Likkutei Sichos Volume 1, page 213

א.

דער יום טוב פורים איז צוליב דעם נס און הצלה וואס דער אויבערשטער האט געראטעוועט דעם אידישן פאלק פון דער גזירת כלי׳ ר״ל.

יענע תקופה איז געווען,

על פי טבע,

די גליקלעכסטע פאר אידן אין דער צייט פון גלות.

די אידן האבן דאן פארנומען א גרויסן ארט אין דער רעגירונג,

מרדכי ראש הסנהדרין איז געווען פון די שרי המלוכה היושבים בשער המלך,

אסתר איז געווען די פרוי פון מלך,

וואס אשתו כגופו דמיא 1 ).

אין די גאנצע דברי ימי ישראל בזמן הגלות געפינען מיר ניט — אויסער דעם פאל פון אסתר המלכה — אז א אידישע פרוי זאל זיין די פרוי פון א קעניג וואס האט געהערשט איבער דער וועלט 2 ).

איז דאך פארשטאנדיק,

אז עס איז ניט געווען קיין תקופה אין גלות אין וועלכער אידן זאלן זיין,

על פי טבע,

מער זיכער מיט זייער עקזיסטענץ,

ווי בימי אחשורוש.

לפועל,

אבער,

האט פאסירט פארקערט.

גראד דאן ווען על פי טבע איז זייער מצב געווען אזוי זיכער,

איז געקומען א גזירה פון פארניכטונג ר״ל,

להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים — היל״ת — מנער ועד זקן טף ונשים ביום אחד,

וואס דאס איז געווען די שווערסטע פון אלע גזירות וואס זיינען געווען אויף אידן,

קיין מאל איז ניט געווען א גזירת כלי׳ ר״ל אויף אלע אידן,

ווי די גזירה בימי אחשורוש.

אין אנדערע גלות׳ן זיינען אידן ניט געווען אין איין ארט.

צדקה עשה הקב״ה בישראל שפיזרן לבין האומות 3 ),

אויב חס ושלום איין אומה וועט וועלן מאכן א גזירת כלי׳ ר״ל אויף די אידן אונטער איר ממשלה,

וועלן די אידן אין די איבעריקע מדינות בלייבן אומבאשעדיקט,

און אפילו די אידן פון דער מדינה,

קענען דאך אנטלויפן אין די אנדערע מדינות.

אפילו בימי פרעה,

ווען אלע אידן זיינען געווען אונטער זיין ממשלה,

און עס איז אויך ניט געווען קיין מעגלעכקייט צו אנטלויפן פון מצרים

(כמאמר רז״ל 4 ),

שאפילו עבד אחד אינו יכול לברוח משם),

איז אבער דארט ניט געווען די גזירה אויף אלעמען,

ווייל פרעה לא גזר אלא על הזכרים 5 ).

בימי אחשורוש,

אבער,

זיינען אלע אידן געווען אונטער זיין ממשלה,

עס איז אויך ניט געווען קיין מעגלעכקייט צו אנטלויפן,

ווייל: א)

ער איז געווען א מולך בכיפה,

א מלך איבער דער גאנצער וועלט,

במילא איז ניט געווען וואוהין צו לויפן.

ב)

ער האט געוואלט להשמיד גו׳ ביום אחד ,

איז ניט געווען קיין צייט צו לויפן.

ג)

די גזירה איז געווען להשמיד גו׳ את כל היהודים,

אלע אידן היל״ת.

ווי קומט עס טאקע,

אז אין אזא צייט אין וועלכער אידן זיינען געווען על פי טבע אזוי זיכער,

זאל קומען אזא שרעקלעכע גזירה?

דערציילט אונז די גמרא 6 )

די סיבה פון דער גזירה — מפני שנהנו מסעודתו של אותו רשע וכו׳,

זיי האבן הנאה געהאט פון דער סעודה פון אחשורוש.

פון דעם זעען מיר באשיינפערלעך אז אידן און טבע זיינען צוויי גאר פארשידענע זאכן,

די הנהגה מיט אידן איז ניט אונטערגעווארפן צו נאטור־געזעצן,

נאר עס איז אפהענגיק אין קיום התורה ומצות.

און דערפאר,

איז ניט געקוקט,

וואס מצד הטבע איז קיין ארט אויף א גזירה ניט געווען,

אבער ווען די אידן האבן נהנה געווען מסעודתו של אותו רשע,

און דורך דעם באקומען א שייכות מיט ניט קיין כשר׳ע זאכן,

איז אויף זיי געקומען א גזירת כלי' רחמנא לצלן.

ב.

די זעלבע הוראה זעען מיר אויך קלאר אין דעם אופן פון ישועה און הצלה.

דער ביטול הגזירה איז ניט געווען על פי טבע,

נאר דורך תשובה און התקשרות צום אויבערשטן.

בשעת מרדכי ואסתר האבן זיך דערוואוסט פון דער גזירה,

האבן זיי,

אין פלוג,

די ערשטע זאך געדארפט גיין מיט א דיפלאמאטישער מיסיע זיך משתדל זיין ביי אחשורוש׳ן.

דערציילט אונז אבער די מגילה,

אז די ערשטע זאך האט אסתר געזאגט צו מרדכי׳ן: לך כנוס את כל היהודים הנמצאים בשושן וצומו עלי ואל תאכלו ואל תשתו שלשת ימים לילה ויום.

דאס איז געווען זייער ערשטער שריט אויף מבטל זיין די גזירה.

נאך מער: אסתר האט געזאגט צו מרדכי,

גם אני ונערותי אצום כן.

ולכאורה,

אסתר׳ס חשיבות ביי אחשורוש׳ן איז געווען,

דער "ותשא חן וחסד לפניו מכל הבתולות",

און זעלבסטפארשטענדלעך אז דורך פאסטן דריי מעת לעת,

וועט איר חן

(על פי טבע)

גרעסער ניט ווערן,

און אדרבה,

קלענער ווערן 7 ),

היינט ווי איז ביי איר געווען רעכט צו פאסטן 8 )?

נאר דער ענטפער אויף דעם איז: פונקט ווי די גזירה איז ניט געווען על פי טבע,

אזוי איז אויך די ישועה ניט געקומען מצד הטבע.

די ישועה איז געקומען דורך תשובה,

און איינער פון די עניני התשובה איז פאסטן.

און אויב כל היהודים וועלכע זיינען בשושן פאסטן

(איז דאך אן איסור אויף א יחיד צו זיין א פורש פון דעם.

איז קלאר אז)

גם אני ונערותי אצום כן .

אי דורך דעם ווערט דאך קלענער דער חן און לא סמכינן אניסא 9 )

— מען פארלאזט זיך ניט אויף קיין נס,

— און מען דארף טאן אויך אין לבושי הטבע,

דאס איז אבער ניט מער ווי א לבוש ,

און ניט די סיבה פון דער הצלה.

דערפאר איז ניט נוגע אויף אזוי פיל דער לבוש.

אויב די סיבה — שטארקן זיך אין קיום התורה והמצות — וועט זיין א גענוגענדיקע,

וועט א שוואכער לבוש אויך גוט זיין.

מער ניט וואס מצד דעם העלם והסתר פון דער גלות־צייט,

זיינען דערנאך סיי די גזירה און סיי די הצלה אנגעטאן געווארן אין לבושי הטבע,

אבער די אמת׳ע סיבות זיינען געווען תורה ומצוות.

דער נהנו מסעודתו של אותו רשע,

האט געבראכט די גזירה,

און דער פאסטן און תשובה טאן,

האט די גזירה מבטל געווען.

ג.

די אנווייזונג פון דעם,

און בפרט אין היינטיקע צייטן:

פאראן אזעלכע וואס טענה׳ן אז דער עיקר מיטל צום קיום פון אידישן פאלק אין דער צייט פון גלות איז דיפלאמאטישע און ענלעכע נאטירלעכע וועגן,

און זיי ברענגען א ראי׳ פון אסתר׳ס השתדלות ביי אחשורוש׳ן.

דארף מען וויסן,

אז אויסער דעם וואס זיי זיינען מגלה פנים בתורה שלא כהלכה,

זיי טייטשן אויס דעם סיפור פון מגילת אסתר היפך האמת,

איז דאס אויך א כפירה אין דעם גאנצן ענין פון קיום עם ישראל.

עס שטייט אתם נצבים היום כולכם,

זאגן אויף דעם די רז״ל,

שגם כאשר כל העולם מתמוטטים,

אתם נצבים.

דער קיום פון אידן איז אנדערש.

דער קיום פון אלע פעלקער איז לויט נאטור־געזעצן,

אבער אידן זיינען ניט פארבונדן מיט טבע,

אונזער פארבונד איז נאר מיט תורה ומצוות.

אז עס קומט אן עת צרה אדער א גזירה רחמנא לצלן,

דארפן מיר זיך ניט פארלאזן אויף דיפלאמאטיע און השתדלות ביי די אומות העולם.

ניט דורך דעם איז אונזער קיום.

עס דארף זיין יפשפש במעשיו,

פארריכטן וואס עס פעלט און שטארקן זיך אין קיום התורה ומצות,

און דעמאלט העלפט די השתדלות על פי טבע.

און נאך מער: אפילו אויב אנדערע אין אזא מצב וואלטן בדרך הטבע פארלארן געגאנגען,

פונדעסטוועגן,

אתם נצבים וקיימים.

מען דארף זיך ניט שרעקן פאר דעם מצב פון אידן,

ווי מיר זעען אים מיט די פליישיקע אויגן על פי חוקי הטבע.

אונזער זאך איז שטארקן זיך אין תורה ומצות,

און דעמאלט,

איז וועלכן לבוש אין גשמיות מען וועט מאכן,

וועט זיך אין אים אנטאן די הצלה הניסית וואס העכער פון טבע.

ד.

די הוראה אז אידן זיינען ניט אונטערגעווארפן צו טבע,

איז ניט נאר בנוגע דעם כלל ישראל נאר אויך בנוגע א יחיד.

א איד דארף געדענקען אז אלע ענינים וואס ער פארמאגט,

זיינען אפהענגיק און קומען פון דעם אויבערשטן אליין,

וועלכער איז ניט באגרענעצט חס ושלום אין חוקי הטבע.

אמת טאקע,

עס דארף זיין דער "בכל אשר תעשה",

וואס אין דעם טוט זיך אן דער "וברכך ה׳ אלקיך",

דאס איז אבער מער ניט ווי א לבוש.

דער עיקר איז די ברכה פון דעם אויבערשטן,

וועלכע קומט דורכן פארבונד מיט אים דורך לימוד התורה וקיום המצות 10 ).

און בשעת מען האט דעם עיקר,

וועט זיין די הצלחה אין וועלכן לבוש ס׳זאל ניט זיין.

ה.

דערמיט וועט מען אויך פארשטיין וואס עס שטייט אין ירושלמי 11 ),

"שמאמין בחי העולמים וזורע"

(ער זייט ווייל ער גלויבט און פארלאזט זיך אויף דעם אויבערשטן אז עס וועט וואקסן).

אין פלוג איז ניט פארשטאנדיק,

וואו דריקט זיך דא אויס די אמונה?

אפילו כופרים,

להבדיל,

וועלכע גלויבן ניט אין ג־ט ברוך הוא,

זייען אויך,

עס איז דאך א נאטירלעכע זאך אז ווען מען זייט וואקסט?

נאר דער פשט דערפון איז,

די אמונה פון א אידן באשטייט אין דעם,

אז אפילו בשעת עס רעדט זיך וועגן זריעה,

א זאך וואס ער אליין זעט באשיינפערלעך אז דאס האט אין פלוג ניט צו טאן מיט אמונה ובטחון אין דעם אויבערשטן,

ער אליין זעט אז אויך ביי אזוינע וואס האבן כלל ניט "צו טאן" מיטן אויבערשטן,

וואקסט זייער זריעה.

פונדעסטוועגן ווייסט ער,

אז ער,

אלס איד,

איז אנדערש פון דער גאנצער וועלט.

ווארום פונקט ווי דער כלל ישראל,

אזוי אויך א יחיד איז ניט אונטערגעווארפן צו חוקי הטבע,

און דערפאר ווייסט ער,

אז אויך בשעת ביי דער גאנצער וועלט וועט וואקסן מצד חוקי הטבע,

וועט ביי אים,

אבער,

וואקסן נאר דורך זיין אמונה און בטחון אין דעם אויבערשטן.

ו.

ווי דאס איז ביי בעלי עסק,

אזוי איז עס אויך ביי יושבי אהל.

די הצלחה אמיתית אין תורה האט ניט צו טאן מיט גוטע כשרונות,

א.

ד.

ג.

נאר מיט סייעתא דשמיא וועלכע קומט דורך יראת שמים,

וואס זי — די יראת שמים — ברענגט אויך אז ער זאל לערנען בעמל ויגיעה אמיתית און דעמאלט איז ומצאת — פיל מער ווי בערך היגיעה,

נאר בדרך מציאה.

אויב עס פעלט דער עיקר,

וועלן ניט העלפן קיין כשרונות און קיין יגיעה,

ווארום דאס איז חכמתו של הקדוש ברוך הוא.

און בשעת עס איז דא דער עיקר,

וועט אים דער אויבערשטער געבן הצלחה שלמעלה מהטבע.

(משיחת פורים תשי״ז)

ז.

אויפן פסוק אש תמיד תוקד על המזבח לא תכבה,

זאגט דער ירושלמי 12 )

: "תמיד אפילו בשבת,

תמיד אפילו בטומאה".

ווי גערעדט שוין פיל מאל,

זיינען אלע ענינים און עבודות פון משכן ומקדש הגשמי,

אויך דא אין דעם משכן ומקדש הרוחני וואס געפינט זיך אין יעדן אידן.

מזבח איז די הארץ פון מענטשן.

אזוי ווי אין מזבח הגשמי איז געווען דער מזבח החיצון ומזבח הפנימי,

אזוי איז אויך אין הארץ פאראן חיצוניות הלב און פנימיות הלב 13 ).

דער מזבח אויף וועלכן עס איז דער צווי אש תמיד תוקד על המזבח,

איז דאס דער מזבח החיצון.

וברוחניות: עס דארף זיין א התלהבות בגלוי,

אין חיצוניות הלב – די הארץ זאל ברענען צו אלקות.

שבת איז דער ענין השביתה,

אפגעטראגן פון וועלט.

דערפאר זיינען דאך דעמאלט אסור עובדין דחול.

אין עבודה פון נפש האדם,

מיינט דאס השגה,

וקראת לשבת ענג,

וואס מצד דעם גילוי אור וואס ער איז משיג,

איז ער אפגעטראגן פון אלע עניני העולם.

קען ער דאך מיינען,

אז וויבאלד ער איז פארטאן אין השגה,

ער שטייט העכער פון התרגשות,

דארף ער ניט האבן דעם פייער.

זאגט מען אים,

לא תכבה אפילו בשבת.

אין צווייטן קצה,

דער וואס שטייט ווייט,

ער מיינט אז ער האט שוין חס ושלום קיין שייכות ניט,

זאגט מען אים לא תכבה אפילו בטומאה,

קוק ניט אויף דיין מצב און – לא תכבה,

זאלסט זען עס זאל ניט פארלאשן ווערן.

זאלסט האלטן אין איין אויפבלאזן דעם "אש תמיד",

דעם אש אלקי וואס געפינט זיך ביי דיר ער זאל ניט פארלאשן ווערן.

און דאס וועט ברענגען דעם "לא תכבה" לויט ווי עס טייטשט דער מעזריטשער מגיד נשמתו עדן 14 ),

אז דער "לא" – די אלע ניט גוטע ענינים – "תכבה",

וועלן פארלאשן ווערן.

(משיחת פורים תשי"ד)

ח.

דער דאזיקער ווארט פון מגיד לערנט אונז,

אז בכדי צו פארלעשן דעם "לא",

מוז זיין אש תמיד,

דער שטענדיקער קאך אין תורה ומצות.

עס איז ניט גענוג וואס אמאל,

אדער אפילו מיט איין וויילע פריער,

האט ער געהאט א קאך אין תורה ומצות.

דער קאך דארף זיין שטענדיק,

ווארום אויב מען איז איין וויילע קאלט,

קען זיך אין דער וויילע אריינכאפן דער "לא".

וואס דאס איז אויך דער טעם אויף מצות זכירה מעשה עמלק בכל יום ויום 15 )

– מען דארף שטענדיק געדענקען ניט צו צולאזן,

חס ושלום,

די קרירות פון עמלק'ן אפילו אויף איין רגע,

ווי עס שטייט אש תמיד תוקד על המזבח לא תכבה.

ט.

נאך אן ענין איז דא אין דעם אש תמיד : ער איז א הכנה צום אש שלמעלה.

ווי דער מאמר רז"ל 16 ),

אף על פי שאש יורדת מן השמים מצוה להביא מן ההדיוט.

דאס הייסט אז דער אש שלמטה איז א הכנה ואתערותא דלתתא אויף צו אראפברענגען דעם אש מן השמים.

ווען,

אבער,

ברענגט עס דעם אש מן השמים,

ווען דער אש שלמטה איז בשלימות דוקא,

דאן איז עס ממשיך דעם אש שלמעלה.

מיר זעען דאס אין די היינטיקע סדרות

(צו און שמיני).

אין די ימי המלואים,

ווען דער גאנצער משכן מיט זיינע כלים און דער מזבח זיינען שוין געווען פארטיק,

עס זיינען געווען משה ואהרן וכו' און מען האט שוין מקריב געווען קרבנות,

פונדעסטוועגן איז נאך אלץ לא שרתה שכינה במעשה ידיהם,

צוליב דעם וואס עס איז נאך איבערגעבליבן א רושם פון חטא העגל,

נאר ביום השמיני דוקא,

נאך דעם ווי עס איז פארטיק געווארן דער אש שלמטה,

וואס האט פארלאשן דעם גאנצן "לא",

און אינגאנצן מבטל געווען דעם חטא העגל,

ערשט דאן ותצא אש מלפני ה' וגו',

ושרתה שכינה במעשה ידיהם 17 ).

וואס איז אזוי די געוואלדיקע מעלה אין אש שלמעלה וואס אויף צו ממשיך זיין דאס,

מוז מען האבן די שלימות העבודה פון אש שלמטה?

נבראים זיינען באגרענעצטע,

און זייער עבודה מיט די ענינים צו וועלכע זיי דערגרייכן זיינען באגרענעצטע,

וואס מצד עצמם האבן זיי ניט קיין קיום נצחי.

ובכדי עס זאל זיין א קיום נצחי מוז דערויף זיין א המשכה מלמעלה דוקא,

וואס ער יתברך איז דאך אינגאנצן ניט מוגבל.

דערפאר זעט מען אז בשבעת ימי המלואים הוקם המשכן ופרקו.

מצד נבראים קען נאך קיין אמת'ער קיום ניט זיין.

ביום השמיני דוקא,

ווען עס איז געווען השראת השכינה און ותצא אש מלפני ה',

ערשט דאן איז הוקם המשכן ולא פרקו,

עס איז געווען די אמת'ע הקמה,

קיום נצחי.

און מיט דעם וועט אויך זיין פארשטאנדיק דער ענין פון שבעת ימי המלואים ויום השמיני,

וואס דער אש שלמעלה איז געווען ביום השמיני דוקא,

ווארום עס איז באוואוסט אז שבעה זיינען די ימי ההקף,

דאס הייסט וואס געהערט צו עולמות,

און שמיני איז למעלה מההקף 18 ),

אור שלמעלה מהעולמות,

והוא ענין אש שלמעלה כנ"ל.

י.

ניט קוקנדיק,

אבער,

אויף דעם וואס נבראים אליין קענען צו נצחיות ניט דערגרייכן,

פונדעסטוועגן,

ווי געזאגט פריער,

איז המשכת האש שלמעלה קומט דורך שלימות העבודה פון אש שלמטה דוקא.

דאס מיינט,

אז בשעת א נברא טוט אלץ וואס ביכלתו,

הגם דאס איז בהגבלה,

גיט אים דער אויבערשטער דעם אש שלמעלה,

בלי גבול.

און דאס איז אויך מרומז אין דעם ווארט "תמיד" וואס אין פסוק,

אש תמיד תוקד גו': תמיד מיינט בלי גבול,

למעלה מהזמן.

זמן מצד עצמו,

וויבאלד ער איז צונויפגעשטעלט פון חלקים מוגבלים,

מוז ער האבן א הגבלה 19 ).

און פונדעסטוועגן דורך שלימות העבודה פון אש שלמטה,

איז מען ממשיך דעם בלי גבול שלמעלה מהזמן,

און נאך מער,

אז דאס ווערט נמשך אויך אין זמן,

אז דער זמן אליין ווערט א נצחי,

תמיד .

אין עולם איז דאס,

אז אין טבע איז דא די הצלחה שלמעלה מהטבע.

יא.

די נקודת ההוראה פון דעם אויבנגעזאגטן:

יעדער איד איז דאך א משכן ומקדש אליו יתברך,

אזוי ווי עס שטייט,

ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם,

בתוך כל אחד ואחד מישראל,

דארף מען וויסן אז כל זמן עס פעלט אין דעם "אש" – די חמימות וחיות,

איז הגם ער לערנט תורה,

ער איז מקיים מצות און האט אלע ענינים שהיו במשכן,

וויבאלד עס איז אבער אן חיות,

פעלט ביי אים השראת השכינה,

ביז עס איז רעכט,

עס זאל ביי אים זיין א רושם פון חטא העגל.

תורה ומצות דארפן זיין מיט א קאך און א לעבעדיקייט,

אין אלע דריי קוין תורה,

עבודה און גמילות חסדים.

תורה: מען דארף ניט יוצא זיין מיט פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית,

און צום גאנצן מעת לעת האט עס קיין שייכות ניט.

עס טאר ניט זיין בלחישו און צו אים אינגאנצן האט עס קיין שייכות ניט.

עס מוז זיין לא ימוש גו' און עס מוז זיין ערוכה בכל רמ"ח אברים,

כל עצמותי תאמרנה 20 ).

עס מוז זיין מיט א חיות.

עבודה : תפלה,

וואס דאס איז קו העבודה,

דארף זיין ניט קבע,

נאר רחמים ותחנונים לפני המקום 21 ),

מיט א הרגש פון חיות.

גמילות חסדים : מצות,

וואס בכללות זיינען זיי אין קו הגמילת חסדים,

דארפן ניט זיין נאר פון יוצא וועגן.

מצות דארף מען מקיים זיין בהידור,

וואס דער הידור קומט מצד החיות וואס ער האט אין קיום המצוה.

און דורך דער שלימות פון אש שלמטה,

ווערט נמשך דער אש מלמעלה,

השכינה שורה בתורתו ועבודתו ביז אויך בכל מעשה ידיו,

גם בעניניו הגשמיים.

און ווי געזאגט פריער – עס ווערט אויפגעטאן המשכת בלי גבול אין גבול,

אז אויך אין לבושי הטבע זעט מען ברכת הוי' והצלחה שלמעלה מהטבע.

(משיחת ש״פ צו תשי״ז)