משיחת ש״פ משב, מבה״ח טבת, א׳ דחנובה ה׳תשמ״ז

א. א התוועדות בכלל איז מאחד אידן? כשמו אשר יקראו לו ע״פ מנהג ישראל — "התוועדות*,

מלשון הכתוב 2 "הילכו שנים יחדיו בלתי אם נועדו",

אז "שנים"

(אדער מער דערפון)

מרעפן זיך

(און קלייבן זיך)

צוזאמעז באופן של ״יחדיו״ 2 .

און ווי מ׳זעט עם בפשטות — אז א התוועדות באשטייט דערפון וואס מערערע אידן פון פארשידענע חוגים קלייבן זיר צוזאמען און ווערן נתאחד 4 ,

על מנת זיר צונויפצורעדן און מחזק זיין איינעם דעם צווייטן בכלל,

ובפרט בנוגע זייער עבודה בקיום התורה והמצוות כר.

עאבו״ב א התוועדות ביום השכח — ווי דער דין איז 5 ,

אז ״ויקהל משה..

עשה לי קהילות גדולות בשבת כדי שילמדו הדורות הבאים אחריד להקהל קהילות בכל שבת להכנס בבתי כנסיות ובבתי מדרשות ללמוד בהם תורה לרבים כו׳".

און די אחדות צווישן אידן ביום השבת דערגרייכט אויר אין עניני האכילה ושתי׳ 6 ,

און אפילו ביי פחותים

בישראל — ווי דער דין איז,

אז ביום השבת איז "אימת שבת על עמי הארץ ואינו עובר בה עבירה" 7 און דערפאר קענען אלע

(אפילו א תלמיד חכם,

וואס איז שלא בערד צו אן עם־הארץ•)

עסן משולחנו וסעודתו,

אן אחדות גמורה ע״י אכילה ושתי׳ וואט ווערט דם ובשר כבשרו של האוכל ושותה 8 .

ובפרט כבשנה זו אז דאס איז אייר א שנת השמיטה — וואם איז מאחד אידן דורד מבטל זיין די חילוקים וואם הערן זיר אן בשעת יעדערער טוט מלאכתו ועבודתו אין זיין באזונדער שדה וכרם כו׳"׳.

ב. אין דעם אלעם קומט צו נאר א שטארקערע התאחדות אין די התוועדות ביום השבת בשנת השמיטה — זייענדיק אויר שבת חנוכה,

און דער ערשטער טאג חנוכה:

חנוכה איז מלשון חינוך",

על שם

50ו

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

חנוכת המזבח 2 ׳ וחנוכת המקדש 3 ׳ ע״י החשמונאים בימי חנוכה.

וואס ד ער פאר איז די קריאת התורה בחנוכה בפרשת הנשיאים 4 ׳ בעת חנוכת המזבח 5 ׳ והמשכן"׳,

ווייל 6 ׳ דאם איז מעניו היומי״ — חנוכת המזבח ע״י החשמונאים בימי חנוכהיי.

והימים האלה נזכרים ונעשים" 2 : דורך קריאת פ׳ הנשיאים בימי החנוכה מדי שנה בשנה איז מעז ממשיך דעם עניו פון חנוכת המזבח׳ 2 ,

און דאם גיט דעם

כח אז אידן זאלן מחנך זיין מחדש זייער מזבח 22 ומקדש רוחני 23 ,

ד. ה. פאר־ שטארקן פון־דאס־ניי זייער פארבוגד מיט תורה ומצוות 24 .

און אין דעם ענין פון חנוכת המקדש — איז ספעציעל אונטערשטראכן דער עניו האחדות

(התוועדות)

— כמבואר בכ״מ

(בענין חנוכת הבית) 25 ,

אז בעת חנוכת הבית

(המקדש,

ועד״ז ומעין זה ב״מקדש מעט"" 2 ,

ובכל בית בישראל)

מאכט מעז א משתה ושמחה לרבים כר.

[ווי דאס איז געוועז בפשטות בא חנוכת המזבח והמשכן ע״י הנשיאים — אז די י״ב נשיאים

(פון די י״ב שבטים)

האבן זיר צוזאמענגעקליבן און געקומעז צו־ זאמען מיט די בקשה צו ברענגעו די קרבנות כר לחנך המזבח].

דערפאר האלטן כמה ראשונים 2 אז ימי החנוכה זיינען נקבע געווארן למשתה ושמחה• 2

(לרבים/ ווייל 2 דע־

ש״פ וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דחנובה

ו5ו

מולם איז געוועו חגוכח המזבח ע״י החשמונאים.

און דאס האט איו זיר אויר דעם ענין סון פרסומי ניסא” — לרבים.

ג. דער עניו שטייט נאכמער בהדגשה איו דעם ערשטן טאג חנוכה:

איו דער קריאה

(מיוחדה)

פון דעם ערשטן טאג חנוכה" 3

(,

ויהי ביום כלות משה..

נחשון בן עמינדב"׳ 3 )

לייענט מען אז ווען משה האט פארענדיקט הקמת המשכן,

איז,

ויקריבו נשיאי ישראל גו׳ ויביאו את קרבנם לפני ה׳ שש עגלות צב ושני עשר בקר גו׳,

ויקריבו הנשיאים את חנוכת המזבח ביום המשח אותו ויקריבו הנשיאים את קרבנם לפני המזבח".

ד. ה. 32 אז פון דער היינטיקער קריאה

(מלשון המשכה 33 )

ווערט נמשח 3 התאחדות פון אלע י״ב נשיאים

(הכוללים כל בנ״י,

אלע י״ב שבטים,

אין וועלכע עם טיילט זיר כלל ישראל).

און ניט סתם התאחדות,

נאר אן התאחדות אין זייער עבודת ה׳,

ד. ה. אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואט יעדער נשיא האט געהאט זיין עבודה מיוחדת 35

(כנגד זיין שבט מסויים)

36 — זיינען אלע נשיאים געקו־

מען צוזאמען און געבראכט אלע צוזא־ מען זייערע קרבנותי 3 .

נאכמער: לולא ציווי הקב״ה,

נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום" 3 לייגט זיר אין שכל צו זאגן אז הקרבת כל הנשיאים בפועל וואלט געווען ביום אחד 3 ,

ובפרט ע״פ הלבה:,

ויקריבו הנשיאים את קרבנם לפני המזבח"" 4 אלע צוזא־ מען,

ומצוה׳ 4 הבאה לידך אל תחמיצנה 2 ,

ואין טעם לכאורה אז מ׳זאל דאם אפשטופן 3 .

יתירה מזה: אפילו לאחרי הציווי,

נשיא אחד ליום גו׳״ — א)

קומט דער ציווי גופא אלס תוצאה ופרט פון הקרבת הנשיאים כולם יחד לפני המזבח,

און נאכמער ב)

עם שטייט אין מדרש",

אז,

העלה עליהם הכתוב כאילו כולם הקריבו ביום ראשון".

52ו

ספר השיחות - ה׳חשמ״ז

ד. לאידך גיסא:

די כוונה פון אחדות ישראל הנ״ל — אין א התוועדות בכלל,

ובפרט ביום השבת ושנת השמיטה,

ויום ראשון של חנוכה — איז,

אז דער כח האחדות,

וואט גיט צו שלימות ותוקף אין אלע ענינים,

זאל דערנאך נמשך ווערן,

און דערפון זאל אויטגעארבעט ווערן דער ציור פרטי ועבודה פרטית פון כל אחד ואחת מישראל בשליחותו המיוחדת לשמש את קונו.

וואם דערפאר איז געווען דער ציווי של הקב״ה בחנוכת המזבח.

נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום",

און דערפאר רעכנט אויס די תורה הקרבת כל נשיא בפרט

(אע״פ וואם זיי האבן מקריב גע־ ווען די זעלבע קרבנות)

— ווייל די התאחדות פון כל הנשיאים יחד,

דארף דערנאד נמשך ווערן אין דער עבודה פרטית פון יעדער נשיא השבט לויטן סדר העבודה פון זיין שבט פרטי,

כידוע אז יעדערער פון די י״ב שבטים במסילתו עולה בקו העבודה שלו 45 ,

כל אחד לפום שיעורא דילי׳ 44

(און דער־ פאר האט יעדער נשיא מקריב געווען מיס באזונדערע כוונות 47 ).

און אזוי דריקט זיר עם אויר אוים אין ימי החנוכה

(על שם חנוכת המזבח ע״י החשמונאים)

— אז אע״פ וואם חנוכה איז פארבונדן מיט א משתה ושמחה לרבים ופרסומי ניסא,

האט יעדער יחיד א חיוב אליין צו אנצינדו נרות,

על פתח ביתו וכו׳; און חנוכה באשטייט פון

שמונה ימים פרטיים,

און כל יום האט זיין עבודה וקריאה מיוחדת,

און זיין מספר הנרות 4 .

וע״ד ווי דאס איז אין דעם ענין החינוך בכלל: אע״פ וואם חינוך דארף זיין געבויט אויף יסודות של אמת ושל תורת אמת

(וואס אמת איז בשוה בכל מקום ומקום און בא כל אדם ואדם),

דארף דער חינוך אבער זיין אין אן אופן פון.

חנוך 4 לנער על פי דרכו" 50 ,

און דוקא דורך דעם איז.

גם כי יזקין לא יסור ממנה".

ד. ה. אז די יסודות של אמת

(וואס זיינען בשוה פאר אלעמען)

דארף מען אויר מלביש זיין אין אותיות וואס זיינען מתאים לכל.

נער" על פי.

דרכו",

דרכו הפרטי המתאים לתכונת נפשו כו׳.

ויש לומר,

אז דער ענין — ווי דער כלל

(אחדות)

דארף אראפקומען אין דעם פרט

(עבודה פרטית של כאו״א)

— איז איינער פון די לימודים וואס מ׳לערנט אפ פון היינטיקער קריאת התורה,

וואו מ׳לייענט אין דער זעל־ בער קריאה ניט נאר וועגן התאחדות כל הנשיאים יחד

(ומצדם איז מוכנה הקרבת כולם ביום אחד),

נאר אויר וועגן דעם ציווי של הקב״ה "נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום",

ביז אויר ווי דאס קומט אראם

(פון ציווי של הקב״ה)

אין מעשה בפועל,.

ויהי המקריב ביום הראשון את קרבנו נחשון בן עמינדב למטה יהודה גר".

ש״פ וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דחנובה

ה. ויש לומר נאכמער:

וויבאלד אז דער גאנצער פרט

(דער ציווי פון "נשיא אחד ליום")

קומט אלם תוצאה און בכח פון דעם כלל

(הקרבת בל הנשיאים יחד),

און דער אופן ווי מ׳פירט דורך די כוונה כללית איו דוקא דורך הקרבת "נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום״ — איז

(נוסף לזה וואס דאס גיט כח אויף מאחד זיין אלע נשיאים

(אידן)

אויך ווי יעדערער שטייט בציור פרמי שלו,

איז]

דער פרט אין זיר כולל

(דעם כח פון)

דעם גאנצן כלל.

ווי דאם איז אין דעם ענין החינוך בפשוטו: אין דעם חינוך אמיתי.

על פי דרכו" ניט מען ארייו אלע יסודות אמיתיים,

נאר מ׳טוט עס אז אין אותיות ולבושים וואס זיינען מתאים און אפגע־ מאסטן לויט "דרכו" פון דעם מחונך.

ביז כפתגם הידוע פון כ״ק מו״ח אדמו״רי 5 ,

אז דער.

קמץ אל״ף א" וואם מ׳לערנט מיט א קינד

(.

על פי דרכו")

איז דאם דער.

קמץ אל״ף א" פון.

אנכי ה׳ אלקיר״”,

וועלכער איז אין זיך כולל דעם ווארט "אנכי",

וועלכער איז איז זיך כולל דעם ערשטז דיבור,

וואס איז כולל די עשרת הדברות 53 ,

וואס זיינעז כולל כל התורה כולה 54 ,

ביז בל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש 55 !

ד. ה. בשעת א מאמע וויגט איץ איר קינד מיט א לידל אויף די ווערטער.

קמץ אל״ף א"

(אדער.

תורה איז די בעסטע סחורה״,

וכיו״ב)

— כמנהג נשים בישראל — איז אע״פ וואס דאס רעדט זיר וועגז א פיצל קינד,

בטרם ידע גו׳ מאוס ברע ובחור בטוב" 34 ,

א קינד וואם איו ניט שיר צו קייז הבנה והשגה

(והראי׳ אז מ׳דארף אים איינ־ וויגז),

ליגט איז דעם "קמץ אל״ף א" דעם.

קמץ אל״ף א" פון.

אנכי" וואס איז כולל כל התורה כולה.

ועד״ז איז מובן,

אז יעדער עניז פרטי בתורה וואס מ׳לערנט מיט איינעם.

על פי דרכו״ — איז פארבוגדז מיט כל התורה כולה,

וכנראה אז בשעת עס קומט צו א ידיעה איז אייז פרט בתורה,

קומט צו בכמה פוז זיינע אנדערע ידיעות בתורה,

ביז — איו כל התורה כולה.

ואולי — י״ל יתירה מזו: תינוק במעי אמו.

מלמדין אוחו כל התורה כולה..

ובית שבא לאויר העולם בא מלאך וסטרו על פיו ומשכח! כל התורה כולה" 5 .

ומוכרח לומר אז דערפון בלייבט א רושם אייר נאד יציאת הולד לאויר העולם — ווארום אויב ניט שטעלט זיר די שאלה: וויבאלד אז דער־ נאר "בא מלאר וסטרו על פיו ומשכחו" — וואס איז די תועלת פיז.

מלמדיז אותו כל התורה כולה",

מען מוט ניט א זאד בלי שום תועלת,

ובפרט בשעת ער אליין קומט און איז דאס משבחז נאר דער ביאור בזה איז• 5 ,

אז פון דעם

54 ו

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

"מלמדין אותו כל התורה כולה" בלייבט א רושם

(אויר לאחרי דעם,

משכהו")

וואט גיט דעם כח

(ואחיזה בטבע)

אז א בשר ודם המוגבל זאל קענען בכלל צו־ טרעטן לערנעו און פארשטיין תורה,

רצונו וחכמתו של הקב״ה,

און לערנען איזה חלק וענין בתורה 5 : און נאכמער — אז אין יעדער עניו פרטי וואט מ׳לערנט,

אגהויבנדיק אפילו פון "קמץ אל״ף א",

ליגט "כל התורה כולה"

(וואט מ׳האט מיט אים געלערנט במעי אמו).

ו. ובעומק יותר:

דער כלל

(אחדות)

דארף אראפקו־ מען אין דעם פרט

(עבודה פרטית),

"על פי דרכו" של כאו״א,

ניט נאר בכדי אז ער זאל דאם קענען מקבל זיין נאר אדרבה: טוף מעשה במחשבה תחלה"•,

די כוונה "במחשבה תחלה"

(תחלת המחשבה,

ביז — וואט איז נאך העכער פאר מחשבה,

כפירוש הנפלא בחסידות 61 )

איז דוקא איו "סוף מעשה"

(וואט איז נאד נידעריקער פאר מעשה סתם),

בשעת דאם קומט אראפ אין א ציור פרטי

(פון חינוך ע״פ "דרכו"),

ביז אין תכלית הציור פרטי פון מעשה בפועל

(וואס דאם קען זיין דוקא דורך א חינוך "על פי דרכו",

ניט דורך א חינוך באופו כללי וואם איז ניט אפגעמאסטן לויט זיינע כלים)

: און לאידך גיסא: דוקא אין "סוף מעשה" האט מעז "מחשבה תחלה",

תחלת המחשבה,

דער כלל הכי ראשון,

ביז — ווי דאס איז למעלה מעלה,

ביז אין עצמותו ית׳.

כידוע אז די כוונה בעצמותו ית׳ איז — נתאווה 61 הקב״ה להיות לו יתברך 65 דירה בתחתונים,

דורך מעשה ועבודה בפועל,

"למעשה ידיד תכסוף" 64 ,

"מעשינו ועבודתינו" 65

("דרכו").

און אין דעם

("סוף מעשה")

גופא קומט צו א הוספה אין "חנוכה": ס׳איז מבואר אין די דרושים 66 אז דער תוכן פון

(חנוכה מלשון)

חינוך

(חנוכת המזבח,

חינוך הנער)

איז,

צו מרגיל זיין איינעם

(אדער א זאך)

אין א דבר חדשי 6 ,

וואס דערצו דארף מען האבן א תוספת כח,

ווארום "כל התחלות קשות"• 6 ,

דעריבער איז דער סדר החינוך,

על פי דרכו״ — "במתנות רבות שנותנים לו",

(אבער)

מתנות לפי ערכו

(ע״פ דרכו)

וואט וועלז אים צוציען ער זאל וועלן לערנעזי 6 ,

"כמשל התינוק שמחגכין אותו ללמוד נותניז לו מתנה יתירה כדי להרגילו להתחיל בלימוד כר,

והיינו שהחינוך אינו ע״י הלימוד בלבד שזהו דבר ההוה לו תמיד אלא שמחנכין אותו ע״י איזו תוספת כמו איזה התקרבות או איזו מתנה".

דעריבער האבן די נשיאים

ש״פ וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דחנוכה

מקריב געווען 8 ריבוי קרבנות

(מער מכפי הרגיל לאחרי זה)

בחנוכת המזבח.

ד. ה. אז אע״פ וואס דער חינוך איז,

ע״פ דרכו״

(בערכו)

— דארף מען דוקא אין זעם אנקומעז צו א המשכה חדשה ממקום עליון יותר

(ווי א מזר הרגיל והוה תמיד)

כדי געבן חיזוק צו סאן די עבודה חדשה• 7 .

און דעריבער מוז מעז זאגן,

אז די מעלה פון,

סוף מעשה במחשבה תחלה" שסייט נאכ־ מער בגלוי אין מעשה החינוך _ ווייל חינוך האט ניט בלויז די מעלה פון מעשה וואט איז הוה תמיד,

נאד זאס ברענגט אדיין א חידוש אין מעשה גופא,

א שלב חדש אין,

מעשינו ועבודתינו",

דארף עם באקומעז תוספת כח והמשכה פון.

מחשבה תחלה" בכדי דאס קענען אויפטאן.

וואט דאס איז דער תוכן פון חנוכה ונרות חנוכה:.

כשעמדה 71 מלכות יון הרשעה על עמך ישראל להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך"

(און האבן פורץ געווען בקדושת המזבח)

— איז דוקא מצד דעם העלם והסתר

(וואס איו נאך נידעריקער פון א תינוק וואס מ׳דארף ערשט מחנך זיין)

האבן אידן געדארפט אנקומען צו א,

חנוכה"

(חינוך)

חדשה,

א התגברות והמשכה חדשה אין,

נר מצוה ותורה אור" 72

(חנוכת המזבח מחדש),

וואס דאס איז גע־ ווארן דורך זייער מס״נ על קידוש השם,.

ובכח מם״נ הי׳ להם בח להמשיך אור התורה מחדש

(,

מבחי׳ עצמות אוא״ם"),

והמשכה זו היא בחי׳ חנוכה,

בחי׳ מתנה מרובה" 73 .

און דערפאר קבעו הנס בנרות 74 — וואס באווייזט אויף דעם חיזוק והתגברות חדשה אין,

נר מצוה ותורה אור",

ובפרט או מ׳צינדט ויי אן באופן דמוסיף והולך ואורי 7 .

ו. דערפון האט מען דעם לימוד לכל אחד ואחת — פון די התוועדות בשבת חנוכה

(וביום ראשון דחנובה):

בימי החנוכה מדי שנה בשנה דארף בא יעדער איד צוקומען א חיזוק והתגברות חדשה

(חינוך)

איו,

נר מצוה ותורה אור"

(חנוכת מובח הפרטי שלו).

הן אין חינוך עצמו,

והן אין חינוך הזולת

(זיר מאחד זיין מיט אנדערע אידן,

אויך אזא וואם שטייט נידעריקער,

מחוץ פאר אים),

דורך אנצינדן,

נר מצוה ותורה אור".

על פתח ביתו מבחוץ"" 7 ,

אזוי אז דאס איז משפיע ומחנך אויר א צווייטן אידן וואם גע־ פיגט זיך

(דערווייל),

בחוץ" 77 .

56 ו

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז

וואס דער כח לזה נעמט מען

(פון די קריאה וההשבה פון ם׳ הנשיאים,

כנ״ל ס״ב —)

לכל לראש דורך רעם וואס מ׳שטייט באחדות מיט אנדערע אידן

(ווי דער סדר איז בא יעדער חנוכה

(חנוכת הבית כר),

כנ״ל)

; אבער דערפון גופא דארף עס נמשך ווערן אין א איור סרטי,

"ע״פ דרכו",

בהתאם צו זיינע כלים בעבודתו הפרטית — סיי בחיגוד עצמו און סיי בחינוך הזולת,

ביז אין מעשה כפועל,

און ביז "סוד מעשה".

און טאן בכל זה — אין אן אופן פון מוסיף והולך ואור מיום ליום.

ח. אין דעם אלעס איז צוגעקומען

(במשך הדורות)

א הוספה והדגשה עיקרית — מצד דעם טאג פון י״ט כסלו,

דער חג הגאולה פון דעם אלמן רבי׳ן — וואס קומט אלעמאל אוים בתוך השבעה ימים שלפני חנוכה.

[ובפרט ע*פ הידוע,

אז דער שלימות

(המשך)

הגאולה פון דעם אלמן רבי׳ן איז געווען בימי חנוכה — "ביום ג׳ כ׳ חנוכה" איז דער אלטער רבי אנגעקומעז פון פעטערבורג אין וויטעבסק,

"והתעכב שם כל ימי החנוכה" 8 ].

און זייער שייכות איז נאכמער בהדגשה בקביעות שנה זו — ווען י״ט כסלו איז ביום ראשון בשבוע,

וואס סיום שבוע זה

(ביום השביעי)

איז ד ער ערשטער טאג חנוכה",

כידוע" אז "נעוץ סופן בתחלתן ותחלתן בסופן" 81 .

ט. דער ביאור החידוש וואם י״ט כסלו טוט אויף אין חנוכה.

ובהקדמה:

כ״ק מו״ח אדמו״ר רופט אן י״ט כסלו בשם,

חג החגים" 82 .

דאס הייסט,

אז מען זאגט: עס זיינען דא,

חגים",

די שלש רגלים,

חנוכה איו פורים וכר,

און ניט קוקנדיק אויף זייערע גרויסע מעלות,

און אז זיי זיינען מז התורה כר — איז י״ט כסלו דער "חג החגים",

דער,

חג׳ פון אלע "חגים".

שטעלט זיך די שאלה: וואם איז דער פירוש בזה?

ויש לומר

(אחד מן)

הביאור

(ים)

בזה 83 : דער תוכן פון דעם חג פון י״ט כסלו

(חג הגאולה פון דעם אלטן רבי׳ן)

איז — אז

(שבו נברא בל השמים והארץ וכל צכאיהם

(ראה פרש" בראשית א,),

יד) עד באופו של,

ויכולו־

(בראשית ב,

א) מלשון תענוג

(אוה״ת עה*פ — כרך א מח,

ב ואילך.

כדך ג תקח,

א ואילך.

ושינ).

וכן לאידך גיסא — יש מעלה ביום ראשון אפילו לגבי יום השבת

(אח שהוא יום חול),

כי הוא "יום אחדי

(בראשית א,,

ה) לפי שהי׳ הקביה יחיד בעולמו ופרש" עה־פ.

מביר פ־ג,,

ח) והי׳ בכל העולם כולו טוב

(ורק כיום שני נברא המחלוקת — ביר פיד,

ו. זח׳א יז,

א ואילך.

יח,.א)

ויתירה מזו: בריאת הזמן היתה כרגע הראשון דיום ראשון של מעשה בראשית !כתורת המגיד שגס הזמן נברא — הובא במידור שער הקיש עה,

סע־ד ואילך.

ודאה לקויש ח״ ע׳ 176 ואילך.

ושינ.

חייז ע׳ 159.

ושינן,

וכולל

(ובאופן דכולו טוב)

כל הזמנים׳,

גם הזמן דיום השבת.

ומעלה זו ביום הראשון לגבי שבת — נראית בגלוי בשבוע זה,

שיום ראשון שבו הוא ייס כסלו וסיומו — חנוכה.

ש״פ וישב,

מבה״ת טבת,

א׳ דחנוכה

57 ו

דעמולט האט זיר אנגעהויבן דער עיקר ענין פון "יפוצו מעינותיד חוצה",

לימוד פנימיות התורה באופן של הבנה והשגה בשכל האדם",

באופן פון "יתפרנסוו״י* מיני׳.

וואם דער תוכו פון פנימיות התורה איז — נשנזוזא דאורייתא",

די נשמה פון גופא דאורייתא.

ד. ה,

אז כשם ווי א נשמה

(לאחרי ווי זי ווערט נתלבש ונתאחד מיט דעם גוף)

איז

(גיט אפגע־ טיילט פון דעם גוף ח״ו,

נאר איז)

די פנימיות פון דעם גוף וכל אברי הגוף,

אזוי איז נשמתא דאורייתא ניט אפגע־ טיילט ח״ו פון גופא דאורייתא,

נאר פנימיות פון אלע ענינים אין גופא דאורייתא,

דאס גיט ארויס דער תוכן פנימי ונשמה פון אלע דינים איו נגלה דתורה,

כולל וועגן די שלש רגלים און וועגן חנוכה ופורים וכו׳

(ויתירה מזה — פון די פנימיות ונשמה,

ווערט עם דער־ נאד נשתלשל איו די דינים כפשוטם).

לפי״ז קומט אויס,

אז דער "חג החגים" פון י״ט כסלו איז ניט קיין באזונדער זאך פון די אנדערע חגים,

נאר אדרבה: דאם גיט די מעגלעכקייט צו פארשטיין בהבנה והשגה דעם תוכן פנימי ונשמה פון די אלע חגים

(די שלש רגלים און חנוכה ופורים בו׳),

און דורך דעם האבן דעם אמת׳ן געשמאק אין פראוועז די אלע חגים,

וואם דאס באלעבט און מזה נשתלשלו די אלע דיני

(ושמחת)

החג

בנגלה דתורה.

זיכעד דארף מען מקיים זיין מצות החג כפשוטם

(אין שמחה אלא בבשר ואיו שמחה אלא ביין" וכיו״ב),

אבער תורת החסידות גיט אריין א פנימיות וחיות והבנה אין קיום מצות החג.

דעריבער ווערט י״ט כסלו אנגע־ רופן.

חג החגים״ — דער.

חג" וואס גיט ארויס און באלעבט דעם תוכן פנימי ונשמה פון אלע "חגים".

ונוסף לזה וואס י״ט כסלו איז,

חג החגים" וואם גיט ארוים דעם תוכן פנימי אויר פון חנוכה — יש לומר,

אז די סמיכות פון י״ט כסלו און חנוכה בסדר זמנים בגשמיות

(אז י״ט כסלו איז בתוך שבעה ימים שלפני חנוכה)

ווערט נשתלשל פון זייער שייכות רוחנית ופנימית בתוכן העגינים; און דאם גופא

(די שייכות פנימית ביניהם)

ווערט נתגלה דורד י״ט כסלו,

כנ״ל.

יוד.

והביאור:

בכללות: כשם ווי חנוכה איז געווען א נצחון וגאולה פון די יונים וואס האבן געוואלט "להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונו"",

וואם האט געבראכט א חינוך

(התגברות חדשה)

אין,

נר מצוה ותורה אור״ — אזוי איז אויך י״ט כסלו א גאולה פון דעם העלם והסתר אויף.

יפוצו מעינותיר חוצה"",

לימוד פנימיות התורה,

וואס האט געבראכט א

ספד השיחוח - ה׳תשמ״ז

חינוך

(התגברות חדשה)

איו "יפוצו מעינותיר חוצה"".

ובפרטיות יותר — די דריי ענינים פון "יפוצו",

"מעינותיד" און "חוצה"":

"מעינוחיך": די מעינות פון פנימיות התורה

(רזין דרזין דאורייתא),

בחי׳ שמן" שבתורה”

(שמן פון די נרות חנוכה דקבעוה על נם השמן)

— ווי תורה שמיים בשרשה,

למעלה מכל הענינים

(ע״ד ווי א מעין וואס איז שרש כל מי הנהרות כו׳).

"חוצה": די "מעינות" דארף מען ברענגען ביז אין ״חוצה״ — ע״ד ווי הדלקת נרות חנוכה

(שמן)

איז "על פתח ביתו מבחוץ".

ד. ה. ניט נאר לערנעו פאר זיך,

נאר זיד מאחד זיין און מאחד זיין די "מעינות" אייר מיט א איד וואט געפינט זיך אין "חוצה".

"יפוצו": דאם גופא

(ברענגעז די "מעינות" אין "חוצה")

איז איו אז אופן פון ״יפוצו״ — ע״ד ווי הדלקת נרות חנוכה באופן פון "מוסיף והולך ואור": אויב מ׳שטייט במקומו

(ניט באופן פון מוסיף והולד),

קען דאס האבן אלע מעלות אבער דאס איז ניט "יפוצו",

וואט מיינם — פארשפרייטן.

ויש להוסיף,

אז אויד דער עצם ענין פון "שמן"

(פנימיות התורה)

באווייזט אויף די המשכה למטה מטה,

ביז אין

״חוצה• — כידוע אז שמן מפעפע בכל דבר 4 ,

אפילו בשעת דאס רירט אן גאר בקצהו קטן,

ווערט עם נתפשט איו די גאנצע זאר 5 .

וואס דאס איז דער תוכן פון "יפוצו מעינוחיך חוצה": מ׳זאל זיין א חסיד נוסף על שעת לימוד התורה און עבודת התפלה והמצוות בכלל,

נאר אויך אין "חוצה",

אין טאג טעגלעכן לעבן,

און דאס זאל דורכנעמען כל חלקי הגוף,

נוסף על המוח ולב,

גאר אויד ביז דעם רגל",

ביז אויד די

(הנהגה מיט די)

צפרנייס

(אויד צפרניים שברגל),

כידוע פתגם בעל הגאולה" בנוגע צו "שורפן חסיד״”,

אז הנהגת החסיד דריקט זיד אוים אויד אין זיין הנהגה מיט זיינע אפ־ געשארענע צפרגיים,

וואם צפרניים בכלל איז א דבר טפל,

ביז א דבר חיצוני לגמרי",

עאכו״כ לאחרי ווי זיי זיינען אפגעשארן.

ש״פ וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דוזנובה

59 ו

ביז אז מ׳איז מפיץ די מעיבות החסידות איו,

חוצה" בפשוטו,

אריך ביי אגדערע אידו וואם געפיגען זיד לעת עתה ברשות הרבים

(טורי דפרודא""׳/ ע״ד נרות חנוכה וואט זיינען מאיר.

על פתח ביתו מבחוץ".

ע״ד המדובר לעיל,

אז פון דעם כלל

(ווי די מעינות התורה שטייען בשרשן)

דארף עם אראפקומען אין דעם סרט,,

חוצה",

חינוך,

ע״פ דרכו".

ואדרבה:,

סוף מעשה במחשבה תחלה",

דוקא דורך דעם וואם די,

מעינות" פון פנימיות התורה ווערן נתלבש אין הבנה והשגה

(,

חוצה" שבאדם/ ביז אין.

חוצה" כפשוטו באופו של.

יפוצו",

ווערט,

נמשך עצם פנימיות התורה",

ווארום די,

ירידה והשפלה" אין,

סוף מעשה" ווערט נמשך מכח עליון יותר

(,

מחשבה תחלה"),

ביז העכער פאר שרש המעינות עצמן.

עאכו״כ די גאולה

(בי״ט כסלו)

פון,

יפוצו מעינותיך חוצה"

(וואס איז גע־ קומען לאחרי הירידה והעלם והסתר)

— נעמט זיד פון א מקום נאד יותר עליון.

ע״ד המדובר לעיל אז דער עניו החינוך

(חנוכה)

נעמט זיד ממקום עליון יותר.

יא. די הוראה דערפון אין מעשה בפועל —.

סוף מעשה במחשבה תחלה":

קומענדיק פון י״ט בסלו און שטייעג־ דיק ביום ראשון דחנוכה — דארף צו־ קומען א חינוך והתגברות חדשה אין,

יפוצו מעינותיך חוצה",

נוסף אוין• לערנען פאר זיך,

זין־ אויך מאחד זיין מיט אנדערע אידן,

דורך די מחנך דין און צו די מפיץ דין די מעינות החסידות.

ובאותיות אחרות ומתאימות לדורנו זה

(במדובר כמ״פ לאחרונה׳" 1 ).

׳ בל אחד ואחת בדורנו זה האט דעם ציווי פון נשיא דורנו כ״ק מו״ח אדמו״ר צו ווערן שלוחים און ארויסגיין אין,

חוצה"

(אע״פ וואס ס׳איז,

חוצה״,

ואדרבה — וויבאלד אז ס׳איז,

חוצה")

בכדי,

אנ־ צינדן ליכטעלעך" 2 "׳,,

נר ה׳ נשמת אדם" 1 " 1 פון יעדער איד,

דורך.

נר מצוה ותורה אור".

און טאן אין דעם במעשה בפועל,

•סוף מעשה": נוסף אויף רעדן און שטורעמעז וועגז דעם,

אוז מעורר דין אז אנדערע זאלן טאו — דאס איז אפשר.

מעשה",

אבער ניט,

סוף מעשה",

במילא אויר ניט.

מחשבה תחלה";,

סוף מעשה״ הייסט — אז מ׳גייט אליין ארויס אוז מ׳רעדט מיט א אידז ער זאל לער־ נעז די מעינות החסידות,

אדער מקיים זיין אן אנדערע מצוה

(פון,

נר מצוה ותורה אור"),

וואס ער האט געכטן נאד ניט געטאן! — און דוקא דעמולט האט מעז.

מחשבה תחלה",

תחלת המחשבה והכוונה פון נשיא דורנו,

ביז — פון עצמותו ית׳.

און סאן אין דעם באופן פון חינוך,

על פי דרכו"

(.

סוף מעשה" בתכלית)

: מ׳לערנט מיט דעם צווייטן די מעינות החסידות,

וואם זיינען אין דך כולל כל התורה כולה,

אבער מ׳איז די מלביש אין אותיות וועלכע דינען נים,

רוב טובה שאין יכול לקבל"*"׳,

גאר וועלכע דינען

60 ו

ספר השיחזת - ה׳תשמ״ז

אפגעמאסטן לויט זייגע כלים בכדי ער זאל זיי קענען מקבל זיין

(ועאכו״כ זיך דערפון ניט אפשרעקן),

באופן פון מן הקל אל הכבד,

כידוע דרכי החינוך.

און דוקא אין דעם "סוף מעשה" ליגט "מחשבה תחלה"!

יב. איינער קען דאך מיינען: בעסער ער זאל זיך אליין זעצן לערנען תורה,

תורת החסידות,

אדער מאכן א חסיד׳ישען פארברענגען און רעדן טיפע ענינים אין השכלה — איידער ער זאל ארויסגייז אין "חוצה" און רעדן

(און גאר אמאל אויף ענגליש...)

מיט א צווייטן אידן וועגן "אל״ף בי״ת" פון אידישקייט און פון חסידות,

רעדן וועגן זאגן "מודה אני" בבוקר,

וועגן וויסן אז ס׳איז דא אן אויבערשטער און ער איז אן אויבערשטער אויף איס,

וכיו״ב — לכאורה גאר איינפאכע זאכן,

וואס האבן לכאורה כלל וכלל קיין ערך ניט צו טיפע השכלה,

און הויכע דרגות אין עבודת ה׳ 5 "׳!

זאגט מען אים: די כוונה "במחשבה תחלה" איז דוקא אין "סוף מעשה"; די כוונה בבריאת העולם איז ניט אין די עולמות העליונים,

גאר דוקא אין בריאת עוה״ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו 104 ,

און מאכן דארט א דירה לו ית׳ בתחתונים; און ירידת הגשמה בגוף איז ניט צוליב תיקון הגשמה,

נאר בכדי לתקן הגוף ונה״ב וחלקו בעולם" 9 .

און בכדי דורכפירן די כוונה איז אמאל וויכטיקער צו מעורר זיין א צווייטן אידן אין "אל״ף־בי״ת" פון

אידישקייט,

איידער אלייו שטייגען בתכלית השלימות כר.

כסיפור הידוע וואם דער בעש״ט האט געזאגט ר׳ מרדכי׳ן• 10 : א גשמה קומט אראפ דא למטה און לעבט אפ זיבעציק אכציק יאר צו טאן א אידן א טובה איין מאל!

א מאמר נפלא: לא בשופטני עסקינן

(ועאכו״ב לא ברשיעי)

— רעדט מען וועגן א אידן וואם לערגט תורה און איז מקיים מצוות בכל יום ויום במשך זיינע שבעים־שמונים שנה,

כולל מצות קריאת שמע,

קבלת עול מלכות שמים* 10 ,

דער יסוד פון אלע מצוות,

אויר די מצוה פון טאו א טובה א אידן.

ועד כדי כך אז ע״פ שו״ע איז מצות קריאת שמע קודם און דערנאך גייט ער טאן א טובה א אידן

(מצות צדקה וביו״ב)

110 ; ואעפ״ב זאגט דער בעש״ט,

אז ירידת הנשמה בגוף קען זיין ניט צוליב מקיים זיין די אלע מצוות,

כולל מצות ק״ש,

נאר בכדי טאן א אידן א טובה איין און איינציקען מאל!!

ועד כדי כך,

אז אפילו אויב ער לעבט ניט בלויז "ימי שנותינו בהם שבעים שנה",

נאר "אם בגבורות שמונים שנה״״ , — איז דאם אלץ צוליב טאו א טובה א אידו איין מאל.

זיכער דארף ער און מוז מקיים זיין מצות ק״ש ושאר כל המצוות און יעדער טאג וכר,

און ער באקומט דערפאר שכר,

ש״י עולמות וכר; אבער תכלית

ש״פ וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דחנוכה

ו6ו

ירידת נשמתו בגוף איז ניט גולי ב דעם

(דאס וואלט זיד אפגעטאן אויר בלעדו ובשלימות),

נאר צוליב א טובה־טאז א אידן,

און דעם אייז מאל — דאס איז שליחותו דוקא.

אפילו אויב מ׳האט נאד אלץ קשיות און מ׳פארשטייט עט ניט אינגאנצן — איז דאד גאנץ אידישקייט געבויט אויף הקדמת נעשה לנשמע 2 ",

פריער "נעשה",

דערנאד "נשמע ונביך.

יג. איז מ׳האט דעם כלל אז "איני מבקש כו׳ אלא לפי כחן" 3 ",

מ׳האט זיכער די כהות אויף דעם.

ובפרט בנוגע צו ״יפוצו מעינותיך חוצה״ — ווי כ״ק מו״ח אדמו״ר האט דערציילט כמה פעמים 4 " אז צוליב דער מסירת נפש פון אלטן רבי׳ו האט מען גע׳פטק׳נט אין בית דיז שלמעלה אז "בכל עניו של תורה יר״ש ומדות טובות תהי׳ יד כל מקושריו והולכי בעקבותיו על העליונה".

מובן ופשוט,

אז דאס מיינט פדה בשלום,

ניט באופו של מלחמה ח״ו נאר דוקא בדרכי נועם ובדרכי שלום,

ווי ער האט אליין מדגיש געווען בנוגע לגאולתו 15 ,

אז דאס איז א גאולה פאר־ בונדן מיט "פדה בשלום"•".

עאכו״ב בדורנו זה — ווען עם זיינען גיטא די מנגדים און סכנת נפשות וואם

זיינען אמאל געווען,

נאר מ׳קען מקיים זיין וואט די רביים ווילן און מפיץ זיין די מעינות חוצה בלי שום התנגדות,

בדרכי נועם ובדרכי שלום,

כמדובר כמ״פ.

ואפילו אויב אים ווייזט זיך אויס אז דער וועלכער שטייט כנגדו איז א מנגד — קען זיין אז ער קוקט ניט אין דער ריכטיקער ריכטונג,

יענער איז ניט בעולמו: אדער — אויב ער וועט מיט יענעם ר עדן אויפז פאסיקן אופן,

וועט ער איו אים גופא מגלה זיין די ״מעינות״,

חלקו ב

(מעינות ה)

תורה — און יענער וועט ווערן זיין ידיד נאמן כל הימים ווייל ער האט אים געהאלפן מגלה זיין זיינע ארץ חפץ 7 ״ — ווי מ׳האט עט געזען במוחש בכו״ב מקומות.

יד. אין די עבודה הנ״ל איז דא א הדגשה מיוחדת פאר נשי ובנות ישראל•".

ובהקדמה:

ס׳איז ידוע די צוויי דיעות בפירוש הגמרא" 8 אז "נשים חייבות בנר חנוכה שאף הן היו באותו הנם"

[ועד״ז אין דעם וואם שטייט "אף הן היו באותו הנס" לגבי נם יציאת מצרים" 2 ונס פורים 2 ]

: איין דיעה 22 — אז "על ידי אשה נעשה

(עיקר 23 )

הנס" 24 ,

און א צווייטע

ספר השיחות - ח׳תשמ״ז

דיעה 25 ׳ — אז "אף הן משמע שאינן עיקר

(שהן טפלות)

',

גאר אז זיי זיינען געווען אין דער סכנה מיט אלע אידן און זיינען ניצל געווארן צוזאמען מ י ט זיי“ 26 .

ויש לומר אז מר אמר חדא ומר אמר חדא ולא פליגי

(ווארום מ׳קען דאר ניט זאגן אז ס׳איז דא אין דעם א מחלוקת במציאות):

דער נם חנוכה

(ועד׳ז נם יצי״מ ונם פורים)

האט ניט פאסירט ברגע אחד ובמאורע אחת ובנם אחד,

נאר דאס האט גענומען צייט און באשטאנען פון כמה מאורעות ונסים ופרטים.

ועפ״ז קען מען זאגן: אין איין חלק

(וזמן)

ונס איז דער

(עיקר)

געוועז ע״י אשה 27 ,

און אין א צווייטן חלק

(וזמן)

ונס — זיינען די נשים געווען צוזאמען מיט די אנשים• 2 :

בא חנוכה: אויר לאחרי דעם נס שנעשה ע״י אשה,

האט מען געדארפט

נשים צדקניות שנאוהו הדור נגאלו

(סוטה 'א,

ב. שמו-ר פ״א,

יב. וראה במדב״ר ס״ג,

ו) — רשב׳ם שם.

אנקומען צו נאד נסים כולל בנצחון המלחמה,

ועאכו״כ דעם נס פון פך השמן,

וואס אין די אנדערע נסים זיינען די נשים געוועז "גם" צוזאמען מיט די אנשים.

בא יצי״מ: אויד לאחרי זה וואם די נשים האבט געהאט קינדער וכו׳

(וואם בזכות זה נגאלו),

זיינען געווען א ריבוי נסים,

במשך א ריבוי שנים,

ביז מ׳איז ארויס פון מצרים.

ובנסים אלו זיינען די נשים געווען צוזאמען מיט די אנשים.

בא פורים: אויד לאחרי די השתדלות פון אסתר זיינען געווען כמה נסים בהצלת בני ישראל,

וואס אין זיי זיינען די נשים

(און אסתר)

געווען צוזאמען מיט די אנשים.

טו. דערפון האט מען דעם לימוד בנוגע צו די עבודה הנ״ל פון חנוכה מלשון חינוך.

ובפרט אז דור הולד ודור באי 2 .

די מעלה פון נשי ובנות ישראל

(בדור מצרים ובדור פורים ו)

בדור חנוכה טראגט זיד איבער אויד אין די דורות שלאחרי זה 30 .

ובפרט ע״פ הידוע אז רוב נשמות פון אונזער דור זיינען נשמות ישנות,

דור הולד פון די דורות שלפנ״ז

(און ספעציעל בדורנו זה וועל־ כער איז גלגול פון דור יוצאי מצרים 3 ):

מ׳זעט בפועל אז אין דעם ענין החינוך האבן נשי ובנות ישראל א הויפט איינ־ טייל,

ובפרט חינוך פון גאר קלייגע קינ־

ש״ם וישב,

מבה״ח טבת,

א׳ דוזנוכה

דער,

וואס איז תלוי

(כמעט)

אינגאנצן אין נשים ובנות — ד.

ה. אז דאם איז ע״ד,

על ידי האשה נעשה הנם".

דערנאד ווען די קינדער וואקסן אויף,

דעמולט איז דער חינוך תלוי אין דעם איש ואשה צוזאמען; די אשה איז דעמולט בבחי׳,

אח הן",

צוזאמען מיט די אנשים.

אבער קדושה לא זזה ממקומה 51 ,

אויד לאחרי ווי קינדער וואקסן אויף בלייבט די מעלה פון אן אשה לגבי האיש

(,

על ידי האשה געשה הנם״)

— כידוע אז די אשה איז,

עקרת הבית" 55 ,

ובפרט — אין איר הענגט אפ נקיון ושלימות הבית ברוחניות,

(און דערפון ווערט נשתלשל אז אין איר

(בעיקר)

הענגט אפ נקיון הבית בגשמיות).

ועד״ז איז עם אויר בנוגע צו חינוך במובן הרחב — הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה

(דער תוכן פון י״ם כסלו אוו חנוכה,

כנ״ל בארוכה).

ווי מ׳זעט,

אז בכמה ענינים קען א אשה מער

(ווי אן איש)

מצליח זיין אין משפיע זיין אויף אנדערע בעניני יהדות והפצת המעינות חוצה

[וכמובן — כ״ז באופן של צניעות,

מהדרין מו המהדרין}.

טז. ויה״ר אז דורך די הוספה אין,

מעשינו ועבודתינו״ בכלל — וואם אין דעם איז תלוי די גאולה

[אפילו אויב מ׳האלט אז מ׳איז אן עניו ושפל,

מ׳האלט

ניט פון זיך,

אדער ער איז באופן,

הצנע לכת עם אלקיך״ 54 — זאגט דער אלטער רבי אז אין זייז מעשה ועבודה,,

מעשינו ועבודתינו",

איז תלוי די גאולה],

עאכו״כ איו,

יפוצו מעינותיך חוצה",

וואם ברענגט אתי מר דא מלכא משיחא —

די גאולה האמיתית והשלימה ע״י משיחא צדקנו,

און אלע אידן,,

בנערינו ובזקנינו גו׳ בבנינו ובבנותינו" 55 ,,

קהל גדול" 5

(לשון יחיד)—,

ישובו הנה"* 5 ,

לארצנו הקדושה,

און אין ירושלים עיר הקודש,

בהר הקודש,

בביהמ״ק השלישי,

וכספם וזהבם אתם 57 ,

כולל "כספם וזהבם" הרוחניים• 5 —,

מעשינו ועבודתינו",

און מ׳וועט צינדן די מנורה של שבעת נרות בביהמ״ק השלישי,

ונוסף לזה — אויר נרות חנוכה במנורה של שמונה נרות׳ איו אויר האבן די שלימות פון עשרה

(שירה העשירית 5 וכו׳)

אין אלע ענינים,

במהרה בימינו ממש,

איז אויר בלשון תרגום 40 ׳ — בעגלא דידן ממש.

64 ו

ספר השיחות - ה׳תשמ״ז