגע להלכה בפועל ווי א איד דארף זיך פירן דארף ער קוקן אין הלכה

English translation 1591

(not in Rashi's commentary)

(ניט אין פרש"י)

English translation 1592

— in the halachah

- איז אין הלכה

English translation 1593

(Mechilta)

(מכילתא)

English translation 1594

it is stated that "there was not among them fools,"

שטייט אז "לא הי' בהם טיפשים",

English translation 1595

meaning that one must strive not to be a fool,

ד.ה. אז מ'דארף זיך משתדל זיין ניט זיין א טיפש,

English translation 1596

but rather a wise person!

נאר א חכם!

English translation 1597

And at the time of "a wise person's heart is to his right," one then also transforms "a fool's heart is to his left,"

ובשעת "לב חכם לימינו" 208 איז מען דעמולט אויך מהפך דעם "לב כסיל לשמאלו" 208,

English translation 1598

until in a manner of transformation,

ביז אין או אופן פון אתהפכא,

English translation 1599

as the Baal Shem Tov interprets "Turn away from evil and do good" — "meaning that he should make from evil good,"

כפירוש הבעש"ט 209 אין "סור מרע ועשה טוב" 210 - "פירוש שיעשה מרע טוב",

English translation 1600

"with all your heart — with both your inclinations,"

"בכל לבבך 211 - בשני יצריך" 212,

English translation 1601

Until one effects thus not only regarding the "fool's heart" in itself, but also in the world — among the nations of the world,

ביז אז מ'פועל'ט אזוי ניט נאר בנוגע דעם "לב כסיל" בא זיך. נאר אויך בעולם - בא אוה"ע,

English translation 1602

that one prepares the world for the state of "And the kingdom shall be the Lord's,"

אז מ'גרייט צו די וועלט צו דעם מצב פון "והיתה לה' המלוכה",

English translation 1603

that in the entire world, Divinity is revealed,

אז בכל העולם כולו איז אלקות בגלוי,

English translation 1604

In the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1605

speedily, in our actual days.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1606

His Holiness, our Master, our Teacher, and our Rebbe, may he live for many good years, Amen, began to sing "Niet niet nikavo."

כ"ק אדמו"ר שליט"א התחיל לנגן "ניעט ניעט ניקאווא".

English translation 1607

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1608

Those who need to make a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1609

will certainly make a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.