English translation — שיחת ש"פ בחוקותי, כ"ב אייר ה'תשמ"ו.

English translation 1

It has been spoken about many times1 that the determination

מ׳האט גערעדט כמ״פ 1 אז די קביעות

English translation 2

(of the days of the week)

(בימי השבוע)

English translation 3

of the festival of Passover in this year

פון חג הפסח בשנה זו

English translation 4

(on Thursday of the week)

(ביום חמישי בשבוע)

English translation 5

is the same determination as it was in the first year2 when the children of Israel left the land of Egypt3,

איז די זעלבע קביעות ווי ס׳איז געווען בשנה הראשונה 2 בצאת בני ישראל מארץ מצרים 3,

English translation 6

when the birth of the nation of Israel took place

ווען ס׳איז געווען לידת עם ישראל

English translation 7

(as explained in Ezekiel4,

(כמבואר ביחזקאל 4,

English translation 8

and as we say in the "Haggadah"5 –

און ווי מען זאגט אין דער "הגדה" 5 –

English translation 9

"taking for Himself a nation from within a nation"6).

"לקחת לו גוי מקרב גוי" 6).

English translation 10

From this it is understood that also the determination of the month of Iyar is like the determination in that year,

דערפון איז מובן אז אויך די קביעות פון חודש אייר איז אזוי ווי די קביעות בשנה ההיא,

English translation 11

the first year of their departure from the land of Egypt.

שנה הראשונה בצאתם מארץ מצרים.

English translation 12

Starting from Rosh Chodesh Sivan, there is already a question whether the determination of this year is like the determination then,

אנהויבנדיק פון ראש חודש סיון איז שוין א שאלה צי קביעות שנה זו איז ווי די קביעות דעמולט,

English translation 13

because there are two opinions7 whether they then made the month of Iyar full,

ווארום עס זיינען דא צוויי דיעות 7 צי מ׳האט דעמולט ממלא געווען חודש אייר,

English translation 14

consequently, according to the opinion that they made the month of Iyar full, the determination from Rosh Chodesh Sivan onward in this year

במילא קומט אויס אז לויט דער דיעה אז מ׳האט ממלא געווען חודש אייר איז די קביעות פון ר״ח סיון ואילך בשנה זו

English translation 15

(when the month of Iyar is deficient)

(ווען חודש אייר איז חסר)

English translation 16

is not like the determination in that year;

ניט ווי די קביעות בשנה ההיא;

English translation 17

but from the month of Nissan until the end of the month of Iyar –

אבער פון חודש ניסן ביז סוף חודש אייר –

English translation 18

this is according to everyone like the determination in that year.

איז דאס לכולי עלמא ווי די קביעות בשנה ההיא.

English translation 19

So too the determination of today,

אזוי אויך די קביעות פון היינטיקן טאג,

English translation 20

the 22nd of Iyar,

כ״ב אייר,

English translation 21

on the day of Shabbat –

ביום השבת –

English translation 22

is as it was in the first year of their departure from the land of Egypt.

איז אזוי ווי ס׳איז געווען בשנה הראשונה בצאתם מארץ מצרים.

English translation 23

Regarding that day of Shabbat,

וואס וועגן דעם טאג פון שבת,

English translation 24

the 22nd of Iyar

כ״ב אייר

English translation 25

(in the year of the Exodus from Egypt)

(בשנת יצי״מ)

English translation 26

there is a whole portion in the Torah –

איז דא א גאנצע פרשה אין תורה –

English translation 27

in Parshat Beshalach,

אין פ׳ בשלח,

English translation 28

as will be explained below.

כדלקמן.

English translation 29

Therefore:

וואס דעריבער:

English translation 30

Since one must live with the time,

וויבאלד אז מ׳דארף לעבן מיט דער צייט,

English translation 31

with the Torah connected to the time,

מיט דער תורה פארבונדן מיט דער צייט,

English translation 32

Torah from the word hora'ah (instruction)9 –

תורה מלשון הוראה 9 –

English translation 33

it is understood that standing on the 22nd of Iyar,

איז מובן אז שטייענדיק בכ״ב אייר,

English translation 34

in a determination when it falls on the day of Shabbat

אין א קביעות ווען דאס קומט אויס ביום השבת

English translation 35

(as the determination was in that year,

(ווי די קביעות איז געווען בשנה ההיא,

English translation 36

about which the Torah portion speaks) –

וועגן וועלכער עס רעדט זיך אין דער פרשה בתורה) –

English translation 37

one must, first and foremost, begin to speak about the matters connected with this day,

דארף מען לכל לראש אנהויבן רעדן וועגן די ענינים פארבונדן מיט דעם טאג,

English translation 38

starting from the matters explained in the Written Torah and Rashi's commentary on the verses

אנהויבנדיק פון די ענינים המפורשים אין תורה שבכתב ופירוש רש״י על הכתובים

English translation 39

(whose essence is the plain meaning of Scripture,

(וואס ענינו איז פשוטו של מקרא,

English translation 40

also for a child of five years of age studying Scripture),

אויך פאר א בן חמש למקרא),

English translation 41

and from this derive a lesson.

און דערפון ארויסנעמען א הוראה.

English translation 42

ב

English translation 43

In the portion of the manna

אין פרשת המן

English translation 44

(in Parshat Beshalach10)

(אין פ׳ בשלח 10)

English translation 45

it is related,

ווערט דערציילט,

English translation 46

that "on the fifteenth day of the second month after their departure from the land of Egypt"

אז "בחמשה עשר יום לחודש השני לצאתם מארץ מצרים"

English translation 47

(which was then on the day of Shabbat)

(וואס איז דעמולט געווען ביום השבת)

English translation 48

the Jews came to ask for food

זיינען אידן געקומען בעטן עסן

English translation 49

(because "on that day the cakes they had brought out of Egypt were finished, and they needed the manna"11),

(ווארום "בו ביום כלתה החררה שהוציאו ממצרים והוצרכו למן" 11),

English translation 50

and the Almighty then said "Behold, I will rain down for you bread from heaven; and the people shall go out and gather a day's portion every day etc."12,

און דער אויבערשטער האט דעמולט אנגעזאגט "הנני ממטיר לכם לחם מן השמים ויצא העם ולקטו דבר יום ביומו גו'" 12,

English translation 51

"and the manna descended for them on the 16th of Iyar, and it was the first day of the week"13,

"וירד להם מן בט״ז באייר ויום ראשון בשבת הי'" 13,

English translation 52

and so the manna descended "morning by morning"14,

און אזוי איז ירד המן "בבוקר בבוקר" 14,

English translation 53

until "it came to pass on the sixth day that they gathered twice as much bread, two omers for each one",

ביז "ויהי ביום הששי לקטו לחם משנה שני העומר לאחד",

English translation 54

"when they measured their gathering in their tents, they found double, two omers for each one"15,

"כשמדדו את לקיטתם באהליהם מצאו כפלים שני העומר לאחד" 15,

English translation 55

"and they came etc. and told Moses",

"ויבואו גו׳ ויגידו למשה",

English translation 56

"they asked him, 'What is this, that today is different from other days?'"15,

"שאלוהו מה היום מיומים" 15,

English translation 57

[And Rashi adds:

[און רש״י איז מוסיף:

English translation 58

"And from here we learn that Moses had not yet told them the portion of Shabbat, which he was commanded to tell them, 'And it shall be on the sixth day, and they shall prepare etc.'16 until they asked this, he said to them, 'This is what Hashem spoke, that I was commanded to tell you etc.'" And this itself is a wondrous thing that requires explanation:

"ומכאן יש ללמוד שעדיין לא הגיד להם משה פרשת שבת שנצטווה לומר להם והי׳ ביום הששי והכינו וגו׳ 16 עד ששאלו את זאת אמר להם הוא אשר דבר ה׳ שנצטויתי לומר לכם כו'". וואס דאס גופא איז א דבר פלא שצריך ביאור:

English translation 59

Why did Moses not tell them this earlier?]

פארוואס משה האט עס זיי טאקע פריער ניט אנגעזאגט?].

English translation 60

Moses said to them, "This is what Hashem spoke: 'A rest, a holy Shabbat to Hashem tomorrow etc.'"17,

האט זיי משה געזאגט "הוא אשר דבר ה׳ שבתון שבת קודש לה׳ מחר גו'" 17,

English translation 61

"and they left it until morning as Moses commanded, and it did not become foul etc.,

"ויניחו אותו עד הבוקר כאשר צוה משה ולא הבאיש גו׳,

English translation 62

and Moses said, 'Eat it today, for today is a Shabbat to Hashem; today you will not find it in the field'",

ויאמר משה אכלוהו היום כי שבת היום לה׳ היום לא תמצאוהו בשדה",

English translation 63

"they were accustomed to go out and gather; they came

"היו רגילים לצאת וללקוט באו

English translation 64

(in the morning)

(בשחרית)

English translation 65

to ask whether they should go out or not,

לשאול אם נצא אם לאו,

English translation 66

he said to them, 'Eat what you have',

אמר להם את שבידכם אכלו,

English translation 67

in the evening they returned before him and asked him whether it was permitted to go out,

לערב חזרו לפניו ושאלוהו מהו לצאת,

English translation 68

he said to them, 'It is Shabbat today.' He saw that they were worried lest the manna had ceased and would no longer descend; he said to them, 'Today you will not find it',

אמר להם שבת היום. ראה אותם דואגים שמא פסק המן ולא ירד עוד אמר להם היום לא תמצאוהו,

English translation 69

what does 'today' come to teach us?

מה ת״ל היום,

English translation 70

'Today you will not find it, but tomorrow you will find it'"18.

היום לא תמצאוהו אבל מחר תמצאוהו" 18.

English translation 71

But nevertheless, "it came to pass on the seventh day that some of the people went out to gather, and they did not find"19

אבער אעפ״כ "ויהי ביום השביעי יצאו מן העם ללקוט ולא מצאו" 19

English translation 72

And following this, the portion of Shabbat is stated:

ובהמשך לזה שטייט די פרשת השבת:

English translation 73

"See that Hashem has given you the Shabbat; therefore He gives you on the sixth day bread for two days etc."

"ראו כי ה׳ נתן לכם השבת על כן הוא נותן לכם ביום הששי לחם יומים גו'",

English translation 74

"See with your own eyes that Hashem in His glory admonishes you concerning the Shabbat, for a miracle was performed every Shabbat eve to give you bread for two days"20. "And the people rested on the seventh day"21.

"ראו בעיניכם כי ה׳ בכבודו מזהיר אתכם על השבת שהרי נס נעשה בכל ערב שבת לתת לכם לחם יומים" 20. "וישבתו העם ביום השביעי" 21.

English translation 75

And afterwards it is stated22:

און דערנאך שטייט 22:

English translation 76

"And the house of Israel called its name manna

"ויקראו בית ישראל את שמו מן

English translation 77

[as it says earlier on the first day (the 16th of Iyar) of the descent of the manna23 "and they said to one another, 'It is manna,' for they did not know what it was")

[ווי עס שטייט פריער ביום ראשון (ט״ז אייר) של ירידת המן 23 "ויאמרו איש אל אחיו מן הוא כי לא ידעו מה הוא")

English translation 78

and it was like coriander seed, white, and its taste was like wafers with honey."

והוא כזרע גד לבן וטעמו כצפיחית בדבש".

English translation 79

"And Moses said, 'This is the thing that Hashem commanded: Fill an omer of it to be kept for your generations, so that they may see the bread with which I fed you in the wilderness when I brought you out of the land of Egypt,

"ויאמר משה זה הדבר אשר צוה ה׳ מלא העומר ממנו למשמרת לדורותיכם למען יראו את הלחם אשר האכלתי אתכם במדבר בהוציאי אתכם מארץ מצרים,

English translation 80

and Moses said to Aaron, 'Take one jar and put there a full omer of manna, and place it before Hashem to be kept for your generations'"24.

ויאמר משה אל אהרן קח צנצנת אחת ותן שמה מלא העומר מן והנח אותו לפני ה׳ למשמרת לדורותיכם" 24.

English translation 81

And Rashi explains:

ופרש״י:

English translation 82

"In the days of Yirmeyahu, when Yirmeyahu rebuked them, 'Why are you not engaging in Torah study?'

"בימי ירמיהו כשהי׳ ירמיהו מוכיחם למה אין אתם עוסקים בתורה,

English translation 83

and they said, 'Let us abandon our work and engage in Torah; from where will we be sustained?'

והם אומרים נניח מלאכתנו ונעסוק בתורה מהיכן נתפרנס,

English translation 84

he brought out a jar of manna and said to them, 'You see the word of Hashem25,

הוציא להם צנצנת המן אמר להם אתם ראו דבר ה' 25,

English translation 85

it does not say "hear" but "see",

שמעו לא נאמר אלא ראו,

English translation 86

with this your ancestors were sustained,

בזה נתפרנסו אבותיכם,

English translation 87

the Omnipresent has many agents to prepare food for those who fear Him.'"

הרבה שלוחין יש לו למקום להכין מזון ליראיו".

English translation 88

Based on this, one sees the unique aspect of the Torah that occurred on the day of Shabbos,

עפ״ז זעט מען דעם ענין מיוחד בתורה וואס איז געווען ביום השבת,

English translation 89

22 Iyar in that year

כ״ב אייר בשנה ההיא

English translation 90

(the year of the Exodus):

(שנת יצי״מ):

English translation 91

Since the descent of the manna was on 16 Iyar,

וויבאלד אז ירידת המן איז געווען בט״ז באייר,

English translation 92

"and the first day was Shabbos"

"ויום ראשון בשבת הי'"

English translation 93

(as above),

(כנ״ל),

English translation 94

it is understood that the first Shabbos when the manna did not descend –

איז פארשטאנדיק אז דער ערשטער שבת ווען דער מן האט ניט יורד געווען –

English translation 95

which is what the parshah discusses –

וואס וועגן דעם רעדט זיך אין דער פרשה –

English translation 96

was 22 Iyar.

איז געווען כ״ב אייר.

English translation 97

And regarding this Shabbos of 22 Iyar, it is stated in the parshah –

און אויף דעם שבת כ״ב אייר שטייט אין דער פרשה –

English translation 98

"See that Hashem has given you the Shabbos",

"ראו כי ה׳ נתן לכם השבת",

English translation 99

and following this –

ובהמשך לזה –

English translation 100

"And the house of Israel called its name manna",

"ויקראו בית ישראל את שמו מן",

English translation 101

and Moshe's statement that a portion of the manna should remain "as a memorial for your generations".

און אמירת משה אז א חלק פון דעם מן זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם".

English translation 102

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 103

since one must live with the time,

וויבאלד אז מ׳דארף לעבן מיט דער צייט,

English translation 104

with the Torah and lesson of the time –

מיט דער תורה והוראה פון דער צייט –

English translation 105

it is understood that standing on 22 Iyar,

איז מובן אז שטייענדיק בכ״ב אייר,

English translation 106

in a year when it falls on Shabbos as was the case in that year,

אין א קביעות ווען דאס קומט אויס ביום השבת ווי די קביעות איז געווען בשנה ההיא,

English translation 107

which the parshah in the Torah discusses –

וועגן וועלכער עס רעדט זיך אין דער פרשה בתורה –

English translation 108

one must derive a lesson from the matters explicitly stated in the Torah that are present on this day,

דארף מען ארויסנעמען א הוראה פון די ענינים מפורשים בתורה וואס זיינען דא אין דעם טאג,

English translation 109

and a lesson for every Jew,

און א הוראה לכאו״א מישראל,

English translation 110

even for a child of five studying Scripture and the like,

אפילו פאר א בן חמש למקרא וכיו״ב,

English translation 111

because the content of this day is stated in the Written Torah

ווארום דער תוכן פון דעם טאג שטייט אין תושב״כ

English translation 112

(and Rashi)

(ופרש״י)

English translation 113

which is relevant to everyone,

וואס איז שייך צו אלעמען,

English translation 114

even to a child of five studying Scripture26.

אפילו צו א בן חמש למקרא 26.

English translation 115

In Likkutei Torah there is a discourse –

אין לקוטי תורה איז דא א דרוש –

English translation 116

and with this Likkutei Torah actually begins

און דערמיט הויבט זיך גאר אָן דער לקוטי תורה

English translation 117

(as below, section 13 and onward) –

(כדלקמן סי״ג ואילך) –

English translation 118

on the verse "See that Hashem has given you the Shabbos" –

אויף דעם פסוק "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת" –

English translation 119

but the child of five and the like has not yet learned this,

אבער דער בן חמש וכיו״ב האט דאך דאס נאך ניט געלערנט,

English translation 120

just as he has not learned the Oral Torah that precedes Likkutei Torah;

אזוי ווי ער האט ניט געלערנט תושבע״פ שלפני הלקו״ת;

English translation 121

however, the simple explanation of the verses in Parshas Beshalach he has already learned,

משא״כ דעם פירוש הפשוט אין די פסוקים בפ׳ בשלח האט ער דאך שוין געלערנט,

English translation 122

therefore the lesson from it is also relevant to him.

במילא איז די הוראה דערפון שייך אויך צו אים.

English translation 123

And as an introduction –

ובהקדים –

English translation 124

there is a matter that requires explanation in the simple meaning of Scripture in this parshah,

אן ענין שצריך ביאור אין פשוטו של מקרא בפרשה זו,

English translation 125

and Rashi does not address it:

און רש״י באווארנט עס ניט:

English translation 126

Why is the matter of "And the house of Israel called its name manna" and "as a memorial for your generations" placed after the discussion of how the conduct with the "manna" was on Shabbos,

פארוואס שטייט דער ענין פון "ויקראו בית ישראל את שמו מן" און "למשמרת לדורותיכם" נאך דעם ווי עס רעדט זיך וועגן דעם ווי די הנהגה מיטן "מן" איז געווען ביום השבת,

English translation 127

"See that Hashem has given you the Shabbos" –

"ראו כי ה׳ נתן לכם השבת" –

English translation 128

seemingly, both matters have no connection specifically to Shabbos,

לכאורה האבן ביידע ענינים קיין שייכות ניט מיט שבת דוקא,

English translation 129

but rather to the descent of the manna on the first day:

נאר מיט ירידת המן גלייך ביום הראשון:

English translation 130

a) "And the house of Israel called its name manna" should have been on the first day when the manna descended

א) "ויקראו בית ישראל את שמו מן" האט געדארפט זיין דעם ערשטן טאג ווען דער מן האט יורד געווען

English translation 131

(on the first day,

(ביום ראשון,

English translation 132

16 Iyar),

ט״ז אייר),

English translation 133

because immediately then they saw the manna for the first time,

ווארום גלייך דעמולט האבן זיי געזען דעם מן צום ערשטן מאל,

English translation 134

and "they said each man to his brother, 'It is manna,' for they did not know what it was",

און "ויאמרו איש אל אחיו מן הוא כי לא ידעו מה הוא",

English translation 135

there the verse "And they called etc. its name manna" would have been fitting;

האט דארטן געפאסט דער פסוק "ויקראו גו׳ את שמו מן";

English translation 136

why is it stated only after the descent of the manna for all six days,

פארוואס שטייט עס ערשט נאך ירידת המן כל הששה ימים,

English translation 137

and after the cessation on Shabbos,

און נאך דעם הפסק בזה ביום השבת,

English translation 138

and the command "See that Hashem has given you the Shabbos"?

און דעם ציווי "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת"?

English translation 139

b) Similarly, regarding Moshe's instruction to set aside a portion of the manna to remain "as a memorial for your generations" –

ב) אזוי אויך בנוגע דערצו וואס משה האט אנגעזאגט צו אוועקלייגן א חלק פון דעם מן זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 140

it seemingly should have been on the first day

האט לכאורה געדארפט זיין ביום ראשון

English translation 141

(of the descent of the manna),

(פון ירידת המן),

English translation 142

why is it stated only after Shabbos?

פארוואס שטייט עס ערשט נאך יום השבת?

English translation 143

Seemingly, one could answer

לכאורה וואלט מען געקענט ענטפערן

English translation 144

(regarding "And they called etc. its name manna"),

(בנוגע צו "ויקראו גו׳ את שמו מן"),

English translation 145

that in truth this matter occurred on the first day,

אז באמת איז דער ענין געווען ביום ראשון,

English translation 146

but the verse does not want to interrupt in the middle of a topic,

נאר דער פסוק וויל ניט מפסיק זיין אין מיטן אן ענין,

English translation 147

so it first finishes the entire topic,

ענדיקט מען פריער דעם גאנצן ענין,

English translation 148

and then the verse returns to the first matter. As the child of five has already learned this principle earlier in Parshas Va'eira27.

דערנאך איז דער פסוק חוזר לענין הראשון. ווי דער בן חמש האט שוין געלערנט דעם כלל פריער אין פ׳ וארא 27.

English translation 149

But:

אבער:

English translation 150

a) One cannot answer this way regarding "as a memorial for your generations"

א) מ׳קען אזוי ניט ענטפערן בנוגע צו "למשמרת לדורותיכם"

English translation 151

(that in truth Moshe said it on the first day,

(אז באמת האט עס משה געזאגט ביום ראשון,

English translation 152

and the verse only places it at the end of the topic) –

און דער פסוק שטעלט עס נאר בסוף הענין) –

English translation 153

because if Moshe had said "as a memorial for your generations" on the first day,

ווייל אויב משה וואלט געזאגט "למשמרת לדורותיכם" ביום ראשון,

English translation 154

then there would have been no place for the Jews to worry "lest the manna ceased and would no longer descend".

וואלט דעמולט ניט געווען קיין אָרט אז אידן זאלן דאגה׳נען "שמא פסק המן ולא ירד עוד".

English translation 155

b) Also regarding "And they called etc. its name manna" –

ב) אויך בנוגע צו "ויקראו גו׳ את שמו מן" –

English translation 156

the verse could have placed it in its proper place

האט עס דער פסוק געקענט אריינשטעלן במקומו

English translation 157

(on the first day),

(ביום ראשון),

English translation 158

so that after the descent of the manna on the first day "the children of Israel saw and said each man to his brother, 'It is manna,' for they did not know what it was, and they called its name manna",

אז לאחרי ירידת המן ביום ראשון "ויראו בנ״י ויאמרו איש אל אחיו מן הוא כי לא ידעו מה הוא ויקראו את שמו מן",

English translation 159

and then continue the parshah,

און דערנאך ממשיך זיין די פרשה,

English translation 160

and there would have been no interruption.

און דערביי וואלט ניט געווען קיין הפסק.

English translation 161

Therefore, it is reasonable to say that the naming "manna" and Moshe's words "as a memorial for your generations" were indeed not on the first day,

דעריבער איז מסתבר צו זאגן אז קריאת השם "מן" און דברי משה "למשמרת לדורותיכם" איז טאקע ניט געווען ביום ראשון,

English translation 162

but on Shabbos. And the explanation of this is:

נאר ביום השבת. והביאור בזה:

English translation 163

Regarding "and they called its name man":

א) בנוגע צו "ויקראו גו׳ את שמו מן":

English translation 164

When the Jews saw the "man" for the first time

בשעת אידן האבן דעם ערשטן מאל געזען דעם "מן"

English translation 165

(on the first day)

(ביום ראשון)

English translation 166

and said "it is man because they did not know what it was",

און האבן געזאגט "מן הוא כי לא ידעו מה הוא",

English translation 167

they did not immediately fix a name for it,

האבן זיי ניט גלייך קובע געווען א שם אויף דעם,

English translation 168

because the order is that one must first see and investigate all the details of a thing that one understands.

ווארום דער סדר איז אז פריער דארף מען זען און חוקר זיין וועגן אלע פרטים פון א זאך וואס מ׳פארשטייט.

English translation 169

Therefore they did not immediately fix a name

דערפאר האבן זיי ניט גלייך קובע געווען א נאמען

English translation 170

(that it is called "man"),

(אז דאס הייסט "מן"),

English translation 171

rather they waited, perhaps more details about the "man" would come to their knowledge. But after six days passed and then the "man" ceased on the Sabbath day,

נאר זיי האבן געווארט אפשר וועט בא זיי צוקומען נאך פרטים בידיעתם וועגן דעם "מן". אבער לאחרי ווי עס זיינען אדורך ששה ימים און דערנאך איז דער "מן" נפסק געווארן ביום השבת,

English translation 172

they understood that after they had already seen all the details that exist in the "man",

האבן זיי פארשטאנען אז לאחרי ווי זיי האבן שוין געזען אלע פרטים וואס זיינען דא אין דעם "מן",

English translation 173

and they had nothing more to wait for in order for more details to come,

און מער האבן זיי ניט וואס צו ווארטן בכדי עס זאלן צוקומען נאך פרטים,

English translation 174

therefore then

דעריבער איז דעמולט

English translation 175

(on the Sabbath day)

(ביום השבת)

English translation 176

it was "and they called its name man",

געווען "ויקראו גו׳ את שמו מן",

English translation 177

because of that which "they did not know what it was".

על שם זה וואס "לא ידעו מה הוא".

English translation 178

Regarding "for safekeeping for your generations":

ב) בנוגע צו "למשמרת לדורותיכם":

English translation 179

As long as the "man" descended in the first six days –

כל זמן דער "מן" האט יורד געווען אין די ערשטע ששה ימים –

English translation 180

there was no need to preserve that a part of the man should remain "for safekeeping for your generations",

איז ניט געווען קיין צורך צו באווארענען אז א חלק פון דעם מן זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם",

English translation 181

because perhaps the "man" would not cease at all,

ווארום אפשר וועט דער "מן" גאר ניט נפסק ווערן,

English translation 182

perhaps it would descend thus in all generations!

אפשר וועט עס אזוי יורד זיין בכל הדורות!

English translation 183

When, however, it ceased on the Sabbath day,

בשעת ס׳איז אבער נפסק געווארן ביום השבת,

English translation 184

i.e. they saw that the "man" is not a permanent thing but rather it ceases,

ד.ה. אז זיי האבן געזען אז דער "מן" איז ניט א דבר תמידי נאר דאס ווערט נפסק,

English translation 185

and thus it could indeed cease afterwards

און אזוי קען עס דערנאך טאקע נפסק ווערן

English translation 186

(on all the days of the week) –

(בכל ימי השבוע) –

English translation 187

as the verse says afterwards28 "and the children of Israel ate the man forty years until they came to an inhabited land etc.",

ווי דער פסוק זאגט דערנאך 28 "ובני ישראל אכלו את המן ארבעים שנה עד בואם אל ארץ נושבת גו'",

English translation 188

but afterwards it will cease –

אבער דערנאך וועט עס נפסק ווערן –

English translation 189

then Moshe needed to preserve "a full omer of it for safekeeping for your generations" also for the coming generations when they would not have the "man".

דעמולט האט משה געדארפט באווארענען "מלא העומר ממנו למשמרת לדורותיכם" אויך פאר די קומענדיקע דורות ווען מ׳וועט ניט האבן דעם "מן".

English translation 190

And based on this one can also explain why the verse says here that "and the children of Israel ate the man forty years etc.",

ועפ״ז יש לבאר אויך פארוואס דער פסוק זאגט דא אז "ובנ״י אכלו את המן ארבעים שנה גו'",

English translation 191

for seemingly it fits more at the end of the book of Devarim? Rather this explains why here one must preserve "for safekeeping for your generations",

דלכאורה פאסט עס מער אין סוף ספר דברים? נאר דאס איז מסביר פארוואס מ׳דארף דא באווארענען "למשמרת לדורותיכם",

English translation 192

because the "man" will cease.

וויבאלד אז דער "מן" וועט נפסק ווערן].

English translation 193

And based on this it follows,

וואס עפ״ז קומט אויס,

English translation 194

that a special aspect of Shabbat 22 Iyar

אז אן ענין מיוחד פון שבת כ״ב אייר

English translation 195

(today's day)

(היינטיקן טאג)

English translation 196

when the man did not descend – is

ווען דער מן האט ניט יורד געווען – איז

English translation 197

(in addition to the aspect of "see that Hashem has given you the Shabbat")

(נוסף צו דעם ענין פון "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת")

English translation 198

the command of "a full omer of it for safekeeping for your generations, so that they may see the bread which I fed you in the wilderness when I brought you out of the land of Egypt",

דער אנזאג פון "מלא העומר ממנו למשמרת לדורותיכם למען יראו את הלחם אשר האכלתי אתכם במדבר בהוציאי אתכם מארץ מצרים",

English translation 199

in order to preserve that for all generations they should have the man "for safekeeping for your generations".

בכדי באווארענען אז לכל הדורות זאל מען האבן דעם מן "למשמרת לדורותיכם".

English translation 200

The lesson from this –

דער לימוד דערפון –

English translation 201

standing on this day of Shabbat 22 Iyar when Moshe commanded that from the man should remain "for safekeeping for your generations":

שטייענדיק אין דעם טאג פון שבת כ״ב אייר ווען משה האט אנגעזאגט אז פון דעם מן זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם":

English translation 202

One of the lessons from that which was commanded that from the man should remain a "jar of man" "for safekeeping for your generations",

איינער פון די לימודים פון דעם וואס מ׳האט אנגעזאגט אז פון דעם מן זאל בלייבן א "צנצנת המן" "למשמרת לדורותיכם",

English translation 203

is –

איז –

English translation 204

to show and teach the Jews with a physical remembrance of the man,

צו באווייזן און לערנען אידן מיט א זכר גשמי פון דעם מן,

English translation 205

that the matter of the flow of "bread from heaven" is drawn down constantly,

אז דער ענין פון השפעת "לחם מן השמים" ווערט נמשך אלעמאל,

English translation 206

"for your generations"

"לדורותיכם"

English translation 207

(plural),

(לשון רבים),

English translation 208

i.e. that the Supreme One gives them sustenance and all their needs throughout all the generations,

ד.ה. אז דער אויבערשטער גיט זיי פרנסה וכל צרכיהם במשך כל הדורות,

English translation 209

and in order that they should always know this with a tangible thing –

און בכדי זיי זאלן דאס אלעמאל וויסן מיט א דבר שבמוחש –

English translation 210

they have on this a physical "jar of man" which shows how the Supreme One sustained the Jews in the wilderness.

האבן זיי אויף דעם א "צנצנת המן" בגשמיות וואס ווייזט ווי דער אויבערשטער האט מפרנס געווען די אידן במדבר.

English translation 211

And to such an extent,

ועד כדי כך,

English translation 212

that when the Jews asked in the days of Yirmeyahu "from where will we be sustained" –

אז ווען אידן האבן געפרעגט בימי ירמיהו "מהיכן נתפרנס" –

English translation 213

"he brought out to them the jar of man,

"הוציא להם צנצנת המן,

English translation 214

said to them: you see the word of Hashem,

אמר להם אתם ראו דבר ה׳,

English translation 215

it does not say 'hear' but rather 'see',

שמעו לא נאמר אלא ראו,

English translation 216

with this your forefathers were sustained,

בזה נתפרנסו אבותיכם,

English translation 217

the Omnipresent has many agents to prepare food for those who fear Him"

הרבה שלוחין יש לו למקום להכין מזון ליראיו"

English translation 218

(as Rashi brings down,

(ווי רש״י ברענגט אראפ,

English translation 219

as above).

כנ״ל).

English translation 220

And from this it is understood that when one stands on this day of Shabbat 22 Iyar,

וואס דערפון איז מובן אז בשעת מ׳שטייט אין דעם טאג פון שבת כ״ב אייר,

English translation 221

when there was the command regarding "for safekeeping for your generations" –

ווען ס׳איז געווען דער ציווי אויף "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 222

then even more emphasized is the lesson that the Jews have the power to receive their sustenance from above in the manner of "bread from heaven".

איז נאכמער בהדגשה דער לימוד אז אידן האבן בכח צו באקומען פרנסתם מלמעלה באופן פון "לחם מן השמים".

English translation 223

And the greatness of the wonder in this will be understood by prefacing the greatness of the elevation of the man,

און דער גודל ההפלאה שבזה וועט מען פארשטיין בהקדים דעם גודל העילוי פון דעם מן,

English translation 224

"bread from heaven" –

"לחם מן השמים" –

English translation 225

from which remains always "for safekeeping for your generations".

וואס דערפון בלייבט אלעמאל "למשמרת לדורותיכם".

English translation 226

During the forty years that the Jews were in the desert,

במשך די ארבעים שנה וואס אידן זיינען געווען במדבר,

English translation 227

notwithstanding that they were in a "desert",

איז ניט קוקנדיק אויף דעם וואט זיי זיינען געווען אין א "מדבר",

English translation 228

they were fed from "bread from heaven",

זיינען זיי געשפייזט געווארן פון "לחם מן השמים",

English translation 229

indeed "bread from heaven". But together with this it came down "a day's portion every day" which was drawn from "heaven"

טאקע "לחם מן השמים". אבער ביחד עם זה איז דאס אראפ "דבר יום ביומו" וואס איז נמשך געווארן פון "שמים"

English translation 230

(from the supernal lights that are in the manna)

(פון די אורות עליונים וואס זיינען דא אין דעם מן)

English translation 231

and was clothed in physical food29 which became blood and flesh like their flesh and gave them strength.

און נתלבש געווארן אין מזון גשמי 29 וואס איז געווארן דם ובשר כבשרם פון די אידן און זיי געגעבן כחות.

English translation 232

Until, as it states in the books30, that they recited a blessing before it "Who brings forth bread from heaven"

ביז ווי עס שטייט אין ספרים 30 אז זיי האבן אויף דעם געמאכט א ברכה לפני׳ "המוציא לחם מן השמים"

English translation 233

(and the like),

(וכיו״ב),

English translation 234

and according to all opinions –

ולכולי עלמא –

English translation 235

they recited a blessing after it,

האבן זיי אויף דעם געמאכט א ברכה לאחרי׳,

English translation 236

the blessing of "HaZan",

ברכת "הזן",

English translation 237

as our Rabbis, of blessed memory, said31 "Moshe instituted for Israel the blessing of HaZan at the time that the manna descended for them",

כמארז״ל 31 "משה תקן לישראל ברכת הזן בשעה שירד להם מן",

English translation 238

and to recite the blessing of "HaZan" one needs not only a physical food,

וואס אויף מאכן ברכת "הזן" דארף מען האבן ניט נאר א מאכל גשמי,

English translation 239

but also a measure32,

נאר אויך א שיעור 32,

English translation 240

which further emphasizes that the "bread from heaven" was a physical food with a measure

וואס דאס איז נאכמער מדגיש אז דער "לחם מן השמים" איז געווען א מאכל גשמי מיט א שיעור

English translation 241

("a tenth of an ephah"33)

("עשירית האיפה" 33)

English translation 242

which became "blood and flesh like his flesh" upon which a blessing was recited.

וואס איז געווארן "דם ובשר כבשרו" אויף וועלכן מ׳האט געמאכט א ברכה.

English translation 243

And the "bread from heaven" that came down to the Jews during the forty years in the desert sustained them with all their needs,

און דער "לחם מן השמים" וואס איז אראפגעקומען צו אידן במשך די ארבעים שנה במדבר האט זיי מפרנס געווען בכל צרכיהם,

English translation 244

as explained in the words of our Rabbis, of blessed memory34,

כמבואר במדחז״ל 34,

English translation 245

that the manna "had in it all kinds of delicacies and each Jew would taste whatever he wanted, etc.,

אז דער מן "הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו׳,

English translation 246

even something he did not utter with his mouth but only thought in his heart to say what his soul desired, the Holy One, blessed be He, would fulfill his will and he would taste the taste of what he desired".

אף דבר לא הי׳ אומר בפיו אלא חושב בלבו לומר מה שנפשו מתאוה הי׳ הקב״ה עושה רצונו והי׳ טועם טעם מה שהי׳ מתאוה".

English translation 247

And the "manna" includes not only the necessary needs for human sustenance – bread,

און דער "מן" איז כולל ניט נאר די צרכים מוכרחים לקיום האדם – לחם,

English translation 248

"bread that sustains man's heart"35,

"לחם לבב אנוש יסעד" 35,

English translation 249

as its name "bread from heaven",

כשמו "לחם מן השמים",

English translation 250

but also matters of delight,

נאר אויך דברים של תענוג,

English translation 251

as it states

ווי עס שטייט

English translation 252

(as above)

(כנ״ל)

English translation 253

that the manna was "like wafers in honey",

אז דער מן איז געווען "כצפיחית בדבש",

English translation 254

which is simply a matter of delight.

וואס דאס איז בפשטות ענין התענוג.

English translation 255

And in addition to this, it is also understood from the aforementioned words of our Rabbis, of blessed memory "that it had in it all kinds of delicacies and each Jew would taste whatever he wanted etc.'",

ונוסף לזה איז אזוי אויך מובן פון מדחז״ל הנ״ל "שהי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'",

English translation 256

that this also included tastes of matters of delight.

אז דאס האט אויך כולל געווען טעמים פון דברים של תענוג.

English translation 257

And furthermore:

ואדרבה:

English translation 258

The simple content of these words of our Rabbis, of blessed memory is,

דער תוכן הפשוט פון די מדחז״ל איז,

English translation 259

that the regular taste in the "manna"

אז דער טעם הרגיל אין דעם "מן"

English translation 260

(if one did not have a specific desire and thought regarding it)

(אויב מ׳האט דערביי ניט געהאט א רצון ומחשבה מיוחדת)

English translation 261

was a taste of bread,

איז געווען א טעם פון לחם,

English translation 262

because that is the necessary thing

ווארום דאס איז דער דבר המוכרח

English translation 263

(for human sustenance)

(לקיום האדם)

English translation 264

in eating the manna,

באכילת המן,

English translation 265

"bread that sustains man's heart"

"לחם לבב אנוש יסעד"

English translation 266

(all the more so in "bread from heaven"),

(עאכו״כ אין "לחם מן השמים"),

English translation 267

only in addition to this there was a wonder and miracle,

נאר דערצו איז געווען א חידוש ונס,

English translation 268

that "it had in it all kinds of delicacies and each Jew would taste whatever he wanted etc.'",

אז "הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'",

English translation 269

also matters of delight that come in addition to the necessary thing

אויך ענינים של תענוג וואס קומען בהוספה אויף דעם דבר המוכרח

English translation 270

(for which necessary thing one does not need a desire and thought).

(וואס אויף דעם דבר המוכרח דארף מען ניט האבן א רצון ומחשבה).

English translation 271

And this matter

וואס דער ענין

English translation 272

(that the "manna" fed the Jews not only with things necessary for human sustenance,

(אז דער "מן" שפייזט די אידן ניט נאר בדברים המוכרחים לקיום האדם,

English translation 273

but also with matters of delight) –

נאר אויך בדברים של תענוג) –

English translation 274

is an even greater wonder and marvel than the very miracle of the descent of the manna,

איז נאכמער חידוש ופלא ווי דער עצם נס פון ירידת המן,

English translation 275

for granted, "bread that sustains man's heart" they needed for human sustenance,

ווארום בשלמא "לחם לבב אנוש יסעד" דארף מען האבן צוליב קיום האדם,

English translation 276

therefore the Supreme One drew it down for them,

דערפאר האט עס זיי דער אויבערשטער ממשיך געווען,

English translation 277

but why must they have matters of delight in their eating?

אבער צוליב וואס מוזן זיי האבן דברים של תענוג באכילתם?

English translation 278

Nevertheless, we see that the "manna" includes within itself all human needs,

אעפ״כ זעט מען אז דער "מן" איז כולל אין זיך כל צרכי האדם,

English translation 279

not only the necessary things,

ניט נאר די דברים מוכרחים,

English translation 280

but also matters of delight.

נאר אויך דברים של תענוג.

English translation 281

Furthermore:

נאכמער:

English translation 282

The "manna" included within itself not only all needs of eating

דער "מן" האט אין זיך כולל געווען ניט נאר כל צרכי האכילה

English translation 283

(also matters of delight),

(אויך דברים של תענוג),

English translation 284

but also other needs

נאר אויך אנדערע צרכים

English translation 285

(also –

(אויך –

English translation 286

matters of delight),

דברים של תענוג),

English translation 287

as the Gemara36 says,

ווי די גמרא 36 זאגט,

English translation 288

that "precious stones and pearls descended for Israel together with the manna",

אז "ירדו להם לישראל אבנים טובות ומרגליות עם המן",

English translation 289

and several other matters,

מיט נאך כמה ענינים,

English translation 290

and "precious stones and pearls" are simply not necessary things but matters of wealth and delight,

וואס "אבנים טובות ומרגליות" זיינען בפשטות ניט דברים מוכרחים נאר דברים של עשירות ותענוג,

English translation 291

not connected to eating at all!

ניט פארבונדן מיט אכילה כלל!

English translation 292

From all this we see how the drawing down of the manna included within itself all the needs and matters of man,

זעט מען מכל זה ווי המשכת המן האט אין זיך כולל געווען כל צרכי ועניני האדם,

English translation 293

"it had in it all kinds of delicacies and each Jew would taste whatever he wanted etc.'",

"הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'",

English translation 294

both the necessary things and the matters of delight.

סיי די דברים המוכרחים און סיי די דברים של תענוג.

English translation 295

And based on this there is an additional explanation why specifically from this "manna" remained "a memorial for your generations",

ועפ״ז האט מען א תוספת ביאור פארוואס דוקא פון דעם "מן" איז געבליבן "למשמרת לדורותיכם",

English translation 296

even though the Jews in the desert also had "Miriam's well" and the Clouds of Glory,

אע״פ וואס אידן האבן אין מדבר אויך געהאט "בארה של מרים" און ענני הכבוד,

English translation 297

and furthermore –

ואדרבה –

English translation 298

the Clouds of Glory came even before the "manna"

די ענני הכבוד זיינען געקומען נאך פאר דעם "מן"

English translation 299

(they were immediately after the Exodus from Egypt (on the fifteenth of Nissan),

(זיי זיינען געווען גלייך נאך יצי״מ (בט״ו ניסן),

English translation 300

whereas the descent of the manna began on the sixteenth of Iyar).

משא״כ ירידת המן האט זיך אנגעהויבן בט״ז אייר).

English translation 301

Because specifically the "manna" included within itself all the needs of man

ווייל דוקא דער "מן" איז כולל אין זיך אלע צרכי האדם

English translation 302

(which was not the case with the Clouds of Glory and Miriam's Well),

(וואס דאס איז ניט געווען אין די ענני הכבוד ובארה של מרים),

English translation 303

"it contained every kind of delicacy, and every Jew would taste whatever he wanted, etc.,"

"הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'",

English translation 304

both necessary things and pleasurable things,

הן דברים מוכרחים והן דברים של תענוג,

English translation 305

as above.

כנ״ל.

English translation 306

And based on this, there is also an explanation of why the descent of the manna specifically was in the merit of Moshe Rabbeinu37 –

ועפ״ז האט מען אויך א ביאור פארוואס ירידת המן במיוחד איז געווען בזכות משה רבינו 37 –

English translation 307

even though the Clouds of Glory, which were in the merit of Aharon, and Miriam's Well, which was in the merit of Miriam,38

אע״פ וואס אויך די ענני הכבוד וואס זיינען געווען בזכות אהרן און בארה של מרים וואס איז געווען בזכות מרים 38

English translation 308

(as its name –

(כשמה –

English translation 309

Miriam's Well)

בארה של מרים)

English translation 310

were also in the merit of Moshe,

זיינען אויך געווען בזכות משה,

English translation 311

as we see that after the passing of Aharon and Miriam,

ווי מ׳זעט אז לאחרי הסתלקות אהרן ומרים,

English translation 312

"both of them

"חזרו שניהם

English translation 313

[the Clouds of Glory and the Well]

[ענני הכבוד והבאר]

English translation 314

returned in the merit of Moshe"38,

בזכות משה" 38,

English translation 315

and the reason for this is because even during their lifetimes, this was in the merit of Moshe –

וואס דער טעם לזה איז ווייל אויך בחייהם איז דאס געווען בזכות משה –

English translation 316

For "there is one leader for a generation, and not two leaders for a generation,"39

ווארום "דבר אחד לדור ואין שני דברין לדור" 39,

English translation 317

and all the needs of the people,

און אלע צרכי העם,

English translation 318

"the needs of Your people are many,"40

"מרובין צרכי עמך" 40,

English translation 319

must come to them from that "one leader,"41

דארפן צו זיי אנקומען פון דעם "דבר אחד" 41,

English translation 320

who draws them down from the One Hashem according to the instruction of the one Torah. And in the generation of Moshe –

וואס ער איז זיי ממשיך פון ה׳ אחד ע״פ הוראת התורה אחת. ובדור משה –

English translation 321

he was the "one leader,"

איז ער געווען דער "דבר אחד",

English translation 322

from whom all the influences and effluences had to come to the people.

פון וועמען עס האבן געדארפט קומען אלע השפעות והמשכות דורך עם.

English translation 323

So much so that even meat,

ביז אז אפילו בשר,

English translation 324

regarding which Moshe

וואס משה

English translation 325

(Moshe is truth and his Torah is truth42)

(משה אמת ותורתו אמת 42)

English translation 326

asked "from where do I have meat"43,

האט געפרעגט "מאין לי בשר" 43,

English translation 327

meaning that Moshe truly had no connection with meat –

ד.ה. אז משה האט באמת קיין שייכות ניט מיט בשר –

English translation 328

nevertheless, this too had to come to the Jewish people through him,41

אעפ״כ האט דאס אויך געדארפט אנקומען צו אידן דורך אים 41,

English translation 329

only that this itself could be through intermediaries –

נאר דאס גופא קען זיין ע״י ממוצעים –

English translation 330

the seventy elders,

די שבעים זקנים,

English translation 331

but even they received the power from Moshe Rabbeinu,

אבער אויך זיי באקומען דעם כח פון משה רבינו,

English translation 332

"and I will take of the spirit that is upon you and place it upon them."44

"ואצלתי מן הרוח אשר עליך ושמתי עליהם" 44.

English translation 333

And similarly regarding the Clouds of Glory and Miriam's Well:

ועד״ז בנוגע צו די ענני הכבוד ובארה של מרים:

English translation 334

these influences too had to come to the Jewish people through Moshe Rabbeinu,

אויך די השפעות האבן געדארפט קומען צו אידן דורך משה רבינו,

English translation 335

the "one leader,"

דער "דבר אחד",

English translation 336

but this itself could be through intermediaries,

אבער דאס גופא קען זיין ע״י ממוצעים,

English translation 337

that Moshe chose his brother and sister to be the intermediaries through whom the Clouds of Glory and the Well would come to the Jewish people.

אז משה האט אויסגעקליבן זיין ברודער און שוועסטער אז זיי זאלן זיין די ממוצעים דורך וועלכע עס זאלן אנקומען די ענני הכבוד ובאר צו אידן.

English translation 338

And therefore the descent of the manna was in the merit of Moshe alone

און דערפאר איז ירידת המן געווען בזכות משה אליין

English translation 339

(without intermediaries),

(בלי ממוצעים),

English translation 340

because it includes a multitude of man's needs

ווייל דאס איז כולל א ריבוי צרכי האדם

English translation 341

("it contained every kind of delicacy, and every Jew would taste whatever he wanted, etc.,"

("הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'",

English translation 342

both necessary needs and pleasurable things,

הן צרכים מוכרחים והן דברים של תענוג,

English translation 343

including even "precious stones and pearls" –

ביז אויך "אבנים טובות ומרגליות" –

English translation 344

wealth),

עשירות),

English translation 345

which need to be drawn down to the Jewish people through the "one leader."

וואס זיי דארפן נמשך ווערן צו אידן ע״י דעם "דבר אחד".

English translation 346

From this there is also a lesson for every generation until our generation,

דערפון האט מען אויך א לימוד בכל דור ודור עד דורנו זה,

English translation 347

that each person must know that his livelihood and all his needs, children, life, and sustenance, come through the "one leader of the generation" from the One Hashem. This itself can be drawn down through intermediaries of angels, constellations, and human beings,

אז יעדערער דארף וויסן אז זיין פרנסה וכל צרכיו בבני חיי ומזוני רויחי קומט דורך דעם "דבר אחד לדור" פון ה׳ אחד. דאס גופא קען נמשך ווערן דורך ממוצעים פון מלאכים ומזלות ובני אדם,

English translation 348

but all of this comes through the power of the "one leader of the generation"!

אבער דאס אלץ קומט בכח פון דעם "דבר אחד לדור"!

English translation 349

Furthermore:

נאכמער:

English translation 350

That the "manna" included within itself all the needs of man,

דאס וואס דער "מן" האט אין זיך כולל געווען כל צרכי האדם,

English translation 351

"it contained every kind of delicacy" –

"הי׳ בו מכל מיני מטעמים" –

English translation 352

was not in a manner that a Jew had to come to exertion, toil, prayers, and supplications in order to receive his particular needs,

איז ניט געווען אין אן אופן אז א איד האט געדארפט אנקומען צו א יגיעה וטירחא ותפלות ותחנונים בכדי צו באקומען זיינע צרכים פרטיים,

English translation 353

rather, the "manna" was drawn down from above,

נאר דער "מן" איז נמשך געווארן מלמעלה,

English translation 354

"bread from the heavens"

"לחם מן השמים"

English translation 355

[as explained in many places45 that it did not come through man's service,

[כמבואר בכ״מ 45 אז דאס איז ניט געקומען ע״י עבודת האדם,

English translation 356

therefore it descended together with dew,

דערפאר האט עס יורד געווען צוזאמען מיט טל,

English translation 357

which is also not dependent on man's service,

וואס איז אויך ניט תלוי בעבודת האדם,

English translation 358

unlike "rain" which is dependent on man's service,

ניט ווי "מטר" וואס איז תלוי בעבודת האדם,

English translation 359

as explained46 regarding the matter of "Give ear, O heavens, and I will speak; and let the earth hear the words of my mouth,"47

כמבואר 46 בענין "האזינו השמים ואדברה ותשמע הארץ אמרי פי" 47,

English translation 360

the difference between "my teaching shall drip as the rain"48 and "my speech shall distill as the dew"48]

החילוק בין "יערוף כמטר לקחי" 48 און "תזל כטל אמרתי" 48]

English translation 361

And just as the "manna" was drawn down from above, "it contained every kind of delicacy,"

און ווי דער "מן" איז נמשך געווארן מלמעלה "הי׳ בו מכל מיני מטעמים",

English translation 362

and in a manner that a Jew did not need to pray or perform an action for it,

און אין אן אופן אז א איד האט דערצו ניט געדארפט מתפלל זיין אדער טאן א פעולה,

English translation 363

rather, "every Jew would taste whatever he wanted, etc.,

נאר "הי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו׳,

English translation 364

he would not even say the thing with his mouth, but would think in his heart to say what his soul desired, and the Holy One, blessed be He, would fulfill his will, and he would taste the taste of what he desired"!

אף דבר לא הי׳ אומר בפיו אלא חושב בלבו לומר מה שנפשו מתאוה הי׳ הקב״ה עושה רצונו והי׳ טועם טעם מה שהי" מתאוה"!

English translation 365

That is to say,

דאס הייסט,

English translation 366

that even though the "manna" had already descended below,

אז אע״פ וואס דער "מן" האט שוין יורד געווען למטה,

English translation 367

and even if he had eaten from it,

און אפילו אויב ער האט דערפון געגעסן,

English translation 368

it is through the fact that "he would think in his heart to say what his soul desired, and the Holy One, blessed be He, would fulfill his will, and he would taste the taste of what he desired";

איז דורך דעם וואס "חושב בלבו לומר מה שנפשו מתאוה הי׳ הקב״ה עושה רצונו והי׳ טועם טעם מה שהי׳ מתאוה";

English translation 369

one does not need to bring about that the matter be drawn down from above,

מ׳דארף ניט אנקומען אז דער ענין זאל נמשך ווערן מלמעלה,

English translation 370

even not in the manner of "until49 His word runs swiftly"50,

אפילו ניט באופן פון "עד 49 מהרה ירוץ דברו" 50,

English translation 371

where then one must also bring about that "His word runs swiftly" from another place,

וואס דעמולט דארף מען אויך אנקומען אז עס זאל זיין "מהרה ירוץ דברו" פון אן אנדער ארט,

English translation 372

but here one does not need to bring about anything for this,

משא״כ דא דארף מען דערצו ניט אנקומען,

English translation 373

because the "manna" itself "contained every kind of delicacy,"

ווייל דער "מן" אליין "הי׳ בו מכל מיני מטעמים",

English translation 374

and its revelation depends only on the will of man!

און דער גילוי דערפון איז תלוי נאר אין רצון האדם!

English translation 375

And based on this, we can explain why Aaron's staff lay "as a memorial" together with the "jar of manna"51 –

ועפ״ז יש לבאר פארוואס מטה אהרן איז געלעגן "למשמרת" צוזאמען מיט דער "צנצנת המן" 51 –

English translation 376

Because Aaron's staff also demonstrates an influence from above that takes no time50:

ווייל אויך מטה אהרן באווייזט אויף א המשכה מלמעלה וואס נעמט ניט קיין צייט 50:

English translation 377

Almonds, in the usual way, are indeed "the fruit that is quickest to blossom of all fruits"52,

שקדים ע״ד הרגיל זיינען טאקע "פרי הממהר להפריח מכל הפירות" 52,

English translation 378

But their growing time is nonetheless twenty-one days53,

אבער זמן גידולם איז פארט כ״א יום 53,

English translation 379

Not so with Aaron's staff, where it was revealed that in one day there was "the staff of Aaron blossomed, etc., and brought forth buds, bloomed blossoms, and bore ripe almonds" *53,

משא״כ ביי מטה אהרן האט זיך אויפגעטאן אז ביום אחד איז געווען "פרח מטה אהרן גו׳ ויצא פרח ויצץ ציץ ויגמול שקדים" * 53,

English translation 380

Which demonstrates an influence in the manner of "His word runs very swiftly",

וואס דאס באווייזט אויף א המשכה באופן פון "עד מהרה ירוץ דברו",

English translation 381

Which is the nature of the influence of the Priestly Blessing50.

וואס אזוי איז די המשכה פון ברכת כהנים 50.

English translation 382

But with Aaron's staff, it still took time,

אבער ביי מטה אהרן האט עס פארט גענומען צייט,

English translation 383

Indeed "very swiftly",

טאקע "עד מהרה",

English translation 384

But it had to be "His word runs" from a second place;

אבער עס האט געדארפט זיין "ירוץ דברו" פון א מקום שני;

English translation 385

Not so with the "manna", where the influence to each one of his taste took no time at all,

משא״כ באם "מן" איז די המשכה לכאו״א פון טעם שלו האט ניט געדויערט קיין שום צייט,

English translation 386

Because in the "manna" itself "there were in it all kinds of delicacies",

ווארום אין דעם "מן" עצמו "הי׳ בו מכל מיני מטעמים",

English translation 387

And its revelation depends solely on the will of the person,

און דער גילוי דערפון איז בלויז תלוי אין רצון האדם,

English translation 388

"Each Jew would taste whatever he wanted, etc."!

"הי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'"!

English translation 389

And this "manna",

און אט דער "מן",

English translation 390

"bread from heaven",

"לחם מן השמים",

English translation 391

Which "had in it all kinds of delicacies" –

וואס "הי׳ בו מכל מיני מטעמים" –

English translation 392

Entered into the innermost being of every Jew,

איז אריין אין א פנימיות אין יעדן אידן,

English translation 393

In the manner of eating,

באופן של אכילה,

English translation 394

Blood and flesh like his own flesh,

דם ובשר כבשרו,

English translation 395

For forty years!

במשך ארבעים שנה!

English translation 396

And from this "manna" –

און פון דעם "מן" –

English translation 397

Which includes all of man's needs,

וואס איז כולל כל צרכי האדם,

English translation 398

And "had in it all kinds of delicacies, and each Jew would taste whatever he wanted, etc."

און "הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו'"

English translation 399

(In a manner that one only needs to have a desire and the matter is immediately revealed),

(באופן אז מ׳דארף נאר האבן א רצון ווערט דער ענין גלייך נתגלה),

English translation 400

Both necessary things and pleasurable things –

סיי דברים מוכרחים סיי דברים של תענוג –

English translation 401

It was commanded,

איז אנגעזאגט געווארן,

English translation 402

On Shabbat, the 22nd of Iyar,

בשבת כ״ב אייר,

English translation 403

That they should leave a "jar of manna",

אז מ׳זאל לאזן א "צנצנת המן",

English translation 404

"as a memorial for your generations",

"למשמרת לדורותיכם",

English translation 405

So that Jews in all generations should have a tangible thing that shows them that the Supreme One brings them sustenance,

בכדי אז אידן בכל הדורות זאלן האבן א דבר שבמוחש וואס ווייזט זיי אז דער אויבערשטער איז זיי ממשיך פרנסה,

English translation 406

As mentioned above:

כנ״ל:

English translation 407

All matters of the Torah are eternal,

כל עניני התורה זיינען נצחיים,

English translation 408

"for your generations". But not regarding all matters does it state that from it remains "as a memorial for your generations",

"לדורותיכם". אבער ניט ביי אלע ענינים שטייט אז דערפון בלייבט "למשמרת לדורותיכם",

English translation 409

Because not in all matters does the eternity descend also into the physical world in a revealed way

ווארום ניט אין אלע ענינים קומט אראפ די נצחיות אויך בגלוי אין גשמיות העולם

English translation 410

(There is only eternity in spiritual matters).

(ס׳איז נאר נצחיות ברוחניות הענינים).

English translation 411

But regarding the "manna"

בנוגע אבער צום "מן"

English translation 412

(and others)

(ועוד)

English translation 413

The novelty is that from it remained a "jar of manna" in the physical world "as a memorial for your generations",

איז דער חידוש אז דערפון איז געבליבן א "צנצנת המן" בגשמיות העולם "למשמרת לדורותיכם",

English translation 414

Not only for one generation but "for your generations" in the plural,

ניט נאר אויף איין דור נאר "לדורותיכם" לשון רבים,

English translation 415

For all generations until the end of all generations.

אויף אלע דורות עד סוף כל הדורות.

English translation 416

And it is understood,

ומובן,

English translation 417

That when the eternity of the matter descends also into the physical world,

אז בשעת נצחיות הדבר קומט אראפ אויך אין גשמיות העולם,

English translation 418

It is more powerful and revealed,

איז דאס מער בתוקף ובגלוי,

English translation 419

Because one does not need to resort to faith and memory that it was once so. Not like regarding the Splitting of the Sea,

ווארום מ׳דארף ניט אנקומען צו אמונה וזכרון אז אזוי איז אמאל געווען. ניט ווי בנוגע צו קרי״ס,

English translation 420

for example,

לדוגמא,

English translation 421

Where one must resort to faith that it once happened,

וואו מען דארף אנקומען צו אמונה אז אזוי האט אמאל פאסירט,

English translation 422

But now one does not have a split sea before oneself;

אבער איצטער האט מען ניט פאר זיך א געשפאלטענעם ים;

English translation 423

Not so regarding the manna, which remained "as a memorial for your generations",

משא״כ בנוגע צום מן וואס איז געבליבן "למשמרת לדורותיכם",

English translation 424

One has the "manna" also physically "for your generations",

האט מען דעם "מן" אויך בגשמיות "לדורותיכם",

English translation 425

Until there is a possibility to see it physically

ביז אז ס׳איז דא א מעגלעכקייט דאס צו זען בגשמיות

English translation 426

(As it was in the days of Jeremiah,

(ווי דאס איז געווען בימי ירמיהו,

English translation 427

That "he brought out for them the jar of manna" and he told them "see the word of Hashem, etc., with this your fathers were sustained")!

אז "הוציא להם צנצנת המן" און ער האט זיי געזאגט "ראו דבר ה׳ כו׳ בזה נתפרנסו אבותיכם")!

English translation 428

And when one has the matter in the physical world –

ובשעת מ׳האט דעם ענין בגשמיות העולם –

English translation 429

Even if it is only a "jar of manna"

איז אפילו אויב דאס איז נאר א "צנצנת המן"

English translation 430

(Not the entire influence of the manna as it was in the desert),

(ניט די גאנצע המשכת המן ווי ס׳איז געווען אין מדבר),

English translation 431

It gives power that the entire matter should be drawn down into the physical world.

גיט עס כח אז דער גאנצער ענין זאל נמשך ווערן בגשמיות העולם.

English translation 432

Analogous to what is stated in the Drashot HaRan54 regarding that which they connected several prophecies with physical actions and physical things,

ע״ד ווי עס שטייט אין דרשות הר״ן 54 בנוגע לזה וואס מ׳האט פארבונדן כמה נבואות מיט פעולות גשמיות ודברים גשמיים,

English translation 433

Because through connecting a part of it with the physical world,

ווייל דורך דעם וואס מ׳פארבינדט א חלק מזה מיט גשמיות העולם,

English translation 434

It gives power that the entire prophecy should be fulfilled and drawn down into the physical world.

גיט עס כח אז די גאנצע נבואה זאל נתקיים ונמשך ווערן בגשמיות העולם.

English translation 435

From this it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 436

The reason why from the "manna" there always remained "as a memorial for your generations" –

דער טעם אויף דעם וואס פון דעם "מן" איז אלעמאל געבליבן "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 437

In order to give Jews the power in the physical world to receive sustenance in the manner that it was in the desert through the descent of the manna.

בכדי געבן אידן א כח בגשמיות העולם צו באקומען פרנסה באופן ווי ס׳איז געווען אין מדבר ע״י ירידת המן.

English translation 438

And it was so important that it should remain "mann" "for a keepsake for your generations",

ועד כדי כך איז געווען נוגע אז עס זאל בלייבן "מן" "למשמרת לדורותיכם",

English translation 439

that because of this the G‑dly nature of the "mann" was changed,

אז צוליב דעם האט מען משנה געווען דעם טבע אלקי פון "מן",

English translation 440

so that instead of it lasting only one day

אז אנשטאט דעם וואס דאס זאל זיך האלטן נאר א טאג

English translation 441

(or on the sixth day –

(אדער ביום הששי –

English translation 442

two days)

צוויי טעג)

English translation 443

and afterwards it becomes a harmful thing etc.,

און דערנאך ווערט עס א דבר המזיק כו׳,

English translation 444

there was a miracle and it lasted "for your generations";

איז געווען א נס און דאס האט זיך געהאלטן "לדורותיכם";

English translation 445

or in another manner

אדער באופן אחר

English translation 446

(and this seems more likely,

(און אזוי איז יותר נראה,

English translation 447

since the omer of "mann" "for a keepsake for your generations" was taken from the "mann" that had already descended below,

וויבאלד אז דער עומר "מן" "למשמרת לדורותיכם" איז גענומען געווארן פון דעם "מן" שכבר ירד למטה,

English translation 448

i.e. from the "mann" whose G‑dly nature is to last one day),

ד.ה. פון דעם "מן" וואס זיין טבע אלקי איז זיך צו האלטן א טאג),

English translation 449

that the Supreme One removed the innovation that caused the "mann" to last only one day,

אז דער אויבערשטער האט אראפגענומען דעם חידוש וואס האט גע׳פועל׳ט אז דער "מן" זאל זיך האלטן נאר א טאג,

English translation 450

and consequently –

ובמילא –

English translation 451

it remains "for your generations".

בלייבט עס "לדורותיכם".

English translation 452

From this is understood the lesson for all generations from the "mann" that is "for a keepsake for your generations",

איז דערפון מובן דער לימוד לכל הדורות פון דעם "מן" וואס איז "למשמרת לדורותיכם",

English translation 453

and especially when one stands on Shabbat 22 Iyar when it was commanded that it should be "for a keepsake for your generations" –

ובפרט ווען מ׳שטייט אין שבת כ״ב אייר ווען מ׳האט אנגעזאגט אז עס זאל זיין "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 454

that every Jew has the power to receive –

אז יעדער איך האט בכח צו באקומען –

English translation 455

through the "one thing for the generation" –

דורך דעם "דבר אחד לדור" –

English translation 456

his livelihood and all his needs in children, life, and sustenance in abundance in the manner of "bread from heaven",

זיין פרנסה און אלע זיינע צרכים בבני חיי ומזוני רויחי באופן פון "לחם מן השמים",

English translation 457

both the things necessary for human existence,

סיי די דברים מוכרחים לקיום האדם,

English translation 458

and also pleasurable things,

און סיי דברים של תענוג,

English translation 459

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 460

One receives all matters that one merely wants to have

מ׳באקומט אלע ענינים וואס מ׳וויל נאר האבן

English translation 461

("it contained all kinds of delicacies and each Jew tasted whatever he wanted etc.,

("הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו׳,

English translation 462

he would not even say it with his mouth but would think in his heart to say what his soul desired, the Holy One, blessed be He, would fulfill His will and he would taste the taste of what he desired"),

אף דבר לא הי׳ אומר בפיו אלא חושב בלבו לומר מה שנפשו מתאוה הי׳ הקב״ה עושה רצונו והי׳ טועם טעם מה שהי׳ מתאוה"),

English translation 463

and one does not need to wait for this until it is drawn down from above,

און מ׳דארף אויף דעם ניט ווארטן ביז דאס וועט נמשך ווערן מלמעלה,

English translation 464

rather one already has it here below,

נאר מ׳האט עס שוין דא למטה,

English translation 465

one only needs to reveal it through wanting it with truth,

מ׳דארף עס נאר מגלה זיין דורך דעם וואס מ׳וועט עס וועלן מיט אן אמת,

English translation 466

for the true will of a Jew is the will of the Creator

וואס רצונו האמיתי פון א אידן איז דאך רצון הבורא

English translation 467

(as per the ruling of the Rambam55)!

(כפס״ד הרמב״ם 55)!

English translation 468

Which also includes –

וואס דאס איז כולל אויך –

English translation 469

the matter of "dependent on time" –

דעם ענין שהזמן גרמא –

English translation 470

that when a Jew wants it to be "end of exile" and "Moshiach now" –

אז בשעת א איך וויל עס זאל זיין "דאלאי גלות" און "משיח נאו" –

English translation 471

a Jew only needs to want it with truth,

דארף א איך דאס נאר וועלן מיט אן אמת,

English translation 472

it becomes immediately actual without any delay of time

ווערט אזוי גלייך בפועל בלי שום עיכוב זמן

English translation 473

(one does not even need to wait "until His word runs swiftly"),

(מ׳דארף אפילו ניט ווארטן "עד מהרה ירוץ דברו"),

English translation 474

because the matter is already here below,

ווארום דער ענין איז שוין דא למטה,

English translation 475

a Jew only needs to reveal it!

א איד דארף עס נאר מגלה זיין!

English translation 476

And even when one finds oneself in the time of exile,

און אפילו ווען מ׳געפינט זיך אין זמן הגלות,

English translation 477

all the more so after the time of the First Temple when the "jar of mann" was hidden

עאכו״כ לאחרי זמן בית ראשון ווען מ׳האט גונז געווען דעם "צנצנת המן"

English translation 478

(together with the other things56),

(צוזאמען מיט די אנדערע דברים 56),

English translation 479

and one does not see it openly

און מ׳זעט עס ניט בגלוי

English translation 480

(not as it was in the days of Yirmeyahu and the like),

(ניט ווי ס׳איז געווען בימי ירמיהו וכיו״ב),

English translation 481

rather one must come to faith that the hidden "jar of mann" exists somewhere in reality –

נאר מ׳דארף אנקומען צו אמונה אז ס׳איז ערגעץ-וואו דא במציאות די "צנצנת המן" הגנוזה –

English translation 482

One must know, however,

דארף מען אבער וויסן,

English translation 483

since it is a command in the Torah that the "mann" must remain "for a keepsake for your generations",

וויבאלד אז ס׳איז א ציווי בתורה אז דער "מן" דארף בלייבן "למשמרת לדורותיכם",

English translation 484

the "jar of mann" also exists now in the physical world

געפינט זיך אויך איצטער בגשמיות העולם די "צנצנת המן"

English translation 485

(just as it was after the cessation of the mann at the end of the forty years when the Jews entered an inhabited land),

(פונקט ווי ס׳איז געווען לאחרי הפסקת המן בסוף הארבעים שנה ווען אידן זיינען אריין אין ארץ נושבת),

English translation 486

and this gives power in the physical world that everyone should receive all his livelihood and all his needs in the manner of "bread from heaven",

און דאס גיט כח בגשמיות העולם אז יעדערער זאל באקומען כל פרנסתו וכל צרכיו באופן פון "לחם מן השמים",

English translation 487

and its revelation depends only on his true will.

און דער גילוי דערפון איז נאר תלוי ברצונו האמיתי.

English translation 488

On the contrary:

ואדרבה:

English translation 489

Since now one cannot see openly the "jar of mann" that is "for a keepsake for your generations" –

וויבאלד אז איצטער קען מען ניט זען בגלוי די "צנצנת המן" וואס איז "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 490

this should all the more hasten the time when the Torah command of "for a keepsake for your generations" will be fulfilled openly –

דארף דאס נאכמער ממהר זיין דעם זמן ווען עס זאל מקויים ווערן דער ציווי בתורה פון "למשמרת לדורותיכם" בגלוי –

English translation 491

with the coming of Moshiach our righteousness,

בביאת משיח צדקנו,

English translation 492

may he come and redeem us and lead us upright to our land,

יבוא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו,

English translation 493

And in the manner of "and I will lead you upright" –

ובאופן פון "ואולך אתכם קוממיות" –

English translation 494

"with an erect posture"

"בקומה זקופה"

English translation 495

(as it says in our parshah57),

(ווי עס שטייט בפרשתנו 57),

English translation 496

in the manner of "and the children of Israel went out with a high hand"58 as it was "as in the days of your going out of the land of Egypt"59,

ע״ד "ובני ישראל יוצאים ביד רמה" 58 ווי ס׳איז געווען "כימי צאתך מארץ מצרים" 59,

English translation 497

by means of Moshe Rabbeinu,

ע״י משה רבינו,

English translation 498

the first redeemer is the final redeemer60,

גואל ראשון הוא גואל אחרון 60,

English translation 499

who is the "one thing" that provides Jews with all their needs,

וואס ער איז דער "דבר אחד" וואס שטעלט צו אידן כל צרכיהם,

English translation 500

and he is the one who commanded that the mann should remain "for a keepsake for your generations",

און ער איז דער וואס האט אנגעזאגט דעם ציווי אז דער מן זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם",

English translation 501

just as he transmitted to Jews the entire Torah,

פונקט ווי ער האט איבערגעגעבן אידן כל התורה כולה,

English translation 502

"Moshe received the Torah from Sinai and transmitted it to Yehoshua etc."61 and from this it came to all the children of Israel until the end of all generations,

"משה קיבל תורה מסיני ומסרה ליהושע כו'" 61 און דערפון איז דאס אנגעקומען לכל בני ישראל עד סוף כל הדורות,

English translation 503

so too regarding the "final redeemer" from this final exile.

אזוי איז אויך בנוגע צו "גואל אחרון" פון גלות זה האחרון.

English translation 504

For this one only needs, in the language of my revered father-in-law, the Rebbe 62 –

דערביי דארף מען נאר האבן בלשון כ״ק מו״ח אדמו״ר 62 –

English translation 505

that one should fasten the buttons of the priestly garments,

אז מ׳זאל צופוצן די קנעפלעך פון די בגדי שרד,

English translation 506

of the uniform of "the legions of Hashem",

פון דעם מונדיר פון "צבאות ה'",

English translation 507

i.e., one only needs that the revealed will of Jews should be according to the will of the Creator,

ד.ה. מ׳דארף נאר האבן אז דער רצון גלוי פון אידן זאל זיין כרצון הבורא,

English translation 508

for the will of the Creator is that the redemption should already come,

וואס רצון הבורא איז אז עס זאל שוין קומען די גאולה,

English translation 509

and as long as it does not come, He mourns, as it were, over the exile 63.

וכל זמן זי קומט ניט איז ער מתאבל כביכול אויף דעם גלות 63.

English translation 510

And when Jews have the revealed will for the redemption,

ובשעת אידן האבן דעם רצון גלוי צו דער גאולה,

English translation 511

it is immediately fulfilled

ווערט עס גלייך מקויים

English translation 512

(as it was regarding the "manna",

(אזוי ווי ס׳איז געווען באם "מן",

English translation 513

as above),

כנ״ל),

English translation 514

and "all the legions of Hashem" go out from exile,

און "כל צבאות ה'" גייען ארויס פון גלות,

English translation 515

"as in the days of your going out from the land of Egypt",

"כימי צאתך מארמ״צ",

English translation 516

when Jews are called for the first time "the legions of Hashem",

וואס דעמולט ווערן אידן אנגערופן דעם ערשטן מאל "צבאות ה'",

English translation 517

that "all the legions of Hashem went out from the land of Egypt" 64,

אז "יצאו כל צבאות ה' מארץ מצרים" 64,

English translation 518

and "with a high hand",

ו"ביד רמה",

English translation 519

and everyone goes into our holy land,

און מ׳גייט אלע אין ארצנו הקדושה,

English translation 520

"a land which the eyes of Hashem your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year" 65,

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 65,

English translation 521

and "Hashem your God will enlarge your border" 66,

און "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 66,

English translation 522

immediately, speedily in our days.

בעגלא דידן ממש.

English translation 523

The content of the 22nd of Iyar –

דער תוכן פון כ״ב אייר –

English translation 524

the first Shabbat of the descent of the manna,

שבת הראשונה לירידת המן,

English translation 525

concerning which it is written "See that Hashem has given you the Shabbat",

אויף וועלכער עס שטייט "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת",

English translation 526

and when it was commanded that the manna

און ווען ס׳איז אנגעזאגט געווארן אז דער מן

English translation 527

(which includes all the needs of man)

(וואס איז כולל כל צרכי האדם)

English translation 528

should remain "as a keepsake for your generations" –

זאל בלייבן "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 529

it also has a connection to that which the Shabbat

האט אויך א שייכות דערמיט וואס דער שבת

English translation 530

(the 22nd of Iyar)

(כ״ב אייר)

English translation 531

is the Shabbat after Lag BaOmer, the day of the hillula of Rabbi Shimon bar Yochai,

איז דער שבת נאך ל״ג בעומר דער יום הילולא דרשב״י,

English translation 532

when the "Vayechulu" 67 of the weekdays preceding it occurs,

ווען עס ווערט דער "ויכולו" 67 פון די ימי השבוע שלפניו,

English translation 533

all the more so of a special day within it,

עאכו״כ פון א יום מיוחד שבו,

English translation 534

Lag BaOmer.

ל״ג בעומר.

English translation 535

And prefacing an additional explanation in the content of the concept of the 22nd of Iyar –

ובהקדים א תוספת ביאור אין דעם תוכן הענין פון כ״ב אייר –

English translation 536

the concept of the manna and its connection to Shabbat:

דער ענין המן ושייכותו לשבת:

English translation 537

It is explained in Torah Or 68

ס׳איז מבואר בתורה אור 68

English translation 538

(and in many places)

(ובכ״מ)

English translation 539

that manna and Shabbat are one level. Therefore the manna did not descend on Shabbat

אז מן און שבת זיינען איין בחינה. דערפאר לא ירד המן בשבת

English translation 540

("See that Hashem has given you the Shabbat" and therefore the manna will not descend on Shabbat,

("ראו כי ה׳ נתן לכם השבת" און דערפאר וועט דער מן ניט יורד זיין בשבת,

English translation 541

rather on Shabbat one will eat from the "bread of two days" on the sixth day),

נאר בשבת וועט מען עסן פון "לחם יומיים" ביום הששי),

English translation 542

because manna is an inner drawing down from above

ווייל מן איז א המשכה פנימית מלמעלה

English translation 543

(not like other influences which are from the aspect of externality),

(ניט ווי שאר ההשפעות וואס זיינען מבחי׳ חיצונית),

English translation 544

therefore it cannot descend below on Shabbat when there is an ascent in the aspect of the inwardness of the worlds. But for this reason, only the descent of the manna below did not occur on Shabbat,

דערפאר קען עס ניט יורד זיין למטה בשבת ווען עס ווערט אן עלי׳ בבחי׳ פנימיות העולמות. אבער מטעם זה איז נאר ירידת המן למטה ניט געווען בשבת,

English translation 545

but its drawing down above came specifically on Shabbat,

אבער זיין המשכה למעלה איז געקומען דוקא בשבת,

English translation 546

as it states in the Zohar 69:

ווי עס שטייט אין זהר 69:

English translation 547

"And all six days are blessed

"וכל שיתא יומין מתברכאן

English translation 548

(with manna)

(במן)

English translation 549

from the seventh day".

מיומא שביעאה".

English translation 550

The concept in the service of man 70:

דער ענין בעבודת האדם 70:

English translation 551

The difference between "bread from heaven" (manna)

דער חילוק צווישן "לחם מן השמים" (מן)

English translation 552

and Shabbat and "bread from the earth" and weekday is:

ושבת און "לחם מן הארץ" וחול איז:

English translation 553

"bread from heaven" and Shabbat refer to the service that is above the world,

"לחם מן השמים" און שבת גייט אויף דער עבודה שלמעלה מן העולם,

English translation 554

where the nature of the world and weekday labors are not heard,

וואס דארטן הערט זיך ניט אָן טבע העולם ועובדין דחול,

English translation 555

rather Divinity is heard,

נאר עס הערט זיך אלקות,

English translation 556

as the influences come from the Supernal One:

ווי די השפעות קומען פון דעם אויבערשטן:

English translation 557

in contrast, "bread from the earth" and weekday is the service in the world,

משא״כ "לחם מן הארץ" און חול איז די עבודה בעולם,

English translation 558

in weekday labors,

בעובדין דחול,

English translation 559

where all influences become clothed in garments of nature.

וואו אלע השפעות ווערן נתלבש בלבושי הטבע.

English translation 560

And in the order of service, one must begin from "bread from heaven" and Shabbat,

ובסדר העבודה דארף מען אנהויבן פון "לחם מן השמים" ושבת,

English translation 561

that one stands above all matters of the world of the six days of action:

אז מ׳שטייט העכער פאר כל עניני העולם פון ששת ימי המעשה:

English translation 562

but the intention is,

אבער די כוונה איז,

English translation 563

that from there one should draw it down into the service in the world in weekday labors,

אז פון דארטן זאל מען עס ממשיך זיין אין דער עבודה בעולם בעובדין דחול,

English translation 564

that there too it should be heard openly that all influences and all needs of man come from the Supernal One

אז אויך דארטן זאל זיך אנהערן בגלוי ווי אלע השפעות וכל צרכי האדם קומען פון דעם אויבערשטן

English translation 565

("bread from heaven"),

("לחם מן השמים"),

English translation 566

and this is the purpose and intention of the service in the world in weekday labors –

וואס דאס איז דער תכלית וכוונה פון דער עבודה בעולם בעובדין דחול –

English translation 567

that there the concept of "Shabbat" should be heard.

אז דארטן זאל זיך הערן דער ענין פון "שבת".

English translation 568

And in the manner as discussed 71

וע״ד ווי גערעדט 71

English translation 569

(regarding what is stated at the beginning of Parshat Behar),

(בנוגע מ״ש בריש פ׳ בהר),

English translation 570

that first and foremost one says that the intention and purpose is "and the land shall rest a Shabbat for Hashem",

אז לכל לראש זאגט מען אז די כוונה ותכלית איז "ושבתה הארץ שבת לה'",

English translation 571

and the intention is that one should then draw it down into the service of "six years you shall sow etc.",

און די כוונה איז אז מ׳זאל עס דערנאך ממשיך זיין אין דער עבודה פון "שש שנים תזרע גו'",

English translation 572

that in the weekday labors the purpose should be heard –

אז אין די עובדין דחול זאל זיך הערן דער תכלית –

English translation 573

the concept of Shabbat.

ענין השבת.

English translation 574

And based on this, the content of the 22nd of Iyar is understood –

ועפ״ז איז מובן דער תוכן פון כ״ב אייר –

English translation 575

the first Shabbat of the descent of the manna:

שבת הראשונה לירידת המן:

English translation 576

Regarding this Shabbat it is written "See that Hashem has given you the Shabbat",

אויף דעם שבת שטייט "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת",

English translation 577

"See with your eyes etc." –

"ראו בעיניכם כו'" –

English translation 578

because the service in the aspect of Shabbat

ווארום די עבודה בבחי׳ שבת

English translation 579

(the aspect of "bread from heaven")

(בחי׳ "לחם מן השמים")

English translation 580

is in a manner of seeing,

איז באופן של ראי׳,

English translation 581

there Divinity stands revealed,

דארטן שטייט אלקות בגלוי,

English translation 582

until the ultimate certainty. And the intention is,

ביז בתכלית ההתאמתות. און די כוונה איז,

English translation 583

to draw down the seeing into the service in weekday labors,

צו ממשיך זיין די ראי׳ אין דער עבודה בעובדין דחול,

English translation 584

"bread from the earth",

"לחם מן הארץ",

English translation 585

that there too the revelation in a manner of seeing from the aspect of Shabbat should be heard.

אז אויך דארטן זאל זיך אנהערן דער גילוי באופן של ראי׳ פון בחי׳ שבת.

English translation 586

And therefore it was then announced that from this "bread from heaven" there should remain a "jar of manna,"

און דערפאר איז דעמולט אנגעזאגט געווארן אז פון דעם "לחם מן השמים" זאל בלייבן א "צנצנת המן",

English translation 587

"as a keepsake for your generations,"

"למשמרת לדורותיכם",

English translation 588

so that even when the descent of the manna will cease

אז אויך ווען ירידת המן וועט נפסק ווערן

English translation 589

(after their entry into the land),

(לאחרי כניסתם לארץ),

English translation 590

they should have the power to continue in the service of "bread from the land" the revelation

זאל מען האבן בכח צו ממשיך זיין אין דער עבודה פון "לחם מן הארץ" דעם גילוי

English translation 591

(in a manner of sight)

(באופן של ראי׳)

English translation 592

that all influences and needs of man truly come in a manner of "bread from heaven,"

אז אלע השפעות וצרכי האדם קומען באמת אין אן אופן פון "לחם מן השמים",

English translation 593

in a manner that one has all needs. One only needs to have a revealed and true desire for this,

אין אן אופן אז מ׳האט אלע צרכים. מ׳דארף נאר האבן א רצון גלוי ואמיתי לזה,

English translation 594

one immediately receives the matter

באקומט מען גלייך דעם ענין

English translation 595

("it contained all kinds of delicacies and every Jew tasted whatever he wanted, etc.,

("הי׳ בו מכל מיני מטעמים והי׳ כל אחד מישראל טועם כל מה שהי׳ רוצה כו׳,

English translation 596

he would not say anything with his mouth but would think in his heart to say what his soul desired, the Holy One, blessed be He, would do His will and he would taste the flavor of what he desired"),

אף דבר לא הי׳ אומר בפיו אלא חושב בלבו לומר מה שנפשו מתאוה הי׳ הקב״ה עושה רצונו והי׳ טועם טעם מה שהי׳ מתאוה"),

English translation 597

as explained above at length.

כנ״ל בארוכה.

English translation 598

And based on this, the order of the portions of Parshat Beshalach and Parshat Yitro is also understood:

ועפ״ז איז אויך מובן דער סדר הפרשיות פון פ׳ בשלח ופ׳ יתרו:

English translation 599

As an introduction to the Giving of the Torah

אלס הקדמה צו מתן תורה

English translation 600

(in Parshat Yitro)

(בפ׳ יתרו)

English translation 601

one needs the matter of manna,

דארף מען האבן דעם ענין פון מן,

English translation 602

as the words of our Sages72 "The Torah was not given to be expounded except to the eaters of manna,"

כדברי חז״ל 72 "לא ניתנה התורה לדרוש אלא לאוכלי המן",

English translation 603

and in service –

ובעבודה –

English translation 604

"derech eretz precedes Torah"73,

"דרך ארץ קדמה לתורה" 73,

English translation 605

and manna is the matter of derech eretz.

וואס מן איז דער ענין פון דרך ארץ.

English translation 606

That is, the introduction that all influences come in a manner of "bread from heaven,"

ד.ה. די הקדמה אז אלע השפעות קומען באופן פון "לחם מן השמים",

English translation 607

and this gives the power that afterwards the matter of the Giving of the Torah can be,

און דאס גיט דעם כח אז דערנאך זאל קענען זיין דער ענין פון מתן תורה,

English translation 608

the giving of the Torah below,

נתינת התורה למטה,

English translation 609

in order to engage in the world and mundane matters

בכדי צו אויפטאן אין עולם ועובדין דחול

English translation 610

("bread from the land"),

("לחם מן הארץ"),

English translation 611

and there to draw down and reveal the matter of Shabbat and "bread from heaven."

און דארטן ממשיך ומגלה זיין דעם ענין פון שבת און "לחם מן השמים".

English translation 612

Based on this, one will understand its connection with the Shabbat after Lag BaOmer

עפ״ז וועט מען פארשטיין די שייכות דערפון מיט דעם שבת נאך ל״ג בעומר

English translation 613

(when the "Vayechulu" of all matters of Lag BaOmer occurs),

(ווען עס ווערט דער "ויכולו" פון כל עניני ל״ג בעומר),

English translation 614

the day of the hillula of Rabbi Shimon bar Yochai.

יום הילולא דרשב״י.

English translation 615

And with the introduction,

ובהקדים,

English translation 616

that the content of the entirety of the matter of drawing down the manna in a manner of "as a keepsake for your generations" –

אז דער תוכן פון כללות ענין המשכת המן באופן פון "למשמרת לדורותיכם" –

English translation 617

was the matter of Rabbi Shimon bar Yochai:

איז געווען ענינו פון רשב״י:

English translation 618

Rabbi Shimon bar Yochai drew down for the people of his generation and for Jews in all generations their needs

רשב״י האט ממשיך געווען צו אנשי דורו און צו אידן בכל הדורות זייערע צרכים

English translation 619

(the matter of "manna" which includes in itself all needs),

(דער ענין פון "מן" וואס איז כולל אין זיך כל הצרכים),

English translation 620

as will be explained,

כדלקמן,

English translation 621

similar to how Moshe Rabbeinu drew down "manna,"

בדוגמת ווי משה רבינו האט ממשיך געווען "מן",

English translation 622

which includes all needs,

וואס איז כולל כל הצרכים,

English translation 623

for the people of his generation.

צו אנשי דורו.

English translation 624

Until that Rabbi Shimon bar Yochai draws down the most essential need of Jews –

ביז אז רשב״י איז ממשיך דעם צורך הכי עיקרי פון אידן –

English translation 625

the true and complete redemption,

די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 626

as it is stated in the Zohar74,

כדאיתא בזהר 74,

English translation 627

that "with this composition of yours, which is the book of the Zohar, etc., they will go out from exile with mercy"75,

אז "בהאי חיבורא דילך דאיהו ספר הזהר כו׳ יפקון בי׳ מן גלותא ברחמים" 75,

English translation 628

that is, that Rabbi Shimon bar Yochai

ד. ה. אז רשב״י

English translation 629

(your composition)

(חיבורא דילך)

English translation 630

brings about the redemption of every Jew and of all Jews,

טוט אויף די גאולה פון יעדער איד און פון אלע אידן,

English translation 631

for the redemption is for all Jews without exception,

ווארום די גאולה איז דאך פאר אלע אידן אן אויסנאם,

English translation 632

"with our young and with our old, with our sons and with our daughters."

"בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו".

English translation 633

And since Rabbi Shimon bar Yochai draws down for Jews their needs

און וויבאלד אז רשב״י איז ממשיך צו אידן זייערע צרכים

English translation 634

(until the most essential need,

(ביז דער צורך הכי עיקרי,

English translation 635

the redemption),

די גאולה),

English translation 636

therefore all matters of Rabbi Shimon bar Yochai are relevant to all Jews –

דערפאר זיינען אלע ענינים פון רשב״י שייך צו אלע אידן –

English translation 637

both his teachings,

סיי זיינע תורות,

English translation 638

in the revealed part of Torah and in the inner dimension of Torah,

בנגלה דתורה ובפנימיות התורה,

English translation 639

and also his conduct.

און סיי זיינע הנהגות.

English translation 640

Therefore Rabbi Shimon bar Yochai requested76 that on Lag BaOmer,

וואס דערפאר האט רשב״י געבעטן 76 אז בל״ג בעומר,

English translation 641

"the day of his joy,"

"יום שמחתו",

English translation 642

all Jews should stand in joy –

זאלן אלע אידן שטיין בשמחה –

English translation 643

for the matter of Rabbi Shimon bar Yochai

ווארום ענינו של רשב״י

English translation 644

(and his joy)

(ושמחתו)

English translation 645

is relevant to all Jews.

איז שייך צו אלע אידן.

English translation 646

As we see in practice,

ווי מ׳זעט בפועל,

English translation 647

that all Jews –

אז אלע אידן –

English translation 648

not only kabbalists and unique individuals –

ניט נאר מקובלים און יחידי סגולה –

English translation 649

until this very day have accepted the teachings and conduct of Rabbi Shimon bar Yochai

עד היום הזה האבן אנגענומען די תורות והנהגות פון רשב״י

English translation 650

(even if they do not yet know that Rabbi Shimon bar Yochai is the source for the matter).

(אפילו אויב זיי ווייסן נאך ניט אז רשב״י איז דער מקור אויף דעם ענין).

English translation 651

Beginning with his conduct in the matter of love of Israel,

אנהויבנדיק פון זיינע הנהגות אין דעם ענין פון אהבת ישראל,

English translation 652

and of providing Jews with all their needs

און פון צושטעלן אידן כל צרכיהם

English translation 653

(as above):

(כנ״ל):

English translation 654

The attributes of Rabbi Shimon bar Yochai are "terumot from the terumot of the attributes of Rabbi Akiva"77. And Rabbi Akiva said78 "You shall love your fellow as yourself"79 –

מדותיו של רשב״י זיינען "תרומות מתרומות מדותיו של רע״ק" 77. וואס רבי עקיבא האט געזאגט 78 "ואהבת לרעך כמוך" 79 –

English translation 655

"this is a great principle in the Torah."

"זה כלל גדול בתורה".

English translation 656

Until that this did not remain only as a matter in Torah,

ביז אז דאס איז ניט נאר אזוי געבליבן אלס אן ענין אין תורה,

English translation 657

but this also descended into the actual conduct of Rabbi Shimon bar Yochai:

נאר דאס איז אזוי אויך אראפ אין הנהגת רשב״י בפועל:

English translation 658

Immediately upon leaving the cave he inquired "Is there something that needs to be rectified, etc."80,

גלייך ארויסגייענדיק פון דער מערה האט ער זיך נאכגעפרעגט "איכא מילתא דבעי לתקוני כו'" 80,

English translation 659

and he occupied himself,

און האט זיך פארנומען,

English translation 660

and in practice,

ובפועל,

English translation 661

with a matter of love of Israel.

מיט אן ענין פון אהבת ישראל.

English translation 662

And this is indeed a great wonder:

וואס דאס איז דאך א חידוש גדול:

English translation 663

Rabbi Shimon bar Yochai was one whose "Torah was his craft"81,

בא רשב״י איז געווען "תורתו אומנותו" 81,

English translation 664

and particularly after his departure from the cave,

ובפרט לאחרי יציאתו מהמערה,

English translation 665

when he was elevated in his study of Torah,

וואס דעמולט איז ער נתעלה געווארן בלימוד תורתו,

English translation 666

to an elevation beyond measure,

ביז אן עילוי שלא בערך,

English translation 667

as it states in the Gemara82:

ווי עס שטייט אין גמרא 82:

English translation 668

"Fortunate are you that you saw me thus

"אשריך שראיתני בכך

English translation 669

(in the state after the suffering of the cave),

(במצב שלאחרי צער המערה),

English translation 670

for had you not seen me thus, you would not have found me thus,

שאילמלא ראיתני בכך לא מצאת בי כך,

English translation 671

for initially, when Rabbi Shimon bar Yochai would raise a difficulty,

דמעיקרא כי הוה מקשי רשב״י קושיא,

English translation 672

Rabbi Pinchas ben Yair would resolve it with twelve resolutions,

הוה מפרק לי׳ ר׳ פנחס בן יאיר תריסר פירוקי,

English translation 673

at the end,

לסוף,

English translation 674

when Rabbi Shimon bar Yochai would raise a difficulty,

כי הוה מקשי רפב״י קושיא,

English translation 675

Rabbi Shimon bar Yochai would resolve it with twenty-four resolutions" –

הוה מפרק לי׳ רשב״י כ״ד פירוקי" –

English translation 676

that is, that he was elevated with an elevation beyond measure,

ד.ה. אז ער איז נתעלה געווארן בעילוי שלא בערך,

English translation 677

so that from one who raises difficulties he became one who offers resolutions, corresponding to and in the manner of the matter of Rabbi Shimon bar Yochai in the study of the inner dimension of the Torah,

אז פון א מקשה קושיות איז ער געווארן א מתרץ תירוצים בהתאם ובדוגמת ענינו של רשב״י בלימוד פנימיות התורה,

English translation 678

where "there is no difficulty, etc.",

וואס "לית תמן לא קשיא כו'",

English translation 679

as brought in the Ra'aya Mehemna83,

כדאיתא ברע״מ 83,

English translation 680

cited and explained in Iggeret HaKodesh84),

הובא ונתבאר באגה״ק 84),

English translation 681

and in this itself –

ובזה גופא –

English translation 682

twenty-four resolutions,

כ״ד פירוקי,

English translation 683

twice as many as the twelve resolutions of Rabbi Pinchas ben Yair!

צוויי מאל אזויפיל ווי די י״ב פירוקי פון רפב״י!

English translation 684

Now, since Rabbi Shimon bar Yochai was one whose "Torah was his craft",

איז וויבאלד אז בא רשב״י איז געווען "תורתו אומנותו",

English translation 685

and particularly after his departure from the cave –

ובפרט לאחרי יציאתו מהמערה –

English translation 686

it would have been fitting that first and foremost he occupy himself with the study of Torah;

האט געפאסט אז לכל לראש ובעיקר זאל ער זיך פארנעמען מיט לימוד התורה;

English translation 687

but what do we see in practice,

וואס זעט מען בפועל,

English translation 688

that the first thing he did upon leaving the cave –

אז די ערשטע זאך וואס ער האט געטאן ארויסגייענדיק פון מערה –

English translation 689

was an action in actual deed of love of Israel!

איז א פעולה בעשי׳ בפועל פון אהבת ישראל!

English translation 690

For "study85 is greater

ווארום "תלמוד 85 גדול

English translation 691

(or "great is study"86),

(אדער "גדול לימוד" 86),

English translation 692

for study leads to action":

שהתלמוד מביא לידי מעשה":

English translation 693

Rabbi Akiva

רבי עקיבא

English translation 694

(the teacher of Rabbi Shimon bar Yochai)

(רבו של רשב״י)

English translation 695

says that "study is greater",

זאגט אז "תלמוד גדול",

English translation 696

but afterwards "they counted and concluded87

אבער דערנאך איז "נמנו וגמרו 87

English translation 697

[and it is noteworthy,

[ולהעיר,

English translation 698

regarding the connection to our parshah (Parshat Bechukotai) and the following parshah (Parshat Bamidbar),

מהשייכות צו פרשתנו (פ׳ בחוקותי) ולפ׳ הבאה (פ׳ במדבר),

English translation 699

which we will read in about an hour during the Minchah prayer:

וואס מ׳גייט לייענען אין אַ פֿאָר שעה ארום בתפלת מנחה:

English translation 700

"They counted" is the matter of counting, which is discussed in Parshat Bamidbar,

"נמנו" איז ענין המנין. וואס וועגן דעם רעדט זיך בפ׳ במדבר,

English translation 701

the counting of the children of Israel;

מנין בני ישראל;

English translation 702

and "concluded" –

און "גמרו" –

English translation 703

in the manner of "go and learn" which is stated regarding love of Israel ("and the other, its explanation is go and learn"88),

ע״ד "זיל גמור" וואס שטייט ביי אהבת ישראל ("ואידך פירושה הוא זיל גמור" 88),

English translation 704

where "go" is an expression of walking,

וואס "זיל" איז לשון הליכה,

English translation 705

in the manner of "you shall walk in My statutes"]

ע״ד "בחוקותי תלכו"]

English translation 706

study is greater, for study leads to action",

תלמוד גדול שהתלמוד מביא לידי מעשה",

English translation 707

as is explained in many places,

ווי מ׳איז מבאר בכ״מ,

English translation 708

that study is greater because it leads to action,

אז תלמוד גדול מצד דעם וואס דאס איז מביא לידי מעשה,

English translation 709

which is greater than study itself,

וואס איז גרעסער פאר תלמוד מצ״ע,

English translation 710

as the halachah will be in the future that "action is great"89.

ווי די הלכה וועט זיין לע״ל אז "מעשה גדול" 89.

English translation 711

Therefore, Rabbi Shimon bar Yochai did not only have the quality of Torah and study,

דעריבער איז בא רשב״י ניט בלויז געווען די מעלה פון תורה ותלמוד,

English translation 712

even not in the matter of love of Israel,

אפילו ניט אין דעם ענין פון אהבת ישראל,

English translation 713

but he brought it down into actual deed,

נאר ער האט דאס אראפגעבראכט אין מעשה בפועל,

English translation 714

in his conduct upon leaving the cave.

בהנהגתו ארויסגייענדיק פון די מערה.

English translation 715

And similarly we also see how Rabbi Shimon bar Yochai provided for the needs of the generation in the story of the Zohar90,

ועד״ז זעט מען אויך ווי רשב״י האט צוגעשטעלט צרכי הדור אין דעם סיפור הזהר 90,

English translation 716

that "once the world needed rain" they came to Rabbi Shimon bar Yochai, and through the recitation of Torah on the verse91 "A song of ascents, behold how good and how pleasant it is for brothers to dwell together in unity" he drew down the rains,

אז "זמנא חדא הוה צריכא עלמא למטרא" איז מען געקומען צו רשב״י וע״י אמירת תורה עה״פ 91 "שיר המעלות הנה מה טוב ומה נעים שבת אחים גם יחד" האט ער ממשיך געווען די גשמים,

English translation 717

which includes all blessings,

וואס דאס איז כולל כל הברכות,

English translation 718

and in the language of the verse in our parshah92 –

ובלשון הכתוב דפרשתנו 92 –

English translation 719

"and I will give your rains in their time",

"ונתתי גשמיכם בעתם",

English translation 720

which includes all blessings,

וואס איז כולל אלע ברכות,

English translation 721

according to the commentary of the Ramban on the verse,

כפירוש הרמב״ן עה״פ,

English translation 722

and according to the teaching of the Baal Shem Tov93 that "your rains" is from the term physicality,

וכתורת הבעש״ט 93 אז "גשמיכם" איז מלשון גשמיות,

English translation 723

meaning the drawing down of blessing

ד.ה. המשכת ברכה

English translation 724

(also)

(אויך)

English translation 725

into all physical matters,

אין אלע ענינים גשמיים,

English translation 726

and –

און –

English translation 727

"in their time".

"בעתם".

English translation 728

From all this it emerges,

קומט מכל זה אויס,

English translation 729

that the matter of Rabbi Shimon bar Yochai is the drawing down of the "manna"

אז ענינו של רשב״י איז המשכת ה"מן"

English translation 730

(which includes all needs)

(הכולל כל הצרכים)

English translation 731

for the people of his generation and for the generations after this,

לאנשי דורו און צו די דורות שלאחרי זה,

English translation 732

in a manner of "to be kept for your generations",

באופן פון "למשמרת לדורותיכם",

English translation 733

similar to the matter of Moshe Rabbeinu.

בדוגמת ענינו של משה רבינו.

English translation 734

And after this introduction, one will understand the connection of Lag BaOmer

ולאחרי הקדמה זו וועט מען פארשטיין די שייכות פון ל״ג בעומר

English translation 735

(the yahrtzeit of Rabbi Shimon bar Yochai)

(הילולא דרשב״י)

English translation 736

with the twenty-second of Iyar:

מיט כ״ב אייר:

English translation 737

Among the primary matters that Rabbi Shimon bar Yochai drew down for the people of his generation and for all subsequent generations –

צווישן די ענינים עיקריים וואס רשב״י האט ממשיך געווען לאנשי דורו ולכל הדורות שלאח״ז –

English translation 738

was the matter of the inner dimension of the Torah.

איז געווען דער ענין פון פנימיות התורה.

English translation 739

And in the Torah itself –

וואס אין תורה גופא –

English translation 740

the inner dimension of the Torah is the level of "bread from heaven",

איז פנימיות התורה די דרגא פון "לחם מן השמים",

English translation 741

the aspect of "Shabbat" in the Torah.

בחי׳ "שבת" שבתורה.

English translation 742

That is:

דאס הייסט:

English translation 743

Just as in the service of man in general there are the two matters of "bread from heaven"

כשם ווי אין עבודת האדם בכלל זיינען דא די צוויי ענינים פון "לחם מן השמים"

English translation 744

(Shabbat)

(שבת)

English translation 745

and "bread from the earth"

און "לחם מן הארץ"

English translation 746

(weekday), as above

(חול), כנ״ל

English translation 747

(section 9) –

(ס"ט) –

English translation 748

so too there are two levels in the Torah

אזוי זיינען אויך דא די צוויי דרגות אין תורה

English translation 749

(from where it is drawn into the other matters of man's service):

(וואס פון דארטן ווערט עס נמשך אין שאר עניני עבודת האדם):

English translation 750

"bread from heaven" and Shabbat in the Torah is –

"לחם מן השמים" ושבת שבתורה איז –

English translation 751

the inner dimension of the Torah

פנימיות התורה

English translation 752

[which is why Rabbi Yehuda calls Rabbi Shimon bar Yochai –

[וואס דערפאר ר׳ יהודה קרי לרשב״י –

English translation 753

the master of the Zohar –

מארי דזהר –

English translation 754

by the name "Shabbat"94],

בשם "שבת" 94],

English translation 755

and "bread from the earth" and weekday in the Torah –

און "לחם מן הארץ" וחול שבתורה –

English translation 756

is the revealed dimension of the Torah.

איז נגלה דתורה.

English translation 757

And the level of the inner dimension of the Torah,

און די דרגא פון פנימיות התורה,

English translation 758

"Shabbat" in the Torah,

"שבת" שבתורה,

English translation 759

which Rabbi Shimon bar Yochai

וואס רשב״י

English translation 760

(who is called Shabbat)

(דאיקרי שבת)

English translation 761

revealed –

האט מגלה געווען –

English translation 762

is in a manner of "see

איז אין אן אופן פון "ראו

English translation 763

(for Hashem has given you)

(כי ה׳ נתן לכם)

English translation 764

the Shabbat",

השבת",

English translation 765

in a manner of sight. As discussed many times95 the difference between the language of the Gemara and the language of the Zohar,

באופן של ראי׳. כמדובר כמ״פ 95 דער חילוק צווישן לשון הגמרא ולשון הזהר,

English translation 766

that in the Gemara the usual language is

אז אין גמרא איז דער לשון הרגיל

English translation 767

(except for a few actual places)

(חוץ פון מקומות מתי מספר ממש)

English translation 768

"come and hear",

"תא שמע",

English translation 769

but in the Zohar –

משא״כ אין זהר –

English translation 770

"your composition" –

"חיבורא דילך" –

English translation 771

the usual language is "come and see", sight

איז דער לשון הרגיל "תא חזי", ראי׳

English translation 772

(in the Aramaic language).

(בלשון תרגום).

English translation 773

And the intention is to draw the inner dimension of the Torah also into the revealed aspect of the Torah,

און די כוונה איז צו ממשיך זיין פנימיות התורה אויך אין נגלה דתורה,

English translation 774

so that the inner dimension of the Torah should stand in a revealed manner, in a way of sight, even into the revealed aspect of the Torah,

אז פנימיות התורה זאל שטיין בגלוי באופן של ראי׳ ביז אין נגלה דתורה,

English translation 775

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 776

into the revealed aspect of the world,

ביז אין נגלה שבעולם,

English translation 777

so that one should see it in a way of sight in the entire world, and in the manner that this is the general service of man,

אז מ׳זאל עס זען באופן של ראי׳ בכל העולם כולו וע״ד ווי דאס איז כללות עבודת האדם,

English translation 778

that the intention is to draw the aspect of Shabbat

אז די כוונה איז צו ממשיך זיין בחי׳ שבת

English translation 779

(“bread from heaven”)

("לחם מן השמים")

English translation 780

also into the weekday

אויך אין חול

English translation 781

(“bread from the earth”),

("לחם מן הארץ"),

English translation 782

as above, end of section].

כנ״ל ס"ט].

English translation 783

What Rabban Shimon bar Yochai accomplished –

וואס דאס האט רשב״י אויפגעטאן –

English translation 784

as explained in the discourses of Chassidut96 that Rabban Shimon bar Yochai connected the inner dimension of the Torah and the revealed aspect of the Torah,

כמבואר בדרושי חסידות 96 אז רשב״י האט מחבר געווען פנימיות התורה ונגלה דתורה,

English translation 785

he revealed the secrets of the Torah in such a way that they should be seen in a revealed manner,

ער האט מגלה געווען סודות התורה באופן אז מ׳זאל זיי זען בגלוי,

English translation 786

in a way of sight,

באופן של ראי׳,

English translation 787

even in the revealed aspect of the Torah.

אפילו אין גליא דתורה.

English translation 788

And furthermore –

און נאכמער –

English translation 789

he also accomplished this in the world,

ער האט אזוי אויך אויפגעטאן אין עולם,

English translation 790

that the most inner and hidden matters should be seen in a revealed manner, in a way of sight –

אז מ׳זאל זען בגלוי באופן של ראי׳ די ענינים הכי פנימיים ונסתרים –

English translation 791

as the Gemara relates in Moed Katan,97

ווי די גמרא דערציילט אין מועד קטן 97,

English translation 792

that even Rabbi Elazar, the son of Rabban Shimon bar Yochai

אז אפילו ר׳ אלעזר בנו של רשב״י

English translation 793

[who was later among the “sons of Eli”98 –

[וואס ער איז שפעטער געווען פון די "בני עלי'" 98 –

English translation 794

“And if there are two,

"ואם שנים הם,

English translation 795

I and my son Rabbi Elazar”98]

אני ור״א בני" 98]

English translation 796

thought that the things the Sages told him were the opposite of blessings,

האט געמיינט אז די דברים וואס די חכמים האבן אים געזאגט זיינען היפך הברכות,

English translation 797

and specifically Rabban Shimon bar Yochai was able to reveal that “all of them are blessings”,

און דוקא רשב״י האט געקענט מגלה זיין אז "כולהו ברכתא נינהו",

English translation 798

he revealed also in this physical world the hidden kindnesses that lie concealed in the blessings.

ער האט מגלה געווען אויך בעוה״ז הגשמי די חסדים נסתרים וואס ליגן מצ״ע בהעלם אין די ברכות.

English translation 799

And this is also the connection with our parshah,

וזהו גם הקשר עם פרשתנו,

English translation 800

where the opposite of blessings appear –

וואו עס שטייען היפך הברכות –

English translation 801

as explained in Likkutei Torah on our parshah,99

כמבואר בלקו״ת פרשתנו 99,

English translation 802

that “in truth they are only blessings”,

אז "לפי האמת אינם רק ברכות",

English translation 803

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 804

the most sublime blessings,

ברכות הכי נעלות,

English translation 805

which come from the aspect of the Hidden, etc.,

וואס קומען מבחי׳ סתים כו׳,

English translation 806

and he connects this100 with the aforementioned Gemara in Moed Katan.

און ער איז דאס מקשר 100 מיט דער גמרא אין מו״ק הנ״ל.

English translation 807

That is, that specifically Rabban Shimon bar Yochai had the power to reveal also the blessings

ד.ה. אז דוקא רשב״י האט בכח צו מגלה זיין אויך די ברכות

English translation 808

(in our parshah)

(בפרשתנו)

English translation 809

from the aspect of the Hidden, until “in truth they are only blessings”

מבחי׳ סתים. ביז אז "לפי האמת אינם רק ברכות"

English translation 810

(not as other commentators interpret,

(ניט ווי אנדערע מפרשים טייטשן,

English translation 811

that the curses were said regarding the enemies,

אז די קללות זיינען געזאגט געווארן בנוגע צו די אויבים,

English translation 812

the nations of the world,

אוה״ע,

English translation 813

the evil inclination,

יצה״ר,

English translation 814

and the like,

וכיו״ב,

English translation 815

but they are “only blessings”,

נאר זיי זיינען "רק ברכות",

English translation 816

blessings that come from the aspect of the Hidden).

ברכות וואס קומען מבחי׳ סתים).

English translation 817

And this is similar to and an example of how it will be in ultimate perfection in the future –

וואס דאס איז מעין ובדוגמא ווי עס וועט זיין בתכלית השלימות לעתיד לבוא –

English translation 818

the study of the Torah of Mashiach

לימוד תורתו של משיח

English translation 819

(the inner dimension of the Torah)

(פנימיות התורה)

English translation 820

in a way of sight101

באופן של ראי׳ 101

English translation 821

(“See, etc., the Shabbat”).

("ראו גו׳ השבת").

English translation 822

[With this it is explained102 how Mashiach,

[וואס דערמיט איז מען מבאר 102 ווי משיח,

English translation 823

one person,

איין מענטש,

English translation 824

will be able to teach the entire people,

וועט קענען לערנען מיט כל העם כולו,

English translation 825

including also the Patriarchs and Moshe Rabbeinu, etc. –

כולל אויך די אבות און משה רבינו וכו׳ –

English translation 826

because it will be a study in a way of sight],

ווייל ס׳וועט זיין א לימוד באופן של ראי׳],

English translation 827

Until the revelation and sight of these inner and hidden matters –

ביז אז דער גילוי וראי׳ פון די ענינים פנימיים ונסתרים –

English translation 828

will also be revealed in the entire world,

וועט אויך נתגלה ווערן בכל העולם כולו,

English translation 829

as it is written103 “And the glory of Hashem shall be revealed, and all flesh together shall see that the mouth of Hashem has spoken”,

כמ״ש 103 "ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי׳ ה׳ דיבר",

English translation 830

not only for Jews,

ניט נאר פאר אידן,

English translation 831

but “all flesh”,104

נאר "כל בשר" 104,

English translation 832

also the nations of the world,

אויך אוה״ע,

English translation 833

as the Rambam writes,105

ווי דער רמב״ם שרייבט 105,

English translation 834

that “the entire world will be occupied only with knowing Hashem alone”

אז "לא יהי׳ עסק כל העולם אלא לדעת את ה׳ בלבד"

English translation 835

(and “the entire world” simply includes also the nations of the world106).

(וואס "כל העולם" איז כולל בפשטות אויך אוה״ע 106).

English translation 836

And the beginning of this was through Rabban Shimon bar Yochai,

און די התחלה דערפון איז געווען ע״י רשב״י,

English translation 837

as above –

כנ״ל –

English translation 838

that he revealed the inner dimension of the Torah

וואס ער האט מגלה געווען פנימיות התורה

English translation 839

(the aspect of “Shabbat” and “manna” of the Torah)

(בחי׳ "שבת" ו"מן" שבתורה)

English translation 840

in a way of sight

באופן של ראי׳

English translation 841

(even into the revealed aspect of the Torah)

(ביז אין גליא דתורה)

English translation 842

to all Jews –

צו אלע אידן –

English translation 843

beginning through his students,

אנהויבנדיק ע״י תלמידיו,

English translation 844

and from them it reached Jews also in subsequent generations,

און פון זיי איז דאס אנגעקומען צו אידן אויך בדורות שלאח״ז,

English translation 845

until it became “a mitzvah to reveal this wisdom”,107

ביז ס׳איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה" 107,

English translation 846

until –

ביז –

English translation 847

“Your springs shall spread forth108 outward”109 through our Nesi’im,

"יפוצו 108 מעינותיך חוצה" 109 ע״י רבותינו נשיאינו,

English translation 848

in a manner of “they shall be sustained”110 from it,

באופן פון "יתפרנסון" 110 מיני׳,

English translation 849

and in this study of the inner dimension of the Torah as it was revealed in the teachings of Chassidut in a manner of “they shall be sustained” from it, the study in a way of sight is most emphasized,

וואס אין דעם לימוד פון פנימיות התורה כפי שנתגלתה בתורת החסידות באופן פון "יתפרנסון" מיני׳ איז מודגש ביותר דער לימוד באופן של ראי׳,

English translation 850

as is known the effect of sight,111

כידוע דער אויפטו פון ראי׳ 111,

English translation 851

that it opens an understanding with ultimate certainty

אז דאס טוט אויף א הבנה בתכלית ההתאמתות

English translation 852

[therefore “a witness cannot serve as a judge…

[וואס דערפאר איז "אין עד נעשה דיין...

English translation 853

since they saw him, etc., they cannot find merit for him”,112

כיון דחזיוהו כו׳ לא מצו חזו לי׳ זכותא" 112,

English translation 854

“and the congregation shall judge, etc., and the congregation shall save”113].

"ושפטו העדה גו׳ והצילו העדה" 113].

English translation 855

And to add,

ולהוסיף,

English translation 856

that “spring”

אז "מעין"

English translation 857

(“Your springs shall spread forth”)

("יפוצו מעינותיך")

English translation 858

is connected with the aspect of sight.114 As is hinted in the name “spring” –

איז פארבונדן מיט בחי׳ ראי׳ 114. כמרומז אין דעם נאמען "מעין" –

English translation 859

the letters “eye” with a mem at its beginning,

אותיות "עין" מיט א מ״ם בראשו,

English translation 860

and it can be said that this refers to the source of the eye,

וואס י״ל אז דאס גייט אויף דעם מקור העין,

English translation 861

the source of sight.

מקור הראי׳.

English translation 862

In the manner explained in the discourses of Parshat Bamidbar115 that “midbar” (wilderness) is the concept of “davar”

ע״ד המבואר בדרושי פ׳ במדבר 115 אז "מדבר" איז דער ענין פון "דבר"

English translation 863

(speech)

(דיבור)

English translation 864

[as also explained in Likkutei Torah on Parshat Bamidbar116 –

[כמבואר אויך בלקו״ת פ׳ במדבר 116 –

English translation 865

the Chassidic parshah that one begins to study on this Shabbat after midday],

די חסיד׳ישע פרשה וואס מ׳הויבט אן לערנען בשבת זה נאך חצות],

English translation 866

and the mem at its beginning refers to the source of speech,

און דער מ״ם בראשו גייט אויף דעם מקור הדיבור,

English translation 867

the aspect of Keter which is the source of the aspect of Malchut

בחי׳ כתר וואס איז דער מקור פון בחי׳ מלכות

English translation 868

(speech).

(דיבור).

English translation 869

And this “Your springs shall spread forth”,

און דער "יפוצו מעינותיך",

English translation 870

in a way of sight,

באופן של ראי׳,

English translation 871

is to all Jews,

איז צו אלע אידן,

English translation 872

even into “outward”,

ביז אין "חוצה",

English translation 873

into the revealed aspect of the Torah,

אין גליא שבתורה,

English translation 874

even into “outward” in its simple sense –

ביז אין "חוצה" כפשוטו –

English translation 875

in the entire world,

בכל העולם כולו,

English translation 876

a spring of “And the glory of Hashem shall be revealed, and all flesh together shall see” in the future.

מעין פון "ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו" לע״ל.

English translation 877

Based on the above, we can explain why the beginning of Likkutei Torah is with the discourse on the verse "See that Hashem has given you the Shabbat"

ע״פ הנ״ל יש לבאר פארוואס די התחלה פון לקוטי תורה איז מיטן דרוש עה״פ "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת"

English translation 878

(as is known117 that the Tzemach Tzedek arranged Likkutei Torah118).

(כידוע 117 אז דער צ״צ האט מסדר געווען דעם לקו״ת 118].

English translation 879

And in particular, it is seemingly entirely incomprehensible:

ובפרט אז לכאורה איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:

English translation 880

It is known from the letter of my father-in-law, the Rebbe119 regarding the books "Torah Or" and "Likkutei Torah" of the Alter Rebbe,

ס׳איז ידוע מכתב כ״ק מו״ח אדמו״ר 119 וועגן ספר "תורה אור" און "לקוטי תורה" פון דעם אלטן רבי׳ן,

English translation 881

that Likkutei Torah is "the second part"

אז לקו״ת איז "חלק שני"

English translation 882

(continuation)

(המשך)

English translation 883

of Torah Or. And therefore it follows the sequence of the portions:

פון תורה אור׳. און דעריבער קומט עס בהמשך הפרשיות:

English translation 884

Torah Or goes until

תו״א גייט ביז

English translation 885

(and including)

(ועד בכלל)

English translation 886

Parshat Vayakhel

פ׳ ויקהל

English translation 887

(including the discourses on the festivals of that time,

(כולל די דרושי המועדים דאז,

English translation 888

and Megillat Esther),

ומגלת אסתר),

English translation 889

and Likkutei Torah follows this –

און לקו״ת קומט בהמשך לזה –

English translation 890

from Parshat Pekudei until the end of the Chumash

פון פ׳ פקודי ביז סוף החומש

English translation 891

(including the discourses on the festivals,

(כולל די דרושי המועדים,

English translation 892

and Shir HaShirim).

און שה״ש).

English translation 893

One sees a wonder:

זעט מען א דבר פלא:

English translation 894

The first discourse that the Tzemach Tzedek placed in Likkutei Torah is –

דער ערשטער דרוש וואס דער צ״צ האט געשטעלט אין לקו״ת איז –

English translation 895

from Parshat Beshalach,

פון פ׳ בשלח,

English translation 896

and specifically one discourse on the portion

און דוקא איין דרוש אויף דער פרשה

English translation 897

(the discourse "See that Hashem has given you the Shabbat"),

(ד״ה "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת"),

English translation 898

and after that one skips several portions and it begins from Parshat Pekudei! Which seemingly:

און נאך דעם היפט מען איבער כמה פרשיות און עס הויבט זיך אן פון פ׳ פקודי! וואס לכאורה:

English translation 899

Since this comes as a continuation to Torah Or which ends with Parshat Vayakhel

וויבאלד אז דאס קומט בהמשך צו תו״א וואס ענדיקט זיך מיט פ׳ ויקהל

English translation 900

(including all the preceding portions,

(כולל אלע פרשיות שלפנ״ז,

English translation 901

also Parshat Beshalach),

אויך פ׳ בשלח),

English translation 902

should Likkutei Torah not have begun with Parshat Pekudei?!

האט לקו״ת געדארפט זיך אנהויבן מיט פ׳ פקודי?!

English translation 903

Even if one would have begun with a preceding portion

אפילו אויב מ׳וואלט אנגעהויבן מיט א פרשה שלפנ״ז

English translation 904

(Parshat Tisa),

(פ׳ תשא),

English translation 905

it would also not be so difficult;

וואלט אויך ניט געווען אזוי שווער;

English translation 906

but how is it fitting to begin the book Likkutei Torah with several preceding portions –

אבער ווי פאסט עס צו אנהויבן דעם ספר לקו״ת מיט כמה פרשיות לפנ״ז –

English translation 907

Parshat Beshalach,

פ׳ בשלח,

English translation 908

and then immediately comes Parshat Pekudei?!

און דערנאך קומט גלייך פ׳ פקודי?!

English translation 909

And one can say the explanation for this based on what was explained above –

ויש לומר הביאור בזה ע״פ המבואר לעיל –

English translation 910

and with an introduction:

ובהקדים:

English translation 911

Although the book Likkutei Torah is "the second part" of Torah Or

אע״פ וואס דער ספר לקו״ת איז "חלק שני" פון תו״א

English translation 912

(as above),

(כנ״ל),

English translation 913

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 914

in truth it should have been printed at the same time together with the first part

באמת האט עס געדארפט זיין געדרוקט אין דער זעלבער צייט צוזאמען מיטן חלק ראשון

English translation 915

(Torah Or),

(תורה אור),

English translation 916

but only because of a decree of the government was this not actualized –

אבער נאר מפני גזירת המלכות איז דאס ניט ארויס בפועל –

English translation 917

nevertheless, it is a separate book from Torah Or,

איז דאס אבער א באזונדער ספר פון דעם תורה אור,

English translation 918

and by Divine Providence it was printed in a different period and time,

ובהשגחה פרטית איז דאס געדרוקט געווארן בתקופה וזמן אחר,

English translation 919

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 920

through this an elevation and addition and innovation was added

דורך דעם איז צוגעקומען אן עילוי והוספה וחידוש

English translation 921

(relative to Torah Or),

(לגבי תורה אור),

English translation 922

that Likkutei Torah was printed together with the glosses, notes, and explanations of the Tzemach Tzedek in the body of Likkutei Torah

אז דער לקו״ת איז געדרוקט געווארן צוזאמען מיט די הגהות והערות וביאורים פון דעם צ״צ אין פנים הלקו״ת

English translation 923

(beginning immediately at its start).

(אנהויבנדיק גלייך בתחלתו).

English translation 924

On Torah Or there are also glosses, notes, and explanations from the Tzemach Tzedek,

אויפן תורה אור זיינען אויך דא הגהות והערות וביאורים פון דעם צ״צ,

English translation 925

as already printed

ווי שוין געדרוקט

English translation 926

(a large part of them) –

(א חלק גדול מהם) –

English translation 927

but they are not printed in the body of "Torah Or"

אבער זיי זיינען ניט געדרוקט אין פנים פון "תורה אור"

English translation 928

(only separately);

(נאר באזונדער);

English translation 929

and from the perspective of the Tzemach Tzedek himself, Likkutei Torah would also have been printed without his glosses

און מצד דעם צ״צ מצ״ע וואלט אויך דער לקו״ת געווען געדרוקט אָן זיינע הגהות

English translation 930

(in the body);

(בפנים);

English translation 931

specifically the arousal from below of the Chassidim was able to cause that the Tzemach Tzedek print Likkutei Torah

דוקא אן אתעדל״ת פון חסידים האט געקענט ארויסרופן אז דער צ״צ זאל דרוקן דעם לקו״ת

English translation 932

(in the manner of "from the outset, go over"120 –)

(באופן פון "מלכתחילה אריבער" 120 –)

English translation 933

together

צוזאמען

English translation 934

(in the body)

(אין פנים)

English translation 935

with his glosses and notes

מיט זיינע הגהות והערות

English translation 936

(as related in the aforementioned letter).

(כמסופר אין דעם מכתב הנ״ל).

English translation 937

From this it is understood that Likkutei Torah is

וואס דערפון איז מובן אז דער לקו״ת איז

English translation 938

(also)

(אויך)

English translation 939

a new matter and order

אן ענין וסדר

English translation 940

(and book)

(וספר) חדש

English translation 941

(in Chassidic teaching)

(בתורת החסידות)

English translation 942

relative to the book Torah Or –

לגבי ספר תורה אור –

English translation 943

because through the fact that Likkutei Torah was printed together with the glosses, notes, etc. of the Tzemach Tzedek,

ווארום עי״ז וואס לקו״ת איז געדרוקט צוזאמען מיט די הגהות והערות כו׳ פון דעם צ״צ,

English translation 944

there comes into it "they will be sustained" from it of Chassidus121.

קומט צו אין דעם "יתפרנסון" מיני׳ פון חסידות 121.

English translation 945

And furthermore:

ויתירה מזה:

English translation 946

The Tzemach Tzedek gave the book "Likkutei Torah" a different name than the book "Torah Or". This further emphasizes that it is a new book and matter

דער צ״צ האט געגעבן דעם ספר "לקוטי תורה" אן אנדער נאמען ווי דער ספר "תורה אור". וואס דאס איז נאכמער מדגיש אז ס׳איז א ספר וענין חדש

English translation 947

(in Chassidic teaching),

(אין תורת החסידות),

English translation 948

corresponding to the above that specifically this book contains within it the glosses, notes, etc. of the Tzemach Tzedek.

בהתאם להנ״ל אז דוקא דער ספר האט אין זיך די הגהות והערות כו׳ פון צ״צ.

English translation 949

And one can say the explanation for this:

ויש לומר הביאור בזה:

English translation 950

"Likkutei Torah" simply means,

"לקוטי תורה" מיינט בפשטות,

English translation 951

that these are gleanings from Torah. And when one says "Likkutei Torah" without qualification,

אז דאס איז לקוטים פון תורה. און בשעת מ׳זאגט "לקוטי תורה" סתם,

English translation 952

it implies that these are "gleanings" from the entire Torah.

איז משמע אז דאס איז "לקוטים" פון כל התורה.

English translation 953

And one can say that this is in the manner that the Alter Rebbe writes in Kuntres Acharon122

וי״ל אז דאס איז ע״ד ווי דער אלטער רבי שרייבט אין קונטרס אחרון 122

English translation 954

(which the rabbis, the sons of the author the Gaon, inserted into the book of Tanya123)

(וואס די רבנים בני הגאון המחבר האבן אריינגעשטעלט אין ספר התניא 123)

English translation 955

regarding prayer without intention

בנוגע צו תפלה שלא בכוונה

English translation 956

[even,

[אפילו,

English translation 957

for example,

לדוגמא,

English translation 958

if he lacks general intention,

אויב אים פעלט די כוונה כללית,

English translation 959

in which case his prayer is not considered prayer at all,

וואס דעמולט איז תפלתו קיין תפלה ניט,

English translation 960

according to the ruling of the Rambam124] –

כפס״ד הרמב״ם 124] –

English translation 961

that "because his intention is for the sake of Heaven, therefore it has an easy remedy to return and ascend when he prays with intention, even one prayer gleaned from the prayers of the entire year, as stated in the commentary on Parshat Pekudei."

אז "מפני שכוונתו לשמים לכך יש לה תיקון בקל לחזור ולעלות כשמתפלל בכוונה אפי׳ תפלה אחת מלוקטת מתפלות כל השנה כמ״ש במק״מ פ׳ פקודי".

English translation 962

Similarly, one can say regarding "Likkutei Torah",

עד״ז י״ל בנוגע צו "לקוטי תורה",

English translation 963

that through this one has the entire Torah

אז דורך דעם האט מען כל התורה

English translation 964

(Chassidic teaching)

(תורת החסידות)

English translation 965

in its entirety.

כולה.

English translation 966

That is, although this is seemingly only "gleanings of Torah"

ד.ה. אז אע״פ וואס דאס איז לכאורה נאר "לקוטי תורה"

English translation 967

(as its name),

(כשמו),

English translation 968

and not all the discourses of the Alter Rebbe etc. –

און ניט אלע מאמרים פון דעם אלטן רבי׳ן וכו׳ –

English translation 969

nevertheless, it is "gleanings" from all of Chassidic teaching

איז דאס אבער "לקוטי" פון כל תורת החסידות

English translation 970

(in the manner of "prayer... gleaned from the prayers of the entire year"),

(ע״ד "תפלה כו׳ מלוקטת מתפלות כל השנה"),

English translation 971

which includes within it all of Chassidic teaching.

וואס איז כולל אין זיך כל תורת החסידות.

English translation 972

And based on this, we can explain what my revered father-in-law, the Rebbe, said in the name of the Rebbe Maharash125,

ועפ״ז יש לבאר וואס כ״ק מו״ח אדמו״ר האט געזאגט בשם כ״ק אדמו״ר מהר״ש 125,

English translation 973

that "the maamarim that are printed in Likkutei Torah,

אז "די מאמרים וואס זיינען געדרוקט אין לקוטי תורה,

English translation 974

the father

האט דער טאטע

English translation 975

(the Tzemach Tzedek)

(הצ״צ)

English translation 976

selected from two thousand maamarim." This is perplexing:

אויסגעקליבען פון צוויי טויזענט מאמרים". דלכאורה:

English translation 977

What is the precise significance of specifically "two thousand maamarim," no less and no more? Furthermore:

וואס איז דער דיוק דוקא "צוויי טויזענט מאמרים" לא פחות ולא יותר? נאכמער:

English translation 978

We see in actuality

מ׳זעט בפועל,

English translation 979

that there are more than two thousand maamarim from the Alter Rebbe?!

אז עס זיינען דא מער ווי צוויי טויזנט מאמרים פון דעם אלטן רבי׳ן?!

English translation 980

From the wording "the maamarim that are printed in Likkutei Torah,

פון דעם לשון "די מאמרים וואס זיינען געדרוקט אין לקוטי תורה,

English translation 981

the father selected from two thousand maamarim," it is understood that the maamarim in the book "Likkutei Torah" were selected specifically from "two thousand maamarim"

האט דער טאטע אויסגעקליבען פון צוויי טויזענט מאמרים" איז מובן. אז די מאמרים אין דעם ספר "לקוטי תורה" זיינען אויסגעקליבען געווארן פון "צוויי טויזנט מאמרים" דוקא

English translation 982

(even though there are more maamarim from the Alter Rebbe),

(אע״פ וואס עס זיינען דא מער מאמרים פון אלטן רבי׳ן),

English translation 983

we need to understand what is the precise significance in this?

דארף מען פארשטיין וואס איז דער דיוק בזה?

English translation 984

And we can say the explanation of this126:

ויש לומר הביאור בזה 126:

English translation 985

Regarding the entire Torah, it is stated

בנוגע כל התורה כולה שטייט,

English translation 986

that "two thousand years preceded the Torah to the world"127,

אז "אלפיים שנה קדמה תורה לעולם" 127,

English translation 987

and it is explained in Chassidus128 that the meaning of this is not "two thousand years" in time

ומבואר בחסידות 128 אז דער פירוש בזה איז ניט "אלפיים שנה" בזמן

English translation 988

(because time is created),

(ווייל זמן איז מחודש),

English translation 989

but rather that the Torah preceded

נאר אז תורה איז קדמה

English translation 990

(in level)

(במעלה)

English translation 991

the world by "two thousand" levels,

לעולם "אלפיים" דרגות,

English translation 992

aleph of Chochmah129 aleph of Binah130,

אאלפך חכמה 129 אאלפך בינה 130,

English translation 993

which include within themselves all the levels of the entire Torah.

וואס זיי זיינען כולל אין זיך אלע דרגות בכל התורה כולה.

English translation 994

That is, on one hand, the Torah indeed "preceded the world,"

ד.ה. אז פון איין זייט איז תורה טאקע "קדמה לעולם",

English translation 995

higher in level than the world,

העכער במעלה פון עולם,

English translation 996

but this itself proves that it has a connection to the world131,

אבער דאס גופא באווייזט אז זי האט א שייכות מיט עולם 131,

English translation 997

and a connection to a "measure" of "two thousand years"

און א שייכות מיט א "שיעור" פון "אלפיים שנה"

English translation 998

(two thousand levels).

(אלפיים דרגות).

English translation 999

Similarly, this is also regarding the inner dimension of the Torah

עד״ז איז אויך בנוגע צו פנימיות התורה

English translation 1000

(including –

(כולל –

English translation 1001

as it is revealed in the teachings of Chassidus),

ווי דאס ווערט נתגלה בתורת החסידות),

English translation 1002

the Torah of Moshiach:

תורתו של משיח:

English translation 1003

On one hand, Moshiach is higher

פון איין זייט איז משיח העכער

English translation 1004

(in level)

(במעלה)

English translation 1005

than the world132,

פאר עולם 132,

English translation 1006

as it is written133 "and the spirit of G-d hovered over the face of the waters" –

כמ״ש 133 "ורוח אלקים מרחפת על פני המים" –

English translation 1007

"this is the spirit of Moshiach"134,

"זה רוחו של משיח" 134,

English translation 1008

meaning that "the spirit of Moshiach" is "over the face of the waters,"

ד. ה. אז "רוחו של משיח" איז "על פני המים",

English translation 1009

higher than "waters" and higher than "the face of the waters";

העכער פאר "מים" און העכער פאר "פני המים";

English translation 1010

but together with this, "over the face of the waters" itself proves that it has a connection to "waters"

אבער ביחד עם זה איז "על פני המים" גופא באווייזט אז דאס האט א שייכות צו "מים"

English translation 1011

(to the world)135,

(צו וועלט) 135,

English translation 1012

and similarly, this is understood regarding the Torah of Moshiach –

ועד״ז מובן בנוגע צו תורתו של משיח –

English translation 1013

the inner dimension of the Torah.

פנימיות התורה.

English translation 1014

And based on this, we can say,

ועפ״ז י״ל,

English translation 1015

that just as the precedence in level over the world of the entire Torah is expressed in "two thousand years"

אז כשם ווי די קדימה במעלה לעולם פון כל התורה כולה שטעלט זיך אויס אין "אלפיים שנה"

English translation 1016

(two thousand levels),

(אלפיים דרגות),

English translation 1017

and they include within themselves all the levels of the Torah,

און זיי זיינען אין זיך כולל כל הדרגות שבתורה,

English translation 1018

so too is this regarding the inner dimension of the Torah

אזוי איז דאס אויך בנוגע צו פנימיות התורה

English translation 1019

(which is "over the face of the waters"),

(וואס איז "על פני המים"),

English translation 1020

that it is expressed in "two thousand" levels.

אז דאס שטעלט זיך אויס אין "אלפיים" דרגות.

English translation 1021

And this is also the reason why "the maamarim that are printed in Likkutei Torah,

וואס דאס איז אויך דער טעם פארוואס "די מאמרים וואס זיינען געדרוקט אין לקוטי תורה,

English translation 1022

the father

האט דער טאטע

English translation 1023

(the Tzemach Tzedek)

(הצ״צ)

English translation 1024

selected from two thousand maamarim" –

אויסגעקליבען פון צוויי טויזענט מאמרים" –

English translation 1025

because the entire Torah of Chassidus in general is included in these "two thousand maamarim,"

ווייל גאנץ תורת החסידות בכללות ווערט נכלל אין די "צוויי טויזענט מאמרים",

English translation 1026

two thousand levels

אלפיים דרגות

English translation 1027

(in the manner that the entire Torah is expressed in "two thousand years,"

(ע״ד ווי כל התורה כולה שטעלט זיך אויס אין "אלפיים שנה",

English translation 1028

two thousand levels,

אלפיים דרגות,

English translation 1029

preceded the world)136;

קדמה לעולם) 136;

English translation 1030

and since "Likkutei Torah" is compiled from all of the Torah of Chassidus

און היות אז "לקוטי תורה" איז מלוקט פון כל תורת החסידות

English translation 1031

(in the manner of "the prayer etc. is compiled from the prayers of the entire year,"

(ע״ד "תפלה כו׳ מלוקטת מתפלות כל השנה",

English translation 1032

through which all the prayers ascend),

דורך וועלכע כל התפלות זיינען עולה),

English translation 1033

therefore the maamarim there were selected from "two thousand maamarim,"

דערפאר זיינען די מאמרים דארט אויסגעקליבען געווארן פון "צוויי טויזענט מאמרים",

English translation 1034

which include within themselves all the discourses of Chassidus and

וואס זיינען כולל אין זיך אלע דרושי חסידות און

English translation 1035

(in a more general sense)

(בכללות יותר)

English translation 1036

the entire inner dimension of the Torah.

גאנץ פנימיות התורה.

English translation 1037

And we can say that even though before the printing of Likkutei Torah by the Tzemach Tzedek

וי״ל אז אע״פ וואס לפני הדפסת הלקו״ת ע״י הצ״צ

English translation 1038

(and before this that he selected from the maamarim)

(ולפני זה וואס ער האט אויסגעקליבען פון די מאמרים)

English translation 1039

the "two thousand maamarim" also existed,

זיינען אויך געווען די "צוויי טויזענט מאמרים",

English translation 1040

and certainly the inner dimension of the Torah that existed in all generations before this –

ועאכו״כ פנימיות התורה וואס איז געווען בכל הדורות לפנ״ז –

English translation 1041

a novelty was added through the fact that the Tzemach Tzedek actually selected the maamarim of Likkutei Torah

איז צוגעקומען א חידוש דורך דעם וואס דער צ״צ האט בפועל אויסגעקליבען די מאמרים פון לקו״ת

English translation 1042

(from the two thousand maamarim)

(פון די צוויי טויזענט מאמרים)

English translation 1043

and printed them in the book "Likkutei Torah."

און זיי אפגעדרוקט אין דעם ספר "לקוטי תורה".

English translation 1044

In the manner and analogous to the novelty of the Giving of the Torah regarding the entire Torah:

ע״ד ובדוגמת החידוש פון מתן תורה בנוגע לכללות כל התורה:

English translation 1045

Also before the Giving of the Torah, the concept of Torah existed,

אויך לפני מ״ת איז געווען דער ענין התורה,

English translation 1046

to the extent that "two thousand years preceded the Torah to the world,"

ביז אז "אלפיים שנה קדמה תורה לעולם",

English translation 1047

and certainly after the creation of the world, Adam in the Garden of Eden studied Torah137,

ועאכו״כ לאחרי בריאת העולם האט אדם הראשון אין גן עדן געלערנט תורה 137,

English translation 1048

and even after his departure from the Garden of Eden, he also studied Torah,

און אפילו לאחרי יציאתו מגן עדן האט ער אויך געלערנט תורה,

English translation 1049

and he certainly also studied Torah with his son Seth,

און האט זיכער אויך געלערנט תורה מיט בנו שת,

English translation 1050

because since "from him the world was established"138,

ווארום היות אז "ממנו הושתת העולם" 138,

English translation 1051

he certainly studied Torah for whose sake the world was created

האט ער זיכער געלערנט תורה וואס בשבילה נברא העולם

English translation 1052

("In the beginning, for the sake of the Torah which is called the beginning")139,

("בראשית בשביל התורה שנקראת ראשית") 139,

English translation 1053

and similarly his son who succeeded him,

ועד״ז בנו ממלא מקומו,

English translation 1054

and similarly in every generation,

ועד״ז בכל דור ודור,

English translation 1055

certainly regarding those about whom it is explicitly stated that they studied Torah in the yeshivah etc.140.

עאכו״כ בנוגע צו די וואס בא זיי שטייט בפירוש אז זיי האבן געלערנט תורה אין ישיבה וכו' 140.

English translation 1056

And only after twenty-six generations141

און ערשט נאך כ״ו דורות 141

English translation 1057

[specifically the gematria of the Name Havayah,

[דער גימטריא פון שם הוי' דוקא,

English translation 1058

not the Name Elokim]

ניט שם אלקים]

English translation 1059

was the Giving of the Torah. Through this there came a novelty incomparable to the Torah as it was "two thousand years before the world" and the Torah throughout all twenty-six generations before the Giving of the Torah –

איז געווען מתן תורה. וואס דערביי איז צוגעקומען א חידוש שלא בערך לגבי די תורה ווי זי איז געווען "אלפיים שנה קדמה לעולם" און די תורה במשך אלע כ״ו דורות לפני מ״ת –

English translation 1060

that the Torah was given here below,

אז תורה איז געגעבן געווארן דא למטה,

English translation 1061

in a manner that it has the power to permeate and refine the physicality of the world etc.,

באופן אז דאס האט בכח דורכנעמען און מברר זיין גשמיות העולם וכו׳,

English translation 1062

as explained in many places.

כמבואר בכ״מ.

English translation 1063

Similarly regarding the inner dimension of the Torah

עד״ז בנוגע צו פנימיות התורה

English translation 1064

(as it was revealed in Chassidus in the manner of "they will be sustained" from it) –

(כפי שנתגלתה בתורת החסידות באופן פון "יתפרנסון" מיני׳) –

English translation 1065

that although before the printing of Likkutei Torah there were the "two thousand discourses" and more

אז אע״פ וואס לפני הדפסת הלקו״ת זיינען געווען די "צוויי טויזענט מאמרים" ועוד

English translation 1066

(like "the Torah preceded the world by two thousand years"),

(ע״ד ווי "אלפיים שנה קדמה תורה לעולם"),

English translation 1067

nevertheless a novelty came about when the Tzemach Tzedek printed Likkutei Torah in a book in which one can study

האט זיך אבער אויפגעטאן א חידוש בשעת דער צ״צ האט אפגעדרוקט דעם לקו״ת אין א ספר וואס מ׳קען אין אים לערנען

English translation 1068

(selected from the two thousand discourses,

(אויסגעקליבען פון די צוויי טויזנט מאמרים,

English translation 1069

in the manner of "Likkutei Torah",

באופן פון "לקוטי תורה",

English translation 1070

which includes and through which all of Torah is elevated),

וואס איז כולל און דורך דעם איז עולה כל התורה),

English translation 1071

in the manner and likeness of the novelty of the Giving of the Torah regarding the entire Torah. And a novelty even regarding "Torah Or"

ע״ד ובדוגמת החידוש פון מ״ת בנוגע לכל התורה. און א חידוש אפילו לגבי "תורה אור"

English translation 1072

(even though it is "part two" of Torah Or),

(אע״פ וואס ער איז "חלק שני" פון תו״א),

English translation 1073

for Likkutei Torah is a new book with its own name and was printed together with the glosses and notes etc. of the Tzemach Tzedek,

ווארום דער לקו״ת איז א ספר חדש מיט א שם בפ״ע און געדרוקט געווארן צוזאמען מיט די הגהות והערות כו׳ פון דעם צ״צ,

English translation 1074

which adds to the "they will be sustained" from it,

וואס דאס גיט צו אין דעם "יתפרנסון" מיני׳,

English translation 1075

as above.

כנ״ל.

English translation 1076

It follows,

קומט אויס,

English translation 1077

that the book "Likkutei Torah" includes within itself all of Chassidus

אז דער ספר "לקוטי תורה" איז כולל אין זיך כל תורת החסידות

English translation 1078

(all of the inner dimension of the Torah in the manner of "they will be sustained" from it),

(כל פנימיות התורה באופן פון "יתפרנסון" מיני׳),

English translation 1079

in the manner and likeness of the concept of the Giving of the Torah of the entire Torah,

ע״ד ובדוגמת דעם ענין פון מתן תורה פון כל התורה,

English translation 1080

when the entire Torah was given142.

ווען כל התורה כולה איז געגעבן געווארן 142.

English translation 1081

And from this it is also understood that the beginning of Likkutei Torah is in the likeness of the beginning of all of Chassidus.

ומזה גם מובן אז די התחלה פון לקוטי תורה איז בדוגמת דער התחלה פון גאנץ תורת החסידות.

English translation 1082

And based on this one may say the reason

ועפ״ז יש לומר הטעם

English translation 1083

(at least as a hint)

(ברמז עכ״פ)

English translation 1084

why the beginning of this is specifically with the discourse on the verse "See that Hashem has given you the Shabbos" –

פארוואס די התחלה בזה איז דוקא מיטן דרוש עה״פ "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת" –

English translation 1085

in order to emphasize immediately at the beginning of Chassidus

בכדי צו מדגיש זיין גלייך בהתחלת תורת החסידות

English translation 1086

(which is reflected in the book "Likkutei Torah"),

(וואס שפיגלט זיך אפ אין דעם ספר "לקוטי תורה"),

English translation 1087

that the inner dimension of the Torah,

אז פנימיות התורה,

English translation 1088

the aspect of "Shabbos" (manna)

בחי׳ "שבת" (מן)

English translation 1089

of the Torah as revealed in Chassidus in particular,

שבתורה כפי שנתגלתה בתורת החסידות במיוחד,

English translation 1090

is in a manner of seeing,

איז באופן של ראי׳,

English translation 1091

the ultimate certainty,

תכלית ההתאמתות,

English translation 1092

as above.

כנ״ל.

English translation 1093

And the intention is,

און די כוונה איז דאך,

English translation 1094

that one should draw down the aspect of "Shabbos"

אז מ׳זאל ממשיך זיין בחי׳ "שבת"

English translation 1095

(bread from heaven)

(לחם מן השמים)

English translation 1096

into the weekday

אין חול

English translation 1097

(bread from the earth)

(לחם מן הארץ)

English translation 1098

as above.

כנ״ל.

English translation 1099

And one may say that this is hinted at in the beginning of the Oral Torah

וי״ל אז דאס איז מרומז אין דער התחלה פון תושבע״פ

English translation 1100

(the words of the Alter Rebbe143)

(דברי אדה״ז 143)

English translation 1101

in this discourse,

במאמר זה,

English translation 1102

where he asks the question:

וואו ער פרעגט די שאלה:

English translation 1103

"Behold, it must be understood why on Shabbos we say 'sanctify us with Your commandments' in the manner of a request for the future etc., and in all weekday blessings and also in all blessings over commandments we say 'Who sanctified us with His commandments' that He has already sanctified us in the past etc."

"הנה יש להבין למה אומרים בשבת קדשנו במצותיך דרך בקשה לעתיד כו׳ ובכל ברכות שבחול וגם בכל ברכות המצות אנו אומרים אשר קדשנו במצותיו שכבר קדשנו לעבר כו'".

English translation 1104

And after a lengthy explanation in the discourse,

ולאחרי אריכות הביאור אין דעם מאמר,

English translation 1105

he answers the question144,

פארענטפערט ער די שאלה 144,

English translation 1106

that the drawing down of delight above is brought about through the service during the weekdays,

אז די המשכת העונג למעלה ווערט אויפגעטאן דורך דער עבודה בימי החול,

English translation 1107

only then it is in concealment,

נאר דעמולט איז דאס בהעלם,

English translation 1108

and it is revealed on the Shabbos day,

און דאס ווערט נתגלה ביום השבת,

English translation 1109

but "one does not prepare on Shabbos at all, for the delight of Shabbos does not come from itself, only from what was already prepared during the week etc."

אבער "אין מכינים בשבת כלום כי אין עונג השבת בא מצד עצם רק ממה שכבר מוכן בחול כו'"

English translation 1110

(therefore it says "See that Hashem has given you the Shabbos; therefore He gives you on the sixth day bread for two days",

(וואס דערפאר שטייט "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת על כן הוא נותן לכם ביום הששי לחם יומים",

English translation 1111

because the eating on Shabbos is from the manna that descended during the weekdays,

ווייל אכילת שבת איז פון דעם מן שירד בימי החול,

English translation 1112

not from Shabbos itself)145,

ניט פון שבת אליין) 145,

English translation 1113

"and this is the reason that on Shabbos we say 'sanctify us with Your commandments' only in the manner of a request that it come to revelation from what was already prepared and ready etc.,

"וזהו הטעם שאומרים בשבת קדשנו במצותיך דרך בקשה בלבד שיבא לידי גילוי מאשר כבר הוכן ועומד כו׳,

English translation 1114

but on weekdays we say 'Who sanctified us' in the past tense, meaning that it is still in a state of concealment as above.

אבל בחול אומרים אשר קדשנו לשעבר דהיינו בבחי׳ העלם עדיין כנ״ל.

English translation 1115

And it is the same reason that on Shabbos we say 'in Your commandments' in the second person, because it comes to revelation, and on weekdays, because it is still in concealment, we say 'in His commandments' in a hidden manner."

והוא הטעם עצמו שאומרים במצותיך לנוכח בשבת מפני שבא לידי גילוי ובחול לפי שהוא בהעלם עדיין אומרים במצותיו דרך נסתר".

English translation 1116

And from this it follows that on each day of the weekdays there is the concept of Shabbos,

וואס דערפון קומט אויס אז בכל יום מימי החול איז דא דער ענין השבת,

English translation 1117

only then it is in concealment,

נאר דעמולט שטייט עס בהעלם,

English translation 1118

and on Shabbos it is revealed;

און בשבת ווערט עס נתגלה;

English translation 1119

and the intention is that one should draw down the revelation of Shabbos into the service during the weekdays.

און די כוונה איז אז דעם גילוי פון שבת זאל מען ממשיך זיין אין דער עבודה בימי החול.

English translation 1120

As is understood already from the very question

ווי ס׳איז פארשטאנדיק אנהויבנדיק שוין פון דער עצם קשיא

English translation 1121

(at the beginning of the discourse)

(בתחלת הדרוש)

English translation 1122

in Likkutei Torah:

אין לקו״ת:

English translation 1123

From the very fact that in a discourse that speaks of the virtue of the concept of Shabbos

דערפון גופא וואס אין א מאמר וואס רעדט במעלת ענין השבת

English translation 1124

("See that Hashem has given you the Shabbos")

("ראו כי ה׳ נתן לכם השבת")

English translation 1125

one asks a question: why are the weekday blessings different from the Shabbos blessings,

פרעגט מען א קשיא פארוואס ברכות שבחול זיינען אנדערש פון ברכות שבת,

English translation 1126

and on the contrary,

ואדרבה,

English translation 1127

they seemingly have an advantage over the Shabbos blessings;

זיי האבן לכאורה א מעלה לגבי ברכות שבת;

English translation 1128

And from the question,

און פון דער קשיא,

English translation 1129

a question according to the Torah of truth,

א קשיא ע״פ תורת אמת,

English translation 1130

there then emerges an explanation and resolution and new comprehension in the matter that would not have been had there not been the question

קומט דערנאך ארויס א ביאור ותירוץ והשגה חדשה אין דעם ענין וואס מ׳וואלט ניט געהאט לולא די קשיא

English translation 1131

[in the manner that the Mitteler Rebbe explains in Shaarei Orah 146 the superiority of the Babylonian Talmud,

[ע״ד ווי דער מיטעלער רבי איז מבאר אין שערי אורה 146 די מעלה פון תלמוד בבלי,

English translation 1132

[and therefore the halacha is according to the Babylonian Talmud 147],

[וואס דערפאר איז הלכה כתלמוד בבלי 147],

English translation 1133

because specifically there there are questions and discussions (“uprooting mountains” 148) from which emerges a deeper comprehension in the subject being studied,

ווייל דוקא דארטן זיינען דא קשיות און שקו״ט ("עוקר הרים" 148) וואס דערפון קומט ארויס א טיפערע השגה אין דעם ענין הנלמד,

English translation 1134

and together with this it must come down to a practical conclusion (“Sinai” 148),

וביחד עם זה דארף עס אראפקומען אין א מסקנא בפועל ("סיני" 148),

English translation 1135

because “Talmud (or “study”) is greater because it leads to action”,

ווארום "תלמוד (אדער "לימוד") גדול שמביא לידי מעשה",

English translation 1136

as above],

כנ״ל],

English translation 1137

and the question in our matter was from the apparent superiority of weekday blessings regarding Shabbat blessings –

און די קשיא בנדו״ד איז געווען מצד דער מעלה לכאורה פון ברכות חול לגבי ברכות שבת –

English translation 1138

then from this itself it is understood that through this the matter of Shabbat is drawn into the weekday.

איז דערפון גופא מובן אז דורך דעם ווערט נמשך דער ענין פון שבת אין חול.

English translation 1139

And especially according to the explanation in the discourse in Likkutei Torah that the delight of Shabbat is only a revelation of the service during the days of the week,

ובפרט ע״פ הביאור אין דעם דרוש בלקו״ת אז דער עונג פון שבת איז נאר א גילוי פון דער עבודה בימי החול,

English translation 1140

as above.

כנ״ל.

English translation 1141

And further one may say in explanation of the reason why the beginning of Likkutei Torah is with the one and only discourse of Parshat Beshalach “See that Hashem has given you the Shabbat” –

ועוד יש לומר בביאור הטעם פארוואס התחלת הלקו״ת איז מיטן איין און איינציקן דרוש פון פ׳ בשלח "ראו כי ה׳ נתן לכם השבת" –

English translation 1142

although simply it should have begun immediately from Parshat Pekudei

אע״פ וואס בפשטות האט זיך דאס געדארפט אנהויבן גלייך פון פ׳ פקודי

English translation 1143

(in continuation of the discourses of Torah Or which end in Parshat Vayakhel),

(בהמשך צו די דרושים פון תו״א וואס ענדיקן זיך בפ׳ ויקהל),

English translation 1144

nevertheless the Tzemach Tzedek inserted the one maamar from Parshat Beshalach at the beginning of the book Likkutei Torah,

אעפ״כ האט דער צ״צ אריינגעשטעלט דעם איין מאמר פון פ׳ בשלח בהתחלת הספר לקו״ת,

English translation 1145

and afterwards one jumps over to Parshat Pekudei:

און דערנאך שפרינגט מען איבער צו פ׳ פקודי:

English translation 1146

In the manner that Parshat Beshalach,

ע״ד ווי פ׳ בשלח,

English translation 1147

the portion of the manna,

פרשת המן,

English translation 1148

must come as an introduction to the giving of the Torah,

דארף קומען אלס הקדמה צו מתן תורה,

English translation 1149

as our sages said “The Torah was only given to those who ate the manna”,

כמאחז״ל "לא ניתנה התורה אלא לאוכלי המן",

English translation 1150

the matter of “Derech Eretz precedes the Torah”

דער ענין פון "דרך ארץ קדמה לתורה"

English translation 1151

(as above section 10) –

(כנ״ל ס"י) –

English translation 1152

similarly and analogously one may say also regarding the book Likkutei Torah

עד״ז ובדוגמא לזה י״ל אויך בנוגע צום ספר לקו״ת

English translation 1153

(which is in the manner and analogy of the giving of the Torah,

(וואס איז ע״ד ובדוגמת מ״ת,

English translation 1154

as above),

כנ״ל),

English translation 1155

that before one comes to the book

אז איידער מ׳קומט צום ספר

English translation 1156

(in order from Parshat Pekudei onward)

(על הסדר פון פ׳ פקודי ואילך)

English translation 1157

there must be the introduction of the portion of the manna in Parshat Beshalach,

דארף זיין די הקדמה פון פרשת המן בפ׳ בשלח,

English translation 1158

“See that Hashem has given you the Shabbat”

"ראו כי ה׳ נתן לכם השבת"

English translation 1159

(and especially according to what is explained above that Shabbat and manna are the same level).

(ובפרט ע״פ המבואר לעיל אז שבת און מן זיינען די זעלבע בחינה).

English translation 1160

[And in the manner of the matter of the days of the counting –

[וע״ד דער ענין פון ימי הספירה –

English translation 1161

these days –

ימים אלו –

English translation 1162

which are a preparation for the giving of the Torah on the fiftieth day,

וואס זיינען א הכנה צו מתן תורה ביום החמשים,

English translation 1163

the gate of the nun 149,

דער שער הנו"ן 149,

English translation 1164

and afterwards “Moshe added one day from his own understanding” 150,

און דערנאך "הוסיף [משה] יום אחד מדעתו" 150,

English translation 1165

the day of the nun alef –

יום הנ״א –

English translation 1166

which is above also the gate of the nun].

שלמעלה אויך פון שער הנו"ן].

English translation 1167

And after the beginning of this verse in the Written Torah in the portion of the manna

און נאך דער התחלה פון דעם פסוק בתושב״כ בפרשת המן

English translation 1168

(“See that Hashem has given you the Shabbat”),

("ראו כי ה׳ נתן לכם השבת"),

English translation 1169

the Oral Torah on this verse begins –

הויבט זיך אן די תושבע״פ אויף דעם פסוק –

English translation 1170

the discourse of the Alter Rebbe –

דער דרוש פון אלטן רבי׳ן –

English translation 1171

with the question regarding the difference between Shabbat blessings and weekday blessings,

מיט דער קשיא בנוגע החילוק צווישן ברכות שבת וברכות חול,

English translation 1172

which brings out the matter that the intention is to draw the matter of Shabbat

וואס דאס ברענגט ארויס דעם ענין אז די כוונה איז צו ממשיך זיין דעם ענין השבת

English translation 1173

(and the manna)

(והמן)

English translation 1174

into the weekday,

אין חול,

English translation 1175

so that also after the giving of the Torah,

אז אויך לאחרי מ״ת,

English translation 1176

the giving of the Torah below,

נתינת התורה למטה,

English translation 1177

in order to act in the world and in weekday matters,

בכדי צו אויפטאן אין עולם ועובדין דחול,

English translation 1178

one should draw into weekday matters the matter of Shabbat

זאל מען ממשיך זיין אין עובדין דחול דעם ענין השבת

English translation 1179

(and the manna),

(והמן),

English translation 1180

until a manner of seeing,

ביז באופן של ראי׳,

English translation 1181

as above at length.

כנ״ל בארוכה.

English translation 1182

And after the introduction of this discourse in the portion of the manna in Parshat Beshalach,

און נאך דער הקדמה פון דעם דרוש בפ׳ המן בפ׳ בשלח,

English translation 1183

the book Likkutei Torah begins in order

הויבט זיך אן דער ספר לקו״ת על הסדר

English translation 1184

(from Parshat Pekudei onward).

(פון פ׳ פקודי ואילך).

English translation 1185

But as mentioned,

אבער כאמור,

English translation 1186

the order in this is,

דער סדר בזה איז,

English translation 1187

that first and foremost comes the matter of Shabbat,

אז לכל לראש קומט דער ענין פון שבת,

English translation 1188

which is above the six days of action,

שלמעלה מששת ימי המעשה,

English translation 1189

afterwards one enters the world and there one draws and reveals the matter of Shabbat,

דערנאך גייט מען אריין אין וועלט און דארטן איז מען ממשיך ומגלה דעם ענין פון שבת,

English translation 1190

until a revelation in a manner of seeing.

ביז א גילוי באופן של ראי׳.

English translation 1191

From this one has the simple lesson –

דערפון האט מען דעם לימוד בפשטות –

English translation 1192

that knowing the greatness of the superiority mentioned above of the book Likkutei Torah,

אז וויסנדיק דער גודל העילוי הנ״ל פון דעם ספר לקוטי תורה,

English translation 1193

one must add even more in the study of Likkutei Torah.

דארף דאס נאכמער צוגעבן אין דעם לימוד פון לקוטי תורה.

English translation 1194

Certainly one must first and foremost study the maamarim of the “Dvar Echad Ledor”;

זיכער דארף מען לכל לראש לערנען די מאמרים פון דעם "דבר אחד לדור";

English translation 1195

but in addition to this one also has the instruction of my revered father-in-law, the Rebbe, that every Shabbat one should study the Chassidic portion of the week

אבער נוסף לזה האט מען אויך די הוראה פון כ״ק מו״ח אדמו״ר אז בכל שבת ושבת זאל מען לערנען די חסיד׳ישע פרשה פון דער וואך

English translation 1196

(in Torah Or and Likkutei Torah),

(אין תו״א ולקו״ת),

English translation 1197

which in the Shabbatot of the summer,

וואס בשבתות הקיץ,

English translation 1198

including this Shabbat,

כולל שבת זה,

English translation 1199

they are the portions in Likkutei Torah.

זיינען זיי די פרשיות בלקו״ת.

English translation 1200

And afterwards as they are explained by the Mitteler Rebbe with additional explanation until a manner of “Rechovot HaNahar” 151,

און דערנאך ווי זיי ווערן נתבאר דורך דעם מיטעלן רבי׳ן בתוספת ביאור ביז באופן פון "רחובות הנהר" 151,

English translation 1201

and afterwards by the other Rebbes,

און דערנאך פון די אנדערע רביים,

English translation 1202

until also the maamarim of the Rebbe

ביז אויך די מאמרים פון דעם רבי׳ן

English translation 1203

(the Rebbe Rashab)

(מהורש״ב)

English translation 1204

of blessed memory and of the Rebbe my father-in-law,

נ״ע און פון דעם רבי׳ן דעם שווער,

English translation 1205

whose generation merited that their maamarim were printed,

וואס זכה דורנו אז עס האבן זיך אפגעדרוקט זייערע מאמרים,

English translation 1206

and several of them are discourses of Likkutei Torah with additional explanation etc. 152.

וכמה מהם זיינען דרושים פון לקו״ת בתוספת ביאור וכו' 152.

English translation 1207

And particularly when one stands in the days of the Omer,

ובפרט ווען מ׳שטייט אין די ימי הספירה,

English translation 1208

which are a preparation for the giving of the Torah on the fiftieth day

וואס זיינען א הכנה צו מתן תורה ביום החמשים

English translation 1209

(as above) –

(כנ״ל) –

English translation 1210

then it is even more the appropriate time to increase in Torah study in general,

איז דעמולט נאכמער דער זמן המתאים צו מוסיף זיין בלימוד התורה בכלל,

English translation 1211

and especially –

ובמיוחד –

English translation 1212

in the study of the wellsprings of the inner dimension of the Torah

בלימוד המעינות פון פנימיות התורה

English translation 1213

("your wellsprings"),

("מעינותיך"),

English translation 1214

according to what is stated in the Zohar153 that as an introduction to the wedding at the time of the Giving of the Torah, the counting of the seven weeks comes, which is like the counting of seven clean days,

ע״פ האמור אין זהר 153 אז אלס הקדמה צו דער חופה בשעת מ״ת קומט די ספירה פון די ז׳ שבועות וואס איז ע״ד ספירת ז׳ נקיים,

English translation 1215

and afterwards comes the matter of immersion in living waters,

און דערנאך קומט דער ענין הטבילה במים חיים,

English translation 1216

and the ultimate perfection of immersion is –

וואס תכלית שלימות הטבילה איז –

English translation 1217

immersion in a spring,

די טבילה במעין,

English translation 1218

which in avodah is the matter of faith,

וואס אין עבודה איז דאס דער ענין האמונה,

English translation 1219

and in Torah –

ובתורה –

English translation 1220

the wellsprings of the inner dimension of the Torah,

די מעינות פון פנימיות התורה,

English translation 1221

for a spring purifies with any amount154 and even with flowing water155,

וואס א מעין איז מטהר בכל שהוא 154 און אפילו בזוחלין 155,

English translation 1222

like "And I will sprinkle upon you pure water and you will be purified"156.

ע״ד "וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם" 156.

English translation 1223

This depends only on the will of a Jew,

דאס איז נאר תלוי אין דעם רצון פון א אידן,

English translation 1224

and when a Jew has the will –

ובשעת א איד האט דעם רצון –

English translation 1225

it becomes actual immediately,

ווערט אזוי גלייך בפועל,

English translation 1226

Until also –

ביז אויך –

English translation 1227

that when a Jew truly wants the redemption,

אז בשעת א איד וויל באמת די גאולה,

English translation 1228

the redemption comes immediately,

קומט גלייך די גאולה,

English translation 1229

for on the part of the Above there is certainly no hindrance, G‑d forbid,

ווארום מצד דעם אויבערשטן איז זיכער ניטא קיין מניעה ח״ו,

English translation 1230

and on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1231

"His Father preserved the matter",

"אביו שמר את הדבר",

English translation 1232

"He waits and anticipates when it will come"157,

"ממתין ומצפה מתי יבוא" 157,

English translation 1233

the Above waits for when the redemption will already come. One only needs that Jews should want it with truth,

דער אויבערשטער ווארט ווען וועט שוין קומען די גאולה. מ׳דארף נאר האבן אז אידן זאלן דאס וועלן מיט אן אמת,

English translation 1234

then the will of the Creator will immediately be revealed and the redemption will immediately come here below in this physical world,

וועט גלייך נתגלה ווערן רצון הבורא און די גאולה וועט גלייך קומען דא למטה בעוה״ז הגשמי,

English translation 1235

and the intention of the Creator will be fulfilled, that the Holy One, blessed be He, desired to have a dwelling place in the lower worlds in a revealed manner158,

און עס וועט נשלם ווערן כוונת הבורא פון נתאוה הקב״ה להיות לו דירה בתחתונים באופן גלוי 158,

English translation 1236

In the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1237

when we will have all perfections: the perfection of the land, the perfection of the people, "with our youths and with our elders etc., with our sons and with our daughters",

ווען מ׳וועט האבן אלע שלימות׳ן. שלימות הארץ. שלימות העם. "בנערינו ובזקנינו גו׳ בבנינו ובבנותינו",

English translation 1238

and the perfection of Torah and avodah,

און שלימות התורה והעבודה,

English translation 1239

and "their silver and their gold with them"159,

און "כספם וזהבם אתם" 159,

English translation 1240

Speedily in our days, and literally in our own time.

במהרה בימינו ובעגלא דידן ממש.

English translation 1241

He spoke here about arranging farbrengens in every place on Shabbat Kodesh.

דובר כאן ע״ד עריכת התוועדויות בכל מקום ומקום ביום הש״ק.

English translation 1242

Parshat Bamidbar,

פ׳ במדבר,

English translation 1243

Rosh Chodesh and Erev Rosh Chodesh Sivan –

מבה״ח וער״ח סיון –

English translation 1244

reviewed by the Rebbe, shlita –

הוגה ע״י כ״ק אדמו״ר שליט״א –

English translation 1245

printed below p.937 and onward.

נדפס לקמן ע׳ 937 ואילך.

English translation 1246

[When he spoke about success above the natural order, he said:

[כשדובר ע״ד הצלחה למעלה מדרך הטבע, אמר:

English translation 1247

And success above the natural order is drawn into nature itself,

און די הצלחה למעלה מדרך הטבע ווערט נמשך אין טבע עצמו,

English translation 1248

for nature itself compels [the existence of] that which is above nature,

ווארום טבע עצמו איז מכריח למעלה מן הטבע,

English translation 1249

as the Rambam writes160 that "the sphere revolves constantly and it is impossible for it to revolve without a revolvor,

ווי דער רמב״ם שרייבט 160 אז "הגלגל סובב תמיד ואי אפשר שיסוב בלא מסבב,

English translation 1250

and He, blessed be He, is the One who revolves it etc." [for the finite cannot exist without the Infinite].

והוא ברוך הוא המסבב אותו כו'" [ווארום אין גבול קען דאך ניט זיין בלי גבול].

English translation 1251

And similarly the philosophers write,

ועד״ז שרייבן חוקרים,

English translation 1252

that intellect itself compels that there is that which is above intellect161.]

אז שכל אליין איז מכריח אז ס׳איז דא למעלה מן השכל 161.]

English translation 1253

Continuation of the discussion about the aforementioned farbrengens,

המשך הדיבור ע״ד התוועדויות הנ״ל,

English translation 1254

and the connection with Lag BaOmer,

והשייכות עם ל״ג בעומר,

English translation 1255

the day of the hillula of Rabbi Shimon bar Yochai,

יום הילולא דרשב״י,

English translation 1256

with whom the matter of love and unity of Israel was emphasized,

שאצלו הי׳ בהדגשה הענין דאהבת ואחדות ישראל,

English translation 1257

as is also understood from the story in the Zohar that when the world needed rain, they came to Rabbi Shimon bar Yochai, and through his saying words of Torah on the verse "dwelling as brothers together" he drew down rains in the world, and this matter was literal

כמובן גם מסיפור הזהר שכשהי׳ העולם צריך למטרא באו אל רשב״י וע״י אמירת דברי תורה עה״פ "שבת אחים גם יחד" המשיך גשמים בעולם וענין זה הי׳ כפשוטו

English translation 1258

(even though it is a matter in the Zohar),

(אף שהוא ענין בזהר),

English translation 1259

as is understood from the fact that Chassidus162 compares this story with the story in the Gemara163 about the descent of rain through the prayer of Choni HaMa'agel,

כמובן מזה שחסידות 162 מדמה סיפור זה עם הסיפור בגמרא 163 ע״ד ירידת הגשמים ע״י תפלתו של חוני המעגל,

English translation 1260

which was literal, as is understood and simple],

שהי׳ כפשוטו כמובן ופשוט],

English translation 1261

that rains

שגשמים

English translation 1262

("and I will give your rains in their time")

("ונתתי גשמיכם בעתם")

English translation 1263

include all blessings,

כולל כל הברכות,

English translation 1264

and also –

וגם –

English translation 1265

all physical matters,

כל הענינים הגשמיים,

English translation 1266

and all the blessings enumerated in our parshah,

וכל הברכות המנויות בפרשתנו,

English translation 1267

including "and I will grant peace in the land",

כולל "ונתתי שלום בארץ",

English translation 1268

and the perfection of peace –

ושלימות השלום –

English translation 1269

in the future redemption,

בגאולה העתידה,

English translation 1270

and up to "and I will lead you upright"

ועד "ואולך אתכם קוממיות"

English translation 1271

(as explained in the aforementioned reviewed sicha).

(כמבואר בשיחה המוגהה הנ״ל).

English translation 1272

And at the conclusion of the matter he said:]

ובסיום הענין אמר:]

English translation 1273

And something similar to this we already have in the last days of the exile,

ומעין זה האט מען שוין אין די לעצטע טעג פון גלות,

English translation 1274

"as in the days of your exodus from the land of Egypt",

"כימי צאתך מארץ מצרים",

English translation 1275

when it was "and for all the children of Israel there was light in their dwellings" while still being in the Egyptian exile. And all these blessings are drawn down

ווען ס׳איז געווען "ולכל בני ישראל הי׳ אור במושבותם" נאך זייענדיק אין גלות מצרים. און די אלע ברכות ווערן נמשך

English translation 1276

(also during the time of exile)

(אויך בזמן הגלות)

English translation 1277

not only spiritually but also physically,

ניט נאר ברוחניות נאר אויך בגשמיות,

English translation 1278

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 1279

not "also" but the main thing is actually in the physical,

ניט "אויך" נאר דער עיקר איז גאר בגשמיות,

English translation 1280

for in addition to the fact that the Torah in general "is not in heaven"164,

ווארום נוסף לזה וואס תורה בכלל "לא בשמים היא" 164,

English translation 1281

all the more so after the redemption,

עאכו״כ לאחרי הגאולה,

English translation 1282

when it will be "and the spirit of impurity I will remove from the land"165,

ווען עס וועט זיין "ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" 165,

English translation 1283

and even more –

און נאכמער –

English translation 1284

"and the glory of Hashem will be revealed and all flesh together will see",

"ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו",

English translation 1285

and even more –

און נאכמער –

English translation 1286

"the earth will be filled with knowledge of Hashem as water covers the sea"166,

"מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים" 166,

English translation 1287

that the physical earth will be "filled" with knowledge of Hashem.

אז די ארץ גשמית וועט זיין "מלאה" מיט ידיעת ה'.

English translation 1288

That is, that even the Torah of the Sefirot

ד.ה. אז אפילו תורת הספירות

English translation 1289

(knowledge of Hashem),

(דעת ה'),

English translation 1290

which seemingly pertains only to the upper and spiritual worlds,

וואס איז שייך לכאורה נאר בעולמות עליונים ורוחניים,

English translation 1291

all the more so the understanding of the essence of the Sefirot

עאכו״כ הבנת מהות הספירות

English translation 1292

(not only the existence of the Sefirot),

(ניט נאר מציאות הספירות),

English translation 1293

which is specifically in the Garden of Eden and the upper worlds etc. –

וואס דאס איז דוקא אין גן עדן ועולמות עליונים וכו' –

English translation 1294

nevertheless, even this will be below on earth in the manner of "the earth will be filled with knowledge of Hashem as water covers the sea"!

אעפ״כ וועט אויך דאס זיין למטה בארץ באופן פון "מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים"!

English translation 1295

And all this depends on our actions and service167 in all matters of Torah and mitzvos,

און דאס אלץ איז תלוי אין מעשינו ועבודתינו 167 בכל עניני תורה ומצוות,

English translation 1296

as it also states at the end of the weekly portion

ווי עס שטייט אויך בסוף פרשת השבוע

English translation 1297

[and the teaching of the Baal Shem Tov168 is known, that from every thing one must learn a lesson in the service of Hashem,

[וידועה תורת הבעש״ט 168 אז פון יעדער זאך דארף מען אפלערנען א הוראה בעבודת ה׳,

English translation 1298

all the more so from a matter in Torah,

עאכו״כ פון אן ענין אין תורה,

English translation 1299

all the more so from the weekly portion]:

עאכו״כ פון פרשת השבוע]:

English translation 1300

"These are the commandments which Hashem commanded Moshe to the children of Israel on Mount Sinai",

"אלה המצות אשר צוה ה׳ את משה אל בני ישראל בהר סיני",

English translation 1301

which includes the entire Torah and mitzvos.

וואס דאס איז כולל גאנץ תומ״צ.

English translation 1302

And through this one hastens even more the true and complete redemption through David, the king Moshiach,

און דורך דעם איז מען נאכמער ממהר די גאולה האמיתית והשלימה ע״י דוד מלכא משיחא,

English translation 1303

and speedily in our actual days.

ובעגלא דידן ממש.

English translation 1304

Discourse (in the manner of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1305

Beginning with the words "If you walk in My statutes etc."

ד״ה אם בחוקותי תלכו גו'.

English translation 1306

It is also customary to study a verse from the weekly portion together with Rashi's commentary;

ס׳איז אויך נהוג אפצולערנען א פסוק פון פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש״י;

English translation 1307

a matter in the notes on the Zohar of our portion;

אן ענין אין די הערות אויפן זהר דפרשתנו;

English translation 1308

a matter in Pirkei Avos of this Shabbos;

אן ענין אין פרקי אבות פון דעם שבת;

English translation 1309

and recently –

און לאחרונה –

English translation 1310

a matter in the daily study of the Rambam.

אן ענין אין דעם שיעור היומי ברמב״ם.

English translation 1311

Regarding Rashi, several perplexing matters in Rashi on our portion were proposed,

בנוגע צו פרש״י האט מען מציע געווען כמה ענינים תמוהים בפרש״י בפרשתנו,

English translation 1312

but one of them is a Rashi upon which one can ask all types of questions that are possible to ask on a Rashi:

אבער איינער פון זיי איז א פרש״י וואס מ׳קען אויף אים פרעגן אלע סוגי קשיות וואס זיינען נאר מעגלעך צו פרעגן אויף א פרש״י:

English translation 1313

a) One rule in Rashi is,

א) איין כלל אין פרש״י איז,

English translation 1314

that even the words which Rashi quotes from the verse are precise. b) Another rule exists,

אז אויך די ווערטער וועלכע רש״י איז מעתיק פון פסוק זיינען בדיוק. ב) נאך א כלל איז דא,

English translation 1315

that Rashi gives an explanation only when there is a difficulty in the verse

אז רש״י זאגט א פירוש נאר ווען ס׳איז דא א שוועריקייט אין פסוק

English translation 1316

(were it not for Rashi).

(לולא פרש״י).

English translation 1317

c) Another rule in Rashi –

ג) נאך א כלל בפרש״י –

English translation 1318

that "I have come only for the plain meaning of the verse"169,

אז "אני לא באתי אלא לפשוטו של מקרא" 169,

English translation 1319

his explanation must be consistent with the plain meaning. And even when he brings a homiletical interpretation

זיין פירוש דארף זיין אויסגעהאלטן ע״ד הפשט. און אפילו ווען ער ברענגט א דרש

English translation 1320

(our Sages expounded etc.),

(רבותינו דרשו וכיו״ב),

English translation 1321

it must also be connected to the way of the plain meaning.

דארף עס אויך זיין פארבונדן מיט דרך הפשט.

English translation 1322

In our portion there is a Rashi upon which one can ask questions from all three of the aforementioned rules

בפרשתנו איז דא א פרש״י אויף וועלכן מ׳קען פרעגן קשיות פון אלע דריי כללים הנ״ל

English translation 1323

[And in addition, the verse also has the advantage that it is a revealed blessing in our portion (revealed even to a five-year-old studying Scripture) which is also a blessing above measure and limitation;

[ונוסף לזה האט דער פסוק אויך די מעלה אז דאס איז א ברכה גלוי׳ בפרשתנו (גלוי אויך פאר א בן חמש למקרא) וואס איז אויך א ברכה שלמעלה ממדידה והגבלה;

English translation 1324

regarding the other verses in the portion,

בנוגע צו די אנדערע פסוקים אין דער פרשה,

English translation 1325

it is not seen openly how they are blessings,

זעט מען ניט בגלוי ווי זיי זיינען ברכות,

English translation 1326

even though "in truth they are only blessings" (as above).

אע״פ וואס "לפי האמת אינם רק ברכות" (כנ״ל).

English translation 1327

And similar to the blessings that the Sages said to Rabbi Elazar the son of Rabbi Shimon bar Yochai,

וע״ד די ברכות וואס די חכמים האבן געזאגט צו ר״א בנו של רשב״י,

English translation 1328

which even Rabbi Elazar could not see how they were blessings,

וואס אפילו ר״א האט ניט געקענט זען ווי זיי זיינען ברכות,

English translation 1329

and one had to come specifically to Rabbi Shimon bar Yochai for this,

און מ׳האט דערצו געדארפט אנקומען דוקא צו רשב״י,

English translation 1330

because they are such high blessings that come from the aspect of the hidden;

מצד דעם וואס זיי זיינען אזוינע הויכע ברכות וואס קומען פון בחי׳ סתים;

English translation 1331

all the more so when it speaks about a five-year-old studying Scripture,

עאכו״כ ווען עס רעדט זיך וועגן א בן חמש למקרא,

English translation 1332

he certainly cannot see how the verses in our portion are "only blessings".

קען ער זיכער ניט זען ווי די פסוקים בפרשתנו זיינען "רק ברכות".

English translation 1333

However, the following verse has within it the advantage that it is a blessing above measure and limitation (similar to the blessings from the aspect of the hidden) and this is revealed even to a five-year-old studying Scripture]:

משא״כ דער פסוק דלקמן האט אין זיך די מעלה אז דאס איז א ברכה שלמעלה ממדידה והגבלה (בדוגמת הברכות מבחי׳ סתים) און דאס שטייט בגלוי אויך פאר א בן חמש למקרא]:

English translation 1334

At the conclusion of the Chumash study of the second day

בסיום שיעור החומש פון יום שני

English translation 1335

[which comes immediately before the third day,

[וואס קומט גלייך פאר יום שלישי,

English translation 1336

Lag BaOmer in this year],

ל״ג בעומר בשנה זו],

English translation 1337

in chapter 26 verse 9,

בקאפיטל כו פסוק ט,

English translation 1338

it states:

שטייט:

English translation 1339

"And I will establish My covenant with you". Rashi quotes the words of the verse

"והקימותי את בריתי אתכם". איז רש״י מעתיק די ווערטער פון פסוק

English translation 1340

("And I will establish My covenant with you")

("והקימותי את בריתי אתכם")

English translation 1341

and explains:

און איז מפרש:

English translation 1342

"A new covenant,

"ברית חדשה,

English translation 1343

not like the first covenant which you broke, but a new covenant that will not be broken,

לא כברית הראשונה שהפרתם אותה אלא ברית חדשה שלא תופר,

English translation 1344

as it is stated170 'And I will make with the house of Israel and with the house of Judah a new covenant, not like the covenant etc.'"

שנאמר 170 וכרתי את בית ישראל ואת בית יהודה ברית חדשה לא כברית וגו'".

English translation 1345

All the aforementioned questions arise on this:

שטעלן זיך אויף דעם אלע קשיות הנ״ל:

English translation 1346

a) Rashi apparently only explains "My covenant",

א) רש״י איז לכאורה בלויז מפרש "את בריתי",

English translation 1347

why does he also quote the words "And I will establish" and "with you"?

פארוואס איז ער אויך מעתיק די ווערטער "והקימותי" און "אתכם"?

English translation 1348

[And on the contrary:

[ואדרבה:

English translation 1349

these words contradict his explanation,

די ווערטער זיינען סותר זיין פירוש,

English translation 1350

as will be explained below].

כדלקמן].

English translation 1351

b) What is lacking here in the verse or what is difficult in the verse –

ב) וואס פעלט דא אין פסוק אדער וואס איז דא שווער אין פסוק –

English translation 1352

that Rashi needs to explain something here at all?

אז רש״י דארף בכלל דא עפעס מפרש זיין?

English translation 1353

c) Rashi's explanation is the opposite of the plain meaning of the verse:

ג) דער פירוש פון רש״י איז היפך פשוטו של מקרא:

English translation 1354

The five-year-old studying Scripture has already learned that the Almighty made a covenant with the Jewish people at Mount Sinai170,

דער בן חמש למקרא האט שוין געלערנט אז דער אויבערשטער האט געשלאסן א ברית מיט אידן בא מ"ת *170,

English translation 1355

in addition to the covenants that the Almighty made with each of the Patriarchs as it states in the Chumash of Bereishis.

נוסף אויף די בריתות וואס דער אויבערשטער האט געשלאסן מיט יעדערן פון די אבות ווי ס׳שטייט אין חומש בראשית.

English translation 1356

And also in this portion itself he will soon see how it states several times about the covenant between the Jewish people and the Almighty:

און אויך בפרשה זו עצמה וועט ער באלד זען ווי עס שטייט כמ״פ וועגן דער ברית צווישן אידן מיטן אויבערשטן:

English translation 1357

"And I will remember My covenant with Yaakov, and also My covenant with Yitzchak, and also My covenant with Avraham"171,

"וזכרתי את בריתי יעקוב ואף את בריתי יצחק ואף את בריתי אברהם" 171,

English translation 1358

"And I will remember for them the covenant of the first ones"172 –

"וזכרתי להם ברית ראשונים" 172 –

English translation 1359

so why does Rashi suddenly write here that "And I will establish My covenant with you" does not speak about the covenant at Chorev and all these covenants that are stated in the Torah and in the portion,

היינט פארוואס שרייבט דא מיטאמאל רש״י אז "והקימותי את בריתי אתכם" רעדט זיך ניט וועגן דער ברית בחורב און די אלע בריתות וואס שטייען אין תורה און אין דער פרשה,

English translation 1360

but rather about a "new covenant",

נאר וועגן א "ברית חדשה",

English translation 1361

"not like the first covenant which you broke"?!

"לא כברית הראשונה שהפרתם"?!

English translation 1362

And the question is even stronger from the fact that Rashi himself quotes the words "והקימותי" and "אתכם",

און די קשיא איז נאך שטארקער דערפון וואס רש״י אליין איז מעתיק די ווערטער "והקימותי" און "אתכם",

English translation 1363

which seemingly emphasizes that this is like the other covenants in the Torah that the Holy One, blessed be He, made "אתכם".

וואס איז לכאורה מדגיש אז דאס איז ווי די אנדערע בריתות בתורה וועלכע דער אויבערשטער האט געשלאסן "אתכם"].

English translation 1364

And to such an extent is this a novelty,

ועד כדי כך איז דאס א חידוש,

English translation 1365

that Rashi needs to come to a proof,

אז רש״י דארף דערביי אנקומען צו א ראי׳,

English translation 1366

and not from the Chumash,

און ניט פון חומש,

English translation 1367

but only from the Prophets,

נאר ערשט פון נביאים,

English translation 1368

from Yirmiyahu

פון ירמי׳

English translation 1369

("וכרתי את בית ישראל ואת בית יהודה ברית חדשה לא כברית וגו'")!

("וכרתי את בית ישראל ואת בית יהודה ברית חדשה לא כברית וגו'")!

English translation 1370

From which it is understood that without this verse in Yirmiyahu, one could not learn the simple meaning like this!

וואס דערפון איז מובן אז אן דעם פסוק אין ירמי׳ קען מען אזוי ניט לערנען פשט!

English translation 1371

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1372

If Rashi wants to bring a proof that there was a "ברית חדשה",

אויב רש״י וויל ברענגען א ראי׳ אז ס׳איז געווען א "ברית חדשה",

English translation 1373

he does not need to come to this verse in Yirmiyahu,

דארף ער ניט אנקומען צו דעם פסוק אין ירמי׳,

English translation 1374

and he could have brought the covenant that the Holy One, blessed be He, makes with Jews at their entry into the land

און ער האט געקענט ברענגען די ברית וואס דער אויבערשטער שליסט מיט אידן בכניסתם לארץ

English translation 1375

(in addition to the covenant at Chorev) –

(נוסף צו דער ברית בחורב) –

English translation 1376

"אלה דברי הברית אשר צוה ה׳ את משה לכרות את בנ״י בארץ מואב מלבד הברית אשר כרת אתם בחורב" –

"אלה דברי הברית אשר צוה ה׳ את משה לכרות את בנ״י בארץ מואב מלבד הברית אשר כרת אתם בחורב" –

English translation 1377

as it is explicitly stated later in the Chumash Devarim173?

ווי עס שטייט בפירוש ווייטער בחומש דברים 173?

English translation 1378

With further details,

מיט נאך דיוקים,

English translation 1379

which all must be understandable in simple terms for a child of five years for Scripture,

וואס דארפן אלע זיין פארשטאנדיק בפשטות פאר א בן חמש למקרא,

English translation 1380

not relying on the commentators of Rashi who came after Rashi etc. –

ניט פארלאזנדיק זיך אויף מפרשי רש״י וואס זיינען געקומען נאך רש״י וכו׳ –

English translation 1381

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1382

In the notes of my father on the Zohar of our portion, one need not go searching for a matter connected to Rashbi,

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו דארף מען ניט גיין זוכן אן ענין פארבונדן מיט רשב״י,

English translation 1383

whose day of hilula is on Lag BaOmer

וואס יום ההילולא שלו איז בל״ג בעומר

English translation 1384

(which is elevated on this Shabbat in the manner of "ויכולו") –

(וואס ווערט נתעלה בשבת זה באופן פון "ויכולו") –

English translation 1385

because there is an explicit matter:

ווארום ס׳איז דא אן ענין מפורש:

English translation 1386

My father stands174 on the statement of Rabbi Yosi regarding Rabbi Elazar the son of Rashbi175:

דער טאטע שטעלט זיך 174 אויף מאמר ר׳ יוסי בנוגע ר׳ אלעזר בנו של רשב״י 175:

English translation 1387

"פתח ואמר בן יכבד אב ועבד אדוניו176 וכו',

"פתח ואמר בן יכבד אב ועבד אדוניו 176 וכו׳,

English translation 1388

בן יכבד אב כגון ר׳ אלעזר דאיהו אוקיר לי׳ לאבוי בהאי עלמא ובההוא עלמא השתא אסגי שבחא דר״ש כו'",

בן יכבד אב כגון ר׳ אלעזר דאיהו אוקיר לי׳ לאבוי בהאי עלמא ובההוא עלמא השתא אסגי שבחא דר״ש כו'",

English translation 1389

and he explains that which Rabbi Elazar adds honor to his father Rashbi, as this is in the Sefirot and letters of Kabbalah.

און ער איז מבאר דאס וואס ר״א איז מוסיף כבוד אין אביו הרשב״י ווי דאס איז אין ספירות ובאותיות הקבלה.

English translation 1390

And as will be explained below, the matter in the service of man and regarding actual deed,

וכפי שיתבאר לקמן דער ענין אין עבודת האדם און בנוגע למעשה בפועל,

English translation 1391

where the deed is the main thing177.

וואס המעשה הוא העיקר 177.

English translation 1392

This Shabbat we learn the fifth chapter of Pirkei Avot.

דעם שבת לערנט מען פרק חמישי פון פרקי אבות.

English translation 1393

At the end of the chapter –

בסיום הפרק –

English translation 1394

which is the conclusion of Tractate Avot178

וואס דאס איז דער סיום פון מס׳ אבות 178

English translation 1395

(because the sixth chapter is an addition of baraitot that "שנו חכמים בלשון המשנה"179) –

(ווייל פרק ששי איז א הוספה פון ברייתות וואס "שנו חכמים בלשון המשנה" 179) –

English translation 1396

the Mishnah states:

שטייט די משנה:

English translation 1397

"הוא הי׳ אומר בן חמש שנים למקרא,

"הוא הי׳ אומר בן חמש שנים למקרא,

English translation 1398

בן עשר שנים למשנה,

בן עשר שנים למשנה,

English translation 1399

בן שלש עשרה למצוות וכו',

בן שלש עשרה למצוות וכו׳,

English translation 1400

בן מאה וכו'".

בן מאה וכו'".

English translation 1401

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1402

There is a rule,

ס׳איז א כלל,

English translation 1403

that Tractate Avot consists of "מילי דחסידותא"180. This is one of the reasons why we learn Pirkei Avot between Pesach and Shavuot,

אז מס׳ אבות באשטייט פון "מילי דחסידותא" 180. וואס דאס איז איינער פון די טעמים פארוואס מ׳לערנט פרקי אבות בין פסח לעצרת,

English translation 1404

because181 as an introduction and preparation for the Giving of the Torah, there must be the matter of "דרך ארץ קדמה לתורה",

ווייל 181 אלס הקדמה והכנה צו מתן תורה דארף זיין דער ענין פון "דרך ארץ קדמה לתורה",

English translation 1405

which is achieved through the study of Tractate Avot,

וואס דאס ווערט דורך לימוד מס׳ אבות,

English translation 1406

"מילי דחסידותא",

"מילי דחסידותא",

English translation 1407

for only then can one receive the Torah.

וואס דוקא דעמולט קען מען נעמען תורה.

English translation 1408

And in the manner of the saying182 on the verse183 "כי שפתי כהן ישמרו דעת ותורה יבקשו מפיהו כי מלאך ה׳ צבאות הוא" –

וע״ד מאחז" 182 עה״פ 183 "כי שפתי כהן ישמרו דעת ותורה יבקשו מפיהו כי מלאך ה׳ צבאות הוא" –

English translation 1409

"אם דומה הרב למלאך ה׳ יבקשו תורה מפיו,

"אם דומה הרב למלאך ה׳ יבקשו תורה מפיו,

English translation 1410

ואם לאו אל יבקשו תורה מפיו",

ואם לאו אל יבקשו תורה מפיו",

English translation 1411

because in order to receive Torah, one must have the introduction of "דרך ארץ",

ווייל בכדי צונעמען תורה דארף מען האבן די הקדמה פון "דרך ארץ",

English translation 1412

the trait of piety.

מדת החסידות.

English translation 1413

According to this, the question arises regarding the aforementioned Mishnah –

לפי״ז ווערט די שאלה בנוגע צו דער משנה הנ״ל –

English translation 1414

what "מילי דחסידותא" is there in this matter of "בן חמש שנים למקרא בן עשר שנים למשנה בן שלש עשרה למצוות" and the other levels enumerated there,

וואס פאר א "מילי דחסידותא" איז דא אין דעם ענין פון "בן חמש שנים למקרא בן עשר שנים למשנה בן שלש עשרה למצוות" און די אנדערע דרגות וואס דארט אויסגערעכנט,

English translation 1415

seemingly they are all matters of law,

לכאורה זיינען זיי אלע ענינים של דין,

English translation 1416

and not "מילי דחסידותא",

און ניט "מילי דחסידותא",

English translation 1417

beyond the letter of the law?!

לפנים משורת הדין?!

English translation 1418

And especially since it also states "הוא הי׳ אומר",

ובפרט אז דערביי שטייט נאך אז "הוא הי׳ אומר",

English translation 1419

that he would continuously say the Mishnah "בן חמש שנים למקרא וכו'",

אז ער האט געהאלטן אין איין זאגן די משנה "בן חמש שנים למקרא וכו'",

English translation 1420

which further emphasizes the novelty of the "מילי דחסידותא" in the matter.

וואס דאס איז נאכמער מדגיש דעם חידוש פון "מילי דחסידותא" שבדבר.

English translation 1421

It was once explained

האט מען אמאל מבאר געווען

English translation 1422

(as already printed184),

(ווי שוין געדרוקט 184),

English translation 1423

that the matter of "מילי דחסידותא" in "בן שלש עשרה למצוות" is,

אז דער ענין פון "מילי דחסידותא" אין "בן שלש עשרה למצוות" איז,

English translation 1424

that according to law185 he also needs to bring two pubic hairs,

אז ע״פ דין 185 דארף ער אויך ברענגען שתי שערות,

English translation 1425

but from the perspective of "מילי דחסידותא" he is "בן שלש עשרה למצוות" even without bringing two pubic hairs.

משא״כ מצד "מילי דחסידותא" איז ער "בן שלש עשרה למצוות" אפילו אָן ברענגען שתי שערות.

English translation 1426

But one cannot answer like this:

אבער מ׳קען אזוי ניט ענטפערן:

English translation 1427

Because186 regarding many things, it is said that a minor who has reached the age of thirteen does not need an examination whether he has two pubic hairs, for we place him on the presumption that most people of that age have signs.

ווארום 186 בנוגע לכו״כ דברים זאגט מען אז א קטן שהגיע לבן י״ג דארף ניט האבן קיין בדיקה אויב ער האט שתי שערות ווארום מ׳שטעלט אים אויף דער חזקה אז רוב אנשים וואס זיינען אין דעם גיל האבן סימנים.

English translation 1428

One cannot say, then, that the "מילי דחסידותא" in this Mishnah is only regarding the minority and exception –

קען מען דאך ניט זאגן אז די "מילי דחסידותא" במשנה זו איז נאר בנוגע צו דעם מיעוט ויוצא מן הכלל –

English translation 1429

because "תורה על הרוב מדברת"187.

ווארום "תורה על הרוב מדברת" 187.

English translation 1430

And in addition, this is only an explanation regarding "thirteen years for commandments." And also explanations in the other categories that were discussed,

ונוסף לזה איז דאס נאר א ביאור בנוגע צו "שלש עשרה למצוות". און אויך ביאורים אין די אנדערע סוגים וואס מ׳האט גערעדט,

English translation 1431

is only an explanation of each category by itself,

איז נאר א ביאור אויף יעדער סוג בפ״ע,

English translation 1432

not for all categories;

ניט אויף אלע סוגים;

English translation 1433

however, since every matter in Torah is precise,

וויבאלד אבער אז יעדער זאך אין תורה איז בדיוק,

English translation 1434

one must say that in all categories in this Mishnah there is a matter of "words of Chassidus." And how good –

מוז מען זאגן אז אין אלע סוגים במשנה זו איז דא אן ענין פון "מילי דחסידותא". און מה טוב –

English translation 1435

that one should find a general matter of "words of Chassidus" that relates to all categories.

אז מ׳זאל געפינען אן ענין כללי פון "מילי דחסידותא" וואס איז שייך צו אלע סוגים.

English translation 1436

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1437

In today's Rambam lesson, we study the laws of a virgin maiden 188.

אין היינטיקן שיעור׳ רמב״ם לערנט מען הלכות נערה בתולה 188.

English translation 1438

The Rambam lesson has a connection to the present time –

דער שיעור רמב״ם האט א שייכות מיטן איצטיגן זמן –

English translation 1439

the days of the Omer which come as preparation for the giving of the Torah:

ימי הספירה וואס קומען אלט הכנה צו מתן תורה:

English translation 1440

"A virgin maiden" refers to every Jew 189,

"נערה בתולה" גייט אויף יעדער אידן 189,

English translation 1441

the Congregation of Israel,

כנסת ישראל,

English translation 1442

who has a "marriage" with the Holy One, blessed be He, "on the day of His wedding" 190 this is the giving of the Torah 191;

וואס האט "חתונה" מיט הקב״ה "ביום חתונתו" 190 זה מתן תורה 191;

English translation 1443

and every Jew is in the aspect of a "virgin maiden" without any blemish etc.,

און יעדער איד איז בבחי׳ "נערה בתולה" אן קיין פגם כו׳,

English translation 1444

because the true will of every Jew is the will of the Creator

ווארום דער רצון האמיתי פון יעדער אידן איז רצון הבורא

English translation 1445

(as per the ruling of the Rambam).

(כפס״ד הרמב״ם).

English translation 1446

And specifically the aspect of "naarah

און דוקא בחי׳ "נערה

English translation 1447

(virgin)" –

(בתולה) " –

English translation 1448

not a "bogeret",

ניט קיין "בוגרת",

English translation 1449

and not a "ketanah" 192,

און ניט קיין "קטנה" 192,

English translation 1450

because every Jew,

ווארום יעדער איד,

English translation 1451

even the smallest of the small and a newborn infant,

אפילו א קטן שבקטנים ותינוק שנולד,

English translation 1452

has a "veritable portion of G-d from above" 193. He is indeed a "katan" according to law regarding obligation in commandments,

האט א "חלק אלוקה ממעל ממש" 193. ער איז טאקע א "קטן" ע״פ דין בנוגע צו חיוב במצוות,

English translation 1453

a minor relative to Chabad in intellect

א קטן בערך צו חב״ד שבשכל

English translation 1454

(he is not a Chabadnik...)

(ער איז ניט קיין חב״ד׳ניק...)

English translation 1455

and the greatness of the intellects,

וגדלות המוחין,

English translation 1456

and every Jew indeed has the virtue of "for Israel is a youth and I love him" 194;

און יעדער איד האט טאקע די מעלה פון "כי נער ישראל ואוהבהו" 194;

English translation 1457

but together with this, one cannot call a Jew "katan",

אבער ביחד עם זה קען מען א אידן ניט אנרופן "קטן",

English translation 1458

because from the perspective of his "veritable portion of G-d from above" all the nations of the world are inferior to him –

ווייל מצד זיין "חלק אלוקה ממעל ממש" זיינען אלע אומות העולם קטנים ממנו –

English translation 1459

so how can one call him "katan"?!

היינט ווי קען מען אים אנרופן "קטן"?!

English translation 1460

In addition, one must also extract a matter in today's Rambam lesson "to correct the opinions and straighten all deeds" 195 –

דערצו דארף מען אויך ארויסנעמען אן ענין אין היינטיקן שיעור רמב״ם "לתקן הדיעות וליישר כל המעשים" 195 –

English translation 1461

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1462

[He continued to speak about the arrangement of the aforementioned farbrengens (sections 21-22) and the connection to the days of the Omer (as explained in the aforementioned talk printed below).

[המשיך לדבר ע״ד עריכת התוועדויות הנ״ל (סכ״א-כב) והקשר עם ימי הספירה (כמבואר בשיחה הנ״ל שנדפסה לקמן).

English translation 1463

And afterwards he said:]

ואח״כ אמר:]

English translation 1464

In the meantime

בינתיים

English translation 1465

(between this farbrengen and the farbrengen that will take place on the coming Shabbat)

(צווישן דער איצטיקער התוועדות און דער התוועדות וואס מ׳וועט מאכן בשבת הבא)

English translation 1466

there also occurs a farbrengen and gathering,

קומט דאך אויך פאר א התוועדות ומסיבה,

English translation 1467

as it is indeed called "events",

ווי מ׳רופט עס טאקע אן "פאַראַנשטאלטונגען",

English translation 1468

but in truth and inwardness, the content of every farbrengen and gathering is "your gatherings will deliver you" 196,

אבער באמת ובפנימיות איז דער תוכן פון יעדער התוועדות ומסיבה "בזעקך יצילוך קיבוציך" 196,

English translation 1469

and in order to create gratification for the Creator, Former, Maker, and Emanator.

און בכדי צו שאפן נחת רוח דעם בורא ויוצר ועושה ומאציל.

English translation 1470

And especially a gathering connected with the matter of charity,

ובפרט א מסיבה פארבונדן מיט דעם ענין הצדקה,

English translation 1471

which "brings the redemption closer" 197,

וואס "מקרבת את הגאולה" 197,

English translation 1472

and the matter of education –

און ענין החינוך –

English translation 1473

which is also connected with the redemption,

וואס איז אויך פארבונדן מיט דער גאולה,

English translation 1474

as is known 198 that the fulfillment of commandments in this time is as education and "signposts"

כידוע 198 אז קיום המצוות בזמן הזה איז אלס חינוך און "ציונים"

English translation 1475

("set up for yourself signposts" 199)

("הציבי לך ציונים" 199)

English translation 1476

in order to know and accustom oneself how to perform the service in the future,

בכדי צו וויסן און זיך איינגעוואוינען ווי צו טאן די עבודה לע״ל,

English translation 1477

when there will be the perfection of service –

ווען עס וועט זיין די שלימות העבודה –

English translation 1478

"as the commandment of Your will" 200.

"כמצות רצונך" 200.

English translation 1479

[His Holiness the Rebbe shlita gave a jug of drink to R. A.L. shlita (for the gathering for the benefit of "Keren Avraham Eliezer").

[כ״ק אדמו״ר שליט״א נתן קנקן משקה להר״ר א.ל. שיחי׳ (עבור המסיבה לטובת "קרן אברהם אליעזר").

English translation 1480

And he commanded him to announce regarding the time and place of the gathering.

וצוה לו להכריז אודות זמן ומקום המסיבה.

English translation 1481

Afterwards His Holiness the Rebbe shlita began to sing "And I will empty out for you a blessing"].

אח״כ התחיל כ״ק אדמו״ר שליט״א לנגן "והריקותי לכם ברכה"].

English translation 1482

The explanation in Rashi:

דער ביאור בפרש״י:

English translation 1483

When the child of five for Scripture studies the verse "And I will establish My covenant with you" a "knock of difficulty" arises in him,

בשעת דער בן חמש למקרא לערנט דעם פסוק "והקימותי את בריתי אתכם" ווערט ביי אים א "קלאץ קשיא",

English translation 1484

and Rashi comes to prevent the difficulty with his commentary

און די קשיא קומט רש״י באווארענען מיט זיין פירוש

English translation 1485

(and in his manner,

(וכדרכו,

English translation 1486

not by asking the question and answering it,

ניט דורך פרעגן די קשיא און איר פארענטפערן,

English translation 1487

rather he says a commentary that prevents from the outset that there should be no question):

נאר ער זאגט א פירוש וואס באווארנט מלכתחילה אז עס זאל קיין קשיא ניט זיין):

English translation 1488

In the verses before this

אין די פסוקים לפני זה

English translation 1489

(in our portion)

(בפרשתנו)

English translation 1490

it is stated how the Almighty promises "if you walk in My statutes etc." one will receive all these matters of reward that are enumerated in the verses. Moreover:

שטייט ווי דער אויבערשטער איז מבטיח "אם בחוקותי תלכו גו'" וועט מען באקומען די אלע עניני שכר וואס ווערן אויסגערעכנט אין די פסוקים. נאכמער:

English translation 1491

In the verse itself it is stated that the Almighty will pay the reward in a manner of "and I will turn to you",

אין דעם פסוק עצמו שטייט אז דער אויבערשטער וועט אפצאלן דעם שכר אין אן אופן פון "ופניתי אליכם",

English translation 1492

as Rashi explains:

כפרש״י:

English translation 1493

"I will turn away from all My occupations to pay your reward" –

"אפנה מכל עסקי לשלם שכרכם" –

English translation 1494

which is indeed the content of a covenant,

וואס דאס איז דאך דער תוכן הענין פון א ברית,

English translation 1495

that the two parties of the covenant

אז די שני בעלי הברית

English translation 1496

(the Almighty and the Jews)

(דער אויבערשטער מיט אידן)

English translation 1497

bind themselves and become one thing 201,

פארבינדן זיך און ווערן איין זאך 201,

English translation 1498

so what does the matter of "and I will establish My covenant with you" add,

היינט וואס גיט דא צו דער ענין פון "והקימותי את בריתי אתכם",

English translation 1499

after the Almighty has already made a covenant with the Jews and promised them reward when it will be "you walk in My statutes",

לאחרי ווי דער אויבערשטער האט שוין געשלאסן א ברית מיט אידן און זיי מבטיח געווען שכר בשעת עס וועט זיין "בחוקותי תלכו",

English translation 1500

and in a manner of "and I will turn to you",

ובאופן פון "ופניתי אליכם",

English translation 1501

"I will turn away from all My occupations to pay your reward",

"אפנה מכל עסקי לשלם שכרכם",

English translation 1502

a covenant and connection between the Holy One, blessed be He, and Israel that is above all?!

א ברית וקשר בין הקב״ה וישראל שאין למעלה ממנו?!

English translation 1503

Even the enemy explicitly wants to mention the matter of the covenant,

אפילו אויב ער וויל בפירוש דערמאנען דעם ענין הברית,

English translation 1504

"and I will establish My covenant with you",

"והקימותי את בריתי אתכם",

English translation 1505

it should have stood immediately at the beginning of the matter:

האט עס געדארפט שטיין גלייך בתחלת הענין:

English translation 1506

"If you walk in My statutes etc. and I will establish My covenant with you" then one would receive all the matters of reward,

"אם בחוקותי תלכו גו׳ והקימותי את בריתי אתכם" אז מ׳וועט באקומען די אלע עניני שכר,

English translation 1507

and in the manner of "and I will turn to you";

ובאופן פון "ופניתי אליכם";

English translation 1508

but what place does the matter of "and I will establish My covenant with you" have after they enumerate the reward that one will receive "if you walk in My statutes etc." and in the manner of "and I will turn to you" –

אבער וואס פאר אן ארט האט עס צו שטעלן דעם ענין פון "והקימותי את בריתי אתכם" לאחרי ווי מ׳רעכנט אויס דעם שכר וואס מ׳וועט באקומען "אם בחוקותי תלכו גו'" ובאופן פון "ופניתי אליכם" –

English translation 1509

what does this add to what is stated earlier that if one conducts himself as is proper

וואס איז דאס מוסיף אויף דעם וואס עס שטייט פריער אז אויב מ׳וועט זיך פירן ווי ס׳דארף צו זיין

English translation 1510

("if you walk in My statutes etc.")

("בחוקותי תלכו גו'")

English translation 1511

one will receive all the matters of reward and in the manner of "and I will turn to you"?!

וועט מען באקומען כל עניני שכר ובאופן פון "ופניתי אליכם"?!

English translation 1512

And because of this question Rashi explains that in "and I will establish My covenant with you" it indeed speaks about a "new covenant",

און צוליב דער קשיא איז רש״י מפרש אז אין "והקימותי את בריתי אתכם" רעדט זיך טאקע וועגן א "ברית חדשה",

English translation 1513

which is not included and is an addition regarding the preceding verses.

וואס איז ניט נכלל און איז א הוספה לגבי די פסוקים שלפנ״ז.

English translation 1514

In what does the addition consist and what is the function of the "new covenant" regarding the "covenant" and promise of reward in the preceding verses

אין וואס באשטייט די הוספה און וואס איז דער אויפטו פון דער "ברית חדשה" לגבי דער "ברית" והבטחת שכר בפסוקים שלפנ״ז

English translation 1515

("if you walk in My statutes etc.") –

("אם בחוקותי תלכו וגו'") –

English translation 1516

Rashi explains:

איז רש״י מבאר:

English translation 1517

"not like the first covenant which you broke, but a new covenant that will not be broken":

"לא כברית הראשונה שהפרתם אותה אלא ברית חדשה שלא תופר":

English translation 1518

The "covenant" that is stated in the preceding verses

די "ברית" וואס שטייט אין די פסוקים שלפנ״ז

English translation 1519

("if you walk in My statutes etc." one will receive reward and in the manner of "and I will turn to you")

("אם בחוקותי תלכו גו'" וועט מען באקומען שכר ובאופן פון "ופניתי אליכם")

English translation 1520

the Jews had broken,

האבן אידן מפיר געווען,

English translation 1521

as the child sees in actuality that after this the Jews went into exile;

ווי דער קינד זעט בפועל אז לאחרי זה זיינען אידן אוועק אין גלות;

English translation 1522

and upon this comes the addition and innovation of "and I will establish My covenant with you",

און אויף דעם קומט די הוספה וחידוש פון "והקימותי את בריתי אתכם",

English translation 1523

a "new covenant that will not be broken".

א "ברית חדשה שלא תופר".

English translation 1524

For this reason it is also understood that the "new covenant" of "and I will establish My covenant with you" cannot mean the other covenants that are stated in the Torah,

מהאי טעמא איז אויך מובן אז די "ברית חדשה" פון "והקימותי את בריתי אתכם" קען ניט מיינען די אנדערע בריתות וואס שטייען אין תורה,

English translation 1525

[As the five-year-old for Scripture learned in the Written Torah about the covenant at the Giving of the Torah,

[ווי דער בן חמש למקרא האט געלערנט בתושב״כ וועגן דער ברית במ״ת,

English translation 1526

and about "My covenant with Jacob etc. My covenant with Isaac etc. My covenant with Abraham etc. the covenant of the forefathers",

און וועגן "בריתי יעקב גו׳ בריתי יצחק גו׳ בריתי אברהם גו׳ ברית ראשונים",

English translation 1527

as it is stated further in the portion,

ווי עס שטייט ווייטער אין דער פרשה,

English translation 1528

and further he will learn about the covenant in the land of Moab,

און ווייטער וועט ער לערנען וועגן דער ברית בארץ מואב,

English translation 1529

"besides the covenant which He made with them at Horeb", –

"מלבד הברית אשר כרת אתם בחורב", –

English translation 1530

his mother tells him about them,

דערציילט אים וועגן זיי זיין מאמע,

English translation 1531

including about what is stated in the Oral Torah regarding the covenants (that there were "three covenants"202 etc.).

כולל וועגן דעם וואס שטייט אין תושבע״פ וועגן די בריתות (אז עס זיינען געווען "שלש בריתות" 202 וכו').

English translation 1532

As was the custom of Jewish mothers in times past,

כמנהג אמהות בישראל אמאל,

English translation 1533

that they told the child not things that are in the "newspaper",

אז מ׳האט דערציילט דעם קינד ניט זאכן וואס שטייען אין "צייטונג",

English translation 1534

or even lower –

אדער נאך נידעריקער –

English translation 1535

in the "pepper",

אין "פייפער",

English translation 1536

only things that are in the Torah

נאר זאכן וואס שטייען אין תורה

English translation 1537

(to distinguish),

(להבדיל),

English translation 1538

and they told it to him with vitality and enthusiasm,

און מ׳האט עס אים דערציילט מיט א חיות און א התפעלות,

English translation 1539

because this was with them in a manner of "each day they should be as new in your eyes"203,

וויבאלד אז דאס איז בא זיי געווען אין אן אופן פון "בכל יום יהיו בעיניך חדשים" 203,

English translation 1540

which caused that also by the child it should be with vitality and enthusiasm in a manner of "new",

וואס דאס האט גע׳פועל׳ט אז אויך באם קינד זאל עס זיין מיט א חיות והתפעלות באופן פון "חדשים",

English translation 1541

and when the education is in such a manner,

און בשעת דער חינוך איז באופן כזה,

English translation 1542

then "train the youth according to his way"204

איז "חנוך לנער ע״פ דרכו" 204

English translation 1543

(even though "his way" implies "that is not the path of the true truth"205),

(אע״פ וואס "דרכו" איז משמע "שאינה דרך האמת לאמיתו" 205),

English translation 1544

then "even when he grows old he will not depart from it"204,

דעמולט איז "גם כי יזקין לא יסור ממנה" 204,

English translation 1545

and he will always live with Torah with vitality because this is for him "each day new"!]

און ער וועט אלעמאל לעבן מיט תורה מיט א חיות היות אז דאס איז ביי אים "בכל יום חדשים"!]

English translation 1546

Because he sees in actuality that the Jews are in exile,

ווארום ער זעט בפועל אז אידן געפינען זיך אין גלות,

English translation 1547

therefore he understands that they had broken the covenants

במילא פארשטייט ער אז מ׳האט מפיר געווען די בריתות

English translation 1548

(including the covenant in the land of Moab)

(כולל די ברית בארץ מואב)

English translation 1549

And by him there is no question how can there be a breaking of the covenant between the Holy One, blessed be He, and Israel,

און ביי אים איז קיין שאלה ניט ווי קען זיין הפרת הברית בין הקב״ה וישראל,

English translation 1550

because as Rashi emphasizes "you broke it",

ווארום ווי רש״י איז מדגיש "הפרתם אותה",

English translation 1551

that the Jews had broken it. And as the five-year-old sees on his own,

אז אידן האבן דאס מפיר געווען. און ווי דער בן חמש זעט פון זיך אליין,

English translation 1552

that he sometimes makes a "covenant" with his teacher or with his father and mother,

אז ער מאכט אמאל א "ברית" מיט זיין מלמד אדער מיט זיין פאטער און מוטער,

English translation 1553

and afterwards it can be that he fails and through this breaks the covenant –

און דערנאך קען זיין אז ער זאל דורכפאלן און דורך דעם מפיר זיין דעם ברית –

English translation 1554

And therefore one cannot say that "and I will establish My covenant with you" refers to the covenants that had been broken,

און דעריבער קען מען ניט זאגן אז "והקימותי את בריתי אתכם" גייט אויף די בריתות וואס מ׳האט מפיר געווען,

English translation 1555

because then the question returns:

ווייל דעמולט ווערט צוריק די קשיא:

English translation 1556

what does this add to the covenant

וואס איז דאס מוסיף אויף דער ברית

English translation 1557

(that is stated in the preceding verses)

(וואס שטייט בפסוקים לפנ״ז)

English translation 1558

of "if you walk in My statutes etc." which they had also broken.

פון "אם בחוקותי תלכו וגו'" וואס מ׳האט אויך מפיר געווען.

English translation 1559

Rather one must say that "and I will establish My covenant with you" refers to a "new covenant",

נאר מ׳מוז זאגן אז "והקימותי את בריתי אתכם" גייט אויף א "ברית חדשה",

English translation 1560

regarding all the other covenants,

לגבי שאר כל הבריתות,

English translation 1561

which covenant "will not be broken"

וואס די ברית איז "לא תופר"

English translation 1562

(and therefore this is an addition regarding the covenant of "if you walk in My statutes etc." which they had broken).

(און דערפאר איז דאס א הוספה לגבי דער ברית פון "אם בחוקותי תלכו גו'" וועלכע מ׳האט מפיר געווען).

English translation 1563

And therefore Rashi brings that "I will establish My covenant with you" refers

און דערפאר ברענגט אויף דעם רש״י אז "והקימותי את בריתי אתכם" גייט

English translation 1564

(not to all the covenants in the Torah, but)

(ניט אויף כל הבריתות שבתורה, נאר)

English translation 1565

specifically to the covenant that is stated in the prophecy of Jeremiah "I will make with the house of Israel and with the house of Judah a new covenant, not like the covenant etc.",

דוקא אויף דער ברית וואס שטייט בנבואת ירמי׳ "וכרתי את בית ישראל ואת בית יהודה ברית חדשה לא כברית וגו'",

English translation 1566

where Jeremiah prophesies about the "new covenant" that will be in the future,

וואו ירמי׳ איז מנבא אויף דער "ברית חדשה" וואס וועט זיין לע״ל,

English translation 1567

which covenant is "shall not be broken",

וואס די ברית איז "לא תופר",

English translation 1568

And this "new covenant" was proclaimed specifically through Jeremiah,

וואס די "ברית חדשה" איז אנגעזאגט געווארן דוקא ע״י ירמי׳,

English translation 1569

because Jeremiah was in the time of the exile

ווארום ירמי׳ איז געווען אין זמן הגלות

English translation 1570

[and especially if the five-year-old also knows that "Yirmiyah" is from the word bitterness206,

[ובפרט אויב דער בן חמש ווייסט אויך אז "ירמי'" איז מלשון מרירות 206,

English translation 1571

connected with the time of the exile],

פארבונדן מיט זמן הגלות],

English translation 1572

i.e., in a situation when the Jewish people had already broken all the previous covenants

ד.ה. אין א מצב ווען אידן האבן שוין מפיר געווען די אלע פריערדיקע בריתות

English translation 1573

(which is why they find themselves in exile).

(וואס דערפאר געפינען זיי זיך אין גלות).

English translation 1574

And in this time

און אין דעם זמן

English translation 1575

(the time of the exile)

(זמן הגלות)

English translation 1576

he prophesied that the One Above promises that there will be a "new covenant",

האט ער מנבא געווען אז דער אויבערשטער זאגט צו אז עס וועט זיין א "ברית חדשה",

English translation 1577

that when this covenant will be fulfilled

וואס ווען די ברית וועט מקויים ווערן

English translation 1578

(in the future)

(לע״ל)

English translation 1579

it will be in a manner of "shall not be broken"

וועט עס זיין באופן פון "לא תופר"

English translation 1580

(not like all the previous covenants that are in the Torah).

(ניט ווי אלע פריערדיקע בריתות וואס שטייען אין תורה).

English translation 1581

But on the other hand, the five-year-old knows Scripture that Jeremiah did not himself innovate the "new covenant", heaven forbid,

אבער לאידך גיסא ווייסט דאך דער בן חמש למקרא אז ירמי׳ האט ניט אליין מחדש געווען די "ברית חדשה" ח״ו,

English translation 1582

because every matter was given to Moses our teacher at Mount Sinai,

ווארום יעדער ענין איז געגעבן געווארן צו משה רבינו בהר סיני,

English translation 1583

and there are no innovations from the prophets etc. after that;

און עס זיינען ניטא קיין חידושים פון די נביאים וכו׳ לאחרי זה;

English translation 1584

rather, Jeremiah merely revealed that which is stated here in the verse

נאר ירמי׳ האט בלויז מגלה געווען דאס וואס עס שטייט דא אין פסוק

English translation 1585

(in the Written Torah that was given at Sinai)

(בתושב״כ שניתנה בסיני)

English translation 1586

"I will establish My covenant with you",

"והקימותי את בריתי אתכם",

English translation 1587

which refers to the "new covenant" that will be in the future as Jeremiah revealed.

וואס דאס גייט אויף דער "ברית חדשה" וואס וועט זיין לע״ל ווי ירמי׳ האט מגלה געווען.

English translation 1588

Based on the above, one will also understand why Rashi quotes also the words of the verse "I will establish" and "with you":

ע״פ הנ״ל וועט מען אויך פארשטיין פארוואס רש״י איז מעתיק אויך די ווערטער פון פסוק "והקימותי" און "אתכם":

English translation 1589

The usual expression regarding a covenant is "I will cut",

דער לשון הרגיל בנוגע צו ברית איז "וכרתי",

English translation 1590

as it indeed states in Jeremiah –

ווי עס שטייט טאקע אין ירמי׳ –

English translation 1591

why does it state here the expression "I will establish",

פארוואס שטייט דא דער לשון "והקימותי",

English translation 1592

an unusual expression? Rather, the expression "I will establish" itself brings out the innovation of the "new covenant"

א לשון בלתי רגיל? נאר דער לשון "והקימותי" גופא ברענגט ארויס דעם חידוש פון דער "ברית חדשה"

English translation 1593

(in relation to the other covenants)

(לגבי שאר הבריתות)

English translation 1594

that it will be in a manner of "shall not be broken":

אז עס וועט זיין באופן פון "לא תופר":

English translation 1595

For regarding all the other covenants, the expression of cutting a covenant is stated,

בא שאר כל הבריתות שטייט דער לשון פון כריתת ברית,

English translation 1596

and therefore they could later be broken. Here, however, it states "I will establish",

וואס דערפאר האט מען זיי דערנאך געקענט מפיר זיין. דא שטייט אבער "והקימותי",

English translation 1597

the meaning of which is,

וואס דער טייטש דערפון איז,

English translation 1598

not only that the One Above cuts a covenant with the Jewish people,

ניט נאר אז דער אויבערשטער איז כורת ברית מיט אידן,

English translation 1599

but He

נאר ער

English translation 1600

(of whom none may say, "What have You done?"207)

(וואס מי יאמר לו מה תעשה 207)

English translation 1601

establishes a covenant with the Jewish people in a way that it will always remain standing –

שטעלט אויף א ברית מיט אידן באופן אז דאס זאל אלעמאל בלייבן שטיין –

English translation 1602

"shall not be broken".

"לא תופר".

English translation 1603

Therefore Rashi quotes also the word "I will establish",

דערפאר איז רש״י מעתיק אויך דעם ווארט "והקימותי",

English translation 1604

because this brings out the innovation of the "new covenant" that it "shall not be broken".

ווייל דאס ברענגט ארויס דעם חידוש פון דער "ברית חדשה" אז "לא תופר".

English translation 1605

The reason why Rashi also quotes the word "with you" –

דער טעם פארוואס רש״י איז אויך מעתיק דעם ווארט "אתכם" –

English translation 1606

in order to emphasize the innovation of the matter,

בכדי צו מדגיש זיין דעם חידוש שבדבר,

English translation 1607

that even though it speaks about "with you"

אז אע״פ וואס דאס רעדט זיך וועגן "אתכם"

English translation 1608

(about the Jewish people),

(וועגן אידן),

English translation 1609

who "have broken" the "first covenant", nevertheless "I will establish My covenant with you" is a "new covenant" that "shall not be broken"!

וואס "הפרתם" די "ברית הראשונה". פונדעסטוועגן איז "והקימותי את בריתי אתכם" א "ברית חדשה" וואס "לא תופר"!

English translation 1610

And based on this, the aforementioned precise points and several other precise points are understood.

ועפ״ז זיינען מובן די דיוקים הנ״ל ועוד כמה דיוקים.

English translation 1611

In the notes in the Zohar, the lesson in divine service from that which by Rabbi Elazar, son of Rashbi, was "A son honors a father, and a servant his master":

אין די הערות אין זהר איז דער לימוד בעבודה פון דעם וואס ביי ר׳ אלעזר בנו של רשב״י איז געווען "בן יכבד אב ועבד אדוניו":

English translation 1612

From the verse "A son honors a father, and a servant his master" is the general lesson in the service of man:

פון דעם פסוק "בן יכבד אב ועבד אדוניו" איז דער לימוד כללי בעבודת האדם:

English translation 1613

The verse speaks about the Jewish people and the One Above208,

דער פסוק רעדט וועגן אידן און דעם אויבערשטן 208,

English translation 1614

as is known that in the service of Hashem there are two modes:

כידוע אז אין עבודת ה׳ זיינען פאראן צוויי אופנים:

English translation 1615

"If as sons, if as servants"

"אם כבנים אם כעבדים"

English translation 1616

(as we say in the prayers of the Days of Awe209),

(ווי מען זאגט אין די תפלות פון ימים הנוראים 209),

English translation 1617

and as explained in Tanya210 "that every person must have two aspects and levels...

וכמבואר בתניא 210 "שכל אדם צ״ל בשתי בחי׳ ומדרגות...

English translation 1618

the aspect of a servant and the aspect of a son",

בחי׳ עבד ובחי׳ בן",

English translation 1619

as explained at length in the Continuation of 5666211.

כמבואר בארוכה בהמשך תרס"ו 211.

English translation 1620

And about this it is said that "A son honors a father, and a servant his master":

און אויף דעם זאגט מען אז "בן יכבד אב ועבד אדוניו":

English translation 1621

A Jew, through his service, brings about an addition and innovation in the One Above

א איד דורך עבודתו טוט אויף א הוספה וחידוש בא דעם אויבערשטן

English translation 1622

(as it were).

(כביכול).

English translation 1623

And in these two modes of service:

און אין די ביידע אופני עבודה:

English translation 1624

"A son honors a father",

"בן יכבד אב",

English translation 1625

when he performs his service as a son,

ווען ער טוט זיין עבודה אלס בן,

English translation 1626

it is "honors a father",

איז "יכבד אב",

English translation 1627

he adds honor to the One Above as He stands as "Father".

ער איז מוסיף כבוד בא דעם אויבערשטן ווי ער שטייט אלס "אב".

English translation 1628

And likewise, when a Jew performs his service in the aspect of a servant,

ועד״ז בשעת א איד טוט זיין עבודה בבחי׳ עבד,

English translation 1629

he adds honor to the One Above as He stands as "his master".

איז ער מוסיף כבוד בא דעם אויבערשטן ווי ער שטייט אלס "אדוניו".

English translation 1630

This itself, however, is really no innovation –

דאס אליין איז אבער באמת קיין חידוש ניט –

English translation 1631

because it is known that "You desire the work of Your hands"212,

ווייל ס׳איז ידוע אז "למעשה ידיך תכסוף" 212,

English translation 1632

consequently,

במילא,

English translation 1633

what does it come to teach us that "A son honors a father, and a servant his master"?

מאי קמ״ל אז "בן יכבד אב ועבד אדוניו"?

English translation 1634

But according to the interpretation in the Zohar of "A son honors a father and a servant his master" that this refers to Rabbi Elazar the son of Rabbi Shimon bar Yochai –

אבער לויטן פירוש אין זהר אין "בן יכבד אב ועבד אדוניו" אז דאס גייט אויף ר׳ אלעזר בנו של רשב״י –

English translation 1635

a novelty arises in the matter of "You will desire the work of your hands":

קומט צו א חידוש אין דעם ענין פון "למעשה ידיך תכסוף":

English translation 1636

Granted, when it speaks about the level of the revealed part of Torah,

בשלמא בשעת עס רעדט זיך וועגן דער דרגא פון נגלה דתורה,

English translation 1637

which is connected with the clarification of good and evil and mundane matters etc.213,

וואס איז פארבונדן מיט בירור טוב ורע ועניני חול כו' 213,

English translation 1638

and in divine service –

ובעבודה –

English translation 1639

the service of the war against the evil inclination and the animal soul and the service of repentance,

די עבודה פון מלחמת היצר ונה״ב און עבודת התשובה,

English translation 1640

that despite his having an evil inclination and an animal soul,

אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואס ער האט א יצה״ר ונה״ב,

English translation 1641

he overcomes them and conducts himself as the One Above desires –

איז ער זיך אויף זיי מתגבר און פירט זיך ווי דער אויבערשטער וויל –

English translation 1642

one can understand why this causes a novelty Above,

קען מען פארשטיין פארוואס דאס טוט אויף א חידוש למעלה,

English translation 1643

"You will desire the work of your hands";

"למעשה ידיך תכסוף";

English translation 1644

But when it speaks about the book of the Zohar,

אבער בשעת עס רעדט זיך וועגן ספר הזהר,

English translation 1645

where all matters shine

וואס דארטן לייכטן אלע ענינים

English translation 1646

(Zohar from the term214 "like the brightness of the firmament"215) –

(זהר מלשון 214 "כזהר הרקיע" 215) –

English translation 1647

one might have thought that here there is no concept of "You will desire the work of your hands",

האט מען געקענט מיינען אז דא איז ניטא דער ענין פון "למעשה ידיך תכסוף",

English translation 1648

that an "I" should be able to add there.

אז א איך זאל דארטן קענען אויפטאן.

English translation 1649

For this we have the teaching of the Zohar,

אויף דעם האט מען דעם לימוד פון דעם זהר,

English translation 1650

that "A son honors a father, such as Rabbi Elazar",

אז "בן יכבד אב כגון ר׳ אלעזר",

English translation 1651

that Rabbi Elazar

אז ר׳ אלעזר

English translation 1652

(by saying a Torah teaching in the Zohar)

(דורך זאגן א תורה אין זהר)

English translation 1653

honored and added to his father Rabbi Shimon bar Yochai –

האט מכבד ומוסיף געווען אין אביו רשב״י –

English translation 1654

the master of the Zohar,

מארי הזהר,

English translation 1655

and even as Rabbi Shimon bar Yochai was after his passing,

און אפילו ווי רשב״י איז געווען לאחרי הסתלקותו,

English translation 1656

when he stood at the ultimate level of elevation.216

וואס דעמולט איז ער געשטאנען בתכלית העילוי 216.

English translation 1657

And from this a lesson is derived for each and every one regarding his divine service –

און דערפון ווערט א לימוד לכאו״א בנוגע לעבודת ה׳ שלו –

English translation 1658

for "Who is the face of the Lord Hashem? This is Rabbi Shimon bar Yochai"217,

ווארום "מאן פני האדון הוי׳ דא רשב״י" 217,

English translation 1659

consequently it is understood that from Rabbi Shimon bar Yochai and his son Rabbi Elazar one can learn regarding the service of every Jew as a son to our Father in heaven –

במילא איז מובן אז פון רשב״י ור׳ אלעזר בנו קען מען אפלערנען בנוגע צו דער עבודה פון יעדער אידן אלס בן לאבינו שבשמים –

English translation 1660

that the concept of "You will desire the work of your hands",

אז דער ענין פון "למעשה ידיך תכסוף",

English translation 1661

that a Jew through his service adds Above,

אז א איד ע״י עבודתו איז מוסיף למעלה,

English translation 1662

is not only regarding the level of the revealed part of Torah,

איז ניט נאר בנוגע צו דער דרגא פון נגלה דתורה,

English translation 1663

but also regarding the level of the Zohar,

נאר אויך בנוגע צו דער דרגא פון זהר,

English translation 1664

the inner dimension of Torah.

פנימיות התורה.

English translation 1665

The lesson from this simply:

דער לימוד דערפון בפשטות:

English translation 1666

In the revealed part of Torah there is an obligation to innovate,218

אין נגלה דתורה איז דא א חיוב צו מחדש זיין 218,

English translation 1667

"to expand it"219,

"לאפשא לה" 219,

English translation 1668

to the extent that if one is able to innovate in Torah and does not innovate, he has not fulfilled his obligation.

ביז אז אויב איינער קען מחדש זיין בתורה און איז ניט מחדש איז ער ניט יוצא ידי חובתו.

English translation 1669

However, in the inner dimension of Torah it is precisely the opposite –

משא״כ אין פנימיות התורה איז פונקט פארקערט –

English translation 1670

there one must be careful not to innovate any matters of his own,

דארטן דארף מען זיין זהיר ניט צו מחדש זיין קיין אייגענע ענינים,

English translation 1671

and in the language of the verse,220

ובלשון הכתוב 220,

English translation 1672

there must not be "He makes a graven image etc. and places it in secret",

עס טאר ניט זיין "יעשה פסל גו׳ ושם בסתר",

English translation 1673

that in the aspect of "secret" in Torah

אז אין בחי׳ "סתר" שבתורה

English translation 1674

(the inner dimension of Torah)

(פנימיות התורה)

English translation 1675

one may not insert a "graven image",

טאר מען ניט אריינשטעלן א "פסל",

English translation 1676

his own pride and selfhood by saying his own little interpretation there.

די אייגענע גאוה וישות דורך דארט זאגן אן אייגענעם פשט׳ל.

English translation 1677

Nevertheless, there is the well-known letter of the Rebbe

פונדעסטוועגן איז דא דער מכתב הידוע פון דעם רבי׳ן

English translation 1678

(the Rebbe Rashab)

(מהורש״ב)

English translation 1679

of blessed memory,221

נ״ע 221,

English translation 1680

that when it can bring about fear of Heaven,

אז בשעת עס קען צוקומען אין יראת שמים,

English translation 1681

one may say a novel idea even in the book of Tanya,

קען מען זאגן א חידוש אפילו אין ספר התניא,

English translation 1682

the Written Torah of Chassidus.222

תושב״כ פון חסידות 222.

English translation 1683

This is seemingly not understood:

וואס לכאורה אינו מובן:

English translation 1684

Is it because it brings about fear of Heaven for him that "and he places

צי דען דערפאר וואס ביי אים קומט צו אין יראת שמים קען זיין "ושם

English translation 1685

(a graven image)

(פסל)

English translation 1686

in secret"?!

בסתר"?!

English translation 1687

Rather, from this very thing it is understood,

נאר דערפון גופא איז מובן,

English translation 1688

that when he does it only for the sake of fear of Heaven,

אז ווען ער טוט עס נאר צוליב יראת שמים,

English translation 1689

it is certain that there is no "graven image" there,

איז א זיכערע זאך אז דארט איז ניטא קיין "פסל",

English translation 1690

no pride and selfhood! An example in Halachah:223

קיין גאוה וישות! דוגמא לזה בהלכה 223:

English translation 1691

"It is forbidden for a person to pass behind a synagogue while the congregation is praying...

"אסור לו לאדם לעבור אחורי בית הכנסת בשעה שהציבור מתפללין...

English translation 1692

But if he has tefillin on his head, it is permitted for him to pass...

ואם יש לו תפילין בראשו מותר לו לעבור...

English translation 1693

for the tefillin testify about him that he pursues mitzvos and is not one who neglects prayer."

שהתפילין מוכיחין עליו שהוא רודף אחר מצות ואינו ממבטלי תפלה".

English translation 1694

And this is the lesson from the Zohar –

וואס דאס איז דער לימוד פון דעם זהר –

English translation 1695

that "A son honors a father and a servant his master",

אז "בן יכבד אב ועבד אדוניו",

English translation 1696

that he adds and innovates also in the Zohar and the inner dimension of Torah.

אז ער איז מוסיף ומחדש אויך אין זהר ופנימיות התורה.

English translation 1697

And in the service at the level of the inner dimension of Torah itself, there are also these two modes of service

און אין דער עבודה בדרגת פנימיות התורה גופא זיינען אויך דא די צוויי אופני עבודה

English translation 1698

(as in service in general)

(אזוי ווי אין עבודה בכלל)

English translation 1699

of "son" and "servant":

פון "בן" און "עבד":

English translation 1700

Both when he performs the service in the inner dimension of Torah in the aspect of a son,

סיי בשעת ער טוט די עבודה בפנימיות התורה בבחי׳ בן,

English translation 1701

he adds and innovates

איז ער מוסיף ומחדש

English translation 1702

("honors")

("יכבד")

English translation 1703

in the "father". And when he performs the service in the aspect of a "servant", he adds in his "master".

אין דעם "אב". און סיי בשעת ער טוט די עבודה בבחי׳ "עבד" איז ער מוסיף אין "אדוניו".

English translation 1704

And to add,

ולהוסיף,

English translation 1705

that the perfection of service is when both matters exist together,

אז די שלימות העבודה איז בשעת עס זיינען דא ביידע ענינים ביחד,

English translation 1706

the service of the son and the service of the servant

עבודת הבן ועבודת העבד

English translation 1707

("A son honors a father and a servant his master"),

("בן יכבד אב ועבד אדוניו"),

English translation 1708

as explained in the continuation of 5666,224

כמבואר בהמשך תרס"ו 224,

English translation 1709

regarding a "faithful servant",

בנוגע צו אן "עבד נאמן",

English translation 1710

a son who is a servant. And the explanation:

בן שהוא עבד. והביאור:

English translation 1711

In the service of a Jew through which he adds honor Above –

אין דער עבודה פון א אידן דורך וועלכער ער איז מוסיף כבוד למעלה –

English translation 1712

two matters are required:

פאדערן זיך צוויי ענינים:

English translation 1713

On one hand, he must be an entity of value and closeness to the one to whom he gives honor. If he is not at all an entity in comparison to him,

פון איין זייט דארף ער זיין א מציאות בערך ובקירוב צו דעם וועמען ער גיט אפ כבוד. אויב ער איז כלל ניט קיין מציאות בערכו,

English translation 1714

one cannot say that he honors him and adds in him. On the other hand, a movement of self-nullification and distance of value is required –

קען מען ניט זאגן אז ער איז יענעם מכבד און איז אין יענעם מוסיף. לאידך גיסא פאדערט זיך א תנועה של ביטול וריחוק הערך –

English translation 1715

to the extent that he be a separate thing from the one he honors –

ביז אז ער זאל זיין א דבר נפרד פון דעם וועמען ער איז מכבד –

English translation 1716

as the saying, there is no king without a nation,225

כמאמר אין מלך בלא עם 225,

English translation 1717

for the nation is separate from the king. Therefore, the exaltation of the king can be heard there.226

וואס דער עם איז נפרד פון דעם מלך. דערפאר קען זיך דארטן הערן רוממות המלך 226.

English translation 1718

The first movement

וואס די ערשטע תנועה

English translation 1719

(of drawing near)

(פון קירוב הערך)

English translation 1720

is more apparent in a son toward a father than in a servant toward his master:

שטייט מער בגלוי ביי א בן לאב ווי ביי אן עבד לאדונו:

English translation 1721

A son is an entity in relation to his father,

א בן איז א מציאות ביחס צו זיין אב,

English translation 1722

therefore he can add honor to the father.

דעריבער קען ער אין דעם אב מוסיף זיין כבוד.

English translation 1723

But a servant is entirely not an entity in relation to his master227,

משא״כ אן עבד איז אינגאנצן קיין מציאות ניט ביחס לאדונו 227,

English translation 1724

to the extent that whatever a servant acquires, his master acquires228 from the outset229.

ביז אז כל מה שקנה עבד קנה רבו 228 מלכתחילה 229.

English translation 1725

Based on this, we can explain,

ועפ״ז יש לבאר,

English translation 1726

that although the word "will honor" refers both to a son and father and to a servant and his master –

אז אע״פ וואס דער ווארט "יכבד" באציט זיך סיי צו בן ואב און סיי צו עבד ואדונו –

English translation 1727

it is stated explicitly and openly specifically regarding the service of a son to his father

שטייט עס בפירוש ובגלוי דוקא בא עבודת הבן לאב

English translation 1728

("A son honors a father")

("בן יכבד אב")

English translation 1729

and not regarding "a servant his master." Because in order to give honor and add to the superior –

און ניט בא "עבד לאדוניו". ווייל בכדי צו אפגעבן כבוד און מוסיף זיין למעלה –

English translation 1730

one must have something that is an entity in relation to the one to whom he gives honor.

דארף מען האבן אזא וואס איז א מציאות בערך צו דעם וועמען ער גיט אפ כבוד.

English translation 1731

This is specifically regarding a son and father,

וואס דאס איז דוקא ביי א בן ואב,

English translation 1732

where the son is an entity in relation to his father,

וואס דער בן איז א מציאות ביחס צו זיין אב,

English translation 1733

therefore he can add honor to the father.

דעריבער קען ער אין דעם אב מוסיף זיין כבוד.

English translation 1734

But from a servant it is not possible to receive honor,

משא״כ פון אן עבד איז ניט שייך באקומען כבוד,

English translation 1735

for a servant is entirely not an entity in relation to his master –

ווארום אן עבד איז אינגאנצן קיין מציאות ניט ביחס לאדונו –

English translation 1736

so how can it be said that he should add to his master,

היינט ווי קען מען זאגן אז ער זאל מוסיף זיין באדונו,

English translation 1737

when he is completely nullified and is not considered an entity?

ווען ער איז אינגאנצן בטל און הערט זיך ניט פאר קיין מציאות?

English translation 1738

Therefore the matter of "will honor" is stated openly regarding a son to a father,

דערפאר שטייט דער ענין פון "יכבד" בגלוי ביי א בן לאב,

English translation 1739

not regarding a servant to his master,

ניט ביי אן עבד לאדונו,

English translation 1740

although also the servant adds honor to his master,

אע״פ וואס אויך דער עבד איז מוסיף כבוד באדונו,

English translation 1741

but this is not seen as openly as with a son.

אבער דאס זעט מען ניט אן בגלוי ווי ביי א בן.

English translation 1742

And on the other hand:

און לאידך גיסא:

English translation 1743

Regarding a servant, the second movement is more apparent,

ביי אן עבד שטייט מער בגלוי די צווייטע תנועה,

English translation 1744

the movement of self-nullification and how he is a separate entity from the master,

תנועת הביטול און ווי ער איז א מציאות נפרד פון דעם אדון,

English translation 1745

and therefore he can honor and add to his master. And to such an extent that even during "A son honors a father," this is

און דערפאר קען ער מכבד ומוסיף זיין באדונו. ועד כדי כך אז אפילו בשעת "בן יכבד אב" איז דאס

English translation 1746

(also)

(אויך)

English translation 1747

from the aspect of the servant within him.

מצד דעם עבד שבו.

English translation 1748

And one could elaborate on this,

ויש להאריך בזה,

English translation 1749

and give to the wise and he will become wiser still.

ותן לחכם ויחכם עוד.

English translation 1750

The matter of "words of Chassidus" in the Mishnah "A son of five years [begins] Scripture, etc.":

דער ענין פון "מילי דחסידותא" אין דער משנה "בן חמש שנים למקרא וכו'":

English translation 1751

Although there is the matter of "a son of five years [begins] Scripture" as it is according to law,

אע״פ וואס עס איז דא דער ענין פון "בן חמש שנים למקרא" ווי דאס איז ע״פ דין,

English translation 1752

that when a child becomes five years old he must study Scripture –

אז בשעת א קינד ווערט בן חמש שנים דארף ער לערנען מקרא –

English translation 1753

there can, however, be an addition to this from the aspect of "words of Chassidus,"

קען אבער זיין א הוספה אין דעם מצד "מילי דחסידותא",

English translation 1754

beyond the letter of the law,

לפנים משורת הדין,

English translation 1755

as is simply understandable also for a five-year-old [beginning] Scripture.

ווי ס׳איז פארשטאנדיק בפשטות אויך פאר א בן חמש למקרא.

English translation 1756

For example –

ולדוגמא –

English translation 1757

when the child comes home after studying:

בשעת דער קינד קומט אהיים נאכן לערנען:

English translation 1758

According to the law

מצד הדין

English translation 1759

(of a son of five years [beginning] Scripture)

(פון בן חמש שנים למקרא)

English translation 1760

the child can study Scripture,

קען דער קינד אפלערנען מקרא,

English translation 1761

but afterwards when he comes home at one o'clock

אבער דערנאך ווען ער קומט אהיים איינס אזייגער

English translation 1762

(for example),

(לדוגמא),

English translation 1763

he runs around and has nothing to do with himself. He bothers his mother,

דרייט ער זיך ארום און האט ניט וואס צו טאן מיט זיך. פארנודזשעט ער דעם מאמען,

English translation 1764

and certainly he bothers his father. When the father comes home after "man goes forth to his work and to his labor until the evening"230 and wants to sit down to rest and eat supper –

עאכו״כ אז ער פארנודזשעט דעם טאטן. ווען דער טאטע קומט אהיים נאך דעם וואס "יצא אדם לפעלו ולעבודתו עדי ערב" 230 און וויל זיך זעצן אפרוען און עסן וועטשערע –

English translation 1765

the child disturbs him and does not let him rest, etc.

שטערט אים דער קינד און לאזט אים ניט רוען וכו'.

English translation 1766

When, however, one has the matter of "a son of five years [begins] Scripture" from the aspect of "words of Chassidus" –

בשעת מ׳האט אבער דעם ענין פון "בן חמש שנים למקרא" מצד "מילי דחסידותא" –

English translation 1767

then although in cheder he may have studied from fear of the strap

איז אע״פ וואס אין חדר האט ער אפשר געלערנט מצד יראת הרצועה

English translation 1768

(as the language in Tanya states230),

(ווי עס שטייט דער לשון אין תניא *230),

English translation 1769

because he was afraid of the whip231 of the teacher

מצד דעם וואס ער האט מורא געהאט פאר דעם קאַנטשיק 231 פון דעם מלמד

English translation 1770

[Once, the sign of a good teacher was,

[אמאל איז געווען דער סימן אויף א גוטן מלמד,

English translation 1771

that he would hang a whip on the wall in a place where all the children could see it,

אז ער פלעגט אויפהענגען א קאַנטשיק אויפן וואנט אין אן ארט וואו אלע קינדער קענען דאס זען,

English translation 1772

and when a child did not behave properly,

און בשעת א קינד האט זיך ניט געפירט כדבעי,

English translation 1773

he would not use the whip,

פלעגט ער ניט נוצן דעם קאַנטשיק,

English translation 1774

but only point to the whip with his finger [and the Rebbe shlita pointed with his holy finger] and not even say anything,

נאר בלויז אנווייזן דעם קינד מיטן פינגער אויף דעם קאַנטשיק [וכ״ק אדמו״ר שליט״א הראה באצבעו הק'] און אפילו גארניט זאגן,

English translation 1775

relying on "to the wise, a hint suffices"232,

פארלאזנדיק זיך אז די לחכימא ברמיזא 232,

English translation 1776

and that alone would help!].

און דאס אליין וועט העלפן!].

English translation 1777

But when he comes home, instead of running around and bothering his parents,

אבער בשעת ער קומט אהיים. אנשטאט ארומלויפן און פארנודזשען די עלטערן,

English translation 1778

he runs to them with enthusiasm that today he learned a new matter about "Avraham was one"233,

קומט ער צו זיי צו לויפן מיט א חיות אז היינט האט ער געלערנט א נייעם ענין וועגן "אחד הי׳ אברהם" 233,

English translation 1779

or about his son Yitzchak,

אדער וועגן בנו יצחק,

English translation 1780

or about Yaakov, etc.!

אדער וועגן יעקב וכיו״ב!

English translation 1781

And through this

און דורך דעם

English translation 1782

(in addition to that he has the "son of five years [beginning] Scripture" from the aspect of "words of Chassidus")

(איז נוסף לזה וואס ביי אים איז דא דער "בן חמש למקרא" מצד "מילי דחסידותא")

English translation 1783

he also causes his mother to become a Chassidish woman,

מאכט ער אויך אויף אז זיין מאמע זאל ווערן א חסידות׳טע,

English translation 1784

and he causes his father to become more of a Chassid.

און ער טוט אויף אז זיין טאטע זאל ווערן מער חסיד.

English translation 1785

To the extent that he also causes his teacher –

ביז אז ער טוט אויך אויף מיט זיין מלמד –

English translation 1786

"from my students more than all of them"234 –

"מתלמידי יותר מכולן" 234 –

English translation 1787

that his teacher should become more of a Chassid.

אז זיין מלמד זאל ווערן מער חסיד.

English translation 1788

And this is quite a "novelty":

וואס דאס איז גאר א "חידוש":

English translation 1789

Regarding his parents –

בשלמא בנוגע צו זיינע עלטערן –

English translation 1790

one can understand how he adds piety in them;

קען מען פארשטיין ווי ער איז אין זיי מוסיף חסידות;

English translation 1791

but the teacher argues,

אבער דער מלמד טענה׳ט,

English translation 1792

that he is the one who taught the child,

אז ער איז דער וואס האט געלערנט מיטן קינד,

English translation 1793

consequently he can be a "claimant by force"235 etc.,

במילא קען ער זיין א "תובע בזרוע" 235 וכו׳,

English translation 1794

so how is it suddenly said to him that his student can add piety in him?!

היינט וואס זאגט מען אים מיטאמאל אז זיין תלמיד קען גאר מוסיף זיין חסידות אין אים?!

English translation 1795

But the "ben chamesh lamikra" comes to the teacher,

דער בן חמש למקרא קומט אבער צוגיין צום מלמד,

English translation 1796

and says to him –

און זאגט אים –

English translation 1797

not a reproach, heaven forbid

ניט קיין מוסר ח״ו

English translation 1798

(that must not be),

(דאס טאר ניט זיין),

English translation 1799

rather he says to him:

נאר ער זאגט אים:

English translation 1800

Since I need to be a chassid,

היות איך דארף זיין א חסיד,

English translation 1801

consequently you must show me a living example of what a chassid is!

במילא דארפסטו מיר באווייזן א דוגמא חי׳ וואס דאס הייסט א חסיד!

English translation 1802

For example:

ולדוגמא:

English translation 1803

When the teacher teaches Rashi on the Torah with a "ben chamesh lamikra" –

בשעת דער מלמד לערנט פרש״י על התורה מיט א "בן חמש למקרא" –

English translation 1804

he asks the teacher:

בעט ער דעם מלמד:

English translation 1805

Teach me also "wonders of the Torah"236 –

לערן מיט מיר אויך "נפלאות שבתורה" 236 –

English translation 1806

"matters of piety" in "ben chamesh shanim lamikra".

"מילי דחסידותא" אין "בן חמש שנים למקרא".

English translation 1807

Or when one teaches kamatz alef a –

אדער בשעת מ׳לערנט קמץ אל״ף א –

English translation 1808

one also teaches

לערנט מען אויך

English translation 1809

(from the aspect of "matters of piety" in "ben chamesh shanim lamikra")

(מצד "מילי דחסידותא" אין "בן חמש שנים למקרא")

English translation 1810

that which the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, said237,

דאס וואס כ״ק מו״ח אדמו״ר האט געזאגט 237,

English translation 1811

that there is an alef and there is a kamatz,

אז ס׳איז דא אן אל״ף און ס׳איז דא א קמץ,

English translation 1812

and a chassid connects them together,

און א חסיד איז זיי מחבר צוזאמען,

English translation 1813

and from this becomes kamatz alef a

און דערפון ווערט קמץ אל״ף אַ

English translation 1814

(the first letter)

(דער ערשטער אות)

English translation 1815

of "Anochi"

פון "אנכי"

English translation 1816

(the first word of the Ten Commandments),

(דער ערשטער ווארט פון די עשרת הדברות),

English translation 1817

which in itself includes all the Ten Commandments,

וואס איז אין זיך כולל כל העשה"ד,

English translation 1818

which in itself includes the entire Torah238,

וואס איז אין זיך כולל כל התורה כולה 238,

English translation 1819

and also "everything that a veteran student will innovate in the future"239

ביז אויך "כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש" 239

English translation 1820

[in which also there is the "matters of piety" –

[וואס אויך אין דעם איז דא די "מילי דחסידותא" –

English translation 1821

that one makes from this "student" (according to law) a "veteran student"].

אז מ׳מאכט פון דעם "תלמיד" (ע״פ דין) א "תלמיד ותיק"].

English translation 1822

And similarly one can also derive the lesson of "matters of piety" in "ben eser shanim lamishnah",

ועד״ז קען מען אויך ארויסנעמען דעם לימוד פון "מילי דחסידותא" אין "בן עשר שנים למשנה",

English translation 1823

"ben shlosh esreh lamitzvot".

"בן שלש עשרה למצוות".

English translation 1824

And similarly in all the other categories until a "ben me'ah" –

ועד״ז אין די אלע אנדערע סוגים ביז א "בן מאה" –

English translation 1825

that each one in his age and role can fulfill his role according to law,

אז יעדערער אין זיין גיל ותפקיד קען מקיים זיין תפקידו ע״פ דין,

English translation 1826

and afterwards he can add in this beyond the letter of the law from the aspect of "matters of piety". Give to the wise and he will become wiser still.

און דערנאך קען ער אין דעם צוגעבן לפנים משורת הדין מצד "מילי דחסידותא". ותן לחכם ויחכם עוד.

English translation 1827

And to add,

ולהוסיף,

English translation 1828

that there are several matters that in the time of the Talmud were a beautification beyond the letter of the law,

אז עס זיינען דא כמה ענינים וואס בזמן הש״ס זיינען זיי געווען א הידור לפנים משורת הדין,

English translation 1829

and afterwards they were incorporated into the Shulchan Aruch as a law,

און דערנאך זיינען זיי אריינגעשטעלט געווארן אין שו״ע אלס א דין,

English translation 1830

until as it is regarding the mitzvah of the Chanukah light,

ביז ווי דאס איז בנוגע צו מצות נר חנוכה,

English translation 1831

that what in the time of the Talmud was "mehadrin min hamehadrin"240,

אז דאס וואס בזמן הש״ס איז געווען "מהדרין מן המהדרין" 240,

English translation 1832

the Rema writes241 that now this is the "simple custom"

שרייבט דער רמ״א 241 אז איצטער איז אזוי דער "מנהג פשוט"

English translation 1833

(as discussed many times and especially in the farbrengens of the days of Chanukah)],

(כמדובר כמ״פ ובפרט בהתוועדויות פון ימי חנוכה)],

English translation 1834

so then the beyond the letter of the law

וואס דעמולט דארף דער לפנים משורת הדין

English translation 1835

("matters of piety")

("מילי דחסידותא")

English translation 1836

must be in a more elevated manner,

זיין באופן נעלה יותר,

English translation 1837

with even more beautification,

מיט נאכמער הידור,

English translation 1838

mehadrin min hamehadrin and the like.

מהדרין מן המהדרין וכיו״ב.

English translation 1839

Just as among Jews there must be "matters of piety" –

כשם ווי בא אידן דארף זיין "מילי דחסידותא" –

English translation 1840

so too must it be above, with the Most High,

אזוי דארף אויך זיין למעלה בא דעם אויבערשטן,

English translation 1841

as it is written242 "He declares His words to Yaakov, His statutes and judgments to Yisrael":

כמ״ש 242 "מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל":

English translation 1842

Even if there is a place –

אפילו אויב ס׳איז דא אן ארט –

English translation 1843

if there is such a place –

אויב ס׳איז דא אזא ארט –

English translation 1844

to say that Jews must remain in exile –

צו זאגן אז אידן דארפן נאך בלייבן אין גלות –

English translation 1845

this is all according to the law:

איז דאס אלץ ע״פ הדין:

English translation 1846

but beyond the letter of the law,

אבער לפנים משורת הדין,

English translation 1847

from the aspect of the measure of piety,

מצד מדת חסידות,

English translation 1848

all the more so a chassid among chassidim –

עאכו״כ חסיד שבחסיד –

English translation 1849

for whom "Yours, Hashem, is the righteousness"243 –

וואס "לך הוי׳ הצדקה" 243 –

English translation 1850

the redemption must come immediately!

דארף גלייך קומען די גאולה!

English translation 1851

This is also connected with a lesson from a matter in today's Rambam study "to correct the opinions and straighten all deeds":

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט א לימוד פון אן ענין אין היינטיקן שיעור רמב״ם "לתקן הדיעות וליישר כל המעשים":

English translation 1852

In this study the Rambam writes244 the law of one who slanders:

אין דעם שיעור שרייבט דער רמב״ם 244 דעם דין פון מוציא שם רע:

English translation 1853

"One who slanders a Jewish daughter and the matter is found to be false is lashed etc., and there is a positive commandment from the Torah that the wife of the slanderer shall remain with him forever etc."

"המוציא שם רע על בת ישראל ונמצא הדבר שקר לוקה כו׳ ומצות עשה של תורה שתשב אשת מוציא שם רע תחתיו לעולם וכו'".

English translation 1854

The Chinuch writes on this245

שרייבט אויף דעם דער חינוך 245

English translation 1855

[as is known the rule in the world of yeshivas that the Chinuch generally follows the opinion of the Rambam,

[כידוע הכלל בעולם הישיבות אז דער חינוך גייט בכלל לויט שיטת הרמב״ם,

English translation 1856

to the extent that he cites him explicitly in many places],

ביז אז ער ברענגט אים בפירוש בכו״כ מקומות],

English translation 1857

that "from the roots of the mitzvah is to discipline the vile from doing such vile acts".

אז "משרשי המצוה לייסר הנבלים מעשות נבלות רעות כאלה".

English translation 1858

And the first basis for "doing vile acts" comes from that which one finds a permission for it according to Torah,

וואס די ערשטע נתינת מקום אויף "עשות נבלות" קומט פון דעם וואס מ׳געפינט אויף דעם א היתר ע״פ תורה,

English translation 1859

and in the language of the Ramban246 –

ובלשון הרמב״ן 246 –

English translation 1860

"a vile person with the permission of the Torah".

"נבל ברשות התורה".

English translation 1861

And as an example of this regarding a slanderer:

ובדוגמא ווי דאס איז בנוגע צו מוציא שם רע:

English translation 1862

Although a slanderer is about a matter of falsehood

אע״פ וואס מוציא שם רע איז אויף אן ענין של שקר

English translation 1863

(not like lashon hara which is about a true matter247) –

(ניט ווי לשון הרע וואס איז אויף א דבר אמיתי 247) –

English translation 1864

nevertheless, it is understandable that the one who slanders certainly found something to latch onto,

פונדעסטוועגן איז פארשטאנדיק אז דער וואס איז מוציא שם רע האט זיכער געפונען אויף וואס אנצוטשעפען זיך,

English translation 1865

because he will not simply go and tell a lie knowing that the court will later clarify it "and they shall spread the garment"248 "they discuss the hidden aspects of the matter"249,

ווייל ער וועט ניט גלאט גיין זאגן א ליגן וויסנדיק אז ב״ד וועט עס דערנאך גיין מברר זיין "ופרשו השמלה" 248 "שנושאין ונותנין בסתרי הדבר" 249,

English translation 1866

rather he certainly found something to attach himself to,

נאר זיכער האט ער געפונען אויף וואס זיך צוצוטשעפען,

English translation 1867

in the manner of "a vile person with the permission of the Torah".

ע״ד "נבל ברשות התורה".

English translation 1868

And nevertheless –

ואעפ״כ –

English translation 1869

that this is "with the permission of the Torah" –

אז דאס איז "ברשות התורה" –

English translation 1870

it is still a "vile thing",

איז דאס אבער א "נבלה",

English translation 1871

and one must distance oneself from it utterly!

און מ׳דארף זיך דערפון מרחיק זיין בתכלית!

English translation 1872

The lesson from this "to correct the opinions and to straighten all deeds":

דער לימוד דערפון "לתקן הדיעות וליישר כל המעשים":

English translation 1873

It is known the saying that the president of our generation said upon arriving in this country,

ס׳איז ידוע דער ווארט וואס נשיא דורנו האט געזאגט אנקומענדיק למדינה זו 250,

English translation 1874

that the early chassidim used to say,

אז חסידים הראשונים פלעגן זאגן,

English translation 1875

that what one may not –

אז דאס וואס מ׳טאר ניט –

English translation 1876

one indeed may not,

טאר מען דאך ניט,

English translation 1877

and what one may –

און דאס וואס מ׳מעג –

English translation 1878

one need not!

דארף מען ניט!

English translation 1879

It is explicitly a matter that "one may" with permission of the Torah,

ס׳איז בפירוש אן ענין וואס "מ׳מעג" ברשות התורה,

English translation 1880

because if not it enters into the category of that which "one may not",

ווייל אויב ניט גייט עס אריין אין דעם גדר פון דעם וואס "מ׳טאר ניט",

English translation 1881

rather one may do it according to Torah,

נאר מ׳מעג דאס טאן ע״פ תורה,

English translation 1882

"a scoundrel with the permission of the Torah" –

"נבל ברשות התורה" –

English translation 1883

such a thing one also need not do!

איז אויך אזא זאך דארף מען ניט טאן!

English translation 1884

And especially when one is still a chassid and has studied in "Tomchei Temimim"!

ובפרט בשעת מ׳איז נאך א חסיד און מ׳האט געלערנט אין "תומכי תמימים"!

English translation 1885

He argues,

טענה׳ט ער,

English translation 1886

there must be the service of clarification also in permitted matters,

עס דארף דאך זיין עבודת הבירורים אויך אין די ענינים מותרים,

English translation 1887

and it is stated in the Yerushalmi that "enough for you what the Torah has forbidden you"?!

און עס שטייט אין ירושלמי 251 אז "דייך מה שאסרה לך תורה"?!

English translation 1888

One answers him:

ענטפערט מען אים:

English translation 1889

You have a choice –

האסט א ברירה –

English translation 1890

as is the custom of Israel

כמנהג ישראל 252

English translation 1891

(brought down in Likkutei Torah) –

(אראפגעבראכט אין לקו״ת 253) –

English translation 1892

say "without a vow" that you will not engage in it,

זאג "בלי נדר" אז דו וועסט ניט טאן אין דעם,

English translation 1893

and consequently if a case arises that you must engage in it,

ובמילא אויב ס׳וועט קומען א פאל אז דו מוזט אין דעם טאן,

English translation 1894

you will engage,

וועסטו טאן,

English translation 1895

but you declare that you do not lie in it!

אבער דו ביזט מודיע אז דו ליגסט ניט אין דעם!

English translation 1896

He argues further:

טענה׳ט ער ווייטער:

English translation 1897

But what will be with the clarifications after all?!

וואס וועט אבער פארט זיין מיט די בירורים?!

English translation 1898

You have the advice,

האסטו די עצה,

English translation 1899

that you should engage yourself with it through the study of Torah in these matters

אז דו זאלסט זיך דערמיט איינקערן דורך לימוד התורה בענינים אלו

English translation 1900

(instead of occupying yourself with it directly),

(אנשטאט זיך דערמיט אליין פארנעמען),

English translation 1901

this itself will accomplish the clarification!

וועט דאס אליין אויפטאן דעם בירור!

English translation 1902

As the Gemara says,

ווי די גמרא זאגט 254,

English translation 1903

that "if one has a headache, let him engage in Torah etc.,

אז "חש בראשו יעסוק בתורה כו׳,

English translation 1904

if one has a sore throat, let him engage in Torah etc." You have a headache –

חש בגרונו יעסוק בתורה וכו'". האסט א קאפ-ווייטאג –

English translation 1905

instead of occupying yourself with it,

איז אנשטאט זיך דערמיט פארנעמען,

English translation 1906

study Torah,

לערן תורה,

English translation 1907

the headache will go away! And if he does not feel that he has a headache –

וועט דער קאפ-ווייטאג אוועקגיין! און אויב ער איז ניט מרגיש אז ער האט א קאפ-ווייטאג –

English translation 1908

it proves that he has the greatest headache –

באווייזט עס אז ער האט ערשט דעם גרעסטן קאפ-ווייטאג –

English translation 1909

one has the advice:

האט מען די עצה:

English translation 1910

"let him engage in Torah" you will be rid of the headache!

"יעסוק בתורה" וועסטו פטור ווערן פון קאפ-ווייטאג!

English translation 1911

He asks the well-known question:

פרעגט ער די שאלה הידועה:

English translation 1912

He studied Torah and the headache

ער האט געלערנט תורה און דער קאפ-ווייטאג

English translation 1913

(and the like)

(וכיו״ב)

English translation 1914

did not go away?!

איז ניט אוועק?!

English translation 1915

One answers him,

ענטפערט מען אים,

English translation 1916

that the reason why "if one has a headache, let him engage in Torah",

אז דער טעם פארוואס "חש בראשו יעסוק בתורה",

English translation 1917

and likewise "if one has a sore throat",

ועד״ז "חש בגרונו",

English translation 1918

and likewise regarding the other limbs of the body – is,

ועד״ז בנוגע לשאר אברי הגוף – איז,

English translation 1919

because "this is the Torah, man",

ווייל "זאת התורה אדם" 255,

English translation 1920

Torah is structured like the limbs of the human body. And in order to heal "if one has a headache",

תורה איז אויסגעשטעלט ווי די אברי גוף האדם. ובכדי אויסצוהיילן "חש בראשו",

English translation 1921

one must study the part of the head that is in the Torah,

דארף מען לערנען דעם חלק הראש שבתורה,

English translation 1922

"if one has a foot ache" –

"חש ברגלו" –

English translation 1923

the part of the foot that is in the Torah,

דעם חלק הרגל שבתורה,

English translation 1924

and likewise regarding the other limbs of the body. So when it is "if one has a headache" and he merits to hit upon and study the part of the head that is in the Torah –

וכיו״ב בנוגע לשאר אברי הגוף. איז בשעת ס׳איז "חש בראשו" און ער איז זוכה צוצוטרעפן און לערנען דעם חלק הראש שבתורה –

English translation 1925

it takes away the headache!

נעמט עס צו דעם קאפ-ווייטאג!

English translation 1926

He argues further:

טענה׳ט ער ווייטער:

English translation 1927

"What have the sages benefited by their enactment" –

"מה הועילו חכמים בתקנתן" 256 –

English translation 1928

if one cannot anyway know which part of the Torah to study in order to remove the illness –

אויב מ׳קען סיי-ווי ניט וויסן וועלכן חלק בתורה צו לערנען בכדי צוצונעמען דער מחלה –

English translation 1929

then what does the advice of "let him engage in Torah" help him?!

איז וואס העלפט אים די עצה פון "יעסוק בתורה"?!

English translation 1930

One gives him the best advice:

זאגט מען אים די בעסטע עצה:

English translation 1931

Study the entire Torah entirely

לערן כל התורה כולה

English translation 1932

(as per the ruling of the Alter Rebbe in Hilchot...) –

(כפס״ד אדה״ז בהל'" 257) –

English translation 1933

then you will have both the head that is in the Torah,

וועסטו דעמולט האבן סיי דעם ראש שבתורה,

English translation 1934

and the hand that is in the Torah,

סיי די יד שבתורה,

English translation 1935

and the foot that is in the Torah and all the other parts of the Torah,

סיי די רגל שבתורה און סיי אלע אנדערע חלקים בתורה,

English translation 1936

consequently you will then have a healthy and complete body to the ultimate perfection!

במילא וועסטו דעמולט האבן א גוף בריא ושלם בתכלית השלימות!

English translation 1937

And from this person it is drawn forth to the entire world –

און פון דעם אדם ווערט עס נמשך בכל העולם –

English translation 1938

that the entire world will be in ultimate perfection,

אז כל העולם ווערט בתכלית השלימות,

English translation 1939

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1940

And in a manner of perfection in time –

ובאופן פון שלימות אין זמן –

English translation 1941

"the place did not delay even the blink of an eye",

"לא עכבן המקום כהרף עין" 258,

English translation 1942

and with joy and a good heart.

ובשמחה ובטוב לבב.

English translation 1943

It was spoken here three times –

דובר כאן עוה״פ –

English translation 1944

a third time,

פעם ג׳,

English translation 1945

in order that there be three times which constitute a chazakah –

בכדי שיהי׳ שלש פעמים דהוה חזקה 259 –

English translation 1946

in the manner of the farbrengens on the coming Shabbat,

ע״ד ההתוועדויות בשבת הבא,

English translation 1947

in the manner of "as one person with one heart",

באופן ד"כאיש אחד בלב אחד" 260,

English translation 1948

and specifically in this order

ודוקא בסדר זה

English translation 1949

("as one person" and then "with one heart"):

("כאיש" ואח״כ "בלב"):

English translation 1950

At the beginning of the action, unification through closeness of bodies

בתחלת הפעולה התאחדות בקירוב הגופים

English translation 1951

("as one person"),

("כאיש אחד"),

English translation 1952

that they farbreng together,

שמתוועדים ביחד,

English translation 1953

even if not for its own sake,

אפילו שלא לשמה,

English translation 1954

and out of not for its own sake comes for its own sake

ומתוך שלא לשמה בא לשמה 261

English translation 1955

[as is known the explanation of this in Likkutei Torah from the Rebbe Maharash,

[כידוע דער פירוש בזה אין לקו״ת פון דעם רבי׳ן מהר״ש,

English translation 1956

glosses on the discourses of the Tzemach Tzedek,

הגהות אויף די דרושים פון צ״צ,

English translation 1957

that since it speaks about a Jew,

אז וויבאלד עס רעדט זיך וועגן א אידן,

English translation 1958

the "inner" and inwardness of the "not for its own sake" –

איז דער "תוך" ופנימיות פון דעם "שלא לשמה" –

English translation 1959

is the matter of "for its own sake"],

דער ענין פון "לשמה" 262],

English translation 1960

and this brings to "with one heart",

וזה מביא ל"בלב אחד",

English translation 1961

that the unity penetrates also into the inwardness of the heart

שהאחדות חודרת גם בפנימיות הלב

English translation 1962

(as explained in the aforementioned sicha which will be printed separately).

(כמבואר בשיחה הנ״ל שי״ל בפ״ע).

English translation 1963

That is, that although men and women are indeed found separately

ד.ה. אז אע״פ וואס אנשים ונשים געפינען זיך טאקע באזונדער

English translation 1964

(with a partition between them) –

(מיט א מחיצה ביניהם) –

English translation 1965

they are nevertheless one nation,

זיינען זיי אבער איין פאלק,

English translation 1966

with the same Torah,

מיט דער זעלבער תורה,

English translation 1967

with the same Almighty,

מיט דעם זעלבן אויבערשטן,

English translation 1968

with the same vitality,

מיט דעם זעלבן חיות,

English translation 1969

with the same storm,

מיט דעם זעלבן שטורעם,

English translation 1970

with the same inwardness,

מיט דער זעלבער פנימיות,

English translation 1971

"as one person with one heart".

"כאיש אחד בלב אחד".

English translation 1972

And from this "as one man with one heart" of the heart of Israel,

און פון דעם "כאיש אחד בלב אחד" פון לבן של ישראל,

English translation 1973

the unity is drawn throughout the entire world,

ווערט די אחדות נמשך בכל העולם,

English translation 1974

because Jews are the heart of the entire world,

ווארום אידן זיינען לבם של כל העולם,

English translation 1975

as explained in the Zohar regarding what was answered to one who asked why Jews are so meticulous about the kashrut of eating,

כמבואר בזהר 263 וואס מ׳האט געענטפערט איינעם וואס האט געפרעגט פארוואס אידן זיינען אזוי זהיר בכשרות האכילה,

English translation 1976

when one sees that non-Jews eat those things

ווען מ׳זעט אז גוים עסן די זאכן

English translation 1977

(which are forbidden for a Jew)

(וואס זיינען אסור פאר א אידן)

English translation 1978

and not only does it not harm them,

און ניט נאר וואס דאס שאדט זיי ניט,

English translation 1979

but it even adds to their health?!

נאר דאס גיט זיי צו אין זייער בריאות?!

English translation 1980

They answered him,

האט מען אים געענטפערט,

English translation 1981

that Jews are analogous to the heart in the body. The other limbs of the body can tolerate various things,

אז אידן זיינען בדוגמת הלב שבגוף. שאר אברי הגוף קענען פארטראגן פארשידענע זאכן,

English translation 1982

to the point that the heel of the foot can tolerate almost anything,

ביז אז דער עקב שברגל קען גאר אלץ פארטראגן,

English translation 1983

but unlike that, the heart in the body can only tolerate blood,

משא״כ דער לב שבגוף קען נאר פארטראגן דם,

English translation 1984

and in the blood itself –

און אין דם גופא –

English translation 1985

only the most refined and purified blood!

נאר דער דם הכי מבורר ומזוכך!

English translation 1986

And may it be His will that from the increase in love and unity of Israel,

ויה״ר אז פון דער הוספה אין אהבת ואחדות ישראל,

English translation 1987

one should come to the essential and inner point –

זאל מען קומען צו דער נקודה עיקרית ופנימית –

English translation 1988

the "one like a son of man coming with the clouds of heaven",

דער "וארו עם ענני שמיא" 264,

English translation 1989

that one realizes that one is in our holy land.

אז מ׳גיט זיך א כאפ אז מ׳געפינט זיך בארצנו הקדושה.

English translation 1990

And "awake and sing, you who dwell in the dust",

ו"הקיצו ורננו שוכני עפר" 265,

English translation 1991

and Rashbi and Rabbi Elazar his son among them,

ורשב״י ור׳ אלעזר בנו בתוכם,

English translation 1992

and the holy Rebbe my father-in-law, the Rebbe, among them,

וכ״ק מו״ח אדמו״ר בתוכם,

English translation 1993

and among them also –

און בתוכם אויך –

English translation 1994

the fathers and mothers,

די פאטערס און מוטערס,

English translation 1995

grandmothers and grandfathers,

באבעס און זיידעס,

English translation 1996

and earlier generations who are in the World of Truth.

און עלטער עלטערן וואס געפינען זיך אין עולם האמת.

English translation 1997

They will all rise in the resurrection of the dead immediately at the beginning of the redemption,

וועלן זיי אלע אויפשטיין בתחיית המתים גלייך בתחלת הגאולה,

English translation 1998

as explained in the Zohar that the righteous –

כמבואר אין זהר 266 אז צדיקים –

English translation 1999

"and your people are all righteous" –

"ועמך כולם צדיקים" 267 –

English translation 2000

will immediately rise for the resurrection,

וועלן גלייך אויפשטיין לתחה״מ,

English translation 2001

together with Moses and Aaron with them.

צוזאמען מיט משה ואהרן עמהם 268.

English translation 2002

And the one God stands together with the one Name,

און דער גוי אחד שטייט צוזאמען מיט ה׳ אחד,

English translation 2003

and one Torah. And one has all matters in perfection,

און תורה אחת. און מ׳האט אלע ענינים בשלימות,

English translation 2004

"their silver and their gold with them",

"כספם וזהבם אתם",

English translation 2005

in physicality and spirituality together,

בגשמיות וברוחניות גם יחד,

English translation 2006

and in a manner of increasing and going and light,

ובאופן דמוסיף והולך ואור,

English translation 2007

And all these matters in a manner of

און די אלע ענינים אין אן אופן פון

English translation 2008

(the holy Rebbe, may he live for many good years, began to sing "Nyet nyet nikavo"!

(כ״ק אדמו״ר שליט״א התחיל לנגן "ניעט ניעט ניקאַוואָ"!

English translation 2009

Afterward he said:

אח״כ אמר:

English translation 2010

Those who need to make an after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 2011

will certainly make an after-blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.