Likkutei Sichos Volume 1, page 187

א.

דער אנהויב פון היינטיקער סדרה איז: ויקהל משה את כל עדת בני ישראל ויאמר אליהם אלה הדברים אשר צוה ה׳ לעשות אותם ששת ימים תעשה מלאכה וביום השביעי יהי׳ לכם קדש שבת שבתון וגו׳.

זיינען אין דעם פאראן פיל דיוקים און קשיות,

וואס עטלעכע פון זיי פרעגן אויך די מפרשי התורה:

א)

וואס איז דער ענין פון ויקהל משה,

דער געוויינלעכער לשון אין תורה איז דאך ויאמר משה,

ווי עס שטייט אין די מערסטע ערטער און אויך אין דער פרשה אין עטלעכע פסוקים ווייטער ביי דעם ציווי פון תרומת המשכן?

ב)

ער זאגט,

אלה הדברים אשר צוה הוי׳ לעשות אותם,

און ער דערקלערט ניט וואס זיינען די דברים?

רוב מפרשי התורה לערנען אז דאס גייט אויף ציווי תרומת המשכן,

אבער דאס איז דאך שווער,

ווארום ווייטער ביי תרומת המשכן זאגט ער נאך אמאל ויאמר גו׳,

מוז מען דאך זאגן אז די אמירה גייט אויף אן ענין,

וואס איז פאר דעם צווייטן ויאמר,

אויף דעם וואס ער זאגט באלד נאך דעם — ששת ימים גו׳,

איז דאך אבער ניט פארשטאנדיק: אויף שמירת שבת זיינען זיי דאך שוין אנגעזאגט געווארן אין די עשרת הדברות.

ג)

פארוואס זאגט ער שבת שבתון,

צוויי מאל דעם ענין פון שבת?

ד)

רש״י זאגט

(און אזוי שטייט אויך אין גמרא,

מדרש 1 )

און זהר)

אז ויקהל משה איז געווען אויף מארגן נאך יום כיפור,

בשעת משה רבינו איז אראפגעקומען פון הר סיני.

פון דעם איז פארשטאנדיק אז דער ויקהל משה גו׳ האט א שייכות צו יום כיפור וואס זיין ענין איז — כפורים,

וואס דער אויבערשטער האט געזאגט צו משה׳ן,

"סלחתי כדבריך",

וואס דאס איז די כפרה אויפן חטא העגל.

דארף מען פארשטיין וואס איז די שייכות צווישן זיי?

ב.

וועט מען עס פארשטיין דערמאנענדיק פריער די דברי רז״ל 2 )

וועגן דעם דיוק פון לשון תעשה

(תי״ו צרוי׳,

עיי״ן קמוצה)

און ניט תעשה

(מיט א פת״ח).

דער חילוק איז: תעשה

(מיט א פת״ח)

מיינט,

עשי׳ בהתעסקות — טאן מיט א פארנומענקייט.

תעשה

(מיט א ציר״י)

מיינט עשי׳ בדרך ממילא — אז עס טוט זיך אפ פון זיך אליין.

שטייט אויף דעם אין מכילתא

(במקומו),

בזמן שישראל עושין רצונו של מקום מלאכתן נעשית על ידי אחרים.

דאס איז די ברכה פון הימל.

יעדער ענין איז דאך אבער דא אויך אין דער עבודה פון מענטשן,

איז דער ענין פון תעשה

(בציר״י)

אין עבודה,

אז די מלאכה ועובדין דחול וואס א איד דארף טאן בששת ימי החול,

דארף זיין אן התעסקות — אן א פארנומענקייט — נאר אזוי ווי דאס וואלט זיך געטאן פון זיך אליין.

אזוי ווי עס שטייט 3 )

יגיע כפיך כי תאכל אשריך וטוב לך,

וואס דער טייטש איז 4 )

אז די יגיעה וואס דער מענטש הארעוועט צוליב זיינע קערפערלעכע באדערפענישן

(תאכל),

דארף זיין נאר מיט די הענט און ענלעכע חיצוניות׳דיקע אברים

(כפיך)

אליין.

די קאפ און די הארץ דארפן ליגן אין תורה ומצות,

און בשעת זיין הנהגה איז: יגיע כפיך כי תאכל — דאן איז אשריך וטוב לך,

לויט דעם מאמר רז״ל 5 )

אשריך בעולם הזה וטוב לך בעולם הבא.

און דאס מיינט אויך תעשה

(בציר״י)

בדרך ממילא,

ער ליגט ניט אין דעם עסק מיט זיין מוח און הארץ,

ער טוט עס נאר בלויז מיטן כח המעשה,

און אויך דעם כח המעשה נוצט ער אין דעם מער ניט אויף וויפל עס איז נויטיק אויף צו מאכן א כלי אויף ברכת הוי'.

ווארום דער אמת איז דאך,

אז וברכך הוי׳ אלקיך בכל אשר תעשה.

ניט זיין עשי׳ גיט פרנסה,

נאר די ברכת הוי׳ גיט פרנסה,

מער ניט וואס די ברכת הוי׳ דארף האבן א כלי אין טבע,

דערפאר דארף זיין דער "בכל אשר תעשה".

אבער עס איז מער ניט ווי בלויז א כלי.

און דערפאר דארף מען טאן אין דעם נאר אזוי פיל אויף וויפל עס איז נויטיק כדי עס זאל זיין א כלי,

ד.

ה.

אז די קאפ מיט דער הארץ זאלן אינגאנצן ניט ליגן אין דעם,

אויף תחבולות,

א.

ד.

גל.

און אויך מיטן כח המעשה,

טאן בלויז אויף וויפל עס איז נויטיק.

— דער אמת איז דאך אז עס האט אינגאנצן ניט געדארפט דערלויבט זיין טאן מלאכה.

ווארום עס איז דאך את השמים ואת הארץ אני מלא און מלא כל הארץ כבודו

(ג־ט ברוך הוא געפינט זיך אומעטום),

איז מצד כבוד מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא האט ניט געדארפט זיין דערלויבט טאן קיין מלאכה,

ווי די רז״ל זאגן מאן דמחוי קדם מלכא כו' 6 ).

עס איז מער ניט וואס די תורה האט געגעבן רשות און געהייסן טאן מלאכה,

אזוי ווי עס שטייט: בכל אשר תעשה,

ששת ימים תעבוד.

ובמילא,

איז אויף וויפל ס׳איז נויטיק,

האט דאך אויף דעם די תורה געגעבן רשות,

אבער מערער דערפון איז אויסער דעם וואס דאס ווייזט דאך אז ביי אים פעלט דער אפלייג אז דער עיקר איז דער וברכך הוי׳ אלקיך

(און ווי עס ווערט ווייטער דערקלערט אין סעיף ה׳),

איז דאך דאס אויך אן ענין פון מחוי קמי׳ מלכא —

ג.

אין פלוג,

איז אבער ניט פארשטאנדיק,

פארוואס רופט עס דער פסוק אן דוקא מיטן נאמען יגיעה,

יגיע כפיך?

ובפרט לויט ווי געזאגט אז דאס איז בלא לב ולב,

אז ער נעמט זיך ניט צום הארצן?

וועט מען עס פארשטיין לויט דעם וואס איז באוואוסט 7 ),

אז ווען מען ארבעט אין א זאך וואס מען האט אין איר א תענוג,

איז אפילו בשעת מען לייגט אריין אין דעם א סך כחות,

ווערט מען ניט אזוי שטארק פארמאטערט,

ווייל מען האט אין דעם א געשמאק.

אבער ווען מען ארבעט אין א זאך אין וועלכער מען האט ניט קיין געשמאק,

איז אפילו אויב מען ארבעט נאר א ביסל,

מאטערט דאס אויך אויס.

אזוי אויך ביי דעם: מצד דעם וואס ער האט ניט קיין געשמאק אין גשמיות,

ער טוט אין דעם מער ניט ווייל ער מוז,

— ווארום כאטש אז אויך דעם עסק נוצט ער אויס לעבודת הוי׳,

ביז מען זאגט אז אויך דערמיט איז ער מקיים א מצוה לויט דעם מאמר רז״ל 8 )

אויפן פסוק ששת ימים תעבוד,

אז דאס איז א מצות עשה,

פונדעסטוועגן איז ער דאך בשעת מעשה פארנומען מיט ענינים גשמיים,

און זיין תענוג איז דאך אויף טאן אין ענינים וואס זיי זיינען מצות בגלוי,

ובמילא איז דער עסק אין גשמיות ביי אים א הכרח

(א געצוואונגענע זאך)

-

איז מצד דעם הכרח,

איז אויך דאס ביסעלע וואס ער הארעוועט נאר בלויז מיטן כח המעשה בלבד און דאס אויך אן השתדלות,

ביז מען רופט עס אן בדרך ממילא,

איז אבער מצד דעם וואס מצד עצם הדבר וויל ער דאס ניט,

און ער ווארט שוין אויף דעם מינוט ווען ער וועט קענען פארענדיקן דעם עסק און נעמען זיך צו תורה ומצות,

איז אויך דאס ביסעלע וואס ער ארבעט אין דעם,

מאטערט אים שטארק אויס.

ד.

און דאס איז דער פשט אין פסוק ששת ימים תעשה מלאכה וביום השביעי שבת שבתון,

ד.

ה.

בכדי עס זאל קענען זיין דער שבת ווי עס דארף זיין,

מוז זיין די הקדמה פון ששת ימי החול,

עס זאל זיין תעשה בדרך ממילא.

עס שטייט דאך לעולם יראה אדם בכל שבת כאילו כל מלאכתו עשוי׳ 9 )

(יעדן שבת דארף א מענטש זיך באטראכטן ווי זיין גאנצע ארבעט איז אפגעטאן),

איז אויב אינמיטן וואך ליגט ער אין עסק,

מיט גרויס טרדה,

דאן איז אויך בשעת עס קומט שבת,

און ער וויל זיך אפרייסן אויף דעם טאג,

לכל הפחות,

פון דעם עסק און טאן אין תורה ותפלה,

לאסתכלא ביקרא דמלכא,

פאלן אים אריין פארשידענע מחשבות זרות,

סיי די מחשבות אין וועלכע ער ליגט די גאנצע וואך,

און נאך מערער,

עס פאלן אים אריין אויך אזעלכע מחשבות צו וועלכע ער איז ניט שייך כלל.

חייבא מבלבלין לי׳ 10 ).

ווארום וויבאלד ער האט געעפנט א טיר,

איז אז מען עפנט א טיר שפארט מען זיך אהין.

במילא קען ער ניט האלטן ביי שבת.

אויב אבער אז ששת ימים תעשה מלאכה

(בדרך ממילא),

דאן איז וביום השביעי שבת שבתון.

עס לייכט אים דער אור פון שבת.

און נאך מערער,

שבת שבתון,

צוויי מאל שבת,

ווארום דער וואס אויך אינמיטן וואך איז ביי אים תעשה בדרך ממילא,

איז ער אויך אינמיטן וואך בבחינת שבת 11 ),

און בשעת עס קומט שבת ווערט ביי אים א תוספת קדושה,

שבת שבתון

(וואס דערמיט ווערט פארענטפערט די דריטע קשיא).

און לויט דעם וועט פארענטפערט ווערן אויך די צווייטע קשיא,

ווארום דא איז ניט דער ציווי אויף שבת,

נאר ווי אזוי זאל מען צוקומען צו שבת.

ה.

לויט דעם וועט מען אויך פארשטיין די שייכות פון ויקהל משה גו׳ ששת ימים תעשה מלאכה צו מחרת יום כיפורים,

אז דאס איז דער סדר התיקון אויפן חטא העגל.

וועגן חטא עבודה זרה זאגט דער רמב״ם 12 )

אז דאס איז געקומען מצד דעם וואס די השפעה מלמעלה גייט דורך דורך כוכבים ומזלות אזוי ווי עס שטייט 13 )

וממגד תבואת שמש גו׳.

איז הגם זיי זיינען אויך מודה אז די כוכבים ומזלות זיינען נאר ממוצעים,

אבער פונדעסטוועגן קרו לי׳ אלקא דאלקייא,

זיי זיינען מחשיב אויך די ממוצעים.

דער אמת אבער איז אז מען טאר זיי ניט דינען,

ווייל זיי זיינען נאר כגרזן ביד החוצב.

אין חסידות 14 )

ווערט דערקלערט,

אז בדקות יותר,

אין אן איידעלערן אופן איז דער ליגן מיט השתדלות און תחבולות אין עסק אויך אן ענין פון עבודה זרה חס ושלום,

ווייל דאס קומט פון דעם וואס מען האלט דעם עסק,

דעם ממוצע,

פאר א חשיבות און טייערקייט,

כאטש ער גלויבט אז וברכך הוי׳ אלקיך גו׳,

פונדעסטוועגן איז ער מחשיב און האלט טייער דעם עסק,

און דערפאר לייגט ער זיך אריין אין דעם מיט זיין שכל,

וואס דאס איז דוגמת השתחואה,

הרכנת הראש,

ער בויגט איין די קאפ צו דעם.

און נאך ערגער,

ווארום הרכנת הראש איז נאר בגשמיות,

און דא לייגט ער דאך אריין זיין קאפ ברוחניות,

זיין שכל,

אין דעם ממוצע,

ווייל ער האלט עס פאר א חשיבות 15 ).

דאס הייסט,

אז דער ענין פון ששת ימים תעשה

(מיט א פת״ח)

מלאכה בהתעסקות,

קומט מצד דעם וואס ער איז מחשיב דעם עסק.

אבער בשעת ביי אים לייגט זיך אפ דער אמת אז דאס איז נאר כגרזן ביד החוצב,

דאן ליגט ער ניט ראשו ורובו אין דעם עסק,

און ער פירט זיך אין דעם סדר פון תעשה בדרך ממילא.

לויט דעם וועט מען פארשטיין נאך א טעם אויף דעם וואס די דערמאנטע הנהגה איז תעשה בדרך ממילא,

ווייל ביי אים לייגט זיך אפ אין זיין שכל,

אז ניט דער עסק גיט אים פרנסה,

נאר אז דורכן עסק האט ער פרנסה פון דעם "וברכך הוי׳ אלקיך" בדרך ממילא .

און לויט דעם איז אויך פארשטאנדיק די שייכות פון ויקהל משה צו דעם מחרת יום כפור,

ווארום דער סדר התיקון,

ועקירת חטא עבודה זרה איז — ששת ימים תעשה מלאכה בדרך ממילא.

ו.

דער דערמאנטער ענין פון "יגעת בדרך ממילא" איז פאראן אויך אין א העכערן אופן,

ניט אין דעם עסק בדברים הגשמיים,

נאר אין עבודת הוי׳.

און אויך אין דעם איז דער תעשה בדרך ממילא א תיקון אויפן חטא העגל.

די דערקלערונג דערפון:

די משנה זאגט 16 ),

אל תהיו כעבדים המשמשין את הרב על מנת לקבל פרס.

עס איז פאראן אן אופן אין עבודת הוי׳,

אז דאס וואס ער לערנט תורה און מקיים מצות איז ווייל ער פילט א געשמאק אין דעם,

ער פילט א נועם עריבות ומתיקות אין תורה ומצות.

דאס ווערט אנגערופן על מנת לקבל פרס.

דער תכלית העבודה איז,

שלא על מנת לקבל פרס,

ד.

ה.

ניט מצד דעם געשמאק,

נאר מצד קבלת עול מלכות שמים,

וואס ער וויל אויספירן דעם רצון העליון.

און מצד דעם הייסט עס "יגיעה בדרך ממילא".

"יגיעה": וויבאלד ער טוט עס ניט מצד זיין געשמאק ותענוג,

איז דאס אן ענין פון יגיעה — כנ״ל.

"בדרך ממילא": בשעת די עבודה איז מצד ההרגש והעונג כו׳ קען ער אמאל א טעות האבן און מיינען אז ער טוט עס בכחו ועוצם ידו,

מצד דעם וואס ער האט גוטע כשרונות און גוטע מדות לערנט ער תורה און ער גיט צדקה וכו׳

(כללות המצות)

— תעשה

(בפת״ח).

בשעת אבער ער טוט עס מצד קבלת עול,

דאן הערט ער דעם אמת אז דאס איז ניט בכח עצמו,

נאר מצד סייעתא דשמיא — תעשה

(בציר״י).

אזוי ווי דער מאמר רז״ל 17 )

פתחו לי כחודה של מחט ואני אפתח לכם כפתחו של אולם,

אז דאס וואס דער מענטש טוט איז מער ניט ווי כחודה של מחט — א קליינע עפענונג פון א נאדל,

— און דער עיקר קומט מצד מלמעלה — ואני אפתח.

נאך מערער,

אויך די הכנה צו קיום המצות קומט פון דעם אויבערשטן,

לויטן מאמר רז״ל על פסוק מי הקדימני ואשלם,

מי עשה לי מעקה עד שלא נתתי לו גג כו׳ מי עשה לי ציצית עד שלא נתתי לו טלית וכו' 18 ).

און דערפאר הייסט עס בדרך ממילא

(על דרך הנ״ל,

בגשמיות,

בפירוש הב׳),

ווארום ער פילט אז ניט מצד זיין ארבעט האבן זיך אויפגעטאן אלע ענינים,

נאר אז זיין ארבעט איז מער ניט ווי א כלי און א צינור צו דעם ואני אפתח,

עס טוט זיך אויף בדרך ממילא.

ז.

ווי געזאגט פריער,

איז אויך דער ענין פון יגיעה בדרך ממילא אין רוחניות א תיקון אויף חטא העגל.

וועט מען עס פארשטיין לויט ווי עס איז באוואוסט אז דער חטא העגל איז דער זעלבער ענין פון חטא עץ הדעת,

כמאמר רז״ל אז בשעת חטא עץ הדעת ירדה זוהמא לעולם,

ובשעת מתן תורה פסקה זוהמתן,

ובשעת חטא העגל חזרה 19 ).

דער ענין פון חטא עץ הדעת איז דאך באוואוסט אז דאס איז דער ענין פון הרגש,

פילן זיך,

אזוי ווי עס שטייט ותרא האשה כי טוב העץ למאכל וכי תאוה הוא לעינים,

מען דערפילט דעם געשמאק 20 ),

איז דער תיקון אויף דעם — "יגיעה בדרך ממילא".

אנשטאט דעם,

וואס עס איז געווען מצד הרגש,

דארף זיין יגיעה — קבלת עול; און אנשטאט דעם,

וואס ער האט געמיינט אז בכחו ועוצם ידו עשה את החיל הזה,

דארף זיין בדרך ממילא.

ח.

לויט דעם אלעמען וועט מען אויך פארשטיין וואס ער זאגט אין פסוק ויקהל משה את כל עדת בני ישראל גו׳,

און ניט,

ווי געוויינלעך,

ויאמר גו׳.

אזוי ווי עס איז געווען מחרת יום כיפור,

דער ענין פון כפור אויפן עגל וואס האט מחזיר געווען זוהמא פון חטא עץ הדעת,

און מען האט געדארפט פועל׳ן אין וועלט זי זאל זיין ווי פאר דעם חטא,

ווארום עולם על מילואו נברא,

וואס תכלית הכוונה איז דאך גוי אחד בארץ ,

עס זאל זיין א רשות היחיד,

א דירה לו יתברך בתחתונים,

אין דברים גשמיים דוקא,

און זיי זאלן זיין א דירה צו אחדותו ועצמותו יתברך,

איז אויף דעם געווען ויקהל משה,

ער האט צוזאמענגעקליבן אלע ענינים לאחדות האמיתי.

און אזוי ווי אלע ענינים זיינען דאך איינגעטיילט אין דריי דרגות — עולם שנה נפש,

דערפאר רעכנט ער אויס אין פסוק די אלע דריי ענינים: אלה הדברים,

ל״ט מלאכות 21 )

(כולל כל עניני העולם)

בכל מושבותיכם — כללות פון מקום,

עולם.

כל עדת בני ישראל — כללות פון נפש.

ששת ימים תעשה מלאכה וביום השביעי שבת שבתון — כללות פון זמן.

צונויפקלייבן די אלע ענינים צום אחדות האמיתי איז בכחו של משה.

ווארום משה איז משמיטה ראשונה 22 ),

למעלה מהשתלשלות,

דערפאר איז בכחו צונויפקלייבן אלע ענינים צום אחדות האמיתי.

און דאס זעלבע איז אויך בכחו של משה וואס געפינט זיך אין יעדן אידן

(לויט ווי עס ווערט דערקלערט אין תניא 23 )

בענין אין לגבי משה מילתא זוטרתי היא).

וואס דורך דער עבודה ווערט אויסגעפירט די תכלית הכוונה פון דער בריאה,

אז עס ווערט אזוי ווי פאר דעם חטא וואס עולם על מילואו נברא,

וואס די שלימות פון דעם בגלוי וועט זיין לעתיד,

און ווי דער מאמר רז״ל סמך שבת למלאכת המשכן,

אז דורך דער עבודה וועט זיין בנין בית המקדש השלישי במהרה בימינו.

(מתוך מאמר ד״ה ויקהל,

תשי״ב)

ט.

פון פסוק אלה הדברים גו׳ לערנט אפ די גמרא די ל״ט מלאכות וועלכע זיינען אסור אום שבת.

און די גמרא 24 )

זאגט,

מלאכה דהואי במשכן הואי מלאכה — א מלאכה וואס איז געווען אין משכן הייסט א מלאכה און זי איז אסור אום שבת.

פון דעם וואס די ל״ט מלאכות לערנט מען אפ פון די מלאכות המשכן איז דאך פארשטאנדיק אז די ל״ט מלאכות זיינען פארבונדן מיט די מלאכות המשכן.

עס איז דאך באוואוסט,

אז יעדער לימוד אין תורה איז ניט צופעליק ח״ו,

נאר אז דער "מלמד" מיטן "למד" זיינען,

בפנימיות,

איין ענין.

און זייער פארבונד איז א צווייענדיקער: א)

דער שרש פון די ל״ט מלאכות איז מלאכות המשכן,

ד.

ה.

אז אלע מלאכות קומען בהשתלשלות פון מלאכות המשכן.

ב)

דערפאר איז אויך דער ציל און תכלית פון אלע מלאכות,

אויך פון מלאכות הרשות,

צו מאכן דורך זיי א משכן ודירה לו יתברך,

אזוי ווי עס שטייט בכל דרכיך דעהו 25 ).

י.

לויט דעם וועט מען אויך פארשטיין וואס מיר געפינען,

אז אין די טעג וואס מען מעג טאן מלאכה,

איז מען ממעט אין ענינים ווי קריאת התורה,

און תפלות נוספות ,

בכדי ניט צו פארקירצן די צייט פון מלאכה 26 ).

נאך מערער: אויפן פסוק ששת ימים תעבוד,

זאגן די רז״ל,

אז דאס איז א מצות עשה 27 ).

אין פלוג — ווי קען דאס געמאלט זיין?

אבער,

לויט דעם ווי מען האט גערעדט,

אז דער תכלית פון אלע מלאכות איז צו מאכן דורך זיי א משכן,

איז מובן אז דאס איז א מצוה,

און א מענטש דארף שטענדיק הארעווען אין דעם,

כי אדם לעמל יולד 28 ).

ווארום דער חילוק פון דער גאנצער וועלט ביז דעם משכן איז נאר א חילוק פון כוח ביז פועל: דער משכן איז א משכן בפועל און די גאנצע וועלט איז א משכן בכוח.

דארף מען אויסנוצן יעדע רגע אויף מלאכה,

וואס,

ווי געזאגט,

ברענגט זי פון כוח אין פועל,

יעדע רגע איז דא דער אנזאג בכל דרכיך דעהו.

(משיחת פורים,

תשח"י)

יא.

משנכנס אדר מרבין בשמחה.

אין דער משנה 29 )

שטייט,

משנכנס אב ממעטין בשמחה,

נאר די גמרא 30 )

זאגט אויף דעם,

כשם שמשנכנס אב ממעטין בשמחה,

כך משנכנס אדר מרבין בשמחה.

זעט מען אין דעם צוויי ענינים הפכיים:

א)

פון דעם לשון כשם איז משמע,

אז דער עיקר איז דער משנכנס אב ממעטין בשמחה,

דאס שטייט בפירוש אין דער משנה,

מה שאין כן דער משנכנס אדר מרבין בשמחה,

איז דאס ניט מער ווי כשם ,

וואס מען לערנט עס אפ פון משנכנס אב.

ב)

לאידך גיסא זעען מיר אז בהנוגע לפועל איז דער משנכנס אב ממעטין בשמחה באגרענעצט.

ניט אין אלץ איז מען ממעט.

עס זיינען פאראן עניני שמחה אויך אין אב 31 ).

אבער דאס וואס משנכנס אדר מרבין בשמחה איז דאס אן קיינע הגבלות ביז עד דלא ידעי.

אין פלוג איז דאס ניט פארשטאנדיק,

וויבאלד אז דער גאנצער ענין פון משנכנס אדר מרבין קומט ארויס פון דעם משנכנס אב ממעטין,

ווי דער לשון הגמרא איז,

כשם ,

היינט פארוואס איז דער משנכנס אדר מרבין בשמחה מערער ווי דער משנכנס אב ממעטין וכו'.

יב.

די פשוט׳ע דערקלערונג אין דעם: ווייל שמחה דארף זיין אלע מאל,

אפילו בחודש אב,

עס איז דאך אלע מאל דא דער ציווי פון עבדו את הוי׳ בשמחה.

דערפאר אז עס קומט נאך צו מרבין בשמחה איז דאס אן א גרענעץ.

דער ממעטין איז באגרענעצט,

ווייל אויך דעמאלט דארפן זיין געוויסע עניני שמחה,

ובפרט מצד דעם ציווי פון עבדו את הוי׳ בשמחה.

די פנימיות פון דעם ענין איז,

ווי מען האט גערעדט אין מאמר 32 ),

אז דער תכלית הכוונה איז אויסצופירן דעם נתאוה הקדוש ברוך הוא להיות לו יתברך דירה בתחתונים,

אז דער אויבערשטער זאל האבן א דירה דא למטה.

און ווי דער מענטש וואס וואוינט אין א דירה,

געפינט ער זיך אין דער דירה מיט זיין גאנצן וועזן,

אזוי איז אויך דער פירוש פון דירה בתחתונים,

אז דער אויבערשטער זאל זיין למטה בכל עצמותו ומהותו יתברך.

עס שטייט דאך עוז וחדוה במקומו,

דארטן וואו דער אויבערשטער געפינט זיך איז שמחה.

במילא בכדי עס זאל זיין דירה בתחתונים,

מוז מען האבן עוז וחדוה,

וואס דעמאלט קען עס זיין מקומו ודירתו יתברך 33 ).

דערמיט איז פארשטאנדיק וואס מען דארף זיין שטענדיק בשמחה.

אפילו אין די צייטן וואס עס שטייט אויף זיי ממעטין,

דארף מען אויך דעמאלט זיין בשמחה,

אין א געוויסער מאס,

וויבאלד אז די דירה לו יתברך מוז מען מאכן שטענדיק,

בכל רגע ורגע,

ווארום דאס איז דאך כל האדם,

אני

(לא)

נבראתי

(אלא)

לשמש את קוני 34 ),

במילא ליגט דער חיוב צו זיין שטענדיק,

יעדע רגע,

בשמחה.

יג.

דאס וואס אמאל דארף זיין דער סדר עבודה אין צווייטן קו,

אין פארקערטן קו פון שמחה — וועט מען דאס אויך פארשטיין לויט ווי עס ווערט דערקלערט אין דעם מאמר,

דער סדר ווי מען מאכט א דירה לו יתברך,

על דרך משל ווי מען מאכט א דירה פאר א מלך בשר ודם.

די ערשטע זאך מוז מען דעם ארט אויסרייניקן פון יעדן שמוץ כו׳ און דערנאך באפוצט מען דאס מיט שיינע כלים בכדי עס זאל זיין ראוי לדירת המלך.

אזוי איז דאס אויך אין עבודה רוחנית.

מען מוז פריער ארויסנעמען דעם שמוץ וכו׳ וואס דאס טוט זיך אויף דורך דעם קו המרירות.

און דאס איז די עבודה פון חודש אב,

ממעטין בשמחה,

בכדי ארויסצונעמען די ענינים פון ומפני חטאינו גלינו מארצנו.

דאס איז אבער מער ניט ווי א הכנה צו א דירה,

די דירה אליין מאכט מען דורך שמחה.

יד.

דאס וואס עס שטייט אין גמרא אויף דעם ענין פון משנכנס אדר מרבין בשמחה דער דיוק כשם ,

וואס דערפון איז משמע אז דער משנכנס אדר מרבין קומט ארויס פון דעם משנכנס אב ממעטין,

איז דאס פארשטאנדיק לויט דעם וואס ווערט דערקלערט אין חסידות 35 ),

אז דער יתרון האור קומט מתוך החושך דוקא.

במילא איז פארשטאנדיק אז ווער רופט ארויס אין אדר דעם בלי גבול פון שמחה,

עד דלא ידעי - דאס קומט פון חושך דוקא,

ד.

ה.

די עבודה פון אתכפיא סטרא אחרא דורך מרירות,

דעמאלט איז די שמחה גאר גרויס,

אן א גרענעץ.

און דאס איז דער טעם וואס דוקא אין חודש אדר איז די שמחה אן א גרענעץ,

ווייל דעמאלט איז דאס געקומען מתוך החושך,

ווי עס שטייט ורבים מעמי הארץ מתיהדים,

עמי הארץ,

ג' קליפות הטמאות,

זיי אליין זיינען מתיהדים,

געווארן יהודים,

כופרים בעבודה זרה ומודים בכל התורה 36 ).

און מצד דער עבודה,

ווערט דער יתרון האור,

אז פורים איז דער חיוב השמחה עד דלא ידעי,

און אויך דעם גאנצן חודש אדר דארף זיין שמחה בריבוי,

ווי ער זאגט והחודש אשר נהפך,

דער גאנצער חודש אדר.

(משיחות שבת מברכים אדר,

תשט״ז)