א.
די ווערטער פון פסוק 1
"בנימין זאב יטרף" פארטייטשט דער תרגום אונקלוס: "בנימין בארעי׳ תשרי שכינתא ובאחסנתי׳ יתבני מקדשא".
דער תרגום יונתן בן עוזיאל זאגט אויף דעם: "בנימין שבט תקיף כדיבא טרפי׳ בארעי׳ תשרי שכינת מרי עלמא ובאחסנתי׳ יתבני בית מוקדשא".
בהשקפה ראשונה מיינען ביידע תרגומים דעם זעלבן ענין ותוכן; איז אבער דער ראגאטשאווער 2
מסביר,
אז ס׳איז דא א חילוק צווישן זיי: "באחסנתי׳ יתבני מקדשא " מיינט 3
"מקום מקודש לדמים ״ 4
- דער מזבח
(ווי די דיעה פון לוי אין גמרא 5 ,
אז דער חלק פון יסוד המזבח אויף וועלכן "נותנים דמים" איז בחלקו של בנימין
(חלקו של טורף),
משא״כ אויפן חלק היסוד וואס איז בחלקו של יהודה "לא נותנים דמים" 6 )
; און מיט "באחסנתי׳ יתבני בית מוקדשא" 7
ווערט געמיינט דער בית המקדש בכלל* 7 ,
וואס איז בחלקו של טורף
(בנימין).
דארף מען פארשטיין: אין וואס באשטייט דער תוכן פון זייער מחלוקת,
און וואס זיינען די טעמים זייערע,
ובפרט אז ביידע תרגומים זיינען מקדים די זעלבע זאך "בארעי׳ תשרי שכינתא״?
ב.
ויובן בהקדים הביאור וואס איז דער מכוון כללי פון דעם וואס כמה מהשבטים ווערן פארגליכן צו חיות
(גור ארי׳ יהודה 8 ,
דן נחש 9 ,
נפתלי אילה 10
ביז - להסיום בנימין זאב יטרף)
: וואס קומט צו בהבנת הענין דורך דעם וואס מ׳ווייס אז צוליב א באשטימטע תכונה אדער פעולה פון א שבט ווערט ער באצייכנט
(ניט "גיבור",
אדער "טורף" וכיו״ב,
נאר)
אלס ״ארי״ אדער ״זאב״ 11
- ד.
ה.
די תכונה איז דער טבע פון דער חי׳; און דאס וואס זי איז דא בא דעם שבט איז עס
(ניט מצד די תכונות האדם שבו,
נאר)
מצד דעם וואס ער האט אין זיך די תכונה פון דער באשטימטער חי׳.
אויך איז מובן אז
(כאטש יעדער איינער פון די שבטים האט צוליב א געוויסער תכונה א דמיון צו א באשטימטער חי׳,
איז אבער)
דער צד השווה פון חיות הארץ בכלל איז פארבונדן מיט׳ן צד השווה פון די שבטים בכלל 12 .
ג.
וועגן תכונות כמה חיות,
ברענגט די גמרא בסיום מם׳ קידושין: תניא רשב״א אומר מימי לא ראיתי צבי קייץ וארי סבל ושועל חנוני,
והם מתפרנסים שלא בצער,
והם לא נבראו אלא לשמשני,
ואני נבראתי לשמש את קוני,
מה אלו שלא נבראו אלא לשמשני מתפרנסים שלא בצער,
ואני שנבראתי לשמש את קוני אינו דין שאתפרנס שלא בצער,
אלא שהרעותי את מעשי וקיפחתי את פרנסתי שנאמר עונותיכם הטו.
מפרשים 13
זיינען מסביר,
אז די פארשידענע מיני אומנות 14 ,
וואס ווערן דא גערעכנט - ״קייץ״,
״סבל״ און "חנוני" - זיינען מתאים צו די תכונות טבעיות פון די חיות: די תכונה פון א צבי,
וואס בעת ער שלאפט איז "עינו אחת פתוחה",
איז צוגעפאסט פאר דער אומנות פון א ״קייץ״ - צו היטן תאנים וואס טריקענען זיך בשדה.
ארי,
וואס ער איז גבור שבחיות,
איז מתאים צו זיין א "סבל" - "נושא משאות".
א שועל,
צוליב זיין פקחות,
איז מסוגל צו זיין א חנוני,
וואס פארדינט פון קויפן און פארקויפן.
אבער דאס פאדערט ביאור: פארוואס ווערן דא אויסגערעכנט דוקא די סוגי אומנות און ניט
(אויך)
אנדערע אומנות וואס זיינען בהתאם צו די תכונות פון אנדערע חיות 15
(לדוגמא - זאגן אז "אילה שלוחה",
מצד איר טבע המהירות וזריזות 16
איז זי אנגעמאסטן צו זיין א שליח,
ואעפ״כ געפינט מען ניט אז דאס זאל זיין איר אומנות וכו׳) 17 .
דער מאמר הנ״ל פון רשב״א
(אבער: בשם ר״מ,
בשינוי הסדר ובהוספה)
ווערט אויך געבראכט אין ירושלמי: "ראית מימיך ארי סבל צבי 18
קייץ שועל חנוני זאב מוכר קדרות" 19 .
וצריך ביאור:
א)
ער איז מקדים20 "סבל" פאר "קייץ".
ובפרט אז עס איז מסתבר לומר אז דער סדר הראוי איז
(ווי זיי שטייען אין בבלי)
- צבי קייץ וארי סבל
(ושועל חנוני)
ווייל אזוי איז דער סדר הרגיל פון די מיני אומנות ביי קציעות
(וכיו״ב)
: פריער טריקנט מען זיי -
(צבי)
"קייץ"; דערנאך ווען זיי זיינען שוין אויסגעטריקנט און געפינען זיך אין חביות וכיו״ב,
דארך מען האבן דעם
(ארי)
"סבל" וואס טראגט זיי
(נאכדעם)
צום
(שועל)
חנוני.
ודוחק גדול לומר אז ער איז מהפך הסדר כדי מקדים זיין "ארי
(סבל)
" ווייל ער איז מלך שבחיות 21 .
ובפרט שעפ״ז וואלט גלייך נאך ארי געדארפט שטיין שועל
(חנוני)
כו׳׳ וואס האט אויך א מעלה פון הנהלה די מעלה פון פקח שבחיות
אויך איז ער בכלל נעענטער צו ארי ווי א צבי,
וועלכער איז אין דרכו לאכול בשר 22 ,
וכיו״ב.
ב)
דער ירושלמי איז מוסיף "זאב מוכר קדרות "
ג)
לכאורה,
וואס גיט צו "זאב מוכר כו׳" אויך "שועל חנוני "?
בתוכנן זיינען זיי דער זעלבער סוג
(א חנוני איז ענינו למכור כו׳)?
ד)
וואס איז די שייכות פון זאב צו מוכר קדרות 23 ?
[ס׳זיינען דא מפרשים 24
וואס זיינען מסביר,
אז וויבאלד מכירת קדרות איז אן אומנות פשוטה,
דעריבער מוז דער מוכר ניט זיין א
(שועל)
פקח,
יעדער איז ראוי לזה.
אבער מהמשך הענינים איז משמע,
אז אויך דא איז די אומנות
(מוכר קדרות)
פארבונדן מיט א מעלה פון א זאב - בדוגמא צו די פריערדיקע דוגמאות: "סבל" "קיץ" און "חנוני" וועלכע זיינען פארבונדן מיט די מעלות פון ארי צבי ושועל 25 ].
ד.
וועט מען עס פארשטיין בהקדים א דיוק אין דברי רשב״א: וויבאלד ער זאגט ווייטער בפירוש
(אין ק״ו)
"מה אלו שלא נבראו אלא לשמשני מתפרנסים שלא בצער ואני שנבראתי לשמש את קוני אינו דין כו׳״ - פארוואס דארך ער דעם זעלבן ענין כופל זיין פריער 26
און זאגן "והם לא נבראו אלא לשמשני ואני נבראתי לשמש את קוני"?
די הסברה בזה: די כוונה ותכלית פון כל הברואים שבעולם איז - צוליב אידן 27 ,
וואס זיי זיינען דער מכוון פון אלע ענינים ונבראים אין וועלט,
סיי צומח סיי בע״ח סיי מדבר.
ווי דער רמב״ם איז מאריך בהקדמתו לפירוש המשניות 28
"שכל הנמצאים שתחת גלגל הירח נמצאו בשביל האדם לבדו וכל מיני החיות יש מהם למאכלו כצאן ובקר וזולתם,
ויש מהם לתועלתו בזולת המאכלים כמו החמור לשאת עליו מה שלא יוכל להוליך בידו והסוסים להגיע בהם מהלך דרך הרחוקה כו׳"
(ועד״ז בנוגע צו אילנות וצמחים) 29 .
און אזוי אויך בשייכות צו מין המדבר,
אז כדי דער אדם השלם זאל קענען עוסק זיין בחכמה
(האלקית)
ובמעשה
(הטוב)
דארך זיין א גאנצע וועלט מיט בנ״א,
וואס זאלן אים באזארגן מיט אלע זיינע צרכים וואס זיינען נויטיק אין לעבן,
כדי ער זאל האבן צייט און מעגליכקייט ללמוד ולקנות החכמה
(ווי דער רמב״ם איז דארט מבאר בארוכה).
ד.
ה.
אז דער תפקיד פון אלע סוגי נבראים,
כולל אויך די בני נח 30 ,
איז אז זיי זאלן צושטעלן א אידן זיינע הצטרכות׳ן ובמילא וועט ער זיך קענען עוסק זיין בתורה און מקיים זיין מצות.
און רשב״א איז מוסיף ומחדש ,
אז
(דאס וואס)
"והם לא נבראו אלא לשמשני
(איז צוליב)
ואני
(ווי אני איז)
נבראתי לשמש את קוני": דאס וואס צבי ארי ושועל זיינען באשאפן געווארן מיט דער תכונה צו זיין קייץ סבל וחנוני איז ניט סתם לשמשני און מיט דעם ענדיקט זיך זייער תפקיד,
נאר זייער "לשמשני" איז דוקא אין אזא אופן,
אז עס זאל זיין ביי "ואני" דער ״לשמש את קוני״ -
(דורך)
קיום התורה והמצות.
- ווייל כדי א איד זאל קענען משנה זיין א חפץ פון וועלט - מאכן
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם א חפצא של מצוה וקדושה
(דורך קיום המצוה),
פאדערן זיך פריער די דריי פעולות פון "קייץ" "סבל" און "חנוני"; זיי זיינען מכין ומכשיר די חפצי העולם צום קיום המצוה.
[דער טעם וואס לפועל ווערט די אומנות פון ״קייץ וכו׳״ ניט דורכגעפירט דורך "צבי כו׳ לא ראיתי צבי כו׳" - י״ל,
ווייל
(ווי רשב״א איז מסיים במאמרו)
"הרעותי את מעשי"; כשם ווי דאס האט גורם געווען אז ער איז "מתפרנס בצער",
ביז "וקפחתי את פרנסתי",
און נאכמער,
אז ער זאל בכלל דארפן אנקומען צו מלאכה
(וע״ד מאמר רשב״י 31
"בזמן שישראל עושין רצונו של מקום מלאכתן נעשית ע״י אחרים כו׳ ובזמן שאין ישראל עושין רצונו של מקום מלאכתן נעשית ע״י עצמן" 32 ),
עד״ז
(ובמכ״ש)
האט דאס מונע געווען אז די הכנע והכשרה צום קיום המצוה זאל ניט געטאן ווערן ע״י אחרים -ע״י "צבי קייץ וארי סבל ושועל חנוני" 33
(ועכ״פ דורך די אומות העולם וואס נמשלו לחיות 34 )].
ה.
דער תוכן פון די דריי אומנות הנ״ל,
וואס זיינען א הכנה והכשרה צו "לשמש את קוני",
וועט מען פארשטיין בהקדים לבאר ווי די דריי ענינים זיינען כפשוטם:
די דריי סוגי אומניות זיינען אויסגעשטעלט מיט א סדר פון זה למעלה מזה
(מן הקל אל הכבד)
: "צבי קייץ",
״מייבש קציעות בשדה״ 35
- תפקידו איז צו ברענגען די קציעות - בשדה,
אין א מקום גלוי וואו
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם שיינט דער אור השמש און היטן אז זיי זאלן דארטן בלייבן ביז זיי ווערן אויסגעטריקנט און קומען צו זייער שלימות.
״ארי סבל ״ -"נושא משאות" 35
איז ענינו צו אריבערפירן זיי פון איין ארט צו א צווייטן,
דער תפקיד פון "שועל חנוני " איז ניט דער שינוי מקום פון די קציעות,
נאר דער שינוי רשות ובעלות,
אז די קציעות זאלן איבערגיין פון איין רשות ובעלות אין א צווייטער.
בקיצור: שינוי הגוף,
המקום,
הבעלות 36 .
ענינם הרוחני אין דער הכנה צו קיום התורה ומצות:
״צבי קייץ ״
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס זיינען דא א סאך פאלן,
ווען א איד קען ניט דורכפירן א פעולה פון קיום התורה ומצות ווייל:
א)
אים פעלט די ידיעה וואס די זאך איז.
ולדוגמא:
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס זיינען דא מצות וואס זיינען פארבונדן מיט פקוח נפשות -דארף ער פריער פרעגן א רופא צי דאס איז
(א גדר פון)
פקו״נ.
אדער ע״ד ווי רב האט געזאגט 37
"שמונה עשר חדשים גדלתי אצל רועה בהמה לידע איזה מום קבוע ואיזה מום עובר" 38 .
ב)
די זאך דארף זיין צוגעגרייט דערצו,
זיין בשלימותה.
וע״ד - קלף לעשות בו תפלין,
והוקשה כל התורה לתפלין 39 ,
דארף זיין פריער הפשטת ופירוד* 39
העור מהבהמה און דער עיבוד העור דורך א פושט ומעבד עור א.
ז.
וו.
עד״ז איז אומנתו וענינו של "
(צבי)
קייץ",
אז די מציאות פון דער זאך
(תאנה)
זאל זיך געפינען ניט אין באהאלטנקייט און פינסטערניש,
נאר אין א מצב פון באלויכטנקייט און אפענקייט,
בכדי צו האבן אין דעם א קלארע ידיעה - און זי זאל זיין צוגעגרייט בשלימות,
דווקא דעמאלט קען מען לערנען און וויסן ווען און ווי צו מקיים זיין די תורה ומצותי׳ - ווי ערקלערט ווייטער בארוכה.
״ארי סבל ״: דער שינוי מקום - דער חפץ זאל אנקומען צום מקום וואו דער איד געפינט זיך,
ער זאל דערמיט קענען מקיים זיין די מצוה.
ובפרט ווען א דבר היתר,
מיט וועלכע א איד קען און דארף טאן א מצוה,
געפינט זיך אין אן ארט וואו א איד קען ניט צוקומען 40
- לדוגמא אין שוק של ע״ז,
אדער שוק של זונות וכיו״ב -מוז מען אנקומען צו דער אומנות פון א
(ארי)
"סבל״,
וואס ער האט דעם "כח" אריבערצוטראגן די זאך אין א צווייטן ארט,
וואו דער איד קען דארט צוקומען און מקיים זיין דערמיט א מצוה אדער מאכן דערפון א דבר שבקדושה.
שועל חנוני : עס קען אמאל זיין נאכמער,
אז בכדי א איד זאל קענען מיט דער זאך מקיים זיין א מצוה,
דארף די זאך דורכגיין א שינוי רשות 41
נאך איידער זי קומט אין זיין רשות; און ע״ד * 41
"עמון ומואב טיהרו בסיחון",
כדי ארץ עמון ומואב,
זאל ווערן א ארץ נושבת וואס באלאנגט צו אידן און זיי וועלן דארטן מקיים זיין מצות,
האט עס פריער געדארפט דורכגיין דעם כבוש פון סיחון 42 .
ו.
ענין הראשון בנוגע "צבי קייץ" אז די אומנות איז פארבונדן מיט אנטפלעקן און היטן די זאך
(די תאנים)
- איז ניט מספיק לויט דעם פירוש פון "קייץ"
וואס מיינט - כפרש״י " מייבש קציעות בשדה״ - דער אויפטו פון א שינוי אין גוף הדבר.
און דערפאר קומט הענין הב׳ כנ״ל -אז ״צבי קייץ״
(און עד״ז - "ארי סבל")
זיינען
(אויך)
ענינים כללים אין מצות: א איד זאל קענען מקיים זיין א מצוה מיט א דבר גשמי,
ווי
(כנ״ל בתפלין,
אדער)
נטילת אתרוג ולולב וכו׳,
דארפן זיי קודם כל אפגיטיילט ווערן פון זייער חיבור צום אילן - א שינוי אין דעם חפץ פון אתרוג ולולב,
דערמיט וואס זיי האבן מער ניט קיין צמיחה ויניקה פון אילן
( בדוגמת ״קייץ״ - יבשות תאנות)
; און נאך דעם שינוי אין גוף הדבר דארף זיין ״
(ארי)
סבל״ - דער שינוי מקום - כנ״ל.
ועד״ז זיינען דא די צוויי פרטים בא צמר לציצית: גזיזת הצמר פון גוף הבהמה
(צבי קייץ),
און דאס זאל געבראכט ווערן צום אידן
(ארי סבל).
און אזוי אויך ביי קרן לשופר,
סכך ודפנות לסוכה,
וכמה מצות כיו״ב.
ויתירה מזו בא עור לתפלין
(מזוזה ולספר תורה)
: פריער אפשינדן דעם עור פון בשר הבהמה און אים מעבד זיין 43
- א שינוי ממש וגדול* 43
אין גוף העור,
און דערנאך אריבערפירן דעם עור וכו׳ צום מקום פון א אידן.
[ולפ״ז זיינען די צוויי פרטים "צב קייץ וארי סבל״,
ענינים המוכרחים בכו״כ מצות
(וואס דעריבער געפינט מען אין דעם א שינוי צווישן בבלי און ירושלמי,
כדלקמן),
משא״כ שועל חנוני,
דער שינוי הרשות והבעלות פריער נאך ווי עס קומט אין רשות פון אידן,
איז אן ענין וואס איז נוגע בא געוויסע עניני קדושה ומצות,
וועלכע זיינען ניט אזוי רגיל].
ז.
ע״פ הנ״ל יש לבאר דעם טעם וואס דוקא יעקב האט די שבטים אנגערופן על שם החיות: כשם ווי דער תפקיד פון די חיות איז
(בכלל,
כנ״ל)
צו מכין ומכשיר זיין די דברים שבעולם פאר דעם קיום התומ״צ פון אידן
(וואס טיילן זיך אין די דריי סוגים פון קיץ סבל חנוני 44 )
אזוי איז אויך דער כללות׳דיקער תפקיד העבודה פון
(יעקב און)
די שבטים 45
צו אויפטאן אין זיך און אין וועלט די הכנה והכשרה 46
צו מתן תורה:
פון די טעמים פארוואס אידן האבן געדארפט דורכגיין דעם גלות מצרים פאר מ״ת איז מבואר בכ״מ 47 ,
ווייל פאר דעם זיינען די אידן ובמילא אויך די וועלט ניט געווען ראוי ומוכשר אז מען זאל קענען מאכן פון די דברים וחפצים גשמיים א חפצא של מצוה וקדושה -און מצרים איז געווען דער "כור הברזל" וואס האט פועל געווען א זיכוך ובירור אין אידן און אין וועלט בכלל - צוגעגרייט די דברים שבעולם אז אידן זאלן מיט זיי קענען מקיים זיין תורה ומצות.
דער גלות מצרים האט זיך אנגעהויבן בירידת השבטים למצרים,
צוזאמען מיט יעקב 48 ,
אבער דער עיקר "משוי של מצרים" 49
האט זיך ערשט אנגעהויבן לאחר מיתת יעקב און לאחר מיתת יוסף,
ווען "כל אחיו וכל הדור ההוא" זיינען נאך געווען בחיים במצרים.
קומט אויס,
אז אט די אומניות
(פעולות)
הנ״ל פון "צבי" "ארי" "שועל" צו צוגרייטן די דברים שבעולם צו
(מ״ת - צו)
דעם קיום התומ״צ פון אידן -האבן זיך אנגעהויבן אויפטאן דורך די שבטים ווען זיי זיינען געווען אין מצרים.
ח.
שוין גערעדט אמאל 50
בארוכה אין הסברת כמה חילוקים וואס מען געפינט צווישן שיטות הבבלי והירושלמי: שיטת הבבלי איז אז אין יעדן ענין וואו מ׳וועגט דעם מצב שבהווה קעגן דעם מצב שבעתיד,
איז מכריע דער אויפטו ומעלה פון דעם הוה,
כאטש אז דורך דעם קען פעלן אין דער שלימות הדבר
לאחר זמן; און לשיטת הירושלמי דארך מען דן זיין דעם מצב שבעתיד,
און אויב לעתיד וועט צוקומען א מעלה איז דער יתרון שבעתיד מכריע דעם מצב ההווי.
דוגמא לדבר 51
: די שקו״ט הידועה -צי דער ענין פון "זריזין מקדימין למצות" איז מכריע צו טאן די מצוה באלד,
הגם אז דורך דעם וועט
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס ניט זיין קיין מצוה מן המובחר
(ברוב
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם - וואס דוקא דאמאלס איז - הדרת מלך),
אדער ס׳איז מכריע די מעלה ויתרון פון מצוה מן המובחר בעתיד און ס׳איז בעסער צו ווארטן און טאן די מצוה ברוב
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם,
הגם אז דאן וועט פעלן די מעלת "זריזין מקדימין וכו׳" פון דעם הווה.
[אדער עד״מ,
ווען איינער האט איצט
(אין פרימארגן פון א סוכות־טאג)
ארבע מינים וואס זיינען ניט קיין מהודרים,
און אין א שפעטערדיקן זמן פון טאג וועט ער באקומען ד׳ מינים מהודרים -צי ס׳איז בעסער ער זאל גלייך איצט מקיים זיין די מצוה מיט די מינים וואס ער האט,
אדער ער זאל ווארטן ביז ער באקומט די מינים מהודרים].
ט.
כשם ווי דאס איז בשייכות צום קיום פון דער מצוה גופא,
אזוי אויך איז די שאלה בנוגע דער הכנה לקיום המצוה - ומרומז אין די צוויי ענינים פון ״צבי קייץ״ און ״ארי סבל״:
ביי תאנים איז "אין לקיטתן כאחת אלא יש באילן זה מה שנגמר היום ויש בו מה שיגמר לאחר כמה ימים" 52
.
בשעת
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס ווערט פארטיק א תאנה זיינען דא צוויי אפשריות׳ן - מ׳זאל די איינציקע תאנות נעמען באלד צום טריקענען בשדה - "צבי קייץ "; אדער ווארטן ביז
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס וועלן פארטיק ווערן א סך תאנים און ערשט דעמאלט זיי פירן טריקענען -מיט אן ״ארי סבל״* 52 ,
״נושא משאות״ -
ועד״ז איז די שאלה בנוגע הכנה והכשרה למצוה: צי מ׳דארף טאן די ערשטע מעגלעכסטע פעולה צו מכשיר זיין דעם חפץ פאר א דבר מצוה -״צבי קייץ״ - אפילו ווען דאס איז נאר איין שטיקל עור
(בכמות)
אדער ניט קיין עור מן המובחר
(באיכות),
אדער
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס איז כדאי צו ווארטן ביז מ׳קען מכשיר ומכין זיין מערערע און בעסערע זאכן פאר די מצות - א גרעסערן און בעסערן עור פאר תפילין וכיו״ב - "ארי סבל"; ווארום אויך אין דער הכנה והכשרה פונעם חפץ המצוה
(אפילו קודם הקיום בפועל)
איז נוגע די מעלה פון שלימות והידור 53
,
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס איז שוין דאן שייך א מעין פון "הקריבהו נא לפחתך" 54
און "כל חלב לה׳" 55 ,
ובמילא איז אויך דאן א חילוק צי מ׳איז מכין און מכשיר לקיום מצוה א סך בכמות און בעסערע איכות,
אדער ניט.
ויש לומר אז דאס איז די נפק״מ צווישן שיטת הבבלי און שיטת הירושלמי: לדעת הבבלי וויבאלד "הוה" איז מכריע,
דארף זיין דער ענין פון זריזין מקדימין אויך ביי התחלת ההכנה וההכשרה צו דער מצוה,
ובמילא קומט פריער "צבי קייץ",
כאטש אז דער דבר המוכן איז נאר א כמות קטנה און אויך באיכות ניט בשלימות וכיו״ב;
לדעת הירושלמי,
וואס דער ברוב
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם כו׳ און די שלימות ומעלה שבעתיד איז מכריע לגבי דער מעלת הזריזות שבהוה,
איז דאס אזוי אויך בנוגע דער הכנה והכשרה למצוה,
אז
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס וועגט איבער דאס וואס
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס וועט שפעטער געטאן ווערן מיט מערערע און בעסערע חפצים כו׳,
ובמילא קומט ״ארי סבל״ קודם "צבי קייץ" *55 .
יו״ד.
עפ״ז יש לבאר,
וואס דוקא אין ירושלמי איז ער מוסיף "זאב מוכר קדירות" די שייכות פון "זאב" צו מכירת קדירות איז מובן לויט דעם וואס די גמרא 56
איז מחלק צווישן אן ארי און א זאב,
אז אן ארי ״ דורס ואוכל״ - "מיד" 57
און א זאב " טורף ואוכל"
("שמוליך לחוריו ואוכל שם" 58 )
"ולכולם יש להם הנאה" 59 .
וואס דערפון איז פארשטאנדיק אז אין דער הנהגה פון אן ארי האט ניט קיין ארט די זאך פון "קדירה"
(וואס מען ווארט מיט דעם דבר חי - ביז ער ווערט אין איר אפגעקאכט)
היות אז ער איז ״ דורס ואוכל
( מיד )
״; משא״כ א זאב ווי-באלד ער איז אוכל שפעטער - נאך דעם ווי ער איז טורף ״ומוליך לחוריו״ - איז
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס מתאים צו
(בישול ב)
קדירה* 59 ,
אז דער מאכל הנטרף זאל זיין באופן ד״יש הנאה יותר",
טעים יותר.
וואס ענינו ותוכנו הפנימי אין דער הכנה למצוה: דוקא נאך דעם ווען
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס זיינען שוין דא אלע פריערדיקע הכנות והכשרות צו דער מצוה,
״קייץ״ ״סבל״ און
(ווען מ׳דארף אויך)
"חנוני",
ערשט דעמאלט קומט א הכנה נוספת פון דעם "זאב" דורך "קדירה",
אז די מצוה זאל געטאן ווערן בהידור ובשלימות יותר.
עפ״ז איז מובן אז דער בבלי וירושלמי לשיטתייהו אזלי: לשיטת הבבלי,
ווי-באלד אז די מעלה פון זריזין מקדימין בהוה איז מכריע לגבי א הידור פון ברוב
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עם הדרת מלך בעתיד וכיו״ב,
דעריבער איז דער בבלי ניט גורם דעם פאל פון ״זאב מוכר קדירות״ - די הכנה איז ניט
(מוכרח)
לשיטתו.
משא״כ לדעת הירושלמי 60
,
אז דער הידור בעתיד איז גובר ומכריע לגבי דעם ענין פון זריזין מקדימין,
איז ער מוסיף אז
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס איז אויך דא די הכנה פון "זאב מוכר קדירות" 61
וואס ענינה איז דער הידור בעתיד.
דער חילוק הנ״ל צווישן בבלי און ירושלמי געפינט מען
(כמעט)
מפורש אין משנה* 61
: ״חל
(יוהכ״פ)
להיות בערב שבת שעיר של יוהכ״פ נאכל לערב
(בלילי שבתות אע״פ שאין יכולין לבשלו בשבת 62 )
והבבליים
(כהנים פון חו״ל 63 )
אוכלין אותו כשהוא חי ",
כאטש אז ביים עסן דעם שעיר רויערהייט פעלט אין דעם שלימות׳דיקן קיום פון מצות אכילת קדשים - למשחה לגדולה 64
(וואס דאס איז דוקא ווען דער בשר איז צלוי שלוק ומבושל 65 ),
אעפ״כ איז די משנה מדייק אז
(דוקא)
" הבבליים אוכלין אותו כשהוא חי" בכדי צו מקיים זיין די מצוה 66
ביי דער ערשטער מעגלעכקייט; משא״כ כהני א״י,
וויבאלד ס׳איז ניט קיין מצוה בהידור 67 ,
געפינט מען ניט 68
אז זיי זאלן אין דעם מהדר זיין 69 .
יא.
ע״פ כל הנ״ל יש לבאר דעם חילוק פון ת״א און תיב״ע בנוגע דעם תרגום פון פסוק "בנימין זאב יטרף":
דער חילוק פון די צוויי תרגומים איז: ת״א איז א תרגום פון בבל 70 ,
משא״כ תיב״ע איז א תרגום פון א״י
(ירושלמי) 71
; און דעריבער לשיטתייהו אזלי אין דעם ענין פון ״בנימין זאב יטרף" - צי "זאב" איז אן ענין וואס איז נוגע אין דער הכנה והכשרה צו א מצוה אדער ניט
(כנ״ל סעיף יו״ד)
:
לויט תרגום יונתן - תרגום ירושלמי - איז "בנימין זאב יטרף" די הכנה והכשרה צו דעם המשך הפסוק "בבקר יאכל עד ולערב יחלק שלל״ - הקרבת ואכילת הקרבנות 72
; און דעריבער איז ער מתרגם "ובאחסנתי׳ יתבני בית מוקדשא״ - ווייל בית המקדש איז א הכנה והכשרה 73
צו עבודת הקרבנות,
ובלשון הרמב״ם 74
אז דער בית המקדש איז "בית לה׳ מוכן להיות מקריבים בו הקרבנות".
און כשם ווי גערעדט פריער,
אז ענין ה״זאב" ווייזט אויף דעם הידור ושלימות אין דער הכנה והכשרה - עד״ז איז בענין זה: הקרבת הקרבנות קען זיין אפילו ווען ס׳איז ניטא קיין בית 75 ,
כפסק הלכה "מקריבין
(ו)
אע״פ שאין בית" 76
; ס׳איז אבער פארשטאנדיק אז בשעת מ׳איז מקריב אויף א מזבח וואס איז א טייל פון בית המקדש איז דאס א שלימות אין ענין המזבח והקרבנות 77 .
משא״כ לויטן ת״א - תרגום פון בבל - איז דער ענין ה״זאב" ניט מוכרח אין דער הכנה והכשרה צו דער מצוה; און דעריבער איז ער מתרגם אז ענין ה״זאב" ווייזט אויף דעם עיקר המכוון אין דער מצוה פון הקרבת הקרבנות
(וואס איז מרומז אין דעם המשך הפסוק ״בבקר יאכל עד וגו׳״ כנ״ל 78
)
- וואס דאס איז דער ענין פון ״ובאחסנתי׳ יתבני מקדשא ",
וואס מיינט מקום מקודש לדמים - דעם ענין פון זריקת 79
הדם 80
(וואס די כפרה איז בדם 81 ).
וע״פ הנ״ל קומט אויס,
לכאורה,
אז דאס איז אויך א נפק״מ להלכה - אין א פאל ווען ס׳איז דא א מעגלעכקייט צו בויען נאר א מזבח אויף צו מקריב זיין קרבנות און ניט דעם גאנצן בית המקדש 82
: לדעת הבבלי - ת״א - איז יש מקום לומר אז מ׳זאל בויען א מזבח אויף מקריב זיין קרבנות,
היות אז מען קען גלייך מקיים זיין די מצוה פון הקרבת הקרבנות
(כאטש
(148,
140,
180,
0.
0)
">
(164,
147,
133,
0.
2)
">
(129,
115,
155,
1.
0)
">
(143,
189,
103,
0.
7)
">
(103,
121,
192,
0.
1)
">עס איז ניט קיין קיום המצוה בשלימות,
וויבאלד ס׳איז ניטא קיין בית)
; משא״כ לדעת הירושלמי - תיב״ע - דארף מען ווארטן מיט הקרבת הקרבנות ביז מען וועט בויען 83
דעם מקדש 84 ,
ווארום מ׳דארף האבן אז די הקרבת הקרבנות על המזבח זאל זיין בשלימות יותר
(ע״ד הנ״ל סעיף יו״ד - אז דוקא הבבלים אוכלים אותו כשהוא חי).
(משיחות י״ט כסלו והתועדויות שלאח״ז תשל״ט)