א.
בהמשך צו דעם ציווי בפרשתנו׳ אויף מצות ביכורים
(און וידוי מקשרי)
אנקומענדיק אין ארץ ישראל
(וואם דערמיט "השלים משה לבאר את התורה ולחדש כל המצות אשר צוה אותו ה׳ כו״׳י-ווי ער האט אנגעהויבן "בעשתי עשר חודש באחד לחודש גו׳ בעבר הירדן בארץ מואב״ 4 )
- קערט זיך אום משה צו רעדן וועגן דעם כללות׳דיקן קיום פון גאנץ תורה און אלע מצוות און דער ברית אויף דעם צווישן דעם אויבערשטן מיט אידף
("כי כבר השלמתי לך הכל״ 2 אין דעם ספר משנה תורה)
:
"היומי הזה ה׳ אלקיך מצוך לעשות את החוקים האלה ואת המשפטים ושמרת ועשית אותם בכל לבבך ובכל נפשך וגו׳"; און דערנאף - "שמור את כל המצוה אשר אנכי מצוה אתכם היום,
והי׳ ביום אשר תעברו את הירדן אל הארץ גו׳ והקמות לך אבנים גדולות גו׳ וכתבת עליהן את כל דברי התורה הזאת וגו׳"; און - "הסכת* ושמע ישראל היום הזה נהיית לעם לה׳ אלקיך,
ושמעת בקול ה׳ אלקיך ועשית את מצותיו גו"׳,
און דער־
נאך בהמשך הפרשה - רעדט זיך בארוכה וועגן די "דבריי הברית אשר צוה ה׳ את משה לכרות את בני ישראל בארץ מואב מלבד הברית אשר כרת אתם בחורב",
בק בסיום הפרשה ממש*<: "ושמרתם את דברי הברית הזאת ועשיתם אותם למען תשכילו את כל אשר תעשון"
[און דער תוכן ווערט נמשך אויך אין די פרשיות שלאחרי זה
(נצבים,
וילך,
האזינו און וזאת הברכה)
,
וואו עם רעדט זיך
(ניט וועגן מצוות פרטיות,
נאר)
וועגן דעם ברית אויף כללות התורה והמצוות און ענינים כלליים פארבונדן דערמיט]
.
וויבאלד אז דער ציווי וברית אויף כללות התומ״צ קומט בהמשך אחד גלייך נאך מצות ביכורים",
יש לומר אז ט׳איז דא צווישן זיי א תוכז׳דיקע שייכות"
(כידוע דער דיוק אין אלע עניני תורה,
אויר אין דעם סדר פון תורה)
.
ובפרט לויט פירוש רש"*,
אז "
(היום הזה ה׳ אלקיך מצוד גו׳)
ושמרת ועשית אותם" איז א ברכה וואם קומט צוליב קיום מצות ביכורים וואס רעדט זיך לפני זהי׳
ש״פ תבוא,
כ״א אלול
(,
בת קול מברכתו הבאת ביכורים היום תשנה לשנה הבאה")
4 *.
נאכמקר: דקר ברית אויף כללות תומ״צ שטייט אין דקר ןעלבער פרשה מיט מצות ביכורים,
און די התחלה פון דקר פרשה איז בקגין זה
(ביכורים)
-וואס 8 התחלה
(פון יקדקר זאך,
אפילו בלשון בני אדם,
ועאכו״כ אין קדושה ותורה)
פירט צו און האט א שייכות זיו דקם המשך הקנין.
דארף מען פארשטיין וואט איז די שייכות צווישן מצות ביכורים מיטן ברית אויף קבלת התומ״צ - כל התומ״צ.
לכאורה איז ביכורים איין מצוה פרטית צווישן אלע מצוות התורה,
און זי איז פארבונדן מיט תנאים והגבלות בזמן במקום באיש ובמין
[דוקא אין ארץ ישראלי׳ בזמן שביהמ״ק הי׳ קיים**; דוקא פון די שבקה מינים שנשתבחה בהן ארץ ישראל און מן המובחר שבהסי*; דוקא דקר וואט האט
ה׳ אלקיך מאוד - סא,
רן״ג)
:,
לא כתיב איזה יום משום דהמקרא מחובר לפרשה שלמעלה הימנה שמסיימת ארץ זבת חלב ודבש שקודם שנכנסו לארץ הי׳ כריתת ברית על קבלת התורה.
.
וזהו היום הזה וגו׳ דהיינו בשעת כניסתן לארץ,
ולכן ודבש היום הזה הוי׳ הוא ראשי חיבות אירוח הוי׳ אחת שהוא*ו של ודבש שבפרשה ראשונה מחובר למקרא שלמטה הימנה כי הכל עניו אחד*
(וראה לקו־ש שבהערה הבאה
(ע׳ 4231 שענין זה מתאים עם פרש*י עה*ם,
כי ההכרח של רש*י ש,
היום הזה גו" קאי כמאות ביכורים הוא
(גם)
ממה שנאמר לפני זה,
ארץ זבת חלב ודבש",
שדבש שייך דוקא למאות ביכורים,
עיי*ש)
.
קרקק אין ארץ ישראל•*,
און קרקק משובחת 1 ;,
אין קוריו מקרא ביכורים אלא בזמן שמחה מקצרת וקד החג""; וקוד}.
וואט איז די שייכות דקרפון מיט "היום הזה ה׳ אלקיך מצוך גו׳״ - וואט גייט אדיו* אלט מצוות,
אין ווקלכק אידן זיינקן מחוייב בכל זמן ובכל מקום,
כפרש״י קה״פ*:,
בכל יום יהיו בקיניר חדשים כאילו בו ביום נצטוית עליהם"׳ 2 .
אויר דארף מקן פארשטיין בנוגק צו דקם שם הפרשה -,
תבוא" 11 : מ׳האט גקרקדט מקרקרק מאל 11 בנוגק צו שמות הפרשיות,
אז דקר נאמקן פון א זאך גיט ארויס דקם תוכן פון דקר זאר וואט ווקרט אנגקרופן מיט דקם באטרקפנדן נאמקן.
וקפ״ז דארת מקן האבן א הסברה אין אוגזקר פרשה:,
תבוא״ מיינט - ארייג־ קומקן
(פון אידן אין ארץ ישראל)
.
וואט לכאורה איז דאם נאר א הקדמה והכנה צו קיום מצות ביכורים
(און די אנדקרע מצוות)
ווקלכק מ׳דארף מקיים זיין לאחרי ווי,
תבוא אל הארץ גו׳"* 1 .
ואקפ״כ ווקרט
2ו8
ספר השיחות - ה׳תנש״א
די גאנצע פרשה - אנהויבנדיק פון עצם מצות ביכורים,
ביז אויך דער ברית אויף כללות כל המצוות שבפרשתנו - אנגע־ רופן בשם "תבוא",
וואס איו ניט מער ווי א הכנה והקדמה צו קיום המצוות בארץ!
ב.
וועט מען דאס פארשטיין בהקדים דער חידוש אין מצות ביכורים לגבי אנדערע אופנים אין נתינת שבח והודאה לה׳:
דער אינהאלט פון הבאת ביכורים און מקרא ביכורים איז די אנערקענוגג אז "מאתו יתברך הוא יגיע לנו כל הברכות בעולם" 25 ; די ברכה פון דעם אויבערשטן ברענגט א אידן די שפע תבואות און פירות אין זיין פעלד,
וואס דערפאר גיט ער אוועק דעם אויבערשטן "מראשית כל פרי האדמה" 25 ,
פון די ערשטע און בעסטע פרוכט פון דער פעלד,
און דאנקט דעם אויבערשטן
(און איז ניט קיין "כפוי טובה" 2 )
פאר די פירות מיט וועלכע דער אויבערשטער האט אים געבענטשט און פאר אלע זיינע חסדים
("חסדי המקום"" 2 )
- "וענית ואמרת לפני ה׳ אלקיר״”,
"יספר חסדיו יתברך עלינו ועל כל עם ישראל דרך כלל""׳.
דער געפיל פון דאנקבארקייט צום אויבערשטן פאר זיינע חסדים און דער־ פאר זאגן דעם דאנק און אפגעבן שבח והודאה לה׳ איז,
אן ענין כללי אין ד עם לעבן פון א אידן,
אנהויבנדיק גלייך "מיד כשניעור משנתו""■ דורך אנערקענען און
דערקלערן ״מודה אני לפניך.
.
שהחזרת בי נשמתי" 2 ׳.
און דאם איז דער יסוד,
דער ערשטער אריינפיר צו זיין עבודת השם,
וואס ווערט פארגעזעצט איו די ברכות ותפלות
(ווי ״נודה לך.
.
על חיינו המסורים בידך.
.
ועל נפלאותיך וטובותיך שבכל עת ערב ובוקר וצהרים"׳■׳■/ און אין די פארשידענע און מערערע "ברכות הנהנין" וואס א איד בענטשט און דאנקט דעם אויבערשטן במשך דעם גאנצן טאג,
און יעדן טאג,
פאר יעדער טובה און הנאה וואם ער געניסט,
כולל - ועיקר - ברכת המזון
(וואס איז מן התורה 4 ׳■)
- "הזן את העולם כולו בטובו בחן ובחסד וברחמים כו׳״יי.
נאך מער: אפילו צווישן די אומות העולם,
וועלכע גלויבן און אגערקענען אז דער אויבערשטער איז דער בורא עולם ומנהיגו - איז דא די הנהגה צו דאנקען דעם אויבערשטן פאר געבן זיי שפייז אד״ג.
און דאם איז נאכמער אונטערשטראכן לויט דער תורה הידועה פון דעם בעש״ט
(אויספירלעך ערקלערט דורך דעם אלטן רבי׳ן־"■)
,
אז די באשאפונג פון דער גאנצער וועלט ווערט באגייט בכל יום ויום ובכל רגע ורגע.
וואם דאם איז אן אומבאגרענעצטער חסד פון דעם אוי־ בערשטן בורא עולם צו יעדן נברא -וועלכער ווירקם אויף דעם נברא און ברענגט אים צו דער טיפער אנערקענונג און דעם געפיל,
אז ער און אלץ ארום אים
ש״ם תבוא,
כ״א אלול
3ו8
איז אינגאגצן אפהענגיק אין דעם שטעג־ דיקן חסד פון דעם אויבערשטן 37 .
אין מצות ביכורים געפינט מען אבער א חידוש - א טיפערן און מער ארומנע־ מענדיקן אויסדרוק פון אנערקענונג און דאנקבארקייט צום אויבערשטן• 3 : דער איד ברענגט ארוים זיינע דאנקבאר־ שאפט־געפילן צום אויבערשטן פאר די חסדים ניט בלויז בדיבור,
נאר ער דריקט עס אויס אין נאף א שטארקערן אופן -אין מעשים: ער נעמט "מראשית כל פרי האדמה",
און ברענגט עם אין בית המקדש,
"תביא בית ה׳ אלקיד״י 3 ,
"אל המקום אשר יבחר ה׳ אלקיך לשכן שמו שם״ 18 ,
און לייגט עם אוועק פאר דעם אויבערשטן,
"והנחתו לפני ה׳ אלקיח" 4 .
וואם דאם דריקט אוים די פולע אנער־ קענונג אז "לה׳ הארץ ומלואה"",
אז אלץ באלאנגט צום אויבערשטן: דער איד באנוגנט זיך ניט מיט דער הכרה אז דאם וואס ער פארמאגט קומט צו אים בחסדי ה׳ וברכתו ית׳ - נאר ער באווייזט מימן ברענגן די ביכורים אז אויך נאכן באקומען דעם שפע פירות געהערן פירות
(און אלע זיינע נכסים)
נאך אלץ צום אויבערשטן
(ווייל "לה׳ הארץ ומלואה")
,
און דערפאר ברענגט ער די "ראשית כל פרי האדמה"
(דאס ערשטע און בעסטע)
"לפני ה׳ אלקיד",
עס בלייבט אין רשות פון דעם אויבערשטן 42 .
און די פעולה פון הבאת הביכורים "לפני ה׳ אלקיך"
(באופן אז עם בלייבט דארט)
נעמט אדורך נאד טיפער דעם אדם המביא הביכורים - אז ער זאל נאך מער אנערקענען,
דערהערן ביז דערפילן - ווי ער אינגאנצן און אלץ וואם געפינט זיך ברשותו באלאנגט ״לפני ה׳ אלקיד״ -ווארום דורך הבאת ביכורים
(במעשה בפועל)
ברענגט זיך ארויס די אנערקענונג ניט נאר אין זיין מחשבה ודיבור
(ווי דאם איז דורך נתינת שבח והודאה אין ברכת המזון וכיו״ב)
,
גאר אויר אין זיין מעשה; דאס נעמט דורך זיין גאנצע מציאות אלע זיינע "לבושים",
ביז אז די פעולה ומעשה נעמט דורך טיפער אויך זיין דיבור -"וענית ואמרת לפני ה׳ אלקיך",
אז ער זאגט עם הויך
("וענית ל׳ הרמת קול" 43 )
און מיט שמחה",
און זיין מחשבה וכוונה בזה".
ג.
ויש לומר דער ביאור אין דעם• 3 :
חז״ל זאגף 4 אז אידן ווערן אנגערופן "ביכורים",
ווי עם שטייטי 4 "כביכורה בתאנה בראשיתה ראיתי אבותיכם",
און "קדש ישראל לה׳ ראשית תבואתה"• 4 ,
ווייל כשם ווי "ביכורים"
(מלשון בבור)
זיינען "ראשית פרי האדמה",
ו״קדמו
ספר השיחות - ה׳תנש״א
ביכורים לכל" 45 - אזוי זיינען אידן די ״ראשית״ פון וועלט" 5 - פריער און הע־ כער פון אלץ וואם איז באשאפן געווארן - "מחשבתן של ישראל קדמה לכל דבר" 51 .
ווי חז״ל זאגן 52 אויפן פסוק" "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ׳/ אז די וועלט איז באשאפן געווארן "בשביל ישראל שנקראו"* ראשית תבואתה".
און דאס באציט זיך ניט נאר צו כללות נשמות ישראל למעלה אדער כללות עם ישראל למטה,
נאר צו יעדן איינצלנעם אידן למטה,
אנשים נשים וטף,
ווי חז״ל זאגן 54 : "כל אחד ואחד חייב לומר בשבילי נברא העולם",
יעדער איד דארף זאגן אז די וועלט איז באשאפן געווארן צוליב אים.
כשם ווי די ביכורים בפשטות דארפן געבראכט ווערן אין ירושלים און אוועק־ געלייגט ווערן אין בית המקדש,
"לפני ה׳ אלקיך״ - אזוי איז אויך בנוגע צו אידן: זייענדיק די "ביכורים" פון וועלט,
איז דער אמת׳ער "ארט" פון אידן,
פון יעדער אידן,
"לפני ה׳ אלקיר",
אין בית המקדש.
ווארום די עיקר׳דיקע און אמת׳ע מציאות פון א אידן
(אויך אלם א נשמה בגוף למטה)
איז זיין ג־טלעכע נשמה 55 ,
וועלכע
איז א ״חלק אלוקה ממעל ממש״■* 5 ,
ביז -בלשון הידוע 57 - "ישראל וקוב״ה כולא חד",
און דעריבער,
איז יעדער איד,
אין וועלכן מצב ער זאל זיר נאר געפינען,
פארבונדן און געבונדן מיט דעם אוי־ בערשטן,
און דערפאר דארף ער זיך געפינען
(אויך בגלוי)
"לפני ה׳ אלקיך",
״לפני״ - סיי בפירושו הפשוט: פאר -בסמיכות צו דעם אויבערשטן,
און סיי בפירושו הפנימי: מלשון פנימיות* 5 - בפנימיות "ה׳ אלקיד",
"ישראל וקוב״ה כולא חד".
ווארום הגם אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן דורך דעם אויבערשטן,
איז אבער די וועלט באשאפן געווארן נאר אלם אן אמצעי "בשביל ישראל שנקראו ראשית",
ובמילא נעמט זיך עם ניט און עם דערגרייכט ניט אין דער פנימיות
("לפני")
הרצון והכוונה פון הוי׳ אלקיך; משא״כ ישראל זיינען "ביכורים"
(״ראשית״)
- ד ער תכלית איז אין זיי גופאי 5 ,
און אלע אנדערע זאכן זיינען בא שאפן געווארן "בשביל ישראל",
ווארום "ישראל וקוב״ה כולא חד",
דעריבער זיינען זיי פארבונדן מיט "לפני
(דער פנימיות פון)
הוי׳ אלקיד״י"׳,
ש״פ תבוא,
ב״א אלול
און ווי "הוי׳"
(מלשון מהוה 1 *)
ווערט "אלקיך"
(לשון יחיד,
ניט אלקיכם)
,
"כחך וחיותו״ 62 - ווארום יעדער איד - אויך ווי ער געפינט זיך אלם א נשמה בגוף למטה
(שנתהוה משם הוי׳ ווי ער ווערט נתלבש אין אלקיך,
כחך וחיותך)
- איז בדרגת ביכורים,
כנ״ל אז "כל אחד ואחד חייב לומד בשבילי נברא העולם",
און מ׳איז ניט מחלק אין דעם צווישן איין איד און א צווייטן,
נאר "כל אחד ואחד" ממש - אפילו אזא וואט שטייט אין א נידערי־ קער דרגא
(בחיצוניות)
איז "חייב לומר בשבילי נברא העולם".
דערפון איז אויך פארשטאנדיק,
אז דאס וואס א איד איז "לפני ה׳ אלקיך" דארף דורכדרינגען דעם גאנצן לעבן פון א אידן בכלל,
און אויו בפרט.
א איד דארף פילן ווי יעדער פרט פון זיין לעבן איז אן ענין פון "ביכורים" צו דעם אויבערשטן: ניט נאר ווען ער איז אריינ־ געטאו אין ג־טלעכע ענינים,
לימוד התורה און קיום המצוות,
נאר אפילו ווען ער איז באשעפטיקט מיט וואכעדיקע וועלט־זאכן פון פרנסה ובדומה - איז וויבאלד זיי זיינען דברי הרשות פון א אידן,
געהערן אויך זיי צום ענין פון ביכורים,
ובמילא דארפן זיי זיין דורכגע־ נומען מיט דער פולסטער און העכסטער מאם דערהויבנקייט און הייליקייטי■ 6 ,
ווי עם פאסט פאר א זאך וואס ווערט געטאן "לפני הוי׳ אלקיך".
און אפילו ווען עם רעדט זיך וועגן אן איין און איינציקע מחשבה,
א דיבור
ניקלט)
,
שהרי ישראל וקוב״ה כולא חד,
למעלה משם הוי׳
(מלשון מהוה)
ואלקיך
(שם אלקיס)
.
אדער א מעשה,
וואם ועט אוים מינדער־ ווערטיק אין פארגלייך צו אנדערע זיינע מחשבות,
דיבורים און מעשים - איז זייענדיק א מחשבה,
דיבור אדער מעשה פון א אידן,
איז דאם א טייל פון "ביכורים" וואם געהערט אין בית המקדש,
"לפני הוי׳ אלקיך"!
און די הסברה בזה איז,
כנ״ל: וויבאלד אז דאם איז א טייל פון א אידן׳ס לעבן -וואס א איד איז "כולא חד" מיט דעם אויבערשטן,
און ער איז ניט קיין מיטל
(אמצעי)
צוליב א צווייטע זאך,
נאר די כוונה און תכלית איז אין אים גופא - איז פארשטאנדיק,
אז אזוי איז אויך בנוגע צו די פרטים פון זיין לעבן,
אז יעדער פרט וואם א איד טוט,
יעדער מחשבה דיבור אדער מעשה שלו,
און אין יעדער רגע בזמן און נקודה אין מקום וואו ער געפינט זיך - אפילו אן איין און איינציקע און גאר א קלייניקייט 64
(לפי ערך)
- איז א טייל פון "ביכורים" וואס שטייען "לפני ה׳ אלקיך" אין דעם "בית המקדש"
("מקדש אד׳ כוננו ידיד" 5 ■׳)
,
און אויך אין דעם רגע און אין דעם מקום
(אפילו אויב דאם איז נאר א צייטווייליקע זאך)
האט ער דעם חיוב זאגן "בשבילי נברא
(כל)
העולם",
ווארום כל הענינים זיינען באשאפן געווארן צוליב די עבודה פון א אידן
(במחשבה,
דיבור אדער מעשה)
אין דעם זמן און אין דעם מקום מסויים דוקא -
6ו8
ספר השיחות - ה׳תנש״א
כידוע אז "מה׳ מצעדי גבר כוננו״“
(ע״ד "מקדש אד׳ כוננו ידיד")
,
[ביז אז א איד האט דעם כח ובעה״ב׳ישקייט צו אויפטאן א שינוי וחידוש אין דעם זמן ומקום -"ישראל דקדשינהו לזמנים" 7 ■/ ועד״ז בנוגע צו קידוש המקום
(דורך בנין ביהכנ״ם וכיו״ב)
]
.
ד.
עפ״ז איז מובן דער אויפטו פון מצות ביכורים לגבי די אנדערע אופנים אין הודאה ושבח לה׳:
דער פנימיות׳דיקער ענין אין "ביכורים",
אז דאס ברענגט ארויס ווי די אמת׳ע מציאות פון אידן איז איין זאך מיט דעם אויבערשטן,
און דעריבער זיינען אלע זייערע פרטים ״לפני ה׳ אלקיך״ -שפיגלט זיך אפ אין קיום מצות ביכורים בפשטות
(דורך אידן/ אז דאס איז ניט נאר א הודאה בדיבור,
נאר אויך במעשה - אז מ׳ברענגט די פירות גשמיים "לפני ה׳ אלקיך" און זיי בלייבן ברשותו של הקב״ה,
די גשמיות׳דיקע פירות ווערן פארוואנדלט אין קדושה"*,
און דאס נעמט דורך די מציאות פון דעם אידן המביא את הביכורים,
במחשבה דיבור ומעשה שלו -אז ער
(דער איד)
ווערט דער "זאגער"
(דער מקור)
וואם זאגט און זינגט שבחו של הקב״ה - "וענית ואמרת לפני הוי׳ אלקיך",
און אלע ארוס,
כולל דעם "כהן אשר יהי׳ בימים ההם""*,
און אויך דער אויבערשטער אליין כביכול,
שטייען און הערן זיר צו וואס ער זאגט,
ניט בלויז ווי דער יחס פון א בורא
ונברא אז דער נברא איז מודה לה׳ אויף די השפעת חיות וחסד,
אבער בורא מיט נברא בלייבן צוויי באזונדערע זאכן,
כנ״ל.
דורך קיום מצות ביכורים,
איז מען מגלה למטה אין עוה״ז התחתון,
ווי אידן
(זייענדיק נשמות בגופים)
זיינען "ביכורים"
("ראשית")
פון דער גאנצער וועלט,
שבשבילם נברא כל העולם.
ה.
דערפון איז מובן דער ענין כללי אין מצות ביכורים וואם פארבינדט איר מיט כללות התומ״צ:
ביכורים ברענגט ארוים דעם תכלית פון קיום כל התורה ומצוות - אז ביי א איד,
אויך ווי ער געפינט זיך א נשמה בגוף אין עוה״ז הגשמי,
זאל שטיין בגלוי ווי ער איז "ביכורים"
("ראשית" פון דער גאנצער וועלט)
- זייענדיק איין זאך מיט דעם אויבערשטז,
"לפני הוי׳ אלקיך",
"ישראל וקוב״ה כולא חד".
ו.
נאכמער ובעומק יותר:
דאם וואם אידן זיינען ״ביכורים״ -״מחשבתן של ישראל קדמה לכל דבר״ -איז אפילו לגבי תורה.
ווארום הגם אז ״בראשית״ - "ב׳ ראשית",
"בשביל התורה שנקראת" 42 ראשית דרכו ובשביל ישראל שנקראו ראשית תבואתה"׳ 43 ,
"שני דברים קדמו לעולם תורה וישראל,
ואיני יודע איזה מהם קודם״ - איז אבער "כשהוא אומר צו את בני ישראל דבר אל בני ישראל אומר אני ישראל קדמו"",
וויבאלד אז "כל התורה היא ציוויים לישראל"׳- 44 .
72> ראה תדא״ר פי״ד
(וראה ספר השיחות תשמ״ט ח״ב ע׳ 725 שוה״ג להערה 43)
.
ש״פ תבוא,
ב״א אלול
דער פירוש אין דעם איו אבער ניט,
אז ישראל,
ווי זיי זיינען קדמו ולמעלה מהתורה,
האבן קיין שייכות ניט ח״ו מיט תורה - כמובן פון דעם גופא וואם דער איין ווארט "בראשית" איז כולל "ב׳ ראשית",
תורה וישראל.
ד.
ה.
אז אע״פ וואם בגלוי זיינען תורה וישראל צוויי זאכן,
איז אבער באמת ובעצם זיינען זיי איין זאר: אידן זיינען פארבונדן מיט תורה
("הם חיינו ואורך ימינו""/ און תורה איז פארבונדן מיט אידן
("כל התורה היא ציוויים לישראל")
.
און דער פירוש אין דעם וואס "ישראל קדמו״ לתורה איז - ע״ד סיבה ומסובב כביכול: תורה איז געגעבן געווארן צוליב אידן
(ציוויים לישראל/ און דערי־ בער" איז פקו״ג דוחה כל התורה כולה",
און ניט פארקערט.
קיום התורה איז ניט שייך אן אידן,
מ׳דארף האבן אידן וועלכע זאלן מקבל זיין און מקיים זיין די תורה
(וועלכע איז "מורשה קהלת יעקב״”)
.
משא״ב קיום ישראל איז שייך אפילו אויב איינער איז עובר אויף תומ״צ ח״ו - כ־ מאחז״ל” "אע״פ שחטא ישראל הוא",
ווארום אידן זיינען העכער פאר תורה
[ווי דאס דריקט זיך אויס בגלוי אין דעם ענין התשובה,
אז אפילו דער וואס האט עובר געווען ר״ל אויף תורה,
קען ער תשובה טאן,
ווארום זיין נשמה דערגרייכט אין אן "ארט" וואם איז העכער פאר תורה
(כידועיי בענין "שאלו לתורה בו׳ שאלו
להקב״ה כו׳ אמר יעשה תשובה ויתכפר לו"׳")
]
.
וויבאלד אבער אז תורה קומט צוזא־ מען מיט ישראל
(״ב׳ ראשית״)
- נאר בזה גופא - איז ״ישראל קדמו״■• - איז פאר־ שטאנדיק,
אז די עצם מציאות פון ישראל איז פארבונדן מיט תורה
[ווארום אידן זיינען פארבונדן בעצם מיט דעם אוי־ בערשטן,
און דעריבער אויר מיט -חכמתו ורצונו ית׳"
(תורה,
וואס אורייתא וקוב״ה כולא חד")
/ און דעריבער איז די מציאות פון ישראל אליין
(זייענדיק חד מיט קוב״ה)
ברענגט א אידן צו קיום התורה בפועל ובגלוי,
בפס״ד הרמב״ם 4 " אז דער רצון פנימי פון א אידן
(אפילו אין א מצב וואם יצרו תקפו)
איז אלעמאל צו מקיים זיין רצון ה׳
("רוצה להיות מישראל ורוצה הוא לעשות כל המצות ולהתרחק מן העבירות"/
נאר ע״ד הרגיל - ווערט דער עניו גופא
(ווי ישראל קדמו לתורה)
נתגלה
8ו8
סמר השיחות - ה׳תנש״א
בפועל דורך תורה,
ווארום לויט דעם סדר העבודה ע״ד הרגיל לכתחילה
(מצד "אדם ישר הולך")
דארף א איד לערנען תורה און מקיים זיין אירע מצוות,
און דורך דעם ווערט נתגלה די מעלה פון אידן: אבער אויר לולא זה איז שייר עם זאל זיין דער גילוי העצם פון אידן ווי זיי זיינען למעלה מתורה
(ווי דאס דריקט זיר אוים אין עבודת התשובה,
כנ״ל)
.
והביאור בזה:
בנוגע דעם לשון 57 "תלת קשריף• אינון מתקשרן דא בדא,
קוב״ה אורייתא וישראל",
איז ידועה די שאלה■׳": דריי זאכן פארבינדן זיר דורר צוויי קשרים.
וואם איז דער לשון "תלת קשרין"? איז איינער פון די ביאורים בזה”: נוסף צו דעם קשר פון ישראל מיט קוב״ה וואס ווערט דורר אורייתא,
איז אויר דא א קשר שלישי צווישן ישראל וקוב״ה - ווי ישראל זיינען העכער פאר אורייתא,
און אדרבה - זיי זיינען מחבר תורה מיט קוב״היי
(שלמעלה מהתורה)
.
דאם הייסט,
איו ישראל זיינען פאראן צוויי דרגות:
(א)
ווי נשמות ישראל זיינען יורד למטה אין א גוף בעולם הזה הגשמי,
וואו זיי זיינען א "יש נברא ממש״”,
וואס
צוליב דעם העלם והסתר פון עולם,
זעט זיך ניט אן בגלוי זייער קשר מיט קוב״ה,
און דעריבער דארף מען דאס מגלה זיין דורך אורייתא - וואם אויר זייענדיק למטה איז "אורייתא וקוב״ה כולא חד":
(ב)
און דורך דעם
(דער פארבונד פון ישראל מיט אורייתא)
- ווערט נתגלה דער עצם פון ישראל,
ווי "ישראל וקוב״ה כולא חד",
ווי זיי זיינען קדמו און העכער פאר תורה.
וואם דערפאר האבן אידן דעם כת צו משפיע זיין און מחדש זיין אין תורה*",
ביז זיי זיינען מחבר תורה וקוב״ה שלמעלה מהתורה
(כנ״ל)
.
ויש לומר,
אז וויבאלד אידן - אויר ווי זיי געפינען זיך למטר! - זיינען "ביכורים",
״לפני ה׳ אלקיך״ - איז אויך למטה דא דער עצם פון אידן ווי זיי זיינען העכער פאר תורה
[און דאס דריקט זיך אויס בגלוי אין דעם ענין התשובה,
כנ״ל]
.
וכמובן אויר פון דעם מאחז״ל הנ״ל אז "כל אחד ואחד חייב לומר בשבילי נברא העולם",
וואס דאס איז כולל
(בפשטות)
יעדער איד,
אפילו אן עם־הארץ״י,
וואם האט ניט קיין שייכות גלוי׳ צו תורה.
[וכמרומז אין דעם לשון חז״ל: אפילו אין דער דרגא פון ״נברא העולם״ - וואם איז געווען פאר מתן תורה און פאר דער ציווי אויף לימוד התורה - איז חייב לומר "בשבילי נברא העולם"]
.
ויש לומר אז דאם דריקט זיר אויס בנוגע לפועל בנוגע צו א תינוק וקטן בישראל
(קודם שמתחיל לדבר ושייר ללימוד התורה בגלוי)
,
ועד״ז א קטן בידיעות וואס האט נאד ניט קיין שייכות גלוי׳ צו תורה
(שלא באשמתו ח״ו,
נאר תינוק שנשבה לבין העכו״פיי)
- אז ווי־
ש״פ תבוא,
כ״א אלול
9ו8
באלד דער אויבערשטער האט אים ארייג־ געשטעלט אין דעם מצב און ער איז אין דעם ניט שולדיק,
איז הגם אז ער האט נאר ניט קיין שייכות גלוי׳ צו תורה,
איז אויר ער בדרגת "ביכורים",
וואט באלאנגט "לפני ה׳ אלקיך",
שקדמו ולמעלה מכל עניני העולם,
ואפילו קדמו לתורה,
און אלע ענינים זיינען באשאפן געווארן "בשבילו".
דאס הייסט,
אז אין עבודת השם בפועל זיינען פאראן צוויי אופנים:
(א)
ע״ד הרגיל ווערט דער קשר פון ישראל וקוב״ה דורך אורייתא 2 ,
וואם דערפאר איז "תלמוד תורה כנגד כולם"",
און ס׳איז א חיוב תמידי אויף יעדער איד צו לערנען תורה בכל רגע פנוי 4 ,
ווייל אין דעם איז תלוי זיין קיום ומציאות.
(ב)
ווען עם רעדט זיר אבער וועגן אזא וואט איו אין א מצב - שלא באשמתו - וואו ער האט נאד ניט קיין שייכות גלוי׳ צו תורה - איז ביי אים דא דער ענין פון "ביכורים",
שבשבילו נברא הכל.
ואדרבה - דאס גופא ברענגט אים צו תורה,
כנ״ל.
ז.
ויש לומר אז דער ענין כללי אין מצות ביכורים
(דער גילוי פון מעלתם של ישראל - ״ביכורים״ - אויר בעוה״ז הגשמי,
ביז מעלתם שקדמו לתורה)
ברענגט זיר ארוים אויר אין "מקרא ביכורים",
די פרשה וואס דער מביא הביכורים זאגט: "וענית ואמרת לפני ה׳ אלקיד,
ארמי אובד אבי וירד מצרימה גו׳ ויוציאנו ה׳ ממצרים גו׳ ויתן לנו את הארץ הזאת גו׳"" - וואם
דאם
(ירידת יעקב למצרים און יציאת מצרים און די כניסה לארץ ישראל)
זיינעו ענינים כלליים פארבונדן מיט אל ע אידן בכל הדורות 6 :
דער תוכן הקריאה איז,
אז ניט קוקנ־ דיק אויף דעם וואם "ארמי אובד אבי",
אז יעקב האט זיר געפונען בא לבז׳ען,
וואס "לבן ביקש לעקור את הכל כשרדף אחר יעקב כו"׳",
און דערנאר
("ועוד אחרים באו עלינו לכלותינו"")
"וירד מצרימה ויגר שם במתי מעט"
("בשבעים נפש"")
-וואם דאם אלץ איז געווען פאר מתן תורה - איז ניט נאר וואס דאס האט ח״ו ניט אנגערירט יעקב ובניו,
נאר אדרבה: "ויהי שם לגוי גדול עצום ורב" 2 ,
סיי בכמות און סיי באיכות,
[אנהויבנדיק נאד בזמן יעקב,
וואם זכה אז "מטתו שלימה"" 51 ,
ביז אז וועז יעקב האט אין דעם געהאט א חשש,
"אמרו לו בניו: שמע ישראל
(ישראל סבא)
ה׳ אלקינו ה׳ אחד,
כשם שאין בלבך אלא אחד כך אין בלבנו אלא אחד,
באותה שעה פתח יעקב אבינו ואמר ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד״״ - אז אויר זייענדיק אין מצרים,
איז "אין בלבנו אלא אחד״ - די שלימות האחדות מיט דעם אויבערשטן,
"לפני ה׳ אלקיך"]
:
אוו אויר דערנאר - ניט קוקנדיק אויף דעם וואם "וירעו אותנו המצרים וגו׳""" 52 ,
אין מיצרים וגבולים׳" 53 פון עולם,
איז
ספר השיחות - ה׳תנש״א
"ויוציאנו ה׳ ממצרים ביד חזקה ובזרוע נטוי׳ ובמורא גדול ובאותות ובמופתים",
ביז "ויביאנו אל המקום הזה ויתן לנו את הארץ הזאת ארץ זבת חלב ודבש״״״ _ ער האט בוחר געווען אין אידן אלם "ביכורים" פון דער גאנצער וועלט 5 "; און דעריבער ברענגען אידן - מדה כנגד מדה 4 "׳ - "ראשית פרי האדמה אשר נתתה לי ה׳ והנחתו לפני ה׳ אלקיד".
וואס דאס ברענגט ארויס ווי אידן -אויך פאר מתן תורה,
איידער זיי האבן באקומען א שייכות גלוי׳ צו תורה למטה 5 "׳ - זיינען בדרגת "ביכורים",
שקדמו לכל דבר,
אפילו לתורה,
און דאם קומט ארויס בגלוי דורך דעם וואס "ויהי שם לגוי גדול עצום ורב",
און דערנאך "ויוציאנו ה׳ ממצרים ביד חזקה ובזרוע נטוי׳ ובמורא גדול ובאותות ובמופתים",
ביז "ויביאנו אל המקום הזה ויתן לנו את הארץ הזאת ארץ זבת חלב ודבש".
ח.
עפ״ז איז אויך יומתק דער דין בא ביכורים,
אז "הביכורים ט ן 5ונ ין כלי".
",
כמ״ש" "ושמת בטנא",
און בזה גופא איז דער דין,
אז "הביאם בכלי מתכות
[ווי ס׳איז געווען דער מנהג פון די עשירים אז "מביאים ביכוריהם בקלתות של כסף ושל
זהב״י"׳]
נוטל הכהן הביכורים וחוזר הכלי לבעליו,
ואם הביאם בכלי ערבה וחלף וכיוצא בהן
[כמנהג העניים 57 "׳]
הרי הביכורים והסלים לכהנים"""׳:
דיי"׳ שלימות הגילוי פון מעלתן של ישראל בבחי׳ "ביכורים" באשטייט אין דעם,
אז אויך ווי זיי שטייען אין א "כלי",
א נשמה בכלי הגוף
(מוגבל)
,
ביז אפילו איו א כלי עני
(אין עני אלא בדעת"")
,
איז דארט ניכר ווי זיי זיינען "ביכורים".
ואדרבה: ״הביכורים טעונין כלי״ - די ביכורים קומען "לפגי ה׳ אלקיך" דוקא על ידי כלי.
ביז אז דוקא א כלי פון דברים הכי פשוטים
(פון עוה״ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו)
ווערט פאראיינציקט מיט די ביכורים,
אזוי אז "הביכורים והסלים לכהנים",
אז אויך דער כלי עצמו ווערט בדרגת "לפני ה׳ אלקיך".
און נאכמער: דורך דעם ווערט אויפ־ געטאן עם זאל זיין "ושמת בטנא",
טנא ר״ת טעמים נקודות אותיות״׳ - אז מ׳זאל האבן די שלימות פון תורה,
נוסף צו די אותיות און די נקודות התורה - אויד די טעמי התורה,
ובאופו פון "ושמת" די ״ביכורים״ - אז דער איד "ליגט" בפנימיות אין
(די טעמים נקודות אותיות פון)
תורה.
ט.
ע״פ הנ״ל וועם מען פאדשטיין
(בעומק יותר)
די שייכות פון מצות ביכורים מיט דעם המשך הפרשה וועגן דעם
ש״פ תבוא,
כ״א אלול
ו82
ברית אויר כללות התומ״צ ןנוסף על האמור לעיל
(ס״ה)
,
אז ביכורים גיט ארויס דער תוכן פון כל התומ״צ]
:
״ביכורים״ - די מעלה עצמית פון ישראל
(שקדמו לתורה)
- איז די התחלה און יסוד פון כל התורה והמצוות; צוליב דעם רואם "ישראל וקוב״ה כולא חד",
מאכט דער אויבערשטער
(לכתחילה)
א כריתת ברית מיט אידן וואם פאראיינ־ ציקט דעם אויבערשטן מיט אידן
(ווי די אחדות פון די שני חלקי הברית)
,
באופן גלוי אויר למטה,
וואס דאם קומט ארויס בפועל ובגלוי דורך דעם וואם "ושמרתם את דברי הברית הזאת",
אידן נעמען אויח זיך אן און זיינען מקיים דעם אוי-בערשטן׳ם תורה ומצוות,
"היום הזה ה׳ אלקיך מצוך לעשות את החוקים האלה ואת המשפטים ושמרת ועשית אותם בכל לבבך ובכל נפשך"
(באופן אז דאס נעמט זיי אינגאנצן דורך/ אזוי אז מ׳זעט בגלוי בעולם ווי "וה׳ האמירך היום להיות לו לעם סגולה גו׳ ולתתך עליון על כל הגוים אשר עשה לתהלה ולשם ולתפארת" 58 -".
י.
דערמיט וועט מען אויך פארשטיין - בפרטיות יותר - די שייכות פון ביכורים צו דרשת רש״י עה״פ "היום הזה ה״א מצוך״ - "בכל יום יהיו בעיניך חדשים כאילו בו ביום נצטוית עליהם" 59 ":
מ׳האט פריער גערעדט
(ס״ג)
,
אז וויבאלד די תכלית אין אידן - זייענדיק ״ביכורים״ - איז אין זיי גופא,
און אלץ איז באשאפן געווארן צוליב זיי,
איז דעריבער פארשטאנדיק,
אז יעדער פרט אין דעם לעבן פון א אידן
(אפילו אזא וואם האט נאך ניט א שייכות גלוי׳ מיט תורה)
- יעדער רגע אין זמן,
יעדע נקודה
אין מקום,
יעדע איינציקע מחשבה,
דיבור אדער מעשה,
האט א תכלית אין זיך אליין
(און איז ניט קיין אמצעי צו אן אנדער זאך)
,
ד.
ה.
אז ס׳איז א דבר חדש לגמרי
(מצד דעם תכלית וואס דער פרט האט אין זיך אליין/ אויף דעם איז חל דער חיוב פון זאגן "בשבילי
(בשביל פרט זה)
נברא העולם",
ד.
ה.
אז אלע עניני העולם,
אלע רגעים אין זמן וכו׳ זיינען נכלל אין דעם רגע אחד.
דערפון איז מובן,
אז דער כח צו אויפטאן אז "בכל יום יהיו
(תומ״צ)
בעיניך חדשים"
(אע״פ וואס ער האט געטאן די עבודה אויך לפני זה)
- קומט דוקא פון א אידן
("ביכורים")
,
ווארום בנוגע צו כל עניני העולם - וויבאלד אז זיי זיינען ניט א תכלית פאר זיך,
נאר אן אמצעי צו אן אנדער זאך
(בשביל ישראל ובשביל התורה)
,
קען דאך זיין אז א יום
(ועאכו״כ א רגע)
בזמן,
זאל זיין א המשך צו דער עבודה פון א יום שלפנ״ז,
אדער א הכנה ואמצעי צו א יום שלאחרי זה:
דוקא אידן האבן דעם בח צו אויפטאן "בכל יום יהיו בעיניך חדשים",
א חידוש אמיתי
[בדוגמא דער חידוש בכל יום ובכל רגע בהתהוות יש מאין ע״י הקב״ה עצמו 4 "]
און בכל יום,
וואס דאם איז כולל אויר בכל רגע ורגע,
אזוי אז דער רגע חדש ווערט א התחלה חדשה אין זיין עבודה בתומ״צ וועלכע איז אין זיך כולל אלע רגעים עד סוף וסיום עבודתו,
בדוגמא ווי דוקא אידן האבן בכח צו מחדש זיין אין תורה עצמה
(זייענדיק קדמו לה)
,
ביז אויר - אויפטאו א חידוש אין דעם לומד התורה עצמו,
אז ער ווערט ווי אז אדם חדש ממש
(דורך זיין לימוד התורה/ ובכל יום ורגע - באופן חדש.
112)
פרשתנו כו,
יח־יט.
113)
ננ״ל ס״א.
ספר השיחות - ה׳תנש״א
יא.
דערמיט וועט מען אויר פאר־ שטיין דעם ביאור אין דעם שם הפרשה "תבוא":
אע״פ וואם "תבוא
(אל הארץ)
" איז א הכנה והקדמה צו קיום המצוות אריינ־ קומענדיק אין ארץ ישראל - איז אבער זייענדיק א פעולה וסדר העבודה פון א איד!,
האט דאם
("תבוא")
גופא א תכלית פאר זיך
(נוטף לזה וואם דאם איז הקדמה להבא לאח״ז)
,
וועלכע איז כולל
(בפרט זה)
אלע עניני העבודה.
און דאס איז אויך דער תוכן פון דעם ווארט "תבוא" עצמו: אויך בהתחלת העבודה פון א אידן,
ווען ער האלט ערשט בא "תבוא"
(נאד איידער ער איז מקיים א מצוה)
- דארף ער אין דעם "אריינגיין"
(תבוא)
בפנימיות 5 ",
וויטנדיק אז אין דעם "תבוא" גופא באשטייט זיין תכלית העבודה ברגע זה,
וואם איז כולל - און גיט נאר דעם כח - צו טאן די עבודה שלאחרי זה: "וירשת וישבת בה",
און די מצוה פון הבאת ביכורים ומקרא ביכורים,
ביז -כללות קיום הברית בהמשך הפרשה.
ולהוסיף,
אז דער שם הפרשה "תבוא"■׳" באדייט אז דער "תבוא" איז באופן ודאי
(דאם רעדט זיך ניט וועגן דעם ציווי צו אריינגיין אין ארץ ישראל)
- און דער "כי" גיט ארוים ד עם סדר ווי דאס וועט זיין - אז ס׳איז א דבר ודאי אז עם ווערט "תבוא אל הארץ וישבת וירשת בה״,
ובאופן פון ״והי׳ כי תבוא״ - אין והי׳ אלא מיד 7 ",
ביז אז מיד איז מען מקיים מצות ביכורים.
*
יב.
דער עניו הנ״ל האט א שייכות
מיוחדת מיט חודש אלול - די צייט פון חשבון הנפש"" אויפן פריערדיקן יאר און פון צוגרייטונג צום קומענדיקן יאר:
חודש אלול - ר״ת "אניי" לדודי ודודי לי״״״ - איז א צייט ווען יעדער איד פילט זיר נאענט צו דעם אויבערשטן,
און א נאענטקייט פארבונדן מיט אהבה און ליב־ שאפט,
ווי אונטערשטראכן אין דעם אוים־ דרוק "דודי"׳".
און ווי דער באוואוסטער משל פון דעם אלטן רבי׳ף",
אז אין חודש אלול איז דער אויבערשטער ווי א "מלך בשדה",
"ואז רשאין
(ויכולים׳-")
כל מי שרוצה להקביל פניו והוא מקבל את כולם בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות לכולם",
און יעדערער קען ביי אים בעטן אלץ וואם ער דארף האבן.
דערביי איז נאכמער בהדגשה דער תוכן פון ״ביכורים״ - די התאחדות פון אידן מיטן אויבערשטן ומתוך קירוב ואהבה
("דודי")
צוליב די טייערקייט פון אידן בא דעם אויבערשטן; און דערצו זיינען ניטא קיינע תנאים,
אז מ׳דארף זיין א תלמיד חכם,
א לומד תורה אדער א מקיים מצוות וכיו״ב,
נאר "כל מי שרוצה" קען אים מקבל פנים זיין און ער איז "מקבל את כולם בסבר פנים יפות".
וואס דאס אונטערשטרייכט די מעלה עצמית
ש״פ תבוא,
כ״א אלול
פון אידן - זייענדיק "ראשית תבואתה" פון דעם אויבערשטן - זיינען זיי פאר־ איינציקט מיט אים מיט א טיפער ליב־ שאפט
(ניט קוקנדיק אויף זייער מעמד ומצב בגלוי ובחיצוניות)
.
און דאם איז נאכמער אונטערשטראכן אין דעם וואט "אני לדודי ודודי לי"
(ר״ת אלול)
הויבט זיך אן מיט ״אני״ - דער עצם וועזן פון א אידן,
ווי ער שטייט אין זיין "אני"
(זיין מציאות)
,
אין וועלכן מצב ער זאל נאר זיין - ציט ער זיך און פארבינדט זיד פון זיד אליין
(באתערותא דלתתא)
מיט "דודי"
(דעם אויבערשטן)
,
און דאס
(דער "אני לדודי")
דוקא ברענגט דערנאך אויר דעם "ודודי לי",
דער פארבונד און ליבשאפט פון דעם אויבערשטן צו אידן.
וכמ״ש 24 ׳ "כמים הפנים לפנים כן לב האדם לאדם": דורך דעם וואס "לב האדם" התחתון גלוטט מיט ליבשאפט ״לאדם״ העליון - "אני לדודי",
ברענגט דאס דערנאד דער "ודודי לי" פון "לב האדם" העליון "לאדם" התחתון.
ויש לומר,
אז דאס וואט א איד
(ווי ער שטייט אלט "אני")
האט בכח דאס אויפטאן
(ביז אויך מעורר זיין דעם ״ודודי לי״)
-דריקט אויס זיין כח זייענדיק "ביכורים" וואט שטייען "לפני ה׳ אלקיד",
"ישראל וקוב״ה כולא חד"; און בכדי עם זאל ניט זיין "נהמא דכיסופא""׳,
קומט עט ארויס דורך דעם וואט א איד געפינט זיך למטה אין א וועלט וואט איז מעלים ומסתיר אויף זיין שייכות גלוי׳ מיט דעם אוי־ בערשטן,
בכדי אז ער - דורך ויין עבורה
("אני")
- זאל דאס מגלה זיין.
ביז אז דאס ברענגט אויר א שלימות אין קיום התומ״צ - ווי ט׳איז אנגעדייט
אין די פינף ראשי תיבות פון "אלול" כנגד תורה עבודה וגמילות חסדים,
חשובה וגאולה
(כמדובר בשנים שעברו*״)
-כמרומז אין דעם ווארט "לב" 17 ׳
(דער מקום משכן האהבה פון ״דודי״
(אהבה)
-"לב האדם לאדם")
,
וואס איז בגימטריא כ״ב בצירוף י׳,
ויש לומר אז דאס איז כנגד די כ״ב אותיות התורה וואם ווערן נתגלה דורר די עשר כחות הנפש פון א אידן,
וואס דורד דעם ווערט צוזאמען -״לב״ - ישראל אורייתא וקוב״ה כולא חד,
וואם דעמולט איז דא די שלימות גילוי ההתאחדות פון "לב האדם לאדם",
"אני לדודי ודודי לי".
יג.
דערפון האט מען דעם לימוד לפועל - בנוגע צו דעם חשבון הנפש וואס יעדערער דארף מאכן אין חודש אלול אויף דער עבודה פון שנה שעברה,
על מנת צו דערגענצן און משלים זיין דאם וואס האט געפעלט אדער איז ניט דערטאן געווארן בשלימות: איז אייר מאכן די פאסיקע הכנות צו דער עבודה פון שנה הבאה:
נעמענדיק אין באטראכט אז יעדער איד איז "ביכורים" וועלכע דארפן געבראכט ווערן "לפני הוי׳ אלקיד" אין בית המקדש,
און דאס דארף דורכנעמען זיין גאנצן לעבן,
אויר זיינע וואכעדיקע זאכן - ניט נאר אין שבת׳דיקע און יו״ט׳דיקע טעג,
ניט נאר אין חודש אלול און חודש תשרי
(המרובה במועדות" 2 ׳^ נאר במשר דעם גאנצן יאר - איז פאר־ שטאנדיק וויפל ער דארף זיין אפגעהיט אין אלץ וואס ער טוט.
רע״ד.
אדה״ז שם ס״ב.
ספר השיחות - ה׳תנש״א
אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן אן איינציקע מחשבה,
א דיבור אדער א מעשה,
וואס זעט אוים מינדערווערטיק אין פארגלייד צו אנדערע זיינע מחשבות,
דיבורים אדער מעשים - אבער ביים אריינטראכטגדיק זיר ווי געהעריק,
אז אויך די מחשבה,
דיבור אדער מעשה איז א טייל פון "ביכורים" וואט ווערט גע־ בראכט אין בית המקדש,
לפני הי אלקיך - און דער כהן אשר יהי׳ בימים ההם גיט אכטונג אויף זיין יעדער תנועה - וועט ער געוויס זיך באמיען און אנשטרענגען אז יעדער מינדסטע זאך,
יעדער איינצל־ נער פרט פון זיין הנהגה,
זאל געטאן ווערן מיט דער פולסטער אויפמערקזאמ־ קייט און אפגעהיטנקייט.
אויב דאם איז אזוי בכל ימי השנה,
וויפל נאך שטארקער דארף זיין די אחריות און זהירות - צוזאמען מיט דעם זכות - שטייעגדיק אין חודש אלול,
דער חודש החשבון פון דעם גאנצן פאריקן יאר,
און חודש הכנה צו דעם גאנצן קומענדיקן יאר,
ובפרט אין די לעצטע צוועלף טעג פון חודש אלול וועלכע זיינען כנגד די י״ב חדשים,
יום לחודשי־׳ - איז נאכמער מובן,
ווי מ׳דארף האלטן טייער יעדער רגע פון דעם טאג
(זייענדיק כנגד א גאנצן חודש)
,
אין מאכן דעם געהעריקן חשבון הנפש און הכנה צו שנה הבאה!
ובפרט אז נוסף צו דעם סגולה חודש פון אלול - איז דאם אין יאר תשנ״א,
ר״ת הי׳ תהא שנת נפלאות אראנו,
און א הכנה צו שנת תשנ״ב,
ר״ת תהא שנת נפלאות בכל.
ויש להוסיף בינה - מיט דער מעלה פון בינה לגבי חכמה
(ראי׳,
אראנו/ און
129)
ספר השיחות תש״ג ע׳ 179.
177.
חיבור שניהם יחד - הבן בחכמה וחכם בבינה,
כמבואר בכ״מ״יי.
ונוסף אויף דער אייגענע עבודה בכל הנ״ל,
דארף מען אויך זען משפיע זיין און איינווירקן אויף אנדערע אידן ארום עם,
זיי זאלו אויר טאן זייער עבודה בשלימות אין חודש אלול,
און בימי הסליחות,
און דערנאד אויר אין חודש תשרי.
ועוד ועיקר - מעורר זיין נאכאמאל וועגן דער השתדלות צוצושטעלן די צרכי החג צו אלע די וואס דארפן דערצו אנקומען,
ולפני זה - די צרכים פון ראש השנה
("אכלו משמנים ושתו ממתקים ושלחו מנות לאין נכון לו""■׳)
,
און עד״ז אין די ימים שבינתיים און במשד גאנץ חודש תשרי.
יד.
אין דעם אלעם קומט צו א לימוד מיוחד בנוגע צו דער גאולה,
וואס דארף קומען תיכף ומיד ממש
(לויט אלע סימנים)
:
די שלימות פון "תבוא אל הארץ"
(און קיום מצות ביכורים בפשטות)
וועט זיין אין דער גאולה האמיתית והשלימה,
ווי ס׳איז געווען "כימי צאתד מארץ מצרים"־׳■׳,
ווי עס רעדט זיר בפרשת ביכורים.
וויבאלד אז דאס איז דער ענין הבי עיקרי שהזמן גרמא - ווארום לויט אלע סימנים האט די גאולה שוין פון לאנג געדארפט קומען - איז פארשטאנדיק אז דער "וענית ואמרת לפני ה׳ אלקיר",
ובפרט אין חודש אלול ווען "רשאין כל מי שרוצה להקביל פניו והוא מקבל את כולם
ש״פ תבוא,
כ״א אלול
בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות לכולם״ - דארף זיין ספעציעל א בקשה
(בקול רם>״עד מתי"?!.
.
.
זאל שוין זיין די גאולה בפועל ממש!
והיות,
אז דער "וענית ואמרת" קומט פון א אידן - וואם ער איז "ביכורים" לה׳,
"כולא חד" מיט דעם אויבערשטן,
און דער "וענית ואמרת" ווערט געזאגט "לפני הוי׳ אלקיך״
(כולל בפירושו לפני - בפנימיותו,
כנ״ל)
- איז פארשטאנדיק אז דער "וענית ואמרת" האט בכח צו ברענגעז די גאולה כפועל
[אזוי ווי דער "ונצעק אל ה׳״״י בגלות מצרים "וישמע ה׳ את קולינו גו׳ ויוציאנו ביד חזקה גו׳ ויביאנו גו׳ ויתן לנו את הארץ הזאת״]
,
ביז נאכמער - אז "טרם יקראו ואני אענה""׳: היות אז ס׳איז דא די מציאות פון א קורא
(א איד/ און ער שטייט אין א מצב פון "יקראו",
ווארט ניט דער אויבערשטער ביז ס׳איז דא די קריאה בפועל,
נאר "טרם יקראו ואני אענה".
ואע״ם אז ס׳איז ידוע דער פתגם פון רבותינו נשיאינו
(וועלכער איז אפגע־ דרוקט און מפורסם 5 "/ אז "ניט מיט אונזער רצון זיינען מיר געגאנגען אין גלות און ניט מיט אונזער רצון וועלן מיר ארוים פון גלות,
נאר ברצון ה 67 כו״׳ -רעדט זיך עם ווי א איד געפינט זיך מיט אן אייגענעם רצון
("אונזער רצון",
וואם איז באזונדער ח״ו פון רצון ה׳)
אין עולם הזה הגשמי בעובדין דחול וכו׳: אבער ווי א איד שטייט "חד" מיט קוב״ה,
ובפרט אין חודש אלול
(ווען ס׳איז א מצב פון "אני לדודי ודודי לי")
האט ער ניט זיין
אייגענעם רצון,
נאר בלשון המשנה״׳ -"עשה רצונו כרצונך כדי שיעשה רצונך כרצונו״ - דער רצון פון דעם אויבערשטן איז דער רצון פון א איד,
דער רצון פון א איד איז דער רצון פון דעם אויבערשטן -האט א איד בכח צו
(אויפטאן אז דער אויבערשטער זאל)
מבטל זיין דעם גלות און ברענגען די גאולה תיכף ומיד ממש!
- דער ענין הגלות איז דאך כלל וכלל ניט שייך צו א אידן.
ווארום מקומו פון א איד איז - סמוך על שולחן אביו"■׳,
"לפני ה׳ אלקיך" אין בית המקדש.
און דאם וואם דער אויבערשטער האט געמאכט א גלות איז בכדי ארויסרופן די עבודה פון א אידן צו מגלה זיין אין וועלט ווי ער איז "ביכורים" לה׳,
און ווי "ישראל וקוב״ה כולא חד״,
און דורך דעם - גלייך מבטל זיין דעם גלות,
און ארויסנעמען אלע ענינים טובים ונעלים וואם זיינען פאראן אין גלות,
ביז - מאכן פון "גולה" עם זאל זיין "גאולה"
(דורך מגלה זיין דעם אל״ף פון אלופו של עולם - די כוונה עליונה -אין גלותי"-׳)
,
די מעלה פון תשובה וואס קומט ארויס דורך דער ירידה אין גלות.
ואע״ם אז "אחטא ואשוב כו׳ אין מספיקין בידו לעשות תשובה״״■׳ - האט אבער דער אויבערשטער געשיקט אידן אין גלות
("ניט מיט אונזער רצון זיינען מיר געגאנגען אין גלות״ כנ״ל)
- נאר דאס איז געקומען דורך דעם וואס "נורא עלילה על בני אדם"" 4 ׳ נאר בכדי אויפהויבן אידן העכער: ובמילא,
דורך "וענית ואמרת" פון א אידן האט ער בכח צו מבטל זיין דעם העלם וירידה לפי שעה
136)
אבות ס״נ מ״ד.
137)
ראה ברכות ג,
סד*.
138)
ראה לקו״ת בהזנלותד לה,
ג.
ונביס.
139)
משנה סוף יומא.
140)
תהלים סו,
ה.
תנחומא וישב ד.