וואס דער איד איז מקיים תם ציווי וואם מ׳האט אים געגעבן מלמעלה — איז ער אויר זיד משחדל מיט זיין אייגע־ נעם פארשטאנד אוו געפיל טאן די מצוה
(ניט נאר בדרך הכרח וקבלת עול בלבד,
ועאכו״כ לא כמצות אנשים מלומדה וכיו״ב,
גאר)
בתכלית הטוב וההידור,
מיט חיות וכוונה
(מער ווי דער טוב שע״פ הציווי מלמעלה)—,
מעשים טובים 1 ,
ובלשון ההלכה אין רמב״ס”: והוא הדין בכל דבר שהוא לשם הא־ל הטוב שיהי׳ מן הנאה ומן הטוב וכר וכן הוא אומר" כל חלב לה׳ וגר.
ובכדי אויפטאן די הוספה אין מעשה המצוות,
אז זיי זאלן זיין,
מעשים טובים 2 — דארן* מען האבן די הקדמה פון' תשובה,
וועלכע באדייט דעם כללות׳־ דיקן חידוש וואס ווערט אויפגעטאן דורך דער עבודה פון א אידן למטה — ער זאל זיר אומקערן און מתדבק זיין צום אויבערשטן
(והרוח תשוב אל האלקים),
ביז צו א דרגא וואט איז העכער פארן מקום שממנו ירדה
(כג״ל).
און דורך דער הקדמה פון עבודת התשובה,
וואם ווערט נתחדש דורך עבודת האדם בכח עצמו למטה,
און דורך דעם ווערט אין דעם אידן אוים־ געטאן אן עילוי לגבי די נשמה ווי זי איז געווען פריער למעלה — האט ער בכח
ד. עפ״ז איז פארשטאנדיק ווי תשובה איז א חלק פון דער עבודה פון חודש אלול,
ביז אז זי טוט אויף א שלימות אין דער עבודה אין די שלשה עמודים פון תורה עבודה וגמ״ח,
אין וועלכע עם שטעלט זיר אויס כללות מעשה המצוות
(מעשים),
וועלכע ווערן,
מעשים טובים 3 דורר הקדמת התשובה,
ע״ד די מעלה וואט תשובה טוט אוין* לגבי עבודת הצדיקים.
דאם איז אבער נאד אלץ ניט תכלית שלימות העמידה — ווייל אפילו אין דער שלימות וואס ווערט אויפגעטאן דורר תשובה
(די התגברות הנשמה דויד ירידתה למטה)
— הערט זיר אן צוויי עגינים און תנועות: אז ס׳איז פריער דא א ירידה למטה,
די ירידת הנשמה למטה אין דעם העלם והסתר פון עולם
(ביז די ירידה פון א חטא כפשוטו — בא תשובה על החטא),
און די מעלה פון חשובה איז,
אז דער איד איז זיר מתגבר אויף דעם העלם והסחר.
אבער לולא ההתגברות בלייבט באר אן אדט אויף א העלם והסתר וואם קען שטערן צו דער עבודה —
די שלימות העבודה איז בשעת א איד ווערם אזוי דורכגענומען מיט דינען דעם אויבערשטן,
אז ער איז בלל ניט שייר צו טאו א זאר וואס איז היפר רצון ה׳.
ויש לומר אז אין דעם באשטייט דער אויפטו אין דער עבודה פון חודש אלול וועלכע איז מרומז אין ענין הגאולה —
4X11.
0 1X1 88.
8X1450X153131)
4 ׳
1X0 88.
8X14501׳
118X X4 X 4450X4 454,
5104 05481 04
א 8.
1 1X0 ׳
(.
111 01..
54 541 04 1X0 X4 1X0 ׳54088 0..
44) 541 0.
5401
(4 -88 א X4.
X1X1 111 4X0 ׳118.
0
8X4,
1 84.
14 X4 0X18411 0.
0 £11..
4044 81)
— 8.
1 0X1450X51.
4! 81 14-
541. 0 4X8X1 0X1 84,
X
(.
א 4X0 ׳84 484.
14 8X 1X0 88.
8X14501 XX04
(4X0 1X1 84 4,
14 5X00 1.
1 04 1X0
4045.
4 84.
14 04 1.
1) 1 11X0.
א ס..
4,
8. X
X8X1 5.
0 4!84!51..
4! 88.
11 1.
א^
18414 84..
0,
'
44. . 0 1X4 4018 1X4 4014 1X4 41X 81 180,
451" ־־X4 544.
4,
05. 4 440 X4 X88.
5141 4,
05. 80 440 8104 1414,
4,
4׳״ 8548.
80 04 4□.
5^.
XX1 01454: *1X4 81 4..
54 11.
אX81 — 4.
X^ 4554.
0 8.
1 11114 4 4X0 1X1 X48X1450X1 8X8X81
881. X^ 1X4,
1. 4 88.
11 51.
84) 80 !א
4' 445 4,
101 1X0 8.
1 4א.
1אX0:
4X4,
41• 1814,
401*
0X1 X 1X1.
81X0 8.
1 5.
0 80.
1X81 4
(543 4/ X18.
81 8X8
(408 1..
£ 5.
0 4א.
X4,
X X5.
5. 88 סX0 41X5X1 450X11 58 88.
X1 88X10 4,
801. X8.
^8X4,.
40 081
׳4 1.
1 0X811 1X0 X8.
1 48X844א 1.א
8 8.
11 8101 414 — 1811 1X0 88X0 X1
80X4 14 8.
1 45.
4. 8. 1 1X1 X8814 081
84001 88X0 41X1 81X58X1 58 X881 1.
4 1.
814 8 88.
4 880451.
84 13אX4,
0 8X8.
1 01 4814,
9׳־ X^ 88X0 804,
88X11 88X1 X^ 88X0 1.
4 *884 184 408084
יא ')
4 10.
1 !11□
(££ '040.
1 411)
110 011 0ג.
״£1
(2£ '10.
0 01)
4 סו
4,
41811 *4 818.
144 4X0 1415154148 1.
1< ׳
. . !ש ׳!1411 8451 14,
4118
(.
681. 1) 84154]
״08 ^51 !14.
8,
1,
45184.—
(״851.
4,
1 41.
00 88א 844,
41 4100 18^0 851X44)
0״9
(א3,
3 ־ 445.
81111 001
£□.
11; 3X1 £1□ 81 !011 011.
01) 04) ט 1X11.
(11 □0 10111.
1; 00440! 04*.
0 14
£4114 ם141.
1£* 11* '11,
040 114} 111)
;1)
ז 40* 0£1 0*1 '011440 101110 !£0111 1441 £1 £)
1) 0,
11441 —
(0114111 01,
4) 01011)
11 ££0 #411 0X1 ג 011 £01111 1£1 1.
* *114 4* 11)
15) 0011 £01111 1£!0* 14
יס0914£1 0£1* 0 411£1* — 401 4441 40)
141* — !10040 '
(0114111 4441 40)
£1044! 0*0 04)
0£ 1£1 114110)
!£0.
11 4441 *40)
41*
(140£1401א 0401 411* 8 011 1111 ■11144 ££0 14)
144א)
4 41)
£ 1£0 41*
0X1 14 £01111 0011 ££01' !40*111!
(0,
()
' *1 14 4440111 *41 114* 04£!1
*11 *£.
0 *1 0/1140 014£1
(£1£10 1£1 £01111 011
(14101110£440 01040*
*11 14 44401
(1 !1£10
(041. *141 *41
"0
(044/ 01£" 5
1£0 *044! ?40 014001 —
(41
1) £!! 14111 £1 41 114* '
(4״4£ 4414)
11 1)
044401 1441 £0!! £0 14!)
111 £114401 4 1411* 410 4441 404)
41*/0 1* /£11 41*" 41* £40£1!)
140£1401* 1£0 040 11)
04101.
01 014 £1 41* 41* 1£1 41 — !)
£011!! 1)
44401 0£1 14400)
£1! — !141*)
*! !4)
£ 1£0 040 !£0111 14 40£1 10)
104*0/0 140! 1£0 11!1
'111 £114401 1£0 1411* 0410 11)
114) * 14 41)
41*/0 1*11 !!)
0114 * 040 11)
101*0 0£1* 0*411* /011440 1)
0111!" 1£1 *1 41א,
ם 1*11 !044* 1* '114400 0*1 '441)
11*0/1 111 £401!)
41* *)
004 4414 0£1!4 —.
41) £1! 11* '11040 44)
£1 14 41* 1)
1404*0 * 1!* 11!))
!10!!1 *.
141 041£10 !1£1£ 140! '111 4401)
£1 1£0 11*.
0) 110! 1111440' '11040 £1144 011 140444401* £1 '10*11 410^4 11*£11)
£01)
£)
0* 41* !££01
(111,
: 0 0X111 99009 9.
0'
0
(040. (01111 £01111 1
(0. 11) 0£1 14 £0111! 011 "018101! !0£440
:ט14א)
ט 41)
£ 1111 1*ס£)
140* 11* 101)
£10!! 0*11
(11041011 £0110 11* 0.
11) £011111 !0111 41*),)),)
א 0114 £0110 011 !111001 14 ^14)
*140*0 41* £0.
1 '1
*10)
0401 410 044
(1,
011041 *4! 441*)
4441* 140£1401* 1£0 £1 1*)
0) 11*1 11* 114400 £40£1!1 /14)
■104! !11 1£0" 4)
1 114* 11£10 1£01 1* /!)
1].
ש 111 41£0 00044 4)
*״ "0411£ 0)
00 1.
£ !4111 4.
4! *
[א044£1 41* 40)
0) ^461 011011 4£*10*)
* 0*11 '144 -400 !01101!! 00£ 011 1000.
4]
01110! ££010 011 £11! 004 40)
1441 4*1 !0)
■11)
10 !)
£1! 1* 1441 40)
4£1 £0 1* 114* '401!140£* 510 004 £1)
*))
4* 144)
£ ■144 '10))
001!1 4441 1* ׳״״£!)
/044)
0" 1.
£ —
(!1)
11) 1111 101* !£!)
* 4441 *40)
41*/0 1444!)
£.
0£ 114* 141 0410 !£ !*)
׳0411 141 1.
11*1 !£ 114 1041.
0 0404 114011 * 01*0 40)
1,
11*1 !£
1114 011 1£0 *140£!401.
/ *41 *04!4!0 40X11 £1 *1 *
(!£! £
(41
'!!0040 4441 *40? ־ *0044 11* '
(!!£ 41*—)
10*0£4 !£!)
* 4441 *40)
41* 140£1.
401א 1£0 040 !401)
!£! 011 ;11441.
11!! !£! 0£1 :11.
040 £1144 011 11* '!!!0114!! 41)
£ 1£0 !*0 £0£0ט 41*
1^41* ^/!001 '!!א! 0״4
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
ביי אים איז ניט שייך קיין אנדער רצון חוץ פון רצון ה׳)
קומט דוקא דורך עבודה בכח עצמו,
ווארום דער ענין האט מען אים ניט געגעבן מלמעלה כביכול — זייענדיק העכער פאר גדר נתינה
(כנ״ל)
; דערצו דערגרייכט ער דורך זיין עבודה בכח עצמו,
זייענדיק אין א גוף בעוה״ז הגשמי,
מיט העלמות והסתרים אויף זיין נשמה און אויף אלקות,
טוט ער אלץ וואט איז שייך צו זיין עבודה 3 ,
אין תורה עבודה וגמילות חסדים,
ביז אויר — די עבודה פון תשובה
(זיר אומקערן לשרשו)
— און דייר דעם ווערט נתגלה 3 ווי ישראל וקוב״ה כולא חד" 4 ,
שלמעלה מכל גדר נתינה ובחירה.
ז. עם "ז איז פארשטאנדיק אויר לאייר גיסא: אע״פ וואט מ׳האט די עבודה פון גאולה,
דארף מלו אויד אנ־ קומעז צו דער עבודה אין די ערשטע פיר ר״ת פון אלול
(תורה עבודה וגמ״ח און עבודת התשובה)
— ווייל:
בכדי דערגרייכן צו דער עבודה פון ישראל וקוב״ה כולא חד
(וואו ס׳איז ניטא קיין ארט אויף א צווייטן דרר)—
ח. ובפרטיות יותר:
די נשמה פון א איד איז א "חלק אלוקה ממעל ממש".
און ס׳איז ידוע דער כלל,
אז העצם כשאתה תופם בחלקו אתה תופס בכולו
(כנ״ל ס״ה).
דאס הייסט — א חיבור פון צוויי פאר־ קערטע קצוות: די תפיסה איז לכתחילה
(נאר)
אין א חלק נבדל 43 פון דעם עצם
ש״פ דאה,
מבה״ח אלול
(חלק אלוקה ממעל)
און ניט כולו,
דער חלק
(מן העצם)
האט איו ויד אבער די תכונה,
אז דורך תופס זיין איו אים איו מען תופס בכולו,
און ניט נאר בכח
(אדער בהעלם),
נאד ס׳איז א דבר ודאי ביז אז דערגאר קומט עם אויר בגילוי 41 .
און נאכמער — דאם איז א,
חלק אלוקה ממעל ממש": נוסף צו דעם פירוש אז דער חלק אלוקה ממעל איז זיך מתלבש אין דער ממשות פון דעם גוף
(וואם האט דאד ניט קיין ערך אפילו צו חכמה 45 עאכו״כ צו,
אלוקה ממעל"),
האט דאס אויר דעם פירוש אז דער,
חלק" איז,
ממש" פון,
אלוקה ממעל",
און ניט פון למטה מזה.
דאס הייסט,
אז דער,
חלק אלוקה ממעל ממש" וועלכע איז זיר מתלבש אין א גוף
(ממשות)
למטה,
איז,
ממש" א "חלק אלוקה ממעל״,
ווי דאם איז,
ממעל״ 44 — ישראל וקוב״ה כולא חד.
עפ״ז איז פארשטאגדיק אז די נשמה נעמט זיר בעצם פון העכער פון בחי׳,
אלקים אשר נתנה": נתינת הנשמה למטה
(נשמה שנתת בי)
נעמט זיר טאקע פון א דרגא אין אלקות וואם איז העכער פון די דרגות וואס די נשמה קומט
660 ספר השיחות
ירידתה למטה
(דורך אלע דרגות פון סדר השתלשלות,
בראת יצרת נפחת בי),
ביז אין א גוף גשמי בעוה״ז התחתון,
און דארטן טוט א איד זיין עבודה,
מלמטה למעלה,
אנהויבנדיק פון דער עבודה אין די דרגות בנשמתו
(דער סדר השתלשלות שבהאדם)
— נפש רוח נשמה,
ובמחשבה דיבור ומעשה
(כנגד בי״ע),
און מיט זיינע עשר כחות הנפש,
ביז מיט זיין כח הרצון והתענוג
(כנגד עולם האצילות),
ובכללות — די עבודה איו די ג׳ קוים פון תורה עבודה וגמילות חסדים
(מעשים טובים),
ביז עבודת התשובה — זיך אומקערן אוו זיר מתדבק זיין מיט דעם אויבערשטן
(ורוח תשוב אל האלקים אשר נתנה),
וואט דאם ווערט ארויסגערופן דורך ירידת הנשמה למטה — דוקא דורך דעם ווערט נתגלה אין דער נשמה שבגוף — דער עצם הנשמה,
חלק אלוקה ממעל ממש,
וואם איז תופס בכל העצם.
און דורך דעם ווערט עם נתגלה אין אלע דרגות פוז דעם אידן,
אויך אין זיינע כחות הנפש און אין מחשבה דיבור ומעשה,
און אין זיין עבודה איו קיום המצוות — אז ויי ווערן "מעשים טובים",
נאכמער טוב ווי זיי זיינען מצ״ע,
כנ״ל.
ט. ע״פ הנ״ל וועט מעז פארשטיין דעם תוכן העבודה פון חודש אלול ווי דאם שטעלט זיך אויס אין די פינף ר״ת — כנגד תורה עבודה וגמ״ח,
תשובה און גאולה:
די עבודה אין די ג׳ קוים
(תורה עבודה וגמ״ח)
— וואם זיי זיינען כולל בכללות אלע "מעשים"
(מעשה המצוות)
— איז בכללות פארבונדן מיט סדר השתלשלות — שלשה עמודים שעליהם העולם עומד וקיים — וועלכע טיילט
- ה׳תשמ״ט
זיר בכללות אין דריי עולמות
(בריאה יצירה עשי׳),
און ג׳ קוים בכל עולם.
דויד עבודת התשובה
(דער ענין הרביעי אין אלול)
דערגרייכט מעז צו העכער פוז סדר השתלשלות,
צו "אלקים אשר נתנה"
(עולם האצילות),
און נאד העכער דערפון: אוז דעריבער גיט דאס דעם כח אז די "מעשים" פון תורה עבודה וגמ״ח זאלן זיין "מעשים טובים",
טובים ומאירים.
ביז אז מ׳דערגרייכט דורן־ דעם צו דעם עניז הגאולה
(דעם פינפטן ענין)
— וואס דאס גייט אויף דער שלימות העבודה
(בכח עצמו)
פון א אידן,
דורד וועלכע ער דערגרייכט צו דעם שלימות היחוד פון ישראל וקוב״ה כולא חד,
דער גילוי פון דעם חלק אלוקה ממעל ממש
(ווי ער איז תופס בכל העצם),
ווי ס׳וועט זיין בשלימות בגאולה העתידה,
ואדרבה — אין דעם באשטייט שלימות העבודה פון א אידן,
אז זיין גאגצע מציאות איז נאר דינעז דעם אויבערשטן,
און ס׳איז ניטא קייו ארט אויף א צווייטן ענין — העכער פון "נתתי לפניך את החיים ואת הטוב גו׳"
[משא״ב די פריערדיקע פיר דרגות,
זיינען פארבונדן מיט בחירת האדם בב׳ דרכים].
וביחד עם זה איז דאם אויך שלימות השכר — וויבאלד אז דאם קומט אינ־ גאנצן דורך דער עבודה פון א אידן בכח עצמו.
און נאכמער: אויר בשעת מ׳דער־ גרייכט די דרגא פון גאולה,
שלימות השכר דלעתיד לבוא,
וועט ווייטער זיין די עבודה פון א אידן,
צו גיין העכער און העכער עד א״ס.
[וכמובן פון דעם וואם מ׳זעט בנוגע צו צדיקים וועלכע האבן דערגרייכט צו דער דרגא פון גילוי עצם הנשמה בחייהם בעוה״ז —
ש״ס ראה,
מבה״וז אלול
י. ויש לומר אז דער ענין איז אויך מרומז אין טוף פרשתנו:
בטוף הפרשה רעדט זיך וועגן די שלש רגלים
("שלש פעמים בשנה יראה כל זמרו גו׳"),
און וועגן דעם חיוב השמחה אין די רגלים.
ובסיום הענין שטייט אין פסוק
(בנוגע צו שמחת החג)
"והיית אך שמח".
פון דעם ווארט "אך" לערנט אפ די גמרא 55 "לרבות לילי י״ט האחרון לשמחה".
פרעגן מפרשים 54 — ווי שטימט עט מימן כלל 55 "אכין ורקין מיעוטי! הן"?
ויש לומר ע״ד הרמז — בעבודת האדם:
די שלש רגלים זיינען ע״ד די עבודה אין די שלשה עמודים
(רגלים)
שעליהם העולם עומד — תורה עבודה וגמ״ח
(ובכללות — עבודת הצדיקים),
וואט די עבודה — אלט א טייל פון עבודת ה׳ בכלל — דארף זיין מתוך שמחה — עבדו את ה׳ בשמחה 54 ,
עבדת את ה׳ אלקיך בשמחה ובטוב לבב 57 .
כולל די שלימות פון דער שמחה — "אך שמח",
וועלכער איז מרמז אויף דער שמחה גדולה יותר וואט קומט
ספר השיחות - ה׳תשמ״ט
דורך דעם וואם מ׳פראוועט די שלש רגלים למטה,
אין דער וועלט וואו ס׳איז דא דער "ראה אנכי נותן לפניכם היום גו׳",
צוויי דרכים
(ווי עם שטייט בתחלת הפרשה)
— אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואט מ׳געפינט זיר אין אן עולם מוגבל
(עניז המיעוט),
בזמן ובמקום,
און דער־ צו נאך אן עולם מלשון העלם והסתר
(אור אלקי במיעוט ובהעלם),
וואו עם זיינען דא די צוויי דרכים פון "דרך החיים והטוב" און דער צווייטער דרך — טוט אויף דער איד אז ער איז ממעט אין דעם "מיעוט" פון הגבלת והעלם העולם,
און איז זיד מתגבר בעבודתו,
וואם דורך דעם קומט צו — "לרבות"
[ע״ד "אין מיעוט אחר מיעוט אלא לרבות" 58 ],
א ריבוי פון ענין השמחה,
וועלכע איז פורץ גדר”
(ענין הבלי גבול),
און די שמחה בלתי מוגבלת ווערט נמשך אין דעם גבול
("אך")
פון עולם.
די שמחה פון די שלש רגלים איז אבער מיט די הגבלה,
ווי דער דין איז״י אז ב״ד האבן געשיקט שוטרים צו פאר־ זיכערן אז די שמחה זאל זיין בהגבלה.
דערפון קומט מען דערגאך צו נאד א העכערער דרגא אין שמחה — "אך שמח״,
״לרבות לילי יו״ט האחרון״ — די שמחה פון שמע״צ ושמח״ת,
וואם דעמולט פראוועט מען די הקפות
(ובפרט פון שמחת תורה)
מיט א שמחה למעלה ממדידה והגבלה
(העכער פאר שמחת יו״ט מן התורה),
מצד דעם וואם