It is known that several <sup>2</sup> Lag BaOmer discourses of our Rebbes and leaders begin with the story of the Zohar: "Once the world needed rain,
ס'איז ידוע אז כמה מאמרי ל"ג בעומר פון רבותינו נשיאינו הויבן זיך אן מיטן סיפור הזהר 2 "זמנא חדא הוה צריכא עלמא למיטרא,
they came before Rabbi Shimon, Rabbi Yisa, etc., and the other comrades...
אתו לקמי' דר' שמעון ר' ייסא וכו' ושאר חברייא...
When he saw them, he opened and said, 'A Song <sup>3</sup> of Ascents: Behold, how good and how pleasant it is for brothers to dwell together in unity,' etc."
כיון דחמא לון פתח ואמר שיר 3 המעלות הנה מה טוב ומה נעים שבת אחים גם יחד וכו'",
And he spoke words of Torah on that verse,
און האט געזאגט דברי תורה אויף דעם פסוק,
and this brought about the descent of rain.
און דאס האט געבראכט ירידת הגשמים.
One may explain the reason why the Lag BaOmer discourses begin with this story of the Zohar:
וי"ל הטעם וואס די מאמרים פון ל"ג בעומר הויבן זיך אן מיט דעם סיפור הזהר:
Lag BaOmer is the day of the hillula of Rabbi Shimon bar Yochai,
ל"ג בעומר איז דאך יום ההילולא דרשב"י,
the day of his passing <sup>4</sup> and the day of his joy, <sup>5</sup>
יום הסתלקותו 4 ויום שמחתו 5,
when he then stands with all the elevation as he stands in his root and source in revelation below
וואס דעמולט שטייט ער דאך מיטן גאנצן עילוי ווי ער שטייט בשרשו ומקורו בגילוי למטה
(as the Alter Rebbe explains,
(ווי דער אלטער רבי איז מבאר,
and the Mitteler Rebbe copied this into the Siddur with discourses of Chassidus <sup>6</sup>),
און דער מיטעלער רבי איז דאס מעתיק אין סידור עם דרושי חסידות 6),
until he is "the One who works salvations in the midst of the earth" <sup>7</sup>
ביז אז ער איז "פועל ישועות בקרב הארץ" 7
(as the Alter Rebbe says in Igeres HaKodesh <sup>8</sup>).
(ווי דער אלטער רבי זאגט אין אגרת הקודש 8).
And the ultimate purpose of "salvations in the midst of the earth" is,
וואס תכלית הישועות בקרב הארץ איז דאך,
that from the double and multiplied darkness of the footsteps of Moshiach,
אז פון חושך כפול ומכופל פון עקבתא דמשיחא,
which is a state of "in the midst of the earth,"
וואס איז א מצב פון "בקרב הארץ",
seemingly for the worse –
לגריעותא לכאורה –
specifically there the matter of "salvations" occurs,
איז דוקא דארטן ווערט דער ענין פון "ישועות",
and the "salvations" themselves come down in a manner of "works,"
און די "ישועות" גופא קומען אראפ באופן פון "פועל",
the lowest level within action itself.
די דרגא הכי תחתונה שבעשי' גופא.
And the matter of salvation in general is connected with "head,"
וואס דער ענין הישועה בכלל איז דאך פארבונדן מיט "ראש",
as it is written: <sup>9</sup> "And a helmet of salvation on His head,"
כמ"ש 9 "וכובע ישועה בראשו",
but together with this, the salvation reaches down to the lowest level,
אבער ביחד עם זה נעמט די ישועה דורך ביז די דרגא הכי תחתונה,
as is also understood from what the Gemara <sup>10</sup> says, that "a helmet of salvation on His head" refers to the mitzvah of charity,
כמובן אויך דערפון וואס די גמרא 10 זאגט אז "כובע ישועה בראשו" מיינט די מצוה פון צדקה,
for the content of the mitzvah of charity consists specifically of the lowest matters,
וואס תוכן מצות הצדקה באשטייט דוקא אין ענינים הכי תחתונים,
"to revive the soul of the poor," <sup>11</sup>
"להחיות נפש העני" 11,
even to eating and drinking in its simple sense.
ביז אין אכילה ושתי' כפשוטה.
But this charity is in a manner of "salvation,"
נאר די צדקה איז באופן של "ישועה",
because "charity exalts a nation," <sup>12</sup>
ווייל "צדקה תרומם גוי" 12,
as the Alter Rebbe explains at the beginning of Torah Ohr, <sup>13</sup> that one who gives charity "his mind and heart become clear a thousand times as much,"
ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין אנהויבס תורה אור 13 ווי דער וואס גיט צדקה "נעשה מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה",
and the Tzemach Tzedek explains in his notes on that discourse, <sup>14</sup>
און דער צ"צ איז מבאר אין זיינע הערות אויף דעם דרוש 14,
that this is the matter of "a thousand enter into one verse... and emerge to instruction." <sup>15</sup>
אז דאס איז דער ענין פון "אלף נכנסים למקרא אחד כו' יוצא להוראה" 15.
From all this it is understood,
וואס מכל זה איז מובן,
how on this day,
ווי ביום זה,
the day of the passing of Rabbi Shimon bar Yochai – his entire service stands with force in a manner that it works even to the lowest level.
יום ההסתלקות פון רשב"י - שטייט בתוקף כל עבודתו באופן אז דאס פועל'ט ביז למטה מטה.
According to this, it is understood,
וואס לפי זה איז מובן,
why the discourses of the day of the hillula of Lag BaOmer begin with the aforementioned story of the Zohar:
פארוואס די מאמרים פון יום ההילולא דל"ג בעומר הויבן זיך אן מיט סיפור הזהר הנ"ל:
A) The very fact that this is a story in the book of the Zohar – indicates a connection to Rabbi Shimon bar Yochai,
א) די עצם זאך וואס דאס איז א סיפור אין ספר הזהר - ווייזט אויף א קשר צו רשב"י,
the master of the hillula of Lag BaOmer,
בעל ההילולא דל"ג בעומר,
for the book of the Zohar is called "your composition," <sup>16</sup>
ווארום דער ספר הזהר ווערט אנגערופן "חבורא דילך" 16,
the composition of Rabbi Shimon bar Yochai,
דער חיבור פון רשב"י,
i.e., that the book expresses the unique matter of Rabbi Shimon bar Yochai.
ד.ה. אז דער ספר ברענגט ארויס דעם ענין המיוחד פון רשב"י.
B) In the Zohar itself, this is a story that brings out the superiority of Rabbi Shimon bar Yochai over the other Tannaim –
ב) אין ספר הזהר גופא איז דאס א סיפור וואס ברענגט ארויס די מעלה פון רשב"י על שאר התנאים –
that at a time when there was a situation that "the world needed rain," his students came specifically to Rabbi Shimon bar Yochai.
אז בשעת ס'איז געווען א מצב ווען "הוה צריכא עלמא למיטרא" זיינען תלמידיו געקומען לרשב"י דוקא.
For although all the Tannaim have a unique elevation within them,
ווארום כאטש אלע תנאים האבן אין זיך אן עילוי מיוחד,
as explained in the Zohar <sup>17</sup> that "Tannaim are the letters of 'Atanim,'"
כמבואר אין זהר 17 אז "תנאים אותיות אתנים",
i.e., that they are in the category of "and the Atanim, the foundations of the earth," <sup>18</sup> –
ד.ה. אז זיי זיינען אין דער בחינה פון "והאתנים מוסדי ארץ" 18 –
nevertheless,
אעפ"כ,
there are several levels within the Tannaim themselves,
זיינען פאראן כמה דרגות אין תנאים גופא,
and Rabbi Shimon bar Yochai is on a most elevated level.
און רשב"י איז אין א דרגא נעלית ביותר.
And as was also brought several times before this
און ווי געבראכט אויך כמה פעמים לפני זה
(and in previous years)
(ובשנים הקודמות)
the statement of Rabbi Akiva, the teacher of Rabbi Shimon bar Yochai, to Rabbi Shimon bar Yochai: "It is enough that I and your Creator know your power," <sup>19</sup>
דער מאמר פון ר' עקיבא רבו של רשב"י צו רשב"י "דייך שאני ובוראך מכירין כוחך" 19,
from which his distinction regarding the Tannaim of his generation is understood,
וואס מזה מובן זיין אויסגעטיילטקייט לגבי התנאים בימיו,
even regarding the other students of Rabbi Akiva,
אפילו לגבי שאר תלמידי ר"ע,
for the Gemara <sup>20</sup> says that "all of them are according to Rabbi Akiva."
וואס די גמרא 20 זאגט דאך אז "כולהו אליבא דר' עקיבא".
In addition to this, there is a special connection of this story in the Zohar with the primary matter of Rabbi Shimon bar Yochai.
נוסף לזה איז פאראן א קשר מיוחד פון דעם סיפור שבזהר מיט ענינו העיקרי פון רשב"י.
The content of the story of the Zohar is a matter of "love of Israel," <sup>21</sup>
דער תוכן הסיפור פון זהר איז א ענין של "אהבת ישראל" 21,
that Rabbi Shimon bar Yochai was concerned for "rain" for all of the children of Israel,
אז רשב"י האט זיך געזארגט פאר "מטר" עבור כל בני ישראל,
and also the content of his discourse was –
און אויך דער תוכן פון זיין רייך איז געווען –
"Behold, how good and how pleasant...,
"הנה מה טוב ומה נעים וגו',
these are the comrades when they sit together and do not separate one from the other, etc." *<sup>21</sup>
אלין אינון חברייא בשעתא דאינון יתבין כחדא ולא מתפרשן דא מן דא כו'" *21,
the matter of the unity of Jews.
דער ענין ההתאחדות פון אידן.
And the matter of "love of Israel" was a fundamental and essential matter in the service of Rabbi Shimon bar Yochai:
וואס דער ענין פון "אהבת ישראל" איז געווען א ענין יסודי ועיקרי בעבודתו של רשב"י:
Rabbi Shimon bar Yochai said: <sup>22</sup> "Learn my attributes, for my attributes are selections from the selections of the attributes of Rabbi Akiva,"
רשב"י האט געזאגט 22 "שנו מדותי שמדותי תרומות מתרומות מידותיו של ר' עקיבא",
and Rabbi Akiva is the one who said: "And you shall love your fellow as yourself <sup>23</sup> –
און ר' עקיבא איז דאך דער וואס האט געזאגט "ואהבת לרעך כמוך 23 –
this is a great principle in the Torah." <sup>24</sup> Since Rabbi Akiva emphasized the matter of "and you shall love your fellow as yourself,"
זה כלל גדול בתורה" 24. איז וויבאלד אז ר' עקיבא האט מדגיש געווען דעם ענין פון "ואהבת לרעך כמוך",
love of Israel,
אהבת ישראל,
as this is a "great principle in the Torah,"
ווי דאס איז א "כלל גדול בתורה",
it is certain,
איז זיכער,
that with Rabbi Shimon bar Yochai this matter was in ultimate perfection.
אז ביי רשב"י איז דער ענין געווען בתכלית השלימות.
Furthermore:
נאכמער:
Rabbi Akiva indeed spoke not only about love of Israel,
ר' עקיבא האט דאך גערעדט ניט נאר וועגן אהבת ישראל,
but he emphasized that this love must be "as yourself,"
נאר ער האט מדגיש געווען אז עס דארף זיין די אהבה "כמוך",
which is a matter of "unity of Israel,"
וואס דאס איז אן ענין של "אחדות ישראל",
that all Jews are one reality,
אז אלע אידן זיינען א מציאות אחת,
so that the love for another Jew can be "as yourself."
וואס במילא קען זיין די אהבה צו א צווייטן אידן "כמוך".
And as explained in the Jerusalem Talmud, the parable of this is like two hands of the same body,
וכמבואר אין ירושלמי 25 דער משל לזה פון צוויי הענט פון דעם זעלבן גוף,
i.e., the relationship of one Jew to another is analogous to both being two parts of the same body. For the Jerusalem Talmud is itself in the Torah the "light" in the Torah 26 relative to the Babylonian Talmud, which is "He has made me dwell in darkness – this is the Talmud of Babylon" *.
ד.ה. אז דער יחס פון איין אידן צו א צווייטן איז ע"ד משל ווי ביידע זיינען צוויי חלקים פון דעם זעלבן גוף. וואס תלמוד ירושלמי איז דאך אין תורה גופא דער "אור" שבתורה 26 לגבי תלמוד בבלי וואס "במחשכים הושיבני - זה תלמודה של בבל" *26.
And particularly according to what is explained in Chassidus,
ובפרט ע"פ המבואר אין חסידות 27,
that when the Torah tells a parable,
אז בשעת תורה זאגט א משל,
the parable is not, heaven forbid, something extraneous from the moral,
איז דער משל ניט ח"ו קיין דבר זר פון דעם נמשל,
but rather the moral itself becomes clothed in the parable,
נאר אז דער נמשל גופא איז זיך מתלבש אין דעם משל,
so that through the parable one can understand the moral,
כדי אז דורכן משל זאל מען קענען פארשטיין דעם נמשל,
thus the parable becomes nullified to the moral and one with it.
במילא ווערט דער משל בטל צום נמשל און איין זאך מיט אים.
[And as is understood from many matters as they are explained in the teachings of Chassidus,
[וכמובן מכו"כ ענינים ווי זיי ווערן נתבאר בתורת החסידות,
in the wisdom of truth within the Torah of truth itself (i.e., although the entire Torah is called "Torah of truth,"
אין חכמת האמת שבתורת אמת גופא (ד.ה. אז כאטש כל התורה כולה ווערט אנגערופן "תורת אמת" 28,
nevertheless the part of the Torah is called according to the Oral Torah "wisdom of truth") –
ווערט אבער דער חלק שבתורה אנגערופן ע"פ תורה שבע"פ בשם "חכמת האמת" 29) –
that a parable is merely a garment,
אז א משל איז בלויז א לבוש,
and when the garment is a true garment,
וואס בשעת דער לבוש איז א לבוש אמיתי,
one recognizes through the garment the one clothed in it to the greatest degree,
דערקענט מען דורכן לבוש דעם לבוש בו במדה הכי גדולה,
since it is a garment made according to the measure (length, width, and depth) of the one clothed in it].
היות אז דאס איז א לבוש וואס ווערט געמאכט לפי המדה (אורך ורוחב ועומק) של המלובש בו 30].
Thus it is understood,
וואס במילא איז מובן,
that just as in the parable all the limbs are parts of the same body and have the same soul with the same vitality –
אז פונקט ווי אין דעם משל זיינען אלע אברים חלקים פון דעם זעלבן גוף און האבן די זעלבע נשמה מיטן זעלבן חיות –
so too is this regarding the children of Israel,
אזוי איז דאס אויך בנוגע צו בני ישראל,
that they are all one reality,
אז זיי זיינען אלע א מציאות אחת,
as it is brought in Tanya chapter 32 that "they all correspond and have one father for all of them."
כדאיתא בתניא פרק לב אז "כולן מתאימות ואב אחד לכולנה".
And just as with the limbs of the body, each one of them has a unique function specific to that limb specifically,
און אזוי ווי ביי די אברים שבגוף האט יעדערער פון זיי א תפקיד מיוחד המיוחד לאבר זה דוקא,
and this completes
און דאס איז משלים
(also from the word perfection)
(אויך מלשון שלימות)
the other limbs of the body,
די שאר האברים שבגוף,
and through this –
ועי"ז –
the soul and body together –
די נשמה מיטן גוף גם יחד –
so too is it regarding Jews,
אזוי איז אויך בנוגע אידן,
that each one of them has a unique function in which he is the head relative to the rest of the Jewish people,
אז יעדערער פון זיי האט א תפקיד מיוחד אין וועלכן ער איז דער ראש לגבי שאר בני ישראל,
and through this he adds perfection to all of Israel.
און דורך דעם איז ער מוסיף שלימות אין כל ישראל.
[And as also explained in the discourse "You are standing today, all of you" from the old Rebbe,
[וכמבואר אויך אין דעם דרוש "אתם נצבים היום כולכם" פון אלטן רבי'ן 31,
that every Jew is like a "head" relative to all the rest of Israel in his matter,
אז יעדער איד איז ווי א "ראש" לגבי שאר כל ישראל בענינו,
and as understood from what is explained in the discourses of Rosh Hashanah (that "You are standing today" is on Rosh Hashanah) regarding the matter of "Rosh Hashanah,"
וכמובן מהמבואר בדרושי ר"ה 32 (וואס "אתם נצבים היום" איז בר"ה 31) אין דעם ענין פון "ראש השנה",
that it is not only the beginning of the year,
אז ער איז ניט נאר תחילת השנה,
but it also includes all the days of the year and leads them,
נאר ער איז אויך כולל כל ימי השנה ומנהיג אותם,
and so it is with every thing that is called by the name "head,"
ועד"ז איז אין יעדער זאך וואס ווערט אנגערופן בשם "ראש",
including the aforementioned matter that every Jew is a "head" in his matter relative to all the rest of Israel –
כולל דעם ענין הנ"ל וואס יעדער איך איז א "ראש" בענינו לגבי שאר כל ישראל –
that he includes and leads everyone in this matter,
אז ער איז כולל און פירט אן מיט אלעמען בענין זה,
and adds perfection in them].
און איז מוסיף אין זיי שלימות].
Thus from all the above it is understood how the matter of love of Israel and unity of Israel in ultimate perfection –
וואס מכל הנ"ל איז מובן ווי דער ענין פון אהבת ישראל ואחדות ישראל בתכלית השלימות –
was a primary matter for Rabbi Shimon bar Yochai,
איז געווען אן ענין עיקרי ביי רשב"י,
the student of Rabbi Akiva,
תלמידו של ר' עקיבא,
and accordingly,
ובמילא,
the aforementioned story of the Zohar brings out the primary matter of the master of the hillula of Lag BaOmer.
ווי דער סיפור הזהר הנ"ל ברענגט ארויס דעם ענין העיקרי פון דעם בעל ההילולא דל"ג בעומר.
Furthermore:
נאכמער:
The ultimate good for Jews,
די תכלית הטובה צו אידן,
the ultimate of "salvation within the land" –
תכלית פון "ישועה בקרב הארץ" –
is indeed the true and complete redemption through our righteous Moshiach.
איז דאך די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.
And according to the simple understanding of the matter,
וכפשטות הענין,
that since our deeds and service throughout the six thousand years that the world exists,
אז וויבאלד מעשינו ועבודתינו כל משך שית אלפי שנין דהוי עלמא,
and especially during the days of exile –
ובפרט במשך ימי הגלות –
are to bring about "they will go out
זיינען כדי אראפצוברענגען דעם "יפקון בי'
[Israel]
[ישראל]
from exile with mercy" –
מן גלותא ברחמים" 16 –
it is understood that this is the most primary matter,
איז פארשטאנדיק אז דאס איז דער ענין הכי עיקרי,
the "head" that includes all matters entirely.
דער "ראש" וואס איז כולל כל הענינים כולם.
And this matter is also connected with Rabbi Shimon bar Yochai and with the book of Zohar,
וואס אויך דער ענין איז פארבונדן מיט רשב"י און מיט ספר הזהר,
as the language of the Ra'aya Mehemna: "with this composition of yours, which is the book of Zohar, etc., they will go out from exile with mercy"!
כלשון רעיא מהימנא אז "בהאי חיבורא דילך דאיהו ספר הזהר כו' יפקון בי' מן גלותא ברחמים"!
And one can connect this with the well-known statement of Rabbi Hillel of Paritch "...
וואס יש לקשר זה מיטן מאמר הידוע פון ר' הלל פאריטשער 33 "...
as it is written from the late Rabbi Yehuda Leib, in the name of the Alter Rebbe, of blessed memory, that before lofty souls like Rabbi Shimon bar Yochai, the Temple was not destroyed at all."
כמ"ש מהמנוח מוהרי"א בשם אדמו"ר הזקן נ"ע שלפני נשמות הגבוהות כמו רשב"י לא נחרב הבית כלל".
[And as discussed several times, the novelty of the matter,
[וכמדובר כמה פעמים דער חידוש שבדבר,
that although Rabbi Shimon bar Yochai lived during the time of exile,
אז כאטש רשב"י איז געווען בזמן הגלות,
and there he himself was for twelve-thirteen years (numerically equivalent to one) in the most terrifying exile,
און דארט גופא איז ער געווען י"ב-י"ג שנה (בגימטריא אח"ד) בגלות הכי מבהיל 34,
where he had to be separated from his students and his household,
וואו ער האט געדארפט זיין נפרד מתלמידיו ומבני ביתו,
and was only with Rabbi Elazar his son (and "if there are two, I and my son are they") –
און איז געווען נאר מיט ר' אלעזר בנו (וואס "אם שנים הן אני ובני הן" 35) –
nevertheless, for him the destruction did not exist!].
אעפ"כ איז ביי אים דער חורבן ניט געווען!].
And particularly standing on this day,
ובפרט שטייענדיק ביום זה,
the hillula of Rabbi Shimon bar Yochai,
הילולא דרשב"י,
when all of his matters are "He who works salvations in the midst of the earth,"
ווען כל עניניו זיינען "פועל ישועות בקרב הארץ",
it is certain,
איז זיכער,
that on this day there is brought out with special emphasis the general and true and inner instruction,
אז ביום זה קומט ארויס בהדגשה מיוחדת די הוראה הכללית והאמיתית והפנימית,
that the Omnipresent takes out Jews from the exile with mercy.
אז דער אויבערשטער נעמט ארויס אידן מבי גלותא ברחמים.
And this is done in a manner of "not tarrying even for the blink of an eye" and even not less than this,
און דאס ווערט געטאן באופן פון "לא עכבן אפילו כהרף עין" 36 און אפילו ניט פחות מזה,
"and behold, with the clouds of heaven,"
"וארו עם ענני שמיא" 37,
in the true and complete redemption through our righteous Mashiach.
בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.
Moreover:
ויתירה מזו:
it has already been spoken several times,
שוין גערעדט כמה פעמים,
that one of the matters in which one finds the expression of love of Israel by Rabbi Shimon bar Yochai,
אז איינער פון די ענינים אין וועלכן מ'געפינט דעם אויסדרוק פון אהבת ישראל ביי רשב"י,
is this in the story of the Gemara,
איז דאס אין סיפור הגמרא 38,
that immediately when Rabbi Shimon bar Yochai came out from his exile
אז גלייך ווען רשב"י איז ארויס פון זיין גלות
(from the cave),
(פון דער מערה),
the first thing that he did was "He said: Is there something that needs to be rectified? They said to him: There is a place where there is a doubt of impurity and the priests have difficulty to go around,"
איז די ערשטע זאך וואס ער האט געטאן איז געווען "אמר איכא מילתא דבעי לתקוני? אמרו לי' איכא דוכתא דאית בי' ספק טומאה ואית להו צערא לכהנים לאקופי",
that is, there was a path where priests could not pass through,
ד. ה. ס'איז געווען א דרך וואו כהנים האבן ניט געקענט דורכגיין,
Rabbi Shimon bar Yochai rectified this.
האט דאס רשב"י מתקן געווען.
What one can say,
וואס יש לומר,
that in this story is hinted the entirety of the activity of Rabbi Shimon bar Yochai with the people of Israel:
אז בסיפור זה איז מרומז כללות פעולתו פון רשב"י מיט עם ישראל:
The entirety of the people of Israel are indeed called by the name "priests,"
כללות עם ישראל ווערן דאך אנגערופן בשם "כהנים",
"a kingdom of priests";
"ממלכת כהנים" 39;
there can be a situation,
קען זיין א מציאות,
when one goes "on his way,"
בשעת מ'גייט "לדרכו",
not in the Holy Temple,
ניט אין בית המקדש,
there can be concerns there,
קענען דארטן זיין חששות,
and there are concerns of undesirable matters.
און עס זיינען פאראן חששות פון ענינים בלתי רצויים.
Rabbi Shimon bar Yochai sets aside all of his matters,
לייגט רשב"י אפ כל עניניו,
and occupies himself personally in his body,
און פארנעמט זיך אליין בגופו,
to clarify and elevate and refine this path,
צו מברר זיין און מעלה זיין און מזכך זיין אט די דרך,
that it should become a paved and clear and pure path,
זי זאל ווערן א דרך סלולה וברורה וטהורה,
so that "priests,"
אז "כהנים",
that is, Jews,
ד.ה. אידן,
should be able to use it!
זאלן דאס קענען נוצן!
And the purpose of all "paths" is indeed –
און דער תכלית פון אלע "דרכים" איז דאך –
to lead to the "center,"
צו פירן צו דעם "מרכז",
to the central point of the entire creation.
צו דער נקודה המרכזית פון דער גאנצער בריאה.
And as explained at length in the commentaries of the Zohar on Parshat Vayishlach on "for the ways of Hashem are straight, and the righteous walk in them,"
וכמבואר בארוכה אין ביאורי הזהר פרשת וישלח 40 אויף "כי ישרים דרכי ה' וצדיקים ילכו בם גו'" 41,
how the matter of the path is,
ווי דער ענין הדרך איז,
to connect the most distant corner with a "city,"
צו מקשר זיין א פינה הכי רחוקה מיט א "כרך",
until with the "capital city,"
ביז מיט דער "עיר הבירה",
"the city of the great King" of "the King of kings, the Holy One, blessed be He,"
"קרית מלך רב" 42 פון "מלך מלכי המלכים הקב"ה",
and the inner point of the capital city is the king's palace,
וואס די נקודה הפנימית פון דער עיר הבירה איז דער ארמון המלך,
and there itself –
און דארטן גופא –
the "small room" where "Israel and the King are alone."
דער "קיטון" וואו עס געפינען זיך "ישראל ומלכא בלחודוהי" 43.
What in simple words it means,
וואס אין פשוט'ע ווערטער מיינט עס,
that Rabbi Shimon bar Yochai showed each one the path how he should connect himself with the inner point,
אז רשב"י האט אנגעוויזן יעדערן דעם דרך ווי ער זאל פארבינדן זיך מיט דער נקודה הפנימית,
"the singular one to unify You,"
"יחידה ליחדך" 44,
the connection of the singular one in the soul with the Omnipresent,
דער קשר פון דער יחידה שבנשמה מיטן אויבערשטן,
and with the "singular one" within Him,
און מיט דער "יחידה" שבו 45,
so to speak.
כביכול.
What from all this one sees –
וואס פון כל זה זעט מען –
how the main matter and service of Rabbi Shimon bar Yochai was the matter of love of Israel and the bestowal of good upon Israel in all matters and manners.
ווי עיקר ענינו ועבודתו של רשב"י איז געווען דער ענין פון אהבת ישראל און השפעת הטוב לישראל אין אלע ענינים ואופנים.
What according to the above one can explain further in particularity why the discourses of Lag BaOmer are specifically on the aforementioned story of the Zohar:
וואס על פי האמור קען מען מבאר זיין נאכמער בפרטיות פארוואס די מאמרים פון ל"ג בעומר זיינען דוקא אויפן סיפור הזהר האמור:
In this aforementioned story of the Zohar,
אין דעם סיפור הזהר הנ"ל,
which is a story in Torah from the language of instruction,
וואס איז א סיפור אין תורה מלשון הוראה 46,
there is certainly an instruction in the service of man.
איז דאך זיכער פאראן א הוראה בעבודת האדם.
It is explained in the discourses,
איז מבואר אין די מאמרים 47,
that in this story it is brought out,
אז אין דעם סיפור ווערט ארויסגעבראכט,
how by Rabbi Shimon bar Yochai there were both virtues of "Torah" and "prayer,"
ווי ביי רשב"י זיינען געווען די ביידע מעלות פון "תורה" און "תפלה",
that although his Torah was his craft,
אז כאטש ער איז געווען תורתו אומנתו,
nevertheless "in general, two hundred maneh,"
איז אבער "בכלל 48 מאתיים מנה" 49,
that in his Torah was also included the matter of prayer,
אז אין זיין תורה איז נכלל געווארן אויך דער ענין התפלה,
and therefore through his Torah he effected the descent of rain.
וואס דערפאר האט ער ע"י תורתו פועל געווען ירידת המטר.
What one indeed finds in Pirkei Avot,
וואס מ'געפינט טאקע אין מס' אבות 50,
how specifically Rabbi Shimon
ווי אזוי דוקא ר' שמעון
(ben Netanel,
(בן נתנאל,
whose name is like Rabbi Shimon bar Yochai and also "his Torah was his craft" like Rabbi Shimon bar Yochai)
וואס שמו איז כרשב"י און אויך "תורתו אומנתו" כרשב"י 51)
says regarding "be careful in the reading of Shema and in prayer"
זאגט אן בנוגע צו "הוי זהיר בקריאת שמע ובתפלה"
("careful" –
("זהיר" –
also from the language of "the brilliance of the firmament").
אויך מלשון "זוהר הרקיע" 52).
What the two matters of Torah and prayer are the two "paths" that connect a Jew with the Omnipresent,
וואס די ביידע ענינים פון תורה ותפלה זיינען די צוויי "דרכים" וואס פארבינדן א אידן מיטן אויבערשטן,
as explained in many places,
כמבואר בכ"מ,
that there is the path from above to below,
אז עס איז פאראן די דרך שמלמעלה למטה,
the matter of Torah,
ענין התורה,
and the path from below to above,
און די דרך שמלמטה למעלה,
the matter of prayer.
ענין התפלה.
What this is also connected with today's portion of Chumash - "and I will walk among you,"
וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט היינטיקן שיעור חומש - "והתהלכתי בתוככם" 53,
as explained in Chassidus that "and I will walk" means in the aspect of walking,
כמבואר אין חסידות 54 אז "והתהלכתי" מיינט ב' בחי' הליכה,
from above to below and from below to above,
מלמעלה למטה און מלמטה למעלה,
and so on what it says "and I will lead you upright"
ועד"ז וואס עס שטייט 55 "ואולך אתכם קוממיות"
(in the plural language),
(לשון רבים 56),
like two stories,
כשתי קומות 57,
in two walks.
ב' הליכות.
And as all this is explained in the discourses of Lag BaOmer,
[וכמבואר כל זה בדרושי ל"ג בעומר,
which are discourses of Chassidus Chabad,
וואס זיינען דרושים פון חסידות חב"ד,
and they explain the story of the Zohar in the manner of "they will be sustained" from Me,
און זיינען מבאר דעם סיפור הזהר באופן פון "יתפרנסון" 58 מיני',
so that it should be understood in the Chochmah, Binah, Daat of the divine soul,
עס זאל זיין מובן אין חכמה בינה דעת דהנפש האלקית,
and it should descend also into the Chochmah, Binah, Daat of the animal soul,
און עס זאל אראפקומען אויך אין חב"ד פון נפש הבהמית,
until it becomes "blood and flesh like his flesh" of the souls,
ביז עס זאל ווערן "דם ובשר כבשרו" 59 פון די נפשות,
until it becomes "and Your Torah is within my innards",
ביז עס ווערט "ותורתך בתוך מעי" 60,
also "blood and flesh like his flesh" of the body of a Jew.
אויך "דם ובשר כבשרו" פון דעם גוף פון א אידן.
And as is known what our Rabbis, our leaders, bring in the Chassidic discourses,
[וכידוע וואס רבותינו נשיאינו ברענגען אין מאמרי חסידות 61,
that Rabbi Nachum of Chernobyl was very healthy and fat in his body from saying "Amen, may His great name".
אז ר' נחום טשערנאבילער איז געווען א בריא ביותר ושמן בגופו פון אמירת אמן יהא שמי' רבא].
One sees how in the aforementioned story of the Zohar, the service of Rabbi Shimon bar Yochai is emphasized, to rectify the "paths" for Jews to be able to reach the "small chamber of the King".
זעט מען ווי אין דעם סיפור הזהר הנ"ל איז מודגש די עבודה פון רשב"י צו מתקן זיין די "דרכים" פאר אידן צו קענען דערגרייכן צו "קיטון המלך".
Discourse (in the form of a talk)
מאמר (כעין שיחה)
Beginning with the words "Once".
ד"ה זימנא חדא.
It was spoken about on the past Shabbat, how Shabbat blesses all the days,
מ'האט גערעדט ביום השבת 62 שעבר ווי אזוי שבת מיני' מתברכין כולהו יומין 63,
including the day of Lag BaOmer,
כולל דער יום פון ל"ג בעומר,
so that it is understood that there is a special connection of this Shabbat with Lag BaOmer.
וואס במילא איז מובן אז עס איז פאראן א קשר מיוחד פון דעם יום השבת מיט ל"ג בעומר.
For in general, Shabbat is especially connected with Rabbi Shimon bar Yochai,
וואס בכלל איז שבת פארבונדן במיוחד מיט רשב"י 64,
because Rabbi Shimon bar Yochai is "his Torah is his occupation",
ווארום רשב"י איז דאך "תורתו אומנתו" 65,
and "the Torah was given to be understood only on Shabbat",
און ל"כולי עלמא בשבת ניתנה תורה" 66,
as explained in Torah Or that Shabbat and Torah are identical.
כמבואר אין תו"א 67 אז שבת ותורה היינו הך.
And this is understood also in practice:
און דאס איז מובן אויך בפועל:
Since Shabbat is a time when "all your work is done",
וויבאלד אז שבת איז א זמן ווען "כל מלאכתך עשוי'" 68,
there is rest of the soul and body,
איז דא מנוחת הנפש והגוף,
consequently the concern of "a person plows, etc., and sows, etc. –
במילא ווערט בטל דער חשש פון "אדם חורש כו' וזורע כו' –
what will become of the Torah?" is nullified,
תורה מה תהא עלי'" 69,
it is possible to study Torah without any hindrances and delays,
עס קען זיין לימוד התורה אן קיינע מניעות ועיכובים,
even not the slightest confusions.
אפילו ניט בלבולים קלים מן הקלים.
And this is also the reason why a Ben Torah in general, and particularly a Torah scholar,
וואס דאס איז אויך דער טעם וואס א בן תורה בכלל און בפרט א תלמיד חכם,
is called by the name "Shabbat".
ווערט אנגערופן בשם "שבת" 70.
And in more detail:
ובפרטיות יותר:
It was spoken about on Shabbat,
מ'האט גערעדט בשבת 71,
regarding the question that our Rabbis, our leaders, ask in the discourses on the beginning of Parshat Behar –
וועגן דער שאלה וואס רבותינו נשיאינו פרעגן אין די מאמרים אויף תחילת פ' בהר 72 –
"When you come to the land, etc., and the land shall rest a Shabbat for Hashem,
"כי תבואו אל הארץ גו' ושבתה הארץ שבת לה',
six years you shall sow your field and six years you shall prune your vineyard" –
שש שנים תזרע שדך ושש שנים תזמור כרמך" –
which is seemingly not understood,
וואס לכאורה איז ניט מובן,
how does it say first "and the land shall rest a Shabbat for Hashem" and afterwards "six years you shall sow your field, etc.",
ווי זאגט מען פריער "ושבתה הארץ שבת לה'" און דערנאך "שש שנים תזרע שדך גו'",
when the order is seemingly the opposite?!
בשעת דער סדר איז לכאורה להיפך?!
It is explained in the discourses of our Rabbis, our leaders,
איז מבואר בדרושי רבותינו נשיאינו,
that that which is written first about "Shabbat" is because at the time when one is still engaged in "six years you shall sow your field" and the like,
אז דאס וואס פריער שטייט וועגן "שבת" איז ווייל בשעת מ'האלט נאך ביי "שש שנים תזרע שדך" וכיו"ב,
one must already during the action be permeated with the concept of "Shabbat",
דארף מען שוין בשעת מעשה זיין דורכגענומען מיטן ענין פון "שבת",
i.e., that the concept of "Shabbat" is drawn into "six years you shall sow your field, etc.".
ד.ה. אז דער ענין פון "שבת" איז נמשך אין "שש שנים תזרע שדך גו'".
And this was also the essence of Rabbi Shimon bar Yochai
וואס דאס איז אויך געווען ענינו של רשב"י
(who on this day,
(וואס ביום זה,
Lag BaOmer,
ל"ג בעומר,
is revealed down here in how he is in his root and source)
שטייט בגלוי דא למטה ווי ער איז בשרשו ומקורו)
– for he is "Shabbat",
- וואס ער איז דאך "שבת",
as mentioned that "his Torah is his occupation",
כאמור אז "תורתו אומנתו",
and from "his Torah" "rain" is drawn to "the world",
און פון "תורתו" ווערט נמשך "מיטרא" צו "עלמא",
as discussed above that the descent of rain was specifically through the recitation of Torah –
כמדובר לעיל אז די ירידת המטר איז געווען ע"י אמירת התורה דוקא –
and through this "rain" it becomes "six years you shall sow your field and six years you shall prune your vineyard",
וואס דורך דעם "מיטרא" ווערט "שש שנים תזרע שדך ושש שנים תזמור כרמך",
for the concept of "your field" and of "your vineyard" includes both matters that are necessary
וואס דער ענין פון "שדך" און פון "כרמך" זיינען כולל סיי ענינים המוכרחים
("your field")
("שדך")
and matters of delight
סיי ענינים של תענוג
("your vineyard"),
("כרמך"),
which are Torah and commandments
וואס דאס איז תורה און מצוות
(as discussed at length on Shabbat),
(ווי גערעדט בארוכה שבת 73),
and afterwards it descends into the matters of the world in their simple sense.
און דערנאך ווערט עס נשתלשל אין עניני העולם בפשטות.
According to what is explained above,
על פי המבואר לעיל,
that the essence of Rabbi Shimon bar Yochai was "and the land shall rest a Shabbat for Hashem",
אז ענינו של רשב"י איז געווען "ושבתה הארץ שבת לה'",
that the beginning is the concept of Shabbat and rest,
אז די התחלה איז דער ענין פון שבת ומנוחה,
"his Torah is his occupation",
"תורתו אומנתו",
and only afterwards comes "six years you shall sow your field" –
און ערשט לאח"ז קומט "שש שנים תזרע שדך" –
one can say,
יש לומר,
that this is one of the reasons for the custom of Israel which is Torah,
אז דאס איז איינער פון די טעמים אויף מנהג ישראל וואס תורה היא 74,
that on Lag BaOmer the young children of the school of Rabban take a special place.
אז בל"ג בעומר פארנעמען א מקום מיוחד תינוקות של בית רבן 75.
And as discussed several times,
און ווי גערעדט כמה פעמים 76,
and one sees this simply,
און מ'זעט דאס בפשטות,
that on Lag BaOmer one gathers Jewish children,
אז בל"ג בעומר קלייבט מען צוזאמען אידישע קינדער,
and they go into the field and play with bows
און זיי גייען בשדה 77 און שפילן זיך מיט קשתות
[to hint at the essence of Rabbi Shimon bar Yochai, in whose days the rainbow was not seen,
[כדי לרמז 78 על ענינו של רשב"י וואס לא נראתה הקשת בימיו 79,
in a manner of "from the outset, over",
באופן פון "מלכתחילה אריבער" 80,
that from the outset one should not have needed to come to a "rainbow"].
אז מ'האט מלכתחילה ניט געדארפט אנקומען צו א "קשת"].
What according to the above it can be said:
וואס על פי הנ"ל י"ל:
By infants of the house of their teacher one also sees simply how the beginning is with "and the land shall rest a Sabbath to the L-rd" and only afterwards comes the "six years you shall sow your field and six years you shall prune your vineyard":
ביי תינוקות של בית רבן זעט מען אויך בפשטות ווי די התחלה איז מיט "ושבתה הארץ שבת לה'" און ערשט דערנאך קומט דער "שש שנים תזרע שדך ושש שנים תזמור כרמך":
Previously an infant of the house of their teacher has a connection to the study of the Torah
פריער האט א תינוק של בית רבן א שייכות צו לימוד התורה
("Sabbath"),
("שבת"),
as the Rambam writes "one whose father did not teach him is obligated to teach himself when he becomes aware etc.",
ווי דער רמב"ם שרייבט 81 "מי שלא למדו אביו חייב ללמד את עצמו כשיכיר כו'",
and the Tzemach Tzedek is precise in his rulings of laws in this language "when he becomes aware"
און דער צ"צ איז מדייק אין פסקי דינים שלו 82 אין דעם לשון "כשיכיר"
(and not "when he becomes of age")
(און ניט "כשיגדיל")
that "perhaps also upon a minor there is an obligation from the Torah",
אז "שמא גם על הקטן יש חיוב מדאורייתא",
i.e. immediately when he becomes a person of understanding
ד.ה. גלייך ווי ער ווערט א בר הבנה
("when he becomes aware")
("כשיכיר")
before he becomes Bar Mitzvah.
נאך איידער ער ווערט בר מצוה.
But not so the fulfillment of the commandments
משא"כ קיום המצוות
("you shall sow your field...
("תזרע שדך...
you shall prune your vineyard")
תזמור כרמך")
is only after this,
איז ערשט לאחרי זה,
at the age of Bar Mitzvah.
בגיל בר-מצוה.
And regarding this it is in general –
ועד"ז איז דאס בכללות –
that the matter and the life of Jewish children is,
אז דער ענין און דער לעבן פון אידישע קינדער איז,
that they should prepare themselves in a manner of "Sabbath to the L-rd" –
זיי זאלן זיך צוגרייטן אין אן אופן פון "שבת לה'" –
to be "children of Abraham Isaac and Jacob" and "daughters of Sarah Rebecca Rachel and Leah",
צו זיין "בני אברהם יצחק ויעקב" און "בנות שרה רבקה רחל ולאה",
so that when they will come to their "field" and "vineyard",
וואס בשעת זיי וועלן קומען צו זייער "שדה" און "כרם",
it will be a "field" and "vineyard" as it should be according to the Torah.
וועט דאס זיין א "שדה" און "כרם" ווי עס דארף זיין ע"פ התורה.
And here is the place to arouse:
וכאן המקום לעורר:
In addition to this that one has certainly endeavored regarding gatherings of Jewish children on this Lag BaOmer,
נוסף לזה וואס מ'האט זיכער זיך משתדל געווען בנוגע צו כינוסים פון אידישע קינדער בל"ג בעומר זה,
and especially since this falls on the third day which was doubled with good,
ובפרט אז דאס איז חל ביום השלישי שהוכפל בו כי טוב 83,
"good to heaven and good to creatures" –
"טוב 84 לשמים וטוב לבריות" 85 –
one can certainly always add in this,
קען מען דאך זיכער אלע מאל מוסיף זיין בזה,
because it is a matter of holiness.
ווייל ס'איז אן ענין של קדושה.
And all the more so in the places where one has
ועאכו"כ אין די מקומות וואו מ'האט
(for whatever reason)
(מאיזו סיבה שתהי')
not yet added in this,
נאך ניט דערטאן אין דעם,
or not yet done enough in this,
אדער נאך ניט געטאן גענוג אין דעם,
or done little in this –
אדער ווייניק געטאן אין דעם –
one must seek,
דארף מען זוכן,
and how good –
ומה טוב –
in proximity to Lag BaOmer,
בסמיכות צו ל"ג בעומר,
an opportunity,
א געלעגנהייט,
when one will be able to gather children,
ווען מ'וועט קענען צוזאמענקלייבן קינדער,
both boys and girls,
סיי אינגעלעך סיי מיידעלעך,
and speak with them about the portion of the day of the day when one gathers together,
און ריידן מיט זיי וועגן פרשת היום פון דעם טאג ווען מ'קלייבט זיך צוזאמען,
and together with this –
וביחד עם זה –
speak also about Lag BaOmer,
ריידן אויך וועגן ל"ג בעומר,
in order to complete
כדי להשלים
(both from the language of completion of the lack and from the language of perfection)
(סיי מלשון השלמת החסרון סיי מלשון שלימות)
the matters of Lag BaOmer.
די ענינים פון ל"ג בעומר.
And since this must be connected with the Shulchan Aruch,
און וויבאלד אז דאס דארף זיין פארבונדן מיט שו"ע,
there are indeed restrictions according to the Shulchan Aruch regarding gatherings of joy during the days of the Omer,
איז דאך פאראן הגבלות ע"פ שו"ע בנוגע צו כינוסים של שמחה בימי הספירה,
as the differences of customs in this
ווי די חילוקי מנהגים שבזה 86
(brought in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch):
(געבראכט אין אלטן רבי'נס שו"ע 87):
By others the restrictions end on Lag BaOmer,
ביי אנדערע ענדיקן זיך די הגבלות בל"ג בעומר,
and others conduct themselves with these restrictions also after Lag BaOmer,
און אנדערע פירן זיך בהגבלות אלו אויך לאחרי ל"ג בעומר,
as is the custom of Chabad,
כמנהג חב"ד,
as one has also seen by our Nesiim regarding haircut and the like.
ווי מ'האט אויך געזען ביי רבותינו נשיאינו בנוגע צו תספורת וכיו"ב 88.
Therefore the advice for the matter is,
איז דעריבער די עצה לדבר,
that one should connect the gathering or farbrengen or procession of the children –
מען זאל פארבינדן דעם כינוס אדער התוועדות אדער תהלוכה פון די ילדים –
with a matter that permits this according to Halacha,
מיט אן ענין וואס איז דאס מתיר ע"פ הלכה,
and a complete permit,
און א היתר גמור,
a permit freely;
היתר בשופי;
and the simple advice for this is,
וואס די עצה פשוטה לזה איז,
that one connects this with a siyum,
אז מ'פארבינדט דאס מיט א סיום,
or another joy that is permitted during the days of the Omer,
אדער אן אנדער שמחה המותרת בימי הספירה,
or with a matter of Rosh Chodesh and the like.
אדער מיט אן ענין של ראש חודש 89 וכיו"ב.
And when one will seek –
און בשעת מ'וועט זוכן –
one will certainly not need to seek much,
וועט מען זיכער ניט דארפן זוכן קיין סאך,
because one will certainly find many many opportunities,
ווייל מ'וועט זיכער געפינען כמה וכמה הזדמנויות,
since it is a thing good and correct etc.
וויבאלד אז ס'איז א דבר טוב ונכון וכו'.
In this aforementioned matter there comes a special emphasis in this year,
אין דעם ענין האמור קומט צו א הדגשה מיוחדת בשנה זו,
and with an introduction:
ובהקדמה:
One has spoken several times the word of our Nesiim,
מ'האט גערעדט כמה פעמים 90 דעם ווארט פון רבותינו נשיאינו 91,
that just as before the light of dawn the darkness of night is most intense,
אז כשם ווי לפני אור השחר איז דער חושך הלילה בתוקף ביותר 92,
so too regarding the time of exile,
אזוי איז אויך בנוגע לזמן הגלות,
that before the redemption the darkness of exile is doubled and redoubled.
אז לפני הגאולה איז דער חושך הגלות כפול ומכופל.
And regarding this it is also regarding our matter –
וואס עד"ז איז אויך בנוגע לעניננו –
that the darkness of exile is now with great intensity and at the peak of darkness,
אז דער חושך הגלות איז יעצט בתוקף גדול ובתכלית החשכות,
and there are wild matters that were specifically in this year against Rabbi Shimon bar Yochai,
און עס זיינען דא ווילדע ענינים וואס זיינען געווען דוקא בשנה זו אנטקעגן ר' שמעון בן יוחאי,
that were not in past years!
וואס זיינען ניט געווען בשנים שעברו!
The Rambam says indeed,
דער רמב"ם 93 זאגט דאך,
that "at that time there will not be there etc. and not war,
אז "באותו הזמן לא יהי' שם כו' ולא מלחמה,
and not jealousy and competition",
ולא קנאה ותחרות",
consequently it is understood,
במילא איז פארשטאנדיק,
that those who boil specifically in the matters of "war" and "jealousy and competition",
אז די וואס קאכן זיך דוקא אין די ענינים פון "מלחמה" און "קנאה ותחרות",
it is "their mazal sees" that "behold behold Moshiach comes"
איז "מזלייהו חזי" 94 אז "אָט אָט קומט משיח"
(they themselves and "that time" –
(זיי אליין און "אותו הזמן" –
I do not know the connection between them! But "their mazal sees"),
ווייס איך ניט די שייכות ביניהם! אבער "מזלייהו חזי"),
and the matter of war and jealousy and competition will become nullified,
און ס'וועט בטל ווערן דער ענין פון מלחמה וקנאה ותחרות,
therefore "their mazal" pushes them,
דעריבער שטופט זיי "מזלייהו",
that they should grab the last moments of this doubled and redoubled darkness of the footsteps of Moshiach,
זיי זאלן אריינכאפן די לעצטע רגעים פון דעם חושך כפול ומכופל דעקבתא דמשיחא,
in order to do matters that even they did not think to do on Lag BaOmer in past years!
כדי דעמולט טאן ענינים וואס אפילו זיי איז דאס ניט איינגעפאלן דאס צו טאן בל"ג בעומר בשנים שעברו!
What this must arouse and encourage one to do in the opposite aspect –
וואס דאס דארף מעורר זיין און מעודד זיין מען זאל טאן אין דעם צד ההפכי –
in love of Israel etc.:
אין אהבת ישראל וכו':
At first glance:
דלכאורה:
How is it that they have shown Jews who hold of Rashbi and hold of the inner dimension of the Torah and of love of Israel and unity of Israel –
ווי קומט עס אז מ'האט באוויזן אידן וואס האלטן פון רשב"י און האלטן פון פנימיות התורה און פון אהבת ישראל און אחדות ישראל –
that they should need to see or hear of such a thing which is entirely "not in the manner of the generation,"
זיי זאלן דארפן זען אדער הערן פון אזא זאך וואס איז "שלא בדרא דאונא" כלל,
not only not according to the way of the Torah –
ניט נאר ניט ע"פ דרך התורה –
but not even the way of humanity? One must say,
נאר ניט דרך האנושיות? מוז מען זאגן,
that that which they have shown it is with intention,
אז דאס וואס מ'האט עס באוויזן איז מיט א כוונה,
and as the Baal Shem Tov says that every thing is certainly through Divine Providence.
און ווי דער בעש"ט זאגט 95 אז יעדער זאך איז זיכער בהשגחה פרטית.
In what does the Divine Providence consist? It consists in this,
אין וואס באשטייט די השגחה פרטית? באשטייט עס אין דעם,
that they must know,
אז זיי דארפן וויסן זיין,
that that which they have done until now,
אז דאס וואס זיי האבן געטאן ביז איצטער,
even if their intention was desirable,
אפילו אז ס'איז געווען כוונתם רצוי',
nevertheless "the deed is the main thing,"
איז דאך "המעשה הוא העיקר" 96,
and in practice their entire service has not yet brought down Moshiach our righteousness!
און למעשה האט זייער גאנצע עבודה נאך ניט אראפגעבראכט משיח צדקנו!
Therefore they are shown such an undesirable matter –
דעריבער באווייזט מען זיי אזא ענין בלתי רצוי –
so that they should know "know what is above you" –
כדי זיי זאלן וויסן אז "דע מה למעלה ממך" 97 –
from you and in you the matter depends,
ממך ובך הדבר תלוי 98,
that one should seize and utilize every moment and every matter
אז מ'זאל אריינכאפן און אויסנוצן יעדער רגע און יעדער ענין
(like the opposing side)
(אזוי ווי דער צד שכנגד)
to increase and expand and deepen (a)
אויף להגדיל ולהרחיב ולהעמיק (א)
the matter of love of Israel,
דעם ענין פון אהבת ישראל,
until in a manner of unity of Israel
ביז אין אן אופן פון אחדות ישראל
(as brought earlier from the Yerushalmi); and (b)
(ווי געבראכט פריער פון ירושלמי); און (ב)
together with this –
צוזאמען דערמיט –
the spreading of the wellsprings outward,
הפצת המעיינות חוצה,
the study of the Torah of Rashbi,
לימוד תורתו של רשב"י,
through which they will go out
וואס בי' יפקון
(the children of Israel)
(בני ישראל)
from exile with mercy,
מן גלותא ברחמים,
"with our young and with our old etc. with our sons and with our daughters."
"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 99.
And not to let pass
און ניט דורכלאזן
(as mentioned)
(כאמור)
any single moment,
קיין איין רגע,
rather "all my springs" should be to increase it and expand it and deepen it.
נאר "כל מעיני" 100 זאלן זיין ווי דאס צו מגביר זיין און מרחיב זיין און מעמיק זיין.
As a result of which all the matters that obstruct this will be nullified,
וואס בדרך ממילא וועלן בטל ווערן כל הענינים וואס פארשטעלן אויף דעם,
and in a manner of "night shines like day,"
ובאופן פון "לילה כיום יאיר" 101,
that specifically from the depth of the footsteps of Moshiach,
אז דוקא פון דעם עומק פון עקבתא דמשיחא,
will be specifically then
וועט זיין דוקא דעמולט
(in the last moments of exile,
(אין די לעצטע רגעים פון גלות,
the ultimate darkness of exile)
תכלית החשכות דגלות)
the "night shines like day,"
דער "לילה כיום יאיר",
because even during the time of exile there will be "for all the children of Israel there was light in their dwellings."
ווארום נאך בזמן הגלות וועט זיין "לכל בני ישראל הי' אור במושבותם" 102.
And regarding practical application –
ובנוגע לפועל –
one should see,
זאל מען זען,
as mentioned,
כאמור,
to complete the matter of gatherings of the young children of the study hall,
צו משלים זיין דעם ענין פון כינוסי תינוקות של בית רבן,
in the spirit of love and unity of Israel and the spreading of the wellsprings outward.
אין דעם רוח פון אהבת ואחדות ישראל און הפצת המעיינות חוצה.
And one will see how all the young children of the study hall,
און מ'וועט זען ווי אזוי אלע תינוקות של בית רבן,
without exception, heaven forbid,
בלי יוצא מן הכלל ח"ו,
rejoice in the joy of Rashbi,
פרייען זיך בשמחתו של רשב"י,
and they draw down this joy upon the entire year after this,
און זיי זיינען ממשיך אט די שמחה על כל השנה שלאחרי זה,
and they bring the joy into their homes,
און זיי ברענגען אריין די שמחה אין זייערע הייזער,
and they influence their teachers and female teachers and heads of yeshivas –
און זיינען משפיע אויף זייערע מלמדים ומלמדות און ראשי-ישיבות –
that they should be even more joyous in the joy of Rashbi.
זיי זאלן זיין נאכמער שמח בשמחתו של רשב"י.
That according to the understanding of the story in Pri Etz Chaim
וואס על פי המובן פון דעם סיפור אין פרי עץ חיים 103
(and the writings of the AriZal in general) –
(און כתבי האריז"ל בכלל 104) –
on the day of the hillula of Rashbi one need not come to the recitation of "Console Jerusalem,"
איז ביום ההילולא דרשב"י דארף מען ניט אנקומען צו אמירת "נחם את ירושלים",
although we are in exile,
כאטש מ'איז אין גלות,
because the future redemption is immediately revealed!
ווארום עס ווערט גלייך בגלוי די גאולה העתידה!
And as mentioned above,
וע"ד הנזכר לעיל,
that by Rashbi there was not the entire matter of the destruction,
אז ביי רשב"י איז ניט געווען דער גאנצער ענין החורבן,
although in his days there was the kingdom of Rome etc.
כאטש ס'איז געווען בימיו מלכות רומי וכו'.
And all this is drawn to the entire world through the young children of the study hall,
און דאס אלץ ווערט נמשך לכל העולם כולו ע"י תינוקות של בית רבן,
who are the true masters of the world,
וואס זיי זיינען די אמת'ע בעלי-בתים פון וועלט,
as the Gemara says
ווי די גמרא זאגט
(in Shabbat)
(אין שבת 105)
that "the world endures only for the sake of the breath of the young children of the study hall,"
אז "אין העולם מתקיים אלא בשביל הבל תינוקות של בית רבן",
and "do not touch My anointed ones" –
און "אל 106 תגעו במשיחי" –
"these are the young children of the study hall."
"אלו תינוקות של בית רבן" 105.
And especially since this is a pure "breath" that is permeated with love of Israel and unity of Israel,
ובפרט אז דאס איז א "הבל" טהור וואס איז דורכגענומען מיט אהבת ישראל ואחדות ישראל,
and with the Torah of the Holy One, blessed be He,
און מיט תורתו של הקב"ה,
and in this itself –
און אין דעם גופא –
with the inner dimension of the Torah,
מיט פנימיות התורה,
until also the knowledge of the Holy One, blessed be He,
ביז אויך ידיעת הקב"ה,
the inner dimension of the Torah,
פנימיות התורה,
as it is included in the revealed dimension of the Torah.
ווי דאס איז נכלל אין נגלה דתורה.
And as the Rambam writes at the beginning of his book,
און ווי דער רמב"ם שרייבט בתחלת ספרו,
the book "Hilchot Hilchot,"
ספר "הלכות הלכות" 107,
that "the foundation of foundations and the pillar of wisdoms is to know that there is a First Existence and He brings into existence every existent,
אז "יסוד היסודות ועמוד החכמות לידע שיש שם מצוי ראשון והוא ממציא כל נמצא,
and all existents from heaven and earth and what is between them
וכל הנמצאים משמים וארץ ומה שביניהם
[which includes also a "small worm in the sea"]
[וואס דאס איז כולל אויך א "שלשול 108 קטן שבים" 109]
came into existence only from the truth of His existence."
לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו".
And analogous to what is explained in the Zohar that "even infants in the generation of Rabbi Shimon
ובדוגמת המבואר אין זהר 110 אז "אפילו ינוקי בדרא דרבי שמעון
[bar Yochai]
[בר יוחאי]
merited supernal wisdom" and likewise it states in the Zohar portion Vayera El Avraham that Rashbi said "when the days of Moshiach will draw near, even the infants of the world will be destined to find the hidden things of wisdom" –
זכו לחכמתא עלאה" ועד"ז שטייט אין זהר פ' וירא אל אברהם 111 אז רשב"י האט געזאגט "כד יהא קריב ליומי משיחא אפילו רביי דעלמא זמינין לאשכחא טמירין דחכמתא" –
"all the springs of the great deep burst forth and the windows of the heavens were opened" –
"נבקעו כל מעיינות תהום רבה וארובות השמים נפתחו" 112 –
the inner dimension of the Torah.
פנימיות התורה.
What the inner dimension of the Torah is, is indeed the concept of "Know the God of your father," which leads to "and serve Him with a whole heart,"
וואס פנימיות התורה איז דאך דער ענין פון "דע את אלקי אביך" 113 וואס ברענגט צו "ועבדהו 113 בלב שלם" 114,
the service of prayer out of love of Hashem and fear of Hashem,
עבודת התפלה מתוך אהבת ה' ויראת ה',
which is connected with love of Israel and "fear" of one's fellow, meaning the care for the honor of one's fellow,
וואס איז פארבונדן מיט אהבת ישראל און "יראה" מחבירו דהיינו די זהירות בכבודו של חבירו,
not to touch him,
ניט אנרירן אים,
and certainly not more than "touching,"
און זיכער ניט מער ווי "נגיעה",
but on the contrary –
נאר אדרבה –
to be careful with his honor,
זיין זהיר בכבודו,
as the ruling of the Mishnah states: "The honor of your fellow should be like the reverence for your teacher."
כפסק המשנה 115 אז "כבוד חברך כמורא רבך".
And furthermore –
און נאכמער –
specifically this is the way that there should be "reverence for your teacher,"
דוקא דאס איז די וועג עס זאל זיין דער "מורא רבך",
because the "teacher" is in such a manner that he guides the young children of the school and all his students properly.
ווארום דער "רב" איז אין אזא אופן וואס ער איז מדריך די תינוקות של בית רבן און אלע זיינע תלמידים כדבעי.
And through that which we will have the perfection of "the chatter of young children of the school" –
און דורך דעם וואס מ'וועט האבן די שלימות פון "הבל תינוקות של בית רבן" –
there will be "the world endures" and "the world stands."
וועט זיין "העולם מתקיים" און "העולם עומד" 116.
And especially that this is not merely "chatter,"
ובפרט אז דאס איז ניט סתם "הבל",
but a chatter of Torah,
נאר א הבל פון תורה,
a chatter of the inner dimension of the Torah,
א הבל פון פנימיות התורה,
which is "Know the God of your father,"
וואס דאס איז "דע את אלקי אביך",
and in such a manner that "what is the way to love Him and fear Him,"
ובאופן כזה אז "האיך היא הדרך לאהבתו ויראתו",
through "a person should contemplate His deeds, etc.,"
דורך "שיתבונן האדם במעשיו כו'" 117,
"Know the God of your father,"
"דע את אלקי אביך",
and when there is love of Hashem,
און בשעת עס איז פאראן אהבת ה',
the Alter Rebbe explains that love of Hashem and love of the Torah and love of Israel are "all one."
איז דאך דער אלטער רבי מסביר אז אהבת ה' און אהבת התורה און אהבת ישראל איז "כולא חד" 118.
Consequently, it is understood that all this "works salvations in the midst of the land."
וואס במילא איז מובן אז דאס אלץ איז "פועל ישועות בקרב הארץ".
And first and foremost we have "and the land shall rest a Sabbath to Hashem,"
און מ'האט לכל לראש דעם "ושבתה הארץ שבת לה'",
and afterwards it becomes "six years you shall sow your field and six years you shall prune your vineyard,"
און דערנאך ווערט "שש שנים תזרע שדך ושש שנים תזמור כרמך",
in the manner that it will be when our righteous Mashiach comes,
אין דעם אופן ווי ס'וועט זיין כשיבוא משיח צדקנו,
when "strangers will stand and shepherd your flocks, and foreigners will be your plowmen,"
ווען "ועמדו זרים ורעו צאנכם ובני נכר אכריכם" 119,
which means,
וואס דאס מיינט,
that the "strangers" and "foreigners" will be those who work the fields and vineyards and the like,
אז די "זרים" און "בני נכר" וועלן זיין די וואס באַאַרבעטן די שדות וכרמים וכיו"ב,
but this is in the name of the owner,
אבער דאס גייט ע"ש הבעל,
in the name of the Jews,
ע"ש פון אידן,
because the "strangers" and "foreigners" do this as agents of the owners.
ווייל די "זרים" און "בני נכר" טוען דאס בשליחות פון די בעלים.
And this applies to all matters of the world,
ועד"ז איז בנוגע לכל עניני העולם,
as Rabbi Shimon bar Yochai said regarding those who are engaged in Torah: "When Israel does the will of the Omnipresent, their work is done by others."
ווי רשב"י האט געזאגט 69 בנוגע די וואס זיינען עוסק בתורה אז "בזמן שישראל עושין רצונו של מקום מלאכתן נעשית ע"י אחרים".
In this statement of our Rabbis, may their memory be for blessing, there is also precisely the wording "the will of the Omnipresent":
וואס אין דעם מאמר רז"ל איז אויך בדיוק דער לשון "רצונו של מקום":
The Almighty indeed has seventy names,
דער אויבערשטער האט דאך שבעים שמות 120,
as enumerated in the Baal HaTurim,
ווי אויסגערעכנט אין בעל הטורים 121,
up to infinite names –
ביז שמות אין סוף –
so why was the title "Omnipresent" specifically chosen here, which is merely a gematria of a "name"?
איז פארוואס האט מען דא אויסגעקליבן דוקא דעם תואר "מקום" וואס איז בלויז א גימטריא 122 פון א "שם".
Rather, the explanation of this is –
נאר דער ביאור בזה איז 123 –
that this title alludes to the drawing down into "place" in its simple sense,
אז דער תואר איז מרמז אויף דער המשכה אין "מקום" כפשוטו,
and in the language of our Rabbis, may their memory be for blessing, that the title "Omnipresent" means "He is the place of the world, and His world is not His place." And from this it is understood,
ובלשון רז"ל 124 אז דער תואר מקום מיינט "שהוא מקומו של עולם ואין עולמו מקומו". ומזה מובן,
that "they do the will of the Omnipresent" means,
אז "עושין רצונו של מקום" מיינט,
that this influences within the boundaries of place and time.
אז דאס איז משפיע אין גדרי המקום והזמן.
Until it becomes "the world was created in its fullness" in ultimate perfection,
ביז אז עס ווערט "עולם על מילואו נברא" 125 בתכלית השלימות,
"these are the generations of Peretz,"
"אלה תולדות פרץ" 126,
"generations of fullness,"
"תולדות מלא" 127,
and "at that time there will be no ... nor war,
און "ובאותו 93 הזמן לא יהי' שם כו' ולא מלחמה,
nor envy and competition, etc.,
ולא קנאה ותחרות כו',
and the occupation of the entire world
ולא יהי' עסק כל העולם
[including all inhabitants of the world]
[כולל כל באי עולם 128]
will be solely to know Hashem,
אלא לדעת את ה' בלבד,
and therefore the Jews will be great sages, etc., and will comprehend knowledge of their Creator according to the capacity of man,
ולפיכך יהיו ישראל חכמים גדולים כו' וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם,
as it is stated: 'For the earth shall be filled with knowledge of Hashem as the waters cover the sea.'"
שנאמר 129 כי מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים".
All that is stated above is indeed connected with the connection of the Shabbat of Parshat Behar with Lag BaOmer.
כל האמור לעיל איז דאך פארבונדן מיטן קשר פון שבת פ' בהר מיט ל"ג בעומר.
In addition to this, there is another auspicious day that is connected with Parshat Behar, which is Pesach Sheni,
נוסף לזה איז פאראן נאך א יום סגולה וואס איז פארבונדן מיט ש"פ בהר וואס דאס איז פסח שני,
and according to what is explained above at length regarding the connection between Parshat Behar and Lag BaOmer,
און ע"פ המבואר לעיל בארוכה דער קשר צווישן ש"פ בהר מיט ל"ג בעומר,
it is understood,
איז מובן,
that one must also find a connection between Lag BaOmer and Pesach Sheni.
אז מ'דארף געפינען אויך א קשר צווישן ל"ג בעומר מיט פסח שני.
Regarding the connection of Shabbat with Pesach Sheni, a part of it was spoken about on the day of Shabbat,
איז בנוגע דעם קשר פון שבת מיט פסח שני האט מען גערעדט א חלק דערפון ביום השבת 130,
but we relied,
מ'האט זיך אבער פארלאזט,
that we would catch onto something most simple:
אז מ'וועט זיך כאפן אויף א דבר הכי פשוט:
The concept of Shabbat is indeed connected with the delight of Shabbat;
דער ענין פון שבת איז דאך פארבונדן מיט עונג שבת;
for although Shabbat in itself is "sanctified and established,"
וואס כאטש שבת מצד עצמו איז "מיקדשא וקיימא" 131,
there must nevertheless be "one who delights in the Shabbat,"
דארף אבער זיין "המענג את השבת" 132,
which is through a meal.
וואס דאס איז ע"י סעודה 133.
And as we see the emphasis in the matter,
און ווי מ'זעט די הדגשה בדבר,
that the Alter Rebbe brings down in his Shulchan Aruch the laws of the delight of Shabbat immediately at the beginning of the laws of Shabbat,
אז דער אלטער רבי ברענגט אראפ בשולחנו די הלכות פון עונג שבת גלייך בתחלת הלכות שבת,
before he explains the laws of Erev Shabbat and the three days before Shabbat.
נאך איידער ער איז מבאר די דינים פון ערב שבת און די ג' ימים שלפני השבת.
We see that the first meal of the past Shabbat,
זעט מען אז די ערשטע סעודה פון דעם שבת שעבר,
which was the night of the 15th of Iyar,
וואס איז געווען ליל ט"ו אייר,
was the meal at which we ate the Pesach Sheni!
איז געווען די סעודה ווען מ'האט געגעסן דעם פסח שני!
Why is a meal on Shabbat indeed connected with meat and the like,
ווארום א סעודה בשבת איז דאך פארבונדן מיט בשר וכיו"ב,
it is understood simply,
איז מובן בפשטות,
that at the time when the Holy Temple existed and one celebrated "Pesach Sheni",
אז בזמן שביהמ"ק הי' קיים און מ'האט געפראוועט "פסח שני",
and Shabbat was the fifteenth of Iyar,
און שבת איז געווען ט"ו באייר,
one ate at the first Shabbat meal,
האט מען ביי דער ערשטער סעודת שבת,
upon which one makes Kiddush etc.,
וואס אויף איך מאכט מען קידוש וכו',
the meat of Pesach Sheni!
געגעסן דעם בשר פון פסח שני!
And just as the first Pesach came initially only for eating,
און אזוי ווי פסח ראשון לא בא מתחלתו אלא לאכילה 134,
so too Pesach Sheni –
אזוי איז אויך פסח שני –
it follows that the essence of Pesach Sheni was on the day of Shabbat.
קומט דאך אויס אז דער עיקר פון פסח שני איז געווען ביום השבת.
And since it must be "Kiddush in the place of the meal",
און וויבאלד אז עס דארף זיין "קידוש במקום סעודה" 135,
it follows,
קומט אויס,
that the Kiddush was connected with the essence of Pesach Sheni.
אז דער קידוש איז געווען פארבונדן מיטן עיקר פון פסח שני.
This is the unique novelty in the determination of this year,
וואס דאס איז דער חידוש מיוחד בקביעות שנה זו,
when Pesach Sheni occurs on Erev Shabbat;
ווען פסח שני איז חל בערב שבת;
and this is accompanied by another emphasis in this year,
און דאס שטייט מיט נאך א הדגשה בשנה זו,
being a leap year,
זייענדיק א שנה מעוברת,
when the matter of "connecting redemption to redemption" is in force,
ווען עס שטייט בתוקף דער ענין פון "מסמך גאולה לגאולה" 136,
which at the future redemption will indeed be actualized, "and we shall eat there from the sacrifices and from the Paschal offerings".
וואס ביי דער גאולה העתידה וועט דאך זיין בפועל דער "ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים" 137.
This also pertains to the connection of Pesach Sheni with Lag BaOmer:
עד"ז איז אויך בנוגע דעם קשר פון פסח שני מיט ל"ג בעומר:
The lesson of Pesach Sheni is indeed,
דער לימוד פון פסח שני איז דאך,
as per the adage of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe, the Nasi of our generation –
כפתגם כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו 138 –
"There is no lost case,
"עס איז ניטא קיין פארפאלן,
one can always rectify,
מען קען אלעמאל פארריכטן,
even one who was impure,
אפילו מי שהי' טמא,
one who was on a distant road,
מי שהי' בדרך רחוקה,
and even 'for yourselves',
און אפילו "לכם" 139,
if this was by his will,
אז דאס איז געווען ברצונו 140,
nevertheless one can rectify".
פונדעסטוועגן קען מען מתקן זיין".
This was also the essence of Rabbi Shimon bar Yochai
וואס דאס איז אויך געווען ענינו של רשב"י
(the master of the hillula of Lag BaOmer),
(בעל ההילולא דל"ג בעומר),
as mentioned earlier that he said "I can exempt the entire world from judgment",
ווי דערמאנט פריער 141 אז ער האט געזאגט "יכול אני לפטור את כל העולם כולו מן הדין" 142,
which is the matter that there is no lost case,
וואס דאס איז דער ענין אז ס'איז ניטא קיין פארפאלן,
both rectification of the past,
סיי תיקון העבר,
and certainly rectification from now onward.
ועאכו"כ תיקון מכאן ולהבא 143.
This matter –
וואס דער ענין –
"to exempt the entire world from judgment" –
"לפטור את כל העולם כולו מן הדין" –
is especially emphasized on Lag BaOmer,
איז מודגש במיוחד בל"ג בעומר,
the day of joy of Rabbi Shimon bar Yochai,
יום שמחתו דרשב"י,
for he indeed wanted and intended that it should be his day of joy,
ווארום ער האט דאך געוואלט און געמאנט עס זאל זיין יום שמחתו,
and this became a part of the Oral Torah,
און דאס איז געווארן א חלק פון תושבע"פ,
as an eternal instruction,
אלס א הוראה נצחית,
that his joy becomes a joy of every Jew and all Jews,
אז זיין שמחה ווערט א שמחה פון יעדער אידן און אלע אידן,
"with our youths and with our elders, with our sons and with our daughters".
"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו".
Beginning with the schoolchildren,
אנהויבנדיק פון תינוקות של בית רבן,
who must be joyous on this day,
וואס דארפן זיין שמח ביום זה,
and specifically openly,
און דוקא בגלוי,
with all the commotion,
מיטן גאנצן טומל,
as is the nature of schoolchildren,
ווי דער טבע פון תינוקות של בית רבן איז,
that everything they do –
אז יעדער זאך וואס זיי טוען –
they do it with a commotion and with a noise and with enthusiasm,
טוען זיי דאס מיט א טומל און מיט א רעש און מיט א התפעלות,
which are all matters of holiness:
וואס דאס זיינען אלץ ענינים פון קדושה:
both their commotion and their enthusiasm and their noise and their dancing and clapping with their hands –
סיי זייער טומל און סיי זייער התפעלות און סיי זייער רעש און סיי זייער טאנצן און פאטשן מיט די הענט –
all these are matters of holiness,
איז דאס אלץ ענינים של קדושה,
"for Israel is a youth and I love him".
"כי נער ישראל ואוהבהו" 144.
The matter of "and I love him" is indeed –
וואס דער ענין פון "ואוהבהו" איז דאך –
the love of the Holy One, blessed be He, for every male and female of Israel,
אהבת הקב"ה לכל אחד ואחת מישראל,
which is connected with love of Israel,
וואס איז פארבונדן מיט אהבת ישראל,
love between a man and his fellow and between a woman and her friend,
אהבה בין איש לרעהו ובין אשה לחברתה,
and in ultimate perfection.
ובתכלית השלימות.
And together with the matter of joy among the children, there must also be the matter of Torah –
און צוזאמען מיט ענין השמחה ביי די תינוקות דארף דאך אויך זיין דער ענין התורה –
which also the Torah is connected with love of Israel –
וואס אויך די תורה איז פארבונדן מיט אהבת ישראל –
"to exempt the entire world from judgment" –
"לפטור את כל העולם כולו מן הדין" –
for "love your fellow as yourself –
ווארום "ואהבת לרעך כמוך –
this is a great principle in the Torah",
זה כלל גדול בתורה",
"and the rest is its explanation",
"ואידך פירושה הוא" 145,
until ultimate perfection,
ביז בתכלית השלימות,
as Rashi brings from the Midrash that "your fellow and your father's fellow do not forsake" –
ווי רש"י *145 ברענגט פון מדרש 146 אז "רעך ורע אביך אל תעזוב" *146 –
"this is the Holy One, blessed be He"
"זה הקב"ה"
(which is one of the foundations of the aforementioned adage (section 14),
(וואס דאס איז איינער פון די יסודות אויפן פתגם הנ"ל (סי"ד),
that "love of the Holy One, blessed be He,
אז "אהבת הקב"ה,
love of the Omnipresent,
אהבת המקום,
love of God,
אהבת ה',
is 'one and the same' with love of Israel").
איז "חד הוא" מיט אהבת ישראל").
And from this one then comes to the blessings that we read in the portion of Bechukotai –
און פון דעם קומט מען דערנאך צו די ברכות וואס מ'לייענט בפ' בחוקותי –
"and I will give your rains in their time",
"ונתתי גשמיכם בעתם" 147,
"and I will grant peace in the land",
"ונתתי שלום בארץ" 148,
until "and I will lead you upright".
ביז "ואולך אתכם קוממיות" 55.
And here comes a wonderful thing –
און דא קומט צו א דבר נפלא –
and a special connection of Pesach Sheni with love of Israel:
און א קשר מיוחד פון פסח שני מיט אהבת ישראל:
At first glance, in this matter of Pesach Sheni there is a "difficult question":
לכאורה איז אין דעם ענין פון פסח שני פאראן א "קלאץ קשיא":
The commandment of Pesach Sheni was said when "there were men who were impure from a human soul and could not perform the Pesach on that day,
די מצוה פון פסח שני איז געזאגט געווארן ווען "ויהי 149 אנשים אשר היו טמאים לנפש אדם ולא יכלו לעשות הפסח ביום ההוא,
and they approached before Moses and before Aaron on that day. And the men said...
ויקרבו לפני משה ולפני אהרן ביום ההוא. ויאמרו האנשים...
We are impure from a human soul,
אנחנו טמאים לנפש אדם,
why should we be diminished so as not to offer the offering of God in its appointed time among the children of Israel",
למה נגרע לבלתי הקריב את קרבן ה' במועדו בתוך בני ישראל",
and as an answer to this, the Almighty gave the commandment of Pesach Sheni.
און אלס ענטפער אויף דעם האט דער אויבערשטער געגעבן די מצוה פון פסח שני.
It is explained in the Gemara in the Oral Torah,
איז מבואר אין גמרא 150 אין תושבע"פ,
that these "men who were impure from a human soul" were "their seventh day fell on Erev Pesach
אז די "אנשים אשר היו טמאים לנפש אדם" איז "חל שביעי שלהם להיות בערב פסח
(the fourteenth of Nisan)",
(בי"ד ניסן) ",
consequently it follows,
במילא קומט אויס,
that at the time of eating the Pesach they were already pure,
אז בזמן אכילת הפסח זיינען זיי שוין געווען טהור,
only at the time of slaughtering the Pesach were they impure.
נאר בלויז בזמן שחיטת הפסח זיינען זיי געווען טמא.
Here the question arises:
ווערט דא די שאלה:
Standing seven days before Passover,
שטייענדיק זיבן טעג פאר פסח,
they certainly knew,
האבן זיי דאך געוואוסט,
that seven days later it would be Passover,
אז זיבן טעג שפעטער וועט זיין פסח,
and the question "why should we be diminished" would arise. They certainly should not have waited until the last day
און ס'וועט ווערן א שאלה "למה נגרע". האבן זיי דאך ניט געדארפט ווארטן ביז דעם לעצטן טאג
("on that day"),
("ביום ההוא"),
the fourteenth of Nissan,
י"ד בניסן,
and then run to Moses our teacher with the claim "why should we be diminished"?
און דעמולט גיין לויפן צו משה רבינו מיט דער טענה "למה נגרע"?
It is certainly not a sudden thing that occurred on the fourteenth of Nissan –
ס'איז דאך ניט קיין פלוצלונגדיקע זאך וואס האט געטראפן בי"ד בניסן –
rather they knew about it seven days before this!
נאר זיי האבן געוואוסט וועגן דעם זיבן טעג לפני זה!
Moreover:
נאכמער:
Their question to Moses our teacher should have been not simply "why should we be diminished",
זייער שאלה צו משה רבינו האט געדארפט זיין ניט סתם "למה נגרע",
rather what they should do:
נאר וואס זיי זאלן טאן:
whether they should take all precautions in order to be able to offer the Paschal lamb "in its appointed time",
צי זיי זאלן נעמען אלע באווארענישן כדי צו קענען מקריב זיין דעם פסח "במועדו",
consequently they would set aside the thing that causes impurity –
במילא וועלן זיי אוועקשטעלן דעם דבר הגורם לטומאה –
either the ark of Joseph or the sons of Aaron
צי ארונו של יוסף אדער בני אהרן
(Nadav and Avihu)
(נדב ואביהוא)
–
151 –
in a discreet place,
אין א מקום צנוע,
and immediately purify themselves;
און וועלן זיך גלייך מטהר זיין;
or Moses should give them another advice! Why did they come initially with the claim "why should we be diminished"?
אדער משה זאל זיי געבן אן אנדער עצה! פארוואס זיינען זיי געקומען מלכתחילה מיט דער טענה "למה נגרע"?
Rather here one sees the wondrous lesson in this regarding love of Israel:
נאר דא זעט מען די הוראה נפלאה בזה אין אהבת ישראל:
By them initially there was no doubt,
ביי זיי איז מלכתחילה קיין ספק ניט געווען,
that when it comes to "true kindness",
אז בשעת עס רעדט זיך וועגן "חסד של אמת" 152,
it is a certain thing that they must proceed with it! So what then? What will be with the Paschal offering? –
איז א זיכערע זאך אז זיי דארפן דערמיט אנגיין! אלא וואס-דען? וואס וועט זיין מיט קרבן פסח? –
They have trust in the Most High! But they cannot abandon, heaven forbid, the matter of "and you shall love your fellow as yourself",
האבן זיי בטחון אין דעם אויבערשטן! אבער זיי קענען ניט אפלאזן ח"ו דעם ענין פון "ואהבת לרעך כמוך",
all the more so "true kindness",
ווער רעדט נאך "חסד של אמת",
it did not occur to them at all that they should come forward and say that they have some objection etcetera!
איז זיי גאר ניט איינגעפאלן זיי זאלן קומען צוגיין און זאגן אז ביי זיי איז פאראן עפעס א קס"ד וכו'!
And one must take care of the "why should we be diminished" –
אי מ'דארף באווארענען דעם "למה נגרע" –
one relies,
פארלאזט מען זיך,
that just as there is the Torah,
אז אזוי ווי ס'איז דא די תורה,
and there is Moses our teacher,
און ס'איז דא משה רבינו,
this will certainly be rectified!
וועט דאס זיכער פארראכטן ווערן!
And one sees on the contrary that not only did they lack nothing,
און מ'זעט פארקערט אז ניט נאר וואס ס'האט זיי גארניט געפעלט,
rather there was not even any distress,
נאר מ'האט אפילו ניט קיין עגמת נפש,
not even any doubt,
אפילו ניט קיין ספק,
not even any question –
אפילו ניט קיין שאלה –
because it concerns the ark of a righteous one,
ווארום עס רעדט זיך וועגן ארונו של צדיק,
or of a Jew in general,
אדער פון א אידן בכלל,
of whom it is said "and your people are all righteous" *152.
וואס "ועמך כולם צדיקים" *152.
And accordingly it is understood also regarding acts of kindness with the living –
ועד"ז איז מובן אויך בנוגע צו גמילות חסד עם החיים –
even when it concerns a single coin to a downtrodden poor person in Israel,
אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן א פרוטה אחת צו אן עני מדוכא בישראל,
even an act of kindness to a spiritually poor person.
אפילו גמ"ח צו אן עני ברוחניות.
From this one has a simple lesson:
וואס דערפון האט מען א הוראה פשוטה:
First of all,
קודם כל,
when a person is occupied with one mitzvah –
בשעת א איך איז זיך עוסק אין א מצוה –
he should not confuse himself with another mitzvah;
דארף ער זיך ניט מבלבל זיין מיט א מצוה אחרת;
since then their entire role and mission was the matter of "true kindness" –
וויבאלד אז דעמולט איז כל תפקידם ושליחותם געווען דער ענין פון "חסד של אמת" –
they were not allowed to occupy themselves even with a matter of mitzvah that would take away their attention even for one moment from their role and mission at that time.
האבן זיי זיך ניט געטארט אפגעבן אפילו מיט אן ענין של מצוה וואס וועט צונעמען זייער שימת-לב אפילו א רגע אחד פון תפקידם ושליחותם בזמן זה.
When the seventh day arrives,
בשעת עס קומט דער יום השביעי,
and one can no longer postpone it –
און מ'קען דאס שוין ניט אפלייגן –
then they had no choice,
דעמולט האבן זיי ניט געהאט קיין ברירה,
and they came to Moses our teacher,
און זיינען געקומען צו משה רבינו,
to ask him what to do on that day.
אים פרעגן וואס צו טאן ביום זה.
And accordingly one has a lesson,
ועד"ז האט מען א הוראה,
as mentioned,
כאמור,
in the matter of love of Israel and unity of Israel,
אין דעם ענין פון אהבת ישראל און אחדות ישראל,
even when it concerns one who lacks "vitality",
אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן אזא וואס אים פעלט "חיות",
and especially since one has the promise that "and your people are all righteous".
ובפרט אז מ'האט די הבטחה אז "ועמך כולם צדיקים".
And especially in the footsteps of Mashiach,
ובמיוחד בעקבתא דמשיחא,
when there is no time,
ווען עס איז ניטא קיין צייט,
as he brings in Tanya that "no outcast shall be cast out from him" in this reincarnation or in another reincarnation;
ווי ער ברענגט אין תניא 153 אז "לא ידח ממנו נידח" 154 בגלגול זה או בגלגול אחר;
when however one is holding at counted moments before the coming of Mashiach our righteousness –
בשעת מ'האלט אבער געציילטע רגעים פאר ביאת משיח צדקנו –
this must be "in this reincarnation"
מוז דאס זיין "בגלגול זה"
(or –
(אדער –
for souls that are not "reincarnated",
ביי נשמות וואס זיינען ניט "מגולגלות",
as this is the first time).
ווי דאס איז בפעם הראשונה).
Thus since it must be so –
איז וויבאלד אז עס מוז אזוי זיין –
and "in one moment and in one instant" –
און "בשעתא חדא וברגעא חדא" –
it cannot be through matters that are connected with fasts and the like,
קען עס ניט זיין דורך ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט תעניות וכיו"ב,
rather this must be simply in one moment and in one instant!
נאר דאס דארף זיין בפשטות בשעתא חדא וברגעא חדא!
And as the Gemara rules,
און ווי די גמרא 155 פסק'נט אפ,
that there is already the way,
אז עס איז שוין דא די וועג,
a paved and clear path,
א דרך סלולה וברורה,
that through contemplation of repentance in the heart,
אז דורך הרהור תשובה בלב,
true repentance –
תשובה אמיתית –
one becomes a completely righteous person,
איז נעשה צדיק גמור,
even though beforehand he was at the opposite extreme;
כאטש לפנ"ז איז ער געווען בקצה ההפכי;
and then he brings about salvation and deliverance for the world,
און דאן איז ער גורם תשועה והצלה לעולם 156,
until –
ביז –
the coming of Mashiach our righteousness,
ביאת משיח צדקנו,
which "will not delay
וואס "לא עכבן
(even)
(אפילו)
the blink of an eye".
כהרף עין".
And in the well-known expression –
ובלשון הידוע 157 –
"immediately to repentance, immediately to redemption",
"לאלתר לתשובה לאלתר לגאולה",
simply,
בפשטות,
below ten handbreadths.
למטה מעשרה טפחים.
And one will go in the manner of "Shleimut HaAm,"
און מ'וועט גיין באופן פון "שלימות העם",
together with "Shleimut HaTorah,"
צוזאמען מיט "שלימות התורה",
together with "Shleimut HaAvodah,"
צוזאמען מיט "שלימות העבודה",
"with our young and with our old, with our sons and with our daughters,"
"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",
and "their silver and their gold with them,"
און "כספם וזהבם אתם" 158,
together with "Shleimut HaAretz,"
צוזאמען מיט "שלימות הארץ",
and one finds Eretz Yisrael "which the eyes of Hashem your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year,"
און מ'טרעפט ארץ ישראל "אשר תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 159,
and in the manner of "Hashem your God will enlarge your border,"
און באופן פון "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 160,
speedily in our days,
בעגלא דידן,
and immediately, in our very own times!
ובמהרה בימינו ממש!
It was mentioned earlier
מ'האט דערמאנט פריער
(in the discourse)
(בהמאמר)
that there is the present-day portion of Chumash,
אז עס איז פאראן דער היינטיקער שיעור חומש,
the portion of the third day of Parshat Bechukotai –
דער שיעור פון יום שלישי דפ' בחוקותי –
which is connected to the present day,
וואס איז פארבונדן מיט היינטיקן טאג,
Lag BaOmer. And the connection between this portion and Lag BaOmer is understood simply:
ל"ג בעומר. וואס דער קשר צווישן דעם שיעור מיט ל"ג בעומר איז מובן בפשטות:
It was mentioned earlier
מ'האט דערמאנט פריער
(in the discourse)
(ס"ד)
that Rashbi has a special connection with the days of Mashiach,
אז רשב"י האט א שייכות מיוחדת מיט ימות המשיח,
because through the Torah of Rashbi, "they will go out...
ווארום דורך תורתו של רשב"י ווערט דער "יפקון...
from exile with mercy,"
מן גלותא ברחמים",
and especially as mentioned earlier
ובפרט ווי דערמאנט פריער
(in the discourse)
(ס"ד)
the discourse of the Alter Rebbe,
דעם מאמר פון אלטן רבי'ן,
that with Rashbi, the entire matter of the destruction was not present.
אז בא רשב"י איז ניט געווען דער גאנצער ענין החורבן.
For this is indeed the content of the beginning of the portion of the third day of Parshat Bechukotai –
וואס דאס איז דאך דער תוכן פון התחלת השיעור דיום שלישי פון פ' בחוקותי –
where it speaks about "and I will grant peace in the land,"
וואו עס רעדט זיך וועגן "ונתתי שלום בארץ",
and "and I will break the bars of your yoke and I will lead you upright" –
און "ואשבור מוטות עולכם ואולך אתכם קוממיות" –
which will be in completeness in the days of Mashiach.
וואס דאס וועט זיין בשלימות בימות המשיח.
And here one also sees the connection
און דא זעט זיך אויך דער קשר
(mentioned above)
(הנ"ל)
with the essence of Rashbi as the one whose "Torah is his craft" –
מיט ענינו של רשב"י אלס דער וואס "תורתו אומנתו" –
because since "and I will break the bars of your yoke and I will lead you upright,"
ווארום היות אז "ואשבור מוטות עולכם ואולך אתכם קוממיות",
"their work is done by others,"
איז "מלאכתן נעשית ע"י אחרים",
one does not have any yoke at all,
מ'האט אויף זיך ניט קיין עול כלל וכלל,
even the yoke of "in all that you do"
אפילו דעם עול פון "בכל אשר תעשה" 161
(which is necessary in order to have "and Hashem your God will bless you"),
(וואס דארף זיין כדי מ'זאל האבן דעם "וברכך ה' אלקיך" 161),
"a person plows, etc., and sows, etc." –
"אדם חורש כו' וזורע כו'" –
consequently, a state of "his Torah is his craft" comes about.
במילא ווערט א מצב פון "תורתו אומנתו".
And regarding this, there are additional verses in the beginning of the portion of the third day of Parshat Bechukotai that are connected to the days of Mashiach;
ועד"ז זיינען פאראן נאך פסוקים אין התחלת השיעור פון יום שלישי דפ' בחוקותי וואס זיינען פארבונדן מיט ימות המשיח;
and in the Torah itself –
און אין תורה גופא –
not with the parts of the Torah that are connected to "war" and "dispute" and "and he raised a contradiction" and the like,
ניט מיט די חלקים אין תורה וואס זיינען פארבונדן מיט "מלחמה" און "מחלוקת" און "ורמינהו" וכיו"ב,
but rather with the part of the Torah where "there is no difficulty, etc., and no dispute, etc."
נאר מיט דעם חלק התורה וואס "לית תמן לא קשיא כו' ולא מחלוקת כו'"
(as mentioned earlier from the Ra'aya Mehemna,
(ווי דערמאנט פריער 162 פון רעיא מהימנא 163,
brought and explained in Iggeret HaKodesh of the Alter Rebbe).
הובא ונתבאר אין אגרת הקודש פון אלטן רבי'ן 164).
All this, however, was spoken regarding the beginning of the portion;
דאס איז אבער אלץ גערעדט געווארן בנוגע התחלת השיעור;
afterwards, however, comes a large section of the portion that seemingly speaks about undesirable matters,
דערנאך קומט אבער א גרויסער טייל פון דעם שיעור וואס רעדט לכאורה וועגן ענינים בלתי רצויים,
to the point that this even becomes the conclusion and seal of the portion –
ביז אז דאס ווערט גאר דער סיום וחותם פון דעם שיעור –
the answer to this is,
איז אויף דעם דער ענטפער,
that according to what is explained in the inner dimension of the Torah, even the matters at the end of the portion –
אז ע"פ המבואר אין פנימיות התורה זיינען אויך די ענינים שבסיום הפרשה –
are most sublime matters,
ענינים נעלים ביותר,
as will be explained below.
וכדלקמן.
And as an introduction –
ובהקדמה –
that the inner dimension of the Holy One, blessed be He, is revealed in the inner dimension of the Torah,
אז פנימיותו של הקב"ה ווערט נתגלה אין פנימיות התורה,
and the intention in both
און די כוונה אין ביידע
(the inner dimension of the Holy One, blessed be He, and the inner dimension of the Torah) is,
(פנימיות הקב"ה ופנימיות התורה) איז,
that this should descend into the "revealed,"
אז דאס זאל אראפקומען אין "נגלה",
into revelation.
אין גילוי.
And as it is stated in the Zohar, Parshat Beha'alotecha,
וכדאיתא בזהר פ' בהעלותך 165,
that the inner dimension of the Torah is "the soul of the Torah" and the revealed dimension of the Torah is "the body of the Torah"
אז פנימיות התורה איז "נשמתא דאורייתא" און נגלה דתורה איז "גופא דאורייתא"
("the bodies of the Torah");
("גופי תורה");
and correspondingly, in Divinity –
ועד"ז איז אין אלקות –
"just as the soul fills the body, so does the Holy One, blessed be He, fill the world" –
"מה הנשמה ממלאה את הגוף כך הקב"ה ממלא את העולם" 166 –
the aspect of "He fills all worlds,"
די בחי' פון "ממלא כל עלמין",
"the whole earth is full of His glory,"
"מלא כל הארץ כבודו",
"He is the place of the world,"
"הוא מקומו של עולם",
and the aspect of "He encompasses all worlds" which is higher than "He is the place of the world."
און די בחי' פון "סובב כל עלמין" וואס איז העכער פון "מקומו של עולם" 167.
And in these three matters –
וואס אין די דריי ענינים –
the Holy One, blessed be He, the Torah, and Yisrael –
קוב"ה אורייתא וישראל –
the manner of the inner aspect
איז דער אופן ווי די בחי' הפנימית
("the hidden")
("סתים")
within them is,
שבהם איז,
that it is connected to the "revealed" within them,
אז דאס איז פארבונדן מיט דעם "גליא" שבהם,
and it is –
און ווערט –
ultimately brought forth into revelation.
סוף-סוף ארויסגעבראכט בגלוי.
And it is known the statement of the Zohar "three bonds are bound one with another: the Holy One, blessed be He, the Torah, and Yisrael,
וכידוע דער מאמר הזהר 168 "תלת קשרין 169 מתקשרן דא בדא קב"ה אורייתא וישראל,
and each one is level upon level, hidden and revealed, etc." –
וכל חד דרגא על דרגא סתים וגליא כו'" –
which has two interpretations
וואס האט צוויי פירושים
(both of which are brought in Chassidus):
(וואס ברענגען זיך ביידע אין חסידות 170):
One manner is,
איין אופן איז,
that each "hidden" connects with the other "hidden" aspects;
אז יעדער "סתים" פארבינדט זיך מיט די אנדערע "סתים'ס";
and the second manner is,
און דער צווייטער אופן איז,
that the hidden of the Holy One, blessed be He, connects with the revealed of the Holy One, blessed be He, which connects with the hidden of the Torah, which descends into the revealed of the Torah and then into the hidden of Yisrael,
אז דער סתים דקוב"ה פארבינדט זיך מיטן גליא דקוב"ה וואס פארבינדט זיך מיט סתים דתורה וואס קומט אראפ אין גליא דתורה און דערנאך אין סתים דישראל,
until the revealed of Yisrael.
ביז אין גליא דישראל.
And since "these and those are words of the living God,"
וואס וויבאלד אז "אלו ואלו דברי אלקים חיים" 171,
these are indeed two manners in the order of the chain of descent and two manners in the service of man:
זיינען דאך דאס צוויי אופנים אין סדר ההשתלשלות און צוויי אופנים אין עבודת האדם:
One manner,
איין אופן,
that the hidden connects with the hidden that is above it,
אז דער סתים פארבינדט זיך מיטן סתים שלמעלה ממנו,
and the second manner,
און דער צווייטער אופן,
that the hidden of Yisrael connects with the revealed of the Torah, etc. –
אז דער סתים דישראל פארבינדט זיך מיט גליא דתורה וכו' –
as was discussed at length once.
ווי גערעדט אמאל בארוכה.
What is derived from all that has been said is –
וואס המורם מכל האמור איז –
that the matters of "concealed" ultimately come down into revelation.
אז די ענינים פון "סתים" קומען סו"ס אראפ אין גליא.
And regarding this it is understood in our matter –
ועד"ז מובן בעניננו –
that the explanation in the inner dimension of the Torah in the undesirable matters in our portion,
אז דער ביאור אין פנימיות התורה אין די ענינים בלתי רצויים שבפרשתנו,
is in such a manner that it comes down into revelation.
איז באופן כזה אז דאס קומט אראפ אין גילוי.
The explanation in the inner dimension of the Torah is indeed in the well-known discourse of the old Rebbe,
דער ביאור אין פנימיות התורה איז דאך אין דעם דרוש הידוע פון אלטן רבי'ן,
which is already printed in Likkutei Torah with the notes and references of the Tzemach Tzedek.
וואס איז שוין אפגעדרוקט אין לקו"ת 172 מיט די הערות און מראי מקומות פון צ"צ.
Where there he explains,
וואס דארט איז ער מבאר,
that "it is known that even though according to appearance these words of rebuke are curses, but according to the truth they are only blessings."
אז "ידוע שאף שלפי הנראה דברי התוכחות אלו הם קללות אבל לפי האמת אינם רק ברכות".
And he brings for this the example from the story of the Gemara in Moed Katan that they said to students expressions that are the opposite of blessing,
און ער ברענגט 173 דערויף די דוגמא פון דעם סיפור הגמרא אין מועדי קטן 174 אז מ'האט געזאגט צו תלמידים לשונות של היפך הברכה,
and afterwards they concluded "behold all of these are blessings,"
און דערנאך האט מען אויסגעפירט "הנך כולהו ברכתא נינהו",
and he explains,
און איז מבאר,
"and this is that the blessing is from the aspect of the concealed,"
"והיינו שהברכה היא מבחי' סתום",
meaning that because they wanted to give the most elevated blessings,
ד.ה. אז וויבאלד זיי האבן געוואלט געבן ברכות נעלות ביותר,
consequently they had to take from the hidden and concealed kindnesses,
במילא האט מען געמוזט נעמען פון חסדים הנסתרים והנעלמים,
which even the vessels above cannot contain,
וואס אפילו די כלים דלמעלה קענען דאס אויך ניט פארנעמען,
that specifically from there one brings down a blessing here below,
וואס דוקא פון דארטן ברענגט מען אראפ א ברכה דא למטה,
until children, life, and abundant sustenance,
ביז אין בני חיי ומזוני רויחי,
as the Gemara interprets there the expressions.
ווי די גמרא טייטשט דארט אויס די לשונות.
And exactly the same thing is in the verses in the portion of Bechukotai –
וואס פונקט די זעלבע זאך איז אין די פסוקים שבפרשת בחוקותי –
that every matter which in revelation appears to be an undesirable thing,
אז יעדער ענין וואס בגלוי ווייזט זיך אויס אז דאס איז א דבר בלתי רצוי,
one says that this is not "revealed kindnesses,"
זאגט מען אז דאס איז ניט "חסדים המגולים",
therefore it is in this language;
דעריבער איז דאס בלשון זה;
it indeed stands revealed in the Torah –
דאס שטייט טאקע בגלוי אין תורה –
but what becomes revealed in it –
אבער וואס ווערט אין דעם נתגלה –
kindnesses that are above measure and limitation!
חסדים וואס זיינען למעלה ממדידה והגבלה!
That is, not only that this is an "instrument" to bring matters of kindnesses etc.,
ד.ה. ניט נאר אז דאס איז א "מכשיר" צו ברענגען ענינים של חסדים וכו',
but that this itself is kindnesses.
נאר אז דאס אליין איז חסדים.
And therefore the matters stand in the Torah,
וואס דערפאר שטייען די ענינים אין תורה,
and it is emphasized at the end of the matter that "these are the statutes and the judgments and the teachings which the Lord gave between Him and the children of Israel on Mount Sinai by the hand of Moses" –
און ס'איז מודגש בסוף הענין אז "אלה החוקים והמשפטים והתורות אשר נתן ה' בינו ובין בני ישראל בהר סיני ביד משה" 175 –
for the matter of the Torah is indeed "its ways are ways of pleasantness and all its paths are peace,"
וואס ענין התורה איז דאך "דרכי' דרכי נועם וכל נתיבותי' שלום" 176,
consequently it is not possible to say,
במילא איז ניט שייך זאגן,
that first there is, heaven forbid,
אז פריער איז דא, ח"ו,
an undesirable matter,
אן ענין בלתי רצוי,
and afterwards one says that "according to the pain is the reward" *176,
און דערנאך זאגט מען אז "לפום צערא אגרא" *176,
that this effects a clarification and refinement:
אז דאס טוט אויף א בירור וזיכוך:
because then it is not "ways of pleasantness" and not "ways of peace."
ווייל דעמולט איז עס ניט קיין "דרכי נועם" און ניט קיין "דרכי שלום".
And especially according to what is explained in the discourse of the middle Rebbe mentioned above,
ובפרט ע"פ המבואר אין דעם מאמר פון מיטעלן רבי'ן 177 המוזכר לעיל 162,
that the matter of "He redeemed in peace" as it is from the aspect of Torah is in such a manner,
אז דער ענין פון "פדה בשלום" 178 ווי ער איז מצד תורה איז באופן כזה,
that from the outset there is no thing with which one needs to wage a "battle" and "war,"
אז עס איז מלכתחילה ניטא קיין זאך מיט וועלכער מ'דארף פירן א "קרב" און "מלחמה",
or to change or to fear –
אדער משנה זיין אדער מורא-האבן –
because from the outset it is the good that is seen and revealed!
ווייל ס'איז לכתחילה טוב הנראה והנגלה!
And on the contrary:
ואדרבה:
This is such a level in the good that is seen and revealed that derives from a place where there cannot be any matters of limitation or diminution or weakness,
דאס איז אזא דרגא אין טוב הנראה והנגלה וואס נעמט זיך פון אן ארט וואו ס'איז ניט שייך קיינע ענינים של הגבלה אדער מיעוט אדער חלישות,
and hidden kindnesses.
וחסדים הנסתרים.
And consequently it is understood why they use such expressions which in the revealed dimension of the Torah are opposite expressions.
וואס במילא איז מובן פארוואס מ'נוצט אזעלכע לשונות וואס בנגלה דתורה זיינען זיי לשונות הפכיים.
So when a child comes to his father
איז בשעת עס קומט צוגיין א קינד צו זיין פאטער
(as the Gemara says in Moed Katan)
(ע"ד ווי די גמרא זאגט אין מו"ק)
and asks him:
און פרעגט ביי אים:
How is it possible? He wants and needs to have a blessing, so why do they say to him such words?
היתכן? ער וויל און דארף האבן א ברכה איז פארוואס זאגט מען אים אזוינע ווערטער?
Then the father or the Rebbe
איז אים דער פאטער אדער דער רבי
(the teacher or the Rosh Yeshiva)
(דער מלמד אדער ראש ישיבה)
reveals to him,
מגלה,
he should know,
ער זאל וויסן זיין,
that they said this in these words because this is a matter of "night shines like day,"
אז מ'האט דאס געזאגט אין די ווערטער ווייל דאס איז אן ענין פון "לילה כיום יאיר" 101,
the matter which in revelation one might think that this is "night,"
דער ענין וואס בגלוי קען מען טראכטן אז דאס איז "לילה",
is "shines like day" in the darkness of the exile,
איז "כיום יאיר" בחשכת הגלות,
until that also in the time of the exile it becomes "and for all the children of Israel there was light in their dwellings."
ביז אז אויך בזמן הגלות ווערט "ולכל בני ישראל הי' אור במושבותם".
And from all this is also understood the connection of this part of the portion with the third day on which it was doubled that it is good –
וואס מכל זה איז אויך מובן דער קשר פון דעם חלק הפרשה מיט יום השלישי שהוכפל בו כי טוב 83 –
because this is such a level in blessing and good for which one time of good is not sufficient
ווארום דאס איז אזא דרגא אין ברכה וטוב אויף וועלכער ס'איז ניט מספיק איין מאל טוב
(as it says on the first day or on the fourth and fifth days),
(ע"ד ווי עס שטייט ביום ראשון אדער ביום רביעי וחמישי),
but this is a level of "it was doubled that it is good,"
נאר דאס איז א דרגא פון "הוכפל בו כי טוב",
the level of "He makes peace in His high places,"
די דרגא פון "עושה שלום במרומיו" 179,
which is drawn down until "within the land."
וואס ווערט נמשך ביז "בקרב הארץ".
Because the father,
ווארום דער פאטער,
the Rebbe,
דער רבי,
"explains" immediately,
איז "מפרש" גלייך,
consequently he reveals it openly,
במילא איז ער דאס מגלה בגלוי,
that they mean the most extraordinary blessings.
אז דאס מיינט מען די ברכות הכי מופלגות.
Until that this comes down in a manner of "abundant" in all,
ביז אז דאס קומט אראפ באופן פון "רויחי" בכולהו,
whether in children, whether in life, whether in sustenance,
סיי אין בני סיי אין חיי סיי אין מזוני,
because this derives from a place that is above measure and limitation.
ווארום דאס נעמט זיך פון אן ארט שלמעלה ממדידה והגבלה.
What is there to say,
וואס יש לומר,
that in this we see a special connection with Rashbi:
אז אין דעם זעט מען א קשר מיוחד מיט רשב"י:
We mentioned earlier regarding the well-known story,
מ'האט דערמאנט פריער 180 וועגן דעם סיפור הידוע 181,
that the students of Rashbi came to him and asked him for a livelihood,
אז תלמידי רשב"י זיינען צו אים געקומען און געבעטן ביי אים פרנסה,
he brought them into a valley,
האט ער זיי געבראכט אין א בקעה,
not a field where bread grows in the natural way,
ניט א שדה וואו עס וואקסט לחם בדרך הטבע,
that they should see there "gluskasot"
זיי זאלן דארטן זען "גלוסקאות"
(as it will be in the days of Mashiach),
(ע"ד ווי ס'וועט זיין בימות המשיח),
but specifically in a valley,
נאר דוקא אין א בקעה,
which is below the surface of the land
וואס איז למטה משטח הארץ
(as mentioned earlier),
(ווי דערמאנט פריער 180),
and he said "Valley, valley, fill with golden dinars",
און האט געזאגט "בקעה בקעה התמלאי דינרי זהב",
without any effort,
אן קיין השתדלות,
merely a statement,
בלויז אן אמירה,
and immediately there were golden dinars in the valley,
און עס זיינען גלייך געווארן דינרים של זהב בבקעה,
and each one could take them!
און יעדערער האט זיי געקענט געמען!
That this is a matter of the greatest blessing,
וואס דאס איז אן ענין של ברכה הכי גדולה,
which is drawn down "within the land"!
וואס ווערט נמשך "בקרב הארץ"!
Furthermore:
נאכמער:
The dinars were indeed a drawing down from the World to Come,
די דינרים זיינען דאך געווען א המשכה פון עולם הבא,
as explained in the continuation of the story,
כמבואר בהמשך הסיפור,
that they heard that by taking the dinars they would lack in the World to Come.
אז זיי האבן דערהערט אז דורך נעמען די דינרים וועט זיי פעלן אין עוה"ב.
That this shows that this was an influence from the World to Come in a manner of "shefa",
וואס דאס ווייזט אז דאס איז געווען א השפעה פון עוה"ב באופן של "שפע",
not in a manner of "or":
ניט באופן של "אור":
It is explained in Chassidus the difference between "or" and "shefa",
ס'איז מבואר אין חסידות 182 דער חילוק צווישן "אור" און "שפע",
that when the luminary shines light,
אז בשעת דער מאור איז מאיר אור,
nothing is lacking from the luminary,
איז גארניט נחסר פון מאור,
in contrast to when an influencer influences,
משא"כ בשעת א משפיע איז משפיע,
if he is a true influencer –
אויב ער איז אן אמת'ער משפיע –
it must be noticeable in him that this cost him health,
דארף אין אים זיין ניכר אז דאס האט אים געקאסט געזונט,
and took time from him!
און ביי אים צוגענומען צייט!
Not that he writes a little letter,
ניט ער שרייבט א בריוועלע,
and says a good word,
און זאגט א גוט-ווארט,
and then a witticism,
און דערנאך א צחות,
and then a Chassidic story;
און דערנאך א חסיד'ישן סיפור;
rather, one sees that the matter of influence costs him,
נאר מ'זעט אז עס קאסט אים דער ענין ההשפעה,
because it comes down in a manner of "shefa" which changes the influencer.
ווייל עס קומט אראפ באופן של "שפע" וואס איז משנה דעם משפיע.
That this was the manner of influence as Rashbi influenced blessing to his students –
וואס דאס איז געווען דער אופן ההשפעה ווי רשב"י האט משפיע געווען ברכה לתלמידיו –
a matter of "shefa",
אן ענין של "שפע",
and in "shefa" itself,
און אין "שפע" גופא,
as we say in the Counting of the Omer
ווי מ'זאגט אין ספירת העומר
(as mentioned earlier) –
(ווי דערמאנט פריער 183) –
that "abundant shefa will be drawn down in all the worlds",
אז "יושפע שפע רב בכל העולמות",
from "chesed shebechesed" until "malchus shebemalchus",
פון "חסד שבחסד" ביז "מלכות שבמלכות",
and through this one then receives Torah
און דורך דעם נעמט מען דערנאך תורה
(because the Counting of the Omer is a preparation for receiving the Torah).
(ווארום ספיה"ע איז א הכנה צו קבלת התורה 184).
That here we see the connection between Rashbi and the manner of blessing of the verse of the day,
וואס דא זעט מען דעם קשר צווישן רשב"י מיטן אופן הברכה שבפ' היום,
because this is a most elevated blessing which is drawn down to the lowest level.
ווארום דאס איז א ברכה נעלית ביותר וואס ווערט נמשך ביז למטה מטה.
That in order to draw down the blessing one must come to the "influencer"
וואס כדי צו ממשיך זיין די ברכה דארף מען אנקומען צו דעם "משפיע"
(the father,
(דעם פאטער,
the Rebbe),
דעם רבי'ן),
that he should explain and reveal to the questioner the blessings within the matter.
ער זאל מפרש זיין און מגלה זיין דעם שואל די ברכות שבדבר.
And therefore this was said to the questioner specifically in such language:
און דערפאר האט מען דאס געזאגט דעם שואל דוקא אין אזא לשון:
The explanation that this comes from a most hidden place is indeed only an answer from above;
דער ביאור אז דאס נעמט זיך פון א מקום הכי נעלם איז דאך בלויז א תירוץ כלפי מעלה;
but why must the questioner come to this distress?
אבער פארוואס דארף דער שואל אנקומען צו דעם צער?
Rather, this was the way to arouse in the questioner that he should be distressed why he does not understand and does not see the blessing within the matter –
נאר דאס איז געווען די וועג מעורר זיין אין דעם שואל ער זאל זיך מצטער זיין פארוואס ער פארשטייט ניט און זעט ניט די ברכה שבדבר –
so that afterwards one draws down from above in a manner of shefa,
אזוי אז דערנאך איז מען ממשיך מלמעלה באופן של שפע,
"Hashem helps him" and his father helps him and his teacher helps him,
"הקב"ה עוזרו" 185 און אביו עוזרו ורבו עוזרו,
that he should see how "night shines like day",
ער זאל דערזען ווי "לילה כיום יאיר",
that this is an even greater light than the light of day,
אז דאס איז נאך א גרעסערער אור ווי אור היום,
as with complete repentance, intentional sins become for him like merits.
ע"ד ווי ביי תשובה שלימה איז זדונות נעשין לו כזכיות.
And based on this one will understand the connection of the lesson of Chumash at its beginning –
ועפ"ז וועט מען פארשטיין דער קשר פון דעם שיעור חומש בתחלתו –
"And I will break the bars of your yoke etc.",
"ואשבור מוטות עולכם גו'",
"his work is done by others",
"מלאכתו נעשית ע"י אחרים",
with the continuation of the lesson –
מיט דעם המשך השיעור –
undesirable matters,
ענינים בלתי רצויים,
which are in truth and in essence the most hidden blessings –
וועלכע זיינען באמת ובפנימיות ברכות הכי געלים –
how they are both connected with the matter of Rashbi:
ווי זיי זיינען ביידע פארבונדן מיט ענינו של רשב"י:
The content of "his work is done by others"
דער תוכן פון מלאכתן נעשית ע"י אחרים"
("And I will break the bars of the yoke"),
("ואשבור מוטות עולם"),
through "and strangers will stand and shepherd your flocks, and foreigners will be your plowmen"
דורך "ועמדו זרים ורעו צאנכם ובני נכר אכרכם"
(as it will be in the future) –
(ווי ס'וועט זיין לע"ל) –
is like and analogous to the matter
איז ע"ד ובדוגמת דער ענין
(in the continuation of the lesson of Chumash)
(בהמשך השיעור חומש)
that the matters opposite to blessings are in essence an abundant influence,
אז די ענינים פון היפך הברכות זיינען בפנימיות א השפעה מרובה,
the ultimate influence of the most elevated blessings –
תכלית השפע פון ברכות הכי נעלות –
like the quality of "night shines like day",
כמעלת "לילה כיום יאיר",
like the advantage of light over darkness.
כיתרון האור מן החושך.
At first glance it is not understood:
דלכאורה אינו מובן:
Since the work in the future will not be done by Jews,
וויבאלד אז די מלאכה לע"ל וועט ניט געטאן ווערן דורך אידן,
rather "their work is done by others",
נאר "מלאכתן נעשית ע"י אחרים",
by "foreigners" –
דורך "בני נכר" –
should they seemingly exert less effort than when Jews work the fields?
דארפן זיי לכאורה ווייניקער אויפטאן ווי בשעת אידן באארבעטן די שדות?
From this itself it is forced
איז דערפון גופא מוכרח
(one cannot say that for eternity something will be lacking through that which "strangers will plow you"),
(מ'קען דאך ניט זאגן אז לע"ל וועט עפעס פעלן דורך דעם וואס "בני נכר אכרכם"),
that through that which "strangers will plow you" there will come an additional elevation –
אז דורך דעם וואס "בני נכר אכרכם" וועט צוקומען א תוספת עילוי –
like the advantage of light from darkness –
כיתרון האור מן החושך –
that specifically they become those who bring forth bread from the field and oil and wine from the vineyard,
וואס דוקא זיי ווערן די וואס זיינען מצמיח לחם בשדה און שמן ויין בכרם,
and with this one then provides matters of delight,
און דערמיט פראוועט א איך דערנאך ענינים של תענוג,
until the delight of the Creator,
ביז תענוג בורא,
as explained in the discourses of the author of the saying "lechatḥilah ariber".
כמבואר אין די דרושים 186 פון בעל הפתגם ד"לכתחילה אריבער" 187.
Here is the place to fill in what was discussed last Shabbat in the commentary of Rashi,
כאן המקום צו ממלא זיין וואס מ'האט גערעדט בשבת שעברה 188 אין פירוש רש"י,
and due to lack of time another matter in Rashi was discussed,
און מ'האט מצד קוצר הזמן האט מען גערעדט אן אנדער ענין אין רש"י,
and the matter remained as an exposed difficulty.
און דער ענין איז געבליבן בגלוי א דבר הקשה.
That Rashi stands on the verse "Do not make for yourselves idols,
וואס רש"י שטעלט זיך אויפן פסוק 189 "לא תעשו לכם אלילים גו',
keep My Sabbaths and revere My Sanctuary",
את שבתותי תשמורו ומקדשי תיראו גו'",
and says,
און זאגט,
that this warns "against this one sold to a stranger
אז דאס באווארנט "כנגד זה הנמכר לנכרי
[about which it speaks earlier in the portion:
[וועגן וועלכן עס רעדט זיך פריער אין פרשה 190:
"If your brother becomes impoverished and is sold"],
"וכי ימוך אחיך ונמכר גו'"),
lest he say: since my master commits adultery, I too will be like him,
שלא יאמר הואיל ורבי מגלה עריות אף אני כמותו,
since my master worships idolatry, I too will be like him,
הואיל ורבי עובד ע"א אף אני כמותו,
since my master desecrates the Sabbath, I too will be like him,
הואיל ורבי מחלל לשבת אף אני כמותו,
therefore these verses were stated, etc."
לכך נאמרו מקראות הללו כו'".
That these three matters
וואס די דריי ענינים
(commits adultery...
(מגלה עריות...
worships idolatry...
עובד ע"א...
desecrates the Sabbath)
מחלל שבת)
are the three matters in the verse:
זיינען די דריי ענינים שבפסוק:
adultery is connected with the opposite of holiness
גילוי עריות איז פארבונדן מיט היפך הקדושה
("and revere My Sanctuary"),
("ומקדשי תיראו"),
as Rashi already explained in Parshat Kedoshim that "you shall be holy" means "be separate from forbidden relations". "Idolatry" is the matter of "do not make for yourselves idols" and "desecrates the Sabbath" is against "keep My Sabbaths".
ווי רש"י האט שוין מפרש געווען בפ' קדושים 191 אז "קדושים תהיו" מיינט "הוו פרושים מן העריות". "עבודה זרה" איז דער ענין פון "לא תעשו לכם אלילים" און "מחלל שבת" איז כנגד "את שבתותי תשמורו".
One was precise about this,
האט מען מדייק געווען בזה,
that the order of things in Rashi's commentary does not correspond to the order of the verse:
אז דער סדר הדברים בפירוש רש"י איז ניט מתאים מיטן סדר הכתוב:
In the verse it stands first idolatry,
אין פסוק שטייט פריער עבודה זרה,
then keeping the Sabbath and only then the matter of holiness,
דערנאך שמירת שבת און ערשט דערנאך דער ענין הקדושה,
and Rashi changes the order completely? And especially since Rashi's source is from the Torat Kohanim,
און רש"י איז משנה דעם סדר לגמרי? ובפרט אז מקורו של רש"י איז פון תו"כ,
and there the order is indeed as in the verse?
און דארטן איז טאקע דער סדר אזוי ווי בכתוב?
Then the explanation of this is –
איז דער ביאור בזה –
that Rashi already warned about it earlier,
אז רש"י האט עס שוין באווארנט פריער,
in Parshat Mishpatim,
אין פ' משפטים 192,
where he gave the principle that "the verse speaks of what is common".
וואו ער האט ארויסגעגעבן דעם כלל אז "דבר הכתוב בהווה".
When one takes into account the principle of "the verse speaks of what is common", the order in Rashi's commentary becomes understood:
וואס בשעת מ'נעמט אין באטראכט דעם כלל פון "דבר הכתוב בהווה" ווערט מובן דער סדר אין פירוש רש"י:
When a servant comes,
בשעת עס קומט אַן עבד,
a Jew,
א איד,
who claims "my master...
וואס טענה'ט "מה רבי...
I too, etc.",
אף אני כו'",
the most common thing,
איז דער דבר הכי הווה,
the matter of "adultery", is
דער ענין פון "גילוי עריות", איז
(as Rashi also explains)
(ווי רש"י איז אויך מפרש 193)
a thing that "a person's soul desires it",
א זאך וואס "נפשו של אדם מתאוה להם",
consequently this is the first thing that occurs to the servant.
במילא איז דאס די ערשטע זאך וואס פאלט איין דעם עבד.
And especially since here it speaks of a situation when one comes out of Egypt,
ובפרט אז דא רעדט זיך אין א מצב ווען מ'קומט ארויס פון מצרים,
as the language of the verse "who brought you out of the land of Egypt",
כלשון הכתוב 194 "אשר הוצאתי אתכם מארץ מצרים",
and the conduct in the land of Egypt was in a manner of adultery,
און די הנהגה אין ארץ מצרים איז געווען באופן פון גילוי עריות 195,
as one sees from the multitude of verses in Parshat Acharei Mot and in Parshat Kedoshim which warn about the matter of "adultery",
ווי מ'זעט פון ריבוי הפסוקים אין פ' אחרי מות און אין פ' קדושים וואס באווארענען דעם ענין פון "גילוי עריות" 196,
that it should not be "like the practice of the land of Egypt in which you dwelled, etc."
עס זאל ניט זיין "כמעשה ארץ מצרים אשר ישבתם בה וגו'" 197.
After this comes the matter of idolatry –
לאחרי זה קומט דער ענין פון ע"ז –
which indeed is not so much "common",
וואס דאס איז טאקע ניט אויף אזויפיל "הווה",
but nevertheless,
אבער אעפ"כ,
due to the fact that "his master" reaches him in years and the like,
מצד דעם וואס "רבו" דערגייט אים די יארן וכיו"ב,
he begins to think that perhaps "I too will be like him".
הויבט ער אן טראכטן אז אפשר "אף אני כמותו".
And the thing that is the least "common" –
און דער דבר וואס איז הכי פחות "הווה" –
is the matter of the Sabbath,
איז דער ענין פון שבת,
for idolatry and adultery are matters that apply every day,
ווארום ע"ז וגילוי עריות איז אן ענין וואס איז שייך בכל יום,
but keeping the Sabbath is only once in seven days.
משא"כ שמירת שבת איז נאר איין מאל אין זיבן טעג.
According to this it is understandable why Rashi writes these three matters specifically in this order.
וואס לפי זה איז פארשטאנדיק פארוואס רש"י שרייבט די דריי ענינים דוקא בסדר זה.
According to this, however, a question arises on the other side:
לפי זה ווערט אבער לכאורה א שאלה לאידך גיסא:
If this is "common",
אויב דאס איז "הווה",
and the verse speaks of what is common –
און דבר הכתוב בהווה –
then the order should have been this way also in the verse!
האט דאך געדארפט שטיין אזוי דער סדר אויך אין פסוק!
Does Rashi not say "the verse speaks of what is common"?
רש"י זאגט דאך "דבר הכתוב בהווה"?
Then the explanation of this is:
איז דער ביאור בזה:
The order in the verse is bound to another principle:
דער סדר אין פסוק איז געבונדן מיט אן אנדער כלל:
The principle of "the verse speaks of what is common" in the verse is when the verse lists one thing,
דער כלל "דבר הכתוב בהווה" אין פסוק איז בשעת דער פסוק רעכנט איין זאך,
then one says that the verse brings only the most regular thing.
וואס דאן זאגט מען אז דער פסוק ברענגט נאר דעם דבר הרגיל ביותר.
And as this is in Parshat Mishpatim,
און ווי דאס איז אין פ' משפטים,
that it says "and flesh in the field that is torn you shall not eat",
אז עס שטייט 198 "ובשר בשדה טרפה לא תאכלו",
because the torn animal most commonly is specifically in the field,
ווייל די טרפה הכי רגילה איז בשדה דוקא,
but in the barn it is not common,
משא"כ אין שטאל איז דאס ניט רגיל,
except when a fox or a cat comes in and tears the chickens there and the like.
סיידן ווען א שועל אדער א חתול קומט אריין און איז דארט טורף די תרנגולים וכיו"ב.
When, however, a verse lists several matters,
בשעת אבער דער' פסוק רעכנט כמה ענינים,
it is bound not specifically to commonness,
איז דאס געבונדן לאו דוקא מיט דער רגילות,
but to the severity of things:
נאר מיט חומר הדברים:
sometimes the order is from the light to the severe and sometimes from the severe to the light.
אמאל איז דער סדר מן הקל אל החמור און אמאל מן החמור אל הקל.
For example:
ולדוגמא:
In the Ten Commandments one sees that the matter of "you shall not covet" is the last utterance,
ביי די עשרת הדברות זעט מען אז דער ענין פון "לא תחמוד" 199 איז דער לעצטער דיבור,
although this is a matter of "desire" –
כאטש דאס איז אן ענין של "תאוה" –
because the order in the Ten Commandments is from the severe to the light:
ווארום דער סדר אין עשה"ד איז מן החמור אל הקל:
first stands the most severe matter,
פריער שטייט דער ענין הכי חמור,
"I am the Lord your God" and "you shall have no other gods before Me",
"אנכי ה' אלקיך" און "לא יהי' לך" 200,
and at the conclusion of the matter stands the lightest matter,
און בסיום הענין שטייט דער ענין הכי קל,
which is merely a desire in the heart
וואס איז בלויז א חמדה שבלב 201
(according to the simple meaning of the verse).
(ע"פ פשוטו של מקרא).
Consequently it is understood,
וואס במילא איז מובן,
that the reason for the order in the verse here is –
אז דער טעם אויפן סדר אין פסוק דא איז –
because it is from the severe to the light:
ווייל דאס איז מן החמור אל הקל:
first comes idolatry,
פריער קומט עבודה זרה,
then Shabbat,
דערנאך שבת,
and only afterwards forbidden relations
און ערשט לאח"ז גילוי עריות
(as in the Ten Commandments).
(אזוי ווי אין עשרת הדברות).
But regarding Rashi it is understood,
אבער בנוגע צו רש"י איז מובן,
that Rashi lists them according to the order in which they are common and usual.
אז רש"י רעכנט זיי אויס לויטן סדר ווי זיי זיינען הווה ורגיל.
And according to this, several further points of precision in Rashi's commentary are also answered –
וואס ע"פ זה ווערן אויך פארענטפערט נאך כמה דיוקים אין פירוש רש"י –
in addition to the main point of precision mentioned above.
נוסף אויפן דיוק העיקרי הנ"ל.
It is also common to pause on a matter in the daily lesson of the Rambam –
ס'איז דאך אויך רגיל צו זיך אפשטעלן אויף אן ענין אין דער שיעור הרמב"ם היומי –
one finds in the lesson of the Rambam of Lag BaOmer a matter that requires an explanation according to the revealed aspect:
געפינט מען אין דעם שיעור הרמב"ם דל"ג בעומר אן ענין וואס דארף האבן א ביאור ע"פ נגלה:
In today's lesson the Rambam rules: "A man should not marry a woman with the intention of divorcing her, nor should she sit under him and serve him with the intention of divorcing her",
אין היינטיקן שיעור 202 פסק'נט דער רמב"ם "לא ישא אדם אשה ודעתו לגרשה ולא תהי' יושבת תחתיו ומשמשתו ודעתו לגרשה",
and the Gemara brings upon this the verse "Do not plot harm against your neighbor, while he dwells securely with you".
און די גמרא 203 ברענגט אויף דערויף דעם פסוק 204 "אל תחרוש על רעך רעה והוא יושב לבטח אתך".
A question arises here
ווערט דא א שאלה
(as discussed at length previously):
(כמדובר אמאל בארוכה 205):
The entire Torah
כל התורה כולה
(including the matter of marriage according to the Torah)
(כולל דער ענין הנישואין ע"פ תורה)
was given at the Giving of the Torah,
איז דאך געגעבן געווארן ביי מתן תורה,
and the Giving of the Torah is the marriage of the Holy One, blessed be He, and Israel
וואס מ"ת איז די נישואין פון הקב"ה וישראל
(as explained in many places),
(כמבואר בכ"מ 206),
so how could Moses our teacher in Mishneh Torah say with certainty that "this people will rise up and stray",
איז ווי האט משה רבינו במשנה תורה געקענט אנזאגן מיט א וודאות אז עס וועט זיין "וקם העם הזה וזנה" 207,
and "He will cast them into another land",
און "וישליכם אל ארץ אחרת" 208,
a matter of "intention of divorcing her"?
אן ענין פון "דעתו לגרשה"?
It is indeed "He declares His words to Jacob, His statutes and judgments to Israel",
ס'איז דאך "מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל" 209,
"what He does, He tells Israel to do" –
"מה שהוא עושה הוא אומר לישראל לעשות" 210 –
so how can there be, regarding the Most High, the matter of "married a woman with the intention of divorcing her"?!
איז ווי קען זיין ביים אויבערשטן דער ענין פון "נשא אשה ודעתו לגרשה"?!
We discussed previously the explanation of this according to the revealed aspect,
האט מען גערעדט אמאל דעם ביאור בזה ע"פ נגלה,
that "if he informed her at the outset that he is marrying her for a limited time
אז "אם 211 הודיעה בתחלה שהוא נושא אותה לימים
[and she agrees to this],
[און זי איז מסכים על זה],
it is permitted" because then the concern of "Do not plot harm against your neighbor etc." falls away.
מותר" ווארום דעמולט פאלט אפ דער חשש פון "לא תחרוש על רעך רעה גו'".
But when one knows that here we are speaking of a "wise and understanding people" like the Jews,
בשעת אבער מ'ווייס אז דא רעדט זיך וועגן אן "עם חכם ונבון" 212 ווי אידן,
and they know that their marriage to the Most High is dependent upon their acceptance and their agreement to this matter –
און זיי ווייסן אז זייערע נישואין צום אויבערשטן זיינען תלוי אן זייער אננעמען און זייער הסכמה על ענין זה –
it is a certain thing,
איז א זיכערע זאך,
that if one would tell them such a thing –
אז אויב מ'וועט זיי זאגן אזא זאך –
they would immediately raise an outcry,
וועלן זיי גלייך מאכן א געוואלד,
and would in no way agree!
און וועלן בשום אופן ניט מסכים זיין 213!
Consequently the Most High has two options:
במילא האט דער אויבערשטער צוויי ברירות:
either He will make a marriage according to the Torah,
אדער ער וועט מאכן נישואין ע"פ תורה,
or if not –
אדער אויב ניט –
there cannot be any marriage;
קען ניט זיין קיין נישואין;
however, since "to replace them with another nation I cannot" –
וויבאלד אבער אז "להחליפם באומה אחרת איני יכול" 214 –
He has
האט ער
(so to speak)
(כביכול)
no choice!
קיין ברירה ניט!
From this there is a proof –
איז דערפון א הוכחה –
that the matter of the exile is indeed not a matter of divorce.
אז דער ענין הגלות איז טאקע ניט קיין ענין של גירושין.
And in the language of the prophet Isaiah,
ובלשון ישעי' הנביא,
Isaiah named for salvation –
ישעי' ע"ש הישועה 215 –
"Where is the bill of divorce of your mother, whom I sent away?",
"אי זה ספר כריתות אמכם אשר שלחתי'" 216,
that the entire reality of divorce does not exist;
אז ס'איז ניטא די גאנצע מציאות של גירושין 217;
from the outset there was no such thought,
ס'איז מלכתחילה ניט געווען אזא קס"ד,
and consequently the law does not apply to this.
און במילא איז דערויף ניט חל דער דין.
And that which to the eye appears not so –
אי דאס וואס למראה עינים קוקט אויס ניט אזוי –
either our righteous Mashiach or the Torah itself will explain,
וועט דאס משיח צדקנו אדער תורה אליין פארענטפערן,
or it is already explained,
אדער ס'איז שוין פארענטפערט,
because it is only to the eye,
ווייל ס'איז בלויז למראה עינים,
as the Rambam said in the lesson about which we spoke the previous time,
ווי דער רמב"ם האט געזאגט אין דעם שיעור 218 וועגן וועלכן מ'האט גערעדט אין דעם פריערדיקן מאל 219,
that if one wants to fulfill the will of the Holy One, blessed be He,
אז א איך וויל מקיים זיין רצון הקב"ה,
only "his evil inclination overpowered him",
נאר "יצרו הוא שתקפו",
consequently it is understandable,
במילא איז פארשטאנדיק,
since regarding the Most High it is not possible to say, heaven forbid,
וויבאלד אז ביים אויבערשטן איז ניט שייך צו זאגן, ח"ו,
the matter of "his evil inclination overpowered him" –
דער ענין פון "יצרו תקפו" –
it is indeed a certain thing that He carries it out,
איז דאך א זיכערע זאך אז ער פירט דאס אויס,
and thus He does it openly,
און אזוי טוט ער בגלוי,
that He gives with His full, open, holy, and generous hand.
אז ער גיט מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה.
Therefore the cry becomes even stronger:
וואס דערפאר ווערט נאך שטארקער דער געשריי:
Until when?!
עד מתי?!
Because there is the ruled law that the Most High,
וויבאלד ס'איז דא דער גע'פסק'נטער דין אז דער אויבערשטער,
who sustains all who come into the world with His goodness, grace, kindness, and mercy –
וואס איז זן כל באי העולם בטובו בחן ובחסד וברחמים –
is obligated to sustain His nation Israel, His close people,
איז חייב צו זן זיין ישראל עם קרובו,
and especially since this is His "wife",
ובפרט אז דאס איז די "אשה" שלו,
with whom He "married",
וואס ער האט מיט איר "חתונה געהאט",
consequently He is obligated in "her food, her clothing, and her conjugal rights he shall not diminish".
במילא איז ער מחוייב אין "שארה כסותה ועונתה לא יגרע" 220.
And the commitment is indeed according to the understanding of the woman;
און די התחייבות איז דאך לפי הבנת האשה;
And according to the simple explanation of the matter,
וכפשטות הענין,
that if the husband will give according to the understanding of the husband,
אז אויב דער בעל וועט געבן לפי הבנת הבעל,
and the woman cannot eat it or she does not like it –
און די אשה קען דאס ניט עסן אדער זי האלט ניט דערפון –
this is not her "covering,"
איז דאס ניט איר "כסותה",
and not "her sustenance";
און ניט "שארה";
this must be specifically according to her measure and according to her honor and according to her understanding,
דאס דארף זיין דוקא לפי מדתה ולפי כבודה ולפי הבנתה,
and certainly the matter of "her conjugal rights" must be specifically through appeasement and willingness,
ועאכו"כ דער ענין פון "עונתה" מוז דאך זיין דוקא ע"י פיוס ורצון,
as explained in the Rambam.
כמבואר ברמב"ם 221.
There is no other advice than to make a true outcry! –
איז ניטא קיין אנדער עצה ווי מאכן אן אמת'ן געוואלד! –
To bang on the tables as one must bang on the tables –
קלאפן אויף די טישן ווי מ'דארף קלאפן אויף די טישן –
they will then break the tables,
וועט מען דאך צוברעכן די טישן,
so then they will not have on what to place the cups,
וואס דעמולט וועט מען ניט האבן אויף וואס צו שטעלן די כוסות,
and those who sleep will not be able to lean;
און די וואס שלאפן וועלן זיך ניט קענען אנשפארן;
consequently, the tables must be whole;
במילא מוזן די טישן זיין גאנצע;
The main point, however, is –
דער עיקר איז אבער –
that regarding the tables with all the matters entirely –
אז וואס איז נוגע די טישן מיט כל הענינים כולם –
we must have Moshiach our righteousness below ten handbreadths,
מ'דארף האבן משיח צדקנו למטה מעשרה טפחים,
and in actual revelation,
ובגלוי ממש,
a man engaged in Torah like David his father,
איש עוסק בתורה כדוד אביו,
and he will wage the war of Hashem and will be victorious,
וילחום מלחמת ה' וינצח,
and he will build the Holy Temple in its place,
ויבנה בית המקדש במקומו 222,
or the Holy Temple will descend prepared from above downward,
אדער דער בית המקדש וועט יורד זיין מוכן מלמעלה למטה 223,
And behold, with the clouds of heaven,
וארו עם ענני שמיא,
and in our actual time,
ובעגלא דידן ממש,
not delaying even for a blink of an eye,
לא עכבן אפילו כהרף עין,
"And I will lead you upright,"
"ואולך אתכם קוממיות",
"And night will shine like day,"
"ולילה כיום יאיר",
and we will see the revealed explanation of the aforementioned verses in chapter Bechukotai,
און מ'וועט זען דעם פירוש בגלוי פון די פסוקים הנ"ל אין פ' בחוקותי,
how they are revealed blessings in goodness that are seen and revealed below ten handbreadths,
ווי דאס זיינען ברכות גלויות בטוב הנראה והנגלה למטה מעשרה טפחים,
From His full, open, holy, and broad hand,
מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה 224,
and "the overflowing"
און "הגדושה"
(with a gimel),
(מיט א גימ"ל),
as it is stated in the Baal Shem Tov's Siddur,
ווי עס שטייט אין בעש"ט'ס סידור,
that it pours forth more than enough,
אז עס גיסט זיך איבער די והותר 225,
"My cup is full,"
"כוסי רוי'" 226,
speedily in our actual days.
במהרה בימינו ממש.
(They sang the melody "Vi Vont Moshiach Now" for a very long time,
(ניגנו הניגון "ווי וואָנט משיח נאו" במשך זמן ארוך ביותר,
and afterwards the Rebbe Shlita said:)
ואח"כ אמר כ"ק אדמו"ר שליט"א:)
Once the Rebbe, the father-in-law, said,
אמאל האט דער רבי דער שווער געזאגט,
that what is called out during the hakafot "up to here hakafah aleph" and "up to here hakafah bet" and so forth,
אז דאס וואס מ'רופט אויס ביי הקפות "עד כאן הקפה א'" און "עד כאן הקפה ב'" וכיו"ב,
is because if they will not call out, they will not know when it ends,
איז ווייל אויב מ'וועט ניט אויסרופן וועט מען ניט וויסן ווען עס ענדיקט זיך,
they will not be able to begin hakafah bet,
וועט מען ניט קענען אנהויבן הקפה ב',
and similarly hakafah gimmel, etc.
ועד"ז הקפה ג' וכו'.
So if there will ever be an "organizing committee" or a gabbai or a shamash and so forth –
איז אויב ס'וועט אמאל זיין א "ועד המסדר" אדער א גבאי אדער א שמש וכיו"ב –
they will need to announce it...
וועט מען דאס דארפן באווארענען...
Let him appoint himself,
זאל ער זיך אליין ממנה זיין,
or others will appoint him or elect him,
אדער אנדערע וועלן אים ממנה זיין אדער אויסקלייבן,
make assemblies,
מאכן אסיפות,
write protocols and send letters and deliberate,
שרייבן פראטאקאלן און אריינשיקן בריוולעך און זיך מיישב זיין,
then hold a vote,
דערנאך שטעלן אויף אפשטימונג,
and then hold a vote on whether to vote and how to vote and when to vote and for whom to vote and to revote, etc. –
און דערנאך שטעלן אויף אפשטימונג צי מ'זאל שטימען און ווי אזוי מ'זאל שטימען און ווען מ'זאל שטימען און פאר וועמען מ'זאל שטימען און איבערשטימען וכו' –
but in the end they will presumably elect an appointee who will call out "up to here hakafah bet" and so forth,
אבער סוכ"ס וועט מען מסתמא אויסקלייבן א ממונה וואס זאל אויסרופן "עד כאן הקפה ב'" וכיו"ב,
consequently they will know when they can think about hakafah shlishit.
במילא וועט מען וויסן ווען מ'קען טראכטן וועגן הקפה שלאח"ז.
And in any case –
ובכל אופן –
let this be a close preparation to go and receive the face of Moshiach our righteousness,
זאל דאס זיין א הכנה קרובה צו גיין מקבל זיין פני משיח צדקנו,
together with the synagogues and study halls with the Torah scrolls that are in them,
צוזאמען מיט די בתי כנסיות ובתי מדרשות מיט די ספרי תורה שבהם 227,
it is certainly a sure thing that they will go with joy and with a good heart –
איז דאך א זיכערע זאך אז מ'וועט גיין בשמחה ובטוב לבב –
consequently they will go with songs and praises.
במילא וועט מען דאך גיין בשירים ותשבחות.
What also then when there is a matter of an interruption,
וואס אויך דעמולט ווען זיין אן ענין של הפסק,
as the Mishnah relates,
ווי די משנה 228 דערציילט,
that at the time they were going to Jerusalem to bring the first fruits,
אז בשעת מ'איז געגאנגען אין ירושלים צו ברענגען ביכורים,
they made an interruption to rest in the middle and to stay overnight and so forth –
האט מען געמאכט א הפסק אויף אפרוען זיך אינמיטן און איבערנעכטיקן וכיו"ב –
they will presumably choose one or two
וועט מען מסתמא אויסקלייבן איינעם אדער צוויי
(without protocols and without letters and without deliberation and without votes and ballots and so forth) –
(אָן פראטאקאלן און אָן בריוולעך און אָן יישוב הדעת און אָן שטימונגען און אפשטימונגען וכיו"ב) –
to call out when it is hakafah aleph, etc., and when it is hakafah sheviit,
אויף אויסרופן ווען ס'איז הקפה א' וכו' און ווען ס'איז הקפה שביעית,
And the main point is –
און דער עיקר איז –
that we will go to our holy land,
אז מ'וועט גיין לארצנו הקדושה,
and there itself –
און דארטן גופא –
to Jerusalem, the holy city,
אין ירושלים עיר הקודש,
and there itself –
און דארטן גופא –
to the holy mountain,
אין הר הקודש,
and there itself –
און דארטן גופא –
to the Holy Temple,
אין בית המקדש,
the Sanctuary of Hashem, Your hands have established,
מקדש אד' כוננו ידיך 229,
and with joy and with a good heart.
ובשמחה ובטוב לבב.
In order to hasten the coming of Moshiach our righteousness, we must add in "our deeds and our service" –
כדי צוצוהיילן ביאת משיח צדקנו דארף מען דאך מוסיף זיין אין "מעשינו ועבודתינו" –
so here is the place to mention again a matter that is time-dependent:
איז כאן המקום להזכיר נאכאמאל וועגן אן ענין שהזמן גרמא:
And this is –
און דאס איז –
to begin preparing the "young children of the house of our teacher" for the time of the giving of our Torah,
אויף אנהויבן צוגרייטן די "תינוקות של בית רבן" צו זמן מתן תורתנו,
that they should be at the time of the reading of the Torah of the Ten Commandments,
זיי זאלן זיין בשעת קריאת התורה פון די עשרת הדברות,
each and every one of them,
כל אחד ואחת מהם,
even the little boys and little girls.
אפילו קטנים וקטנות 230.
For all the days of the counting are days of preparation for the giving of the Torah,
וואס כל ימי הספירה זיינען דאך ימי הכנה למתן תורה,
and especially after Lag BaOmer,
ובפרט לאחרי ל"ג בעומר,
when one already becomes closer to it.
ווען מ'ווערט שוין געענטער דערצו.
Another matter that is time-dependent is that one should prepare and endeavor and do all that is incumbent upon each and every one,
נאך אן ענין שהזמן גרמא איז דא מען זאל זיך צוגרייטן און משתדל זיין און טאן כל התלוי בכל אחד ואחת,
since parents are already beginning to prepare what will be with the children during the days when the public schools close –
אז וויבאלד עלטערן הויבן זיך שוין אָן גרייטן וואס וועט זיין מיט די קינדער אין די טעג ווען עס פארשליסן זיך די "פאבליק סקולס" –
then accordingly there must be an increase in sacred studies,
במילא דארף דאך דעמולט צוקומען אין לימודי קודש,
because more time is freed from secular studies
וויבאלד אז עס ווערט באפרייט מערער צייט פון לימודי חול
(for those who study secular studies),
(ביי די וואס לערנען לימודי חול),
and regarding this there must be an increase in sacred studies for those who study sacred studies the entire day,
ועד"ז דארף צוקומען אין לימודי קודש ביי לומדי לימודי קודש כל היום כולו,
in a manner of "the jealousy of scribes increases wisdom,"
באופן פון "קנאת סופרים תרבה חכמה" 231,
to study with more diligence and devotion and to increase in the quality of study,
לערנען מיט מער התמדה ושקידה און מוסיף זיין באיכות הלימוד,
and then it will become evident that one can also increase in the quantity of study,
און דערנאך וועט זיך אויסווייזן אז מ'קען אויך מוסיף זיין בכמות הלימוד,
by "stealing" from the time that is spent
דורך "גזל'נען" פון דער צייט וואס גייט אוועק
(indeed not on secular studies,
(טאקע ניט אויף לימודי חול,
but)
אבער)
on other matters that are not sacred studies.
אויף אנדערע ענינים וואס זיינען ניט לימודי קודש.
And all the more so –
וכ"ש וק"ו –
to see to it,
צו זען,
that the children utilize the vacation time in a summer camp –
אז די קינדער זאלן אויסנוצן דעם זמן החופש אין א מחנה קיץ –
whether a day camp or also for several weeks –
צי מחנה יומי אדער אויך כמה שבועות –
which is a "camp of G-d,"
וואס איז א "מחנה ה'",
that "by the word of G-d they encamped and by the word of G-d they journeyed,"
וואס "ע"פ ה' יחנו וע"פ ה' יסעו" 232,
where there should be the greatest measure possible of fear of heaven and love of Israel and unity of Israel,
וואס דארט זאל זיין די גרעסטע מאס וואס מ'קען אויספירן אין יראת שמים און אהבת ישראל ואחדות ישראל,
and simply –
ובפשטות –
diligence and devotion in the study of Torah and fulfillment of His commandments with beauty.
התמדה ושקידה אין לימוד התורה וקיום מצוותי' בהידור.
Afterwards there is another matter that is time-dependent:
דערנאך איז פאראן נאך אן ענין שהזמן גרמא:
It has been spoken about several times,
מ'האט דאך גערעדט כמה פעמים 233,
that one should increase in the three matters:
אז מ'זאל מוסיף זיין אין די דריי ענינים:
a) matters connected with young schoolchildren, who are of the youngest age,
א) ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט תינוקות של בית רבן. וואס זיינען פון דעם גיל הכי צעיר,
"the legions of G-d";
"צבאות השם";
b) the matters connected with elderly men and elderly women –
ב) די ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט זקנים וזקנות –
"the glory of elders" and "the wisdom of women";
"תפארת זקנים" און "חכמות נשים" 234;
c) the matter of Chabad Houses.
ג) דער ענין פון בתי חב"ד.
One must do everything possible to increase in all these matters,
דארף מען טאן אלץ וואס מ'קען צו מוסיף זיין בכל ענינים אלו,
each and every one in what is possible for him,
כל אחד ואחד במה שאפשר לו,
and the possibilities themselves should become even greater,
און די אפשריות גופא זאל ווערן נאך גרעסער,
through increasing in influence and speech with words that come from the heart and in a manner of "a living example,"
דורך דעם וואס מ'וועט מוסיף זיין אין דער השפעה און דיבור בדברים היוצאים מן הלב און באופן של "דוגמא חי'",
which then enter the heart and accomplish their effect.
וואס דעמולט איז נכנסים אל הלב 235 ופועלים פעולתם.
And the main thing is that there should be an increase in our deeds and our service in general,
און דער עיקר איז אז עס זאל צוקומען אין מעשינו ועבודתינו בכללות,
and out of joy and goodness of heart.
ומתוך שמחה וטוב לבב.
And to see to it,
און זען פועל זיין,
that from him others will see and do likewise,
אז ממנו יראו וכן יעשו רבים,
a multitude of men and a multitude of women,
א ריבוי אנשים און א ריבוי נשים,
which then adds to the "in a multitude of people is the glory of the King."
וואס דעמולט וועט צוקומען אין דעם "ברב עם הדרת מלך" 236.
And as has been spoken several times –
וכמדובר כמה פעמים –
that even when it comes to a single individual –
אז אפילו ווען עס קומט צו אן איין און איינציקער –
it also becomes an addition to the entire public,
ווערט עס אויך א הוספה אין דעם גאנצן ציבור,
even if there were already six hundred thousand of Israel,
אפילו אז ביז אים איז שוין געווען ששים ריבוא מישראל,
when one makes the blessing of "Who knows all secrets,"
ווען מ'מאכט ברכת "חכם הרזים" 237,
it is according to the law in the Shulchan Aruch,
איז ע"פ דין אין שו"ע 238,
when there is a definition of "in a multitude of people,"
ווען עס איז דא א גדר פון "ברב עם",
one must add another one,
דארף מען מוסיף זיין נאך איינעם,
because he will add to the "in a multitude of people."
ווארום ער וועט מוסיף זיין אין דעם "ברב עם".
And this is connected with all the campaigns that are already known –
און דאס איז פארבונדן מיט די אלע מבצעים וואס מ'ווייס שוין –
they will not be repeated again from beginning to end.
וועט מען דאס ניט איבער'חזר'ן נאכאמאל מתחילה ועד סוף.
Only we will mention,
נאר מ'וועט בלויז דערמאנען,
that as usual in all these gatherings –
אז כרגיל בכל התוועדויות אלו –
they will also conclude –
וועט מען אויך מסיים זיין –
after the appropriate melodies and the "final blessing" –
לאחרי די ניגונים המתאימים און די "ברכה אחרונה" –
that the "pushkas" will distribute money for charity,
אז די "טאנקיסטן" וועלן טיילן געלט אויף צדקה,
to give after dawn;
אויף אפגעבן לאחרי עלות השחר 239;
and as has been spoken many times the quantity is not relevant,
און כמדובר כמ"פ איז דא ניט נוגע די כמות,
rather there should be at least one coin,
נאר עס זאל זיין עכ"פ א שטר אחד,
and then each one will add more and more –
און דערנאך וועט יעדערער מוסיף זיין כהנה וכהנה –
each one according to the generosity of his heart,
כל אחד כפי נדבת לבו,
and also according to the generosity of his hand,
און אויך נדבת ידו,
in actual deed.
בפועל ממש.
And whoever increases in these matters –
וכל המוסיף אין די ענינים –
they increase for him in all that is needed for him and for all the members of his household.
מוסיפין לו בכל המצטרך לו ולכל בני ביתו.
It was mentioned earlier also regarding the matter of Chabad Houses.
מ'האט דאך דערמאנט פריער אויך וועגן דעם ענין פון בתי חב"ד.
That this is a special matter,
וואס דאס איז אן ענין מיוחד,
to establish additional Chabad Houses,
צו מייסד זיין נאך בתי חב"ד,
and especially the houses that are connected and are in the name of His Holiness my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation.
ובמיוחד די בתים וואס זיינען פארבונדן און זיינען אויפן נאמען פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו.
One should do this in such a manner,
זאל מען דאס טאן באופן כזה,
that it be completed by the twelfth and thirteenth of Tammuz.
אז מ'זאל דאס משלים זיין צו י"ב וי"ג תמוז.
And although the day falls on Shabbat,
און כאטש דער טאג קומט אויס בשבת,
there are matters of conclusions that can be done also on Shabbat,
זיינען דאך דא ענינים של סיומים וואס מ'קען מאכן אויך בשבת,
all the more so –
עאכו"כ –
that one begins on Shabbat and then adds on the conclusion of Shabbat and on the first day of the following week, and so on and so on.
אז מ'הויבט אן בשבת און דערנאך איז מען מוסיף במוצאי שבת וביום הראשון בשבוע שלאח"ז וכו' וכו'.
They have also begun to build in Kfar Chabad a Chabad House in the name of His Holiness my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation,
מ'האט דאך אויך אנגעהויבן בויען אין כפר חב"ד א בית חב"ד אויפן נאמען פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו 240,
"Ohel Yosef Yitzchak Lubavitch which is in Kfar Chabad,
"אוהל יוסף יצחק ליובאוויטש אשר בכפר חב"ד,
in our holy land, may it be built and established speedily in our days."
בארצנו הקדושה תבנה ותכונן במהרה בימינו".
It is the way that it conducts itself among the idle ones,
איז כדרך ווי עס פירט זיך ביי בטלנים,
they began. And they remained stuck in the middle...
האט מען אנגעהויבן. און מ'איז געבליבן שטעקן אין מיטן...
They will participate from then,
וועט מען זיך פון דאנען משתתף זיין,
after the first dispatch,
לאחרי השילוח הראשון,
without a vow,
בלי נדר,
also a second dispatch,
אויך א שילוח שני,
in addition to the sums that they made in the meantime.
נוסף אויף די סכומים וואס זיי האבן געמאכט בינתיים.
And certainly they will hasten in such a manner,
און זיכער וועלן זיי זיך מזדרז זיין באופן כזה,
that by the 12th-13th of Tamuz the building should be in its completeness,
אז צו י"ב-י"ג תמוז זאל זיין דער בנין בשלימותו,
at least the completeness that is possible in this time;
עכ"פ די שלימות וואס קען זיין בזמן הזה;
And afterwards,
און דערנאך,
the leader of our generation will add further in this,
וועט נשיא דורנו נאך מוסיף זיין בזה,
through that which "awake and sing, you who dwell in the dust" even before this,
דורך דעם וואס "הקיצו ורננו שוכני עפר" 241 נאך לפני זה,
consequently he himself will also participate in the completion and in the dedication of the house, etc.
במילא וועט ער זיך דעמולט אליין אויך משתתף זיין אין דעם סיום און אין דער חנוכת הבית וכו'.
And regarding this it should also be in every place where there are already Chabad houses –
ועד"ז זאל אויך זיין בכל מקום וואו עס זיינען שוין דא בתי חב"ד –
because certainly one can add something,
ווארום זיכער קען מען עפעס מוסיף זיין,
and not only "something",
און ניט נאר "עפעס",
but thus and thus,
נאר כהנה וכהנה,
since this is connected with matters of holiness that are connected with the Most High,
וויבאלד אז דאס איז פארבונדן מיט עניני קדושה וואס זיינען פארבונדן מיטן אויבערשטן,
which is infinite.
וואס איז אין-סופי.
And all the more so and how much more so that those who are still at the beginning of the building or in the middle of the building –
וכ"ש וק"ו אז די וואס האלטן נאך ביי התחלת הבנין אדער באמצע הבנין –
they will presumably also hasten.
וועט מען זיך מסתמא אויך מזדרז זיין.
And those who can manage to do so by the time of the giving of our Torah –
און די וואס קענען זיך איספראווען צו זמן מתן תורתנו –
"blessing shall come upon them".
איז "תבוא עליהם ברכה".
Afterwards they will come with a "claim" –
דערנאך וועלן זיי קומען מיט א "טענה" –
what will they do on the 12th-13th of Tamuz? –
וואס וועלן זיי טאן י"ב י"ג תמוז? –
in a building there is always the choice to add either upward or from the side or from four sides and the like;
איז דאך אין א בנין פאראן אלע מאל די ברירה אויף צובויען אדער למעלה אדער מן הצד אדער מד' צדדים וכיו"ב;
and if only this would be the only question and inquiry –
און הלואי זאל דאס זיין די איינציקע שאלה און חקירה –
how does one add thus and thus,
ווי איז מען מוסיף כהנה וכהנה,
because one who has one hundred wants two hundred,
וויבאלד אז מי שיש לו מנה רוצה מאתיים,
one who has two hundred wants four hundred,
מי שיש לו מאתיים רוצה ארבע מאות 242,
double for wisdom,
כפליים לתושי' 243,
And in the manner of "increasing and going in light",
און באופן פון "מוסיף והולך ואור",
until it will be "for the earth shall be filled with knowledge of the Lord as the waters cover the sea",
ביז אז ס'וועט זיין "כי מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים",
as the conclusion and seal of Mishneh Torah.
כסיום וחותם משנה תורה.
And here is the place to arouse and to urge again regarding the study sessions in Rambam,
וכאן המקום לעורר ולזרז נאכאמאל וועגן די שיעורים אין רמב"ם,
and regarding this the study sessions of Chitas,
ועד"ז שיעורי חת"ת,
and each one the study sessions fixed for him,
און כל אחד השיעורים הקבועים לו,
as he says in Tanya "according to the law given to each one in the laws of Torah study",
ווי ער זאגט אין תניא 244 "כדת הניתנה לכאו"א בהלכות תלמוד תורה",
including the laws of Torah study of our elder Rebbe.
כולל הל' ת"ת לרבינו הזקן.
And the main thing is –
און דער עיקר איז –
it should be "taforo da plaho" –
עס זאל זיין "טאַפאָרו דא פלאחו" 245 –
that from this speech it should immediately come out in actual deed.
אז פון דעם דיבור זאל דאס גלייך ארויס במעשה בפועל.
That the things that one can already do tonight –
אז די זאכן וואס מ'קען שוין אויפטאן היינט ביינאכט –
is how good and how pleasant;
איז מה טוב ומה נעים;
and the things that for whatever reason need to wait until dawn –
און די זאכן וואס מאיזו סיבה שתהי' דארפן ווארטן אויף עלות השחר –
one should do them immediately at dawn.
זאל מען זיי טאן גלייך בעלות השחר.
And one should remember that one comes with the empowerment of "Rabbi Shimon is worthy to rely upon him in a time of pressing need",
און מ'זאל געדענקען אז מ'קומט מיט דער נתינת כח פון "כדאי הוא ר"ש לסמוך עליו בשעת הדחק" 246,
which is the matter of exile,
וואס דאס איז ענין הגלות 247,
that is to say, one can rely upon him,
ד.ה. מ'קען זיך אויף אים פארלאזן,
and not merely "rely",
און ניט סתם "פארלאזן",
but "to rely" specifically.
נאר "לסמוך" דוקא.
Then certainly he will nullify the undesirable matters,
איז זיכער אז ער וועט מבטל זיין די ענינים בלתי רצויים,
"to acquit the entire world from judgment".
"לפטור את העולם כולו מן הדין".
And the main thing –
און דער עיקר –
to urge with true urgency,
מזרז זיין בזירוז אמיתי,
that the redemption should already be in the manner of "it will not delay even for a moment".
עס זאל שוין זיין די גאולה באופן פון "לא עיכבן אפילו כהרף עין".
And particularly since Rabbi Shimon bar Yochai says in the Gemara,
ובפרט אז רשב"י זאגט אין גמרא,
near the conclusion of a tractate,
קרוב לסיום פון א מסכתא 248,
that "they went into exile to Edom, the Divine Presence is with them",
אז "גלו לאדום שכינה עמהם" 249,
and afterwards the Divine Presence comes out together with them,
און דערנאך קומט די שכינה ארויס צוזאמען מיט זיי,
"as it is said, 'and the Lord your God will return your captivity',
"שנאמר 250 ושב ה' אלקיך את שבותך,
'and He will bring back' is not said, but rather 'and He will return'",
והשיב לא נאמר אלא ושב",
That the Divine Presence goes out together with every Jew and all Jews,
אז די שכינה גייט ארויס צוזאמען מיט יעדער אידן און אלע אידן,
and with joy and a good heart,
ובשמחה ובטוב לבב,
"with our young and with our old, etc. with our sons and with our daughters".
"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו".
And this should be with the greatest alacrity,
און דאס זאל זיין בזריזות הכי גדולה,
as befits Rabbi Shimon bar Yochai and his matter and his instructions and his empowerment,
כמתאים לרשב"י וענינו והוראותיו ונתינת כח שלו,
until the Torah says that one can rely upon him in all matters,
ביז אז תורה זאגט אז מ'קען זיך סומך זיין אויף אים בכל הענינים,
all the more so in the matters that urge the "and the Lord your God will return your captivity",
עאכו"כ אין די ענינים וואס זיינען מזרז דעם "ושב ה' אלקיך את שבותך",
and speedily in our actual days,
ובמהרה בימינו ממש,
"and behold, with the clouds of heaven".
"וארו עם ענני שמיא" 251.
And therefore they will conclude,
און דערפאר וועט מען מסיים זיין,
as usual,
כרגיל,
with the appropriate melodies:
מיט די ניגונים המתאימים:
first of all the preparatory melody,
צום אלעם ערשטן דעם ניגון הכנה,
afterwards the melody of the old Rebbe,
דערנאך דעם אלטן רבי'נס ניגון,
afterwards the melody of the middle Rebbe,
דערנאך דעם מיטעלן רבי'נס ניגון,
afterwards the melody "lechatḥila ariber",
דערנאך דעם ניגון "לכתחילה אריבער",
and afterwards,
און דערנאך,
as usual,
כרגיל,
"may the Holy Temple be built speedily in our days",
"שיבנה ביהמ"ק במהרה בימינו",
speedily in our actual days,
במהרה בימינו ממש,
and in our times,
ובעגלא דידן,
And all these matters –
און די אלע ענינים –
out of joy and a good heart,
מתוך שמחה וטוב לבב,
and going and increasing in light.
און הלוך ומוסיף ואור.
He commanded to play the preparatory melody,
צוה לנגן ניגון הכנה,
the melody of the Alter Rebbe
ניגון אדה"ז
(in the fourth section –
(בבא הרביעית –
one time),
פעם אחת),
"niye zhuritsi khlapatsi",
"ניע זשוריצי חלאפצי",
"lechatḥila ariber".
"לכתחילה אריבער".
The prayer leader, may he live, should sing "may it be His will, etc. may the Holy Temple be built, speedily in our days, and give us our portion in Your Torah".
הש"צ שי' ניגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".
Afterwards he said:
אח"כ אמר:
Those who need to make an after blessing,
די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,
will certainly make an after blessing.
וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.
The Rebbe, may he live for many good years, distributed dollars to the "Tankisten" may they live, in order to distribute them among the congregation,
כ"ק אדמו"ר שליט"א חילק לה"טאנקיסטן" שיחיו דולרים בכדי לחלקם בין הקהל,
to each one dollar in order to give to charity.
לכאו"א דולר אחד על מנת לתת לצדקה.
Before his departure he began to play "For with joy you shall go forth."
טרם צאתו התחיל לנגן "כי בשמחה תצאו".