חלק משיחת ש״פ משפטים, פ׳ שקלים מבה״ח וער״ח אדר מ׳תשמ״ז

- ע״ד ההשתדלות שכל ילדי ישראל שי׳ יעשו בית תורה,

תפלה וגמ״ח -

בהמשך למכתב הכללי* המיוחד לכל ילדי ישראל שי׳ - באתי לעורר ולזרז עוד הפעם בבקשה כפולה בנוגע לתוכן המכתב,

שכל אחד ואחת מילדי ישראל,

בכל מקום שהם,

יעשה מחדרו הפרטי,

מטחו ושולחנו כו׳ "מקדש מעט"׳,

"בית" של תורה,

תפלה וגמילות חסדים:

בחדרו של כל ילד וילדה - יניחו,

במקום חשוב ובולט ונראה לעין,

חומש

(או ספר אחר של תורה),

סידור,

וכן

(להבדיל)

קופת צדקה.

וכדאי שהחומש הסידור וקופת הצדקה יהיו של הס דוקא,

וגם ירשמו את שמס

(הילדים בעצמם,

או ההורים)

על הדף שלפני התחלת הסידור או החומש,

ואם אפשר - גם על קופת הצדקה,

וכמנהג ישראל - ירשמו לפנ״ז "לה׳ הארץ ומלואה" 2

(או בראשי־תיבות: לה״ו).

ובודאי אין צורך להאריך בגודל התועלת שבדבר -

הן בנוגע לעצם העובדה שבחדרו של כל ילד וילדה ישנם ג׳ הדברים דתורה תפלה וגמילות־חסדים,

ועוד ועיקר - שעי״ז יתוסף בלימוד התורה בחומש

(וכיו״ב)

ובתפלה לה׳ מידי יום ביומו,

ובימות החול - גם בנתינת הצדקה,

וכל זה - בחיות וחביבות מיוחדת,

מכיון שנעשה בחומש סידור

וקופת־צדקה המיוחדים,

שייכים להם,

כטבעם של ילדים,

והן בנוגע לרשימת שמם של הילדים לאחרי ״לה׳ הארץ ומלואה״ - שעי״ז

(א) מזכירים ומדגישים את השם היהודי של כאו״א מילדי ישראל,

גם לאלו שלעת־ עתה עדיין אינם מרבים להשתמש בשמם היהודי,

(ב) ועיקר: מחנכים את ילדי ישראל ומחדירים במוחם ולבם שכל חפץ שלהם קשור עם הקב״ה,

"לה׳ הארץ ומלואה".

* * *

ובקשה מיוחדת וכפולה - להורים,

מחנכים ומחנכות,

מדריכים ומדריכות,

מנהלי מוסדות חינוך וכיו״ב שי׳:

נוסף לכך שהם עצמם,

בתוככי כל בני ובנות ישראל,

צריכים לעשות מביתם הפרטי בית תורה תפלה וגמ״ח,

כמבואר בארוכה במכתב הכללי והכולל -

מוטלת עליהם האחריות,

ביחד עם הזכות הכי גדולה,

להשפיע ולפעול על הילדים והילדות שיעשו כל הנ״ל.

וכדי להדגיש ולהבליט את החשיבות המיוחדת בפעולתם של הילדים - באה בקשה הנ״ל בשני מכתבים:

מכתב א׳,

בארוכה ובפרטיות - אל בני ובנות ישראל,

שאצלם,

ענינים אלו הם מעיקר הדין; ומכתב א׳,

בקיצור ונקודה - לכל ילדי ישראל,

שאצלם,

ענינים אלו הם מצד חינוך,

ש״פ משפטים,

פ׳ שקלים

אבל הובטחנוי■ "חנוך לנער על פי דרכו

(שעי״ז)

גם כי יזקין לא יסור ממנה".

וזה מגדיל ביתר שאת ויתר עוז זכות המחנכים וגם אחריותם - כיון שנוגע לכל משך ימי חייו של המחונך/כת.

ובקשתי כפולה - כאמור - שההורים,

המורים והמדריכים כר,

יעוררו וישפיעו על הילדים בכל הנ״ל,

ועוד,

וגם זה עיקר - שיסבירו להילדים את המבואר ומפורש בספרי קדמונינו גדולי ישראל

(ומשם צומצם ונעתק תוכן המכתב הארוך,

שנקודתו)

-שבית המקדש הכללי כולל את ג׳ הדברים שעליהם העולם עומד,

תורה תפלה וגמ״ח,

ומעין זה צריך להיות גם בביתו וד׳ אמותיו של כאו״א מישראל,

"מנער ועד זקן טף ונשים"/

ובודאי ימצאו את הסגנון והאותיות המתאימים לפי־ערך שכלם והבנתם של הילדים וגילם.

וכדאי שהמדריכים והמדריכות שי׳ ישאלו את הילדים והילדות שי׳:

המשתמשים בסידור,

חומש וקופת הצדקה שלהם -

מזמן לזמן ובפרט - ביומיו זכאין.

* * *

בטח יפרסמו בקשה כפולה זו בכל מקום ומקום,

ובמיוחד בין אלה שיש להם השפעה חשובה בענין החינוך,

ותקוותי חזקה שיתקבלו הדברים,

ויפעלו פעולתם,

ובודאי יצליחו בכל זה בהצלחה רבה ומופלגה - כפי שרואים במוחש בתקופה האחרונה את מדת ההצלחה בפעולות אלו,

ובודאי יהי׳ כן גם בעתיד,

וכפי שאמר הקב״ה שהוא המצווה: ועשה לי מקדש ושכנתי בתוכם

(כמועתק במכתב הכללי פי׳ רז״ל בהדיוק בתוכם):

"ובחנוני 6 נא בזאת"!

ועוד וג״ז עיקר - שעי״ז זוכים להחיש ולהקדים בנין בית המקדש הכללי,

והעיקרי,

בית המקדש השלישי שיבנה במהרה בימינו ממש.

3) משליכב,ו.

4) ל׳ מג״א - 1,יג.

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

משיתות ש״פ תרומה,

ו׳ אדר ה׳תשמ״ז

א. ז׳ אדר,

דער יום ההולדת און יום הסתלקות פון משה רביגו׳,

פאלט אוים

(מערסטע יארן)

נאענט צו פרשת תרומה,

און היי־יאר — פאלט ער אוים במוצאי שבת

(יום ראשון)

פ׳ תרומה 2 .

לויט דעם וואס דער של״ה 4 שרייבט,

אז אלע מועדי השנה — אלע באשטימ־ טע

(אויסגעטיילטע)

טעג זיינען פאר־ בונדן מיט די פרשיות אין תורה וואס מ׳לייענט דעמולט — דארף מען זאגן אז ס׳איז דא א שייכות צווישן ז׳ אדר מיט פ׳ תרומה".

ב. דער פארבוגד צווישן ז׳ אדר און פ׳ תרומה — איז פארשטאגדיק אפילו אויבנאויפיק,

בפשטות:

דער כללות׳דיקער אינהאלט פון פ' תרומה

(איז אויר — פרטיו)

איז — וועגן דעם משכן: דער אנזאג פון דעם אויבערשטן צו משה רבינו "דבר אל בני ישראל ויקחו לי תרומה גו׳ זהב וכסף ונחושת גו׳ ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" 5 .

און דער המשך כל הפרשה רעדט וועגן די פרטים ווי מ׳זאל בויען דעם משכן און מאכן די כלי המשכן.

דער טעם פארוואס דוקא משה רבינו האט באקומען דעם אנזאג צו בויען דעם משכן לה׳

(און ניט די צדיקים פאר אים)

— איז פארשטאנדיק פון דעם וואם עם שטייט אין מדרש 6 ,

אז נאכן חטא עץ הדעת און די אנדערע זעקס חטאים וועלכע האבן גורם געווען אז די שכינה זאל נסתלק ווערן למעלה ביז אין רקיע השביעי — זיינען געוועז זיבן צדיקים וועלכע האבן צוריק ממשיך געווען די שכינה,

אנהויבנדיק פון אברהם אבינו וועלכער האט עס ממשיך געווען פון רקיע השביעי אין רקיע הששי,

ביז משה רבינו

(וואס ער איז געווען דער שביעי,

און "כל השביעין חביבין" 7 )

וועלכער האט עס ממשיך געווען פון רקיע הראשון אין ארץ,

"הורידה לארץ",

"ביום שהוקם המשכן" 8 ,

ווי ב״ק מו״ח אדמו״ר ערקלערט

(אין זיין מאמר חסידות הידוע ד״ה באתי לגני 9 )" 1 .

דאם הייסט: כאטש אז דער תכלית פון גאנץ עבודה פון אלע צדיקים איז — צו

ש״פ תרומה,

ו׳ אדר

ממשיך זיין די שכינה בארץ — אין וועלט,

האט זיך אבער משה אויסגע־ צייכנט דערמיט וואט ער האט געהאט דעם כח אויפצוטאן עם זאל ווערן ושכנתי

(א משכן),

בפועל — דורך עשיית המשכן.

דעריבער איז דער אנ־ זאג געווען צו אים

(און דורך אים — צו זיין דור,

בני ישראל):,

ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

ביז אז דער משכן ווערט אנגערופן על שמו —,

משכן שעשה משה"",

"מעשי ידי" משה".

דערמיט איז פארשטאנדיק דעם פאר־ בונד מיט ז׳ אדר:

ט׳איז באוואוסט אז אין דעם יום ההילולא פון א צדיק זיינען עולה למעלה,

כל מעשיו ותורתו ועבודתו אשר עבד כל ימי חייו"",

און דאם איז "מתגלה ומאיר בבחי׳ גילוי מלמעלה למטה" 14 ,

ביז אז דאס איז,

פועל 15 ישועות בקרב הארץ״“.

דאס הייסט,

אז אין ז׳ אדר

(דער יום הסתלקות פון משה רבינו)

איז עולה למעלה און עם ווערט נתגלה ופועל בקרב הארץ "מעשיו כו׳ ועבודתו" פון משה רבינו,

איינגעשלאסן זיין עבודה חדשה

(לגבי די צדיקים פאר אים)

פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם"

(משכין זיין די שכינה בארץ).

נאכמער:,

ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" איז געווען ניט סתם

(נאד)

א טייל אין עבודת משה רבינו,

נאר אין דעם איז באשטאנען דער עיקר עבודה פון משה רבינו,

וואט האט ארומגענו־ מען אלע זיינע ענינים — צו ממשיך זיין די שכינה אין וועלט,

אנהויבנדיק דורך מתן תורה

(וואט איז געקומען נאך די הכנה פון יציאת מצרים)

דא למטה

שלכאורה העילוי הוא מעד יום מיתתו של משה שהי׳ בז׳ באדר; אבל לפרש״י.

כדאי הלידה שתכפר על המיתה־ — העילוי הוא מבד הלידה,

שגם זה היי בז׳ אדר - נת׳ בלקו״ש חכ״ו ע׳ 1 ואילך.

שהקב־ה יושב וממלא שנותיהם של צדיקים מיום ליום כד — קידושין שם),

וזה הדרש לא הי־ יודע המן.

(ויומתק בזה,

שמצינו כו־כ צדיקים נוי״ל גס לפני זמן המן)

שמיתתם לא היתה ביום לידתם.

וגס נשמות חדשות נכמו נשמת אדה־ז

(ס׳ השיחות תש־ה ע־ 127 ואילך))

— שבנוגע אליהם אין לומר שסיבת מיתתם ביוס אחר מלידתם הוא מצד שבא בהמשך

(וגלגול)

מאדם שלידתו הי־ ביום אחר כו־

(כמו ראב־ע שהוא גלגול שמואל הנביא,

וי״ח שנותיו מצטרפים לנ״ב שנה של שמואל

(ולכן נעשה בן שבעים — ראה סידור האריז־ל

(להר־ש מרשקוב)

בהגדה של פסח פיסקא אמר ראב״ע.

שמחת הרגל להחיד״א פיסקא הנ״ל))).

ואולי יש לומר — שבומן המן עדיין לא נדרש דרש זה

(שלידת משה הי• ב1׳ אדר),

ולא הי־ ידוע גס לא לבנ״י.

כי דוחק לומר שדרש זה הי• ידוע לכל בנ״י והמן

(שידע כמה הלכות כתורה — ראה מגילה יג,

סע־ב.

טז. א. אסת־ר פ־ז,

יב. ועוד)

לא ידע מזה וכל היועצים שלו

(.

חכמיו־ — אסתר ו,

יג. וראה מגילה טז.

א) לא ידעו מזה וכוי.

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

בארץ 17 ,

וואט איז געווען דורך משה רביגו

("משה קיבל תורה מסיני בו׳" 18 ),

און דער שלימות דערפון — דורך "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" וואס איז אויפגעטאן געווארן דורך משה רבינו.

דעריבער קומט ז׳ אדר נאענט צו פ׳ תרומה

(און דעם יאר — קומט עם אוים במוצאי שבת תרומה)

— ווייל די פרשה גיט ארוים ד עם אינהאלט פון "מעשיו כו׳ ועבודתו" פון משה רבינו,

וואם איז עולה און ווערט נתגלה אין ז׳ אדר — די עבודה פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

און אויך לאידך גיסא: אין ז׳ אדר שטייט בגלוי ביז "בקרב הארץ" דער אינהאלט פון פ׳ תרומה — די עבודה פון משה "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

ג. איינע פון די ערקלערונגען אין דעם וואם דוקא משה רבינו האט גע־ האט דעם כח אויף "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם":

די מצוה פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם"

(וואם שליסט איו זיר איין אויך דעם ציווי אויף דעם בית המקדש ראשון,

שני ושלישי 1 )

איז א כללות׳־ דיקע — זי דריקט אוים דעם תכלית הכוונה פון גאנץ בריאת העולם: בכדי מאכן די גשמיות׳דיקע וועלט א "משכן" און "מקדש" 20 פארן אויבערשטן,

ובלשון

הידוע: א דירה לו יתברר בתחתונים 21 .

דאם הייסט: א ״דירה״ — אן ארט וואו דער אויבערשטער געפינט זיר בקביעות ובהתיישבות 22 ; און "לו" לעצמותו 23 ,

ווי מ׳זעט עם כביכול ביי א דירה פון א בשר ודם — אז ער געפינט זיר דארט מיט זיין גאנצע עצמות ומהות,

ביז אמאל — געפינט ער זיר דארט אן לבושים 24 ; און ״בתחתונים״ — אין עולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו.

דאם הייסט,

כאטש אז "ועשו לי מקדש" איז נאר איינע פון די תרי״ג מצוות 25 — שליסט עם איו זיר אבער איין אלע מצוות 26 ,

וועלכע טיילו זיר אין די שלשה עמודים 27 שעליהם העולם עומד 28 : תורה עבודה וגמילות חסדים 2 :

תורה — ווערט אונטערשטראכן אין דעם ערשט! פרט אין ציווי פון "ועשו לי מקדש": "ועשו 30 ארון גר ונתת אל הארון את העדות

(התורה 31 )".

ש״פ תרומה,

ו׳ אדר

עבודה — "ועשו לי מקדש*,

איז בכדי ער זאל זיין א "בית לה׳ מוכן להיות מקריבים בו הקרבנות" 32 — דער קו העבודה 33 .

און "ביתי בית תפלה יקרא"" און "זה שער השמים" 33 ,

אלע תפלות זיינען געווענדעט און גייען ארויף דורך דעם בית המקדש

(און קודש הקדשים)

* 3 .

גמילות חסדיס — ווי דער ציווי פרטי באלד נאך "ועשו ארון": "ועשית שלחן גו׳ ונתת על השולחן לחס״י 3 ,

וואס דער בית המקדש איז געווען ד ער ארט פון וועלכן דער אויבערשטער• 3 האט משפיע געווען אלע זיינע חסדים 39 פאר דער וועלט בכלל און פאר אידן במיוחד.

ד. וויבאלד אז "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" איז אזא ענין כללי,

וואט נעמט ארום גאנץ תורה ומצוות,

דעריבער האט דאס געדארפט אויפגע־ מאכט ווערן

(דעם ערשטן מאל)

דורך אזא וואס איז או איש כללי,

איינער וואט שליסט אין זיר אייו גאנץ תורה ומצוות,

און איז זיי משפיע צו אלע.

אידן אן אויסנאם.

דער ערשטער וואס איז געווען אין דער דרגא איז — משה רבינו:

משה רבינו איז געווען דער ערשטער נשיא ורועה ישראל,

ווי ויי זיינען נהיית לעם 40 וועלכער האט אין זיר כולל גע־ וועו אלע אידן,

כמחז״ל׳ 4 "משה הוא ישראל וישראל הם משה לומר לר שנשיא הדור הוא ככל הדור כי הנשיא הוא הכל" 42 ,

און האט צו זיי משפיע גע־ ווען אלע זייערע צרכים 43 ,

סיי די גשמיות׳דיקע,

און סיי די רוחניות׳דיקע — גאנץ תורה און מצוות

(אנהויבנדיק פון מתן תורה וואט איז געווען דורד משה רבינו),

ובכללות — ווי זיי טיילו זיר אין די שלשה עמודים,

תורה עבודה וגמילות חסדים,

וועלכע זיינען כנגד די שלשה קוים

[און ספירות,

חסד גבורה און תפארת],

וועלכע זיינעו אין זין■ כולל אלע

[עשר ספירות,

דער מקור פון אלע]

השפעות והמשכות,

די רוחניות׳דיקע,

און דערפון ווערן נשתלשל — די גשמיות׳דיקע 44 .

ווי פארשטאנדיק אויר פון דברי חז״ל 43 ,

אז "שלשה פרנסים טובים עמדו לישראל כו׳ משה ואהרן ומרים,

וג׳ מתנות טובות ניתנו על ידם כו׳ באר בזכות מרים עמוד ענן בזכות אהרן מן בזכות משה",

און אז נאד הסתלקות מרים און אהרן האט זיר אפגעשטעלט

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

דער באר מים און דער ענן — איז "חזרו שניהם בזכות משה" 46 .

ווארום אע״פ אז משה איז געווען איינער פון די שלשה פרנסים,

און האט געהאט זיין ספעציעלן ענין — ירידת המן,

וואם דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין פון תורה 47

(קו האמצעי),

כמחז״לי 4 עה״פי 4 ״זכרו תורת משה עבדי״ — "לפי שנתן נפשו עלי׳ נקראת על שמו״ — איז ער אבער אין זיך כולל אויר די אנדע־ רע צוויי קוים 50 : גמילות חסדים — וואט איז אויסגעדריקט געווארן דורך בארה של מרים,

פון וועלכע אידן האבן בא־ קומען מים

(חסד),

און קו העבודה — וואם איז אויסגעדריקט געווארן דורך די ענני הכבוד בזכות פון אהרן כהן גדול,

ווי באוואוסט אז דער ענין פון א כהן

(און זיכער א כהן)

גדול איז "לעמוד לפני ה׳ לשרתו״ 5 — דער ענין פון עבודה,

עבודת הקרבנות.

און דעריבער האט דוקא משה רבינו געהאט דעם כח אויף אויפטאן "ועשו לי

מקדש",

א מקום קבוע 52 פאר דעם אוי־ בערשטן — דורך דעם וואם דאס איז א בית קבוע וואו מ׳דינט דעם אויבערשטן באופן של קביעות אין תורה עבודה וגמילות חסדים,

וועלכע זיינען אין זיך כולל אלע תורה ומצוות.

ה. און דער ענין פון משה רבינו

("ועשו לי מקדש")

שטייט בגלוי אין ז׳ אדר,

זיין יום הולדת און יום הסתלקות,

ווי גערעדט פריער אז דעמולט שטייט בגלוי "בל מעשיו ותורתו ועבודתו אשר עבד כל ימי חייו",

און נאכמער — דעמולט ווערט נתגלה די "עצמיות" פון משה רבינו 52 ,

וואם זיין "עצמיות" פארבינדט זיך מיט דעם עצם פון דעם אויבערשטן•",

וואם שטייט בגלוי אין דעם מקדש,

אן לבושים המסתירים

(בדוגמא ווי אן אדם כביכול בדירתו,

כנ״ל ס״ג) 54 .

ו. ד ערביי שטעלט זיך די שאלה: אמת טאקע מ׳שטייט היינט אין שבת פ׳ תרומה,

ערב ז׳ אדר — אבער למאי נפק״מ די אלע אויבנדערמאנטע זאכן צו אידן איצטער אין חושך כפול ומכופל

ש״פ תתמה,

ו׳ אדר

פון גלות,

ווען מ׳האט ניט דעם משכן און מקדש?

וועט מען עם פארשטיין לויט דעם וואם עם שטייט אין מדרש 55 בנוגע דעם פסוק.

ועשו לי מקדש״ — "כל מקום שנאמר לי אינו זז לעולם,

לא בעולם הזה ולא לעולם הבא".

פרעגט מען די שאלה 55 : ווי זאגט מען אז.

אינו זז כו׳ בעוה״ז״ — ווען מ׳זעט אז ס׳איז ניטא דער בית המקדש?

און מ׳פארענטפערטי 5 ,

אז אויך אינטער האט מען די,

מקדש מעט"׳ 5 ,.

אלו בתי כנסיות ובתי מדרשות" 5 .

און נאכמער“: אויף,

ושכנתי בתוכם" זאגן חז״ל“,.

בתוכו לא נאמר אלא בתוכם,

בתוך כל אחד ואחד" 51 .

און דאם איז דער עיקר הכוונה אין

(און דער

תכלית פון),

ועשו לי מקדש

(כדי עם זאל זיין)

ושכנתי בתוכם״ 53 — אז יעד ער איד זאל ווערן א,

משכן" בגלוי פון דעם אויבערשטן,

דורך דעם וואם ער ווערט דורכגענומען מיט תורה עבודה וגמילות חסדים,

וואס דעמולט זאגט דער אוי־ בערשטער און מבטיח.

ושכנתי בתוכם",

בתוך כל אחד ואחת.

און דעריבער זאגט דער מדרש אז,

ועשו לי מקדש",

אינו זז לעולם,

לא בעולם הזה בר״ — ווארום דער

(עיקר פון)

"ועשו לי מקדש" איז.

בתוך כל אחד ואחת",

און דאס איז דא,

לעולם" — בכל זמן ובכל מקום 55 .

ד. ה. בזמן שבית המקדש הי׳ קיים,

און במקום שבית המקדש הי׳ קיים,

און בזמן הגלות,

און אין מקום הגלות — "ועשו לי מקדש",

דורך בויעו א,

מקדש מעט",

און בעיקר — דורך מאכן פון זיר אלייז א,

מקדש" לה׳.

ז. דערפון איז פארשטאנדיק,

ווי די אויבנגערעדטע ענינים וועגן די עבודה פון משה רבינו פון.

ועשו לי מקדש״ — זיינען פאראן איצטער,

כהודעת משה אין תורה שמסרה לנו,

אז,

ועשו לי מקדש",

אינו זז לעולם":

דער פירוש אין,

אינו זז לעולם" איז — נוסף אז מ׳האט א זאך וואס פאר־ בייט דעם מקדש און די עבודות אין מקדש

(ווי תפלות במקום קרבנות תקנום)

— אז דער מקדש אליין,

רירט זיר ניט פון ארט",

מ׳האט דעם מקדש אליין.

לעולם",

בכל זמן ובכל מקום 55 !

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

דורך דעם וואם מ׳האט א "מקדש מעט" אוו דויר "ושכנתי בתור כל אחד ואחת״ — האט מען א מעין און א דוגמא און נאכמער — א זאך וועלכע איז במקום פון דעם בית המקדש — נאר דער ביהמ״ק אליי! איז אינו זז,

מיטן עיקר השלימות פון ביהמ״ק — א בית און דירה פאר דעם אויבערשטן,

בכל עצמותו,

ווארום אין דעם באשטייט תכלית הכוונה פון בריאת העולם און יעד ער פרט,

פון עולם — נתאוה הקב״ה להיות לו יתברך דירה בתחתונים,

דעריבער מוז מען זאגן אז די כוונה מוז מעז קע־ נען דורכפירן בכל זמן ובכל מקום,

סיי בזמן הבית און סיי בזמן הגלות,

סיי אין ארץ ישראל און סיי אין חוץ לארץ.

ויש להוסיף,

אז "אינו זז לעולם" אונטערשטרייכט אויר,

אז די עבודה פון ״ועשו לי מקדש״ דארף זייז

(נוסף על — בכל זמן ובכל מקום)

בא יעדער איד אן אונטערשייד,

מענער,

פרויען און קינ־ דער׳ איו אייר אין יעדער פרט פון די עבודה פון א אידן,

ד. ה. יעדער זאך וואם א איד טוט,

צי א גרויסע זאד אד ער א קליינע,

צי א הייליקע זאד,

לערנען תורה און מקיים זיין מצוות,

אדער א זאך פון,

להבדיל,

דברי רשות

(עסן,

טרינקען וכו׳),

צי בא זיר אין שטוב,

אדער בא דער ארבעט,

אדער אין גאם — דארף ער דערפון מאכן א מקדש פארן אויבערשטן 66 .

און ווי עם שפיגלט זיר אם אין דעם משכן און מקדש אליין,

אז אע״פ וואט דאם איז געוועו איין משכן ומקדש,

איז ער באשטאנען פון א סר טיילן,

און

מהם,

מלמטה למעלה: "החיל,

עזרת נשים,

עזרת ישראל,

עזרת כהנים,

בין האולם למזבח,

ההיכל,

קודש הקדשים" 67 .

ועד״ז אין משכן: דער חצר,

דער אוהל מועד,

דער קודש הקדשים.

און אין זיי גופא — זיינעז געווען פאר־ שידענע כלים וכו׳.

וואם יעדערער פון די פרטים ווייזט אן אויף א באזונדער עבודה אין "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם",

און יעדער פרט שפיגלט זיר אפ אין נפש האדם און אין די עבודה פון אידן — ווי ערקלערט אין ספרים.

וי״ל איין כללות׳דיקן חילוק: די עבודה אין חצר המשכן אין פארגלייד צו די עבודה אין אוהל מועד און אין קודש הקדשים איז ענלער צו דעם אונ־ טערשייד צווישן די עבודה מיט דברי רשות,

"כל מעשיך יהיו לשם שמים" 6 און "בכל דרכיד דעהו״י 6 ,

און די עבודה מיט דברי קדושה,

לימוד התורה און קיום המצוות.

און אין ביידע קצוות — דארף מען זיר אינגאנצן אריינלייגן אויף אויפמאכן א משכן און מקדש לה׳,

צוגעפאסט צו יעדער טייל פון זייז לעבן.

ח. דערפון האט מען ארויס א קלארע אפלערנונג פאר יעדערן און יעדערע — און איו מעשה בפועל,

המעשה הוא העיקר — אין די עבודה פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם,

בתור כל אחד ואחת",

אין אן אופן פון "אינו זז לעולם"

— און יעד ער איד באקומט אויף דעם ספעציעלע כחות פון דעם שבת פ׳

ש״פ תרומה,

ו׳ אדר

תרומה 70 ,

וועו מ׳לייענט.

"ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם׳,

און פון זיין זיין ערב ז׳ אדר,

דער יום הולדת און הסתלקות פון משה רבינו,

וואם זיין עיקר עבודה איז באשטאנעז פון ״ועשו לי מקדש״ —

ווי מ׳האט לעצטנם מציע געווען און געבעטן 7 ,

מיט א בקשה כפולה — אז יעדער איד,

מאן פרוי און קינד,

זאל בא־ שטימען דעם קומענדיקן יאר אלם א זמן דהדגשת פון מאכן יעדע אידישע הויז און יעדער צימער,

יעדער טישל און בענקעל וכר׳ — א "מקדש מעט",

א בית תורה תפלה און גמילות חסדים,

א הויז און צימער וואו עם הערט זיך אן אין יעדער פרט פון הויז

(אפילו וכולל אין די דברי רשות)

ווי מ׳דינט דערמיט דעם אויבערשטן דורך תורה תפלה און גמילות חסדים,

און דורך דעם זעט מען אנטפלעקטערהייט ווי דאם איז

(כביכול)

דעם אויבערשטן׳ס הויז און דעם אוי־ בערשטו׳ם צימער,

און דעם אויבער־ שטוס טישל און בענקל אויך וועלכע דער אויבערשטער זאגט "ושכנתי בתוכם",

איך רו צווישן און אין אייך,

אין אן אופן פון ״אינו זז לעולם״ - פונקט ווי ס׳איז געווען אין משכן משה און מקדש ראשון ומקדש שני,

אוו ווי ס׳וועט זיין בתכלית השלימות אין מקדש שלישי!

און טאו אין דעם אין אן אופן פון ״אינו זז לעולם״ — אין יעדער זמן און

מקום און פרט פון זיין עבודה: יעד ער רגע פון טאג און אין יעדער ארט וואו ער געפינט זיך און מיט וועלכן ענין ער זאל נאר זיין פארנומען — מאכט ער א "משכן" און "מקדש" פארן אויבערשטן — סיי ווען ער לערגט תורה און איז מקיים מצוות,

טוט ער דאם לשמו מיט די כוונה פון מאכן א משכן ומקדש לה׳,

א בית תורה תפלה וגמילות חסדים,

און סיי ווען

(להבדיל)

ער עסט,

טרינקט און שלאפט — טוט ער דאם "לשם שמים" און "דעהו",

בכדי ער זאל האבן כחות אויף דיג עז דעם אויבערשטן אין תורה תפלה וגמילות חסדים.

און טוט דאם איין מאל,

און נאב־ אמאל און נאכאמאל ביז אז "אינו זז לעולם" שטענדיק.

ט. אין די בקשה איז ספעציעל גע־ ווענדעט צו קינדער,

אינגעלעך און מיידעלעך,

בכל מקום שהם — אז ער

(זי)

זאל מאכן זיין

(איר)

צימער,

בעט,

טישל וכו׳ — א "מקדש מעט",

בית תורה תפלה וגמילות חסדים.

און ספעציעל דורך דעם וואם דארט זאל זיך געפינען,

אין אן ארט וואו אלע קענען זען — זיין

(איר)

אייגענער חומש

(אדער אן אנדער ספר של תורה),

סידור,

און

(להבדיל)

צדקה פושקע

(און דארט אנשרייבן "להשם־ 7 הארץ ומלואה" 73 און אונטער דעם

(להבדיל)

דעם קינד׳ם נאמען/ אזוי אז יעדער טאג זאל ער זיי נוצן: לערנען אן ענין אין חומש

(תורה/ זאגן א תפלה אדער ברכה אין סידור,

געבן געלט אין צדקה פושקע -כפשוט א וזח שבת וימים טובים 74 .

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

און דערצו קומט די ספעציעלע בקשה וכפולה — צו עלטערן,

מחנכים און מחנכות,

מדריכים און מדריכות,

מנהלי מוסדות חינוך וכיו״ג שי׳.

אין צוגאב דערצו וואס זיי אליין,

בתוככי כל בני ובנות ישראל,

מאכן זייער הויז א בית תורה,

תפלה וגמילות חסדים —

ליגט אויף ויי די אחריות,

צחאמען מיט דעם גרויסען,

גאר גרויסען זכוה — דער חינוך פון זייערע קינדער־י,

איינגעשלאסן צו ווירקן אויף ויי דאם אויבנגעזאגטע,

וואס איז א הויפט־ נקודה אין מחנך זיין קינדער — אייג־ ווארצלען אין זיי די שלשה עמודים וואם אויף זיי שטייען תורה ומצוות — תורה תפלה און גמילות חסדים,

באופן של קביעות,

אזוי אז "חנוך לנער על פי דרכו גם כי יזקין לא יסור ממנה" 6 ,

און בא זיי וועלן די דריי עמודים אלעמאל זיין א קביעות אין זייער לעבן 77 ,

"אינו זז לעולם",

אויך ווען זיי וועלן אויפ־ שטעלן בעז״ה ובהצלחתו אייגענע הייזער און משפחות,

קינדער און קינדס־קינדער,

און — עד סוף כל הדורות.

און ס׳איז כדא י אז די מדריכים און מדריכות שי׳

(כהנ״ל)

ואלן פרעגן בא די קינדער פון צייט צו צייט,

ובפרט אין יומין זכאין,

ווי זיי באנוצן דיך מיט זייעד סידור,

חומש און צדקה פושקע.

און עם קומט אויך די ווענדונג ובקשה וכו׳ — צו די אלע צו וועמען עם וועלן דערגרייכן די ווערטער — אז זיי זאלן עס מפרסם זיין אומעטום,

און ספעציעל בא די וואם פארנעמען זיך מיט חינוך פון קינדער.

יו״ד.

דער אויבערשטער זאל העלפן און מצליח זיין,

אז דורך דעם וואם אידן וועלן טאן "זייער טייל" אין "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם",

באופן פון "אינו זז לעולם״ — זאל

(און וועט)

דער אוי־ בערשטער זיכער טאן זיין טייל,

און אראפברענגען דעם בית המקדש השלישי,

וואם שטייט בנוי ומשוכלל למעלה״ 7 — דעם בית הבחירה,

בהר בעיר ובארץ הנבחר 7 .

און די אלע ענינים — וועט זיין דוקא דורך דעם עם הנבחר,

אידן

(ובפרט נאך די הקדמה פון "מעשינו ועבודתינו""" בזמן הגלות פון מאכן א "מקדש מעט" וואם "אינו זז לעולם"),

און מען וועט זען בגלוי ובתכלית השלימות ווי "ועשו לי מקדש" איז "אינו זז לעולם״ — "מקדשי" אד׳ כוננו ידיך ה׳ ימלוך לעולם ועד" 2 ",

במהרה בימינו ממש,

און אין אן אופן פון ממש ממש.

■■■>■■ ■ ■*0 ■<■•■

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

משיחות ש״פ תצוה,

פ׳ זכור,

ופורים ה״תשמ״ז א ווענדונג ספעציעל צו אידישע קינדער און צו זייערע עלטערן און מחנכים שיחיו

א. מ׳שטייט היינט׳ דרייסיק טעג פאר חג הפסח,

ווען עם הויבן זיך אן די צוגרייטונגען צו פםח 2 .

איינער פון די גאר וריכטיקע און הויפט־טיילן פרן חג הפסח - וואט דערצו דארף מען זיך אנהויבן איצטער צוגרייטן - איז די ראלע פון אידישע קינדער.

אנהויבנדיק באם סדר של פסח - וואם איז פאר־ בונדן מיט "והגדת לבנך" 3

(ביז אז על שם זה ווערט עם אנגערופן "הגדה של פסח""/ ביז אז "מצוה למהר להתחיל הסדר בשביל התינוקות של יישנו" 5 ,

און דערצו טוט מען פארשידעגע זאכן און ענדערונגען פאר און אינמיטן דעם "סדר" בכדי להתמי׳ התינוקות שישאלו 5 ,

און דער "סדר" הויבט זיר אן מיט "כאן הבן שואל מה נשתנה".

דעריבער שלאגט מען פאר: אלם פארטזעצונג צו דעם פארשלאגי אז יע־ דער אידיש קינד,

אינגעלע אדער מיי־ דעלע,

זאל האבן זייער אייגענעם סידור,

חומש

(אדער אן אנדער ספר של תורה/ און

(להבדיל)

צדקה־&ושקע — וואלט געווען זייער כדאי און זייער פאסיק -אז פאר חג הפסח זאל יעדער אידיש

קינד באקומען זיין אייגענע "הגדה של פסח״,

און מה טוב - א "הגדה" באגלייט מיט ציורים וכו׳ פון די פארשידענע מצוות און פאסירונגען

(אין סיפור יציאת מצרים)

וועגן וועלכע עם רעדט זיך אין דער ״הגדה״ - וואם

(די ציורים)

מאכן דעם אינהאלט פון דער "הגדה" נאך מער צוגענגלער פאר קינדער.

און דארט אויך אנשרייבן "להשם הארץ ומלואה",

און אוגטער דעם - דעם קינדס נאמען,

ווי באם סידור און חומש כו׳.

וואס דורך דעם וואס יעדער אידיש קינד וועט האבן זיין אייגענע "הגדה"

(ובפרט מיט ציורים)

- וועט דאם אים אריינגעבן גאכמער לעבעדיקייט אין פרעגן די "פיר קשיות"

("מה נשתנה"/ און זיך גוט צוהערן צו דעם ענטפער פון זיין פאטער,

און צו די אנדערע טיילן פון דער ״הגדה״,

וויבאלד אז דאם איז -אריינקוקנדיק בשעת מעשה אין זיין אייגענער שייגער "הגדה",

און צוקוקן זיך צו די ציורים וכו׳.

און דער אויבערשטער זאל העלפן,

אז דאם זאל נאכמער צואיילן אז די "גרעם־ טע קשיא" פון אידן

("בנים אתם לה׳ אלקיכם״•)

- "עד מתי" וועט מען זיין אין גלות - זאל פארענטפערט ווערן ו־ תיכף ומיד מיט דעם גאר "גרעסטן ענט־ פער" פון אבינו שבשמים,

אז "עבדים

(איז)

היינו

(ל׳ עבר - געווען אמאל,

און דערנאד,

אבער אויד בעבר)

ויוציאנו השם אלקינו״ - די גאולה האמיתית וה־

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

שלימה ע״י משיח צדקנו,

במהרה בימינו ממש.

* * *

ב. פרשת זכורי

(,,

זכור את אשר עשה לד עמלק""*)

לייענט מעז אלעמאל אין דעם שבת פאר פורים",

בכדי "לסמוך*׳ מחיית עמלק למחיית המן" 3 .

ווי באוואוסט,

אז די מלחמה מיט המן און זיינע מענטשן און דער נם והצלה פון פורים איז א פארזעצונג פון דער מלחמה מיט עמלק",

ווארום המן האגגי איז געווען מזרעו של עמלק 5 ׳.

און דער־ פאר איז די קריאה פון יום הפורים"׳ די פרשה פון מעשה עמלק

("ויבא עמלק"").

היינטיק׳ס יאר איז די סמיכות פון פ׳ זכור מיט פורים די סאמע נאענטסטע,

ווי מעגלעך: פורים קומט אוים אין מוצאי שבת פרשת זכור

(ויום ראשון),

וואם דעמולט גייט מעז פון שבת פרשת זכור

(מחיית עמלק)

גלייך אריין אין

פורים און מקרא מגילה

(מחיית המן)

במוצאי שבת,

בסמיכות ממש

(וואס נע־ ענטער דערפון קען ניט זייף׳)

צו פרשת זכור.

וואם דאס איז אין צוגאב דערצו,

אז אין אזא קביעות איז שבת פרשת זכור אויך י״ג אדר,

דער טאג ווען "נקהלו היהודים",

"לעמוד על נפשס״י׳,

אויף מלחמה האבן מיט זייערע שונאים"*,

"יום אשר שברו אויבי היהודים לשלוט בהם ונהפוך הוא אשר ישלטו היהודים המה בשונאיהם"׳*,

וואם דעמולט איז געווען

(ענלעך צו לשון חז״ל)

דער "עיקר הנם"**.

דאם הייסט,

אז היינטיק׳ס יאר איז שבת פרשת זכור

(את אשר עשה לך עמלק)

גופא דער טאג ווען אידן האבן מלחמה געהאט מיט המו׳ס נאכפאל־ גערס - א המשך פון דער מלחמה מיט עמלק 5 *.

ג. זכירת מעשה עמלק איז אן ענין נצחי אין אלע דורות,

אין יעדער ארט און איו יעדער צייט",

ווי עם שטייט 5 *

ש״פ תצוה,

פ׳ זכור ופורים

ו 35

"מלחמה לה׳ בעמלק מדור דור" 26

[ובפרט אין " דרא

(דעקבתא)

דמשיחא",

וואט איז איינער פון די אויסגעטיילטע

(כללות׳דיקע)

דורות פון מלחמת עמלקי? און ווי דער רמב״ם פסק׳נט" 2 ,

אז ס׳איז א מצות עשה מן התורה "לזכור תמיד מעשיו הרעים" 2 ,

און לויט כמה דיעות איז זכירת מעשה עמלק א מצוה בכל יום" 84 -;

און אויך זכירת מעשה המן איז א מצוה בכל שנה ושנה" בימי הפורים דורך מקרא מגילה,

"הימים האלה נזכרים ונעשים בכל דור ודור גו׳,

וימי הפורים האלה לא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסיח מזרעם" 2 / "בימים ההם

בזמן הזה"".

ובפרט לויט תורת ה־ בעש״ט" אינעם מאמר המשנה 25 "הקורא את המגילה למפרע לא יצא",

אז ארב מ׳לייענט די מגילה "למפרע",

מ׳מיינט אז דאם איז א סיפור וואס האט

(נאר)

אמאל פאסירט - איז "לא יצא" 26 ;

דער תכלית פון קריאת המגילה איז אפצולערנען זיך פון איר ור א איד דארף זיר פירן איצטער.

דאס הייסט: די כוונה אין זכירת מעשה עמלק

(דורך לייענען פ׳ זכור),

און זכירת מעשה המן הרשע

(דורך לייענען די מגילה)

- איז בכדי עם זאל זיין "נזכרים ונעשים",

יעדער איד זאל זיר דערמאנעו אין די אלע זאכן בכדי מ׳זאל זיי איצטער איבערלעבן ביז אראפברענגען אין מעשה בפועל אין דינען דעם ארבערשטן.

וואם דערצו - דארף מעו זיר פריער אריינטראכטן אין וואם איז באשטאנען די מלחמה און התנגדות און גזירה פון עמלק און המן הרשע,

במילא קען מען דערפון ורסן איו וואט איז באשטאנען די הצלה און נס,

וועלכע מ׳דארף איצטער איבערלעבן און אין וואם מ׳דארף זיר שטארקן ביז אין עבודה במעשה בפועל.

ד. דער עיקר מלחמה און התנגדות פון עמלק און המן איז געווען

(ניט אזר ארף די רוחניות און נשמה פון אידן,

נאר)

ארף דעם עצם קיום פון דעם

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

אידישן פאלק - א מלחמה מיט דעם אידישן קערפער,

דער גוף,

און די גשמיות פון אידן"

(אין וועלכע אידן זיי־ נען,

לכאורה,

ענלעך בחיצוניות צו ניט־ אידן*׳■),

"להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים מנער ועד זקן טף ונשיס״יי■

(ווי ערקלערט אין א פריערדיקע רייד 40 ).

און דערפאר זיינען אידן געגאנגען מלחמה האבן - א מלחמה גשמית -מיט עמלק בדורו של משה און מיט המן

(עמלק)

בדורו של מרדכי ואסתר - צו־ ליב הצלת נפשות בפשטות

("נקהלו ועמוד על נפשם")

פון דעם גאנצן אידישן פאלק; און אזא מלחמה אז מ׳איז אויסן אינגאנצן מבטל זיין עמלק און המן

("תמחה את זכר עמלק מתחת השמים"׳ 4 )

- ווייל זיי שטעלן איין אין סכנה דעם עצם קיום פון דעם לעבן פון עם ישראל,

"נצח 42 ישראל לא ישקר" 44 .

און דאס איז א מלחמה ניט נאר פון אידן

למטה - נאר "כי יד על כם י־ה מלחמה לה׳" 44 ,

ווארום דעם אויבערשטן איז נוגע דער קיום פון דעם גוף הגשמי פון א אידן 45 .

און דערפאר איז פורים באשטימט געווארן אלם א ״יום משתה ושמחה״ 45 -א סעודה ושמחה גשמית פון דעם אידישן גוף הגשמי,

וואס "גופא דילהון קדישא" 47 ,

און "משלוח מנות איש לרעהו ומתנות לאביונים״* 4 - מצוות מיט דברים גשמיים פארבונדן מיט הנאה פון דעם אידישן גוףי 4 - ווארום פורים איז דער יום טוב פון דעם אידישן גוף הגשמי וועלכע פרייט זיך מיט זיין הצלה און נצחון איבער זיינע שונאים.

ה. דערמיט איז פארשטאנדיק פאר־ וואס זכירת מעשה עמלק און מעשה המן איז אן ענין נצחי בכל דור ודור -ווארום די מלחמה והתנגדות פון עמלק און המן איז

(ניט אין א קליינעם פרט,

נאר)

אין דער תכלית הכוונה פון דער גאנצער בריאה און פון די עבודה פון א מענטשן - וואם תכליתה איז ניט רוחניות אליין,

נאר אז די נשמה זאל אראפ־ קומען אין א גוף גשמי,

בבדי מאכן א דירה לו יתברך בתחתונים" 5 ,

אין עולם הזה הגשמי והחומרי,

און בעיקר ניט דורך מבטל זיין גשמיות העולם,

נאר בכדי דערפון גופא מאכן א דירה פארן

ש״פ תצוה,

פ׳ זכור וממם

אויבערשטן,

דורך קיום המצות מיט דברים גשמיים דוקא,

און מברר און מזכך זיין גשמיות העולם און מאכן דער־ פון א כלי צו אלקות: תפילין פון קלף גשמי,

פון א סעודה סתם א סעודת מצוה

(סעות פורים וכו׳).

און צו דעם און געגען דעם איז געווען דער עיקר מלחמה און התנגדות פון עמלק און המן,

כנ״ל.

דעריבער דארף זיין "מלחמה לה׳ בעמלק מדור דור״ - צו מלחמה האבן מיט די וואס שטערן צו אויספירן די תכלית הכוונה פון ירידת הנשמה בגוף און מאכן א דירה לו יתברך בתחתונים,

אין עוה״ז הגשמי.

ויש לומר,

אז דאם איז איינער פון די טעמים פארוואם בנין בית המקדש איז אפהענגיק אין דעם אז פריער זאל זיין "להכרית זרעו של עמלק"

(און נאך פריער - ״להעמיד להם מלך״)

• 5 -ועד״ז איז אויר געווען בדור משה־ 5 ,

אז "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" 55 איז געווען נאך דער מנוחה פון מלחמת עמלק

(און נאך דעם וואם משה רבינו איז געווארן א מלך 54 ):

דער בית המקדש

("ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם")

דריקט אוים די תכלית הכוונה פון גאנץ בריאת העולם: בכדי

מאכן די גשמיות׳דיקע וועלט א "משכן" און "מקדש" פארן אויבערשטן,

א דירה לו יתברך בתחתונים".

און דעריבער,

בכדי מ׳זאל דאם קע־ נען אויפטאן כשלימות - האט מען פריער געדארפט אראפנעמען און מבטל זיין די התנהגות און מלחמה פון עמלק

(ניט אזוי קעגן רוחניות און נשמה,

נאר)

קעגן דעם ענין פון עבודה מיטן גוף הגשמי

(און אין גשמיות העולם).

און דערפון איז די אפלערגונג "דור דור״ - אז אידן דארפן זיך שטארקן ספעציעל אין די עבודה פון א נשמה

ספד השיחות - ה׳תשמ״ז

בגוף דוקא,

די עבודה אין גשמיות העולם,

צו מאכן דערפון א דירה פארן אויבערשטן,

"ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

ו. דאס אויבנגעזאגטע איז ספעציעל אונטערשטראכן אין דער קביעות פון היינטיקן יאר - ווען י״ג אדר,

דער טאג ווען "נקהלו ועמוד על נפשם",

קומט אוים אין דעם טאג פון שבת":

אין סתם יארן איז י״ג אדר דער טאג פון תענית אסתר,

וואם מ׳האט קובע געווען צוליב דעם וואס אין דעם טאג איז געווען "נקהלו ועמוד על נפשם",

און מ׳האט געדארפט האבן רחמים,

האט מען דעמולט גוזר געוועו א תענית ביום זהי 5 .

ווען דאם קומט אויס שבת - דעמולט פאסט מען דאגערשטאג" 5 ,

ווייל שבת ״אין עצב עמודי 5 ,

ואדרבה - מצוה לענגו באכילה ושתי׳“.

האט מען גערעדט פיל מאל,

אז מ׳־ קען ניט זאגן אז אין אזא קביעותיי פעלן,

ח״ו,

די מעלות וואם זיינען דא איו תענית אסתר

(אדער אן אנדער תענית)

52 - די מעלה פון "יום רצון לה׳"" און די אנדערע עילויים וואס א תענית טוט אויף; ובפרט אז דאם איז א טאג פון שבת

קודש - קען מען דאך ניט זאגן,

אז צוליב דעם וואס עם קומט צו א מעלה אין דעס טאג,

אז ס׳איז שבת קודש,

זאל דורך דעם פעלן אן אנדער מעלה,

און דערצו נאך א מעלה חשובה!

מוז מען זאגן,

אז אין אזא קביעות פעלט נאר דער עינוי פון העדר האכילה ושתי׳ פון תענית אסתר; אבער דער עילוי פון "יום רצה לה׳" האט מען דעמולט בתכלית השלימות,

ואדרבה: מ׳האט עם דעמולט דורך אכילה ושתי׳ ביום השבת

(משא״ב אין אנדערע יארן האט מען עם נאר דורך עינוי בהעדר האכילה ושתי׳^ וואם דאס גיט צו א שלימות אין דעם ״יום רצון לה״׳ - כידוע אז דער שלימות פון רצון איז ווען דאם איז פארבונדן מיט תענוג,

און דאם האט מען ביום השבת,

וואם ענינו איז עונג,

"וקראת לשבת עונג"",

מצוה לענגו באכילה ושתי׳.

ז. די ערקלערונג אין דעם:

איינע פון די מעלות אין א יום תענית איז - ווי דוד המלך זאגט איו תהלים 55 : "לחיותם ברעד׳,

ווי חסידות טייטשט דאס אפ",

אז דורך דעם "רעב"

(וואס קומט פון ניט עסן און טרינקען)

פון דעם ווערט מען באלעבט ולחיותם")

און מיט א העכערע דרגא אין חיות

(העכער ווי די חיות וואס קומט דורך עסן און טרינקעו).

און מ׳קעו דאם מסביר זיין בפשטות -לויט חכמת הטבע והרפואה,

און ווי יעדערער פארשטייט עס בנוגע צו זיך

ש״פ תצוה,

פ׳ זכור ופורים

אליין

(,

"מבשרי" אחזה״)

“: געוויינלעך באקומט א מענטש חיות פון עסן,

וואם דער עסן ווערט דערנאך דם וכו׳ וואם באלעבט דעם מענטשן.

אבער בשעת א מענטש פאטט - באקומט ער דעמולט זיין חיות פון דעם דם וואט ער האט פון דעם וואם ער האט פריער געגעסן.

ובסגנון אחר: ער ווערט דעמולט באלעבט פון חיי המוח והלב,

די חיות וואט ווערט נמשך פון מוח אין לב,

און פון לב - אין אלע אברי הגוף.

לויט דעם קומט אוים,

אז אין א יום אכילה ווערט א מענטש באלעבט פון

(דעם חיות פון)

די מאבלים וואט זיינען דומם,

צומח אדער חי"; אבער אין א יום תענית ווערט ער באלעבט גלייך פון דעם דם און חיות

(וואם איז שוין גע־ ווארן דם הוא הנפש״י)

פון דעם מדבריי,

וואס דאם איז א סך א העכערע דרגא אין חיות ווי די חיות פון דומם,

צומח און

חי״ - ווי ערקלערט אין ספרים",

אז עם זיינען דא דרגות אין חיות,

זו למעלה מזו: נפש הדומם,

נפש הצומח,

נפש החי,

און נפש המדבר.

וואם דער נפש הדומם איז א נידעריקערע דרגא און מער באהאלטענע חיות ווי אין נפש הצומח

(דערפאר זעט מען ניט אן קיין ענדערונג אין א דומם,

משא״ב א צומח וואקסט),

און נאך העכער און מער אנטפלעקט איז די חיות איו נפש החי

(וואם באוועגט זיך/ און שלא בערך נאד העכער און מער אנטפלעקט איז די חיות אין נפש המדבר

(וואס האט אויר שכל וכר).

עאכו״ב ווען עס רעדט זיך וועגן א איד,

וואס האט א גוף קדוש 74 ,

בפרט נאך ווען ער איז מקיים א סך מצוות מיט זיין גוף הגשמי,

ווערט דאם א גוף וואם איז דורכגענומען מיט חיי הנשמה,

מיט תורה ומצוות און מיט אידישקייט־ 7 -איז דאך פארשטאנדיק דער אין ערוך צווישן די חיות וואס ער באקומט אין א יום תענית גלייך פון דעם דם פון זיין

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

אידישן און הייליקן גוף,

לגבי די חיות וואט ער באקומט אין א יום אכילה פון

(נפש וחיות ה)

דומם,

צומח וחי.

ד. ה. אז דעמולט איז ״לחיותם ברעב״ - דוקא דורך דעם "רעב"

(ניט עסן),

ווערט "לחיותם",

א העכערע חיות ווי די וואט קומט דורך אכילת דומם צומח וחי.

ח. דער ענין אין עבודת האדם:

יעדער מענטש ווייסט,

אז זיין טאג טעגלעכער לעבן טיילט זיך אין צוויי טיילן

(אין אלגעמיין)

: די צייט ווען ער דאוונט צום אויבערשטן,

לערנט תורה,

גיט צדקה און איז מקיים אנדערע מצוות: און די צייט ווען ער פארנעמט זיך מיט וועלטישע זאכן,

עסן,

טרינקען,

שלאפן א.

ז. וו.

וואט כאטש אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן דורך דעם אויב־ ערשטן,

און יעדער פרט פון וועלט -דומם,

צומח,

חי ומדבר - האט אין זיך א נפש פון דעם אויבערשטן,

דעם דבר ה׳,

וואט באלעבט אים און גיט אים חיות,

פונדעסטוועגן האט דער אויבערשטער אויסגעשטעלט אז אין דעם זאלן זיין חילוקים און דרגות

(ווי גערעדט פריער,

די חילוקים צווישן דעם חיות פון א דומם,

צומח,

חי און מדבר/ און בכללות - דער חילוק צווישן דעם חיות אלקי וואט איז זיך מתלבש צו מהווה זיין די נבראים

(דומם צומח חי ומדבר)

און דעם חיות אלקי אין הייליקע זאכן

(דברי קדושה),

תורה,

תפלה,

צדקה,

און מצוות" בכלל 77 .

דאם הייסט,

אז אויך אין א מאכל גשמי

(פון דומם צומח אדער חי)

איז דא דער דבר ה׳ וואט באלעבט די זאך,

כמ״ש",

"לא על הלחם לבדו יחי׳ האדם כי אם על כל מוצא פי הוי׳ יחי׳ האדם",

און ווי מ׳זאגט אין ברכת ״שהכל״” -"שהכל נהי׳ בדברו": אבער זעלבסט־ פארשטענדלעך אז דער "מוצא פי הוי"׳ אין דעם לחם"",

איז כביכול נידעריקער און מער באהאלטן ווי דער דבר ה׳ און אלקות אין א דבר של קדושה,

תורה און מצוות.

און אין א יום תענית באווייזט א איד

(דורך ניט עסן און טרינקען/ אז "לחיותם ברעב״ - זייז חיות איז ניט איו און פון

("מוצא פי ה"׳ וואט איז נתלבש געווארז אין)

גשמיות העולם

(דומם,

צומח וחי/ ער עסט דעמולט ניט,

און טרינקט דעמולט ניט,

נאר זיין חיות איז אין און פון רוחניות און קדושה -דאוונען צום אויבערשטן,

לערנען תורה,

געבן צדקה,

ווי אידן פירן זיך אין א יום תעניתי 8 .

וע״ד הלשון פון דעם נביא 2 " "לא רעב ללחם ולא צמא למים כי אם לשמוע את דברי ה"׳.

ט. דערמיט וועט מען פארשטיין דעם אויפטו פון קביעות שנה זו - ווען י״ג אדר קומט אויס ביום השבת:

ש״ס תומה,

פ׳ וכור ופורים

מ׳מו ניט זאגן,

ווי גערעדט פריער,

אז אין אזא קביעות

(ווען רער תענית ווערט נדחה צו דאנערשטאג/ פעלט ביום השבת עפעם אין רעם עילוי פון "לחיותם ברעב" פון א יום תענית.

נאר אדרבה - דעמולט קומט צו א חידוש נעלה יותר:

אין א יום תענית שיידט זיד אפ א איד פון אכילה ושתי/ און באווייזט אז זיין חיות איז ניט פון גשמיות,

גאר פון רוחניות - "לחיותם ברעב"; משא״כ ווען דאם קומט אוים אין א יום השבת,

דעמולט איז ער מחריב אין אכילה ושתי/ "בשר שמן ויין ישן""

(צוליב עונג שבת/ אבער ער טוט עם ניט ווייל ער איז הונגעריק און דארשטיק,

נאר ווייל אזוי האט דער אויבערשטער אנגעזאגט אז מצוה לענגו באכילה ושתי/

קומט אוים,

אז אויר אין שבת איז פאראן דער ״לחיותם ברעב״ - ווארום כאטש עד עסט און טרינקט,

טוט ער דאס - עיקר טעם אכילתו ורצונו ה־ אמתי 4 • איז ע״ד ווי ער איז "רעב",

האט אין רעם ניט קיין טעם און געשמאק 5 / דער געשמאק איז אז ער איז דערמיט מקיים א מצוה פון רעם אויבערשטן -במילא באקומט ער דעמולט זיין חיות ניט

(נאר)

פון

(דעם "מוצא פי ה׳" אין)

די מאכלים גשמיים,

נאר פון

(דעם דבר ה׳ אין)

מצות עונג שבח פון דעם אויב־ ערשטן

(וואט איז

(בגלוי)

שלא בערך העכער פאר דעם "מוצא פי ה׳" אין מאכלים גשמיים).

נאכמער: שבת טוט אויף א חידוש נפלא אין "לחיותם ברעב" לגבי דעם "לחיותם ברעב" פון א יום תענית*•:

אין א יום התענית איז דער "לחיותם ברעב" דורך ניט עסן,

ער הויבט זיך אויף העכער פון גשמיות העולם,

און שטעלט זיך אריין אין א מצב פון רוחניות,

ער באקומט זיין חיות ניט פון דעם "מוצא פי ה׳" אין דברים גשמיים,

נאר די העכערע חיות פון דעם דבר ה׳ אין דברים רוחניים

(תורה,

תפלה וצדקה);

משא״ב ביום השבת שיידט ער זיר ניט אפ פון גשמיות,

ער עטט בשר שמן

(חי)

און טרינקט יין ישן

(צומח,

דומם)

- נאר ער הויבט אויף גשמיות העולם צו די דרגא פח מצות עונג שבת,

ד. ה. אז ער טוט אויר און מאכט אז די חיות פון דברים גשמיים,

זאל זיין ניט בלויז פון די דרגא פון "מוצא פי ה׳" וואם איז דא אין יעדער מאכל גשמי מצד הבריאה,

גאר פון די דרגא אין דבר ה׳ וואם איז דא אין א מצוה

(מצות עונג שבת)

של הקב״ה".

י. לויט דעם האט מען אן אפלערנונג בנוגע די אלגעמיינע עבודה פון פרשת זכור און פורים - דער נצחון און הצלה דורד דער עבודה פח א נשמה בגוף דוקא,

בכדי מאכן א דירה לו יתברר בתחתונים:

ס&ר השיחות - ה׳תשמ״ז

די כוונה פון דירה בתחתונים איז ניט אויפהויבן זיך העכער און אויסטאן זיך לגמרי פון גשמיות העולמי? נאר -דורך זיין א נשמה בגוף און מאכן פון גשמיות העולם גופא

(ווי ער איז און בלייבט א תחתון)

א מצוה

(וצוותא)

און א "דירה" פאר דעם אויבערשטן.

און דאס איז דער אויפטו פון די עבודה פון א אידן: מצד די בריאה אליין

(ווי דער אויבערשטער האט איר באשאפן)

זיינען דברים גשמיים

(דברי רשות)

אפ־ געטיילט פון דברי קדושה,

כנ״ל.

אבער א איד האט דעם כה צו אויפמאכן א חידוש אין מעשה בראשית,

אז ער נעמט א דבר גשמי וואם האט אין זיך דעם דבר ה׳ ווי ער ווערט נתצמצם ונתלבש אין א נברא,

און מאכט דערפון א דבר שבקדושה און א מצוה,

וואס דאס גיט אריין אין דעם נברא א נייע און העכערע דרגא פון חיות אלקי - ביז אז דאם מאכט דעם דבר גשמי אליין קדושה - א מצוה פון דעם אויבערשטן,

רצונו של הקב״הי 8 .

יא. די הוראה דערפון אין דער עבודה פון יעדערן:

מען דארף מקיים זיין תורה ומצוות

דוקא בגשמיות,

אלם א נשמה בגוף.

און צוזאמען דערמיט,

דארף מעז ניט "ליגן" אין די גשמיות פון וועלט,

גאר "לחיותם ברעב״ - די חיות זיינע דארף זיין פון און אין רוחניות,

ביז אז ער מאכט איבער אז אויך אין די גשמיות הערט זיר ניט אן קייו זאד חוץ דערפון אז דאס איז א מצוה און כלי און א דירה פאר דעם אויבערשטן.

אין אנדערע ווערטער: ס׳איז ניט גענוג אז א איד לערנט תורה אוו איז מקיים מצוות און דאוונט צום אויב־ ערשטן,

און דערנאך האט ער א צווייטן טייל פון זיין לעבן און זמן ווען ער עסט און טרינקט און פארנעמט זיך מיט עסק און ענלעכעם -

נאר אויר זיינע דברי רשות און דברים גשמיים,

זיין הויז,

זיינע ד׳ אמות און יעדער זאר וואם ער טוט - מאכט ער פון דעם א "משכך און "מקדש" פאר דעם אויבערשטן,

א דירה לו יתברך בתחתונים,

און באופן פון "אינו זז לעולם",

בכל מקום ובכל זמן.

יב. און דורך דעם וואם א איד טוט אזוי מלמטה למעלה - איז דער אויבערשטער אזוי ממשיך,

מדה כנגד מדה,

מלמעלה למטה - כידוע אז דער בית המקדש איז געווען דער ארט פון וועלכן דער אויבערשטער האט משפיע געווען אלע זיינע חסדים פאר דער וועלט בכלל און פאר אידן במיוחד״י -

ער גיט אידן,

מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבהיי,

אלע זייערע צרכים,

רוחניים,

און

(ובעיקר)

גשמיים,

בני חיי ומזוני רויחי ובכולם רויחי,

ביז איז אן אופן פון עשירות כפשוטה,

און אריכות

ש״פ תצרה,

פ׳ ובור ופורים

ימים" ושנים טובות,

מתוך בריאות הנכונה,

און קענען טאן א סך

(כיכולת עשיר)

מעשים טובים".

ביז אז מ׳באקומט די ברכה עיקרית -די גאולה האמיתית והשלימה,

און דוקא בגשמיות העולם,

נשמות בגופים",,

ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר"",

דער בשר גשמי אליין וועט זען,

כי פי ה׳ דיבר"",

ווארום גאנץ

עוה״ז הגשמי און יעדער פרט דערפון וועט זיין א דירה לו יתברך בגלוי,

מ׳וועט דארט זען אלקות בגלוי,

דער כח הפועל בנפעל,

ואדרבה - דעמולט וועט זיין הנשמה ניזונית מהגוף",

די נשמה

(חיי רוחניים)

וועט מקבל זיין און געשפייזט ווערן פון חיי הגוף הגשמי,

ווארום ט׳וועט נתגלה ווערן די מעלה נפלאה אין דעם גוף הגשמי,

ווי ער איז איין זאך

(כביכול)

מיט עצמותו ית/

און דאס אלץ - בקרוב ממש,,

מיסמך גאולה לגאולה"",

ווי דער פירוש הפשוט אין,

מיסמך״ - אז דאס איז בסמיכות כפשוטה,

ממש,

בלי שום הפסק זמן,

ובדרך ממילאיי - פראוועט מען דע־ מולט דעם המשך פון חודש אדר,

און דערנאר חג הפסח - אין דעם ביהמ״ק אדנ-י

(השלישי/ בגאולה האמיתית והשלימה ע״י משיח צדקנו.

שפר השיחות - ה׳תשמ״ז