א. ס׳איז באוואוטט די תורה פון דעם אלמן רבי׳ף,
אז מ׳דארף "לעבן מיט דער צייט",
מיט דער פרשת השבוע וואט מ׳לייענט און מ׳לערנט אין דער צייט.
דאס הייסט,
אין צוגאב דערצו וואט תורה אין אלגעמיין איז נצחית 2 ,
און נצחית 3 אלט תורה מלשון הוראה 4 ,
און תורה אור 5 און תורת חיים 6
("הם חיינו" 7 ),
א ליכטיקע אנווייזונג אין דעם טאג טעגלעכן לעבן פון יעדן אידן — זאגט אן דער אלטער רבי,
אז דער לעבן פון א אידן דארף זיין ספעציעל פאר־ בונדן מיט די פרשה איו תורה וואט מ׳לייענט אין דער באשטימטער צייט,
און אין דער איצטיקער צייט — מיט פרשת כי תשא,
וועלכע מ׳האט אנגע־ הויבן לייענען און לערנען לעצטן שבת בא תפלת מנחה,
און דערבאד — אין די טעג פון דער פארגאנגעגער וואד
(און יעדער טאג — איז אין דעם זיכער
1) , היום יום* ב חשון.
ספר השיחות תש״ב ע׳ 29 ואילך.
ועוד.
צוגעקומען אן עלי׳ בקודש•),
ביז אז היינטיקן שבת האט מען געלייענט די גאנצע פרשה בציבורי,
וואט דאס באווייזט אז אין דעם שבת איז נאך שטארקער אונטערשטראכן דאם לעבן מיט דער פרשה,
און פון דעם שבת דארף עם פארגעזעצט ווערן אין די טעג באר דעם״<.
און וויבאלד אז תורה איז אפגעגעבן געווארן צו יעדער איד און אלע אידן,
"תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב"",
דארף יעדער איד,
מאן פרוי און קינד,
קענען לייכט ארויסבאקומען די אנווייזונגען פון דער פרשה מיט וועלכע ער דארף לעבן אין דער צייט.
ב. אן אלגעמיינע און איינפאכע אפלערנונג פון היינטיקער פרשה — קען מען ארויטנעמען גלייר פון די ערשטע ווערטער פון פרשה — "תשא את ראש בני ישראל"
[וואט זיי ווערן נכלל אין דעם ווארט "תשא",
ובפרט אז דאס איז דער נאמען פון דער גאנצער פרשה 12 ]:
ש״פ תשא,
פ׳ פרה
ו36
"תשא את ראש בני ישראל" מיינט בפשטות,
אז מ׳דארף אויפהויבן דעם קאפ 13 פון אידן 14 :
דאם הייסט: יעדער איד האט א ראש און א מוח שבראש,
ער איז א טייל פון דעם "עם 5 ■ חכם ונבוך,
און דאם איז משפיע אויה זיין אויפפירונג,
אז ער פירט זיר ווי ס׳פאסט פאר א חכם ונבון.
אין דעם זיינען אבער שטענדיק פאראן שינויים און דרגות.
ווי פאר־ שטאנדיק בפשטות
(אויר פאר א קינד),
אז ווען א קינד איז גאר יונג האט ער
(און ער נוצט)
ווייניקער שכל,
דערנאד ווערט ער א תינוק שמתחיל לדבר
(וואס דאס איז דאד פארבונדן מיט זיין שכל),
וואט דעמולט איז אביו מלמדו תורה צוה לנו משה גר“.
נאר העכער — ווען ער ווערט דריי יאר אלט",
און האט אפשערעניש• 1 .
און דערנאד — בן חמש שנים למקרא,
בן עשר שנים למשנה,
בן שלש עשרה למצות,
בן חמש עשרה
לגמרא כו׳יי,
בן ארבעים לבינה כו׳ 20 .
און אזוי,
אין ענטשפרעכענדען עלטער,
בא א בת ואשה,
נאר פריער — ווי בנוגע בת מצוה מיט א יאר פריער,
ווייל בינה יתרה נתנה באשה יותר מבאיש 21 .
אויף דעם האט יעדער איד 22 דעם אנזאג”.
תשא את ראש": אין יעדער מצב וואם ער געפינט זיך דארף ער א ויפה ויכן זיין קאפ,
אז זיין קאפ און שכל זאל ליגן אין נאד העכערע זאכן,
וואט דעמולט ווערן אויפגעהויבן אלע זיינע אנדערע כחות 24 ,
זיין הארץ און זיינע געפילן,
ביז זיין מחשבה דיבור ומעשה.
ווי דאם ווערט נשתלשל בגשמיות — אז בשעת איינער הויבט אויף זיין קאפ
(בגשמיות),
ווערן אוים־ געהויבן די אנדערע טיילן פון זיין קער־ פער,
זיין הארץ,
זיינע הענט און פיס וכו׳.
עם קען זיין אז ער האלט נאד ניט בא מוח שליט על הלב 25 ,
אבער פונדעטט־ וועגן ווייסט יעדערער,
אויד א קליין
ספר השיחות - ה׳תשמ״ז
קינד,
אז בשעת ער פארשטייט מיט זיין שכל אז א זאך איז גוט,
פירט ער זיך אזוי בפועל.
ג. וואס מיינט עם בפשטות,
אין דער עבודה פון יעדן אידן בפועלי
ניט קוקנדיק אויף די אלע הויכע ענינים אין וועלכע מ׳איז געלעגן ביז איצטער — סיי אין עניני שכל בכלל,
און אפילו אין עניני תורה ומצוות,
מ׳לערנט תורה און מ׳איז זיד עוסק אין מצוות וכו׳ — איז דאד דערצו קיין שיעור ניטא — דארף א איד אויפהויבן זיין קאפ נאד העכער,
ד. ה. לערנען מער תורה,
בכמות און באיכות — זיר קאכן אין דעם מיט מער חיות וכו׳,
ותלמוד גדול שמביא לידי מעשה 24 — הויבט דאם אויוי זיינע קיומי המצוות,
אז דאס זאל זיין מיט מער הידור און מים מער חיות,
ביז אז זיין הנהגה בפועל ווערט אויף א העכערן אופן.
על אחת כמה וכמה בנוגע צו רוב מענטשן,
וואט בזמן הזה זיינען רוב מענטשן פארנומען די מערסטע צייט פון טאג מיט עניני עסק און פרנסה
(וואכעדיקע ענינים) 27 ,
ביז אז כמה זיינען אין דעם פארזונקען און פאר־ קאכט• 2 ,
ווי א מענטש ווייטט בא זיך אליין — איז אים נאד שטארקער נוגע דאם לעבן מיט.
תשא את ראש": ער זאל אויפהויבן זיין קאפ אז דער קאפ זאל ליגן אין העכערע ענינים,
אין גייסטיקע ענינים.
זיכער דארף זיין משאו ומתנו באמונה 2 ,
און ער דארף איו דעם ליגן מיט זיין שכל און מדות וכו׳ — אבער דאם דארף זיין.
בלא לב ולכ״”,
וכידוע דער דיוק 31 אין דעם לשון.
יגיע כפיך כי תאכל״ 32 — הארעוועז מיט.
כפיך" דוקא,
אבער ניט מיט זיין קאפ,
זיין קאפ דארף
(בעיקר)
ליגן אין העכערע זאכן.
וואט הייסט העכערע זאכן? איז דאס פארשטאנדיק בפשטות: מ׳הויבט אויף דעם קאפ און שכל אז זיי זאלן ליגן אין לימוד התורה.
ובפשטות: כאטש ער איז א בעל עסק און גייט צו דער ארבעט און טוט עס באמונה — דארן* ער יעדער טאג האבן א קביעות עתים לתורה 33 ,
טיי קביעות בזמן און סיי קביעות בנפש 34 .
און אפילו אויב ער האט שויז קביעות עתים לתורה,
און זיכער האט עם יעדערער — דארף זיין.
תשא את ראש",
ער דארף אין דעם צוגעבן גאבמער אין כמות אדן אין איכות.
ד. און טאמער מ׳קען דאס אליין ניט אינגאנצן פארשטיין,
מצד דעם וואס מ׳איז שטארק פארזונקעו אין דאגות
ש״פ תשא,
פ׳ פרה
הפרנסה,
קען מען פרעגן ביי דעם איי־ גענעם קינד אדער אייניקל.
וע״ד הצחות יש לומר: געוויינלער איז וער סדר,
שאל אביר ויגדף" 35 ,,
והגדת לבנך" 34 ; אבער בזמן הגלות,
מצד דעם חושד כפול ומכופל,
ובפרט מצד דעם פאר־ זונקענקייט אין עסק ופרנסה — העלפט אמאל אז עם זאל זייז,
שאל בנד ויגדך",
ובפרט שטייענדיק גלייך פאר די גאולה 37 ,
וועו עס ווערט,
והשיב לב אבות על בנים — על ידי בנים" 38 ,
ווארום די קינדער ווערן ניט
(אזוי)
אנגערירט פון דאגות העולם 38 :
דער קינד ווייסט אז מ׳האט אים ער־ צויגן זאגן יעדער פרי־מארגן די משנה ומחז״ל 0 *,
אלו דברים שאין להם שיעור",
און מ׳רעכגט דארט אויס א סך גרויסע זאכן,,
הפאה והבכורים והראיון וגמילות חסדים",
און דערנאד זאכן וואס,
אדם אוכל פירותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא כר,
כבוד אב ואם וגמילות חסדים כר,
והכנסת אורחים כר,
ועיון תפלה והבאת שלום שכין אדם לחבירו ובין איש לאשתו".
אבער דערנאך איז מעז מסיים:,
ותלמוד תורה כנגד כולם".
פרעגט דער קינד — מיט דער גאנצער תמימות פון א קינד — בא זיין טאטן און זיין זיידן,
זיין פעטער אדער עלטערער ברודער: צי האסטו היינט אויפגעעפגט א ספר און דארט ארייג־ געקוקט און געלעדנט?
דער קיגד האט געזען אז זיין טאטע האט דעם טאג געארבעט און געהארעוועט,
און געטאן א סך גוטע זאכן,,
גמילות חסדים",,
עיון תפלה" וביו״ב; אבער ער קוקט זיר ספעציעל צו — זוכט שטארק —.
תלמוד תורה",
וויסגדיק אז דאם איז,
כנגד כולם".
ובפרט אז מ׳דערציילם אים אויך דעם לימוד פון,
תשא את ראש״,
כנ״ל — פארשטארקט דאס ביי אים די שאלה און וואונדער צי די ארום אים הויבן אזין* זייערע קעפ,
דורך ליגן אין לימוד התורה.
און ביי א הינד זיינען ניט שייד קיינע קונצן.
אויב ער באקומט ניט קיין תירוץ אויר זיין שאלה — פרעגט ער נאב־ אמאל,
מאי האי,
מאי טעמא; ער ווייסט אז די גאנצע וואך איז פ׳ כי תשא את ראש,
קוקט ער זין־ צו און פרעגט יעדער טאג: וואו איז דער,
תשא את ראש״ — זונטאג,
מאנטאג,
דינסטאג,
מיטוואד,
דאנערשטאג,
פרייטאג,
ועאכו״כ שבת?!
פארשטייט זיר,
אז פון א קינד קען מען זיד ניט ארויסדרייען מיט אן ענטפער וואס האט קיין ארט ניט,
ווארום א קינד פילט צי מ׳זאגט אים דעם אמת,
און וועלכער פאטער וויל דען זאגן זיין קינד ניט דעם אמת — במילא איז פארשטאנדיק אז די שאלה פון דעם קינד איז מעורר און רופט ארוים
(,
והשיב לב אבות"),
אז בא זייז פאטער זאל ווערן.
תשא את ראש",
ער
ספר השיחות - ה׳תשמ״ז
זאל זיר טאקע זעצן לערנען תורה מיט א געשמאק כו׳י 4 .
און כאטש אז אמאל קומט דאם אן שווער,
ווייל ער איז פארמאטערט פון א שווערען מאג באם ארבעט — איז דא דער כלל אז ■איני מבקש בו׳ אלא לפי כחן" 42 ,
ווען דער אויבערשטער מאנט א זאד,
האט מען אויף דעם זיכער די כחות.
און דורך דעם וואס ס׳איז דא דער ״תשא את ראש״ אין לימוד התורה — ווערן אויפגעהויבן די אנדערע טיילן פון א אידז׳ם לעבן,
זייז קיום המצוות,
ביז זיין מחשבה דיבור ומעשה,
זיין הנהגה בפועל,
אז ער האלט זיך נאד שמאל־ צער
(בקומה זקופה)
מים אלע זאכן פון אידישקייט,
ד. ה. ניט נאר וואס ער איז מקיים "לא יתבייש מפני בני אדם המלעיגים" 43 ,
גאר ער שטייט מיט דעם שטארקסטן תוקף און שטאלץ,
ביז אז אלע ארום אים אנערקענען דאס,
און זיי לערנען זיר אס פון אים.
ה. אין דעם אלעם קומט צו נאב־ מער אונטערשטרייכונג אין פ׳ כי תשא פון היינטיקן יאר:
דער ערשטער טאג פון פ׳ כי תשא איז געווען יום הפורים.
וואם דעמולט זעט מען בגלוי דעם "כי תשא את ראש בני ישראל":
"ומרדכי 44 לא יכרע ולא ישתחוה״י 4 ,
ער האט ניט אראפגעבויגן ויין קאפ צו המן הרשע,
נאר געשטאגען בקומה זקופה.
ואדרבה: ביי אים איז געווען "תשא את ראש"
(אויפגעהויבן העבער פון דרך הרגיל),
ווארום דאס גופא וואם "כל עבדי המלך גו׳ כורעים ומשתחוים להמן כי כן צוה לו המלד" 45 און "מרדכי לא יכרע ולא ישתחוה״ — פאדערט א תוקף מיוחד אין גיין בקומה זקופה.
און נאכמער: דאם האט געבראכט אז המן הרשע זאל זאגן "ישנו עם אחד מפוזר ומפורד בין העמים גו׳ ודתיהם שונות מכל עם" 46 .
ד. ה. אז אפילו א גוי,
א רשע,
אנערקענט אז אפילו ווען אידן זיינען "מפוזר ומפורד בין העמים" אין גלות,
שוואכט דאם זיי ניט אפ ח״ו,
נאר אויר דארטן זיינען זיי אן "עם אחד" 47 ,
און "דתיהם שונות מכל עם",
ד. ה. אידן שטייען מיט א תוקף,
באופן פון "תשא אח ראש"• 4 .
ביז אז זיי זיינען לויט דעם אויך משפיע אויף די ניט־אידן — "ורבים מעמי הארץ מתיהדים" 49 .
וואט דערפון האט מען א צוגאב־ אנווייזונג אין דער אויבנגערעדטער עבודה פון "תשא את ראש בני ישראל":
ש״פ תשא,
פ׳ פרה
דער "תשא את ראש"
(הוספה אין לימוד התורה און קיום המצוות,
און אין שטאלצקייט מים אידישקייט בכלל)
דארף זיין אזוי שטארק,
אז דאס איז משפיע אויר אויר אנדערע ארום זיד,
ביז אויר אויר ניט־אידן,
בנוגע צו דעם קיום פון די ז׳ מצוות פון בגי נח,
ווי דער רמב״ם פסק׳נט" 5 ,
"צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח",
און ניט "מפני הכרע הדעת",
נאר "מפני שצוה בהן הקב״ה בתורה והודיענו על ידי משה רבינו״ 42 — אז די ניט אידן זאלן זיין שטאלץ מיט מקיים זיין די ז׳ מצוות,
דעם רצון פון דעם אויבערשטן.
ו. דערביי קען אבער א איד פרעגן א שאלה:
ווי מאנט מען פון אים "תשא את ראש״ — ווען ער ווייסט אז ער האט גאר עובר געוועז אויף אן עבירה
(דורך דעם וואט ״נכנם בו רוח שטות" 52 — היפך פון חכם ונבון)
— פונקט איו דער פארקערטער ריכטונג ווי "תשא את ראש"?!
איז די פרשה ממשיך — אדרבה: דורך דעם "תשא את ראש"
(דורך געבן א מחצית השקל)
— ווערט "לכפר על נפשותיכם"" פון "כל העובר על
הפקודים"" 5 ,
על פקודי דאורייתא 55 ,
ביז — אויף דעם חטא העגל* 5 — דער ראש ושרש פון אלע חטאים 57 ,
וואט האט אומגעקערט "זוהמא"* 5
(און מיתה)
בעולם 59 .
און דעמולט ווערט דער "תשא את ראש״ נאך הטב ער — ווי חז״ל זאגן"*,
אז במקום שבעלי תשובה עומדין אין צדיקים גמורים יכולין לעמוד שם.
[ונוסף לזה: מיט מחצית השקל האט מען געמאכט די אדנים,
דער יסוד פון דעם גאנצן משכן׳*,
און דערנאך — האט מען דערמיט געקויפט די קרבנות ציבור 2 *].
דאם הייסט: קודם חטא העגל זיינען אידן געווען בדרגת "ראש",
אין דער דרגא פון צדיקים 5 *.
און דורך מחצית השקל און זייער תשובה
(אויפן חטא העגל)
— איז געווארן "תשא את ראש",
אן עלי׳ אויר אין דער דרגא פון צדיקים
(״ראש״)
— די עלי׳ וואס קומט דורך עבודת התשובה,
וואם במקום שבעלי
ספר השיחות - ה׳תשמ״ז
תשובה עומדין אין צדיקים גמורים יכולין לעמוד שם.
מעין דעם עגין פון "לאתבא צדיקיא בתיובתא" 64 .
ויש לומר נאכמער:
די גאנצע מציאות פון רע בעולם האט דער אויבערשטער אריינגעשטעלט אין דער בריאה
(כמבואר 65 בענין "נורא עלילה על בני אדס״“)
— בכדי אז דורך דעם זאל מען האבן אויר די שלימות ועלי׳י 6
("תשא את ראש")
פון תשובה,
אדער בכדי אז אידן זאלן ביישטיין דעם נסיון פון רע,
און דורך דעם מגלה זיין זייערע כתות 7 .
און דוקא דורך דעם ענין — ווערט אויסגעפירט די "תאוה" פון דעם אויבערשטן
(כביכול)
וואס "נתאוה הקב״ה להיות לו דירה בתחתונים"" 6 ,
בתחתון שאין תחתון למטה ממנו,
"עד שהוא מלא קליפות וסט״א שהם נגד ה׳ ממש" 7 .
ז. פון דעם אלעם האט מען די קלארע אנווייזונג וואם מיט איר דארף איצטער לעבן יעדער איד:
בא יעדער אידן דארף זייז "תשא את ראש" איו אלע עניגים פון אידישקייט,
אנהויבגדיק פון לימוד התורה,
און דאם ברענגט "תשא את ראש" אין קיום המצוות און אין זיין גאנצער אויפ־ פירונג,
ביז אז ער ווירקט אזוי איין אויך אויף אנדערע אידן,
ביז אויר אויף ניט־ אידן.
און טאמער זעט ער שוועריקייטן,
אדער ער פאלט־דורר ח״ו אין א געוויטן עניו — דארף דאם אים ניט אפשוואכן,
נאר אדרבה: דאס דארף צוגעבן נאכ־ מער שטאלץ אין "תשא את ראש",
מצד דער מעלה פון עבודת התשובה.
ח. און דויד דעם וואם אידן טוען תשובה — ווערט "מיד הן נגאלין" 1 ,
תיכף ומיד ממש,
"מסמר גאולה לגאולה"",
נאר אין חודש אדר,
ובדרד ממילא — וועט
(מען אין)
חודש ניסן שויו זייו נאד דער גאולה,
מסמר גאולה לגאולה האמיתית והשלימה,
גאולה שאין אחרי׳ גלות 3 ,
ע״י משיח צדקנו,
און מ׳וועט האבן דעם ביהמ״ק השלישי,
"מקדש אד׳ כוננו ידיר,
ה׳ ימליר לעולם ועד" 4 ,
בעגלא דידן ממש.
ספר השיחות - ה׳תשמ״ז