א.
בנוגע צו דעם ציווי צו נח ובניו בפרשתנוי "ואתם פרו ורבו שרצו בארץ ורבו בה״ 1 - את ידועה די שאלה 2 : פאר־ וואם האט עם דער אויבערשטער גע־ דארפט נאכאמאל אגזאגן לאחרי וואם ער האט שוין אנגעזאגט דעם ציווי בם׳ בראשית
(צו כללות מין האדם)
"פרח ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" 5 .
מ׳קען ניט ענטפערן אז די אמירה בפ 4 בראשית איז א ברכה און ניט קיין ציווי 5 ,
און די הוספה אין פ׳ נח את דער ציווי על מצוה זו - ווארום
(כמבואר במפרשים 7 )
: פון דעם פסוק
(אין פ׳ בראשית)
"פרו ורבו גו׳ וכבשוה" לערנט מען א9 אין משנה וגמרא• ווער איז מחוייב אין דער מצוה
סמר השימות - ה׳תנש״א
ואעפ״ב חזר׳ט זיך איבער דער ציווי נאכאמאל אין פ׳ נח
("כאן לציווי"")
,
"ואתם פרו ורבו גו׳"",
כאטש אז דער ציווי איז שוין אנגעזאגט געווארן בפ׳ בראשית 4 ׳.
הרא״ם שהמשנה דיבסות פליגא על ברייתא דבר קפרא ועל הסוגיא בסנהדרין שם,
ומבאר שלכו״ע
(גם להמשגה ביבמות שם)
ס״ל דמעות פרד למדים מקרא דנה.
ואתם פרו ורבו•.
ועצ״ע.
ב.
דער ביאור בזה בפשטות איזזנאך
(שממנו למדים מצוה זו על כל הדורות)
,
ולא רק להבטיח נח שלא ידאוג,
כלדקסן בפנים.
ועפ״ז מובן גם בנוגע התירוץ בנחלת יעקב ובגו״א שם
(וראה גם אוה״ח שם ט,
ז)
:,
דהואיל ונכניסתם לתיבה אסר להם תשמיש
(פרש" פרשתנו ו,
יח.
ז,
ז)
וביציאתם התיר להם
(שם ח,
טז)
והי׳ אפשר לטעות ולומר שיהא רשות ולא מצוה,
לפיכך הוצרך שנית לצוות ולהזהירם על כך׳ - שזהו ציווי סרטי בגוגע למצבו של נח אז,
ולא מבואר נזה החידוש כללי בציווי זה אל נח.
611
(□)
%61 □0401.
4
(1<ז '008)
0^11
040 141.
004 11*01X111 018X4X11* 601 *4200
(* 81110440 *4
(141 081X0
(1.
1
(
[40
[1*^1* 0604811
(001.
0 ^ 84 1.
4
004)
1
(0*
(40041 801 8040
(48441.
40 1.
4
(80X4 80010 x0 זסx00)
' 1.
40 6x04 0180 0101.
614 1104011 601 0,
0811 1
(41,
84 144
(41 110004 *401.
0 80044□ 400144
(41014X01*
04 04)
*1>0אט □א 0ט40'
(004440 041* 80)
׳80 004 11 04
(4* 1441 04 01
(8X40: 048)
440041)
841 0004.
040 81 ׳״0״□□ 040:0/84100180 841 04800 040 841
4)
4*0010 4)
00 4*•* 4סס *00 08410800 00440 04 004440 /01101100114 841 040*804040 801040 ׳״״081* 01X0.
1 040*11 *80 84440 ״אסם *41*008' 0080
01004811 - 8 1*400* 8041*4
(0841 4*6)
0001040 6X04 4*15 040 11400* 01*1*41* 11400* 04040 0080 1180 140 800:4881
(46X100 84
(0 0101: 0080 841 040.
114040 4.
00 010004' 6111*1*41* 1100*811* 110004'
(80.
8040
(04440)
4*64 040 0
(0
(
(40
(80 4*6*• 040 0
(0 114040 61611
(0
(4400418 0400* 84 0
(4801* 114040
810/841 ׳*8448 841040 ״*110 4040'
:״
(040
4140 0811' *1)
81 ״*000 841 8448* 40 004 ׳
(*)
4*008 /00 !1160480 40*1*01 '111 ^4 114040 6)
0 040 64*4)
0004 00001 00440 040 841 40:4881)
8 140 1180 0080 *400*1 04400/044 040 841 04800
040 04414040*080 614140 0040 י)
'
[22*0)
4 4004)
040 601 0048 *400001 011)
0 04 86 041 0)
440 *040001 00011 0400010080 8041 044)
08*080 104]
(000011)
4004)
040 841 *044 *811400 0)
4000 841040 80)
'00440 04 804000441 80044 184 *1)
81 '
(*)
4*008 /00)
800 0)
4004)
4441040)
08 0)
80)
40)
841
(״0000 001 0800')
*1)
0)
(80100011)
4004)
81040 '41)
04410114 001 614*8410 -
(
(400 114040 00*4 48*)
״01X0011
(״/)
]
000 /0: 84440.
04001')
4*01 0004
(81.
1 0X4
(40
(4
(0
(8 0000
.
00,
טס 010; 818)
0)
406:41)
8 0סאס׳ם 0800080
(0 :4X044״ס4)
40]
00400)
4.
080 00801.
80 804121.
40 0012)
8040
'״״/0: 0000 000' 001 04000 4004)
040 1180
(1* :44X000 8
(40041
(1 8 004
(1 1.
40
(400411/ 00/ 008*4
(*/1.
404.
4008000)
81401180 0)
01)
״״400 □01404 *1*461 48* !!״1140 10)
11004*.
41 /0004 /0004 44004)
1.
08 *1)
/114' 81 10000
*4400 8040004418 0044)
001.
4 - ״.
)
)
0000 000' 40)
00 *1)
0)
418)
.
)
8 811
(0*0)
404)
81410 811 ׳״״1180/1 44 סססס 0000 0804 0)
0*0' - /000 *401*1 *1)
0*0)
404)
44)
.
80*001.
1 040*804040 1.
40 1180 ־ ״״0804 □.
1181 *81 11*4 04 /11 □11)
04' 801 '״״/0)
1181.
011 4)
0 44 0*8 □6411440 ^א ^' 1^000411 146
*1,
0 *01)
0״X014 01.
(1*11
ספר השיחות - ה׳תנש״א
איר באשאפונג דורך דעם אויבערשטן -"עולם ז5ל מילואו נברא" 2 .
און דעריבער האט געקענט זיין,
ווי ס׳איז געווען בפועל,
אז דורך דעם וואט "רבה רעת האדם בארץ",
האט דאס גע־ בראכט אז "וינחם ה׳ כי עשה גו׳ אמחה גו׳" 30 ,
דער חורבן העולם והפסק בסדרי הבריאה - ווארום הגם אז די בריאה איז באשאפן געווארן דורך דעם אויבערשטן
(על מילואו)
,
און איו אן אופן אז "וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאף 10 ,
איז אבער היות או די בריאה איז געוועו מצד דעם אופן פון זיין באשאפונג דורבן בורא
(ניט מצד דעם תוכן סרן עולם גופא)
דערפאר האבן דאו די חטאים
(וועלכע האבן די וועלט דערווייטערט פון בורא און זיין רצון)
גורם געווען די ירידה אין אזא אופן,
אז ס׳איז ניט געווען שייך זי זאל נתברר ונתעלה ווערן
("לא הי׳ שייך בירור" 52 )
.
און וויבאלד אז דורבן חטא פון דור המבול איז די וועלט אזויפיל נתקלקל גערוארן ביז "מלאה הארץ חמם"",
און מצד וועלט איז דאן ניט געוועו קיין אפשריות אויר בירור ועלי׳,
דעריבער איז ניט פארבליבן קיין טעם אויר איר מציאות,
און "וינחם ה׳ כי עשה גו׳ אמחה גו"׳.
משא״ב לאחרי המבול,
וואס דעמולט האט זיר אויפגעטאן די טהרת וזיכוך הארץ
(פון וועלט גופא/ אז אויר בשעת זי
ד.
דער עניו איז אויר מרומז אין דעם נאמען פון נח
(ושם כל הפרשה)
:
נח איז פון לשון נייחא",
און "נח נח" שתי פעמים איז נייחא בכפליים - "נייחא לעליונים ונייחא לתחתונים"• 3 .
וכמבואר בכ״מי 3 ,
אז נח איז בחי׳ שבת
(וכמ״ש"׳ "וישבת" ותרגומו "ונח"/ "נייחא דרוחא",
"שהוא בחינת שביתה,
כאדם השובת ממלאכתו".
נח
(איש צדיק)
האט אויפגעטאן און אריינגעבראכט מנוחה בעולם,
און דער־ פאר ווערן די מי המבול אנגערופן על
ש״פ נח,
ב׳ דר״ח מרחשון
שמו,
״מי נח״״■ - ווייל זיי האבן מטהר געווען את הארץ,
וואם דורך דעם איז געווארן מנוחה בעולם
(נוסף צו דער מנוחה לאחרי המבול,
אויר ובעיקר מנוחה בעולם לגבי מצבו קודם המבול/ אז אויך עולם,
מצד איר ענין גופא,
זאל זיין שייך צו בירור וזיכור.
און דורר דעם - בא־ קומט די וועלט א תוקף מנוחה פון,
"לא ישבותו".
און נאכמער: "נח נח" שתי פעמים באווייזט,
אז ער האט אויפגעטאן די מנוחה ונייחא "לעליונים" און "לתחתונים"" ווי זיי ווערן נתאחד צוזאמען
(אזוי ווי נח איז איין מענטש שנכפל שמו/ אז תחתונים
(מצד ענינם הם)
זאלן נתאחד ווערן מיט עליונים.
ה.
ככדי אויפטאן טהרת הארץ
(בכדי אז עולם מצד איר ענין גופא זאל קענען נזדכד ונתעלה ווערן)
פאדערן זיר צוויי ענינים:
(א)
טהרת העולם וואם ווערט דורר דעם ביטול פון דעם "ותשחת" און "חמם" בארץ דורר דעם מבול וואס "בלה את הכל כו׳״י 4 ,
(ב)
די פעולה חיובית פון בירור וזיכוך העולם
(און ניט ברעכן די וועלט)
.
ויש לומר,
אז בכללות איז דאס אויפגעטאן געווארן דורך דעם
(א)
מבול וועלכע האט מטהר געווען די וועלט פון "מלאה הארץ חמס"" 4 ,
דורך "בלה את הכל"
(אלץ וואס איז חוץ מן התיבה/ וואס בגלוי איז דאם היפך פון מנוחת וקיום העולם,
און
(ב)
תיבת נח,
וואם דער אוי־ בערשטער האט אנגעזאגט" "עשה לך תיבת גו׳",
אז בשעת המבול
(וואם "בלה את הכל")
זאלן נח ובני ביתו געפינעו זיר אין דער תיבה,
און באשיצט ווערן פון מי המבול און בלייבן במציאותם,
וואס דאס גיט דערנאד דעם כח צו טאן די עבודה אין בירור וזיכוך העולם בדרך נייחא
(לעליונים ולתחתונים/ ניט דורך ביטול העולם:
ספד השיחות - ה׳תנש״א
דער אויבערשטער האט געהייסן נח׳ן ארייננעמען אין תיבה אלע חלקי העולם: מין המדבר - נח ובני ביתו,
מין החי -"מכל החי וגו׳"*/ מין הצומח ומין הדומם - "מכל מאכל אשר יאכל" 5 ,
און אויר אלע עולמות פון סדר השתלשלות -כמבואר אין חסידות 5 ,
אז די דריי דרגות אין תיבה,
"תחתיים שגיים ושלישים"" זיינען כנגד די ג׳ עולמות בי״ע
(בי״ע דכללות,
און בי״ע הפרטית)
55 ,
און אין דער תיבה
(וכל הנמצאים בה -כל סדר השתלשלות)
האט געהערשט א מצב פון שלום ומנוחה,
מעין ווי עם וועט זיין לעתיד לבוא 55 - "וגר זאב עם כבש גו׳ לא ירעו ולא ישחיתו גו׳",
צוליב דעם וואס "מלאה הארץ דיעה את ה׳"* 5
[פונקט פארקערט ווי דער מצב בעולם דעמולט -"מלאה הארץ חמס״4
וואם דאם האט געגעבן דעם כח,
אז דערנאד ווען עס וועט זיין "צא מן התיבה" 57 ,
און אין אלע זמנים לאחרי זה -זאל מען קענען אויפטאן דעם בירור וזיכוך העולם,
באופן אז עולם עצמו זאל נתעלה ווערן
(באופן של נייחא)
.
וכמרומז אויך אין דעם לשון הציווי
(בעשיית התיבה)
55 "ואל אמה תכלנה מל־
ו.
ע״פהנ״לוועטמעזפארשטייןדעם טעם וחידוש אין דעם ציווי "ואתם פרו ורבו גו׳" נאכן מבול לגבי דער ציווי לאדם
(קודם המבול)
:
די ברכה און ציווי ה׳ "פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" וועלכע דער אויבער־ שטער האט געזאגט נאד בריאת האדם
("ויברא אלקים את האדם גו׳ זכר ונקבה ברא אותם״ 55 )
- איז א ברכה כללית און א ציווי כללי וועלכער גיט ארויס דער תפקיד ותכלית פון בריאת האדם: ער זאל זיר מערן און אנפילן און באזעצן דאם לאגד און איר אייננעמען,
ובלשון הידוע 55
ש״פ נח,
ב׳ דר״ח מרחשון
ספר השיחות - ה׳תגש״א
ויש לומר,
אז דער כת
(בכללות)
אויך אויף דער צווייטער ברכה וציווי
(לנח ובניו)
קומט פון דער ערשטער ברכה וציווי
(לאחרי בריאת הארס/ וועלכע איז א ציווי כללי הכולל כל אופני העבודה פון ״פרו ורבו גו׳״
(מצד הציווי למעלה -לפני המבול,
ומצד עבודת המטה -לאחרי המבול/ אבער שלימות הענין איז ארוים דורך דער ברכה וציווי און קיום מצוה זו בפועל לאחרי המבול.
ז.
עפ״ז וועט מען אויד פארשטיין דעם טעם השינוי אין לשון הציווי בם׳ נח וואו עם שטייט ניט "וכבשוה" און מ׳איז מוסיף "שרצו בארץ ורבו בה",
בשינוי פון דעם לשון הציווי בם׳ בראשית:
"וכבשוה" איז דער טייטש אז מ׳איז כובש א זאד בעל כרחו,
ניט ברצון הנכבש 14
[ווי פארשטאנדיק אויר פון דרשת חז״ל•
(הובא בפרש״י)
אויף "וכבשוה",
"איש דרכו לכבוש ולא האשה",
וואט דאם גייט אויף כיבוש הארץ במלחמה 15 ]
.
ע״ד דער ענין הממשלה" וואם איז בעל כרתו,
ניט ווי ענין המלכות - וואס איז ברצון
(ווי דער לשון 11 "ומלכותו ברצון קבלו עליהם")
• 1 .
דאס הייסט,
אז "וכבשוה"
(בכללות)
באדייט א מצב מיט וועלכן מ׳דארף
התיבה קיום העולם נפרד קיום בסין,
עד זסן סשיח בן דוד או יתקיים באיש כו׳,
עיי״ש.
ש״פ נח,
ב׳ ור״ח מרחשוון
שטאנדיק אז אין דעם איז דא
(אויר)
א מעלה:
די עבודה פון מאכן א דירה בתחתונים באשטייט אין דעם,
אז עם זאל פריער זיין א מציאות פון תחתונים,
וועלכע זיינען מצ״ע ניט קיין בלים צו אלקות,
און דורך דער עבודה פון דעם מענטשן זאל ער זיי "כובש" זיין און איבערמאכן פאר א דירה לו יתברך.
און אין דעם גופא זיינען פאראן צוויי ענינים: כיבוש בדרך כפי׳ וממשלה -בירור בדרך מלחמה
(מיט א תחתון וואט מצ״ע איז נאף ניט מבורר ומזוכך כו׳)
,
ובכללות - די עבודה לפני זיכוך וטהרת העולם ע״י המבול; די עבודה באופן פון ״מלכותו ברצון קבלו עליהם״ - בירור בדרך מנוחה
(נייחא)
,
ובכללות - דער סדר העבודה וואם איז נתחדש געווארן לאחרי המבול
(ווען אין וועלט איז ארייג־ געגעבן געווארן דעם כח אז די וועלט מצד ענינה זאל נזדכך ווערן)
",
וואם דערפאד שטייט דארט ניט "וכבשוה",
ווייל דער עיקר חידוש לאחרי המבול איז דער בח אויף דער עבודה אין זיכוך וטהרת העולם
[הגם אז אויר לאחרי המבול איז דא די עבודה בדרך כיבוש
(אפילו בנוגע לבני אדם/ עאכו״ב בנוגע לממשלת האדם בחיות הארץ כו׳,
ווי עם שטייט אין פ׳ נח
(בהמשך צו דער ברכה פח ״פרו ורבו גו׳״)
״ - "ומוראכם וחתכם יהי׳ על כל חית הארץ וגו׳"]
.
ח.
ע״פ הנ״ל וועט מעז פארשטיין דרשת חז״ל• אויף ״וכבשה״
(חסר וא״ו)
-"איש דרכו לכבוש ואין אשה דרכה לכבוש"
(ובלשון רש״י עה״פ: "האיש שדרכו לכבוש מצווה על פו״ר ולא האשה")
,
כדעת רבנן
(וכ״ה ההלכה")
:
דער פירוש אין דעם איז ניט - כדעת הטועים - אז דער ענין ותוצאה פון "וכבשוה" איז ניטא ביי אן אשה,
ווארום "פרו ורבו גו׳" איז א ציווי כללי וואם איז אנגעזאגט געווארן לאחרי בריאת האדם,
וועלכער גיט ארוים דער תפקיד פון יעדער מענטש
(מאן און פרוי)
,
צו זיך מערן
(האבן קינדער)
און זיך באזעצן און אויפטאן איו דער וועלט.
ויש לומר הביאור בזה:
דער ציווי
("פרו ורבו גו׳ וכבשוה")
צו דעם איש איז אויך כולל די אשה,
ווארום זי איז א חלק פון דעם איש,
ווי עם שטייט" אז בריאת האדם
("ויברא אלקים את האדם")
איז אין אן אופן פון "זכר ונקבה ברא אותם״,
און דערנאך - איז די אשה באשאפן געווארן דורך "ויקח אחת מצלעותיו""
[וכפרש״י": שנבראו שני פרצופים בריאה ראשונה ואחר כך חלקו/ און דעריבער איז מובן,
אז דער ציווי
("פרו ורבו גו׳")
צו דעם איש
(וואם איז געקומען גלייך נאד "ויברא אלקים את האדם גו׳ זכר ונקבה ברא אותם")
איז אויך כולל די אשה,
זייענדיק א חלק
("אחת מצלעותיו")
פון דעם איש".
84 ספר השיחות
ובמכ״ש וק״ו פון דעם ביאור בכתבי האריז״ל“ בנוגע צו מצוות עשה שהזמן גרמא
(אין וועלכע נשים זיינען פטורות/ אז "בעשות הזכר את המצוה אין מהצורך שגם הנשים תעשנה לבדה כי כבר נכללת עמו בעת שעושה אותה המצוה כר,
וז״ע מה שארז״לי• אשתו כגופו דמיאי׳
[און ווי עם שטייט אויך אין זהר•*,
אז אן איש ואשה איז כל א׳ לעצמו "פלג גופא"]
,
עאכו״ב במצות פו״ר,
אין וועלכע אן אשה האט א חלק וסיוע במעשה בפועל
[און דערפאר "יש לה מצוה מפני שהיא מסייעת לבעל לקיים מצותו״י•/ ביז אז דוקא אין איר איז תלוי אז דער איש זאל קענען אויספירן זיין ציווי
(דורך "והיו לבשר אחד"**/ און נאכמער: דער עיקר ענין ההולדה ווערט דורכגעפירט דוקא דורך דער אשה - איז זיבער אז די מצוה פון דעם איש איז כולל און ווערט נמשך צו דער אשה".
וע״ד ווי דאם איז בנוגע צו דער מצוה פון "פרו ורבו",
אזוי איז דאם אויך בנוגע צו דעם פרט
(אין דער מצוה)
פון "וכבשוה",
אז הגם ש״איש דרכו לכבוש ואין אשה דרכה לכבוש",
איז דער "וכבשוה" פון דעם איש כולל און ווערט נמשך צו דעראשה.
- ה׳תנש״א
ט.
ויש לומר נאכמער: נוסף אויחדעם וואם דער "וכבשוה" פון דעם איש ווערט נמשך צו דער אשה - איז אויך בא דער אשה דא
(בעבודה רוחנית)
די פעולה וואם ווערט אויפגעטאן דורך "וכבשוה""
[און דאס גופא ווערט צו איר נמשך דורך איר בעל
(זייענדיק "אחת מצלעותיו"/ און לויט די הוראות פון בעל,
כמאחז״ל" אשה כשרה שעושה רצון בעלה/
ווי פארשטאנדיק בפשטות,
אז אן אשה ובת בישראל איז באשאפן געווארן
(אזוי ווי אן איש)
צו אויפטאן און "אייננעמען" איר חלק בעולם.
ובפרטיות: זייענדיק אן עקרת הבית
(ועד״ז אויר די בת המתחנכת בהתאם לזה)
ליגט אויף איר די אחריות צו "כובש" זיין און זיין א בעה״ב׳סטע אין איר שטוב און אלע בני בית,
און זיי באלייכטן מיט "נר מצוה ותורה אור"**.
ואדרבה: עיקר והתחלת עבודת "הכיבוש" הויבט זיך גאר אן אין שטוב,
און דערנאך ווערט עס נמשך מחה לבית
(דורך דעם איש שדרכו לכבוש)
.
ועד״ז בכיבוש המלך,
איז ער פריער כובש מדינה שלו און דערנאך מדינות אחרות
(א מלך טיפש** איז כובש מדינות אחרות פאר זיין אייגענע מדינה.
.
.
/
און דאס וואם חז״ל זאגן אז "איש דרכו לכבוש ואין אשה דרכה לכבוש",
י״ל דער פירוש אין דעם,
אז דאם איז מבאר דעם חילוק אין דעם אופן ופעולת הכיבוש צווישן אן איש און אן אשה*י:
ש״פ נח,
ג׳ דר״ח מרחמודן
כיבוש בפירושו הפשוט
(כנ״ל ס״ז)
-איז אז מ׳איז כופה דעם נכבש בעל כרתו
(היפך רצונו)
דורך ארויסגיין קעגן אים במלחמה מיט א תוקף וחיזוק
(און אמאל— מיט געשר*ען)
- איז דער דרך פון אן איש,
,
איש דרכו לכבוש",
אבער דאם איז ניט דער דרך פון אן אשה,
,
ואין האשה דרכה לכבוש"
(באופן פון כיבוש האיש/ ווארום "כבודה בת מלד פגימה"*,
און איר דרך איז ניט דורך ארויסגיין און מיט א תוקף וחוזק
(פארבונדן אמאל אויר מיט גאוה)
וואט רייטט די אויגן וכו 29 .
משא״ב דער ענין אין "כיבוש"
(הנ״ל ס״ז/ אז מ׳איז כובש און מ׳מאכט איבער דעם תחתון פון וועלט
(וואט מצ״ע איז ניט קיין כלי אויף אלקות)
פאר א דירה לו יתברך - איז דאס פאראז
(אויר)
ביי אן אשה",
־
און דער "כיבוש" ביי אן אשה איז באופן פון "וכבשה" חסר וי״ו,
אן א המשכה מחוץ הימנה והמשכה מחת להגבלות שלה,
גאר באופן פון "כבודה בת מלך מימה״*,
״מימה״ דוקא - סיי פנימה במקום,
אז איר עיקר עבודה איז אין בית פנימה
(אלם עקרת הבית/ און טיי פנימה אין תוכן - אז איר אופן הפעולה איז ניט מיט א תוקף און שארפקייט,
נאר פנימה -מיט א פנימיות׳דיקע איידלקייט,
און כבודה - בדרך כבוד ודרך ארץ ומנוחה.
י.
ועפ״ז איז אויר פארשטאנדיק די שייכות פון דעם לימוד פון "וכבשוה",
אז "איש דרכו לכבוש ואין אשה דרכה לכבוש" מיט דעם אז האיש מצווה על פו״ר: וויבאלד אז "איש דרכו לכבוש",
באופן של השפעה בתוקף וכו׳,
דערפאר איז ער
ספר השיחות - ה׳תנש״א
אנדערש".
ביז אז דער דרך העבודה פון נשי ובנות ישראל,
ווערט אויד א לימוד ומורה דרך צו אנשים ובנים ווי זיי דארפן מאן זייער עבודה,
דוקא בדרך כבוד,
ובדרך פנימה" 1 .
[ויש לומר נאכמער: פון דרשת חז״ל הנ״ל איז פארשטאנדיק,
אז דער ענין הכיבוש - וואט "איש דרכו לכבוש ואין האשה דרכה לכבוש״ - איז ניט קיין חלק פון דער עצם מצוה "פרו ורבו"
(נאר א ראי׳ צדדית,
אז דער איש - וואם דרכו לכבוש - איז מצווה בפו״ר)
.
ועפ״ז איז מובן,
אז אדרבה - דער עיקר ענין פון "פרו ורבו גו׳" איז ביי אן אשה און ניט ביי אן איש.
און דערפאר טאקע איז האיש מצווה על זה ולא האשה: ביי אן איש פאדערט זיר א ציווי אויף פו״ר ווייל לולא ציווי התורה וואלט מען ניט געקענט פארלאזן זין־ אז ער מצד תכונתו וועט זיך עוסק זיין בפו״ר; משא״ב אן אשה דארף דערויף ניט האבן קיין ציווי - ווייל פילנדיק אז איר שליחות בעולם איז צו זיין די עקרת הבית און אויפשטעלן דורות פון אידן,
טוט זי דאם מצד עצמה]
.
יא.
ויש לקשר הנ״ל מיט דעם וואס בקביעות שנה זו לייענט מען פ׳ נח ביום ב׳ דראש חודש מרחשון:
ראש חודש האט אין זיר א דבר והיפוכו.
ער איז מותר במלאכה,
אבער ער ווערט ניט אנגערופן א יום המעשה" 1 ,
ביז אז נשים היטן זיר דעמולט אפ פון פאר־ שידענע מלאכות" 1
(עכ״פ שווערע מלא־
ש״פ נח,
ב׳ דר״ח מרחשון
"המרובה במועדות"" 1 ,
תכנם אין דער געוויינלעכע עבודה פון דעם יאר,
איש תחת גפנו ותחת תאנתו 2 ״ - דארף בא יעדער איד זיין דער "צא מן התיבה"
(די יציאה פון תיבות התורה והתפלה 2 " אין בכל דרכיך דעהו*",
ע״ד די יציאה פון חודש תשרי 5 ")
,
און ארויסגיין טאן די עבודה פון "פרו ורבו גו׳",
ביז "וכבשוה" - מאכן א דירה לו יתברך בתחתונים,
און מ׳האט כח אויף דעם - די ברכה און דער ציווי - פון דעם אויבערשטן.
און דאם איז אן עבודה פאר יעדער איד,
מאן און פרוי,
יעדערער לפי אופן ודרך עבודתו - אן איש
(אויר)
באופן פון ״דרכו לכבוש״,
און אן אשה - באופן פון "כבודה בת מלך פנימה".
ונוסף אויף דער עבודה פון נשי ובנות ישראל בביתם פנימה,
זעט מען אז בדורות האחרונים במיוחד - איז בא זיי צוגעקו־ מען אויר די עבודה מחוץ לביתן•" -
88 ספר השיחות
מארצך גו׳ אל הארץ אשר אואףי 37 ,
און דערנאך - אין דער פרשה שלאח״ז -,
וירא אליו ה׳״“ 1 ,
וכידוע ד?ר סיפור" 1 אז דער רכי
(מהורש״ג)
נ״ע אלס קינד האט אמאל געוויינט און געפרעגט נא□
- ה׳תנש״א
זיידן,
דעם צמח צדק,
פארוואם באווייזט זיך ניט דער אוינערשטער צו אים? -ווערט מקויים נא יעדער איד,
,
נער ישראל ואוהנהו" 124 ,
,
וירא אליו ה"׳,
ניז די שלימות נזה -,
והיו עיניך רואות את מוריד"" 2 ,
נגאולה האמיתית והשלימה,
תיכף ומיד ממש.
ספר תשיחות - ה׳תנש״א