English translation — שיחת אחרון של פסח ה'תשמ"ו

English translation 1

His Holy Majesty the Rebbe, may he live for many good years, sanctified his hands for the meal.

כ"ק אדמו"ר שליט"א נטל ידיו הק' לסעודה.

English translation 2

One always begins by speaking about the name,

מ'הויבט אן אלעמאל רעדן וועגן דעם נאמען,

English translation 3

and especially since in this case it is a name of our Rabbis, our leaders:

ובפרט אז בנדו"ד איז דאס א נאמען פון רבותינו נשיאינו:

English translation 4

This farbrengen takes place at a special time –

אט דער התוועדות קומט פאר אין א זמן מיוחד –

English translation 5

the final meal of the last day of Passover –

די סעודה האחרונה פון אחרון של פסח –

English translation 6

which our Rabbis, our leaders,

וואס די סעודה האבן רבותינו נשיאינו,

English translation 7

beginning with the Baal Shem Tov,

אנהויבנדיק פון דעם בעש"ט,

English translation 8

called by a special name:

אנגערופן מיט א שם מיוחד:

English translation 9

"Moshiach's meal"1.

"משיח'ס סעודה"1.

English translation 10

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 11

At first glance, it is an astonishing thing to say that the meal a Jew eats on the last day of Passover is called "Moshiach's meal"

לכאורה איז דאס א דבר המבהיל צו זאגן אז די סעודה וואס א איד עסט באחרון של פסח הייסט "משיח'ס סעודה"

English translation 12

(and as will be explained below)!

(וכדלקמן)!

English translation 13

And especially since this is a matter that in all generations until the Baal Shem Tov, one apparently did not know or hear about at all,

ובפרט אז דאס איז א זאך וואס בכל הדורות ביז דעם בעש"ט האט מען וועגן דעם לכאורה אינגאנצן ניט געוואוסט און געהערט,

English translation 14

apparently,

לכאורה,

English translation 15

and it was revealed only through the Baal Shem Tov,

און ס'איז נתגלה געווארן ערשט ע"י הבעש"ט,

English translation 16

and afterwards –

און דערנאך –

English translation 17

publicly through the Rebbe

בפרסום ע"י דעם רבי'ן

English translation 18

(the Rebbe Rashab)

(מהורש"ב)

English translation 19

of blessed memory and His Holy Majesty my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation!

נ"ע און כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו!

English translation 20

One must also understand:

אויך דארף מען פארשטיין:

English translation 21

The first time that the Rebbe of blessed memory celebrated Moshiach's meal publicly and with many –

דעם ערשטן מאל וואס דער רבי נ"ע האט געפראוועט משיח'ס סעודה בפרסום וברבים –

English translation 22

together with the students in the Tomchei Temimim yeshiva2 –

צוזאמען מיט די תלמידים אין ישיבת תומכי תמימים 2 –

English translation 23

he connected it with drinking four cups.

האט ער דאס פארבונדן מיט שתיית ד' כוסות.

English translation 24

And explanation is needed:

וצריך ביאור:

English translation 25

An important meal in general is connected primarily with eating bread and meat and

א סעודה חשובה בכלל איז פארבונדן לכל לראש מיט אכילת פת און בשר ו

English translation 26

(and consequently with)

(במילא מיט)

English translation 27

fish and all delicacies,

דגים וכל מטעמים,

English translation 28

all the more so a king's meal –

עאכו"כ א סעודת מלך –

English translation 29

so why was it not connected

היינט פארוואס האט מען ניט פארבונדן

English translation 30

(according to the account)

(כפי המסופר)

English translation 31

the meal of Moshiach with eating meat and fish and delicacies,

סעודת משיח מיט אכילת בשר ודגים ומטעמים,

English translation 32

as is fitting for a king's meal

ווי ס'איז מתאים פאר א סעודת מלך

English translation 33

(King Moshiach),

(מלך המשיח),

English translation 34

but specifically with drinking four cups of wine? And on the contrary:

נאר דוקא מיט שתיית ד' כוסות של יין? ואדרבה:

English translation 35

According to the account, at that time there was not only no eating of meat and fish and delicacies in a splendid manner,

ע"פ המסופר איז דעמולט ניט בלויז ניט געווען אכילת בשר ודגים ומטעמים בהידור,

English translation 36

but it was done with great restriction,

נאר דאס איז געווען גאר בצמצום,

English translation 37

and the main thing was the drinking of four cups of wine!

און דער עיקר איז געווען שתיית ד' כוסות של יין!

English translation 38

And the explanation

והביאור

English translation 39

(regarding the wonder that the concept of Moshiach's meal was not revealed until later generations):

(אין דעם דבר פלא אז דער ענין פון סעודת משיח איז ניט נתגלה געווארן ביז בדורות האחרונים):

English translation 40

Every concept begins from the Torah,

יעדער ענין הויבט זיך אן פון תורה,

English translation 41

as the saying2 "He looked into the Torah and created the world."

כמאמר *2 "אסתכל באורייתא וברא עלמא".

English translation 42

One finds likewise in the Torah –

געפינט מען אזוי אויך אין תורה –

English translation 43

that the entire Torah

אז כל התורה כולה

English translation 44

(even though it was given to Moses at Sinai)

(אע"פ וואס זי איז געגעבן געווארן למשה מסיני)

English translation 45

was not revealed all at once,

איז ניט נתגלה געווארן בבת אחת,

English translation 46

but from generation to generation new concepts in the Torah are revealed that in previous generations were hidden;

נאר מדור לדור ווערן נתגלה נייע ענינים אין תורה וואס בדורות שלפני זה זיינען זיי געווען בהעלם;

English translation 47

through the study of Torah and pilpul and give-and-take etc. of the Torah scholars in each and every generation,

דורך דער לימוד התורה ופלפול ושקו"ט וכו' פון די לומדי תורה שבכל דור ודור,

English translation 48

an increase in Torah comes about more than in previous generations,

קומט צו א ריבוי אין תורה מער ווי בדורות שלפנ"ז,

English translation 49

and in each generation even more is added.

ובכל דור קומט צו נאכמער אין דעם.

English translation 50

That is, that even though regarding a later generation it is said that "the generations are declining

ד.ה. אז אע"פ וואס בנוגע צו א דור אחרון יותר זאגט מען אז "אכשור דרי

English translation 51

(in quality)

(בתמי')

English translation 52

"3 –

" 3 –

English translation 53

one sees that specifically in that generation an extraordinary increase in Torah comes about more than in previous generations,

זעט מען אז דוקא אין יענעם דור קומט צו א ריבוי מופלג אין תורה מער ווי אין די דורות שלפנ"ז,

English translation 54

when the generation was on a higher level.

ווען דער דור איז געווען אויף א העכערע דרגא.

English translation 55

As it was in the time of the Tannaim,

ווי ס'איז געווען בזמן התנאים,

English translation 56

that despite it coming after the higher previous generations –

אז ניט קוקנדיק אז דאס איז געקומען נאך די העכערע דורות שלפני זה –

English translation 57

there was then added openly "sixty are they, the queens, these are the sixty tractates, and eighty concubines, these are the baraitot"5. Until in the time of the Amoraim there was added "and maidens without number4, these are the halachot"5

איז דעמולט צוגעקומען בגלוי "ששים המה מלכות אלו ששים מסכתות ושמונים פלגשים אלו הברייתות" 5. ביז אז בזמן האמוראים איז צוגעקומען "ועלמות אין מספר 4 אלו ההלכות" 5

English translation 58

(the sayings of the Amoraim etc.6) –

(מימרות האמוראים כו' 6) –

English translation 59

an extraordinary increase beyond compare relative to the Torah that was openly possessed in previous generations,

גאר א ריבוי מופלג שלא בערך לגבי די תורה וואס מ'האט געהאט בגלוי בדורות שלפנ"ז,

English translation 60

even though the generation of the Amoraim is in the category of "the generations are declining

אע"פ וואס דור האמוראים איז בבחי' "אכשור דרי

English translation 61

(in quality)

(בתמי')

English translation 62

" in relation to previous generations.

" ביחס צו די דורות שלפנ"ז.

English translation 63

And even though also in the time of Moses there certainly were "maidens without number"

ואע"פ אז אויך בזמן משה איז זיכער געווען "עלמות אין מספר"

English translation 64

(the Oral Torah) –

(תושבע"פ) –

English translation 65

it is nevertheless understood that this does not compare to the "maidens without number" of later generations when a greater increase came about

איז אבער פארשטאנדיק אז דאס קומט ניט צו דער "עלמות אין מספר" שבדורות שלאחרי זה ווען ס'איז צוגעקומען א ריבוי גדול יותר

English translation 66

(openly)

(בגלוי)

English translation 67

in Torah,

אין תורה,

English translation 68

as one sees it in practice,

ווי מ'זעט עס בפועל,

English translation 69

that after the time of Moses, from generation to generation a greater increase of Torah came about,

אז נאך זמן משה איז צוגעקומען מדור לדור א ריבוי גדול יותר פון תורה,

English translation 70

until an extraordinary increase beyond compare to the Torah that was openly possessed in the time of Moses.

ביז א ריבוי מופלג שלא בערך צו די תורה וואס איז געווען בגלוי בזמן משה.

English translation 71

And so too in later generations –

ועד"ז בדורות שלאחרי זה –

English translation 72

from generation to generation more Torah comes

קומט צו מדור לדור נאכמער תורה

English translation 73

(openly)

(בגלוי)

English translation 74

relative to the generations that preceded it.

לגבי הדורות שקדמו לו.

English translation 75

And the addition in Torah from generation to generation is not only in quantity,

און די הוספה בתורה מדור לדור איז ניט בלויז בכמות,

English translation 76

but also in quality. For every matter of quantity in holiness is connected with quality. And on the contrary –

נאר אויך אין איכות. ווארום יעדער ענין של כמות אין קדושה איז פארבונדן מיט איכות. ואדרבה –

English translation 77

the entire concept of a Jew and Judaism is

דער גאנצער ענין פון א איד און אידישקייט איז

English translation 78

(as explained in Tanya, ch. 32) –

(כמבואר בתניא פל"ב) –

English translation 79

the dominance of form over matter,

הגברת הצורה על החומר,

English translation 80

soul over body7

נשמה על הגוף 7

English translation 81

(quality over quantity).

(איכות על הכמות).

English translation 82

All the more so in the Torah itself –

עאכו"כ אין תורה עצמה –

English translation 83

certainly an increase in quantity is connected with an increase in quality.

איז זיכער א הוספה בכמות פארבונדן מיט א הוספה אין איכות.

English translation 84

And it is understood from this itself that specifically regarding the conditions it is stated 8 "and the foundations (etanim) of the earth,"

וכמובן מזה גופא וואס דוקא אויף די תנאים שטייט 8 "והאתנים מוסדי ארץ",

English translation 85

"etanim is an acronym for tannaim" 9,

"אתנים אותיות תנאים" 9,

English translation 86

"who are the ones who establish the earth,

"שהם המיסדים את הארץ,

English translation 87

the aspect of the Oral Torah" 10 –

בחינת תורה שבעל פה" 10 –

English translation 88

it is therefore understandable that their addition in Torah is not merely in quantity, heaven forbid, but certainly also in quality.

איז דאך פארשטאנדיק אז זייער הוספה אין תורה איז ניט בלויז בכמות ח"ו נאר זיכער אויך אין איכות.

English translation 89

And particularly according to what is explained in Chassidus 11 –

ובפרט ע"פ המבואר בחסידות 11 –

English translation 90

that the explanation of that which the

אז דער פירוש אין דעם וואס די

English translation 91

("etanim" is an acronym)

("אתנים" אותיות)

English translation 92

tannaim are "the foundations of the earth" is not only that they are the foundation of the Oral Torah

תנאים זיינען "מוסדי ארץ" איז ניט בלויז אז זיי זיינען דער יסוד פון תושבע"פ

English translation 93

(which is called earth),

(שנקרא ארץ),

English translation 94

because regarding a foundation below, the foundation does not make the building at all, but rather supports it,

ווארום ב"ענין היסוד למטה אין היסוד עושה הבנין כלל כ"א סובלו,

English translation 95

but the building is a separate entity etc., and only in this is there a difference,

אבל הבנין הוא דבר בפ"ע כו' ונאר אין דעם איז דא דער חילוק,

English translation 96

that a foundation below

אז א יסוד למטה

English translation 97

(in the physical world)

(בגשמיות העולם)

English translation 98

is below the building,

איז למטה מן הבנין,

English translation 99

unlike a foundation above

משא"כ א יסוד למעלה

English translation 100

(in spirituality)

(ברוחניות)

English translation 101

is above the building,

איז למעלה מן הבנין,

English translation 102

as explained elsewhere 12 –

כמבואר במ"א 12 –

English translation 103

but in both cases the foundation is not a part of the building,

אבער בשניהם איז דער יסוד ניט קיין חלק פון דעם בנין,

English translation 104

but rather a separate entity 13],

נאר א דבר בפ"ע 13],

English translation 105

but the matter of "and the foundations (etanim)" that they are the tannaim who are the foundations of the earth,

אבל ענין והאתנים שהם התנאים שהם מוסדי ארץ,

English translation 106

behold they themselves make the aspect of the Oral Torah, for it is a collection of laws from their statements that explain the words of the verse

הנה הם הם העושים בחי' תושבע"פ שהרי הוא קיבוץ דינים ממאמריהם שמפרשים דברי הפסוק

English translation 107

[Rabbi Ploni said etc.,

[אמר ר' פלוני וכיו"ב,

English translation 108

and from this the Oral Torah is formed,

וואס דערפון ווערט אויפגעמאכט תושבע"פ,

English translation 109

or that this is taken from the Oral Torah],

אדער אז דאס ווערט גענומען פון תושבע"פ],

English translation 110

and therefore the explanation of "foundations" is not from the term "foundation" but rather from the sense that they are the ones who establish the entire building, and not a foundation in the sense of supporting and holding, but rather in the manner of influencing and making everything.

ולכן אין הפי' מוסדי מלשון יסוד כ"א מענין שהם המייסדים כל הבנין ולא יסוד כענין סובל ומחזיק אלא ע"ד משפיע ועושה הכל".

English translation 111

Based on this, it is certainly even more understood that the addition of the Torah of the tannaim

איז עפ"ז זיכער נאכמער מובן אז די הוספה פון תורת התנאים

English translation 112

(relative to the Torah in the generations before them)

(לגבי די תורה בדורות שלפניהם)

English translation 113

is not only in quantity but also in quality.

איז ניט בלויז בכמות נאר אויך באיכות.

English translation 114

And accordingly it is also understood regarding the addition in Torah after the generation of the tannaim –

און עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו די הוספה בתורה לאחרי דור התנאים –

English translation 115

that this is an addition in quantity and in quality

אז דאס איז א הוספה בכמות ובאיכות

English translation 116

(similar to the addition of Torah by the tannaim) –

(בדוגמת הוספת התורה ע"י התנאים) –

English translation 117

as is known the ruling in halacha

כידוע הפס"ד להלכה

English translation 118

(in the laws of Talmud Torah of the Alter Rebbe 14,

(אין הל' תלמוד תורה פון דעם אלטן רבי'ן 14,

English translation 119

and as indicated there the sources from earlier poskim),

און ווי אנגעצייכנט דארטן די מקורות פון פריערדיקע פוסקים),

English translation 120

that "in this time, even established laws of the rulings of the geonim and poskim like the Tur and Shulchan Aruch and its glosses are considered in the category of Mishnah",

אז "בזמן הזה גם הלכות פסוקות של פסקי הגאונים הפוסקים כמו הטור והש"ע והגהותיו בכלל משנה יחשבו",

English translation 121

and therefore upon all of them

און דערפאר איז אויף זיי אלע

English translation 122

(in this time)

(בזמן הזה)

English translation 123

applies the law that "if one erred in a matter of Mishnah he returns" 15,

חל דער דין אז "טעה בדבר משנה חוזר" 15,

English translation 124

because in the Mishnah everything is absolutely clear.

מצד דעם וואס אין משנה איז אלץ ברור בתכלית.

English translation 125

From this is understood the force that exists in the Torah that was revealed in the later generations,

וואס דערפון איז מובן דער תוקף וואס איז דא אין די תורה שנתגלתה בדורות האחרונים,

English translation 126

that in it there is

אז אין דעם איז דא

English translation 127

(regarding several matters)

(בנוגע לכמה ענינים)

English translation 128

the same force as the Torah of the tannaim in their Mishnah,

דער זעלבער תוקף ווי תורת התנאים במשנתם,

English translation 129

"the foundations (etanim) of the earth" –

"האתנים מוסדי ארץ" –

English translation 130

which is an addition not only in quantity but also in quality relative to the Torah in the generations before this,

וואס איז א הוספה ניט נאר בכמות נאר אויך באיכות לגבי די תורה בדורות שלפנ"ז,

English translation 131

as above.

כנ"ל.

English translation 132

Until in the very last generations, even though "the generations are declining",

ביז אז בדורות הכי אחרונים איז אע"פ וואס "אכשור דרי

English translation 133

(literally)

(בתמי')

English translation 134

now there is such an extraordinary abundance of Torah –

" איז איצטער דא אזא ריבוי מופלג בתורה –

English translation 135

which is incomparably more than in all the generations before this.

וואס איז שלא בערך מער ווי בכל הדורות שלפני זה.

English translation 136

And just as this is in the revealed part of Torah –

וכשם ווי דאס איז אין נגלה דתורה –

English translation 137

that in this there is an addition from generation to generation

אז אין דעם קומט צו מדור לדור

English translation 138

(in quantity and in quality),

(בכמות ובאיכות),

English translation 139

so too is this in the inner dimension of Torah, and all the more so,

איז דאס אזוי אויך במב"ש וק"ו אין פנימיות התורה,

English translation 140

and also in the manner of the revelation of the inner dimension of Torah:

און אויך אין דעם אופן פון גילוי פנימיות התורה:

English translation 141

In the early generations there was the restriction that "one does not expound upon these matters

בדורות הראשונים איז געווען די הגבלה אז "אין דורשין בדברים האלו

English translation 142

(the Work of the Chariot)

(מעשה מרכבה)

English translation 143

in public, but only to one person etc." 16. In the generations after this,

ברבים אלא לאדם אחד כו'" 16. בדורות לאחרי זה,

English translation 144

in the time of the Arizal, it became "a mitzvah to reveal this wisdom" 17. Afterwards, in the generation of the Baal Shem Tov, it became a complete obligation of "let your wellsprings spread forth outward" 18. Afterwards, through the revelation of Chabad Chassidus, this came down in a manner of "they will be nourished from it" 19. Until in the generations after this,

בזמן האריז"ל איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה" 17. דערנאך בדור הבעש"ט איז געווארן א חיוב גמור פון "יפוצו מעינותיך חוצה" 18. דערנאך ע"י גילוי חסידות חב"ד איז דאס אראפגעקומען אין אן אופן פון יתפרנסון מיני' 19. ביז בדורות שלאח"ז,

English translation 145

in the generation of the Nasi of our generation,

בדור נשיא דורנו,

English translation 146

the spreading of the wellsprings outward became in every language and tongue and in all corners of the earth,

איז הפצת המעינות חוצה געווארן בכל לשון ולשון ובכל קצוי תבל,

English translation 147

until the outermost exterior

ביז אין חוצה שאין חוצה ממנה

English translation 148

(as the Nasi of our generation emphasized) 20,

(ווי נשיא דורנו האם מדגיש געווען) 20,

English translation 149

so that this should reach and encompass all types of Jews.

אזוי אז דאס זאל אנקומען און ארומנעמען אלע סוגים פון אידן.

English translation 150

From this it is understood that this encompasses the entire world,

וואס דערפון איז מובן אז דאס נעמט ארום כל העולם כולו,

English translation 151

all types of the speaking species in general

אלע סוגים פון מין המדבר בכלל

English translation 152

(also the nations of the world) –

(אויך אוה"ע) –

English translation 153

for in the Jews is reflected the entire world,

ווארום אין אידן שפיגלט זיך אפ כל העולם כולו,

English translation 154

as our sages said 21 "In the beginning, for the sake of Israel who are called the first." And as this also comes out openly

כמאחז"ל 21 "בראשית בשביל ישראל שנקראו ראשית". און ווי דאס קומט אויך ארויס בגלוי

English translation 155

(as we find regarding several matters that they also stand openly) –

(ווי מ'געפינט בנוגע לכמה ענינים אז זיי שטייען אויך בגלוי) –

English translation 156

as the verse states explicitly 22 "He set the borders of the nations according to the number of the children of Israel",

כמקרא מלא דיבר הכתוב 22 "יצב גבולות עמים למספר בני ישראל",

English translation 157

and as it is explained,

און ווי מ'איז דאס מפרש,

English translation 158

that there are seventy nations

אז עס זיינען פאראן שבעים עמים

English translation 159

("borders of the nations")

("גבולות עמים")

English translation 160

corresponding to the "seventy souls" of the house of Jacob who went down to Egypt 23.

כנגד די "שבעים נפש" מבית יעקב שירדו למצרים 23.

English translation 161

And it is known the question in this regard,

וכידוע די שאלה בזה,

English translation 162

regarding the number of seventy nations it is already stated in Parshat Noach24,

אז וועגן דער מספר פון שבעים עמים שטייט שוין בפ' נח 24,

English translation 163

even before the birth of Yaakov,

נאך פאר לידת יעקב,

English translation 164

all the more so before the descent of the seventy souls of the house of Yaakov to Egypt? And the explanation of this is in the manner of how this is regarding the entire Torah –

עאכו"כ פאר ירידת שבעים נפש מבית יעקב למצרים? והביאור בזה איז ע"ד ווי דאס איז בנוגע לכל התורה כולה –

English translation 165

that although it is said that "He looked into the Torah and created the world",

אז אע"פ וואס מ'זאגט אז "אסתכל באורייתא וברא עלמא",

English translation 166

from which it is understood that the Torah precedes the entire world,

וואס דערפון איז מובן אז די תורה קומט לפני כל העולם,

English translation 167

nevertheless, the Torah speaks about the actual giving of the Torah only in the book of Shemot,

פונדעסטוועגן רעדט זיך אין תורה וועגן נתינת התורה בפועל ערשט אין ספר שמות,

English translation 168

and there itself –

און דארטן גופא –

English translation 169

in the middle of the book!

באמצע הספר!

English translation 170

From this we see,

זעט מען דערפון,

English translation 171

how in the revelation of the inner dimension of the Torah there were stages,

ווי אין גילוי פנימיות התורה זיינען געווען שלבים,

English translation 172

and from generation to generation there was addition to this,

ומדור לדור איז צוגעקומען אין דעם,

English translation 173

until specifically in the generation of the heels of Moshiach,

ביז אז דוקא בדרא דעקבתא דמשיחא,

English translation 174

which "the generation is worthy

וואס "אכשור דרי

English translation 175

(in the end) ",

(בתמי') ",

English translation 176

there came the obligation that there must be the spreading of the wellsprings outward in the most widespread manner,

איז צוגעקומען דער חיוב אז עס דארף זיין הפצת המעינות חוצה באופן הכי רחב,

English translation 177

in all languages and in all corners of the earth,

בכל הלשונות ובכל קצוי תבל,

English translation 178

which encompasses the entire world –

וואס נעמט ארום כל העולם כולו –

English translation 179

incomparably more than it was in previous generations,

שלא בערך ווי ס'איז געווען בדורות שלפנ"ז,

English translation 180

until in the early generations when the matter of the inner dimension of the Torah had to be entirely in concealment,

ביז בדורות הראשונים ווען דער ענין פון פנימיות התורה האט געדארפט גאר זיין בהעלם,

English translation 181

one does not expound upon the Work of the Chariot in public, only to one person.

אין דורשין במעשה מרכבה ברבים אלא לאדם אחד.

English translation 182

And just as this is regarding the revelation of the revealed aspect of Torah and the revelation of the inner dimension of the Torah,

וכשם ווי דאס איז בנוגע צו גילוי נגלה דתורה און גילוי פנימיות התורה,

English translation 183

so too is this regarding the customs of Israel,

אזוי איז דאס אויך בנוגע צו מנהגי ישראל,

English translation 184

including also the custom of Israel of eating the "Seudat Moshiach" on Acharon shel Pesach,

כולל אויך דער מנהג ישראל פון עסן "משיח'ס סעודה" באחרון של פסח,

English translation 185

which is a custom of Israel that was accepted in several Jewish communities,

וואס איז א מנהג ישראל שנתקבל בכמה תפוצות ישראל,

English translation 186

and is spreading –

והולך ומתפשט –

English translation 187

that in this there are levels in the revelation of this custom:

אז אין דעם זיינען פאראן דרגות אין דער גילוי פון דעם מנהג:

English translation 188

Previously there was a multitude of time and a multitude of generations in which the entire matter was in concealment.

פריער איז געווען א ריבוי זמן וריבוי דורות וואס דער גאנצער ענין איז געווען בהעלם.

English translation 189

Afterwards,

דערנאך,

English translation 190

in the generation of the Baal Shem Tov,

בדורו של הבעש"ט,

English translation 191

the time came and the Baal Shem Tov revealed it,

איז געקומען דער צייט און דער בעש"ט האט עס מגלה געווען,

English translation 192

"and he explained" –

"ופירש" –

English translation 193

spread25 etc.

פארשפרייט 25 וכו'.

English translation 194

But the publication by the Baal Shem Tov was also with a limitation –

אבער דער פרסום ע"י הבעש"ט איז אויך געווען מיט א הגבלה –

English translation 195

he did not celebrate the meal in the yeshiva

ער האט ניט געפראוועט די סעודה אין ישיבה

English translation 196

(as it was afterwards by the Rebbe N"E)

(ווי ס'איז דערנאך געווען באם רבי'ן נ"ע)

English translation 197

and the like,

וכיו"ב,

English translation 198

as is understood from this very fact that not everyone knew about it until the Rebbe N"E revealed it,

כמובן מזה גופא וואס ניט אלע האבן דערפון געוואוסט ביז דער רבי נ"ע האט עס מגלה געווען,

English translation 199

for if the Baal Shem Tov had celebrated it with the greatest publicity,

ווארום אויב דער בעש"ט וואלט עס געפראוועט מיט א פרסום הכי גדול,

English translation 200

everyone would have known about it,

וואלטן דערפון אלע געוואוסט,

English translation 201

one must say that he celebrated the meal with a more limited number of people than was afterwards in the yeshiva of Tomchei Temimim.

מוז מען זאגן אז ער האט געפראוועט די סעודה מיט א מספר אנשים מצומצם יותר ווי ס'איז דערנאך געווען אין ישיבת תומכי תמימים.

English translation 202

Afterwards it became publicized in the manner of "they shall be sustained" in the generation of the Rebbe N"E,

דערנאך איז דאס נתפרסם געווארן באופן פון "יתפרנסון" בדורו פון דעם רבי'ן נ"ע,

English translation 203

who revealed it with greater publicity –

וואס ער האט עס מגלה געווען בפרסום גדול יותר –

English translation 204

by celebrating the meal in the yeshiva of Tomchei Temimim with all the students,

דורך פראווען די סעודה אין ישיבת תומכי תמימים מיט די אלע תלמידים,

English translation 205

with the drinking of four cups. But the publicity in this was still limited within the walls of the yeshiva.

מיט שתיית ד' כוסות. אבער דער פרסום שבזה איז נאך אלץ געווען מוגבל בכותלי הישיבה.

English translation 206

Afterwards the Nasi of our generation revealed and publicized it in the most widespread manner –

דערנאך האט נשיא דורנו דאס מגלה ומפרסם געווען באופן הכי רחב –

English translation 207

that this has relevance for all Jews

אז דאס האט א שייכות פאר אלע אידן

English translation 208

(not only within the walls of the yeshiva, but)

(ניט נאר בכותלי הישיבה, נאר)

English translation 209

in the entire world,

בכל העולם כולו,

English translation 210

also in the outermost exterior,

אויך אין חוצה שאין חוצה ממנה,

English translation 211

that every Jew in every place should celebrate Seudat Moshiach,

אז יעדער איד בכל מקום שהוא זאל פראַווען סעודת משיח,

English translation 212

and emphasized thereby,

און דערביי מדגיש געווען,

English translation 213

that every person should wash for the meal,

אז יעדער איך זאל זיך וואשן צו דער סעודה,

English translation 214

Seudat Moshiach,

סעודת משיח,

English translation 215

and drink four cups.

און טרינקען ד' כוסות.

English translation 216

And so it is spreading,

און אזוי איז דאס הולך ומתפשט,

English translation 217

until it reaches every Jew in the entire world.

ביז אז דאס דערגרייכט צו יעדער איד בכל העולם כולו.

English translation 218

The explanation of why Seudat Moshiach is specifically connected with the drinking of (four)

דער ביאור אין דעם פארוואס מ'פארבינדט סעודת משיח דוקא מיט שתיית (ד')

English translation 219

cups of wine and not with eating meat and fish and all delicacies:

כוסות של יין און ניט מיט אכילת בשר ודגים וכל מטעמים:

English translation 220

Since the meal is called "Seudat Moshiach",

וויבאלד אז די סעודה ווערט אנגערופן "סעודת משיח",

English translation 221

it is understood that in it the essence of Moshiach must be emphasized,

איז פארשטאנדיק אז אין דעם דארף זיין מודגש ענינו של משיח,

English translation 222

and especially as this is connected with a meal of Moshiach.

ובפרט ווי דאס איז בקשר מיט א סעודה של משיח.

English translation 223

The Gemara26 relates,

די גמרא 26 דערציילט,

English translation 224

that at the future meal,

אז ביי דער סעודה דלע"ל,

English translation 225

when "the Holy One, blessed be He, will make a feast for the righteous etc.",

ווען "עתיד הקב"ה לעשות סעודה לצדיקים כו'",

English translation 226

where the Patriarchs and Moshe Rabbeinu etc. will be,

וואו עס וועלן זיין די אבות און משה רבינו וכו',

English translation 227

but when it comes to the cup of blessing,

איז אבער אז עס קומט צו כוס של ברכה,

English translation 228

"he says to David: Take and bless –

איז "אומר לו לדוד טול וברך –

English translation 229

he says to them: I will bless, and it is fitting for me to bless, as it is said27: I will raise the cup of salvation and call upon the name of Hashem".

אומר להן אני אברך ולי נאה לברך שנאמר 27 כוס ישועות אשא ובשם ה' אקרא".

English translation 230

And the future meal will also have in it other matters,

וואס די סעודה דלע"ל וועט דאך האבן אין זיך אויך אנדערע ענינים,

English translation 231

meat and fish etc.,

בשר ודגים וכו',

English translation 232

for the meal consists of the Leviathan28

ווארום די סעודה באשטייט פון דעם לויתן 28

English translation 233

(fish)

(דגים)

English translation 234

and the Shor HaBar28

און דעם שור הבר 28

English translation 235

(meat).

(בשר).

English translation 236

It is known the dispute of the Rambam29 with the Ra'avad29 regarding this,

נוכידוע די מחלוקת פון רמב"ם 29 מיטן ראב"ד 29 בזה,

English translation 237

that the Rambam holds that this is only a parable,

אז דער רמב"ם האלט אז דאס איז בלויז א משל,

English translation 238

and the matter in its simple sense will not be at the ultimate reward,

און דער ענין כפשוטו וועט זיין ניט ביי תכלית השכר,

English translation 239

unlike the Ra'avad who holds that the matter of the feast will be in its simple sense at the time of the resurrection of the dead,

משא"כ דער ראב"ד האלט אז דער ענין פון סעודה וועט זיין כפשוטו בשעת תחיית המתים,

English translation 240

and this is the ultimate perfection of reward;

און דאס איז תכלית שלימות השכר;

English translation 241

and as understood from this very thing that one must negate that "the World to Come has no eating nor drinking etc."30 –

וכמובן דערפון גופא וואס מ'דארף שולל זיין אז "העוה"ב אין בו לא אכילה ולא שתי' וכו'" 30 –

English translation 242

that in essence this is a matter where eating is applicable.

אז בעצם איז דאס אן ענין וואו עס איז שייך אכילה.

English translation 243

And see further.

ואכ"מ).

English translation 244

And the matter of the Leviathan and the Wild Ox of the future feast does not mean only physical matters,

און דער ענין פון לויתן ושור הבר שבסעודה דלעתיד מיינט דאך ניט נאר די ענינים גשמיים,

English translation 245

rather it also means lofty matters in spirituality,

נאר דאס מיינט אויך ענינים נעלים אין רוחניות,

English translation 246

and as explained in Chassidic discourses31 the content of the matter of these two modes of revelation of the Wild Ox and the Leviathan,

וכמבואר בדרושי חסידות 31 דער תוכן הענין פון די צוויי אופני גילויים פון שור הבר און לויתן,

English translation 247

that "Leviathan" is from the term "this time32 my husband will be joined to me"33,

אז "לויתן" איז מלשון "הפעם 32 ילוה אישי אלי" 33,

English translation 248

the connection with Divinity,

דער חיבור מיט אלקות,

English translation 249

and "Wild Ox" indicates the descent downward and outward,

און "שור הבר" ווייזט אויף די ירידה למטה ולחוץ,

English translation 250

which is the matter of "wild",

וואס דאס איז דאך דער ענין פון "הבר",

English translation 251

wild meaning outside33,

בר מלשון חוץ * 33,

English translation 252

and also the meaning of "ox" indicates descent,

און אויך ענינו של "שור" איז מורה אויף ירידה,

English translation 253

as it is said34 "and abundant produce by the strength of the ox",

כמ"ש 34 "ורב תבואות בכח שור",

English translation 254

which in the service of man are the two general categories of Torah and commandments,

וואס בעבודת האדם זיינען דאס די צוויי סוגים כלליים פון תורה און מצוות,

English translation 255

study and action35.

תלמוד און מעשה 35.

English translation 256

And nevertheless we see,

און אעפ"כ זעט מען,

English translation 257

that David, King Messiah, is distinguished from all other righteous ones in the feast –

אז דוד מלכא משיחא איז אויסגעטיילט פון אלע אנדערע צדיקים אין דער סעודה –

English translation 258

not in the matters of the Wild Ox or the Leviathan,

ניט אין די ענינים פון שור הבר אדער לויתן,

English translation 259

but specifically with the "preserved wine"36,

נאר דוקא מיטן "יין המשומר" 36,

English translation 260

the cup of blessing.

כוס של ברכה.

English translation 261

And so we also see in what the Gemara says in another place37 –

און אזוי זעט מען אויך אין דעם וואס די גמרא זאגט אין אן אנדער ארט 37 –

English translation 262

"The cup of David for the World to Come holds two hundred and twenty-one logs,

"כסא דדוד לעלמא דאתי מאתן ועשרין וחד לוגא מחזיק,

English translation 263

as it is said38 my cup is full,

שנאמר 38 כוסי רוי-ה,

English translation 264

full in gematria is thus." And this means39 the cup of blessing of the future feast of preserved wine,

רוי-ה בגימטריא הכי הוי". וואס דאס מיינט דאך 39 דער כוס של ברכה שבסעודה דלע"ל פון יין המשומר,

English translation 265

that the cup will be a special cup that holds two hundred and twenty-one logs.

אז דער כוס וועט זיין א כוס מיוחד וואס איז מחזיק רכ"א לוגין.

English translation 266

And the explanation of the connection of "my cup is full" with David, King Messiah40:

וביאור השייכות פון "כוסי רוי'" מיט דוד מלכא משיחא 40:

English translation 267

The cup of David, King Messiah, holds two hundred and twenty-one

דער כוס של דוד מלכא משיחא איז מחזיק רכ"א

English translation 268

(logs –

(לוגין –

English translation 269

gematria of "full")

גימטריא פון "רוי'")

English translation 270

the letters "length",

אותיות "ארך",

English translation 271

which refers to the aspect of "Long Face" which is above the order of the chain of descent,

וואס דאס גייט אויף בחי' "אריך אנפין" שלמעלה מסדר השתלשלות,

English translation 272

which is the matter of Messiah –

וואס דאס איז ענינו של משיח –

English translation 273

above the order of the chain of descent relative to the world,

למעלה מסדר השתלשלות בערך צו וועלט,

English translation 274

and especially the innerness of Long Face –

ובפרט דער פנימיות פון אריך אנפין –

English translation 275

Ancient of Days,

עתיק יומין,

English translation 276

the aspect of singular soul –

בחי' יחידה –

English translation 277

the matter of Messiah41.

ענינו של משיח 41.

English translation 278

And according to this, one can say why "the Messiah's feast" in this time was established specifically with the four cups of wine

וואס לפי זה יש לומר פארוואס "משיח'ס סעודה" בזמן הזה איז נקבע געווארן דוקא מיט ד' כוסות של יין

English translation 279

(and not with matters of meat and fish etc.) –

(און ניט מיט עניני בשר ודגים וכו') –

English translation 280

because in this is expressed the matter of "Messiah" in the future feast,

ווייל אין דעם דריקט זיך אויס דער ענין פון "משיח" בהסעודה דלע"ל,

English translation 281

for the innovation of David, King Messiah, in the future feast will be specifically in this matter of the cup of wine.

ווייל דער חידוש פון דוד מלכא משיחא בהסעודה דלע"ל וועט זיין דוקא אין דעם ענין פון כוס של יין.

English translation 282

And based on this, one can also explain that which the matter of the four cups in the feast of the Messiah was revealed specifically through the Rebbe

ועפ"ז יש לבאר אויך דאס וואס דער ענין פון ד' כוסות בסעודתו של משיח איז נתגלה געווארן דוקא דורך כ"ק אדמו"ר

English translation 283

(the Rebbe Rashab) of blessed memory,

(מהורש"ב) נ"ע,

English translation 284

whose matter was the revelation of the innerness of Torah –

וואס ענינו איז געווען גילוי פנימיות התורה –

English translation 285

because the cup of blessing of the future is connected with the matter of the innerness of Torah,

ווארום דער כוס של ברכה דלע"ל איז פארבונדן מיטן ענין פון פנימיות התורה,

English translation 286

it is known that the matter of "wine" in Torah is the innerness of Torah42.

בידוע אז דער ענין פון "יין" שבתורה איז פנימיות התורה 42.

English translation 287

And this gives the power to every Jew,

און דאס גיט דעם כח יעדן אידן,

English translation 288

that in his feast of the Messiah, through the four cups, the matter of the "cup of blessing" of David, King Messiah, should be drawn,

אז אין דער סעודת משיח שלו זאל נמשך ווערן דורך די ד' כוסות דער ענין פון "כוס של ברכה" פון דוד מלכא משיחא,

English translation 289

including the matter of "my cup is full" etc.

כולל דעם ענין פון "כוסי רוי'" וכו'.

English translation 290

And the custom of the feast of the Messiah with the drinking of the four cups of wine has now been revealed and given over to every Jew,

און דער מנהג פון סעודת משיח מיט שתיית ד' כוסות של יין איז איצטער נתגלה און אפגעגעבן געווארן לכאו"א מישראל,

English translation 291

and this has become a custom of Israel,

און דאס איז געווארן א מנהג ישראל,

English translation 292

and it is spreading that many Jews hear about it and fulfill it,

והולך ומתפשט אז מערער אידן הערן וועגן דעם און זיינען דאס מקיים,

English translation 293

And consequently, from this every person must take a lesson,

ובמילא דארף דערפון יעדער איך ארויסנעמען א הוראה,

English translation 294

according to the well-known teaching of the Baal Shem Tov43,

כתורת הבעש"ט הידועה 43,

English translation 295

that from every thing that a person hears or sees he must take a lesson in the service of Hashem his Master. And in this matter –

אז פון יעדער זאך וואס א איך הערט אדער זעט דארף ער ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה' לקונו. ובענין זה –

English translation 296

from the feast of the Messiah on the last day of Passover –

פון סעודת משיח באחש"פ –

English translation 297

one need not come to a contemplation of how this has relevance to every Jew,

דארף מען ניט אנקומען צו א התבוננות ווי דאס האט א שייכות צו יעדער איד,

English translation 298

because it is explicit in the haftarah of the day that the Messiah will affect all the people,

ווארום ס'איז מפורש בהפטורת היום אז משיח וועט פועל'ן אויף כל העם,

English translation 299

all Jews,

אלע אידן,

English translation 300

"and the spirit of Hashem shall rest upon him"44.

"ונחה עליו רוח ה'" 44.

English translation 301

May it be His will that one utilize the powers that were given on this day

ויה"ר אז מ'זאל אויסנוצן די כחות וואס מ'האט געגעבן ביום זה

English translation 302

(the last day of Passover),

(אחרון של פסח),

English translation 303

in the manner of "whoever gives with a generous eye gives"45,

באופן פון "כל הנותן בעין יפה נותן" 45,

English translation 304

and moreover –

און נאכמער –

English translation 305

in the manner of "my cup is full",

באופן פון "כוסי ווי'",

English translation 306

above measure and limitation,

למעלה ממדידה והגבלה,

English translation 307

and since this is the cup of blessing of this feast,

און היות אז דאס איז דער כוס של ברכה פון סעודה זו,

English translation 308

it is understood that in this "my cup is full" is reflected that the entire feast is in the manner of "full".

איז פארשטאנדיק אז אין דעם "כוסי רוי'" שפיגלט זיך אפ אז כל הסעודה איז באופן פון "רוי'".

English translation 309

And one should draw this down upon the entire year,

און מ'זאל דאס ממשיך זיין על כל השנה כולה,

English translation 310

just as the general concept of Pesach is drawn down upon the entire year,

אזוי ווי כללות ענין הפסח ווערט נמשך על כל השנה כולה,

English translation 311

as is known46 that for this reason the Alter Rebbe did not insert in the Siddur after the Haggadah the words "Chasal Sidur Pesach",

כידוע 46 אז דערפאר האט דער אלטער רבי ניט אריינגעשטעלט אין סידור נאך דער הגדה די ווערטער "חסל סידור פסח",

English translation 312

because Pesach does not end,

ווייל פסח ענדיקט זיך ניט,

English translation 313

rather it is drawn down constantly.

נאר ער ווערט נמשך שטענדיק.

English translation 314

This was said regarding the first days of Pesach,

וואס דאס איז געזאגט געווארן בנוגע לימים ראשונים של פסח,

English translation 315

all the more so regarding the last days of Pesach and the last day of Pesach,

עאכו"כ בנוגע צו די ימים האחרונים של פסח און אחרון של פסח,

English translation 316

which is the "last" that includes within itself all the days of Pesach,

וואס ער איז דער "אחרון" וואס איז כולל אין זיך כל ימי הפסח,

English translation 317

similar to the tribe of Dan which is "the gatherer of all the camps"47,

ע"ד ווי שבט דן איז "מאסף לכל המחנות" 47,

English translation 318

"the tribe of Dan...

"שבטו של דן...

English translation 319

would travel last, and whoever had lost something, he would return it to him, etc."48

הי' נוסע באחרונה וכל מי שהי' מאבד דבר הי' מחזירו לו כו'" 48.

English translation 320

And similar to what is explained in the discourses of Rosh Hashanah49, the parable that when one lifts a building from its foundation, one lifts the entire building50,

וע"ד המבואר בדרושי ראש השנה 49 דער משל אז בשעת מ'הויבט אויף א בנין מתחתיתו דעמולט הויבט מען אויף כל הבנין 50,

English translation 321

and no part of the building remains that is not lifted, etc.

און עס בלייבט ניט איבער קיין חלק פון בנין וואס ווערט ניט אויפגעהויבן כו'.

English translation 322

And accordingly, it is also understood regarding the last day of Pesach,

ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו אחרון של פסח,

English translation 323

that being the last, it is a "gatherer of all the camps" and includes within itself and lifts up all the days of Pesach.

אז זייענדיק אחרון איז ער א "מאסף לכל המחנות" און איז כולל אין זיך און הויבט אויף כל ימי הפסח.

English translation 324

And based on this, it is also understood the concept that the Seudas Moshiach on the last day of Pesach was revealed specifically in the heels of Moshiach,

ועפ"ז איז אויך מובן דער ענין אז סעודת משיח באחרון של פסח איז נתגלה געווארן דוקא בעקבתא דמשיחא,

English translation 325

in the last generation of the last

בדור האחרון שבאחרון

English translation 326

(just as the last day of Pesach is the last of Pesach) –

(אזוי ווי אחרון של פסח איז דער אחרון פון פסח) –

English translation 327

that since this was revealed in the very last generation,

אז וויבאלד אז דאס איז נתגלה געווארן בדור הכי אחרון,

English translation 328

it is the "gatherer of all the camps" and it affects and lifts up all the levels that preceded it;

איז דאס "מאסף לכל המחנות" און איז פועל און הויבט אויף אלע דרגות שלפני זה;

English translation 329

and therefore, specifically in this last generation was it revealed,

און דערפאר איז דוקא בדור הזה האחרון האט מען דאס מגלה געווען,

English translation 330

even to the extent of distributing the treasures to the men of the army51,

ביז אין אן אופן פון בזבוז האוצרות צו די אנשי הצבא 51,

English translation 331

which applies to every single Jew,

וואס דאס גייט אויף כאו"א מישראל,

English translation 332

as it is stated regarding the Exodus, "And it came to pass on that very day, all the legions of Hashem went out of the land of Egypt"52.

ווי עס שטייט בא יצי"מ "ויהי בעצם היום הזה יצאו כל צבאות ה' מארץ מצרים" 52.

English translation 333

And the concept of the Seudas Moshiach on the last day of Pesach is afterwards drawn down and recognizable throughout the entire year,

און דער ענין פון סעודת משיח באחרון של פסח ווערט דערנאך נמשך און ניכר בכל השנה כולה,

English translation 334

and not only in a manner of recognition,

און ניט נאר באופן של הכרה,

English translation 335

but in a manner that it has an actual effect in practice.

נאר באופן אז דאס האט א פעולה בפועל ממש.

English translation 336

And one should draw this down upon the entire year,

און מ'זאל דאס ממשיך זיין על כל השנה כולה,

English translation 337

just as the general concept of Pesach is drawn down upon the entire year,

אזוי ווי כללות ענין הפסח ווערט נמשך על כל השנה כולה,

English translation 338

as is known46 that for this reason the Alter Rebbe did not insert in the Siddur after the Haggadah the words "Chasal Sidur Pesach",

כידוע 46 אז דערפאר האט דער אלטער רבי ניט אריינגעשטעלט אין סידור נאך דער הגדה די ווערטער "חסל סידור פסח",

English translation 339

because Pesach does not end,

ווייל פסח ענדיקט זיך ניט,

English translation 340

rather it is drawn down constantly.

נאר ער ווערט נמשך שטענדיק.

English translation 341

This was said regarding the first days of Pesach,

וואס דאס איז געזאגט געווארן בנוגע לימים ראשונים של פסח,

English translation 342

all the more so regarding the last days of Pesach and the last day of Pesach,

עאכו"כ בנוגע צו די ימים האחרונים של פסח און אחרון של פסח,

English translation 343

which is the "last" that includes within itself all the days of Pesach,

וואס ער איז דער "אחרון" וואס איז כולל אין זיך כל ימי הפסח,

English translation 344

similar to the tribe of Dan which is "the gatherer of all the camps"47,

ע"ד ווי שבט דן איז "מאסף לכל המחנות" 47,

English translation 345

"the tribe of Dan...

"שבטו של דן...

English translation 346

would travel last, and whoever had lost something, he would return it to him, etc."48

הי' נוסע באחרונה וכל מי שהי' מאבד דבר הי' מחזירו לו כו'" 48.

English translation 347

And similar to what is explained in the discourses of Rosh Hashanah49, the parable that when one lifts a building from its foundation, one lifts the entire building50,

וע"ד המבואר בדרושי ראש השנה 49 דער משל אז בשעת מ'הויבט אויף א בנין מתחתיתו דעמולט הויבט מען אויף כל הבנין 50,

English translation 348

and no part of the building remains that is not lifted, etc.

און עס בלייבט ניט איבער קיין חלק פון בנין וואס ווערט ניט אויפגעהויבן כו'.

English translation 349

And accordingly, it is also understood regarding the last day of Pesach,

ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו אחרון של פסח,

English translation 350

that being the last, it is a "gatherer of all the camps" and includes within itself and lifts up all the days of Pesach.

אז זייענדיק אחרון איז ער א "מאסף לכל המחנות" און איז כולל אין זיך און הויבט אויף כל ימי הפסח.

English translation 351

And based on this, it is also understood the concept that the Seudas Moshiach on the last day of Pesach was revealed specifically in the heels of Moshiach,

ועפ"ז איז אויך מובן דער ענין אז סעודת משיח באחרון של פסח איז נתגלה געווארן דוקא בעקבתא דמשיחא,

English translation 352

in the last generation of the last

בדור האחרון שבאחרון

English translation 353

(just as the last day of Pesach is the last of Pesach) –

(אזוי ווי אחרון של פסח איז דער אחרון פון פסח) –

English translation 354

that since this was revealed in the very last generation,

אז וויבאלד אז דאס איז נתגלה געווארן בדור הכי אחרון,

English translation 355

it is the "gatherer of all the camps" and it affects and lifts up all the levels that preceded it;

איז דאס "מאסף לכל המחנות" און איז פועל און הויבט אויף אלע דרגות שלפני זה;

English translation 356

and therefore, specifically in this last generation was it revealed,

און דערפאר איז דוקא בדור הזה האחרון האט מען דאס מגלה געווען,

English translation 357

even to the extent of distributing the treasures to the men of the army51,

ביז אין אן אופן פון בזבוז האוצרות צו די אנשי הצבא 51,

English translation 358

which applies to every single Jew,

וואס דאס גייט אויף כאו"א מישראל,

English translation 359

as it is stated regarding the Exodus, "And it came to pass on that very day, all the legions of Hashem went out of the land of Egypt"52.

ווי עס שטייט בא יצי"מ "ויהי בעצם היום הזה יצאו כל צבאות ה' מארץ מצרים" 52.

English translation 360

And the concept of the Seudas Moshiach on the last day of Pesach is afterwards drawn down and recognizable throughout the entire year,

און דער ענין פון סעודת משיח באחרון של פסח ווערט דערנאך נמשך און ניכר בכל השנה כולה,

English translation 361

and not only in a manner of recognition,

און ניט נאר באופן של הכרה,

English translation 362

but in a manner that it has an actual effect in practice.

נאר באופן אז דאס האט א פעולה בפועל ממש.

English translation 363

It was discussed earlier,

מ'האט גערעדט פריער,

English translation 364

that one finds a source in the Gemara

אז מ'געפינט א מקור אין גמרא

English translation 365

(at least by way of hint and example)

(עכ"פ בדרך רמז ודוגמא)

English translation 366

for the fact that one connects Moshiach's meal on the last day of Pesach specifically with the cups of wine,

אויף דעם וואס מ'פארבינדט משיח'ס סעודה שבאחש"פ מיט ד' כוסות של יין דוקא,

English translation 367

because so it will be at the meal of Moshiach, may he come speedily in our days,

ווייל אזוי וועט זיין ביי סעודת משיח לע"ל,

English translation 368

that specifically David, King Moshiach, is the one who says "I will bless, and it is fitting for me to bless",

אז דוקא דוד מלכא משיחא איז דער וואס זאגט "אני אברך ולי ראוי לברך",

English translation 369

that he is the one who recites the blessing over the cup of blessing,

אז ער איז דער מברך אויף כוס של ברכה,

English translation 370

unlike in other matters of the meal where he is equal to other righteous individuals

משא"כ אין אנדערע ענינים שבסעודה איז ער גלייך מיט אנדערע צדיקים

English translation 371

(as understood from the narrative of the Gemara).

(כמובן פון סיפור הגמרא).

English translation 372

Seemingly, however, this is still not an explanation of the question why specifically the Meal of Mashiach is connected with the cups of wine –

לכאורה איז דאס אבער נאך אלץ ניט קיין ביאור אויף דער שאלה פארוואס מ'פארבינדט סעודת משיח מיט ד' כוסות של יין דוקא –

English translation 373

Rather, this merely transfers the question to the Gemara:

נאר דאס שטעלט בלויז איבער די שאלה אויף דער גמרא:

English translation 374

Why is David Melech HaMashiach specifically distinguished from the rest of the tzaddikim in this matter of the Cup of Blessing,

פארוואס ווערט טאקע דוד מלכא משיחא אויסגעטיילט פון שאר הצדיקים דוקא אין דעם ענין פון כוס של ברכה,

English translation 375

and not in other matters of the meal,

און ניט אין אנדערע ענינים שבסעודה,

English translation 376

such as the wild ox and the leviathan, etc.?

ווי שור הבר און לויתן וכו'?

English translation 377

One must say,

מוז מען זאגן,

English translation 378

that this is connected with the essence of the matter of David Melech HaMashiach,

אז דאס איז פארבונדן מיט תוכן ענינו של דוד מלכא משיחא,

English translation 379

from which both matters emerge: (a)

וואס מצד דעם קומען ארויס ביידע ענינים, (א)

English translation 380

that regarding the other matters of the meal, he is equal to all the other participants of the meal,

אז מצד שאר עניני הסעודה איז ער גלייך מיט אלע אנדערע משתתפי הסעודה,

English translation 381

each of whom has a unique portion in the meal

וואס יעדערער פון זיי האט א חלק מיוחד בסעודה

English translation 382

[as per the statement of our Sages of blessed memory53 that in the future, "each and every one will be singed by the canopy of his fellow,"

[ע"ד מאמר רז"ל 53 אז לעתיד איז "כל אחד ואחד נכוה מחופתו של חבירו",

English translation 383

which is stated in connection with the meal of the flesh of the leviathan and "a sukkah for the tzaddikim from the skin of the leviathan"53], and (b)

וואס דאס שטייט בהמשך צו דער סעודה מבשרו של לויתן און "סוכה לצדיקים מעורו של לויתן" 53], און (ב)

English translation 384

that in the matter of the Cup of Blessing, David Melech HaMashiach is distinguished from the rest of the tzaddikim.

אז אין דעם ענין פון כוס של ברכה טיילט זיך אויס דוד מלכא משיחא פון שאר הצדיקים.

English translation 385

And one may offer the explanation of this:

ויש לומר הביאור בזה:

English translation 386

It is explained in Chassidus

ס'איז מבואר אין חסידות

English translation 387

(in Likkutei Torah54 in the discourses of Shabbat Shuvah and Acharei Shabbat,

(אין לקו"ת 54 אין די דרושים פון שש"פ און אחש"פ,

English translation 388

and in the discourses of the Mitteler Rebbe in Shaar HaEmunah55 etc.),

און אין די דרושים פון מיטעלן רבי'ן אין שער האמונה 55 וכו'),

English translation 389

that the innovation of Mashiach Tzidkeinu

אז דער חידוש פון משיח צדקנו

English translation 390

(David Melech HaMashiach)

(דוד מלכא משיחא)

English translation 391

will consist of that which "he will teach56 knowledge to all the people in the comprehension of the inner dimension of the Torah,"

וועט באשטיין אין דעם וואס "ילמד 56 דעת לכל העם בהשגת פנימית התורה",

English translation 392

which includes the Patriarchs and Moshe Rabbeinu and the Tannaim and Amoraim, etc.,

וואס דאס איז כולל די אבות און משה רבינו און תנאים ואמוראים וכו',

English translation 393

and as explained there,

וכמבואר דארט,

English translation 394

that the Torah of Mashiach is the inner dimension of the Torah,

אז תורתו של משיח איז פנימיות התורה,

English translation 395

"for if according to its simple meaning, that he will learn the revealed Torah for us and our children, it is not understood...

"כי אם לפי פשוטו שילמוד תורה הנגלות לנו ולבנינו אינו מובן...

English translation 396

Will not all the great ones who already know the entire Torah, etc., arise at the time of the Resurrection of the Dead?

והלא אז בתח"ה יקומו מרבע"ה גם כל הגדולים שכבר יודעים את כל התורה כו'?

English translation 397

[And particularly according to what is explained in Chassidus57,

[ובפרט לפי המבואר אין חסידות 57,

English translation 398

that the Patriarchs and Moshe Rabbeinu have already been in Gan Eden for more than three thousand years,

אז די אבות און משה רבינו זיצן שוין אין גן עדן מער ווי ג' אלפים שנה,

English translation 399

and are in a movement of ascent in the study of Torah in Gan Eden in the manner of "they go from strength to strength"*57 –

און שטייען אין א תנועה פון עלי' אין לימוד התורה בג"ע באופן פון "ילכו מחיל אל חיל" *57 –

English translation 400

how can it be that Mashiach will learn Torah with them?]

איז ווי קען זיין אז משיח וועט מיט זיי לערנען תורה?]

English translation 401

Rather, the matter is that 'then the study will be in the inner dimension of the Torah.'"

אלא הענין כי אז יהי' הלימוד בפנימית התורה".

English translation 402

This is also connected with the fact that the manner of the study of Torah by Mashiach will be "in the aspect of actual vision, which is above the aspect of hearing and understanding which is through letters"58

וואס דאס איז אויך פארבונדן דערמיט וואס דער אופן פון לימוד התורה ע"י משיח וועט זיין "בבחי' ראי' ממש שלמעלה מבחי' שמיעה והבנה שהיא ע"י אותיות" 58

English translation 403

(which is the innovation of the inner dimension of the Torah relative to the revealed dimension of the Torah),

(וואס דאס איז דער חידוש פון פנימיות התורה לגבי נגלה דתורה),

English translation 404

as he brings there the example of this from what is stated in Pri Etz Chaim59 "regarding the AriZal,

ווי ער ברענגט דארט די דוגמא לזה פון דעם וואס שטייט אין פע"ח 59 "גבי האריז"ל,

English translation 405

that during his sleep on Shabbat day, he heard in the Heavenly Academy...

שבשעת השינה ביום השבת שמע בישיבה של מעלה...

English translation 406

wondrous things that he could not explain in eighty consecutive years,

דברים נפלאים מה שלא יכול לפרשם בשמונים שנים רצופים,

English translation 407

and this is perplexing...

וזה תמוה...

English translation 408

that he would comprehend in thought in one hour what would require sixty or eighty years to articulate, this is impossible

שישיג במחשבה בשעה א' מה שצריך לומר ס' או פ' שנה זהו נמנע

English translation 409

[and as was discussed previously the change in this60,

[וכמדובר אמאל דער שינוי בזה 60,

English translation 410

that earlier it says "eighty years,"

וואס פריער שטייט "שמונים שנה",

English translation 411

and later it says "sixty or eighty years"],

און שפעטער שטייט "ס' או פ' שנה"],

English translation 412

but the matter is that his comprehension was in the aspect of vision, i.e., the vision of the essence of wisdom, etc."

אבל הענין הוא שהשגתו הי' בבחי' ראי' דהיינו ראיית עצמיות החכמה וכו'".

English translation 413

And this is the function of the Torah of Mashiach,

און דאס איז דער אויפטו פון תורתו של משיח,

English translation 414

for Mashiach is the innerness and yechidah of all souls,

וואס משיח איז די פנימיות ויחידה פון כל הנשמות,

English translation 415

therefore he will teach the inner dimension of the Torah to all souls in the manner of vision.

וואס דערפאר וועט ער לערנען פנימיות התורה מיט אלע נשמות בבחינת ראי'.

English translation 416

From this explanation, two matters emerge:

וואס פון דעם ביאור האט מען ארויס צוויי ענינים:

English translation 417

Regarding the study of the revealed dimension of the Torah in the future –

בנוגע צו לימוד נגלה דתורה לע"ל –

English translation 418

there will be a study in its own right through the Patriarchs and Moshe Rabbeinu, etc.,

איז פאראן א לימוד בפ"ע דורך די אבות ומשה רבינו וכו',

English translation 419

each of whom will attain his level in the study of Torah. And not only regarding themselves,

וואס יעדערער פון זיי דערגרייכט צו זיין דרגא אין לימוד התורה. און ניט נאר בנוגע לעצמם,

English translation 420

but also regarding teaching Torah to all the people,

נאר אויך בנוגע ללמד תורה את כל העם,

English translation 421

then the Patriarchs and Moshe Rabbeinu will teach the people the revealed dimension of the Torah,

וועלן דעמולט די אבות ומשה רבינו מלמד זיין את העם נגלה דתורה,

English translation 422

each one according to his matter.

כאו"א לפי ענינו.

English translation 423

And as is understood from the laws of Talmud Torah61 that anyone who has the ability to teach Torah to others,

וכמובן פון הלכות ת"ת 61 אז יעדערער וואס האט בכח צו לערנען תורה מיט אנדערע,

English translation 424

there is an obligation upon him to teach Torah to everyone he can reach,

איז אויף אים פאראן א חיוב ללמד תורה יעדערן צו וועמען ער קען דערגרייכן,

English translation 425

and regarding this it is said "and you shall teach them to your children –

און אויף דעם זאגט מען "ושננתם לבניך –

English translation 426

these are the students"62,

אלו התלמידים" 62,

English translation 427

meaning that "your children" includes not only his son or his grandson,

ד.ה. אז "לבניך" איז כולל ניט נאר בנו אדער בן בנו,

English translation 428

but also every Jew he can reach. And since in the future there will be the fulfillment of all the mitzvot "as the commandment of Your will"63,

נאר אויך יעדער אידן צו וועלכן ער קען דערגרייכן. און וויבאלד אז לע"ל וועט זיין קיום כל המצוות "כמצות רצונך" 63,

English translation 429

it is understood,

איז מובן,

English translation 430

that this mitzvah will also be fulfilled with ultimate perfection through the Patriarchs and Moshe Rabbeinu, etc.

אז אויך די מצוה וועט נתקיים ווערן בתכלית השלימות דורך די אבות ומשה רבינו וכו'.

English translation 431

But regarding the inner dimension of the Torah –

אבער בנוגע צו פנימיות התורה –

English translation 432

all Jews will need to come specifically to Mashiach Tzidkeinu,

וועלן אלע אידן דארפן אנקומען דוקא צו משיח צדקנו,

English translation 433

who will teach "all the people,"

וואס ער וועט לערנען מיט "כל העם",

English translation 434

from the simple people to the greatest among them,

פון פשוטי העם ביז די גדולים שבהם,

English translation 435

the inner dimension of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 436

in a manner of vision.

באופן של ראי'.

English translation 437

According to this, one will also understand our matter –

וואס לפי זה וועט מען אויך פארשטיין בעניננו –

English translation 438

regarding the meal in the future:

בנוגע דער סעודה דלע"ל:

English translation 439

The matter of the feast of the Future to Come is certainly connected with the study of Torah,

דער ענין פון סעודה דלע"ל איז דאך זיכער פארבונדן מיט לימוד התורה,

English translation 440

as is understood a fortiori from the fact that even a meal in the present time must be connected with the study of Torah,

כמובן במכ"ש וק"ו דערפון וואס אויך א סעודה בזמן הזה דארף זיין פארבונדן מיט לימוד התורה,

English translation 441

as stated in Pirkei Avot64,

ווי מ'זאגט אין פרקי אבות 64,

English translation 442

and if this is so regarding a meal in the present time,

וואס מה-דאך אז אזוי איז דאס ביי א סעודה בזמן הזה,

English translation 443

then all the more so is it so regarding the Future to Come,

עאכו"כ אז אזוי איז לע"ל,

English translation 444

when "the earth shall be full of the knowledge of Hashem as the waters cover the sea"65. That is, even though the ruling of the inner dimension of Torah is

ווען "מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים" 65. ד. ה. אז כאטש דער פס"ד פון פנימיות התורה איז

English translation 445

(as brought in Likkutei Torah of the Alter Rebbe66 and elsewhere67)

(ווי עס ברענגט זיך אין לקו"ת פון אלטן רבי'ן 66 ובכ"מ 67)

English translation 446

according to the opinion of the Ra'avad29 and the Ramban68,

כשיטת הראב"ד 29 והרמב"ן 68,

English translation 447

that the feast of the Future to Come is a physical feast

אז די סעודה דלע"ל איז א סעודה גשמית

English translation 448

(relative to the state of the current world),

(לפי ערך דעם מצב דעמולט),

English translation 449

nevertheless, it is connected with the study of Torah.

אעפ"כ איז דאס פארבונדן מיט לימוד התורה.

English translation 450

Accordingly, it can be said,

וואס לפי זה יש לומר,

English translation 451

that the two aspects of the feast,

אז די צוויי ענינים אין סעודה,

English translation 452

the feast itself and the cup of blessing,

די סעודה עצמה און דער כוס של ברכה,

English translation 453

correspond to the two aspects in the study of Torah –

זיינען כנגד די צוויי ענינים אין לימוד התורה –

English translation 454

the revealed aspect of Torah and the inner dimension of Torah:

נגלה דתורה און פנימיות התורה:

English translation 455

With regard to all other matters of the feast, which correspond to the revealed aspect of Torah, all the righteous are equal,

מצד כל שאר עניני הסעודה שכנגד נגלה דתורה זיינען אלע צדיקים בשוה,

English translation 456

that is, each one has his portion

ד.ה. אז יעדערער האט זיין חלק

English translation 457

(as above);

(כנ"ל);

English translation 458

but with regard to the matter of the cup of blessing,

אבער מצד דעם ענין פון כוס של ברכה,

English translation 459

which corresponds to the inner dimension of Torah,

שכנגד פנימיות התורה,

English translation 460

one sees a superiority and novelty specifically regarding David, King Messiah69.

זעט מען א מעלה וחידוש דוקא ביי דוד מלכא משיחא 69.

English translation 461

Furthermore:

נאכמער:

English translation 462

That which is said, that with regard to the other matters of the feast all the righteous are equal,

דאס וואס מ'זאגט אז מצד שאר עניני הסעודה זיינען כל הצדיקים בשוה,

English translation 463

means not only the wild ox and the leviathan, etc.,

מיינט עס ניט נאר דעם שור הבר ולויתן וכו',

English translation 464

but also the "wine during the meal"*69 –

נאר אויך דעם "יין שבתוך הסעודה" *69 –

English translation 465

and the novelty of David, King Messiah, is specifically in the "wine after the meal"*69,

און דער חידוש פון דוד מלכא משיחא איז דוקא אין דעם "יין שלאחרי הסעודה" * 69,

English translation 466

the cup of blessing.

כוס של ברכה.

English translation 467

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 468

Superficially, it is not understood:

לכאורה איז ניט מובן:

English translation 469

How can it be said that the novelty of Mashiach relative to Moshe Rabbeinu, etc., is in the matter of the inner dimension of Torah –

ווי קען מען זאגן אז דער חידוש פון משיח לגבי משה רבינו וכו' איז אין דעם ענין פון פנימיות התורה –

English translation 470

it is surely understood and simple that Moshe Rabbeinu also studied the inner dimension of Torah,

ס'איז דאך מובן ופשוט אז אויך משה רבינו האט געלערנט פנימיות התורה,

English translation 471

and one certainly does not need any proofs for this;

און מ'דארף גאר ניט האבן קיין ראיות אויף דעם;

English translation 472

and likewise the Tannaim and Amoraim, etc.,

עד"ז די תנאים ואמוראים וכו',

English translation 473

and especially Rashbi and all those Tannaim, etc., who are brought in the Zohar –

ובפרט רשב"י און די אלע תנאים וכו' וואס ברענגען זיך אין זהר –

English translation 474

they certainly studied the inner dimension of Torah:

האבן דאך זיכער געלערנט פנימיות התורה:

English translation 475

So how can it be said that Mashiach will teach everyone the inner dimension of Torah?

איז ווי זאגט מען אז משיח וועט לערנען מיט אלעמען פנימיות התורה?

English translation 476

Rather, the explanation of this is –

נאר דער ביאור בזה איז –

English translation 477

that within the inner dimension of Torah itself, there are two levels,

אז אין פנימיות התורה גופא זיינען פאראן צוויי דרגות,

English translation 478

secrets of Torah and secrets of secrets of Torah70. And the matter of secrets of Torah,

רזין דאורייתא און רזין דרזין דאורייתא 70. און דער ענין פון רזין דאורייתא,

English translation 479

was also present by Moshe Rabbeinu and the Tannaim and Rashbi, etc., etc. –

איז געווען אויך ביי משה רבינו און די תנאים און רשב"י וכו' וכו' –

English translation 480

but the novelty of Mashiach consists in this,

אבער דער חידוש פון משיח באשטייט אין דעם,

English translation 481

that he will reveal secrets of secrets of Torah,

וואס ער וועט מגלה זיין רזין דרזין דאורייתא,

English translation 482

the aspect of yechidah of Torah71.

בחי' יחידה שבתורה 71.

English translation 483

And this is the difference between "wine during the meal" and "wine after the meal":

און דאס איז דער חילוק צווישן "יין שבתוך הסעודה" און "יין שלאחרי הסעודה":

English translation 484

The matter of "wine during the meal" is the matter of "secrets of Torah",

דער ענין פון "יין שבתוך הסעודה" איז דער ענין פון "רזין דאורייתא",

English translation 485

a matter of "wine",

אַן ענין של "יין",

English translation 486

the wine of Torah,

יינה של תורה,

English translation 487

the inner dimension of Torah,

פנימיות התורה,

English translation 488

but a level within it that is "during the meal";

אבער אזא דרגא שבו וואס איז "בתוך הסעודה";

English translation 489

in contrast, "wine after the meal" is the level of "secrets of secrets" which is higher than the meal,

משא"כ "יין שלאחרי הסעודה" איז די דרגא פון "רזין דרזין" וואס איז העכער פון סעודה,

English translation 490

"after the meal".

"לאחרי הסעודה".

English translation 491

Now, although in more specific terms, in Chassidus72 it is discussed that secrets of Torah are "wine" and secrets of secrets are "oil" –

נוואס כאטש בפרטיות יותר רעדט זיך אין חסידות 72 אז רזין דאורייתא איז "יין" און "רזין דרזין" איז שמן –

English translation 492

nevertheless, in more specific terms, both matters exist within "wine" itself73

איז אבער בפרטיות יותר זיינען פאראן ביידע ענינים אין "יין" גופא 73

English translation 493

[And a proof for this matter –

[וראי' לדבר –

English translation 494

"He looked into the Torah" –

"אסתכל באורייתא" –

English translation 495

one sees from the fact that in "Scripture" there are secrets of secrets,

זעט מען פון דעם וואס אין "מקרא" זיינען דא רזין דרזין,

English translation 496

as is known the saying of our Nesi'im74 (similar to the words of the Shelah75) that Rashi's commentary on the Torah is "the wine of Torah" (just as "pshat" includes secrets of Torah, so too "wine" includes secrets of secrets)].

כידוע דער פתגם פון רבותינו נשיאינו 74 (ע"ד דברי השל"ה 75) אז פירוש רש"י על התורה איז "יינה של תורה" (איז ע"ד ווי "פשט" איז כולל רזי תורה עד"ז איז "יין" כולל רזין דרזין)].

English translation 497

And the aspect of secrets of secrets within wine itself is the aspect of "wine after the meal",

וואס די בחי' פון רזין דרזין שביין גופא איז די בחי' פון "יין שלאחרי הסעודה",

English translation 498

and similar to "oil" which is not fit for eating,

וע"ד ווי "שמן" וואס איז ניט ראוי לאכילה,

English translation 499

as explained in the revealed aspect76 regarding making a blessing on oil when one drinks it alone as it is, that one does not make a blessing "since it is harmful to his body and he derives no pleasure at all from drinking it"*76].

כמבואר אין נגלה 76 בנוגע מאכן א ברכה אויף שמן כששותהו לבדו כמו שהוא אז מ'מאכט ניט קיין ברכה "שהרי הוא מזיק לגופו ואינו נהנה כלל בשתייתו" *76].

English translation 500

Consequently, it is understood why David, King Messiah, is distinguished specifically in the cup of blessing,

במילא איז מובן פארוואס טיילט זיך אויס דוד מלכא משיחא דוקא אין כוס של ברכה,

English translation 501

wine after the meal:

יין שלאחרי הסעודה:

English translation 502

Regarding all the matters of the feast, David is equal to the other righteous,

בנוגע צו כל הענינים שבסעודה איז דוד בשוה מיט שאר הצדיקים,

English translation 503

because by them as well there exists not only the aspect of leviathan and wild ox,

ווייל אויך ביי זיי איז פאראן ניט נאר בחי' לויתן ושור הבר,

English translation 504

the aspect of the revealed aspect of Torah,

בחי' נגלה דתורה,

English translation 505

but also the aspect of wine during the meal,

נאר אויך בחי' יין שבתוך הסעודה,

English translation 506

secrets of Torah;

רזין דאורייתא;

English translation 507

the novelty of David, King Messiah, however, consists in "secrets of secrets of Torah",

דער חידוש פון דוד מלכא משיחא באשטייט אבער אין "רזין דרזין דאורייתא",

English translation 508

wine after the meal,

יין שלאחרי הסעודה,

English translation 509

and therefore specifically David says, "I will bless, and it is fitting for me to bless."

וואס דערפאר זאגט דוקא דוד "אני אברך ולי ראוי לברך".

English translation 510

Based on this, another matter will be understood:

עפ"ז וועט מען פארשטיין נאך אן ענין:

English translation 511

When one connects the feast of the last day of Pesach with David, King Messiah,

בשעת מ'פארבינדט די סעודה פון אחרון של פסח מיט דוד מלכא משיחא,

English translation 512

one certainly intends to connect it with him in the level of "Mashiach" that will be revealed in the Future to Come.

וויל מען דאך דאס פארבינדן מיט אים אין דער דרגא פון "משיח" שתתגלה לע"ל.

English translation 513

And it is known that David had within himself many levels,

וכידוע אז דוד האט אין זיך געהאט כו"כ דרגות,

English translation 514

as is also evident in the simple meaning of Scripture, that with King David there were many different levels,

כמובן אויך אין פשוטו של מקרא אז ביי דוד המלך זיינען געווען כו"כ חילוקי דרגות,

English translation 515

and especially according to what is explained in Chassidus77,

ובפרט ע"פ המבואר אין חסידות 77,

English translation 516

that there is the level of David as he is the Sefirah of Malchus78,

אז ס'איז פאראן די דרגא פון דוד ווי ער איז ספירת המלכות 78,

English translation 517

then there is as he is in the aspect of Kesser,

דערנאך איז פאראן ווי ער איז בבחי' כתר,

English translation 518

and within this itself there are many levels.

און אין דעם גופא זיינען פאראן כו"כ דרגות.

English translation 519

What, while standing at the Seudas Acharon Shel Pesach, one wishes to connect with King David

וואס שטייענדיק בסעודת אחרון של פסח וויל מען זיך פארבינדן מיט דוד המלך

English translation 520

(David Melech HaMoshiach)

(דוד מלכא משיחא)

English translation 521

as he is at the level of Moshiach,

ווי ער איז אין דער דרגא פון משיח,

English translation 522

because it is then after the Haftarah of Acharon Shel Pesach,

ווארום מ'שטייט דאך דאן לאחרי ההפטרה פון אחרון של פסח,

English translation 523

where it is said79 "And a shoot shall go forth from the stem of Yishai, and a branch from his roots shall bear fruit,

וואו מ'זאגט 79 "ויצא חוטר מגזע ישי ונצר משרשיו יפרה,

English translation 524

and the spirit of Hashem shall rest upon him, a spirit of wisdom and understanding etc."

ונחה עליו רוח ה' רוח חכמה ובינה וגו'",

English translation 525

which is a most elevated level,

וואס דאס איז א דרגא נעלית ביותר,

English translation 526

and as explained in the Zohar80,

וכמבואר אין זהר 80,

English translation 527

brought in the Reshimos of the Tzemach Tzedek81,

געבראכט אין די רשימות פון צ"צ 81,

English translation 528

And the matters that one connects here with David Melech HaMoshiach

און די ענינים וואס מ'פארבינדט דא מיט דוד מלכא משיחא

English translation 529

("and the spirit of Hashem shall rest upon him etc."),

("ונחה עליו רוח ה' וגו'"),

English translation 530

do not remain in a general manner,

בלייבן ניט באופן כללי,

English translation 531

but rather they are drawn into details in this world,

נאר זיי ווערן נמשך אין פרטים אין עולם הזה,

English translation 532

as it says later82 "and he shall judge the poor with righteousness etc.",

ווי עס שטייט שפעטער 82 "ושפט בצדק דלים וגו'",

English translation 533

a matter of judgment in this lowest world,

אן ענין פון משפט בעולם הזה התחתון,

English translation 534

and this judgment itself is in the manner of "and he shall be imbued with the fear of Hashem, and he shall not judge by the sight of his eyes"83 –

וואס דער משפט גופא איז באופן פון "והריחו ביראת ה' ולא למראה עיניו ישפוט" 83 –

English translation 535

he smells and judges84,

דמורח ודאין 84,

English translation 536

a judgment in the aspect of smell,

א משפט בבחי' ריח,

English translation 537

similar to the matter of the study of Torah in the aspect of sight.

ע"ד ווי דער ענין פון לימוד התורה בבחי' ראי'.

English translation 538

And particularly, on this day one reads the Haftarah in public with a blessing before it and after it etc. –

ובפרט אז ביום זה לייענט מען די הפטרה ברבים ובברכה לפני' ולאחרי' וכו' –

English translation 539

which emphasizes how much on this day one is connected to the level in David that is bound up with the matters in this Haftarah.

וואס דאס איז מדגיש אויף וויפל ביום זה איז מען שייך צו דער דרגא אין דוד וואס איז פארבונדן מיט די ענינים שבהפטרה זו.

English translation 540

Thus, when one is holding at the level of David –

איז בשעת מ'האלט ביי דער דרגא פון דוד –

English translation 541

one does not connect this with the matters of David as they are "within the meal"

פארבינדט מען דאס ניט מיט די ענינים פון דוד ווי זיי זיינען "בתוך הסעודה"

English translation 542

(which is similar to the levels of David that are below this),

(וואס דאס איז ע"ד די דרגות פון דוד שלמטה מזה),

English translation 543

but specifically with the matter of "cups of wine",

נאר דוקא מיטן ענין פון "כוסות של יין",

English translation 544

which is connected with the innovation and elevation of David Melech HaMoshiach that will be specifically in the future to come.

וואס איז פארבונדן מיטן חידוש ועילוי פון דוד מלכא משיחא וואס וועט זיין דוקא לע"ל.

English translation 545

And this is also the reason why one makes the entire commotion of "Seudas Moshiach" with the four cups etc. specifically on the last day of Pesach,

און דאס איז אויך דער טעם פארוואס מ'מאכט דעם גאנצן שטורעם פון "סעודת משיח" מיט די ד' כוסות וכו' דוקא ביום אחרון של פסח,

English translation 546

although every Motzaei Shabbos the meal is called "Seudasa d'David Melech HaMoshiach"

כאטש בכל מוצאי שבת ווערט דאך די סעודה אנגערופן "סעודתא. דדוד מלכא משיחא"

English translation 547

(as explained in the writings of the Arizal85,

(כמבואר אין כתבי האריז"ל 85,

English translation 548

brought in Chassidus),

געבראכט אין חסידות),

English translation 549

because the innovation in this meal is,

ווייל דער חידוש בסעודה זו איז,

English translation 550

that it is connected with David Melech HaMoshiach as he is at the level of "and the spirit of Hashem shall rest upon him etc.",

אז זי איז פארבונדן מיט דוד מלכא משיחא ווי ער איז אין דער דרגא פון "ונחה עליו רוח הוי' וגו'",

English translation 551

with all the elevations therein,

מיט אלע עילויים שבדבר,

English translation 552

until this is drawn in the manner of "and he shall judge the poor with righteousness etc.",

ביז אז דאס ווערט נמשך באופן פון "ושפט בצדק דלים וגו'",

English translation 553

in this lowest world, below which there is no lower.

אין עולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו.

English translation 554

And this is also the connection with that which the matter was revealed through the Nesi'ei HaChassidus –

וואס דאס איז אויך דער קשר מיט דעם וואס דער ענין איז נתגלה געווארן דורך נשיאי החסידות –

English translation 555

because also the matter of Chassidus is in the manner of "may your springs spread outward"18,

ווייל אויך דער ענין פון חסידות איז באופן פון "יפוצו מעיינותיך חוצה" 18,

English translation 556

that the "springs", the most elevated matters,

אז די "מעיינות". ענינים הכי נעלים,

English translation 557

should be drawn into the "outward",

זאלן נמשך ווערן אין "חוצה",

English translation 558

until the lowest, below which there is no lower.

ביז אין תחתון שאין למטה ממנו.

English translation 559

Based on the above, one will also understand the reason why one specifically drinks four cups:

על פי האמור לעיל וועט מען אויך פארשטיין דעם טעם וואס מ'טרינקט דוקא ד' כוסות:

English translation 560

As was discussed earlier,

ווי גערעדט פריער,

English translation 561

the revelation of Moshiach on Acharon Shel Pesach is in such a manner,

איז דאך דער גילוי פון משיח שבאחש"פ באופן כזה,

English translation 562

that the "and the spirit of Hashem shall rest upon him" is drawn afterwards into details,

אז דער "ונחה עליו רוח ה'" ווערט נמשך לאחרי זה אין פרטים,

English translation 563

"a spirit of wisdom and understanding etc., a spirit of counsel and might, a spirit of knowledge and fear of Hashem etc.",

"רוח חכמה ובינה גו' רוח דעת ויראת הוי' וגו'",

English translation 564

so too with the cups of wine that one drinks at this meal,

עד"ז איז אויך אין די כוסות של יין וואס מ'טרינקט בסעודה זו,

English translation 565

the wine is drawn and divided into details,

אז דער יין ווערט נמשך ונתחלק לפרטים,

English translation 566

in the number four. But together with this, the number four itself alludes to an elevated level –

במספר ד'. אבער ביחד עם זה איז דער מספר ד' גופא מרמז אויף א דרגא נעלית –

English translation 567

similar to the level of Moshiach which is above all matters:

ע"ד ווי די דרגא פון משיח וואס איז העכער פון כל הענינים:

English translation 568

It has already been discussed several times86 regarding the difference between the number three and the number four,

שוין גערעדט כמה פעמים 86 בנוגע דעם חילוק צווישן מספר ג' ומספר ד',

English translation 569

that the number three is not a complete number,

אז מספר ג' איז ניט קיין מספר שלם,

English translation 570

in contrast, specifically the number four is a complete number. And in the language of Scripture87 –

משא"כ מספר ד' דוקא איז א מספר שלם. ובלשון הכתוב 87 –

English translation 571

"I created it, I formed it, indeed I made it",

"בראתיו יצרתיו אף עשיתיו",

English translation 572

which simply means the three worlds of Beriah, Yetzirah, and Asiyah,

וואס בפשטות מיינט עס די ג' עולמות בי"ע,

English translation 573

and then "indeed" adds also the world of Atzilus88,

און דערנאך איז "אף" מרבה אויך עולם האצילות 88,

English translation 574

which is the order of the Hishtalshelus in its completeness,

וואס דאס איז סדר ההשתלשלות בשלימותו,

English translation 575

the four worlds of Atzilus, Beriah, Yetzirah, and Asiyah.

די ד' עולמות אבי"ע.

English translation 576

And so too is this in Torah,

ועד"ז איז דאס אויך אין תורה,

English translation 577

as explained in Likkutei Torah89,

כמבואר אין לקו"ת 89,

English translation 578

that the three levels of Pshat, Remez, and Drush in Torah,

אז די דריי דרגות פון פשט רמז ודרוש שבתורה,

English translation 579

corresponding to the worlds of Beriah, Yetzirah, and Asiyah,

כנגד עולמות בי"ע,

English translation 580

are "Ruach P'rud",

זיינען ר"ח פר"ד,

English translation 581

a term of separation,

לשון פירוד,

English translation 582

meaning that there is no true unity in Torah itself.

ד.ה. אז עס איז ניט קיין אחדות אמיתית אין תורה גופא.

English translation 583

In contrast, the highest level,

משא"כ די העכסטע דרגא,

English translation 584

the aspect of Sod,

בחי' סוד,

English translation 585

is the matter of Atzilus89,

איז דער ענין פון אצילות 89,

English translation 586

from the term "Etzlo" and "Samuch Lo"90,

מלשון אצלו וסמוך לו 90,

English translation 587

which is the world of unity,

וואס דאס איז עולם האחדות,

English translation 588

until it becomes one thing.

ביז אז דאס ווערט איין זאך.

English translation 589

This is reflected in all modes of Torah study,

וואס דאס שפיגלט זיך אפ אין אלע אופני לימוד התורה,

English translation 590

that the study is in the manner of "a wondrous unity, the likes of which there is no unity, nor anything comparable to it at all"91,

אז דער לימוד איז באופן פון "יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל" 91,

English translation 591

until it becomes "Israel, the Torah, and the Holy One, blessed be He, are all one"92.

ביז אז עס ווערט "ישראל אורייתא וקוב"ה כולא חד" 92.

English translation 592

And although it is explained in Chassidus93,

והגם אז ס'איז מבואר אין חסידות 93,

English translation 593

that the three matzot allude to (three)

אז די ג' מצות זיינען רומז אויף (ג)

English translation 594

mochin of Abba94, unlike the four cups which allude to (four)

מוחין דאבא 94 משא"כ די ד' כוסות זיינען רומז אויף (ד)

English translation 595

mochin of Imma94 –

מוחין דאימא 94 –

English translation 596

it is nevertheless known that there is an advantage in Binah

איז דאך ידוע אז ס'איז פאראן א מעלה אין בינה

English translation 597

(Imma)

(אימא)

English translation 598

over Chochmah

לגבי חכמה

English translation 599

(Abba),

(אבא),

English translation 600

because specifically there the intellect descends into details and details of details,

ווארום דוקא דארט קומט אראפ דער שכל בפרטיות ובפרטי-פרטיות,

English translation 601

until specifically through this is achieved "the mother of children is joyful" *94.

ביז אז דוקא דורך דעם ווערט דער "אם הבנים שמחה" *94.

English translation 602

Based on all the above –

על פי כל האמור –

English translation 603

just as in Moshiach's meal on the last day of Pesach the most elevated matters are drawn down –

ווי אין משיח'ס סעודה שבאחש"פ ווערן נמשך די ענינים הכי נעלים –

English translation 604

the wonder of wonders becomes even stronger,

ווערט נאך שטארקער דער דבר פלא שבבר,

English translation 605

that they say,

אז מ'זאגט,

English translation 606

that every Jew who sits down on the last day of Pesach and eats a meal –

אז יעדער איד וואס זעצט זיך אוועק באחרון של פסח און עסט א סעודה –

English translation 607

eats the meal of Moshiach!

עסט ער סעודתו של משיח!

English translation 608

And particularly when one strives to draw into this as many Jews as possible,

ובפרט אז מ'איז זיך משתדל צו אריינציען אין דעם וואס מער אידן,

English translation 609

and one does not say that beforehand one must study Chassidus,

און מ'זאגט ניט דערביי אז פריער דארף מען לערנען חסידות,

English translation 610

or at least study a topic of the Baal Shem Tov,

אדער עכ"פ לערנען אן ענין פון בעש"ט,

English translation 611

at least in brief,

עכ"פ בקיצור,

English translation 612

rather one says that immediately when the time of Moshiach's meal arrives,

נאר מ'זאגט אז גלייך ווען עס קומט די צייט פון משיח'ס סעודה,

English translation 613

he must sit down to eat the meal without any preparations

דארף ער זיך זעצן עסן די סעודה אן קיינע הכנות

English translation 614

(and if he needs to have preparations –

(און אויב ער דארף האבן הכנות –

English translation 615

he will complete them afterwards),

וועט ער דאס דערנאך משלים זיין),

English translation 616

in the manner of "and you shall guard the matzot"95 –

באופן פון "ושמרתם את המצות" 95 –

English translation 617

a mitzvah that comes to your hand, do not let it become leavened96

מצוה הבאה לידך אל תחמיצנה 96

English translation 618

(and particularly when one is during the days of Pesach (on the last day of Pesach) in connection with which it says "do not let it become leavened"...)?

(ובפרט אז מ'שטייט בימי הפסח (באחרון של פסח) בקשר מיט וועלכן עס שטייט אל תחמיצנה...)?

English translation 619

This is answered according to the above:

איז דאס פארענטפערט על פי הנ"ל:

English translation 620

We spoke earlier,

מ'האט גערעדט פריער,

English translation 621

that the essence of Moshiach is that "he will teach knowledge to all the people"56,

אז ענינו של משיח איז וואס "ילמד דעת לכל העם" 56,

English translation 622

which means all Jews without exception,

וואס דאס מיינט אלע אידן אן אויסנאם,

English translation 623

including also the simple people.

כולל אויך פשוטי העם.

English translation 624

And as explained in many places *96,

וכמבואר בכ"מ *96,

English translation 625

that this is connected with the trait of humility of Moshiach our righteousness,

אז דאס איז פארבונדן מיט דער מדת הענוה פון משיח צדקנו,

English translation 626

therefore it is said of him "and he will reprove with equity for the humble of the earth"97,

וואס דערפאר שטייט ביי אים "והוכיח במישור לענוי ארץ" 97,

English translation 627

that although he is on an extremely elevated level,

אז כאטש ער איז אין א דרגא נעלית ביותר,

English translation 628

"behold My servant shall prosper, he shall be exalted and lifted up and very high"98,

"הנה ישכיל עבדי ירום ונשא וגבה מאד" 98,

English translation 629

as explained in the Midrash99:

כמפורש במדרש 99:

English translation 630

"exalted above Avraham, and lifted up above Yitzchak, and high above Yaakov etc., and lifted up above Moshe"100,

"ירום מאברהם ונשא מיצחק וגבה מיעקב כו' ונשא ממשה" 100,

English translation 631

nevertheless, it is fitting for him to teach Torah also with simple people,

אעפ"כ שטייט אים אָן צו לערנען תורה אויך מיט פשוטי עם,

English translation 632

and as explained in the discourses101,

וכמבואר אין די דרושים 101,

English translation 633

that this simply means,

אז דאס מיינט בפשטות,

English translation 634

that even those who are not connected to comprehension and are simple people,

אז אפילו די וואס זיינען ניט שייך להשגה און זיינען אנשים פשוטים,

English translation 635

Moshiach will teach them according to their understanding.

וועט מיט זיי משיח לערנען לויט זייער הבנה.

English translation 636

Here a question could seemingly arise:

וואס דא קען לכאורה ווערן א שאלה:

English translation 637

Since it is about simple people –

וויבאלד עס רעדט זיך וועגן אנשים פשוטים –

English translation 638

why is it necessary to come to Moshiach? Could one not take a teacher who is G-d-fearing, who believes in Moshiach and is a student of Moshiach? They say:

איז וואס דארף מען אנקומען צו משיח? מען קען דאך נעמען א מלמד א ירא שמים וואס איז מאמין במשיח און איז תלמידו של משיח? זאגט מען:

English translation 639

No! Moshiach himself must teach Torah with every Jew!

ניין! משיח אליין דארף לערנען תורה מיט יעדער אידן!

English translation 640

And this is like it was with Moshe Rabbeinu –

וע"ד ווי דאס איז געווען ביי משה רבינו –

English translation 641

the first redeemer –

גואל ראשון –

English translation 642

that he drew down manna for all Jews,

אז ער האט ממשיך געווען מן צו אלע אידן,

English translation 643

also for servants and maidservants,

אויך לעבדים ושפחות,

English translation 644

which is connected with his trait of humility,

וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט ענין הענוה שלו,

English translation 645

"and the man102 Moshe was very humble etc.",

"והאיש 102 משה עניו מאד וגו'",

English translation 646

so too regarding Moshiach our righteousness –

עד"ז איז אויך בנוגע למשיח צדקנו –

English translation 647

the final redeemer –

הוא גואל אחרון –

English translation 648

that he draws down Torah to each and every one from the aspect of his trait of humility.

אז ער איז ממשיך תורה לכל אחד ואחד מצד מדת הענוה שבו.

English translation 649

Consequently, it is understood that it is no wonder to say that in the meal of the last day of Pesach of each and every Jew, the revelation of the aspect of Moshiach is drawn down,

במילא איז מובן ווי ס'איז ניט קיין פלא צו זאגן אז אין דער סעודת אחש"פ של כל אחד ואחד מישראל ווערט נמשך דער גילוי פון בחי' משיח,

English translation 650

because this is the essence of Moshiach,

ווייל דאס איז ענינו של משיח,

English translation 651

to draw down from his essence to each and every Jew.

צו ממשיך זיין מענינו לכל אחד ואחד מישראל.

English translation 652

From this there is also a lesson for every individual –

דערפון האט מען אויך א לימוד פאר יעדן איינעם –

English translation 653

how every single person is connected with Moshiach's meal.

ווי יעדער איך איז פארבונדן מיט משיח'ס סעודה.

English translation 654

Here a storm could immediately arise:

וואס דא קען גלייך ווערן א שטורעם:

English translation 655

We are already, so to speak, at the conclusion of the last day of Pesach,

מ'האלט דאך שוין סיי ווי ביים סיום פון אחרון של פסח,

English translation 656

and before Grace After Meals one cannot go away from here,

און פאר ברכת המזון קען מען דאך פון דאנען ניט אוועקגיין,

English translation 657

because then there would be a question regarding the Grace After Meals;

ווייל דעמולט וועט ווערן א שאלה אויף דער ברכת המזון;

English translation 658

so what is the dilemma:

איז ממה נפשך:

English translation 659

The Jews who are outside –

די אידן שבחוץ –

English translation 660

one cannot reach them before the conclusion of the meal;

קען מען דאך צו זיי ניט דערגרייכן לפני סיום הסעודה;

English translation 661

and the Jews who are here –

און די אידן וואס זיינען דא –

English translation 662

they are already hearing what is being said

הערן זיי דאך סיי ווי וואס מ'רעדט

English translation 663

(because they do not let him hear other things...).

(ווייל מ'לאזט אים ניט הערן קיין אנדערע זאכן...).

English translation 664

So what can he do?

איז וואס קען ער טאן?

English translation 665

The answer to this is –

איז דער ענטפער על זה –

English translation 666

that according to Torah there is a matter of "Aseret HaChag",

אז ע"פ תורה איז פאראן אן ענין פון "אסרו חג",

English translation 667

whereby one can complete the matters that one did not do on the last day of Pesach,

וואס דעמולט קען מען משלים זיין די ענינים וואס מ'האט ניט געטאן באחרון של פסח,

English translation 668

and certainly when there is a Shabbat after this,

ועאכו"כ אז ס'איז דא א שבת לאחרי זה,

English translation 669

when one can complete the matters.

ווען מ'קען משלים זיין די ענינים.

English translation 670

Furthermore –

נאכמער –

English translation 671

The Alter Rebbe explains in Likkutei Torah103,

דער אלטער רבי איז מבאר אין לקו"ת 103,

English translation 672

that every festival that occurs once a year,

אז יעדער יו"ט וואס מ'האט איין מאל א יאר,

English translation 673

"once in the year,"

"אחת בשנה",

English translation 674

draws down from its content upon the entire year in the manner of a "continuous action,"

איז ממשיך מענינו על כל השנה כולה באופן פון "פעולה נמשכת",

English translation 675

until the festival comes again the next time.

ביז עס קומט דער יו"ט בפעם הבאה.

English translation 676

And from this it is understood regarding Acharon shel Pesach,

ועד"ז איז מובן בנוגע צו אחרון של פסח,

English translation 677

which is also "once in the year,"

וואס איז אויך "אחת בשנה",

English translation 678

that its matters are drawn down in the manner of a continuous action until the Acharon shel Pesach of the following year –

אז די ענינים שבו ווערן נמשך באופן של פעולה נמשכת ביז דעם אחרון של פסח פון דער שנה הבאה –

English translation 679

5747.

תשמ"ז.

English translation 680

And especially since Pesach is not a festival like other festivals,

ובפרט אז פסח איז ניט א יו"ט ווי אנדערע ימים טובים,

English translation 681

rather here we also have the emphasis that we do not say "The order of Pesach is concluded according to its law,"

נאר דא האט מען אויך די הדגשה אז מ'זאגט ניט "חסל סידור פסח כהלכתו",

English translation 682

because Pesach does not end and is drawn out over the entire year46

ווייל פסח ענדיקט זיך ניט און ווערט נמשך על כל השנה 46

English translation 683

(more so than the other festivals103).

(נאכמער ווי שאר הימים טובים *103).

English translation 684

From this it is understood –

וואס פון דעם איז מובן –

English translation 685

that from Acharon shel Pesach we receive the power to draw down its content upon the entire year,

אז פון אחש"פ געמט מען דעם כח אויף ממשיך זיין מענינו על כל השנה כולה,

English translation 686

and especially upon the adjacent days.

ובפרט אויף די ימים הסמוכים.

English translation 687

And it is noteworthy:

ולהעיר:

English translation 688

Since Acharon shel Pesach is "once in the year" –

וויבאלד אז אחש"פ איז "אחת בשנה" –

English translation 689

we have a special power to draw down its content to all Jews,

האט מען א כח מיוחד אויף ממשיך זיין ענינו צו אלע אידן,

English translation 690

like the "once in the year" of Yom Kippur,

ע"ד ווי דער "אחת בשנה" פון יום הכיפורים,

English translation 691

which is of a level of "one,"

וואס ער איז פון א דרגא פון "אחת",

English translation 692

"He makes equal small and great"104,

"השוה ומשוה קטן וגדול" 104,

English translation 693

that is, not only a small and great in quantity,

ד. ה. ניט נאר א קטן וגדול בכמות,

English translation 694

for what does this come to teach us –

ווארום מאי קמ"ל –

English translation 695

rather even a small and great in spirituality,

נאר אפילו א קטן וגדול ברוחניות,

English translation 696

which ostensibly occupies space,

וואס לכאורה איז דאס תופס מקום,

English translation 697

and nevertheless, from the level of "once in the year" it becomes "He makes equal small and great,"

ואעפ"כ איז מצד דער דרגא פון "אחת בשנה" ווערט "השוה ומשוה קטן וגדול",

English translation 698

so that it is drawn down to all Jews equally.

אז דאס ווערט נמשך צו אלע אידן בשוה.

English translation 699

Regarding this we must respond to those who "seek a pretext" –

עד"ז דארף מען דאך באווארענען די וואס "תואנה הם מבקשים" –

English translation 700

and ask,

און פרעגן,

English translation 701

where is the source in the revealed [Torah] for what is said, that every Jew has a connection to the feast of Mashiach.

וואו איז דער מקור אין נגלה אויף דעם וואס מ'זאגט אז יעדער איד האט א שייכות צו משיח'ס סעודה.

English translation 702

The example for this is –

איז די דוגמא לזה –

English translation 703

as mentioned above,

כאמור לעיל,

English translation 704

that the meal of every Motzaei Shabbos is called "the meal of David, King Mashiach"105.

אז די סעודה שבכל מוצאי שבת ווערט אנגערופן "סעודתא דדוד מלכא משיחא" 105.

English translation 705

Furthermore105:

נאכמער * 105:

English translation 706

Every Shabbos we eat three meals,

יעדן שבת עסט מען דאך ג' סעודות,

English translation 707

which are "the meal of Zeir Anpin,"

וואס זיי זיינען "סעודתא דזעיר אנפין",

English translation 708

"the meal of the Holy Field of Apples"

"סעודתא דחקל תפוחין קדישין"

English translation 709

(Malchus)

(מלכות)

English translation 710

and "the meal of Atik Yomin"105!

און "סעודתא דעתיק יומין" 105!

English translation 711

These are physical meals over which we make Kiddush and eat and sing zemiros106 etc. –

וואס דאס זיינען דאך סעודות גשמיות אויף וועלכע מ'מאכט קידוש און מ'עסט און מ'זינגט זמירות 106 וכו' –

English translation 712

and nevertheless we say that these are meals of Zeir Anpin and Malchus etc.!

און אעפ"כ זאגט מען אז דאס זיינען סעודות פון ז"א און מלכות וכו'!

English translation 713

And this is so every single Shabbos.

און דאס איז אזוי בכל שבת ושבת.

English translation 714

From this it is understood that it is no wonder to say that the meal of Acharon shel Pesach is "Mashiach's meal."

איז מזה מובן ווי ס'איז קיין פלא ניט צו זאגן אז די סעודה פון אחרון של פסח איז "משיח'ס סעודה".

English translation 715

Afterwards there is an even greater wonder and a strong question,

דערנאך איז פאראן נאך א גרעסערער פלא און א קלאץ קשיא,

English translation 716

to which one usually does not pay attention

וואס כרגיל איז מען ניט משים לב לזה

English translation 717

(and as has been discussed several times,

(וכמדובר כמה פעמים,

English translation 718

that specifically from the simple understanding of matters one does not pay attention to the most simple things):

אז דוקא מצד פשטות הענינים איז מען ניט משים לב צו דברים הכי פשוטים):

English translation 719

Every festival,

יעדן יו"ט,

English translation 720

including Acharon shel Pesach,

כולל אחרון של פסח,

English translation 721

before the Torah reading we say in the "Ribono shel Olam" –

זאגט מען פאר קריאת התורה אין דער "רבונו של עולם" –

English translation 722

"And may be fulfilled in us the verse that is written, 'And the spirit of Hashem shall rest upon him, a spirit of wisdom and understanding etc.'"

"ויתקיים בנו מקרא שכתוב ונחה עליו רוח ה' רוח חכמה ובינה וגו'".

English translation 723

This is seemingly entirely incomprehensible:

וואס דאס איז לכאורה אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:

English translation 724

We say "may be fulfilled in us,"

מ'זאגט דאך "ויתקיים בנו",

English translation 725

that is, we are speaking about ourselves –

ד.ה. מ'רעדט וועגן זיך אליין –

English translation 726

and nevertheless we conclude,

און אעפ"כ פירט מען אויס,

English translation 727

that what should be fulfilled in us –

אז וואס זאל אין אונז מקויים ווערן –

English translation 728

the verse "And the spirit of Hashem shall rest upon him etc.,"

דער פסוק "ונחה עליו רוח ה' גו'",

English translation 729

where "upon him" refers

וואס "עליו" מיינט דאך

English translation 730

(as explained in all the commentaries,

(כמבואר אין אלע מפרשים,

English translation 731

and also in the Zohar,

און אויך אין זהר,

English translation 732

and brought in the notes of the Tzemach Tzedek) –

און געבראכט אין די רשימות פון צ"צ) –

English translation 733

to Mashiach our righteousness!

משיח צדקנו!

English translation 734

We come every festival,

קומט מען צוגיין בכל יו"ט,

English translation 735

not specifically Pesach,

לאו דוקא פסח,

English translation 736

and say a request in this formulation,

און מ'זאגט א בקשה בנוסח זה,

English translation 737

that "may be fulfilled in us etc.,"

אז "יתקיים בנו וכו'",

English translation 738

that in every Jew should be fulfilled that which is stated regarding Mashiach our righteousness!

אז ביי יעדן אידן זאל מקויים ווערן דאס וואס עס שטייט אויף משיח צדקנו!

English translation 739

We do not say in the request and prayer that there should be fulfilled "in us" a "semblance and likeness" of the verse,

וואס מ'זאגט דאך ניט אין דער בקשה ותפלה אז עס זאל נתקיים ווערן "בנו" א "מעין ודוגמא" פון דעם פסוק,

English translation 740

rather we say explicitly "may be fulfilled in us the verse that is written etc."!

נאר מ'זאגט בפירוש "ויתקיים בנו מקרא שכתוב וכו'"!

English translation 741

And as mentioned once107,

און ווי דערמאנט אמאל 107,

English translation 742

that the Munkatcher108 made a great storm and uproar about this –

אז דער מונקאטשער 108 מאכט פון דעם א גאנצן שטורעם און ליארעם –

English translation 743

but the Alter Rebbe left this formulation in his Siddur, equal for every soul.

אבער דער אלטער רבי לאזט איבער דעם נוסח בסידורו השוה לכל נפש.

English translation 744

Since the great ones of the world established that the formulation of the prayer for all Jews should be thus,

איז וויבאלד אז גדולי עולם האבן איינגעשטעלט אז אזוי זאל זיין דער נוסח התפלה פון אלע אידן,

English translation 745

and this was accepted and spread throughout most of the Diaspora of Israel and throughout all the Diaspora of Israel –

און דאס איז נתקבל געווארן און נתפשט געווארן ברוב תפוצות ישראל ובכל תפוצות ישראל –

English translation 746

then surely it is indeed fulfilled!

איז דאך זיכער אז דאס ווערט טאקע מקויים!

English translation 747

Here we see clearly that every Jew has a connection to Mashiach our righteousness!

וואס דא זעט מען קלאר ווי יעדער איד האט א שייכות צו משיח צדקנו!

English translation 748

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 749

Since we ask for it in prayer,

וויבאלד אז מ'בעט עס בתפלה,

English translation 750

it is certain that it is fulfilled in actuality. Some feel it and others do not,

איז זיכער אז דאס ווערט נתקיים בפועל. אנדערע זיינען מרגיש און אנדערע ניט,

English translation 751

some earlier and others later –

אנדערע פריער און אנדערע שפעטער –

English translation 752

but it is certain that it is fulfilled. Because one cannot say that the intention in these prayers is

אבער ס'איז זיכער אז דאס ווערט מקויים. ווארום מ'קען ניט זאגן אז די כוונה אין די תפלות איז,

English translation 753

that when Mashiach comes, then "the verse that is written, etc., will be fulfilled in us" –

אז ווען משיח וועט קומען דעמולט "יתקיים בנו מקרא שכתוב כו'" –

English translation 754

because the simple meaning of this prayer is

ווייל דער פירוש הפשוט בתפלה זו איז,

English translation 755

that it refers to now. There are prayers for the future time,

אז דאס מיינט יעצט. עס זיינען פאראן תפלות אויפן זמן דלעתיד,

English translation 756

such as "May our eyes behold, etc.,"

אזוי ווי "ותחזינה עינינו וכו'",

English translation 757

or "May the Holy Temple be rebuilt speedily in our days, etc." –

אדער "שיבנה ביהמ"ק במהרה בימינו וכו'" –

English translation 758

but in this prayer there is no hint,

אבער אין דער תפלה איז ניטא קיין רמז,

English translation 759

not even the slightest hint,

אפילו ניט א רמז דרמז,

English translation 760

that the request "and the verse that is written will be fulfilled in us" refers

אז די בקשה "ויתקיים בנו מקרא שכתוב" מיינט,

English translation 761

to after the coming of Mashiach,

לאחרי ביאת המשיח,

English translation 762

so it is certainly

איז דאך זיכער,

English translation 763

that it is fulfilled also now.

אז דאס ווערט מקויים אויך איצטער.

English translation 764

And there is no difficulty that one does not feel it –

און ס'איז קיין קשיא ניט וואס מ'פילט עס ניט –

English translation 765

because there are several revelations that are drawn to a person,

ווארום עס זיינען פאראן כמה גילויים וואס ווערן נמשך צו א מענטשן,

English translation 766

and he does not feel them openly.

און מ'איז זיי ניט מרגיש בגלוי.

English translation 767

And this is like the story told in several stories of the holy Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, leader of our generation

וע"ד המסופר בכמה סיפורי כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו

English translation 768

(and the Rebbes before him),

(והנשיאים שלפניו),

English translation 769

that with several people there was the matter of "revelation of Elijah,"

אז ביי כמה אנשים איז געווען דער ענין פון "גילוי אליהו",

English translation 770

even though they did not know about it109,

כאטש זיי האבן דערפון ניט געוואוסט 109,

English translation 771

and likewise one finds stories also in the revealed part of Torah110.

ועד"ז געפינט מען אויך סיפורים בנגלה דתורה 110.

English translation 772

But the question can be asked:

עס קען אבער ווערן די שאלה:

English translation 773

If one does not feel these matters at all –

אויב מ'פילט סיי ווי ניט די ענינים –

English translation 774

then what benefit is there from "it will be fulfilled in us, etc."?

איז וואס האט מען דערפון וואס "יתקיים בנו כו'"?

English translation 775

One must therefore say,

מוז מען דאך זאגן,

English translation 776

that "and the spirit of Hashem shall rest upon him, etc." does indeed make some difference.

אז דער "ונחה עליו וגו'" טוט יא אויף עפעס א שינוי.

English translation 777

So the explanation of this in general is –

איז דער ביאור בזה בכללות –

English translation 778

that it indeed does make a difference,

אז דאס טוט טאקע יא אויף,

English translation 779

because regarding many matters one does not know how it would have been without this...

ווייל בנוגע כמה וכמה ענינים ווייס מען ניט ווי עס וואלט געווען אָן דעם...

English translation 780

And further:

ועוד:

English translation 781

There are many matters in which a Jew is successful in material and spiritual matters,

עס זיינען פאראן כמה ענינים אין וועלכע א איד איז מצליח בגשמיות וברוחניות,

English translation 782

and he is indeed called by the name "a successful man"111 because this is a matter above nature

וואס ער ווערט טאקע אנגערופן בשם "איש מצליח" 111 ווייל דאס איז אן ענין שלמעלה מהטבע

English translation 783

(as is known the explanation of the Tzemach Tzedek on this112) –

(כידוע דער ביאור פון צ"צ בזה 112) –

English translation 784

but this itself must come through "something." So the "something" is –

אבער דאס גופא דארף דאך קומען דורך "עפעס". איז דער "עפעס" –

English translation 785

that which "the verse that is written, 'and the spirit of Hashem shall rest upon him, etc.' will be fulfilled in us"!

דאס וואס "יתקיים בנו מקרא שכתוב ונחה עליו רוח הוי' וגו'"!

English translation 786

And this is like the explanation in Chassidus113 regarding the Bat Kol114 that proclaims "Return115, wayward children," and the like –

וע"ד המבואר אין חסידות 113 בנוגע דעם בת קול 114 שמכרזת "שובו 115 בנים שובבים" וכיו"ב –

English translation 787

that seemingly, why is the "Bat Kol" needed,

אז לכאורה צוליב וואס דארף מען האבן דעם "בת קול",

English translation 788

when one does not hear it at all? Rather, the explanation is –

בשעת מ'הערט עס סיי ווי ניט. נאר דער פשט איז –

English translation 789

that "although they do not see, their mazal sees"116,

אז "אע"ג דאינהו לא חזו מזלייהו חזו" 116,

English translation 790

and from this indeed come down to people thoughts of repentance,

און דערפון קומען טאקע אראפ ביי מענטשן הרהורי תשובה,

English translation 791

as one sees in actuality that from time to time one is aroused to repentance, etc.

ווי מ'זעט בפועל אז פון צייט צו צייט ווערט מען נתעורר בתשובה וכו'.

English translation 792

So too in our matter –

איז עד"ז אויך בעניננו –

English translation 793

that from that which "the verse that is written, etc., will be fulfilled in us," several matters come forth in a simple way in a person.

אז פון דעם וואס "יתקיים בנו מקרא שכתוב וכו'" קומען ארויס כמה ענינים בפשטות ביי א מענטשן.

English translation 794

And we return to our matter:

ונחזור לעניננו:

English translation 795

The instruction in avodah from all that was said is –

די הוראה אין עבודה פון כל האמור איז –

English translation 796

that a Jew should contemplate that which he said as an introduction to the reading of the Torah,

אז א איד דארף זיך אריינטראכטן אין דעם וואס ער האט געזאגט אלס הקדמה צו קריאת התורה,

English translation 797

together with a melody of joy,

צוזאמען מיט א ניגון של שמחה,

English translation 798

and since this is said based on the Torah of truth,

און וויבאלד אז דאס זאגט מען אן ע"פ תורת אמת,

English translation 799

then "a matter does not depart from its simple meaning,"

איז דאך "אין ענין יוצא מדי פשוטו",

English translation 800

so this is certainly a true matter!

אז דאס איז זיכער אן ענין אמיתי!

English translation 801

One only needs the appropriate preparation so that he can feel it,

מ'דארף בלויז האבן די הכנה מתאימה ער זאל דאס קענען מרגיש זיין,

English translation 802

which depends on his avodah beforehand and on his feeling, etc.

וואס דאס איז תלוי אין זיין עבודה לפני זה און אין זיין רגש וכו'.

English translation 803

And in this itself it is certain –

און אין דעם גופא איז זיכער –

English translation 804

that every individual can attain this matter within himself,

אז יעדער איך קען אויפטאן ביי זיך דעם ענין,

English translation 805

only there are different levels in the matter,

נאר עס זיינען פאראן חילוקי דרגות בדבר,

English translation 806

which depend on the avodah,

וואס זיינען תלוי אין דער עבודה,

English translation 807

and the more avodah there is

און וואס מער עס איז די עבודה

English translation 808

(our deeds and service)

(מעשינו ועבודתינו)

English translation 809

the more one attains in this matter.

אלץ מערער טוט מען אויף אין דעם ענין.

English translation 810

And from this there is also the instruction regarding the Seudas Mashiach:

און דערפון האט מען אויך די הוראה בנוגע צו סעודת משיח:

English translation 811

An individual should not be frightened by the fact that he must go out into the world and proclaim that one must eat the meal of Mashiach,

א איך דארף זיך ניט שרעקן דערפון וואס ער דארף ארויסגיין אין וועלט און מכריז זיין אז מ'דארף עסן משיח'ס סעודה,

English translation 812

even though seemingly this is a matter of "novelty,"

הגם אז לכאורה איז דאס אן ענין של "חדשות",

English translation 813

because one saw in actuality that it was done so in actuality and publicly,

ווייל מ'האט געזען בפועל אז מ'האט אזוי געטאן בפועל ובפומבי,

English translation 814

and this brought about that many Jews became drawn closer to matters of Judaism,

און דאס האט געבראכט דערצו אז א ריבוי אידן זאלן נתקרב ווערן צו עניני יהדות,

English translation 815

to an extent more than could be estimated.

ביז א ריבוי יותר מהמשוער.

English translation 816

Consequently, there is nothing to fear –

במילא איז ניטא וואס צו שרעקן זיך –

English translation 817

One only needs to know that one must set oneself up as a "lamp"

מ'דארף נאר וויסן אז מ'דארף זיך אוועקשטעלן ווי א "פנס"

English translation 818

(a "lantern"),

(א "פאנאר"),

English translation 819

a thing that gives light,

א דבר המאיר,

English translation 820

and it is known the sicha117 about this, that a chassid is a "lamterntchik",

וכידוע די שיחה 117 בזה אז א חסיד איז א "לאַמטערנטשיק",

English translation 821

consequently, he must set up the thing that gives light even in a place where he sees no people,

במילא דארף ער אוועקשטעלן דעם דבר המאיר אפילו אין אן ארט וואו ער זעט ניט קיין אנשים,

English translation 822

or that these are things that are in the category of things that are in holes and cracks, where one does not know if one searched there before Pesach –

אדער אז דאס זיינען אזעלכע וואס זיינען בבחי' דברים שבחורים ובסדקים וואס מ'ווייס ניט צי מ'האט דארט בודק געווען פאר פסח –

English translation 823

and nevertheless,

און אעפ"כ,

English translation 824

a chassid must know,

דארף א חסיד וויסן,

English translation 825

that his task is first and foremost to set up in the public domain a lamp that gives light,

אז תפקידו איז לכל לראש צו אוועקשטעלן ברשות הרבים א פנס המאיר,

English translation 826

and then he will see how people emerge from such places that he did not even imagine,

און דעמולט וועט ער זען ווי עס רוקן זיך ארויס מענטשן פון אזעלכע ערטער וואס ער האט זיך אפילו ניט משער געווען,

English translation 827

and not only are they not afraid,

און ניט נאר וואס זיי שרעקן זיך ניט,

English translation 828

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 829

they become drawn close to Judaism,

זיי ווערן נתקרב צו אידישקייט,

English translation 830

until they themselves also become in the category of a "lamp" that gives light in another place in the public domain,

ביז אז זיי אליין ווערן אויך בבחי' "פנס" המאיר במקום אחר ברשות הרבים,

English translation 831

a new lamp!

א פנס חדש!

English translation 832

And as explained in that sicha regarding the entirety of the service of a chassid,

וואס ע"ד המבואר אין יענער שיחה בנוגע לכללות העבודה פון א חסיד,

English translation 833

that it must be in the manner of a "lamterntchik",

אז עס דארף זיין באופן פון א "לאַמטערנטשיק",

English translation 834

so too in our matter,

אזוי איז אויך בעניננו,

English translation 835

in the meal of the last day of Pesach,

אין דער סעודה פון אחש"פ,

English translation 836

that one must illuminate with it in every place,

אז מ'דארף דערמיט באלייכטן בכל מקום,

English translation 837

because this has a connection to all Jews.

ווייל דאס האט א שייכות צו אלע אידן.

English translation 838

And as discussed above –

וכמדובר לעיל –

English translation 839

that this has a connection also to the present time,

אז דאס האט א שייכות אויך צום איצטיקן זמן,

English translation 840

for although we are already at the conclusion of the last day of Pesach –

ווארום כאטש מ'האלט שוין בסיום אחרון של פסח –

English translation 841

first of all,

איז ראשית כל,

English translation 842

we are still before Grace after Meals,

האלט מען דאך פאר ברכת המזון,

English translation 843

and in addition to this,

ונוסף לזה,

English translation 844

afterwards there is the Isru Chag,

איז דערנאך פאראן דער אסרו חג,

English translation 845

and the Shabbat after the holiday,

ושבת שאחרי החג,

English translation 846

until –

ביז –

English translation 847

the entire year,

כל השנה כולה,

English translation 848

which receives the illumination from this Pesach,

וואס איז מקבל די הארה פון דעם פסח,

English translation 849

until the next last day of Pesach.

ביז דעם אחרון של פסח הבא.

English translation 850

And may it be His will that this be with great success,

ויהי רצון אז דאס זאל זיין בהצלחה רבה,

English translation 851

and in a manner of "taforo da flacho"118,

ובאופן פון "טאַפאָרו דא פלאַחו" 118,

English translation 852

in actual deed.

במעשה בפועל.

English translation 853

And this will surely further draw close the matter of "and He will gather the dispersed of Israel"119,

און דאס וועט זיכער מקרב זיין נאכמער דעם ענין פון "ויקבץ נדחי ישראל" 119,

English translation 854

which is accomplished especially through the fact that Jews themselves gather all the dispersed of Israel that they can reach,

וואס דאס ווערט אויפגעטאן במיוחד דורך דעם וואס אידן אליין זיינען מקבץ אלע נדחי ישראל צו וועלכע מ'קען דערגרייכן,

English translation 855

and in pleasant ways and in ways of peace.

ובדרכי נועם ובדרכי שלום.

English translation 856

For this is the matter of Mashiach our righteousness –

וואס דאס איז דאך ענינו של משיח צדקנו –

English translation 857

"and one shepherd will be for all of them"120,

"ורועה אחד יהי' לכולם" 120,

English translation 858

and the matter of a true shepherd is as explained in the Midrash121 on the verse122 "and Moses was a shepherd" –

וואס ענינו של רועה אמיתי איז כמבואר במדרש 121 עה"פ 122 "ומשה הי' רועה" –

English translation 859

"Our Sages said that when Moses our teacher, peace be upon him, was shepherding the flock of Yitro in the wilderness, a kid ran away from him and he ran after it until it reached a shady place... he put it on his shoulder and was walking,

"אמרו רבותינו בשהי' משה רבינו ע"ה רועה צאנו של יתרו במדבר ברח ממנו גדי ורץ אחריו נער איז נאכגעלאפן א קליינע שעפעלע] כו' הרכיבו על כתיפו והי' מהלך,

English translation 860

The Holy One, blessed be He, said: You have mercy to lead the flock of a mortal,

אמר הקב"ה יש לך רחמים לנהוג צאנו של בשר ודם,

English translation 861

so, by your life, you will shepherd My flock Israel" and similarly it states in the Midrash121 regarding King David that "he would take out the small ones to graze so that they would graze the tender grass... The Holy One, blessed be He, said: Whoever knows how to shepherd the flock, each according to its strength, shall come and shepherd My people..."

כך חייך אתה תרעה צאני ישראל" ועד"ז שטייט אין מדרש 121 בנוגע דוד המלך אז "הי' מוציא הקטנים לרעות כדי שירעו עשב הרך כו' אמר הקב"ה מי שהוא יודע לרעות הצאן איש לפי כחו יבוא וידעה בעמי כו'".

English translation 862

And since this is the matter of Mashiach our righteousness –

און וויבאלד אז דאס איז ענינו של משיח צדקנו –

English translation 863

every Jew has this within himself,

האט דאס אין זיך יעדער איד,

English translation 864

as discussed several times123 the proof for this from what is stated in the Yerushalmi124 that the verse125 "a star shall go forth from Jacob" refers to an ordinary Jew,

כמדובר כמה פעמים 123 די ראי' לזה דערפון וואס אין ירושלמי 124 שטייט אז דער פסוק 125 "דרך כוכב מיעקב" גייט אויף סתם א אידן,

English translation 865

and elsewhere it states126 that this means Mashiach our righteousness,

און במ"א שטייט 126 אז דאס מיינט משיח צדקנו,

English translation 866

and the reconciliation between them is,

וואס דער תיווך בזה איז,

English translation 867

because in every Jew there is a spark of Mashiach within him127,

ווייל אין יעדן אידן איז פאראן א ניצוץ משיח שבקרבו 127,

English translation 868

just as there is the spark of Moses our teacher in each and every one128,

ע"ד ווי עס איז דא דער ניצוץ פון משה רבינו שבכל אחד ואחד 128,

English translation 869

"the first redeemer is the final redeemer"129,

"גואל ראשון הוא גואל אחרון" 129,

English translation 870

and the matter of Moses within each person certainly influences actual deed,

וואס דער ענין פון משה שבכאו"א איז דאך משפיע אויף מעשה בפועל,

English translation 871

so that through this a "small matter" becomes easy for every Jew130,

אז דורך דעם ווערט יראה א "מילתא זוטרתי" ביי יעדן אידן 130,

English translation 872

so too regarding the spark of Mashiach within each person.

איז אזוי אויך בנוגע דעם ניצוץ משיח שבכאו"א.

English translation 873

And all these matters mentioned hasten and bring close the coming of Mashiach our righteousness,

און די אלע ענינים האמורים זיינען ממהר און מקרב ביאת משיח צדקנו,

English translation 874

beginning immediately from the resolution regarding the matter,

אנהויבנדיק גלייך פון דער החלטה בדבר,

English translation 875

as discussed elsewhere130,

כמדובר ב"מ 130,

English translation 876

that at the moment one merely resolves with the appropriate strength,

אז בשעת מ'איז נאר מחליט בתוקף המתאים,

English translation 877

the reward and result are immediately drawn from above131 –

ווערט גלייך נמשך מלמעלה דער שכר און תוצאה 131 –

English translation 878

that the resolution to do in all these matters,

אז די החלטה צו טאן בכל ענינים אלו,

English translation 879

brings the true and complete redemption through Mashiach our righteousness.

ברענגט די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 880

Since the meal is called by our Nesi'im the name "Mashiach's meal",

וויבאלד אז די סעודה ווערט אנגערופן ע"י רבותינו נשיאינו בשם "משיח'ס סעודה",

English translation 881

it is understood,

איז דאך מובן,

English translation 882

that in all matters connected with the meal there is a matter of "Mashiach".

אז אין אלע ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט דער סעודה איז פאראן אן ענין פון "משיח".

English translation 883

And according to the simple understanding of the matter,

וכפשטות הענין,

English translation 884

that when one says about a certain meal,

אז בשעת מ'זאגט אויף א געוויסע סעודה,

English translation 885

that this is the meal of so-and-so,

אז דאס איז סעודתו של פלוני,

English translation 886

it is understood,

איז דאך מובן,

English translation 887

that in every detail of this meal it must be recognizable that this is the meal of that so-and-so.

אז אין יעדן פרט שבסעודה זו דארף זיין ניכר אז דאס איז סעודתו של פלוני זה.

English translation 888

And from this we derive regarding this farbrengen –

וואס דערפון האט מען ארויס בנוגע להתוועדות זו –

English translation 889

that when one speaks matters in this farbrengen that seemingly have no connection specifically to Mashiach,

אז בשעת מ'רעדט ענינים בהתוועדות זו וואס האבן לכאורה קיין שייכות ניט מיט משיח'ן דוקא,

English translation 890

since one speaks them at Mashiach's meal,

איז וויבאלד דאס רעדט מען אין משיח'ס סעודה,

English translation 891

they must be connected to Mashiach.

דארף דאס זיין פארבונדן מיט משיח'ן.

English translation 892

What is truly the case is that every matter in the world is connected with Moshiach –

וואס באמת איז דאך יעדער ענין אין וועלט פארבונדן מיט משיח'ן –

English translation 893

because Moshiach is the one who will redeem the entire world and its fullness and transform it into a new state and condition,

ווייל משיח איז דאך דער וואס וועט גואל זיין כל העולם ומלואו און אים איבערשטעלן אין א נייעם מעמד ומצב,

English translation 894

and since he can do this regarding all matters of the world,

וואס וויבאלד אז ער קען דאס אויפטאן בכל עניני העולם,

English translation 895

it is certain that also before this he has a connection to them,

איז זיכער אז אויך לפני זה האט ער א שייכות צו זיי,

English translation 896

as is simply understood.

כמובן בפשטות.

English translation 897

And if this is so regarding all matters of the world –

וואס אויב דאס איז אזוי בנוגע אלע ענינים פון וועלט –

English translation 898

all the more so regarding matters of Torah and mitzvos,

עאכו"כ בנוגע עניני התורה ומצוותי',

English translation 899

as is simply understood.

כמובן בפשטות.

English translation 900

However, one must find a special connection between the matters discussed at the Seudas Moshiach and the essence of Moshiach.

מ'דארף דאך אבער געפינען א קשר מיוחד צווישן די ענינים וועגן וועלכע מ'רעדט ביי סעודת משיח מיט ענינו של משיח.

English translation 901

Just as we always speak about the "campaigns" –

אזוי ווי מ'רעדט דאך אלעמאל וועגן די "מבצעים" –

English translation 902

even though not all of them are relevant to Yom Tov, etc.

איז כאטש אז ניט אלע פון זיי זיינען שייך ביו"ט וכו'

English translation 903

(such as tefillin, etc.),

(ווי תפילין וכו'),

English translation 904

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 905

since we speak about them at Moshiach's Seudah,

וויבאלד אז מ'רעדט וועגן דעם ביי משיח'ס סעודה,

English translation 906

they certainly must have a connection to Moshiach.

דארפן זיי זיכער האבן א שייכות מיט משיח'ן.

English translation 907

And the fact that they are not relevant to Yom Tov is no contradiction to them having a connection to Moshiach –

וואס דאס וואס זיי זיינען ניט שייך ביו"ט איז קיין סתירה ניט דערצו וואס זיי האבן א שייכות מיט משיח –

English translation 908

for in the days of Moshiach there will also be "weekdays",

ווארום בימות המשיח וועלן אויך זיין "ימות החול",

English translation 909

and "fields and vineyards", etc.,

און "שדות וכרמים" וכיו"ב,

English translation 910

and although the service in them will be in the manner of "And strangers will stand and shepherd your flocks, and foreigners will be your plowmen"132,

וואס כאטש די עבודה בהם וועט זיין באופן פון "ועמדו זרים ורעו צאנכם ובני נכר אכריכם" 132,

English translation 911

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 912

one must say,

מוז מען זאגן,

English translation 913

that also the fields and vineyards and the "strangers" and "foreigners" of the days of Moshiach have a connection to Moshiach,

אז אויך די שדות וכרמים און די "זרים" און "בני נכר" שבימות המשיח האבן א שייכות מיט משיח'ן,

English translation 914

because he is the one who redeemed them;

ווייל ער איז דאך דער וואס האט זיי גואל געווען;

English translation 915

and moreover –

און נאכמער –

English translation 916

the very fact that their existence exists in his days is a proof,

דאס גופא וואס ס'איז פאראן זייער מציאות בימיו איז א באווייז,

English translation 917

that they are connected to him.

אז זיי זיינען פארבונדן מיט אים.

English translation 918

And from all this it is understood –

וואס מכל זה מובן –

English translation 919

that the campaigns certainly have a connection to Moshiach.

אז די מבצעים האבן זיכער א שייכות צו משיח'ן.

English translation 920

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 921

It is known the ruling of the Rambam133,

ס'איז ידוע דער פסק דין פון רמב"ם 133,

English translation 922

that the king "his heart is the heart of the entire congregation of Israel". And when one says "heart of the entire congregation of Israel",

אז המלך "לבו הוא לב כל קהל ישראל". וואס בשעת מ'זאגט "לב כל קהל ישראל",

English translation 923

it means all Jews,

מיינט עס אלע אידן,

English translation 924

"from the small to the great"134,

"כקטן כגדול" 134,

English translation 925

to the extent that even if the king is a minor and there exists in his days a great one relative to him,

ביז אז אפילו אויב דער מלך איז א קטן און עס איז פאראן בימיו א גדול לגביו,

English translation 926

as was in the time of Yehoash,

ווי דאס איז געווען בזמן יהואש,

English translation 927

that he was a minor when he became king,

אז ער איז געווען א קטן כשמלך,

English translation 928

"Yehoash was seven years old when he began to reign"135 and in his time there was Yehoyada the Kohen Gadol who was his mentor,

"בן שבע שנים יהואש במלכו" 135 און בשעתו איז געווען יהוידע הכהן הגדול וואס ער איז געווען זיין מורה דרך,

English translation 929

"And Yehoash did that which was right in the sight of Hashem all his days wherein Yehoyada the Kohen instructed him"136 –

"ויעש יהואש גו' אשר הורהו יהוידע הכהן" 136 –

English translation 930

nevertheless, it is said,

אעפ"כ זאגט מען,

English translation 931

that the heart of the king is "the heart of the entire congregation of Israel". Regarding a Kohen Gadol we do not find this concept that "his heart is the heart of the entire congregation of Israel" –

אז דער לב פון מלך איז "לב כל קהל ישראל". בנוגע א כהן גדול געפינט מען ניט דעם ענין אז "לבו הוא לב כל קהל ישראל" –

English translation 932

rather specifically by a king,

נאר דוקא ביי א מלך,

English translation 933

whose heart includes the heart of the entire congregation of Israel,

וואס זיין לב איז כולל לב כל קהל ישראל,

English translation 934

including the Kohen Gadol.

כולל דעם כהן גדול.

English translation 935

And just as it was with Yehoash and Yehoyada,

וואס אזוי ווי דאס איז געווען ביי יהואש מיט יהוידע,

English translation 936

we also see by several other kings,

זעט מען אויך ביי כמה אנדערע מלכים,

English translation 937

even kings of the House of David,

אפילו מלכי בית דוד,

English translation 938

who needed to come to others,

וואס האבן געדארפט אנקומען צו אנדערע,

English translation 939

or Rechavam with the elders of the people who "And King Rechavam took counsel with the elders who had stood before Shlomo his father"137

אדער רחבעם מיט די זקני העם וואס "ויועץ המלך רחבעם את הזקנים אשר היו עומדים את פני שלמה אביו" 137

English translation 940

(and from the fact that he did not act according to their counsel an undesirable matter resulted138) –

(וואס דערפון וואס ער האט זיך ניט נוהג געווען כעצתם איז ארויס אן ענין בלתי רצוי 138) –

English translation 941

and nevertheless,

און אעפ"כ,

English translation 942

the kings possess within themselves the virtue that "his heart is the heart of the entire congregation of Israel".

האבן אין זיך די מלכים די מעלה וואס "לבו הוא לב כל קהל ישראל".

English translation 943

And the explanation of this is –

וואס דער ביאור בזה איז –

English translation 944

because the essence of the king is,

ווייל ענינו של המלך איז,

English translation 945

that he is the "essence" of the entire congregation of Israel,

אז ער איז דער "עצם" פון כל קהל ישראל,

English translation 946

and in this matter he is one

וואס אין דעם ענין איז ער איינער

English translation 947

(even though in matters of virtues there are those greater than him).

(כאטש אז אין עניני מעלות זיינען דא גרעסערע פון אים).

English translation 948

And this is also the reason why he is specifically compared to a heart –

וואס דאס איז אויך דער טעם וואס ער ווערט געגליכן צו א לב דוקא –

English translation 949

because the essence of the heart,

ווייל ענינו של הלב,

English translation 950

is the general life-force of the entire body139,

איז דער חיות כללי פון כל הגוף כולו 139,

English translation 951

as is known the important point of the Chacham Tzvi140

וכידוע די חשובה פון חכם צבי 140

English translation 952

(which is brought in Chassidus141),

(וואס ברענגט זיך אין חסידות 141),

English translation 953

that there cannot be any existence of a living thing without a "heart". It can be that the heart is in a different place,

אז עס קען ניט זיין קיין מציאות פון א דבר חי אָן אַ "לב". עס קען זיין אז דער לב איז אין אן אנדער ארט,

English translation 954

or it has a different form142 –

אדער עס האט אן אנדער צורה 142 –

English translation 955

but a heart must exist. And this is not said even regarding the "liver" or other organs upon which the body depends143 –

אבער א לב דארף זיין. וואס דאס זאגט מען ניט אפילו בנוגע צו "כבד" אדער אנדערע אברים שהגוף תלוי בהם 143 –

English translation 956

because this is the concept of "heart" specifically,

ווייל דאס איז דער ענין פון "לב" דוקא,

English translation 957

that upon it depends the life-force of the entirety of the person.

אז אין דעם איז תלוי דער חיות פון כללות האדם.

English translation 958

And this is also the reason for the halachah that one who gestures with a gesture before the king is a matter of rebellion against the king144,

וואס דאס איז אויך דער טעם אויף דער הלכה אז מאן דמחוי במחוג קמי מלכא איז דאס אן ענין של מרידה במלך 144,

English translation 959

which has no measure,

וואס דאס האט אין זיך ניט קיין שיעור,

English translation 960

it is merely "gesturing with a gesture",

דאס איז בלויז "מחוי במחוג",

English translation 961

and nevertheless,

ואעפ"כ,

English translation 962

since it pertains to acceptance of the yoke of the king,

וויבאלד דאס איז נוגע אין קבלת עול המלך,

English translation 963

a matter of rebellion –

אן ענין של מרידה –

English translation 964

it is not within the category of measures of time and place.

איז דאס ניט בגדר פון שיעורים אין זמן ומקום.

English translation 965

What is it, then, that this is said regarding every king in Israel –

וואס מה-דאך אז מ'זאגט דאס בנוגע צו יעדן מלך בישראל –

English translation 966

that he is the heart and general vitality of all Jews,

אז ער איז דער לב און חיות כללי פון אלע אידן,

English translation 967

all the more so is this regarding "King Moshiach"145,

על אחת כמה וכמה אז אזוי איז דאס בנוגע צו "מלך המשיח" 145,

English translation 968

that he is the general vitality and the essential soul of all Jews *145,

אז ער איז דער חיות כללי און עצם הנפש פון אלע אידן * 145,

English translation 969

the yechidah of all Jews41.

די יחידה פון אלע אידן 41.

English translation 970

Based on this, the connection of Moshiach with all the campaigns will be understood,

וואס על פי זה יובן דער קשר פון משיח מיט אלע מבצעים,

English translation 971

even with the tefillin campaign or the letters in a Sefer Torah and the like,

אפילו מיט מבצע תפילין אדער אותיות בס"ת וכיו"ב,

English translation 972

matters which, on the night of the seventh day of Pesach, are seemingly not "the time for which the occasion is responsible" –

אזעלכע ענינים וואס אחש"פ איז לכאורה לא הזמן גרמא –

English translation 973

because since he is the "heart of the entire congregation of Israel",

ווייל וויבאלד אז ער איז דער "לב כל קהל ישראל",

English translation 974

it is certainly that he has a connection to all matters.

איז דאך זיכער אז ער האט א שייכות צו אלע ענינים.

English translation 975

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 976

the matters which are hidden on this day,

די ענינים וועלכע זיינען בהעלם ביום זה,

English translation 977

it is known the explanation in Chassidus

איז דאך ידוע דער ביאור אין חסידות

English translation 978

(regarding several matters such as this),

(בנוגע לכמה ענינים כגון זה),

English translation 979

that matters which are in concealment are because they are higher than revelation,

אז ענינים וועלכע שטייען בהעלם איז דאס ווייל זיי זיינען העכער פון גילוי,

English translation 980

and in our context it means,

ובעניננו מיינט עס,

English translation 981

that these matters are on a higher level in the "heart" of Moshiach Tzidkeinu.

אז די ענינים זיינען אין א העכערע דרגא אין דעם "לב" פון משיח צדקנו.

English translation 982

So, in continuation of this, one must mention here all the campaigns,

וואס בהמשך לזה דארף מען דאך דערמאנען דא די אלע מבצעים,

English translation 983

beginning with the study sessions of Chumash, Tehillim, Tanya,

אנהויבנדיק פון שיעורי חת"ת,

English translation 984

and the matter of the Chinuch campaign –

און דעם ענין פון מבצע חינוך –

English translation 985

which is a matter that "the time for which the occasion is responsible",

וואס דאס איז אן ענין שהזמן גרמא,

English translation 986

because we are in the month of spring,

ווארום מ'שטייט דאך בחודש האביב,

English translation 987

when one must provide for children that the place of vacation and recreation during the summer days should be within the parameters of true fear of Heaven and in a manner that this will have an effect for the entire year.

ווען מ'דארף פארזארגן קינדער אז דער מקום החופש והנופש שבימי הקייץ זאל זיין אין ד' אמות של יראת שמים אמיתית ובאופן אז דאס זאל פועל'ן על כל השנה.

English translation 988

And so too all the other well-known campaigns.

ועד"ז כל שאר המבצעים המפורסמים.

English translation 989

From this there is also a wonderful lesson in avodah:

וואס דערפון האט מען אויך א הוראה נפלאה אין עבודה:

English translation 990

When one connects every matter with Moshiach,

בשעת מ'פארבינדט יעדן ענין מיט משיח'ן,

English translation 991

this means,

מיינט דאך דאס,

English translation 992

that one connects it with the general yechidah

אז מ'פארבינדט דאס מיט דער יחידה הכללית

English translation 993

(for Moshiach is the general yechidah)

(וואס משיח איז די יחידה הכללית)

English translation 994

of all Israel,

פון כל ישראל,

English translation 995

and so too with the individual yechidah,

ועד"ז מיט דער יחידה הפרטית,

English translation 996

the spark of Moshiach that is in every Jew.

דער ניצוץ משיח שבכל אחד מישראל.

English translation 997

What is the matter of "yechidah"? Yechidah is from the term "yechidah leyachdecha"

וואס איז דער ענין פון "יחידה"? יחידה איז מלשון "יחידה ליחדך"

English translation 998

(as is said in the text of the Hoshanos146).

(ווי מ'זאגט אין דעם נוסח פון הושענות 146).

English translation 999

In avodah it means –

וואס בעבודה מיינט עס –

English translation 1000

that one's entire existence is taken up only with the true Singular One,

אז זיין גאנצע מציאות איז דורכגענומען נאר מיטן יחיד האמיתי,

English translation 1001

the Singular One of the world,

יחידו של עולם,

English translation 1002

the Holy One, blessed be He *146.

הקב"ה *146.

English translation 1003

And in the language of the Rambam in the Laws of Teshuvah147,

ובלשון הרמב"ם אין הלכות תשובה 147,

English translation 1004

that the avodah is not for the sake of reward,

אז די עבודה איז ניט בשביל שכר,

English translation 1005

even not for the sake of a lofty reward like the World to Come,

אפילו ניט צוליב א שכר נעלה ווי עולם הבא,

English translation 1006

rather he performs the avodah out of love,

נאר ער טוט די עבודה מאהבה,

English translation 1007

like "Avraham, who loved Me"148

ע"ד ווי "אברהם אוהבי" 148

English translation 1008

(as discussed at a previous farbrengen149),

(כמדובר ביי א פריערדיקער התוועדות 149),

English translation 1009

only for the sake of the Singular One of the world,

נאר צוליב דעם יחידו של עולם,

English translation 1010

until the perfection of love,

ביז צו שלימות האהבה,

English translation 1011

that the lover and the beloved become one thing,

אז דער אוהב און אהוב ווערן איין זאך,

English translation 1012

as explained in the sichos of my revered father-in-law, the Rebbe,

כמבואר אין די שיחות פון כ"ק מו"ח אדמו"ר,

English translation 1013

and as was spoken at the previous farbrengen.

און ווי גערעדט אין דער התוועדות שלפנ"ז.

English translation 1014

This is the connection of the campaigns with the night of the seventh day of Pesach and with the farbrengen –

וואס דאס איז דער קשר פון די מבצעים מיט אחש"פ און מיט דער התוועדות –

English translation 1015

even though it is not the time for laying tefillin,

כאטש עס איז ניט די צייט פון הנחת תפילין,

English translation 1016

or running around to provide for children and the like –

אדער ארומלויפן באוווארענען קינדער וכיו"ב –

English translation 1017

because from this one derives how the manner of engaging in the campaigns should be,

ווייל דערפון נעמט מען ארויס ווי עס דארף זיין דער אופן פון עסק במבצעים,

English translation 1018

to inject into the campaigns the connection with Moshiach,

צו אריינגעבן אין די מבצעים דעם פארבונד מיט משיח'ן,

English translation 1019

in the aspect of yechidah.

בחי' יחידה.

English translation 1020

And simply,

ובפשטות,

English translation 1021

that when it comes to the mitzvah of tefillin,

אז בשעת עס רעדט זיך וועגן מצות תפילין,

English translation 1022

and the entire Torah is compared to tefillin *149,

און הוקשה כל התורה כולה לתפילין * 149,

English translation 1023

and so too the matter of educating children in which lies the vitality of the parents –

ועד"ז דער ענין פון חינוך הילדים אין וועלכן עס ליגט די חיות פון די עלטערן –

English translation 1024

that into this one must inject the Moshiach that is in one's soul,

אז אין דעם דארף מען אריינמישן דעם משיח שבנפשו,

English translation 1025

the spirit of Moshiach,

רוחו של משיח,

English translation 1026

the avodah in the manner of "yechidah leyachdecha",

די עבודה באופן פון "יחידה ליחדך",

English translation 1027

that there exists only the reality of the "Singular One of the world"!

אז עס איז פאראן נאר די מציאות פון "יחידו של עולם"!

English translation 1028

So consequently, it does not matter what so-and-so will say,

וואס במילא איז ניט נוגע וואס וועט זאגן פלוני,

English translation 1029

even not angels –

אפילו ניט מלאכים –

English translation 1030

because here it is about yechidah!

ווייל דא רעדט זיך וועגן יחידה!

English translation 1031

So what is there to reckon with angels,

איז וואס איז דא זיך צו רעכענען מיט מלאכים,

English translation 1032

agents of influence,

שלוחי השפע,

English translation 1033

matters of livelihood and the natural way –

עניני פרנסה ודרך הטבע –

English translation 1034

when it comes to the yechidah of one's soul,

בשעת עס רעדט זיך וועגן יחידה שבנפשו,

English translation 1035

where no calculations are relevant,

וואו עס זיינען ניט נוגע קיינע חשבונות,

English translation 1036

also not holy calculations,

אויך ניט קיין חשבונות דקדושה,

English translation 1037

because this is a place where only the reality of the Supreme One Himself is revealed!

ווייל דאס איז אן ארט וואו עס שטייט בגלוי נאר די מציאות פון דעם אויבערשטן אליין!

English translation 1038

So when a person will set himself to make calculations –

איז בשעת א איך וועט זיך שטעלן מאכן חשבונות –

English translation 1039

what should he do first,

וואס זאל ער טאן פריער,

English translation 1040

and how much should he give of his money, his body, and his soul –

און וויפל זאל ער געבן מממונו ומגופו ומנשמתו –

English translation 1041

he is told,

זאגט מען אים,

English translation 1042

that the last day of Pesach has given him the power to do in all these campaigns with the "spirit of Moshiach",

אז אחרון של פסח האט אים געגעבן דעם כח ער זאל טאן אין די אלע מבצעים מיט "רוחו של משיח",

English translation 1043

in the aspect of "yechidah leyachdecha", above all calculations!

בחי' "יחידה ליחדך". העכער פון אלע חשבונות!

English translation 1044

So too, it is customary to stop at every farbrengen on a matter in the daily study of Chumash from the study sessions of Chumash, Tehillim, Tanya

עד"ז איז דאך אויך רגיל זיך אפשטעלן בכל התוועדות אויף אן ענין אין דעם שיעור חומש פון שיעורי חת"ת

English translation 1045

(as mentioned earlier),

(ווי דערמאנט פריער),

English translation 1046

this year the last day of Pesach is connected with Parshat Acharei,

איז בשנה זו אחש"פ פארבונדן מיט פ' אחרי,

English translation 1047

and there itself –

און דארט גופא –

English translation 1048

with the portion of "Chamishi".

מיט דעם חלק פון "חמישי".

English translation 1049

What in this lesson begins a new matter –

וואס אין דעם שיעור הויבט זיך אָן אַן ענין חדש –

English translation 1050

whose beginning is 150 "You shall do My judgments and keep My statutes to walk in them; I am Hashem your God,

וואס התחלתו איז 150 "את משפטי תעשו ואת חוקותי תשמרו ללכת בהם אני ה' אלקיכם,

English translation 1051

and you shall keep My statutes and My judgments which a man shall do and live by them; I am Hashem."

ושמרתם את חוקותי ואת משפטי אשר יעשה אותם האדם וחי בהם אני ה'".

English translation 1052

And the content of the matter is –

וואס דער תוכן הענין איז –

English translation 1053

that there are indeed several levels in the commandments,

אז עס זיינען פאראן טאקע כמה דרגות במצוות,

English translation 1054

"My judgments" and "My statutes" etc. –

"משפטי" און "חוקותי" וכו' –

English translation 1055

but the main point in this is the fulfillment of the commandments in actual deed,

אבער דער עיקר בזה איז דער קיום המצוות במעשה בפועל,

English translation 1056

"you shall do...

"תעשו...

English translation 1057

which he shall do." And as is also explained in Tanya 151

אשר יעשה אותם". וכמבואר אויך אין תניא 151

English translation 1058

(and in several ethical works),

(ובכמה ספרי מוסר),

English translation 1059

that the main thing in commandments is the actual deed,

אז דער עיקר אין מצוות איז די עשי' בפועל,

English translation 1060

and even when one has all the intentions –

און אפילו בשעת מ'האט אלע כוונות –

English translation 1061

one must have the actual deed,

מוז מען האבן דעם מעשה בפועל,

English translation 1062

and otherwise one does not fulfill the commandment,

און אנדערש איז מען ניט מקיים די מצוה,

English translation 1063

whereas when one has the deed and the intention is lacking –

משא"כ בשעת מ'האט דעם מעשה און עס פעלט די כוונה –

English translation 1064

one fulfills the commandment

איז מען מקיים די מצוה

English translation 1065

(indeed after the fact,

(טאקע בדיעבד,

English translation 1066

but one has the fulfillment of the commandment) 152.

אבער דעם קיום המצווה האט מען) 152.

English translation 1067

And this is connected with what was discussed above regarding Mashiach –

וואס דאס איז פארבונדן עם המדובר לעיל וועגן משיח –

English translation 1068

that his essence is the very core and essence of all Jews,

אז ענינו איז דער עצם ועיקר פון אלע אידן,

English translation 1069

and correspondingly in the deed of the commandments,

ועד"ז במעשה המצוות,

English translation 1070

the main part of the commandment.

די עיקר המצוה.

English translation 1071

And one can connect this also with "the Torah of Mashiach",

ויש לקשר זה אויך מיט "תורתו של משיח",

English translation 1072

the inner dimension of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 1073

according to the explanation of this verse in the book "Maggid Devarav LeYaakov" of the Maggid 153:

לויטן ביאור בפסוק זה אין ספר "מגיד דבריו ליעקב" פון מגיד 153:

English translation 1074

"For it is a general principle in all practical commandments that the matter in them is thus. For example, tzitzis when they are threads have no life in them,

"דכלל הוא בכל המצוות מעשיות הענין בהם הוא כך. דרך משל ציצית כשהן חוטין אין בהם חיות,

English translation 1075

meaning the supernal holiness,

ר"ל הקדושה העליונה,

English translation 1076

only the matter of the commandment when one performs it connects all the levels until action,

רק ענין המצוה כשהוא עושה הוא מקשר כל המדריגות עד העשי',

English translation 1077

thought and speech and deed become interconnected and upon the tzitzis rest all the laws of tzitzis and all the sections of tzitzis in the Torah. And similarly in all the commandments. And this is 'and you shall keep My statutes' — it is an expression of engraving,

המחשבה והדיבור והעובדא מתקשרים זה עם זה ושורה על הציצית כל ההלכות ציצית וכל הפרשיות ציצית שבתורה. ועל דרך זה בכל המצוות. וזהו ושמרתם את חוקותי הוא לשון חקיקה,

English translation 1078

meaning the letters of thought are engraved in the brain,

היינו אותיות המחשבה הם נחקקין במוח,

English translation 1079

'which he shall do' in deed 'and live by them' meaning through this the supernal life is drawn into them."

אשר יעשה אותם בעשי' וחי בהם ר"ל עי"ז נמשך החיות העליונים בהם".

English translation 1080

And in simple terms it means,

וואס בפשטות מיינט עס,

English translation 1081

that through the fulfillment of the commandments in actual deed –

אז דורך קיום המצוות במעשה בפועל –

English translation 1082

a person draws life into the objects with which he performs the commandments,

איז דער מענטש ממשיך חיות אין די זאכן מיט וועלכע ער טוט די מצוות,

English translation 1083

objects that previously had no life.

זאכן וואס האבן פריער ניט געהאט קיין חיות.

English translation 1084

And one can connect this also with what Chassidim relate 154,

ויש לקשר זה אויך דערמיט וואס חסידים דערציילן 154,

English translation 1085

that by the Baal Shem Tov's tallis katan one saw

אז ביים בעש"ט'ס טלית קטן האט מען געזען

English translation 1086

(always or sometimes)

(אלע מאל אדער לפעמים)

English translation 1087

that the tzitzis shook like a living thing,

אז די ציצית האבן זיך געשאקלט ווי א דבר חי,

English translation 1088

i.e., not through shaking them from the outside,

ד.ה. ניט דורך דעם וואס מ'האט זיי געשאקלט מבחוץ,

English translation 1089

but they shook of themselves.

נאר זיי האבן זיך געשאקלט פון זיך אליין.

English translation 1090

And the explanation of this is,

וואס דער ביאור בזה איז,

English translation 1091

that through the fulfillment of the commandment of tzitzis with the threads of the tzitzis,

אז דורך קיום מצות ציצית מיט די חוטי הציצית,

English translation 1092

a life was drawn into them,

איז אין זיי נמשך געווארן א חיות,

English translation 1093

"and live by them." And by the Baal Shem Tov this was revealed –

"וחי בהם". וואס ביים בעש"ט איז דאס געווען בגלוי –

English translation 1094

because his essence was indeed,

ווייל ענינו פון בעש"ט איז דאך געווען,

English translation 1095

that also in physical matters,

אז אויך אין ענינים גשמיים,

English translation 1096

also in "olam" from the term "helem" (concealment) 155,

אויך אין "עולם" מלשון "העלם" 155,

English translation 1097

there should be a Baal Shem Tov-like conduct in a revealed way.

זאל זיין א בעל-שמ'סקע הנהגה בגלוי.

English translation 1098

And this matter also has a connection to Mashiach –

וואס אויך דער ענין האט א שייכות צו משיח –

English translation 1099

for the power that Jews have to draw life into the commandments,

ווארום דער כח וואס אידן האבן צו ממשיך זיין חיות אין מצוות,

English translation 1100

comes from the fact that Jews are above the Torah,

נעמט זיך דאך פון דעם וואס אידן זיינען העכער פון תורה,

English translation 1101

they preceded the Torah 156,

קדמו לתורה 156,

English translation 1102

which is from the aspect of the essence of the soul,

וואס דאס איז מצד דעם עצם הנפש,

English translation 1103

the yechidah of the soul,

יחידה שבנפש,

English translation 1104

the aspect of Mashiach in each and every one.

בחי' משיח שבכאו"א.

English translation 1105

Correspondingly, it is also customary to pause at the lesson of the Rambam, and with an introduction:

עד"ז איז דאך אויך רגיל זיך אפשטעלן אויפן שיעור הרמב"ם ובהקדים:

English translation 1106

Since the matter of the lesson of the Rambam is mentioned –

וויבאלד מ'דערמאנט דעם ענין פון שיעור הרמב"ם –

English translation 1107

this is the place to urge again all those who have not yet made "siyumim" on the Rambam,

איז כאן המקום צו מזרז זיין נאכאמאל די אלע וואס האבן נאך ניט געמאכט קיין "סיומים" אויפן רמב"ם,

English translation 1108

that they should do so with alacrity close to Acharon Shel Pesach,

זיי זאלן דאס מאכן בזריזות בסמיכות צו אחרון של פסח,

English translation 1109

and whoever increases is praiseworthy.

וכל המרבה הרי זה משובח.

English translation 1110

And especially since one sees in actuality,

ובפרט אז מ'זעט בפועל,

English translation 1111

that the matter of "siyumim" on the Rambam "draws" also those who did not know about the matter of the lessons of the Rambam or those for whom this did not affect them in such a way that it would come down into actual deed,

אז דער ענין פון "סיומים" אויפן רמב"ם "ציט צו" אויך די וואס האבן ניט געוואוסט וועגן דעם ענין פון שיעורי הרמב"ם אדער די וואס דאס האט זיי ניט דורכגענומען באופן כזה אז עס זאל אראפקומען במעשה בפועל,

English translation 1112

"which a man shall do" –

"אשר יעשה אותם האדם" –

English translation 1113

through the siyumim that are done with a multitude of people,

דורך די סיומים וואס ווערן געטאן ברב עם,

English translation 1114

"in a multitude of people is the glory of the King" 157.

"ברב עם הדרת מלך" 157.

English translation 1115

And as one saw in actuality,

און ווי מ'האט געזען בפועל,

English translation 1116

that the participation in the siyumim in spirit and in body –

אז די השתתפות אין די סיומים ברוח ובגוף –

English translation 1117

causes a feeling of endearment,

פועל'ט א הרגש של חביבות,

English translation 1118

and it brings one to think about it,

און עס ברענגט מ'זאל טראכטן וועגן דעם,

English translation 1119

so that it draws them,

אזוי אז דאס ציט זיי צו,

English translation 1120

to the matter of studying the Rambam.

צו דעם ענין פון לימוד הרמב"ם.

English translation 1121

And correspondingly, this is the place to mention regarding what was requested several times 158 that one should print collections of novellae on the Torah from the novellae on the Torah that were said at the time of the siyum and the like,

ועד"ז איז כאן המקום להזכיר וועגן דעם וואס מ'האט געבעטן כמה פעמים 158 אז מ'זאל אפדרוקן קובצי חידושי תורה פון די חידושי תורה וואס מ'האט גערעדט בשעת הסיום וכיו"ב,

English translation 1122

which also adds to the arousal regarding the study of the Rambam,

וואס אויך דאס איז מוסיף אין דער התעוררות וועגן לימוד הרמב"ם,

English translation 1123

simply.

כפשוט.

English translation 1124

However, regarding our matter –

לא. בנוגע לעניננו –

English translation 1125

today's lesson of the Rambam is in the Laws of Chametz and Matzah,

איז דער היינטיקער שיעור הרמב"ם אין הלכות חמץ ומצה,

English translation 1126

chapters 5, 6, 7.

פרקים ה' ו' ז'.

English translation 1127

In addition to the general connection of these laws with the last day of Passover,

וואס נוסף אויף דער כללות'דיקער שייכות פון די הלכות מיט אחרון של פסח,

English translation 1128

because these are indeed laws concerning matters of Passover,

ווייל דאס זיינען דאך הלכות וועגן עניני פסח,

English translation 1129

since one wishes to discuss a topic in the Rambam in connection with the gathering of Torah that will take place tomorrow,

איז וויבאלד אז מ'וויל רעדן אן ענין אין רמב"ם בקשר מיטן כינוס תורה וואס וועט זיין מארגן,

English translation 1130

Isru Chag,

אסרו חג,

English translation 1131

we will focus on a topic that is connected to the Rambam study session of the last day of Passover,

וועט מען זיך אפשטעלן אויף אן ענין וואס איז פארבונדן מיטן שיעור הרמב"ם פון אחרון של פסח,

English translation 1132

and with the Rambam study session of Isru Chag.

און מיטן שיעור הרמב"ם פון אסרו חג.

English translation 1133

In the study session of the last day of Passover, the Rambam brings the topic of "charoset" –

אין דעם שיעור פון אחרון של פסח ברענגט דער רמב"ם 159 דעם ענין פון "חרוסת" –

English translation 1134

"Charoset is a mitzvah from the words of the Scribes, a remembrance of the clay with which they worked in Egypt."

"החרוסת מצוה מדברי סופרים זכר לטיט שהיו עובדין בו במצרים".

English translation 1135

Afterwards,

דערנאך,

English translation 1136

in the study session of Isru Chag, he writes: "In this time when there is no sacrifice,

אין דעם שיעור פון אסרו חג שרייבט ער 160 "בזמן הזה שאין שם קרבן,

English translation 1137

after one recites the blessing 'Who brings forth bread from the earth,' he returns and recites the blessing for eating matzah,

אחר שמברך המוציא לחם חוזר ומברך על אכילת מצה,

English translation 1138

and dips the matzah in charoset and eats, etc."

ומטבל מצה בחרוסת ואוכל וכו'".

English translation 1139

Upon this, the Ra'avad raises an objection,

שטעלט זיך אויף דעם דער ראב"ד,

English translation 1140

and as is his way, he dismisses it with a sharp expression,

וכדרכו איז ער דאס מבטל מיט א לשון חריף,

English translation 1141

that one cannot say at all that one must dip matzah in charoset –

אז מ'קען ניט זאגן כלל וכלל אז מ'דארף מטבל זיין מצה בחרוסת –

English translation 1142

in his words:

ובלשונו:

English translation 1143

"This is nonsense."

"זה הבל".

English translation 1144

It has already been pointed out in several places,

איז שוין אנגעוויזן בכמה מקומות 161,

English translation 1145

that the source of the Rambam is in the words of the Geonim,

אז דער מקור פון רמב"ם איז בדברי הגאונים,

English translation 1146

as the Tur brings that thus writes Rav Amram Gaon in his Siddur

ווי דער טור 162 ברענגט אז אזוי שרייבט ר' עמרם גאון בסידורו 163

English translation 1147

[for the Seder of Rav Amram Gaon was indeed written before the Rambam,

[וואס סדר ר"ע גאון איז דאך געשריבן געווארן לפני הרמב"ם,

English translation 1148

and we see that the Rambam cites him in several places].

און מ'זעט אז דער רמב"ם ברענגט אים בכמה מקומות].

English translation 1149

The Tur, however, writes:

דער טור שרייבט אבער:

English translation 1150

"And I do not know why this dipping in charoset is necessary,

"ואיני יודע טיבול זה בחרוסת למה,

English translation 1151

whether because of matzah that has no salt, etc. [because bread requires dipping]...

אי משום מצה שאין בה מלח נד.ה. מצד דעם וואס פת דארף האבן טיבול]...

English translation 1152

to dip in salt, and so is the language of the Yerushalmi: 'and he dips it in salt,'

לטבל במלח וכן הוא לשון הירושלמי וטמיש לה במילחא,

English translation 1153

and furthermore, the Ba'al HaManhig raised a difficulty –

ועוד הקשה בעל המנהיג 164 –

English translation 1154

according to their words that matzah is a remembrance of freedom and charoset is a remembrance of clay, how can these be joined together?

לדבריהם שמצה היא זכר לחירות וחרוסת זכר לטיט והאיך יתחברו זה עם זה,

English translation 1155

And furthermore, matzah is from the Torah and charoset is from the Rabbis, and charoset, which is from the Rabbis, comes and nullifies matzah, which is from the Torah."

ועוד מצה דאורייתא וחרוסת דרבנן ואתי חרוסת דרבנן ומבטל מצה דאורייתא"

English translation 1156

(In the manner that the Gemara says: "A person should not wrap matzah and maror together and eat them,

(ע"ד ווי די גמרא 165 זאגט "לא ניכרוך איניש מצה ומרור בהדי הדדי וניכול,

English translation 1157

because we hold that matzah in this time is from the Torah and maror is from the Rabbis,

משום דסבירא לן מצה בזמן הזה דאורייתא ומרור דרבנן,

English translation 1158

and maror, which is from the Rabbis, comes and nullifies the matzah, which is from the Torah,"

ואתי מרור דרבנן ומבטיל לי' למצה דאורייתא",

English translation 1159

"that maror, which is from the words of the Scribes, nullifies the taste of matzah, which is from the Torah." 166).

"שהמרור שהוא מד"ס מבטל את טעם המצה שהיא מן התורה" 166).

English translation 1160

Upon this, the Bach writes:

שרייבט אויף דעם דער ב"ח 167:

English translation 1161

"These answers of his are great and almost compel one to admit to them, and in order to settle the opinion of the early Geonim, I have come to say that there is some support for their words."

"תשובותיו אלה גדולות וכמעט מכריחות להודות בהן וכדי ליישב דעת הגאונים הראשונים באתי לומר שיש קצת סמך לדבריהם".

English translation 1162

And he answers –

און ער פארענטפערט –

English translation 1163

that "regarding what the Ba'al HaManhig raised, that matzah is a remembrance of freedom and charoset is a remembrance of clay, etc., it is possible to say that our intention in this dipping is to indicate that He took us out of slavery, which is from the clay that the charoset commemorates,

אז "מה שהקשה בעל המנהיג שמצה היא זכר לחירות וחרוסת זכר לטיט כו' אפשר לומר דכוונתינו להורות בטבול זה שהוציאנו מעבדות שהוא מטיט שהחרוסת זכר לו,

English translation 1164

to freedom, which the matzah commemorates,"

לחירות שהמצה זכר לו",

English translation 1165

and "regarding what he further raised, that matzah is from the Torah and charoset is from the Rabbis, etc. –

און "מה שהקשה עוד דהמצה דאורייתא וחרוסת דרבנן וכו' –

English translation 1166

one can say that he does not dip so much that it would nullify the taste of matzah,

י"ל דאינו מטבל כל כך שיבטל טעם מצה,

English translation 1167

just as Rabbeinu Yonah warned even regarding maror, that one must shake off the charoset from it so that it does not nullify its taste, all the more so regarding matzah, etc."

כמו שהזהיר ה"ר יונה אף לענין מרור שצריך לנער החרוסת מעליו שלא יבטל טעמו כ"ש לענין מצה כו'".

English translation 1168

And regarding the matter itself,

און אויפן עצם הענין,

English translation 1169

what is the source of the Rambam that there must be dipping of the matzah in charoset at all –

וואס איז דער מקור פון רמב"ם אז עס דארף זיין טבילת המצה בחרוסת בכלל –

English translation 1170

he writes:

שרייבט ער:

English translation 1171

"From that which we learned: 'They brought before him matzah, lettuce, charoset, and two cooked dishes,' even though charoset is not a mitzvah, Rabbi Elazar bar Tzadok says it is a mitzvah,

"מדתנן 168 הביאו לפניו מצה וחזרת וחרוסת ושני תבשילין אעפ"י שאין חרוסת מצוה ר"א בר צדוק אומר מצוה,

English translation 1172

and it is difficult: on what do they disagree?...

וקשיא במאי קמיפלגי...

English translation 1173

Rather, certainly, according to the first Tanna, it is not a mitzvah and he brings it only because of kapa

אלא ודאי דלת"ק דאינו מצוה ואינו מביאה אלא משום קפא

English translation 1174

(as the Gemara says regarding maror: 'One must immerse it in charoset because of kapa' ("a type of worm is in maror and it dies through the charoset") –

(ווי די גמרא 169 זאגט בנוגע למרור "צריך לשקועי בחרוסת משום קפא" ("מין תולעת יש במרור והוא מת ע"י החרוסת" 170) –

English translation 1175

"so that it will not harm him")

"שלא יזיקנו" 171]

English translation 1176

we require it only for maror and vegetables,

לא בעינן לי' אלא למרור וירקות,

English translation 1177

but according to Rabbi Elazar bar Tzadok, since it is a mitzvah, a remembrance of clay, then even for matzah we require it,

אבל לראב"צ דמצוה היא זכר לטיט א"ב אף למצה בעינן לה,

English translation 1178

and since the Rambam in chapter 7 ruled like Rabbi Elazar bar Tzadok that it is a mitzvah

ומאחר שהרמב"ם בפ"ז פסק כראב"צ דמצוה היא

English translation 1179

[as mentioned earlier],

[ווי דערמאנט פריער]

English translation 1180

therefore he also ruled that one dips the matzah in charoset."

לכך פסק ג"כ דמטבל המצה בחרוסת".

English translation 1181

The difference between whether one says that charoset is a mitzvah as a remembrance of clay or it is only because of danger –

וואס דער חילוק צי מ'זאגט אז חרוסת איז א מצוה משום זכר לטיט אדער ס'איז בלויז משום סכנה –

English translation 1182

is a fundamental difference,

איז א חילוק עיקרי,

English translation 1183

in the manner of the difference between "first waters" which are a mitzvah,

ע"ד ווי דער חילוק צווישן "מים ראשונים" וואס זיינען מצוה,

English translation 1184

and "last waters" which are only an "obligation" –

און "מים אחרונים" וואס זיינען בלויז "חובה" 172 –

English translation 1185

"because of danger";

"משום סכנה";

English translation 1186

therefore, "one does not recite a blessing on hand washing for the last [waters]...

וואס דערפאר "אין מברכין על נטילת ידים באחרונה...

English translation 1187

matters that are because of danger, one does not recite a blessing upon them."

דברים שהם משום סכנה אין מברכין עליהם" 173.

English translation 1188

[And as was discussed at length previously,

[וכמדובר אמאל בארוכה 174,

English translation 1189

that therefore one must say that the mitzvah "And you shall make a parapet for your roof" is not only because of the reason "because of danger" ("and you shall not place blood in your house, etc."),

אז דערפאר מוז מען זאגן אז די מצוה "ועשית מעקה לגגך" 175 איז ניט בלויז צוליב דעם טעם "משום סכנה" ("ולא תשים דמים בביתך גו'" 175),

English translation 1190

because then it would not be a "mitzvah" but only a matter because of danger, etc. –

ווייל דעמולט איז דאס ניט קיין "מצוה" נאר בלויז אן ענין משום סכנה וכו' –

English translation 1191

and the law is indeed that one recites a blessing on making a parapet.]

און דער דין איז דאך אז מ'מאכט א ברכה על עשיית מעקה 176].

English translation 1192

But the explanation of the Bach –

אבער דער ביאור פון ב"ח –

English translation 1193

that the reasoning of the dispute over whether one must dip matzah in charoset or not,

אז די סברת המחלוקת צי מ'דארף טובל זיין מצה בחרוסת צי ניט,

English translation 1194

depends on whether one holds that this is a mitzvah as a remembrance of clay or that this is because of kapa –

איז תלוי צי מ'האלט אז דאס איז א מצוה זכר לטיט אדער אז דאס איז משום קפא –

English translation 1195

apparently requires explanation:

איז לכאורה דורש ביאור:

English translation 1196

a) It is found, however, that there are those who hold that charoset is indeed a mitzvah because it is a remembrance of the clay –

א) מ'געפינט דאך אז עס זיינען דא אזוינע וואס האלטן אז חרוסת איז טאקע א מצוה משום זכר לטיט –

English translation 1197

and nevertheless, it is held that there is no dipping of the matzah in charoset.

און אעפ"כ האלט מען. אז ס'איז ניטא קיין טבילת מצה בחרוסת.

English translation 1198

And as the Alter Rebbe brings in his Shulchan Aruch,

און ווי דער אלטער רבי ברענגט בשולחן ערוך שלו 177,

English translation 1199

that "one does not dip in charoset except for the sake of the mitzvah, because it is a remembrance of the clay,"

אז "אין מטבילין בחרוסת אלא משום מצוה שהוא זכר לטיט",

English translation 1200

and nevertheless, he does not bring that there must be dipping of matzah in charoset.

און אעפ"כ ברענגט ער ניט אז עס דארף זיין טבילת מצה בחרוסת*.

English translation 1201

It thus emerges,

קומט דאך אויס,

English translation 1202

that even according to the view that charoset is a mitzvah as a remembrance of the clay –

אז אויך לויט דער שיטה אז חרוסת איז א מצוה זכר לטיט –

English translation 1203

it is not necessary to say that one must dip matzah in charoset. Consequently, the question remains –

איז ניט קיין הכרח צו זאגן אז מ'דארף מטבל זיין מצה בחרוסת. בלייבט במילא די שאלה –

English translation 1204

what is the rationale of the dispute between the Rambam and the Ra'avad.

וואס איז די סברת המחלוקת פון רמב"ם און ראב"ד.

English translation 1205

b) In the Ra'avad himself, it is also proven that this is not the rationale of the dispute:

ב) אין ראב"ד גופא איז אויך מוכח אז ניט דאס איז סברת המחלוקת:

English translation 1206

the matter of dipping matzah in charoset is brought by the Rambam not only regarding the present time,

דעם ענין פון טבילת מצה בחרוסת ברענגט דער רמב"ם ניט נאר לגבי זמן הזה,

English translation 1207

but also

נאר אויך

English translation 1208

(earlier)

(פריער 178)

English translation 1209

regarding the time of the Temple –

לגבי זמן הבית –

English translation 1210

"he wraps matzah and maror together and dips in charoset...

"כורך מצה ומרור כאחת ומטבל בחרוסת...

English translation 1211

and if he eats matzah by itself and maror by itself, he recites a blessing on this by itself and on this by itself" –

ואם אכל מצה בפ"ע ומרור בפ"ע מברך על זה בפ"ע ועל זה בפ"ע" –

English translation 1212

from which it is understood,

וואס מזה מובן,

English translation 1213

that even when the eating of the matzah is by itself, there must be dipping in charoset.

אז אויך ווען אכילת המצה איז בפ"ע דארף זיין טבילה בחרוסת 179.

English translation 1214

But nevertheless, does the Ra'avad object to the words of the Rambam specifically regarding the present time? From which it is understood,

אבער אעפ"כ איז דער ראב"ד משיג אויף דברי הרמב"ם דוקא לגבי זמן הזה? וואס מזה מובן,

English translation 1215

that one cannot say,

אז מ'קען ניט זאגן,

English translation 1216

that the reason of the Ra'avad is because he holds that the dipping is "because of kafa,"

אז דער טעם פון ראב"ד איז ווייל ער האלט אז די טבילה איז "משום קפא",

English translation 1217

because then he would have had to object to the Rambam also

ווייל דעמולט האט ער געדארפט משיג זיין אויפן רמב"ם אויך

English translation 1218

(earlier)

(פריער 178)

English translation 1219

regarding the time of the Temple.

לגבי זמן הבית.

English translation 1220

Moreover:

נאכמער:

English translation 1221

from the fact that the Ra'avad objects specifically regarding the present time –

פון דעם וואס דער ראב"ד איז משיג דוקא לגבי זמן הזה –

English translation 1222

it is also compelled,

איז אויך מוכרח,

English translation 1223

that his rationale of the dispute with the Rambam is not because of the difficulties that the Tur asks –

אז זיין סברת המחלוקת מיטן רמב"ם איז ניט מחמת די קשיות וואס דער טור פרעגט –

English translation 1224

because the same difficulties that the Tur asks apply in the time of the Temple just as in the present time.

ווייל די זעלבע קשיות וואס דער טור פרעגט זיינען שייך בזמן הבית פונקט ווי בזמן הזה.

English translation 1225

Consequently, the question remains –

במילא בלייבט די שאלה –

English translation 1226

what is the rationale of the dispute between the Rambam and the Ra'avad.

וואס איז די סברת המחלוקת פון רמב"ם און ראב"ד.

English translation 1227

One finds the explanation in the dispute of the Rambam and the Ra'avad in the words of the Rogatchover:

געפינט מען דעם ביאור אין פלוגתת הרמב"ם והראב"ד אין דברי הרוגצ'ובי 180:

English translation 1228

the Rogatchover explains

דער ראגאטשאווער איז מבאר

English translation 1229

(in his manner –

(כדרכו –

English translation 1230

in a point),

בנקודה),

English translation 1231

that in truth, the Ra'avad indeed agrees with the Rambam that in the time of the Temple there was dipping of matzah in charoset,

אז באמת איז טאקע דער ראב"ד מודה להרמב"ם אז בזמן הבית איז געווען טבילת מצה בחרוסת,

English translation 1232

but their dispute is only in the present time. And he explains the rationale of the dispute,

נאר זייער מחלוקת איז בלויז בזמן הזה. און די סברת המחלוקת איז ער מבאר,

English translation 1233

according to what is known that "regarding matzah there are two reasons for the mitzvah of eating it,

לויט דעם וואס ס'איז ידוע אז "גבי מצה יש ב' טעמים על מצות אכילתן,

English translation 1234

one because of a remembrance of poverty, and matzah is called 'poor bread' ] and one because of a remembrance of freedom

אחד משום זכר לעוני נווי מצה ווערט אנגערופן "לחם עוני" 181] ואחד משום זכר לחירות

English translation 1235

("because you left the land of Egypt in haste" ]...

("כי בחפזון יצאת מארץ מצרים" 181]...

English translation 1236

and regarding maror there is only one reason because of servitude, and charoset also because of servitude, as was said earlier –

ובמרור רק טעם אחד משום עבדות וחרוסת ג"כ משום עבדות נווי געזאגט פריער –

English translation 1237

a remembrance of the clay].

זכר לטיט].

English translation 1238

And behold, in the time of the Temple, one certainly dips the matzah also in charoset

והנה בזמן המקדש בודאי מטבילין המצה ג"כ בחרוסת

English translation 1239

[also according to the view of the Ra'avad,

[אויך לפי שיטת הראב"ד,

English translation 1240

and the reason of the matter is –

און דער טעם הדבר איז –

English translation 1241

because in matzah as well, there is a matter of "a remembrance of poverty"],

ווייל אויך אין מצה איז פאראן אן ענין משום "זכר לעוני"],

English translation 1242

but in the present time, since we see that the mitzvah of the remembrance of servitude is nullified,

אך בזמן הזה כיון דחזינן דמצוה דזכר לעבדות בטל,

English translation 1243

for maror in the present time is rabbinic,

דמרור בזמן הזה דרבנן,

English translation 1244

[therefore]

[איז]

English translation 1245

only regarding maror did they institute the matter of eating maror and the dipping in charoset] because of a remembrance

רק במרור תקנו נדעם ענין פון אכילת מרור און די טבילה בחרוסת] משום זכר

English translation 1246

[of the time of the Temple],

[אויף זמן הבית],

English translation 1247

but regarding matzah, there is no need to institute

אבל במצה אין צריך לתקן

English translation 1248

(the matter of charoset,

(דעם ענין פון חרוסת,

English translation 1249

as a remembrance of the matter of "poor bread" that is in matzah in the time of the Temple],

אלס זכר אויף דעם ענין פון "לחם עוני" שבמצה שבזמן הבית],

English translation 1250

since the reason of freedom, which is from the Torah, remains in it,

כיון דנשאר בו הטעם משום חירות דהוה מן התורה,

English translation 1251

and thus dipping in charoset does not apply."

וא"כ לא שייך טיבול בחרוסת".

English translation 1252

And he elaborates,

און ער פירט אויס,

English translation 1253

"and in this our master disputes with the Ra'avad, may his memory be for a blessing, whether a rabbinic enactment applies where, without this, a Torah obligation applies,

"ובזה פליגי רבינו עם הראב"ד ז"ל אם שייך תיקון דרבנן היכא שבלא זה שייך חיוב דאורייתא,

English translation 1254

see in that passage of Berachot page 26a regarding a woman who served and saw a menstrual flow, and in the Yerushalmi there,

עיין בהך דברכות ד' כ"ו ע"א גבי משמשת שראתה נדה ובירושלמי שם,

English translation 1255

whether there is room for a minor impurity alongside a major impurity,"

אם יש שם לטומאה קלה אצל טומאה חמורה",

English translation 1256

i.e., whether when there is a major impurity, there is a place to purify oneself from a minor impurity.

ד.ה. צי בשעת עס איז פאראן א טומאה חמורה האט אן ארט זיך צו מטהר זיין פון א טומאה קלה.

English translation 1257

i.e., that the Rambam holds that "a rabbinic enactment applies where, without this, a Torah obligation applies,"

ד.ה. אז דער רמב"ם האלט אז "שייך תיקון דרבנן היכא שבלא זה שייך חיוב דאורייתא",

English translation 1258

and therefore there must be dipping of the matzah in charoset also in the present time,

און דערפאר דארף זיין טבילת המצה בחרוסת אויך בזמן הזה,

English translation 1259

unlike the Ra'avad, who holds that this does not apply,

משא"כ דער ראב"ד האלט אז דאס איז ניט שייך,

English translation 1260

and therefore dipping of matzah in charoset was only in the time of the Temple,

און דערפאר איז טבילת המצה בחרוסת געווען נאר בזמן הבית,

English translation 1261

but not in the present time.

אבער ניט בזמן הזה.

English translation 1262

According to this, one can say,

וואס לפי זה קען מען זאגן,

English translation 1263

that also that which the Alter Rebbe does not bring that one dips matzah in charoset in the present time,

אז אויך דאס וואס דער אלטער רבי ברענגט ניט אז מ'איז מטביל מצה בחרוסת בזמן הזה,

English translation 1264

is not because he holds that it has no place at all for there to be dipping of matzah in charoset

איז ניט ווייל ער האלט אז עס האט בכלל קיין ארט ניט ס'זאל זיין טבילת מצה בחרוסת

English translation 1265

(because of the difficulties of the Tur),

(מצד די קשיות פון טור),

English translation 1266

but rather because he holds like the view of the Ra'avad,

נאר ווייל ער האלט כשיטת הראב"ד,

English translation 1267

that the matter of "a remembrance of the clay" in relation to matzah has a place only in the time of the Temple,

אז דער ענין פון "זכר לטיט" בשייכות צו מצה האט אן ארט נאר בזמן הבית,

English translation 1268

but not in the present time.

אבער ניט בזמן הזה.

English translation 1269

However, it is not necessary to say so –

נעס איז אבער ניט קיין הכרח זאגן אזוי –

English translation 1270

because the Alter Rebbe does not bring what the practice was in the time of the Temple].

ווייל דער אלטער רבי ברענגט דאך ניט וואס איז געווען די הנהגה בזמן הבית].

English translation 1271

And we must add in this explanation:

ויש להוסיף בביאור זה:

English translation 1272

A) That which the Rogatchover writes,

א) דאס וואס דער ראגאטשאווער שרייבט,

English translation 1273

that "we see that the commandment of the remembrance of servitude is nullified,

אז "חזינן דמצוה דזכר לעבדות בטל,

English translation 1274

for maror in this time is rabbinic",

דמרור בזמן הזה דרבנן",

English translation 1275

and the entire matter of maror

און דער גאנצער ענין פון מרור

English translation 1276

(and its charoset)

(וחרוסת שלו)

English translation 1277

in this time is only a remembrance of the Temple –

בזמן הזה איז בלויז א זכר למקדש –

English translation 1278

it can be said,

איז י"ל,

English translation 1279

that this does not mean that in this time one does not need at all to have any remembrance of the servitude in Egypt,

אז דאס מיינט ניט אז בזמן הזה דארף מען בכלל ניט האבן קיין זכר לעבדות במצרים,

English translation 1280

rather that which the "commandment of the remembrance of servitude is nullified" is because in order to remember the bitterness of the exile of Egypt one does not need to come to maror and the like,

נאר דאס וואס די "מצוה דזכר לעבדות בטל" איז ווייל כדי צו געדענקען די מרירות פון גלות מצרים דארף מען ניט אנקומען צו מרור וכיו"ב,

English translation 1281

since one has a remembrance of the bitterness of Egypt in the very subjugation that is in this exile.

היות מ'האט א זכר אויף די מרירות דמצרים אין דעם עצם השיעבוד שבגלות זה.

English translation 1282

And it is known the words of the Maharal,

נוכידוע דברי המהר"ל 182,

English translation 1283

that the redemption of Egypt and the liberation from servitude effected that from then on the entire definition of servitude does not apply to Jews,

אז גאולת מצרים און דער שחרור מן העבדות האט פועל געווען אז פון דעמולט אן איז ביי אידן ניט שייך דער גאנצער גדר פון עבדות,

English translation 1284

as it is written "for the children of Israel are servants to Me". "They are My servants and not servants to servants",

כמ"ש 183 "כי לי בני ישראל עבדים". "עבדי הם ולא עבדים לעבדים" 184,

English translation 1285

that is, that even when in the exile of Media and Persia and Edom etc. there is not the same definition of servitude as there was in Egypt.

ד.ה. אז אפילו זייענדיק בגלות מדי ופרס ואדום וכו' איז ניטא דער זעלבער גדר פון עבדות ווי ס'איז געווען במצרים.

English translation 1286

Consequently, one must say,

וואס במילא מוז מען זאגן,

English translation 1287

that always,

אז אלעמאל,

English translation 1288

also in this time

אויך בזמן הזה

English translation 1289

(the time of exile)

(זמן הגלות)

English translation 1290

one must have some remembrance of this,

מוז מען האבן עפעס א זכר לזה,

English translation 1291

a remembrance of that "and they embittered their lives" *184 which was in Egypt;

א זכר צו דעם "וימררו את חייהם" *184 וואס איז געווען במצרים;

English translation 1292

only in the time of the Temple is it fulfilled through eating maror,

נאר בזמן הבית ווערט עס אויפגעטאן ע"י אכילת מרור,

English translation 1293

but in this time,

אבער בזה"ז,

English translation 1294

the bitterness of this exile itself is a remembrance

איז די מרירות דגלות הזה אליין א זכר

English translation 1295

(at least)

(עכ"פ)

English translation 1296

of the bitterness of the exile of Egypt

צו דער מרירות דגלות מצרים

English translation 1297

(just like the bitterness of maror in the time of the Temple),

(אזוי ווי די מרירות פון מרור שבזמן הבית),

English translation 1298

consequently "the commandment of the remembrance of servitude is nullified",

במילא איז "מצוה דזכר לעבדות בטל",

English translation 1299

and eating maror in this time is only as a remembrance of the Temple].

און אכילת מרור בזה"ז איז בלויז אלס זכר למקדש].

English translation 1300

B) That which he writes,

ב) דאס וואס ער שרייבט,

English translation 1301

that the dispute between the Rambam and the Raavad consists in the inquiry "whether a rabbinic enactment applies where without this a Torah obligation applies" is seemingly difficult:

אז די מחלוקת פון רמב"ם מיטן ראב"ד באשטייט אין דער חקירה "אם שייך תיקון דרבנן היכא שבלא זה שייך חיוב מן התורה" איז לכאורה שווער:

English translation 1302

When the matter of charoset is lacking at the eating of matzah –

בשעת עס פעלט דער ענין פון חרוסת ביי אכילת מצה –

English translation 1303

there is lacking a remembrance of two primary matters (a)

פעלט דאך א זכר צו צוויי ענינים עיקריים (א)

English translation 1304

a remembrance of the matter of servitude that is in matzah which is from the Torah, and (b)

א זכר צו דעם ענין העבדות שבמצה שמדאורייתא, און (ב)

English translation 1305

a remembrance of the matter of charoset that is in matzah which is rabbinic;

א זכר צו דער ענין החרוסת שבמצה שמדרבנן;

English translation 1306

so how can one say that since one has the matter of freedom which is from the Torah,

איז ווי קען מען זאגן אז וויבאלד מ'האט דעם ענין פון חירות וואס איז מן התורה,

English translation 1307

consequently it is not possible to enact a remembrance for the remaining matters that are in matzah;

במילא איז ניט שייך מתקן זיין א זכר אויף שאר הענינים שבמצה;

English translation 1308

according to this it would turn out,

לפי זה וועט דאך אויסקומען,

English translation 1309

that a primary matter is lacking in the remembrance of matzah.

אז עס פעלט אן ענין עיקרי אין דעם זכר למצה.

English translation 1310

Therefore one can say a simpler explanation –

וואס דערפאר יש לומר א ביאור פשוט יותר –

English translation 1311

that the reasoning of the Raavad is,

אז סברת הראב"ד איז,

English translation 1312

that when one makes a remembrance of the Temple,

אז בשעת מ'מאכט א זכר למקדש,

English translation 1313

one makes a remembrance only on primary matters of the Temple,

מאכט מען א זכר נאר אויף ענינים עיקריים שבמקדש,

English translation 1314

but on secondary matters it is not possible to make a special enactment because of a remembrance of the Temple. Thus, maror which in the time of the Temple was a separate commandment from the Torah –

משא"כ אויף ענינים טפלים איז ניט שייך מאכן קיין תקנה מיוחדת משום זכר למקדש. איז בשלמא מרור וואס בזמן המקדש איז דאס געווען א מצוה בפ"ע מן התורה –

English translation 1315

it is fitting to make a remembrance for it in this time;

איז מתאים צו מאכן א זכר לזה בזמן הזה;

English translation 1316

but the matter of charoset was also in the time of the Temple only secondary

משא"כ דער ענין פון חרוסת איז דאך אויך בזמן המקדש געווען בלויז א טפל

English translation 1317

(even according to the opinion that it is a remembrance of the clay,

(אפילו לויט דער דעה אז דאס איז זכר לטיט,

English translation 1318

not only because of danger),

ניט בלויז משום סכנה),

English translation 1319

and therefore "one does not recite a blessing over charoset even though it is a commandment because it is secondary to maror",

און דערפאר איז "אין מברכין על החרוסת אע"פ שהיא מצוה לפי שהוא טפל למרור" 185,

English translation 1320

and furthermore charoset has no measure

און דערצו האט חרוסת ניט קיין שיעור

English translation 1321

(not like maror which must be an olive's bulk),

(ניט ווי מרור וואס דארף זיין א כזית 186),

English translation 1322

and also after the dipping in charoset "one must shake off the charoset from it so that its taste is not nullified";

און אויך נאך דעם טיבול בחרוסת "צריך לנער החרוסת מעליו שלא יתבטל טעמו" 187;

English translation 1323

consequently there is no place to make a special enactment as a remembrance of the Temple on account of charoset.

במילא האט ניט קיין ארט צו מאכן א תקנה מיוחדת אלס זכר למקדש מצד חרוסת.

English translation 1324

Regarding our matter –

בנוגע לעניננו –

English translation 1325

from all that was said there is a new directive in divine service:

האט מען פון כל האמור א נייע הוראה אין עבודה:

English translation 1326

We mentioned earlier that which the Maharal says,

מ'האט דערמאנט פריער דאס וואס דער מהר"ל זאגט,

English translation 1327

that since the exodus from Egypt every Jew is essentially in the category of "free man",

אז זינט יציאת מצרים איז יעדער איד בעצם בגדר "בן חורין",

English translation 1328

because he is a servant of the Holy One, blessed be He,

ווייל ער איז עבדו של הקב"ה,

English translation 1329

"they are My servants",

"עבדי הם",

English translation 1330

no subjugation like the subjugation that was in the exile of Egypt can take effect upon him.

קען אויף אים ניט חל זיין קיין שיעבוד ווי ס'איז געווען דער שיעבוד ביי גלות מצרים.

English translation 1331

What then is the difference between the subjugation that was in the exile of Egypt and the difficulty of the exile in this time? One can say the difference in this,

וואס איז טאקע דער חילוק צווישן דעם שיעבוד וואס איז געווען בגלות מצרים מיטן קושי הגלות בזמן הזה? קען מען זאגן דעם חילוק בזה,

English translation 1332

according to what is explained elsewhere in the dispute of Rabbi Eliezer and Rabbi Akiva

לפי המבואר במ"א 188 אין דער מחלוקת פון ר"א און ר' עקיבא

English translation 1333

(which is said in the Haggadah)

(וואס מ'זאגט אין דער הגדה)

English translation 1334

that "Rabbi Eliezer says...

189 אז "ר' אליעזר אומר...

English translation 1335

each and every plague that the Holy One, blessed be He, brought upon the Egyptians in Egypt consisted of four plagues etc. Rabbi Akiva says...

כל מכה ומכה שהביא הקב"ה על המצרים במצרים היתה של ארבע מכות כו' ר' עקיבא אומר...

English translation 1336

of five plagues".

של חמש מכות".

English translation 1337

Both derive this from the same verse –

וואס ביידע לערנען דאס אפ פון דעם זעלבן פסוק 190 –

English translation 1338

"He sent upon them His fierce anger, wrath, and indignation, and trouble, a sending of angels of harm",

"ישלח בם חרון אפו עברה וזעם וצרה משלחת מלאכי רעים",

English translation 1339

only Rabbi Eliezer holds that "His fierce anger" is not a separate matter and Rabbi Akiva holds that "His fierce anger" is a separate matter.

נאר ר"א האלט אז "חרון אפו" איז ניט אן ענין בפ"ע און ר"ע האלט אז "חרון אפו" איז אן ענין בפ"ע.

English translation 1340

What is the reasoning of the dispute between them? It is stated in the Kolbo,

וואס איז די סברת המחלוקת ביניהם? שטייט אין כלבו 191,

English translation 1341

that according to Rabbi Eliezer, each plague affected only the four foundations of each thing,

אז לויט ר' אליעזר האט יעדער מכה דורכגענומען בלויז די ד' יסודות פון יעדער זאך,

English translation 1342

but Rabbi Akiva holds that it also affected the hylic matter of the thing. This is simply

משא"כ ר' עקיבא האלט אז דאס האט אויך דורכגענומען דעם חומר היולי פון דער זאך. וואס איז פשוט

English translation 1343

(omitted)

(אויסגעטאן)

English translation 1344

from the form of the four foundations,

פון דעם ציור פון די ד' יסודות,

English translation 1345

and he connects and animates all these four foundations * 191.

און ער איז מחבר און מחי' די אלע ד' יסודות * 191.

English translation 1346

It was explained elsewhere,

האט מען מבאר געווען במ"א,

English translation 1347

that according to the view of Rabbi Akiva, the matter of the Egyptian exile pertained not only to the four foundations corresponding to the four letters of the Name Havayah, but also to the fifth level of the soul,

אז לפי שיטת ר"ע איז דער ענין פון גלות מצרים געווען נוגע ניט נאר אין די ד' יסודות שכנגד ד' אותיות דשם הוי' 192 נאר אויך אין דער דרגא החמישית שבנשמה,

English translation 1348

the essence of the soul,

עצם הנפש,

English translation 1349

the aspect of "the fifth to Pharaoh,"

בחי' "החמישית לפרעה" 193,

English translation 1350

corresponding to the thorn of the Yud,

שכנגד קוצו של יו"ד,

English translation 1351

and therefore the plagues had to affect also the hylic matter.

און דערפאר האבן די מכות געדארפט דורכנעמען אויך דעם חומר היולי.

English translation 1352

Accordingly, it can be said

וואס לפי זה י"ל,

English translation 1353

that this is the difference between the Egyptian exile and the other exiles:

אז דאס איז דער חילוק צווישן גלות מצרים מיט שאר הגלויות:

English translation 1354

During the Egyptian exile, the exile and servitude were connected also with the aspect of "the fifth,"

בשעת גלות מצרים איז געווען דער גלות ושיעבוד פארבונדן אויך מיט דער בחי' "החמישית",

English translation 1355

the essence of the soul,

עצם הנפש,

English translation 1356

and this matter was completely nullified at the time of the Exodus from Egypt,

און דער ענין איז נתבטל געווארן לגמרי בשעת יצי"מ,

English translation 1357

as the words of the Maharal that since then a Jew is essentially a free person,

כדברי המהר"ל אז זינט דען איז א איד א בן חורין בעצם,

English translation 1358

only there can be servitude in the revealed powers of the soul.

נאר עס קען זיין בלויז עבדות אין די כחות הגלויים שבנפש.

English translation 1359

Accordingly, it can be explained –

וואס לפי זה יש לבאר –

English translation 1360

that the remembrance of the exile of the aspect of "the fifth" and of the redemption from it –

אז דער זכר צו דעם גלות פון בחי' "החמישית" און צו דער גאולה פון דעם –

English translation 1361

is hinted at in the matter of charoset:

ווערט נרמז אין דעם ענין פון חרוסת:

English translation 1362

As mentioned earlier,

ווי דערמאנט פריער,

English translation 1363

charoset is distinguished from the other matters of the Seder by the fact that it is a secondary item upon which one does not recite a blessing and it has no measure

טיילט זיך אויס חרוסת פון שאר עניני הסדר דערמיט וואס דאס איז א טפל אויף וועלכן מ'מאכט ניט קיין ברכה און דאס האט ניט קיין שיעור

English translation 1364

[until one must shake off the charoset from the maror,

[ביז אז מ'דארף אפטרייסלען די חרוסת פון מרור,

English translation 1365

meaning that it does not even have a measure for dipping].

ד.ה. אז דאס האט אפילו ניט קיין שיעור טיבול].

English translation 1366

And these two matters –

וואס די ביידע ענינים –

English translation 1367

that one does not recite a blessing upon it,

אז מ'מאכט ניט אויף דעם קיין ברכה,

English translation 1368

and that it has no measure –

און אז אין לו שיעור –

English translation 1369

allude to a most elevated matter:

זיינען מרמז אויף אן ענין נעלה ביותר:

English translation 1370

Regarding the matter of the blessing –

בנוגע צו דעם ענין הברכה –

English translation 1371

it is explained in Chassidus,

איז דאך מבואר אין חסידות,

English translation 1372

that "concerning the tefillin of the head...

אז "בתפילין של ראש...

English translation 1373

because the encompassing light of the tefillin of the head is very high, therefore the custom of the Sephardim

מפני שהמקיף דתש"ר גבוה מאד ע"כ מנהג ספרד

English translation 1374

[and so is also the custom of Chabad]

[און אזוי איז אויך מנהג חב"ד)

English translation 1375

is not to recite a blessing,

שלא לברך,

English translation 1376

because they hold that it is impossible to draw down that encompassing light, etc."

דס"ל שאי אפשר להמשיך המקיף ההוא כו'" 194.

English translation 1377

Accordingly, it follows

וואס לפי זה קומט אויס,

English translation 1378

that the fact that one does not recite a blessing upon a particular mitzvah

אז דאס וואס מ'מאכט ניט קיין ברכה אויף א מצוה מסויימת,

English translation 1379

indicates that the light of that mitzvah is an elevated light that cannot be drawn down through speech.

ווייזט עס אז דער אור שבמצוה זו איז אן אור נעלה וואס קען ניט נמשך ווערן ע"י הדבור.

English translation 1380

And likewise, when there is a mitzvah that is connected with eating that has no measure

ועד"ז בשעת ס'איז פאראן א מצוה וואס איז פארבונדן מיט אכילה שאין בה שיעור

English translation 1381

(less than the minimum measure) –

(פחות מכשיעור) –

English translation 1382

this also indicates a most elevated drawing down,

ווייזט דאס אויך אויף א המשכה נעלית ביותר,

English translation 1383

as explained in the discourses on the Priestly Blessing that it has a special connection to Festivals,

כמבואר אין די דרושים פון ברכת כהנים נוואס דאס האט א שייכות מיוחדת צו יו"ט,

English translation 1384

for the Priestly Blessing in this time is only on Festivals,

ווארום ברכת כהנים בזמן הזה איז נאר בימים טובים,

English translation 1385

not even on Shabbats],

אפילו ניט בשבתות 195],

English translation 1386

in the explanation of the words of our Rabbis, may their memory be blessed: "The ministering angels said before the Holy One, blessed be He: Master of the Universe, it is written in Your Torah 'Who does not lift up a countenance,' etc., and yet You lift up Your countenance to Israel, as it is written 'May the Lord lift up His countenance to you.' He said to them: Should I not lift up My countenance to Israel, for I wrote for them in the Torah 'And you shall eat and be satisfied and bless the Lord your God,' and they are precise with themselves [to recite the blessing] even for an olive's bulk, etc.,"

בביאור דברי רז"ל 196 "אמרו מלאכי השרת לפני הקב"ה רבש"ע כתוב בתורתך 197 אשר לא ישא פנים כו' והלא אתה נושא פנים לישראל דכתיב 198 ישא ה' פניו אליך אמר להם וכי לא אשא פנים לישראל שכתבתי להם בתורה 199 ואכלת ושבעת וברכת את ה' אלקיך והם מדקדקים על עצמם עד כזית כו'",

English translation 1387

that "if one does not eat to satiety, so that the soul takes only minimal vitality,

אז "אם 200 אינו אוכל כדי שביעה שלא לקחה הנפש רק חיות מועט,

English translation 1388

this vitality, which has only a small amount of holiness, does not have the power to be included in the aspect of wisdom...

אין כח בחיות זה שאין בו אלא מיעוט קדושה להתכלל בבחי' חכמה...

English translation 1389

But concerning this it is said 'May the Lord lift up His countenance to you,'

אך ע"ז נאמר ישא ה' פניו,

English translation 1390

meaning 'lift up,' elevate above,

פי' ישא יגביה למעלה,

English translation 1391

'countenance' is the aspect of the revelation of the influence that is called 'countenance'...

פנין הוא בחי' גילוי ההשפעה שנק' בשם פנים...

English translation 1392

that is, that He should elevate it above the chain of descent...

דהיינו שיגביה למעלה מן ההשתלשלות...

English translation 1393

so that there should be drawn to you a revelation of the drawing down and influence from a level that is above the chain of descent...

שיומשך אליך בגילוי ההמשכה והשפעה מבחינה שלמעלה מן ההשתלשלות...

English translation 1394

through which all the sparks of vitality will be gathered...

שעי"ז ילוקטו כל ניצוצי החיות...

English translation 1395

even if they have only a minimal amount of holy vitality, and they will be included and unified in the supernal holiness,"

אפילו אם יש בהם חיות קדושה כל שהוא מעט מזעיר ויוכללו ויתאחדו בקדושה העליונה",

English translation 1396

and this is the matter of "they are precise with themselves [to recite the blessing] even for an olive's bulk, etc.,"

און דאס איז דער ענין פון "שהם מדקדקים על עצמם עד כזית כו'",

English translation 1397

that Jews have the power to draw down the Grace after Meals "even for less than the minimum measure of satiety...

אז אידן האבן בכח צו ממשיך זיין ברכת המזון "אפילו בפחות מכשיעור שביעה...

English translation 1398

because they are from the aspect of 'May the Lord lift up His countenance to you,'

מפני שהן מבחי' ישא ה' פניו,

English translation 1399

above the chain of descent."

למעלה מן ההשתלשלות".

English translation 1400

And likewise it can be said also regarding charoset:

וואס עד"ז י"ל אויך בנוגע לחרוסת:

English translation 1401

The matter of charoset alludes to the exile that is connected with the aspect of Jews that is above the chain of descent,

דער ענין פון חרוסת איז מרמז אויף דעם גלות וואס איז פארבונדן מיט דער בחי' פון אידן וואס איז העכער פון השתלשלות,

English translation 1402

the aspect of the fifth;

בחי' החמישית;

English translation 1403

And likewise, charoset also alludes to the redemption from that aspect in Jews –

ועד"ז איז חרוסת אויך מרמז אויף דער גאולה פון דער בחי' אין אידן –

English translation 1404

as is known, that charoset is connected with the reality of Jews. As it is stated in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch that "one should make the charoset from fruits with which the Congregation of Israel is compared,

כידוע אז חרוסת איז פארבונדן מיט די מציאות פון אידן. ווי עס שטייט אין אלטן רבי'נס שו"ע 201 אז "יש לעשות החרוסת מפירות שנמשלו בהם כנסת ישראל,

English translation 1405

such as figs, as it is said 'The fig tree has formed its unripe figs,'

כגון תאנים שנאמר 202 התאנה חנטה פגי',

English translation 1406

and walnuts, as it is said 'To the garden of walnuts,'

ואגוזים שנאמר 203 אל גינת אגוז,

English translation 1407

and dates, as it is said 'I will climb the date palm,'

ותמרים שנאמר 204 אעלה בתמר,

English translation 1408

and pomegranates, as it is said 'Like a piece of pomegranate,'

ורמונים שנאמר 205 כפלח הרמון,

English translation 1409

and apples, in memory of 'Under the apple tree I awakened you' 206 that they would give birth there to their sons without pain."

ותפוחים זכר לתחת התפוח עוררתיך 206 שהיו יולדות שם בניהם בלא עצב".

English translation 1410

And it is to be said that charoset alludes to the essential level of the Jewish people,

ויש לומר אז חרוסת איז מרמז אויף דער מעלה עצמית פון אידן,

English translation 1411

this means the essential love of the Most High for the Jewish people.

דאס מיינט די אהבה עצמית פון אויבערשטן צו אידן.

English translation 1412

For this reason, charoset has no measure and one does not recite a blessing over it

וואס מטעם זה האט חרוסת ניט קיין שיעור און מ'מאכט ניט אויף דעם קיין ברכה

English translation 1413

(as one does over matzah) –

(אזוי ווי אויף מצה) –

English translation 1414

because charoset indicates the aspect in the Jewish people that is higher than Torah and commandments,

ווייל חרוסת ווייזט אויף די בחינה אין אידן וואס איז העכער פון תורה ומצוות,

English translation 1415

it is higher than the boundaries of blessing and measure, etc.

ס'איז העכער פון גדרי ברכה ושיעור וכו'.

English translation 1416

And as brought earlier in Torat HaMaggid on the verse "which a person shall do and live by them",

און ווי געבראכט פריער תורת הה"מ עה"פ "אשר יעשה אותם האדם וחי בהם",

English translation 1417

that a Jew through the fulfillment of the commandment,

אז א איך דורך קיום המצוה,

English translation 1418

imparts vitality into the commandment,

גיט צו חיות אין דער מצוה,

English translation 1419

and in the well-known language of the Zohar on the verse "and you shall do them",

ובלשון הידוע פון זהר 207 אויפן פסוק 208 "ועשיתם אותם",

English translation 1420

"them is written",

"אתם כתיב"

English translation 1421

(and regarding this there is also the interpretation in "which a person shall do them",

(וואס עד"ז איז אויך דער פירוש אין "אשר יעשה אתם האדם",

English translation 1422

"them is written"),

אתם כתיב 209),

English translation 1423

I consider it upon them as if they made Me,

מעלה אני עליהם כאילו עשאוני,

English translation 1424

that a Jew makes the commandment. And this is reflected simply also in halachah –

אז א איד מאכט אויף די מצוה. וואס דאס שפיגלט זיך אפ בפשטות אויך אין הלכה –

English translation 1425

that through a Jew a physical object becomes an object of a commandment.

אז דורך א אידן ווערט א חפץ גשמי א חפצא של מצוה.

English translation 1426

However, in the commandments themselves –

נאר אין מצוות גופא –

English translation 1427

there are such commandments as the commandment of eating matzah and the like,

זיינען דא אזוינע מצוות ווי מצות אכילת מצה וכיו"ב,

English translation 1428

which are indeed performed through a Jew,

וואס ווערט טאקע אויפגעטאן דורך א אידן,

English translation 1429

but this has a measure,

אבער דאס האט א שיעור,

English translation 1430

but the commandment of charoset is above this,

משא"כ מצות חרוסת איז למעלה מזה,

English translation 1431

for it has no measure,

אז דאס האט ניט קיין שיעור,

English translation 1432

and the Jewish people in this draw forth from the aspect within them that is higher than the order of the chain of descent,

און אידן זיינען אין דעם ממשיך מצד דעם ענין שבהם וואס איז העכער פון סדר השתלשלות,

English translation 1433

higher than the Name Havayah,

העכער פון שם הוי',

English translation 1434

"Yisa Havayah",

"ישא הוי'",

English translation 1435

the aspect of "the point of the yud",

די בחי' פון "קוצו של יו"ד",

English translation 1436

so that one can elevate even a matter that has no measure.

אזוי אז מ'קען מעלה זיין אויך אן ענין שאין בו שיעור.

English translation 1437

And in this matter itself there are two modes –

און אין דעם ענין גופא זיינען דא צוויי אופנים –

English translation 1438

as explained previously,

ע"ד המבואר אמאל 210,

English translation 1439

that even in matters whose measure is a minimal amount there are two modes –

אז אפילו אין ענינים וואס שיעורם במשהו זיינען דא צוויי אופנים –

English translation 1440

a) such matters whose measure is "any amount whatsoever",

א) אזעלכע ענינים וואס זייער שיעור איז ב"כל שהוא",

English translation 1441

and b) such matters that have no measure at all and therefore the prohibition is "any amount whatsoever" –

און ב) אזעלכע ענינים וואס אין להם שיעור כלל און דערפאר איז דער איסור "בכל שהוא" –

English translation 1442

not in the manner of a measure

ניט בדר שיעור

English translation 1443

(in the language of the verse "anything"),

(בלשון הכתוב 211 "מאומה"),

English translation 1444

as explained in the Rambam,

במבואר ברמב"ם 212,

English translation 1445

because this is connected to the essence.

ווייל דאס איז פארבונדן מיטן עצם.

English translation 1446

And according to this, one can also explain the custom of our Nesi'im on the last day of Pesach,

וואס לפי זה יש לבאר אויך מנהג רבותינו נשיאינו באחרון של פסח,

English translation 1447

regarding matzah that is soaked:

בנוגע צו מצה שרוי':

English translation 1448

although during the rest of the days of Pesach there was great caution regarding soaked matzah,

כאטש במשך שאר ימי הפסח איז געווען זהירות ביותר פון מצה שרוי',

English translation 1449

it is however known that on the last day of Pesach our Nesi'im were not only lenient,

איז אבער ידוע 213 אז באחרון של פסח האבן רבותינו נשיאינו ניט נאר מקיל געווען,

English translation 1450

but were also precise and meticulous to eat soaked matzah because of the elevation in the matter,

נאר אויך מדקדק געווען און מהדר געווען צו עסן מצה שרוי' מצד דער עילוי שבדבר,

English translation 1451

as the rationale for this was discussed previously.

ווי גערעדט אמאל די הסברה בזה 214.

English translation 1452

In this very matter, however, there was a special custom of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe, the Nasi of our generation,

אין דעם גופא איז אבער געווען א מנהג מיוחד פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו,

English translation 1453

that he would repeatedly "break the shmurah" not only once during the meal,

אז ער פלעגט האלטן אין איין "בראקן די שמורה" ניט נאר איין מאל בשעת הסעודה,

English translation 1454

but he would do this many times,

נאר ער פלעגט דאס טאן א ריבוי פעמים,

English translation 1455

both in the fish,

סיי אין די פיש,

English translation 1456

and in the meat,

סיי אין די פלייש,

English translation 1457

and in the wine, and in other foods that during the year it is not the manner of eating to dip the bread in these foods.

סיי אין דעם יין סיי אין אנדערע מאכלים וואס במשך השנה איז עס ניט קיין דרך אכילה צו מטבל זיין דעם פת במאכלים אלה.

English translation 1458

And one can explain the interpretation of this according to the above –

וואס י"ל הביאור בזה ע"פ הנ"ל –

English translation 1459

that the matter of "dipping" indicates a level above measurement and limitation

אז דער ענין פון "טיבול" ווייזט אויף א דרגא שלמעלה ממדידה והגבלה

English translation 1460

(because it has no measure),

(ווארום אין לו שיעור),

English translation 1461

and this is indeed the reason for eating soaked matzah on the last day of Pesach,

און דאס איז דאך דער טעם פון אכילת מצה שרוי' באחש"פ,

English translation 1462

because then a revelation shines forth that is above measurement and limitation,

ווייל דאן איז מאיר א גילוי שלמעלה ממדידה והגבלה,

English translation 1463

and because of this revelation the concern of soaking etc. is nullified.

וואס מצד דעם גילוי ווערט בטל דער חשש פון שרוי' וכו'.

English translation 1464

And therefore he dipped it many times –

וואס דערפאר האט ער דאס מטבל געווען א ריבוי פעמים –

English translation 1465

in order to allude to a matter that is above measurement and limitation,

כדי לרמז אויף אן ענין שלמעלה ממדידה והגבלה,

English translation 1466

without number,

אין מספר,

English translation 1467

and since for a human being a matter of "without number" is not applicable in physicality,

וואס ביי א בן אדם איז ניט שייך קיין ענין של "אין מספר" בגשמיות,

English translation 1468

this was expressed in that he dipped in every thing.

האט זיך דאס אויסגעדריקט אין דעם וואס ער האט מטבל געווען בכל דבר.

English translation 1469

From all that has been said, a wonderful lesson is derived in the service of man:

פון כל האמור האט מען ארויס א הוראה נפלאה בעבודת האדם:

English translation 1470

When the "clever one" comes to a Jew with a claim –

בשעת דער "קלוגינקער" קומט צו א אידן מיט א טענה –

English translation 1471

that he should not undertake a particular service,

אז ער זאל זיך ניט נעמען צו אן עבודה מסויימת,

English translation 1472

because he is not capable of doing the matter "in the proper measure",

וויבאלד אז ער האט ניט ביכולת טאן דעם ענין "כשיעור",

English translation 1473

in the language of the Sages "as is proper for him to do",

בלשון חז"ל 215 "כדבעי לי' למיעבד",

English translation 1474

and especially according to what is explained in Chassidus, that every thing must be done "as is proper",

ובפרט ע"פ המבואר בחסידות ווי יעדער זאך דארף געטאן ווערן "כדבעי",

English translation 1475

as befits a son of a king,

ווי עס פאסט פאר א בן מלך,

English translation 1476

a son of the King of kings, the Holy One, blessed be He –

בן מלך מלכי המלכים הקב"ה –

English translation 1477

then how can he take upon himself such a thing?!

איז ווי קען ער נעמען אויף זיך אזא זאך?!

English translation 1478

To this he has the answer that on the contrary –

אויף דעם האט ער דעם ענטפער אז אדרבה –

English translation 1479

when he will be precise in doing "less than the proper measure",

בשעת ער וועט מדקדק זיין אין טאן "פחות מכשיעור",

English translation 1480

less than perfection,

ווייניקער פון שלימות,

English translation 1481

then this will bring about "Yisa Hashem His countenance upon you",

דעמולט וועט עס ברענגען דעם "ישא ה' פניו אליך",

English translation 1482

until "and He will establish peace for you",

ביז "וישם לך שלום" 198,

English translation 1483

so that there will be peace between the four elements and the two elements

אז עס וועט ווערן שלום צווישן די ד' יסודות און די ב' יסודות

English translation 1484

(fire and water),

(אש ומים),

English translation 1485

because a matter that is above both of them is drawn forth.

ווייל עס ווערט נמשך אן ענין שלמעלה משניהם.

English translation 1486

Furthermore, at a time when a question arises regarding the dissemination of the wellsprings and Judaism outwardly –

עד"ז בשעת עס ווערט א שאלה בנוגע להפצת המעיינות והיהדות חוצה –

English translation 1487

when there is a "doubt" whether he can accomplish with all the storm etc. –

אז עס איז א "ספק" צי ער קען אויפטאן מיטן גאנצן שטורעם וכו' –

English translation 1488

then in addition to that which "doubt" in gematria is Amalek,

איז נוסף לזה וואס "ספק" בגימטריא עמלק 216,

English translation 1489

consequently he should know from where the doubt comes,

במילא זאל ער וויסן פון וואנען דער ספק קומט,

English translation 1490

in addition to this –

איז נוסף לזה –

English translation 1491

he must know,

דארף ער וויסן,

English translation 1492

that he must do,

אז ער דארף טאן,

English translation 1493

and even if he will do a "something",

און אפילו אז ער וועט טאן א "משהו",

English translation 1494

it also receives the definition of "measure",

באקומט עס אויך דעם גדר פון "שיעור",

English translation 1495

because there are many measures that are in something

ווארום עס זיינען דא כו"כ שיעורים וואס זיינען במשהו

English translation 1496

(as mentioned above),

(כנ"ל),

English translation 1497

and especially at a time when he will draw down a matter that is above measure,

ובפרט בשעת ער וועט ממשיך זיין אן ענין וואס איז העכער פון שיעור,

English translation 1498

a "something" that is above measure.

א "משהו" שלמעלה משיעור.

English translation 1499

But the matter that is above measure he must draw down into actual service,

נאר דעם ענין שלמעלה משיעור דארף ער ממשיך זיין אין עבודה בפועל,

English translation 1500

which will bring an actual blessing,

וואס דאס וועט ברענגען א ברכה בפועל,

English translation 1501

in children, life, and ample sustenance!

בבני חיי ומזוני רויחי!

English translation 1502

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1503

that one take the strength from the last day of Passover not to reckon with the doubts,

אז מ'זאל נעמען דעם כח פון אחרון של פסח זיך ניט צו רעכענען מיט די ספקות,

English translation 1504

and one has a majority that says that one will certainly succeed in the service,

און מ'האט א רוב וואס זאגן אז מ'וועט זיכער מצליח זיין אין דער עבודה,

English translation 1505

according to measure,

כדי שיעור,

English translation 1506

and even if one does not have any measure,

און אפילו אז מ'האט ניט קיין שיעור,

English translation 1507

this is a measure of something,

איז דאס א שיעור של משהו,

English translation 1508

and even if it is less than that –

און אפילו אויב דאס איז ווייניקער דערפון –

English translation 1509

it has a great advantage,

האט עס גאר א מעלה,

English translation 1510

because it contains within itself a matter that is above measurement and limitation.

ווייל דאס האט אין זיך אן ענין שלמעלה ממדידה והגבלה.

English translation 1511

And all this should hasten the "I will hasten it",

און דאס אלץ זאל ממהר זיין דעם "אחישנה " 217,

English translation 1512

which is also a matter that has no measure,

וואס דאס איז דאך אויך אן ענין שאין לו שיעור,

English translation 1513

because if it has a measure it is not a true "I will hasten it",

ווארום אויב דאס האט א שיעור איז דאס ניט קיין אמת'ער "אחישנה",

English translation 1514

because it could be faster...

ווייל עס קען זיין שנעלער...

English translation 1515

If one argues that regarding a flesh and blood being, faster than that is not applicable –

אי טענה'ט מען אז ביי א בו"ד איז ניט שייך שנעלער דערפון –

English translation 1516

one says that here we are speaking about the King of kings, the Holy One, blessed be He,

זאגט מען אז דא רעדט זיך וועגן מלך מלכי המלכים הקב"ה,

English translation 1517

regarding Whom it was already at the time of the Exodus from Egypt "He revealed Himself to them, the King of kings, the Holy One, blessed be He, in His glory and by Himself and redeemed them" in a manner that is above measure –

וואס ביי אים איז דאך שוין געווען ביצי"מ "נגלה עליהם ממה"מ הקב"ה בכבודו ובעצמו וגאלם" 218 באופן שלמעלה משיעור –

English translation 1518

"The place did not delay them even for the blink of an eye",

"לא עכבן המקום אפילו כהרף עין" 219,

English translation 1519

without any measure etc.

אָן קיין שיעור וכו'.

English translation 1520

And even if one would say that "the blink of an eye" is also a measure –

און אפילו אויב מ'זאל זאגן אז "הרף עין" איז אויך א שיעור –

English translation 1521

we have the promise regarding the future redemption,

האט מען דאך די הבטחה בנוגע דער גאולה העתידה,

English translation 1522

that "as in the days of your going out from the land of Egypt I will show him wonders",

אז "כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות" 220,

English translation 1523

meaning that the wonders of the future will be wonders even relative to the wonders of the Exodus from Egypt,

ד.ה. אז די נפלאות דלעתיד וועלן זיין נפלאות אפילו בערך הנפלאות דיצי"מ 221,

English translation 1524

consequently it is also understood that the speed will be even more than "the blink of an eye".

במילא איז אויך מובן אז די מהירות וועט זיין נאכמער ווי "כהרף עין".

English translation 1525

For truly one cannot say that "the blink of an eye" at the time of the Exodus from Egypt was a measure and delay, Heaven forbid –

וואס באמת קען מען ניט זאגן אז "כהרף עין" בזמן יצי"מ איז געווען א שיעור ועיכוב ח"ו –

English translation 1526

because they were immersed in the forty-nine gates of impurity,

ווייל זיי זיינען דאך געווען מושקע אין מ"ט שערי טומאה,

English translation 1527

and more than that one cannot be even a little,

און מערער דערפון קען מען ניט זיין אפילו כלשהו,

English translation 1528

therefore it was necessary to redeem them immediately. But even if one will argue regarding this –

וואס דערפאר איז געווען מוכרח זיי גלייך גואל זיין 222. אבער אפילו אויב מ'וועט זיך דינגען בנוגע לזה –

English translation 1529

regarding the future redemption,

איז בנוגע צו די גאולה העתידה,

English translation 1530

we have, as mentioned, the promise of "I will hasten it",

האט מען דאך כאמור די הבטחה פון "אחישנה",

English translation 1531

which derives from above,

וואס נעמט זיך מלמעלה,

English translation 1532

from the aspect of Yechidah,

פון בחי' יחידה,

English translation 1533

consequently in this there cannot be even any measure of "I will hasten it",

במילא קען אין דעם ניט זיין אפילו קיין שיעור פון "אחישנה",

English translation 1534

because "who can say to Him, 'what are You doing?'" *222,

ווארום "מי יאמר לו מה תעשה" *222,

English translation 1535

so since He can bring it even earlier –

איז וויבאלד אז ער קען מקדים זיין נאך פריער –

English translation 1536

it is not a true "I will hasten it".

איז דאס ניט קיין אמת'ער "אחישנה".

English translation 1537

From all of which it is understood –

וואס מכל זה איז מובן –

English translation 1538

that the redemption must already be in the manner of "I will hasten it" literally.

אז עס דארף שוין זיין די גאולה באופן פון "אחישנה" ממש.

English translation 1539

[Afterwards he said:

[אח"כ אמר:

English translation 1540

Those who have not yet completed the four cups,

די וואס האבן נאך ניט משלים געווען די ד' כוסות,

English translation 1541

can do so now,

קענען דאס טאן איצטער,

English translation 1542

and presumably wine will be distributed to each one etc.].

און מסתמא וועט מען אויסטיילן יין לכל אחד וכו'].

English translation 1543

Maamar (in the form of a sichah)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1544

beginning with the words "And My servant David shall be king over them".

ד"ה ועבדי דוד מלך עליהם.

English translation 1545

We spoke earlier

מ'האט גערעדט פריער

English translation 1546

(in the maamar)

(בהמאמר)

English translation 1547

about that which is seen in people,

וועגן דעם וואס מ'זעט ביי א מענטשן,

English translation 1548

that the faculties that are more beloved to him,

אז די כחות וואס זיינען מערער חביב ביי אים,

English translation 1549

are wisdom and intellect,

זיינען חכמה ומוחין,

English translation 1550

the power of intellect,

כח השכל,

English translation 1551

and the matters that are connected with physicality and all the more so materiality,

און די ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט גשמיות ועאכו"כ חומריות,

English translation 1552

are more "distant" from the person,

זיינען מערער "רחוק" מן האדם,

English translation 1553

which in general is the power of action.

וואס בכללות איז דאס דער כח העשי'.

English translation 1554

And as is seen in actuality,

און ווי מ'זעט בפועל,

English translation 1555

also with simple people,

אויך ביי אנשים פשוטים,

English translation 1556

that their intellect is higher than their power of action,

אז זייער שכל איז העכער פון זייער כח העשי',

English translation 1557

although they have only a small knowledge of the superiority of the intellect.

כאטש זיי האבן בלויז א ידיעה קטנה במעלת השכל.

English translation 1558

And in this we spoke of the advantage of the matter,

און אין דעם האט מען גערעדט די מעלה שבדבר,

English translation 1559

which will be revealed in the future to come,

וואס וועט נתגלה ווערן לע"ל,

English translation 1560

that "the deed is great",

אז "מעשה גדול" 223,

English translation 1561

because in order to do a thing distant from him, a person must have more "coercion" and self-nullification etc.

ווייל כדי צו טאן א דבר רחוק ממנו דארף א מענטש האבן מערער "כפי'" און ביטול וכו'.

English translation 1562

And behold,

והנה,

English translation 1563

in action itself there are also many levels,

אין עשי' גופא זיינען אויך דא כו"כ דרגות,

English translation 1564

like an action upon which all the life of the soul depends,

ווי אן עשי' וואס כל חיי הנפש תלויים בה,

English translation 1565

and a close action simply,

און אן עשי' קרובה סתם,

English translation 1566

until a most distant action,

ביז אן עשי' רחוקה ביותר,

English translation 1567

for which one needs more "coercion",

אויף וועלכע מ'דארף האבן מער "כפי'",

English translation 1568

in which itself there are also many levels.

וואס אויך אין דעם גופא זיינען דא כו"כ דרגות.

English translation 1569

And so it is that within the mitzvos themselves there are many levels,

ועד"ז זיינען אין מצוות גופא פאראן כו"כ דרגות,

English translation 1570

for although the fulfillment of all mitzvos must be from the general intention,

ווארום כאטש קיום כל המצוות דארף זיין מצד דער "כוונה כללית",

English translation 1571

"Who sanctified us with His commandments and commanded us,"

"אשר קדשנו במצותיו וצונו",

English translation 1572

so that consequently I am not a master of opinion,

וואס במילא איז א איך ניט קיין בעל דיעה,

English translation 1573

and not an opinion-speaker and representative to make distinctions in "sanctified us,"

און ניט קיין דיעה-זאגער און פארשטייער צו מאכן חילוקים אין "קדשנו",

English translation 1574

and in the language of our Sages:

ובלשון חז"ל 224:

English translation 1575

"Do not sit and weigh the mitzvos of the Torah...

"לא תהא יושב ושוקל מצוותי' של תורה...

English translation 1576

one light among the light ones and one severe among the severe ones...

אחת קלה שבקלות ואחת חמורה שבחמורות...

English translation 1577

are equal" –

שוין" –

English translation 1578

nevertheless, the Almighty desired that the mitzvos should descend into distinctions of levels of testimonies, statutes, and judgments,

אעפ"כ האט דער אויבערשטער געוואלט אז די מצוות זאלן אראפקומען אין חילוקי דרגות פון עדות חוקים ומשפטים,

English translation 1579

and light and severe ones.

און קלות וחמורות.

English translation 1580

And it is understood that among the mitzvos themselves –

וואס ס'איז מובן אז צווישן די מצוות גופא –

English translation 1581

there are such mitzvos that require more coercion.

זיינען דא אזוינע מצוות וואס דארפן האבן מערער כפי'.

English translation 1582

For the distinctions between the mitzvos are not, heaven forbid, from a weakness in one mitzvah relative to another,

ווארום די חילוקים צווישן די מצוות זיינען ניט ח"ו מצד א חלישות אין איין מצוה לגבי א צווייטע,

English translation 1583

but because one mitzvah is less revealed, etc. –

נאר ווייל איין מצוה לייגט זיך ווייניקער וכו' –

English translation 1584

and in this, the coercion must be even greater and stronger.

און אין דעם דארף זיין די כפי' נאך מערער און שטארקער.

English translation 1585

Thus, according to what was said above,

איז ע"פ האמור לעיל,

English translation 1586

that the more it requires going out "from afar,"

אז וואס מערער עס דארף זיין די יציאה "מרחוק",

English translation 1587

from outside the person,

מחוץ להאדם,

English translation 1588

the stronger is the coercion in the matter –

אלץ שטארקער איז די כפי' שבדבר –

English translation 1589

it is understood,

איז מובן,

English translation 1590

that the greatest effort must be when dealing with the children of Noah,

אז די גרעסטע הארעוואניע דארף זיין בשעת מ'טוט מיט בני נח,

English translation 1591

as per the ruling of the Rambam:

כפס"ד הרמב"ם 225:

English translation 1592

"Moses our Teacher commanded from the mouth of the Almighty to coerce all inhabitants of the world to accept the mitzvos that the children of Noah were commanded."

"צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח".

English translation 1593

And although this is indeed a mitzvah that "Moses our Teacher commanded from the mouth of the Almighty,"

וואס כאטש אז דאס איז טאקע א מצוה וואס "צוה משה רבינו מפי הגבורה",

English translation 1594

which is a matter of "Who sanctified us with His commandments and commanded us,"

וואס דאס איז אן ענין פון "קדשנו במצוותיו וצונו",

English translation 1595

nevertheless, it is a matter of going out from one's place to a very distant place,

אעפ"כ איז דאס אן ענין של יציאה ממקומו למקום רחוק ביותר,

English translation 1596

consequently, the coercion regarding this must be much stronger.

במילא דארף זיין די כפי' אויף דעם א סאך א שטארקערע.

English translation 1597

And from all this it is understood,

ומכל זה מובן,

English translation 1598

that the aforementioned advantage in action and coercion –

אז די מעלה הנ"ל שבמעשה וכפי' –

English translation 1599

is at the ultimate perfection when one fulfills this matter.

איז בתכלית השלימות בשעת מ'איז מקיים דעם ענין.

English translation 1600

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1601

Since we have drawn closer to the time when it will be "And the kingdom shall be the Lord's" and as the Rambam brings that "Then I will turn to the peoples a pure language, that they may all call upon the name of the Lord and serve Him with one accord," it is therefore understood,

וויבאלד מ'איז געווארן נאך נעענטער צו דעם זמן ווען עס וועט זיין "והיתה לה' המלוכה" 226 און ווי דער רמב"ם ברענגט 227 אז "אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם הוי' ולעבדו שכם אחד" 228 איז דאך מובן,

English translation 1602

that one must have a preparation for this before this,

אז מען דארף האבן א הכנה לזה לפני זה,

English translation 1603

which must be done step by step,

וואס דארף געטאן ווערן צעד אחר צעד,

English translation 1604

in such a manner that it will increasingly pave the way and prepare the children of Noah for this matter of "And the kingdom shall be the Lord's."

באופן כזה אז דאס זאל מערער מכשיר זיין די וועג און צוגרייטן בני נח צו דעם ענין פון "והיתה לה' המלוכה".

English translation 1605

And this is accomplished through that which one does in this matter "to coerce all inhabitants of the world to accept the mitzvos that the children of Noah were commanded."

וואס דאס ווערט אויפגעטאן דורך דעם וואס מ'טוט אין דעם "לכוף את כל באי העולם לקבל מצוות שנצטוו בני נח".

English translation 1606

And so it is that the mitzvos of this time in general are "signposts"

וע"ד ווי די מצוות שבזמן הזה בכלל זיינען "ציונים"

English translation 1607

("Set up for yourself signposts")

("הציבי לך ציונים")

English translation 1608

and a preparation for the mitzvos of the future,

229 און א הכנה צו די מצוות דלעתיד 230,

English translation 1609

when there will be fulfillment of the mitzvos at the ultimate perfection,

ווען עס וועט זיין קיום המצוות בתכלית השלימות,

English translation 1610

"according to the commandments of Your will."

"כמצות רצונך".

English translation 1611

And one should connect this also with the Exodus from Egypt –

ויש לקשר זה אויך מיט יציאת מצרים –

English translation 1612

for one of the mitzvos that is performed as a remembrance of the Exodus from Egypt is the mitzvah of Sukkah,

ווארום איינע פון די מצוות וואס מ'טוט אלס זכר ליצי"מ איז די מצוה פון סוכה,

English translation 1613

as it is said, "You shall dwell in booths for seven days, so that your generations may know that I made the children of Israel dwell in booths when I brought them out of the land of Egypt,"

כמ"ש 231 "בסוכות תשבו שבעת ימים גו' למען ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בנ"י בהוציאי אותם מארץ מצרים",

English translation 1614

so much so that this is not only the intention of the mitzvah but also a part of the essence of the mitzvah * 231

ביז אז דאס איז ניט נאר כוונת המצוה נאר אויך א חלק פון עצם המצוה * 231

English translation 1615

(as per the ruling of the old Rebbe in his Shulchan Aruch),

(כפס"ד פון אלטן רבי'ן בשו"ע שלו 232),

English translation 1616

and regarding the mitzvah of Sukkah it is stated in the prophecy of the redemption:

און בנוגע צו מצות סוכה שטייט בנבואת הגאולה 233:

English translation 1617

"And it shall be that everyone who is left of all the nations...

"והי' כל הנותר מכל הגוים...

English translation 1618

shall go up year after year...

ועלו מדי שנה בשנה...

English translation 1619

to celebrate the festival of Sukkot."

לחוג את חג הסוכות".

English translation 1620

Now, all this comes to an addition from a matter that is time-dependent:

אין, כל זה קומט צו א הוספה מצד אן ענין שהזמן גרמא 234:

English translation 1621

It is indeed "the heart of kings and ministers is in the hand of the Lord" –

ס'איז דאך "לב מלכים ושרים ביד ה'" 235 –

English translation 1622

the President of the State has again declared recently regarding the observance of the seven mitzvos of the children of Noah,

האט דער נשיא המדינה מכריז געווען נאכאמאל לאחרונה וועגן קיום ז' מצוות בני נח,

English translation 1623

together with the emphasis that this is a foundation in education and in the existence of the entire state and the entire nation,

צוזאמען מיט דער הדגשה אז דאס איז א יסוד אין חינוך און אין קיום כל המדינה וכל האומה,

English translation 1624

and the settlement of the state and the settlement of the entire world.

און ישוב המדינה וישוב כל העולם כולו.

English translation 1625

So when one sees that this has already been done by the President of the State,

איז ווען מ'זעט אז דאס האט זיך שוין אפגעטאן ע"י נשיא המדינה,

English translation 1626

and afterwards many have agreed to this,

און דערנאך האבן אויף דעם מסכים געווען כו"כ,

English translation 1627

because the declaration received the consent of all the elected representatives of the people in this state,

ווייל די הכרזה האט געקראגן די הסכמה פון כל נבחרי העם במדינה זו,

English translation 1628

of all types –

מכל הסוגים –

English translation 1629

then this very fact that all of them,

איז דאך דאס גופא וואס זיי אלע,

English translation 1630

with the President at the head,

מיטן נשיא בראש,

English translation 1631

came out with such a declaration,

זיינען ארויסגעקומען מיט אזא הכרזה,

English translation 1632

is more arousing that one should do this with greater vigor and strength.

איז מערער מעורר מ'זאל טאן בזה ביתר שאת ויתר עז.

English translation 1633

And especially since this is not the first time that he has come out with such a declaration,

און בפרט אז דאס איז ניט דעם ערשטן מאל וואס ער איז ארויסגעקומען מיט אזא הכרזה,

English translation 1634

but he has been doing this already year after year –

נאר ער טוט דאס שוין מדי שנה בשנה –

English translation 1635

this further arouses and encourages everyone to do in this,

איז דאס נאכמער מעורר ומעודד אלעמען צו טאן בזה,

English translation 1636

and the way to express gratitude to him in this is through that which Jews will indeed act in this direction,

און די וועג ווי צו מכיר טובה זיין אים בזה איז דורך דעם וואס אידן וועלן טאקע טאן אין דער ריכטונג,

English translation 1637

and out of love and brotherhood,

און מתוך אהבה ואחוה,

English translation 1638

as he wrote in the declaration.

ווי ער האט געשריבן אין דער הכרזה.

English translation 1639

And words that come from the heart enter the heart and accomplish their effect –

און דברים היוצאים מן הלב נכנסים אל הלב 236 ופועלים פעולתם –

English translation 1640

for such is the nature of the soul of every person

וואס אזוי איז די תכונת הנפש פון יעדן מענטשן

English translation 1641

(not only Jews),

(ניט נאר אידן),

English translation 1642

because "as water reflects a face back to a face, so the heart of man reflects man to man",

ווארום "כמים הפנים לפנים כן לב האדם לאדם" 237,

English translation 1643

therefore when one will engage in spreading the Seven Noahide Commandments in this spirit,

איז בשעת מ'וועט טאן אין הפצה פון ז' מצוות בני נח ברוח זה,

English translation 1644

it will certainly bring good results.

וועט עס זיכער ברענגען תוצאות טובות.

English translation 1645

And especially when one will show a living example that one does it solely for the sake of the commandment,

ובפרט בשעת מ'וועט ווייזן א דוגמא חי' אז מ'טוט עס בלויז לשם מצוה,

English translation 1646

because "Moshe Rabbeinu commanded from the mouth of the Almighty",

ווייל "צוה משה רבינו מפי הגבורה",

English translation 1647

consequently it makes no difference whether one is paid for it or not,

במילא איז קיין נפק"מ ניט צי מ'צאלט אים דערפאר צי ניט,

English translation 1648

because one does it solely because of the command from the mouth of the Almighty,

ווייל מ'טוט עס בלויז מצד הציווי מפי הגבורה,

English translation 1649

and one does it "properly",

און מ'טוט עס "כדבעי",

English translation 1650

as befits a command from the mouth of the Almighty.

ווי עס פאסט פאר א ציווי שמפי הגבורה.

English translation 1651

And since the aforementioned proclamation was issued in the last days –

און וויבאלד אז די הכרזה הנ"ל איז ארויס בימים האחרונים –

English translation 1652

this is the place to arouse again,

איז כאן המקום צו מעורר זיין נאכאמאל,

English translation 1653

that everyone who has any connection with the children of Noah,

אז יעדערער וואס האט עפעס א קשר מיט בני נח,

English translation 1654

should add or arouse in actual deed that the children of Noah should fulfill their commandments.

זאל מוסיף זיין אדער מעורר זיין בעשי' בפועל אז די בני נח זאלן מקיים זיין זייערע מצוות.

English translation 1655

And "in its peace shall be peace for you" –

און "בשלומה יהי' לכם שלום" 238 –

English translation 1656

through that which one adds to the "settlement of the world" of the children of Noah,

דורך דעם וואס מ'איז מוסיף אין "ישוב העולם" פון בני נח,

English translation 1657

this also benefits Jews,

איז דאס אויך מועיל צו אידן,

English translation 1658

as has been discussed several times.

כמדובר כמה פעמים.

English translation 1659

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1660

that one should add even more in the good resolutions that one has already accepted until now,

אז מ'זאל מוסיף זיין נאכמער אין די החלטות טובות וואס מ'האט שוין אנגענומען ביז איצטער,

English translation 1661

and one will resolve to do them with greater vigor and greater strength.

און מ'וועט מחליט זיין זיי טאן ביתר שאת וביתר עז.

English translation 1662

And in particular –

ובפרטיות –

English translation 1663

that everyone who has dealings with the children of Noah,

אז יעדערער וואס האט צוטאן מיט בני נח,

English translation 1664

it is surely impossible that he cannot add in him an awakening in the fulfillment of the Seven Commandments of the children of Noah,

איז דאך אוממעגלעך אז ער זאל ניט קענען מוסיף זיין אין אים התעוררות בקיום ז' מצוות ב"נ,

English translation 1665

either an additional knowledge or an addition of knowledge,

אדער א ידיעה נוספת אדער תוספת ידיעה,

English translation 1666

or an addition of vitality etc.,

אדער תוספת חיות וכו',

English translation 1667

consequently one should resolve to do in this matter in particular.

במילא זאל מען מחליט זיין צו טאן בענין זה בפרט.

English translation 1668

And this will further hasten the fulfillment of the prophecy,

און דאס וועט נאכמער ממהר זיין דעם קיום היעוד,

English translation 1669

that the nations of the world will bring the children of Israel "as the children of Israel bring the offering in a pure vessel to the house of the Lord",

אז די אוה"ע וועלן ברענגען בנ"י "כאשר יביאו בנ"י את המנחה בכלי טהור בית ה'" 240,

English translation 1670

to the Holy Land,

לארץ הקודש,

English translation 1671

to Jerusalem the holy city,

בירושלים עיר הקודש,

English translation 1672

and to the "holy mountain".

ול"הר הקודש" 241.

English translation 1673

And all this should be done speedily in our days literally,

און דאס אלץ זאל געטאן ווערן במהרה בימינו ממש,

English translation 1674

especially through that which one will hasten in all these matters,

בפרט דורך דעם וואס מ'וועט זיך מזדרז זיין בכל ענינים אלו,

English translation 1675

which will further bring about the "I will hasten it",

וואס דאס וועט אויפטאן נאכמער דעם "אחישנה",

English translation 1676

until the hastening within hastening,

ביז אחישנה שבאחישנה,

English translation 1677

and will bring down the true and complete redemption,

און וועט אראפברענגען די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1678

even more than "it will not delay even for the blink of an eye".

נאך מערער ווי "לא עכבן אפילו כהרף עין".

English translation 1679

The Rebbe Shlita commanded to play the preparatory melody. The melody of the Alter Rebbe

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה לנגן ניגון הכנה. ניגון אדמו"r הזקן

English translation 1680

(in the fourth time –

(בבא הרביעית –

English translation 1681

the first time).

פעם א').

English translation 1682

Nye zhuritsy khlaptsy.

ניע זשוריצי כלאפצי.

English translation 1683

Last year the farbrengen of the last days of Pesach was concluded

פאראיארן האט מען מסיים געווען די התוועדות פון אחש"פ

English translation 1684

(as already printed)

(ווי שוין געדרוקט)

English translation 1685

with that which is stated in Seder Olam,

242 מיט דעם וואס עס שטייט אין סדר עולם 243,

English translation 1686

that "after Pesach,

אז "אחר הפסח,

English translation 1687

on the twenty-second of Nissan",

בכ"ב בניסן",

English translation 1688

the day after the festival of Pesach

אסרו חג הפסח

English translation 1689

(in the Land of Israel),

(בארץ ישראל),

English translation 1690

was the beginning of the conquest of Jericho,

איז געווען די התחלה פון כיבוש יריחו,

English translation 1691

the key to the Land of Israel.

מנעולה של ארץ ישראל 244.

English translation 1692

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1693

that so it should also be on the day after the festival of Pesach this year,

אז אזוי זאל אויך זיין באסרו חג הפסח שנה זו,

English translation 1694

as "as in the days of your going out of the land of Egypt I will show him wonders",

וואס "כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות",

English translation 1695

that there should be the ultimate perfection of the entry into the land through the conquest of the Land of Israel,

אז עס זאל זיין דער תכלית השלימות פון כניסה לארץ בכיבוש ארץ ישראל,

English translation 1696

in pleasant ways and ways of peace –

בדרכי נועם ודרכי שלום –

English translation 1697

in the future redemption,

בגאולה העתידה,

English translation 1698

and in a manner of "it will not delay even for the blink of an eye".

ובאופן פון "לא עיכבן אפילו כהרף עין".

English translation 1699

And one will have the completeness of the land,

און מ'וועט האבן שלימות הארץ,

English translation 1700

"a land which the Lord your God cares for, the eyes of the Lord your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year",

"ארץ אשר גו' חמיד עיני ה"א בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 245,

English translation 1701

and in a manner of "all its inhabitants upon it",

און באופן פון "כל יושבי' עלי'",

English translation 1702

and with alacrity,

ובזריזות,

English translation 1703

"and behold, one like a son of man came with the clouds of heaven".

"וארו עם ענני שמיא" 246.

English translation 1704

And one will go "with our young and with our old, with our sons and with our daughters",

און מ'וועט גיין "בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 247,

English translation 1705

and each one of them will have "their silver and their gold with them",

און יעדערער פון זיי וועט האבן "כספם וזהבם אתם" 248,

English translation 1706

both silver and gold literally in physicality,

סיי כסף וזהב כפשוטו בגשמיות,

English translation 1707

and silver and gold in spirituality,

סיי כסף וזהב ברוחניות,

English translation 1708

which includes all the Torah and commandments that derive from silver and gold,

וואס דאס איז כולל כל התומ"צ וואס נעמט זיך פון כסף וזהב,

English translation 1709

love and fear,

אהבה ויראה 249,

English translation 1710

for love includes all positive commandments and fear includes all negative commandments –

וואס אהבה איז כולל כל מ"ע און יראה איז כולל כל מל"ת 250 –

English translation 1711

the perfection of the Torah and its commandments.

שלימות התורה ומצוותי'.

English translation 1712

And one will come to the Land of Israel,

און מ'וועט קומען קיין ארץ ישראל,

English translation 1713

a complete land,

אַן ארץ שלימה,

English translation 1714

including "the Lord your God will enlarge your border",

כולל "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 251,

English translation 1715

together with "the eyes of the Lord your God are always upon it from the beginning of the year to the end of the year" which this

צוזאמען מיט "עיני ה"א בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" וואס דאס

English translation 1716

("the eyes of the Lord your God are upon it")

("עיני ה"א בה גו'")

English translation 1717

one already has now

האט מען שוין איצטער

English translation 1718

(in the time of exile)

(בזמן הגלות)

English translation 1719

in the Land of Israel,

אין ארץ ישראל,

English translation 1720

consequently one already has now all matters in the Holy Land in pleasant ways and in the good that is seen and revealed,

במילא האט מען שוין איצטער אלע ענינים בארץ הקודש בדרכי נועם ובטוב הנראה והנגלה,

English translation 1721

which comes specifically through that which one conducts oneself according to the Torah of truth and the Torah of life –

וואס דאס ווערט דוקא דורך דעם וואס מ'פירט זיך ע"פ תורת אמת ותורת חיים –

English translation 1722

in the entire world, all the more so in the Land of Israel,

בכל העולם כולו עאכו"כ בארץ ישראל,

English translation 1723

which is an "eternal inheritance" for the "eternal nation" through the "eternal God",

וועלכע איז א "נחלת עולם" ל"עם עולם" דורך "אלקי עולם",

English translation 1724

the God of Israel.

אלקי ישראל.

English translation 1725

And all this should be brought about "in the blink of an eye",

און דאס אלץ זאל אויפגעטאן ווערן "כהרף עין",

English translation 1726

and from joy and goodness of heart,

ומתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 1727

in a manner of "may the Holy Temple be built speedily in our days",

אין אן אופן פון "יבנה ביהמ"ק במהרה בימינו",

English translation 1728

in our times,

בעגלא דידן,

English translation 1729

on the holy mountain,

בהר הקודש,

English translation 1730

in the third Holy Temple,

בבית המקדש השלישי,

English translation 1731

"the sanctuary, O Lord, which Your hands have established",

"מקדש אד' כוננו ידיך" 252,

English translation 1732

on the holy mountain and in the holy city and in the holy land,

בהר הקודש ובעיר הקודש ובארץ הקודש,

English translation 1733

And as stated –

וכאמור –

English translation 1734

all this speedily in our days literally, literally.

כל זה במהרה בימינו ממש, ממש.

English translation 1735

The Rebbe, the Admor Shlita, commanded R. Sh.C. Shiy"a to play "Yehi Ratzon etc. that the Beis HaMikdash be built speedily in our days, and grant us our portion in Your Torah."

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה לש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 1736

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1737

Those who need to conclude the four cups –

די וואס דארפן מסיים זיין די ד' כוסות –

English translation 1738

should gulp them down now,

זאלן אריינבאפן יעצט,

English translation 1739

and in the manner of "in haste you shall eat it."

ובאופן פון "בחפזון תלבון".

English translation 1740

Afterwards he instructed to announce about the "Kinus Torah" on "Isru Chag."

אח"כ צוה להכריז ע"ד ה"כינוס-תורה" ב"אסרו חג".

English translation 1741

Afterwards he recited Birkas HaMazon. And he gave the matzah and water to R. M.M. Shiy"a

אח"כ ברך ברכת המזון. ונתן המצה והמים להר"ר מ.מ. שיחי'

English translation 1742

(for the "Kinus Torah").

(עבור ה"כינוס-תורה").

English translation 1743

Afterwards –

אח"כ –

English translation 1744

Maariv. Havdalah. And he distributed to each one from the cup of blessing.

מעריב. הבדלה. וחילק לכאו"א מכוס של ברכה.

English translation 1745

Before his departure he began to play "Ki Besimcha Teitzei'u."

טרם צאתו התחיל לנגן "כי בשמחה תצאו".