Regarding the fact that the Shabbat before the holiday of Passover is called "Shabbat HaGadol," there are several reasons brought in the early authorities and codifiers from the Midrashim of our Sages, etc.
אויף דעם וואס דער שבת פאר חג הפסח ווערט אנגערופן "שבת הגדול" זיינען פאראן כמה טעמים וואס ווערן געבראכט אין ראשונים ופוסקים פון מדרשי חז"ל וכו'.
And among them:
וביניהם:
One reason<sup>1</sup>
איין טעם 1
(as the Alter Rebbe brings in Shulchan Aruch<sup>2</sup>):
(ווי דער אלטער רבי ברענגט אין שולחן ערוך 2):
"The Shabbat before Passover is called Shabbat HaGadol because a great miracle occurred on it,
"שבת שלפני הפסח קורין אותו שבת הגדול לפי שנעשה בו נס גדול,
that the Passover of Egypt was taken on the tenth of the month...
שפסח מצרים הי' מקחו מבעשור לחודש...
and that day was Shabbat...
ואותו היום שבת הי'...
And when Israel took their Passover offerings on that Shabbat, the firstborn of Egypt gathered near Israel and asked them why they were doing this,
וכשלקחו ישראל פסחיהם באותו שבת נתקבצו בכורי מצרים אצל ישראל ושאלום למה זה הם עושין כך,
they said to them, 'It is a Passover sacrifice to Hashem, that He will kill the firstborn of Egypt,'
אמרו להם זבח פסח הוא לה' שיהרוג בכורי מצרים,
the firstborn went to their fathers and to Pharaoh to ask them to send Israel away, but they did not want to, and the firstborn made war with them and killed many of them, and this is what is written: *<sup>3</sup> who smote Egypt through their firstborn,
הלכו בכוריהם אצל אבותיהם ואל פרעה לבקש מהם שישלחו את ישראל ולא רצו ועשו הבכורות עמהם מלחמה והרגו הרבה מהם וז"ש *3 למכה מצרים בבכוריהם,
and they established this miracle as a remembrance for generations on Shabbat and called it Shabbat HaGadol."
וקבעו נס זה לזכרון לדורות בשבת וקראוהו שבת הגדול".
A second reason
א צווייטער טעם
(which the Tur brings<sup>4</sup>):
(וואס דער טור ברענגט 4):
That this is due to the miracle that happened on this Shabbat
אז דאס איז מצד דעם נס וואס האט פאסירט בשבת זה
(before Passover),
(לפני הפסח),
that when the Jews answered the Egyptians why they were taking a lamb "to slaughter it as a Passover offering by the command of Hashem upon us" –
אז בשעת די אידן האבן געענטפערט די מצריים פארוואס זיי נעמען א שה "לשחטו לשם פסח במצות השם עלינו" –
"their teeth were blunted because they were slaughtering their god, and they were not permitted to say anything to them,
"היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר,
and because of that miracle they call it Shabbat HaGadol."
ועל שם אותו הנס קורין אותו שבת הגדול".
One must understand:
דארף מען פארשטיין:
We find regarding several matters,
מ'געפינט בנוגע לכמה ענינים,
even matters in halachah,
ביז אפילו ענינים אין הלכה,
that one halachah can have several reasons.
אז איין הלכה קען אויף זיך האבן כמה טעמים.
And although halachah is specifically according to one opinion,
ואע"פ אז הלכה איז דוקא כדיעה אחת,
not like a dispute where there are several opinions and "these and those are the words of the living God"
ניט ווי שקו"ט וואו עס זיינען פאראן כמה דיעות און "אלו ואלו דברי אלקים חיים"
(plural language *<sup>5</sup>),
(לשון רבים *5),
but halachah is specifically in one manner according to one opinion<sup>6</sup>
משא"כ הלכה איז דוקא באופן אחד לויט איין דיעה 6
[This can indeed be the opinion of many,
[דאס קען טאקע זיין די דיעה פון כו"כ,
but it is one opinion] –
אבער ס'איז א דיעה אחת] –
all this was said regarding the halachah itself
איז דאס אלץ גערעדט געווארן בנוגע צו דער הלכה עצמה
(that it is only in one manner,
(אז דאס איז נאר באופן אחד,
according to one opinion),
לויט איין דיעה),
but regarding the reasons for the halachah, a halachah can have many reasons,
משא"כ בנוגע צו טעמי ההלכה. קען א הלכה האבן כו"כ טעמים,
and all the reasons are "these and those are the words of the living God."
און אלע טעמים זיינען "אלו ואלו דברי אלקים חיים".
As we find it regarding the halachah and law of Shabbat –
ווי מ'געפינט עס בנוגע צו דער הלכה ודין פון שבת –
which is a fundamental halachah in the entire Torah,
וואס איז א הלכה עיקרית בכל התורה כולה,
as our Sages said<sup>7</sup>, Shabbat is equivalent to all the mitzvos –
כמאחז"ל 7 שקולה שבת כנגד כל המצוות –
that two reasons are given for it<sup>8</sup>,
אז מ'גיט אויף דעם צוויי טעמים 8,
and two primary reasons,
און צוויי טעמים עיקריים,
to the extent that both reasons appear in the Ten Commandments,
ביז אז ביידע טעמים שטייען אין עשרת הדברות,
and certainly in the Oral Torah,
ועאכו"כ אין תושבע"פ,
and also in prayer:
און אויך אין תפלה:
One reason –
אין טעם –
that Shabbat is "a remembrance of the work of creation,"
אז שבת איז "זכר למעשה בראשית",
and a second reason that Shabbat is "a remembrance of the exodus from Egypt."
און א צווייטער טעם אז שבת איז "זכר ליציאת מצרים".
And furthermore:
און נאכמער:
These two reasons are expressed in the Shabbat prayer in practice
די צוויי טעמים דריקן זיך אויס אין תפלת שבת בפועל
(where every matter in prayer is with utmost precision) –
(וואס יעדער ענין אין חפלה איז בתכלית הדיוק) –
that in certain prayers we say "a remembrance of the work of creation,"
אז אין געוויסע תפלות זאגט מען "זכר למעשה בראשית",
because at that time and prayer the reason and essence of Shabbat is emphasized,
ווייל אין יענעם זמן ותפלה שטייט בהדגשה דער טעם וענין אין שבת,
and at another time and prayer
און אין אן אנדער זמן ותפלה
(the morning prayer)
(תפלת שחרית)
we do not say it,
זאגט מען עס ניט,
because then the reason and essence is emphasized
ווייל דעמולט שטייט בהדגשה דער טעם וענין
(which was added later)
(וואס איז שפעטער צוגעקומען)
in Shabbat as it is connected with the exodus from Egypt
אין שבת ווי דאס איז פארבונדן מיט יצי"מ
(as explained at length in Shaar HaKlal<sup>9</sup>).
(כמבואר בארוכה בשער הכולל 9).
We see from this how in one halachah –
זעט מען דערפון ווי אין א הלכה אחת –
the law of Shabbat –
דער דין פון שבת –
there are two reasons,
זיינען דא צוויי טעמים,
and not just two reasons,
און ניט סתם צוויי טעמים,
but opposite reasons –
נאר טעמים הפכיים –
"a remembrance of the work of creation" and "a remembrance of the exodus from Egypt,"
"זכר למעשה בראשית" און "זכר ליציאת מצרים",
as is known that "the work of creation" and "the exodus from Egypt" indicate two opposite modes of conduct<sup>10</sup>. And it is understood from the question and explanation in Chassidus<sup>11</sup> why the Ten Commandments begin with "I am Hashem your God who brought you out of the land of Egypt"<sup>12</sup>,
כידוע אז "מעשה בראשית" און "יציאת מצרים" באווייזן אויף צוויי פארקערטע הנהגות 10. וכמובן פון דער שאלה וביאור אין חסידות 11 פארוואס די עשרת הדברות הויבן זיך אן מיט "אנכי ה' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים" 12,
for ostensibly it would have been better to give a stronger reason why one should obey the Almighty –
דלכאורה וואלט געווען בעסער צו געבן א שטארקערן טעם פארוואס מ'זאל פאלגן דעם אויבערשטן –
because "
ווייל "
(I am Hashem your God)
(אנכי ה"א)
who created heaven and earth,"
אשר בראתי שמים וארץ",
which was before the matter of the exodus from Egypt and this is ostensibly greater than the exodus from Egypt.
וואס דאס איז געווען פאר דעם ענין פון יצי"מ און דאס איז לכאורה גרעסער פון יצי"מ.
Accordingly, the question arises on the Alter Rebbe:
ווערט לפי"ז די שאלה אויף דעם אלטן רבי'ן:
Since one halachah can have several reasons –
וויבאלד אז אויף איין הלכה קענען זיין כמה טעמים –
why does the Alter Rebbe specifically bring only one reason
פארוואס ברענגט דער אלטער רבי דוקא נאר איין טעם
(due to the miracle of "who smote Egypt through their firstborn"),
(מצד דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם"),
and does not mention at all any other reason<sup>13</sup>,
און דערמאנט אינגאנצן ניט קיין אנדער טעם 13,
when also the other reasons are brought in the codifiers,
וואס אויך די אנדערע טעמים ווערן געבראכט אין פוסקים,
and their source is not from later authorities,
ומקורו איז ניט פון אחרונים,
but from early authorities even before the Beis Yosef,
נאר פון ראשונים נאך לפני הבית יוסף,
the Tur and the Rambam (–
טור ורמב"ם (–
the great ones of the codifiers)?
די גדולי הפוסקים)?
And on the contrary –
ואדרבה –
by bringing a second reason for the greatness of "Shabbat HaGadol,"
דורך ברענגען א צווייטן טעם אויף דער גדלות פון "שבת הגדול",
this would also add to the greatness of "Shabbat HaGadol."
וואלט דאס אויך מוסיף געווען אין דער גדלות פון "שבת הגדול".
And similarly, as we see regarding every Shabbos –
און ע"ד ווי מ'זעט בנוגע צו יעדער שבת –
that one day
אז איין טאג
(Shabbos)
(שבת)
has within it two reasons
האט אויף זיך צוויי טעמים
("remembrance of the work of creation" and "remembrance of the exodus from Egypt"),
("זכר למעשה בראשית" און "זכר ליצי"מ"),
until these two matters are actualized in specific times and prayers on Shabbos –
ביז אז די ביידע ענינים קומען ארויס בפועל אין באזונדערע זמנים ותפלות בשבת –
so too could it have been regarding "Shabbos HaGadol",
האט דאך אזוי אויך געקענט זיין בנוגע צו "שבת הגדול",
that this one day should have more than one reason.
אז דער איין טאג זאל אויף זיך האבן מער ווי איין טעם.
And to note,
ולהעיר,
that by bringing only the reason
אז מיט ברענגען נאר דעם טעם
(of the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" –
(פון דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" –
which pertains only to the Shabbos before Pesach)
וואס איז שייך נאר צו דעם שבת שלפני הפסח)
one could say that the Alter Rebbe intends to diminish that which is stated in the books<sup>14</sup> that the Shabbasos that precede each of the three pilgrimage festivals are called "Shabbos HaGadol",
קען מען זאגן אז דער אלטער רבי וויל ממעט זיין דאס וואס עס שטייט אין ספרים 14 אז די שבתות וואס פאר יעדער פון די שלש רגלים ווערן אנגערופן "שבת הגדול",
as we find in several machzorim of the great ones of Israel in the Middle Ages,<sup>15</sup>
ווי מ'געפינט אין כמה מחזורים פון גדולי ישראל בימי הביניים 15,
that also the Shabbos before Shavuos is called by the name "Shabbos HaGadol".
אז אויך דער שבת שלפני חג השבועות ווערט אנגערופן בשם "שבת הגדול".
And regarding this we find concerning the Shabbos before Sukkos and Rosh Hashanah. But according to the reason that the Alter Rebbe brings
ועד"ז געפינט מען בנוגע צו דעם שבת שלפני סוכות וראש השנה. אבער לויטן טעם וואס דער אלטער רבי ברענגט
(because of the great miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn",
(צוליב דעם נס גדול פון "למכה מצרים בבכוריהם",
and similarly according to the second reason brought in the Tur –
ועד"ז לויטן צווייטן טעם וואס ברענגט זיך אין טור –
which occurred only on the Shabbos before Pesach),
וואס איז געווען נאר בשבת שלפני פסח),
this is a reason that the Shabbos before Pesach should be called "Shabbos HaGadol",
איז דאס א טעם אז דער שבת שלפני הפסח זאל אנגערופן ווערן "שבת הגדול",
(as opposed to the Shabbasos before the other festivals).
(משא"כ די שבתות וואס פאר די אנדערע יו"ט).
And in truth, it is not necessary to say that the Alter Rebbe negates that other Shabbasos are called "Shabbos HaGadol",
ובאמת איז ניט מוכרח צו זאגן אז דער אלטער רבי איז שולל אז אנדערע שבתות ווערן אנגערופן "שבת הגדול",
for one could say that from this "Shabbos HaGadol" before Pesach, the matter of "Shabbos HaGadol" is drawn forth to the other Shabbasos that come before a festival.<sup>16</sup>
ווארום מ'קען זאגן אז פון דעם "שבת הגדול" שלפני הפסח ווערט נמשך דער ענין פון "שבת הגדול" צו די אנדערע שבתות וואס קומען פאר א יו"ט 16.
And similarly, as this is regarding the matter of "remembrance of the work of creation" and "remembrance of the exodus from Egypt" on every Shabbos
וע"ד ווי דאס איז בנוגע צו דעם ענין פון "זכר למעשה בראשית" און "זכר ליציאת מצרים" בכל שבת
(as above):
(כנ"ל):
The primary matter of "remembrance of the work of creation" and "remembrance of the exodus from Egypt" is on the day of Shabbos. And from Shabbos it is drawn forth to every day –
דער עיקר הענין פון "זכר למעשה בראשית" און "זכר ליצי"מ" איז ביום השבת. און פון שבת ווערט עס נמשך בכל יום ויום –
that on every day there is the obligation of remembering the exodus from Egypt,<sup>17</sup>
אז בכל יום איז דא דער חיוב פון זכירת יצי"מ 17,
and remembering the work of creation,
און זכירת מעשה בראשית,
as this is expressed in the recitation of the Song of the Day,
ווי דאס דריקט זיך אויס אין אמירת שיר של יום,
"Today is the first day of the week",
"היום יום ראשון בשבת",
which is a remembrance of the first day of the work of creation,<sup>18</sup>
וואס איז א זכירה צום יום ראשון דמעשה בראשית 18,
and similarly on the second day, etc.
ועד"ז ביום שני וכו'.
Similarly regarding "Shabbos HaGadol":
עד"ז בנוגע צו "שבת הגדול":
The primary matter of "Shabbos HaGadol" is on the Shabbos before Pesach,
דער עיקר ענין פון "שבת הגדול" איז אין דעם שבת שלפני הפסח,
because of the great miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" that occurred then;
צוליב דעם נס גדול פון "למכה מצרים בבכוריהם" וואס האט דעמולט פאסירט;
and from this "Shabbos HaGadol" it is drawn forth to the Shabbos before the other festivals.
און פון דעם "שבת הגדול" ווערט עס נמשך אין דעם שבת שלפני שאר הימים טובים.
But this does not answer why the Alter Rebbe does not also bring the second reason
אבער דאס פארענטפערט ניט פארוואס דער אלטער רבי ברענגט ניט אויך דעם צווייטן טעם
(the miracle that "their teeth were blunted because they slaughtered their god and they were not permitted to say anything to them"),
(דעם נס אז "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר"),
which also pertains only to the Shabbos before Pesach.
וואס איז אויך שייך נאר צו דעם שבת שלפני הפסח.
And even if one will say that the Alter Rebbe assumes that the primary reason is the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" –
ואפילו אויב מ'וועט זאגן אז דער אלטער רבי נעמט אן אז דער עיקר הטעם איז דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" –
nevertheless, he could have brought the second reason and miracle at least as an additional reason,
פונדעסטוועגן האט ער געקענט ברעגגען דעם צווייטן טעם ונס עכ"פ אלס א טעם נוסף,
as a supplement and secondary matter,
אלס א סניף וטפל,
for this would add to the greatness of this "Shabbos HaGadol".
ווארום דאס וואלט דאך צוגעגעבן אין דער גדלות פון דעם "שבת הגדול".
As we see simply,
ווי מ'זעט בפשטות,
that even if one matter is secondary to another matter,
אז אפילו אויב איין ענין איז טפל לגבי א צווייטן ענין,
it nevertheless adds to the greatness of the matter,
גיט עס אבער צו אין גדלות הענין,
because it is still an additional matter and elevation. And in our matter:
ווייל דאס איז פאָרט אן ענין ועילוי נוסף. ובעניננו:
Even if the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" is the primary reason for "Shabbos HaGadol",
אפילו אויב דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" איז דער עיקר טעם אויף "שבת הגדול",
it is nevertheless understood that when one adds that another miracle occurred then
איז אבער פארשטאנדיק אז בשעת מ'גיט צו אז דעמולט האט פאסירט נאך א נס
(that "their teeth were blunted because they slaughtered their god and they were not permitted to say anything to them"),
(אז "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר"),
even if this is a secondary reason –
איז אפילו אויב דאס איז א טעם טפל –
it adds to the greatness of the Shabbos.
גיט עס צו אין דער גדלות השבת.
Furthermore:
נאכמער:
Since the Shabbos is called "Shabbos HaGadol" according to the true Torah,
וויבאלד אז דער שבת ווערט אנגערופן "שבת הגדול" ע"פ תורת אמת,
it is understood that it is the greatest "Gadol" than which there is no greater,
איז פארשטאנדיק אז ער איז דער גרעסטער "גדול" שאין גדול ממנו,
for if there is another matter that is greater than it,
ווארום אויב ס'איז דא נאך אן ענין שגדול ממנו,
one could not call it "Shabbos HaGadol".
קען מען אים ניט אנרופן "שבת הגדול".
And although we find great matters according to the true Torah and nevertheless there are matters greater than them. For example:
און כאטש מ'געפינט ענינים גדולים ע"פ תורת אמת ואעפ"כ זיינען דא ענינים גדולים מהם. לדוגמא:
The heads of the tribe of Levi were princes.<sup>19</sup> Afterwards it is said that within this itself there is "the prince of the princes of Levi".<sup>20</sup>
בא שבט לוי זיינען געווען נשיאים 19. דערנאך זאגט מען אז בזה גופא איז דא "נשיא נשיאי הלוי" 20.
And similarly, as it is stated<sup>21</sup> "a higher one than the high watches, and higher ones over them",
ועד"ז ווי עס שטייט 21 "גבוה מעל גבוה שומר וגבוהים עליהם",
i.e., that there is a high one,
ד.ה. אז ס'איז דא א גבוה,
but afterwards there is a higher one over him –
דערנאך איז אבער דא א גבוה עליו –
In those places where there is no choice, one must say that there is a greater one above a greater one;
איז אין די ערטער וואו מ'האט קיין ברירה ניט מוז מען זאגן אז ס'איז דא גדול על גבי גדול;
but in all other places,
אבער אין אלע אנדערע ערטער,
as in our case regarding the matter of "Shabbos HaGadol",
ווי בנדו"ד אין דעם ענין פון "שבת הגדול",
where it does not state that there is a greater than it,
וואו עס שטייט ניט אז ס'איז דא א גדול ממנו,
one must say that since the Shabbos is called "Shabbos HaGadol" according to the Torah of truth,
דארף מען זאגן וויבאלד אז דער שבת ווערט אנגערופן "שבת הגדול" ע"פ תורת אמת,
this is the greatest greatness, that there is no greater than it.
איז דאס די גרעסטע גדלות שאין גדול ממנו.
Thus,
האט דאך,
accordingly,
לפי"ז,
the Alter Rebbe should have brought also the second reason
דער אלטער רבי געדארפט ברענגען אויך דעם צווייטן טעם
(and miracle),
(ונס),
at least as a support and secondary matter,
עכ"פ אלס סניף וטפל,
for would this not add even more greatness to this Shabbos?!
ווארום דאס וואלט דאך צוגעגעבן נאכמער גדלות אין דעם שבת?!
From this very thing it is proven,
איז דערפון גופא מוכח,
that according to the view of the Alter Rebbe
אז לדעת אדה"ז
(in Halachah)
(אין הלכה)
regarding the content of the greatness of "Shabbos HaGadol", the second reason is not even a reason in the manner of a secondary matter for "Shabbos HaGadol",
בתוכן הגדלות פון "שבת הגדול" איז דער צווייטער טעם אפילו ניט א טעם בדרך טפל אויף "שבת הגדול",
for it is
ווארום ער איז
(according to the view of the Alter Rebbe)
(לדעת אדה"ז)
entirely not in the category and definition of the greatness of "Shabbos HaGadol"
אינגאנצן ניט אין דעם סוג וגדר הגדלות פון "שבת הגדול"
(which is brought forth by the first reason),
(וואס ווערט ארויסגעבראכט ע"י דעם ערשטן טעם),
therefore there is no place to bring the additional reason even not in the manner of a secondary matter.
דעריבער האט קיין ארט ניט צו ברענגען דעם טעם נוסף אפילו ניט בדרך טפל.
And the explanation:
והביאור:
And to preface one of the explanations in this matter according to the revealed aspect
ובהקדים איינעם פון די ביאורים בזה ע"פ נגלה
(since this is primarily a Halachah in the revealed aspect):
(וויבאלד אז דאס איז לכל לראש א הלכה אין נגלה):
Since the matter of "Shabbos HaGadol"
וויבאלד אז דער ענין פון "שבת הגדול"
(the Shabbos before Pesach)
(דער שבת שלפני הפסח)
is connected to before the giving of the Torah –
איז פארבונדן מיט לפני מתן תורה –
it is understandable that it is more fitting to bring upon it a reason that is connected
איז פארשטאנדיק אז ס'איז מער מתאים ברענגען אויף דעם א טעם וואס איז פארבונדן
(in content)
(בתוכן)
with the time and situation before the giving of the Torah.
מיט דעם זמן ומצב לפני מתן תורה.
Among the differences between before the giving of the Torah and after the giving of the Torah is <sup>22</sup> –
פון די חילוקים צווישן לפני מ"ת און לאחרי מ"ת איז 22 –
that before the giving of the Torah, the existence of the world stood in its full force, and the matter of fulfilling the commandments was then in a manner of one who is not commanded yet does <sup>23</sup>;
וואס לפני מ"ת איז מציאות העולם געשטאנען בתוקף און דער ענין פון קיום המצוות איז דעמולט געווען באופן פון אינו מצווה ועושה 23;
unlike after the giving of the Torah,
משא"כ לאחרי מ"ת,
when there was the command to fulfill the commandments,
ווען ס'איז געווען דער ציווי אויף קיום המצוות,
and the Jewish people became in the category of one who is commanded and does <sup>23</sup>,
און אידן זיינען געווארן בבחי' מצווה ועושה 23,
then the matter of
שטייט דעמולט בתוקף דער ענין פון
(refining the world through)
(בירור העולם ע"י)
commandments stands in full force.
מצוות.
And it can be said that therefore the Alter Rebbe chooses the reason of "Who smote the Egyptians through their firstborn" and does not bring the reason of "their teeth were blunted because they slaughtered their gods and they were not permitted to say anything to them" –
וי"ל אז דערפאר קלייבט אויס דער אלטער רבי דעם טעם פון "למכה מצרים בבכוריהם" און ברענגט ניט דעם טעם פון "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר" –
for the matter that the Jewish people took a lamb "to slaughter it for the sake of the Pesach offering by the command of Hashem upon us" and a miracle occurred that "they were not permitted to say anything to them" –
ווייל דער ענין וואס אידן האבן גענומען א שה "לשחטו לשם פסח במצות השם עלינו" און עס האט פאסירט א נס אז "לא היו רשאין לומר להם דבר" –
is primarily connected to after the giving of the Torah,
איז בעיקר פארבונדן מיט נאך מתן תורה,
when the essential matter of the commandments was given,
ווען ס'איז געגעבן געווארן עיקר ענין המצוות,
and then the power was invested that the world should not be an obstacle to fulfilling the commandments of Hashem
און דעמולט איז אריינגעגעבן געווארן דער כח אז וועלט זאל ניט זיין א סתירה צו קיום מצוות ה'
(as this is expressed in the miracle that "they were not permitted to say anything to them" because they were fulfilling the commandment of Hashem);
(ווי דאס דריקט זיך אויס אין דעם נס אז "לא היו רשאין לומר להם דבר" וויבאלד זיי זיינען מקיים מצות ה');
unlike the matter of "Who smote the Egyptians through their firstborn" which is connected to the existence of the world
משא"כ דער ענין פון "למכה מצרים בבכוריהם" איז פארבונדן מיט מציאות העולם
(Egypt and the firstborn of Egypt),
(מצרים און בכורי מצרים),
which is the essential matter of before the giving of the Torah,
וואס דאס איז דער עיקר הענין פון לפני מ"ת,
and then there was a miracle that "Who smote the Egyptians through their firstborn".
און דעמולט איז געווען א נס אז "למכה מצרים בבכוריהם".
And therefore the Alter Rebbe rules in Halachah,
און דעריבער פסק'נט דער אלטער רבי אין הלכה,
that the matter of "Shabbos HaGadol" was established "as a remembrance for generations" only because of the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn"
אז דער ענין פון "שבת הגדול" האט מען קובע געווען "לזכרון לדורות" נאר צוליב דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם"
(and not because of any other reason,
(און ניט צוליב קיין אנדער טעם,
also not because of the miracle that "they were not permitted to say anything to them") –
אויך ניט צוליב דעם נס אז "לא היו רשאין לומר להם דבר") –
for according to the view of the Alter Rebbe, the content of the greatness of "Shabbos HaGadol" consists of the fact that in the state of the world before the giving of the Torah –
ווייל לדעת אדה"ז באשטייט דער תוכן הגדלות פון "שבת הגדול" אז אין דעם מצב העולם שלפני מ"ת –
when the existence of the world stood in its full force –
ווען מציאות העולם שטייט בתוקף –
there was the miracle that the existence of the world itself reveals the greatness of the Creator
איז געווען דער נס אז מציאות העולם עצמו איז מגלה גדלות הבורא
("Who smote the Egyptians through their firstborn").
("למכה מצרים בבכוריהם").
And this is the content of "Shabbos HaGadol" in every year,
און דאס איז דער תוכן פון "שבת הגדול" בכל שנה ושנה,
"as a remembrance for generations" –
"לזכרון לדורות" –
also after the giving of the Torah.
אויך לאחרי מתן תורה.
That is, that also after the giving of the Torah, the content of "Shabbos HaGadol" is a matter and quality connected to before the giving of the Torah
ד.ה. אז אויך לאחרי מ"ת איז דער תוכן פון "שבת הגדול" אן ענין ומעלה פארבונדן מיט לפני מ"ת
("Who smote the Egyptians through their firstborn").
("למכה מצרים בבכוריהם").
Only after the giving of the Torah, there is also added the quality in this, that it is in the category of one who is commanded and does,
נאר לאחרי מ"ת קומט צו אויך די מעלה בזה אז דאס איז בבחי' מצווה ועושה,
but this is a commandment connected and has within it the quality
אבער דאס איז א מצוה פארבונדן און האט אין זיך די מעלה
(also)
(אויך)
of a matter from before the giving of the Torah –
פון אן ענין שלפני מ"ת –
the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn"
דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם"
(not like the second miracle which has more connection to the situation after the giving of the Torah).
(ניט ווי דער צווייטער נס וואס האט מער א שייכות מיטן מצב לאחרי מ"ת).
And similarly, as we find regarding several matters,
וע"ד ווי מ'געפינט בנוגע לכמה ענינים,
that even though after the giving of the Torah we fulfill them because so we were commanded at the giving of the Torah,
אז אע"פ וואס לאחרי מ"ת איז מען זיי מקיים ווייל אזוי האט מען אנגעזאגט בא מ"ת,
we emphasize that this was already before the [divine] utterance,
איז מען מדגיש אז דאס איז געווען נאך קודם הדיבור,
for example –
ולדוגמא –
regarding the commandment of circumcision,
בא מצות מילה,
we say in the blessing of the covenant of circumcision in this time:
זאגט מען בברכת ברית מילה בזמן הזה:
"to bring him into the covenant of Avraham our father" <sup>24</sup>.
"להכניסו בבריתו של אברהם אבינו" 24.
What seems to be:
וואס לכאורה:
Since one fulfills it because of the command at the Giving of the Torah,
וויבאלד אז מ'איז דאס מקיים צוליב דעם ציווי בא מ"ת,
and as the Rambam writes in his Commentary on the Mishnah<sup>25</sup>:
און ווי דער רמב"ם שרייבט אין פיה"מ שלו 25:
"For everything that we distance ourselves from or do today, we do only by the command of the Holy One, blessed be He, through Moses our teacher, peace be upon him, not that the Holy One, blessed be He, said this to the prophets before him, etc.,
"שכל מה שאנו מרחיקים או עושים היום אין אנו עושין אלא במצות הקב"ה ע"י משה רבינו ע"ה לא שהקב"ה אמר זה לנביאים שלפניו כו',
and likewise we circumcise not because Abraham our father, peace be upon him, circumcised himself and the men of his household, but because the Holy One, blessed be He, commanded us through Moses our teacher, peace be upon him, that we should circumcise, etc." –
וכמו כן אין אנו מלין מפני שאברהם אבינו ע"ה מל עצמו ואנשי ביתו אלא מפני שהקב"ה צוה אותנו ע"י משה רבינו שנמול כו'" –
today why does one emphasize
היינט פארוואס איז מען מדגיש
(even after the Giving of the Torah)
(אויך נאך מ"ת)
that this is "the covenant of Abraham our father"
אז דאס איז "בריתו של אברהם אבינו"
(whose command was before the command at the Giving of the Torah),
(וואס דער ציווי צו אים איז געווען לפני הציווי בא מ"ת),
and so forth?
וכיו"ב?
The explanation of this is
איז דער ביאור בזה
(as discussed many times<sup>26</sup>) –
(כמדובר כמ"פ 26) –
that this is because in this mitzvah there are both advantages,
אז דאס איז דערפאר וואס אין די מצוה האט מען ביידע מעלות,
both the advantage of one who is commanded and fulfills,
סיי די מעלה פון מצווה ועושה,
and this itself also has the advantage of fulfilling the mitzvah before the Giving of the Torah
און דאס גופא האט אויך די מעלה פון קיום המצוה לפני מ"ת
(when one was not commanded and fulfills).
(ווען מ'איז געווען אינו מצווה ועושה).
And in more detail –
ובפרטיות יותר –
there are these two levels
זיינען דא די צוויי דרגות
(of before and after the Giving of the Torah) –
(פון לפני ולאחרי מ"ת) –
after the Giving of the Torah itself:
לאחרי מ"ת גופא:
Although there will not be another giving of the Torah
אע"פ וואס מתן תורה נאכאמאל וועט ניט זיין
(in the well-known expression)<sup>27</sup>,
(בלשון הידוע) 27,
nor in the future, even though then there will be "a new Torah from Me will go forth"<sup>28</sup>
אויך ניט לעתיד לבוא אע"פ וואס דעמולט וועט זיין "תורה חדשה מאתי תצא" 28
[and this is not the place to enter into this] –
[ואין כאן המקום ליכנס בזה] –
but we have a command that at "the time of the giving of our Torah" each and every year there must be "ascending in holiness"<sup>29</sup> regarding "the time of the giving of our Torah" of the previous year.
האט מען אבער א ציווי אז ב"זמן מתן תורתנו" בכל שנה ושנה דארף זיין "מעלין בקודש" 29 לגבי "זמן מתן תורתנו" בשנה שעברה.
And accordingly, it turns out,
ולפי"ז קומט אויס,
that each and every year before "the time of the giving of our Torah" this is analogous to and similar to the situation before the Giving of the Torah
אז בכל שנה ושנה פאר "זמן מתן תורתנו" איז דאס ע"ד ובדוגמת המצב פון לפני מ"ת
(relative to the higher elevation in the matter of the Giving of the Torah that is to come at the time of the giving of our Torah in that year),
(בערך צו דער עלי' נעלית יותר בענין מ"ת וואס דארף צוקומען בזמן מתן תורתנו בשנה ההיא),
and the fulfillment of the mitzvot then is analogous to and similar to the fulfillment of the mitzvot before the Giving of the Torah.
און קיום המצוות דעמולט איז ע"ד ובדוגמת קיום המצוות לפני הדיבור.
And accordingly, it is also understood regarding "the Great Shabbat"
וואס עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו "שבת הגדול"
(according to the Alter Rebbe)
(לדעת אדה"ז)
in each and every year –
בכל שנה ושנה –
that it was established "as a remembrance for generations" for the name of the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn" which is connected to the time and situation before the Giving of the Torah,
אז דאס איז נקבע געווארן "לזכרון לדורות" על שם דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" וואס איז פארבונדן מיטן זמן ומצב לפני מ"ת,
when the reality of the world is in force
ווען מציאות העולם איז בתוקף
(and not so the matter of the mitzvot).
(און ניט אזוי דער ענין המצוות).
And the explanation of this:
והביאור בזה:
The two miracles of "their teeth were set on edge because they slaughtered their gods and they were not permitted to say anything to them"
די צוויי נסים פון "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר"
[which is connected primarily with the mitzvot of Hashem –
[וואס איז פארבונדן בעיקר מיט מצות ה' –
the time after the Giving of the Torah]
דער זמן נאך מ"ת]
and "Who smote the Egyptians through their firstborn"
און "למכה מצרים בבכוריהם"
(connected with the time and situation before the Giving of the Torah]
(פארבונדן מיטן זמן ומצב לפני מ"ת]
express two separate and completely opposite modes in the greatness of Hashem:
ברענגען ארויס צוויי באזונדערע און פארקערטע אופנים לגמרי אין גדלות ה':
The miracle that "they were not permitted to say anything to them" expresses the greatness of Hashem in that the reality of the world cannot hinder the fulfillment of the command of the Holy One, blessed be He:
דער נס וואס "לא היו רשאין לומר להם דבר" ברענגט ארויס גדלות ה' אין דעם אז מציאות העולם קען ניט שטערן צו קיום מצותו של הקב"ה:
When Jews take a lamb "to slaughter it for the sake of the Passover offering by the command of Hashem upon us",
בשעת אידן נעמען א שה "לשחטו לשם פסח במצות השם עלינו",
a miracle occurs that even though "their teeth were set on edge because they slaughtered their gods",
ווערט א נס אז אע"פ וואס "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן",
"they were not permitted to say anything to them"
"לא היו רשאין לומר להם דבר"
(not only that they did not actually hinder,
(ניט נאר וואס זיי שטערן ניט בפועל,
which one could still say is not a miracle,
וואס דאס קען מען נאך זאגן איז ניט קיין נס,
but "they were not permitted to say anything to them",
נאר "לא היו רשאין לומר להם דבר",
which is certainly a miracle).
וואס איז זיכער א נס).
That is, the miracle expresses the greatness of Hashem through the negation of the reality of the world –
ד.ה. אז דער נס ברענגט ארויס גדלות ה' ע"י שלילת מציאות העולם –
that when it comes to fulfilling the command of the Holy One, blessed be He,
אז ווען עס רעדט זיך וועגן קיום מצותו של הקב"ה,
there is no world,
איז ניטא קיין וועלט,
the world cannot hinder this,
די וועלט קען דערצו ניט שטערן,
and the Supreme One makes it so that Jews can fulfill the mitzvah with joy and a good heart and from a state of tranquility.
און דער אויבערשטער מאכט אז אידן זאלן קענען מקיים זיין די מצוה בשמחה ובטוב לבב ומתוך מנוחה.
But the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn",
משא"כ דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
which has no connection to Jews and mitzvot
וואס האט קיין שייכות ניט מיט אידן און מצוות
(and especially since this was before the Giving of the Torah,
(ובפרט אז דאס איז נאך קודם מ"ת,
before Jews were commanded the mitzvot),
איידער מ'האט אנגעזאגט אידן די מצוות),
is that the reality of the world itself
איז ווי מציאות העולם עצמו
(and as the reality of the world is before the Giving of the Torah)
(און ווי מציאות העולם איז לפני מ"ת)
expresses the greatness of Hashem –
ברענגט ארויס גדלות ה' –
that the world, as the world, makes war with worldliness,
אז וועלט מצד וועלט האט מלחמה מיט וועלטישקייט,
and brings about that the world should conduct itself as the Supreme One desires.
און טוט אויף אז די וועלט זאל זיך פירן ווי דער אויבערשטער וויל.
And in the language of Kabbalah and Chassidus:
ובלשון הקבלה והחסידות:
There are two modes in the revelation of G‑dliness:
עס זיינען פאראן צוויי אופנים אין גילוי אלקות:
The first mode –
דער ערשטער אופן –
that Jews bring about the revelation of G‑dliness,
אז אידן טוען אויף גילוי אלקות,
i.e., the main thing is "Yaakov",
ד.ה. אז דער עיקר איז "יעקב",
and regarding "Esav" one acts that he should not oppose,
און בנוגע צו "עשו" פועל'ט מען אז ער זאל ניט מנגד זיין,
by explaining that even though he is the firstborn,
דורך דעם וואס מ'איז מסביר אז אע"פ וואס ער איז דער בכור,
this is only externally,
איז דאס נאר בחיצוניות,
but internally and in thought Yaakov is first<sup>30</sup>
אבער בפנימיות ובמחשבה איז יעקב קודם 30
(only their emergence into the world is in the opposite manner,
(נאר יציאתם בעולם איז באופן הפוך,
go and learn from the tube, etc.<sup>31</sup>).
צא ולמד משפופרת וכו' 31).
A second mode –
א צווייטער אופן –
that Esav is the firstborn,
אז עשו איז דער בכור,
"Esav, my great son"<sup>32</sup>,
"עשו בנו הגדול" 32,
"the firstborn of Egypt",
"בכורי מצרים",
and as Esav stands in force
און ווי עשו שטייט בתוקף
("Esav...
("עשו...
the great"),
הגדול"),
"the firstborn of Egypt" –
"בכורי מצרים" –
the force itself reveals G‑dliness.
איז דער תוקף גופא מגלה אלקות.
That is, Esav is not merely not opposed to the revelation of G‑dliness through Yaakov,
ד.ה. אז עשו איז ניט בלויז ניט מנגד לגילוי אלקות שע"י יעקב,
but through him himself the revelation of G‑dliness comes about.
נאר דורך אים גופא ווערט גילוי אלקות.
That is:
דאס הייסט:
In the first manner –
באופן הא' –
the effect upon Esau
איז די פעולה מיט עשו
(that he should not oppose)
(אז ער זאל ניט מנגד זיין)
is through weakening his existence,
דורך דעם וואס מ'איז מחליש זיין מציאות,
i.e., revealing that Jacob is inwardly the firstborn;
ד.ה. מ'איז מגלה ווי יעקב איז בפנימיות דער בכור;
however, in the second manner –
משא"כ באופן הב' –
on the contrary:
איז אדרבה:
the existence of Esau is in full force –
מציאותו של עשו איז בכל התוקף –
"Esau...
"עשו...
the great",
הגדול",
"the firstborn of Egypt",
"בכורי מצרים",
and the force itself reveals Divinity!
און דער תוקף גופא איז מגלה אלקות!
And in the language of Kabbalah<sup>33</sup> –
ובלשון הקבלה 33 –
the ascent of BaN into SaG,
עליית ב"ן אין ס"ג,
above MaH,
למעלה פון מ"ה,
"a woman shall encompass a man"<sup>34</sup>,
"נקבה תסובב גבר" 34,
"Esau my son, the great"<sup>32</sup>,
"עשו בנו הגדול" 32,
the perfection of which will be in the future to come,
וואס דער שלימות דערפון וועט זיין לע"ל,
and something similar was in the miracle of "Who smote the firstborn of Egypt".
ומעין זה איז געווען אין דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם".
[Therefore, for this miracle a special thanksgiving is offered to Hashem,
[וואס דערפאר גיט מען אפ אויף דעם נס א באזונדער הודאה לה',
among the twenty-six times "for His kindness endures forever" recited in the "Great Hallel"<sup>35</sup> every Shabbat (and with emphasis –
צווישן די כ"ו פעמים "כי לעולם חסדו" וואס מ'זאגט אין "הלל הגדול" 35 בכל שבת (ובהדגשה –
on "the Great Shabbat") and in the "Passover Haggadah" –
ב"שבת הגדול") און אין "הגדה של פסח" –
because this brings out the greatness of Hashem in a special manner,
ווייל דאס ברענגט ארויס גדלות ה' באופן מיוחד,
that the world itself reveals Divinity].
אז עולם עצמו איז מגלה אלקות].
And the difference between these two manners in the greatness of Hashem is from one extreme to the other:
וואס דער חילוק צווישן די צוויי אופנים אין גדלות ה' איז מן הקצה אל הקצה:
The first matter brings out the greatness of Hashem as it is connected with mitzvot and Jews –
דער ערשטער ענין ברענגט ארויס גדלות ה' ווי דאס איז פארבונדן מיט מצוות און אידן –
the aspect of MaH,
בחי' מ"ה,
the aspect of Jacob –
בחי' יעקב –
that regarding mitzvot, the world
אז לגבי מצוות איז די וועלט
(the aspect of Esau)
(בחי' עשו)
has no existence and cannot hinder the service of Jews,
קיין מציאות ניט און קען ניט שטערן צו דער עבודה פון אידן,
"they were not permitted to say a word to them".
"לא היו רשאין לומר להם דבר".
That is, the world per se remains a world,
ד.ה. אז די וועלט מצ"ע בלייבט א וועלט,
only the world cannot hinder the fulfillment of Hashem's mitzvot.
נאר די וועלט קען ניט שטערן צו קיום מצוות ה'.
And according to the truth of the matters, this is not a novelty or wonder –
וואס ע"פ אמיתית הענינים איז דאס ניט קיין חידוש ופלא –
for the Supreme One is, after all, the Creator of man and his Leader and the Creator of the world and its Leader and the Commander of mitzvot,
ווארום דער אויבערשטער איז דאך בורא האדם ומנהיגו און בורא העולם ומנהיגו און מצוה המצוות,
i.e., both matters –
ד.ה. ביידע ענינים –
Creator of the world and its Leader and Ruler over nature –
בורא העולם ומנהיגו ושולט על הטבע –
the aspect of Elokim,
בחי' אלקים,
and Commander of mitzvot –
און מצוה המצוות –
the aspect of Havayah
בחי' הוי'
(which is above the world) –
(שלמעלה מעולם) –
so what is the wonder that at the time the Supreme One commands a Jew a mitzvah,
היינט וואס איז דער פלא אז בשעת דער אויבערשטער זאָגט אָן אַ אידן א מצוה,
the world cannot hinder him in the fulfillment of this mitzvah?!
קען די וועלט אים ניט שטערן בקיום מצוה זו?!
On the contrary:
אדרבה:
the wonder would be if the world could indeed hinder it!
דער פלא וואלט געווען אויב די וועלט קען יע שטערן דערצו!
Consequently, the matter that "they were not permitted to say a word to them" is not in the category of a miracle and not in the category of nature –
במילא איז דער ענין אז "לא היו רשאין לומר להם דבר" ניט בגדר נס און ניט בגדר טבע –
it is entirely not in that category. For it concerns a command from the Supreme One,
ס'איז אינגאנצן ניט אין דעם גדר. ווארום דאס רעדט זיך וועגן א ציווי פון דעם אויבערשטן,
the Creator of man and the world and its Leader and Commander of mitzvot,
בורא האדם והעולם ומנהיגו ומצוה המצוות,
hence it is a simple thing that nothing can hinder the fulfillment of this mitzvah.
במילא איז א דבר הפשוט אז קיין שום זאך קען ניט שטערן לקיום מצוה זו.
However, the miracle of "Who smote the firstborn of Egypt" is an entirely different type of revelation of Divinity:
משא"כ דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" איז אינגאנצן אן אנדער סוג גילוי אלקות:
It does not concern Jews and a command of the Holy One, blessed be He,
דאס רעדט זיך ניט וועגן אידן און וועגן א ציווי של הקב"ה,
but rather the world as the world. And the aspect of Esau itself,
נאר וועגן וועלט מצד וועלט. און בחי' עשו עצמו,
the world itself,
וועלט אליין,
brings out the greatness of the Creator
ברענגט ארויס גדלות הבורא
("Esau...
("עשו...
the great") –
הגדול") –
that the world itself wages war with worldliness that it conduct itself in accordance with the will of Hashem –
אז די וועלט אליין האט מלחמה מיט וועלטישקייט אז זי זאל זיך פירן בהתאם לרצון ה' –
analogous to the ascent of BaN into SaG.
ע"ד עליית ב"ן אין ס"ג.
And the miracle
וואס דער נס
(of "Who smote the firstborn of Egypt")
(פון "למכה מצרים בבכוריהם")
brings out precisely an opposite manner in the greatness of the Creator than the miracle of "they were not permitted to say a word to them":
ברענגט ארויס פונקט א פארקערטן אופן אין גדלות הבורא ווי דער נס פון "לא היו רשאין לומר להם דבר":
That miracle brings out the greatness that regarding a command of the Holy One, blessed be He, the world occupies no place,
יענער נס ברענגט ארויס די גדלות אז לגבי ציווי הקב"ה איז וועלט ניט תופס מקום,
but this does nothing in the world,
אבער דאס טוט גארניט אויף אין וועלט,
and on the contrary –
ואדרבה –
it negates the existence of the world
דאס איז שולל מציאות העולם
("they were not permitted to say a word to them");
("לא היו רשאין לומר להם דבר");
however, the miracle of "Who smote the firstborn of Egypt"
משא"כ דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" איז
(does not negate the world,
(ניט שולל וועלט,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
it)
דאס איז)
reveals how the world itself is inherently Divinity,
מגלה ווי וועלט אליין איז לכתחילה אלקות,
the firstborn of Egypt themselves waged war with Egypt that one conduct themselves according to the will of Hashem!
די בכורי מצרים אליין האבן מלחמה מיט מצרים אז מ'זאל זיך פידן ע"פ רצון ה'!
And the difference between these two manners is expressed in a practical ramification in the service of man:
און דער חילוק צווישן די צוויי אופנים דריקט זיך אויס אין א נפק"מ בפועל בעבודת האדם:
According to the reason that the miracle was that "their teeth were set on edge that they slaughtered their god and they were not permitted to say a word to them" –
לויטן טעם אז דער נס איז געווען וואס "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר" –
one must first arrive at contemplation,
דארף מען פריער אנקומען צו א התבוננות,
that although externally Esau is the firstborn,
אז אע"פ וואס בחיצוניות איז עשו דער בכור,
nevertheless, inwardly and in thought, Jacob is first,
איז אבער בפנימיות ובמחשבה איז יעקב קודם,
and therefore Esau cannot hinder the service of Jacob, etc.;
און דערפאר קען עשו ניט שטערן לעבודת יעקב וכו';
However, according to the reason that the miracle was "Who smote the firstborn of Egypt" –
משא"כ לויטן טעם אז דער נס איז געווען "למכה מצרים בבכוריהם" –
one need not have any contemplation,
דארף מען קיין התבוננות ניט האבן,
because the aspect of Esau itself,
ווייל בחי' עשו עצמו,
the existence of the world,
מציאות העולם,
wages war with worldliness that one conduct themselves according to the will of Hashem –
האט מלחמה מיט וועלטישקייט אז מ'זאל זיך פירן ע"פ רצון ה' –
"Who smote the firstborn of Egypt"!
"למכה מצרים בבכוריהם"!
And based on this, one will understand the explanation of why the Alter Rebbe brings as halachah the reason
ועפ"ז וועט מען פארשטיין דעם ביאור אין דעם וואס דער אלטער רבי ברענגט להלכה דעם טעם
(for "the Great Shabbat")
(אויף "שבת הגדול")
only from the miracle "Who smote the firstborn of Egypt",
נאר פון דעם נס "למכה מצרים בבכוריהם",
and does not mention any other reason at all,
און דערמאנט אינגאנצן ניט קיין אנדער טעם,
not even the reason from the miracle of "they were not permitted to say a word to them":
אויך ניט דעם טעם מצד הנס פון "לא היו רשאין לומר להם דבר":
The greatness of "Shabbos HaGadol" can be learned in three ways:
די גדלות פון "שבת הגדול" קען מען לערנען אויף דריי אופנים:
The primary reason for this is –
א) דער עיקר טעם אויף דעם איז –
the miracle that "their teeth were blunted because they slaughtered their gods and they were not permitted to say anything to them". And the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" is an additional reason for this. The primary reason for this is –
דער נס וואס "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר". און דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" איז א טעם נוסף לזה. ב) דער עיקר טעם אויף דעם איז –
the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn",
דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
and as a secondary reason is the second miracle that "they were not permitted to say anything to them". The sole reason for the greatness of this Shabbos consists only in the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn",
און אלס טעם טפל איז דער צווייטער נס אז "לא היו רשאין לומר להם דבר". ג) דער איינציקער טעם אויף דער גדלות פון דעם שבת באשטייט נאר אין דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
and the second miracle
און דער צווייטער נס
(that "they were not permitted to say anything to them")
(אז "לא היו רשאין לומר להם דבר")
has entirely no connection
האט אינגאנצן קיין שייכות ניט
(even not as secondary)
(אפילו ניט אלס טפל)
with the type and category of the greatness of "Shabbos HaGadol"
מיטן סוג וגדר הגדלות פון "שבת הגדול"
[not as this is regarding every Shabbos –
[ניט ווי דאס איז בנוגע צו יעדן שבת –
that every Shabbos has within itself two reasons,
אז יעדער שבת האט אין זיך צוויי טעמים,
"a remembrance of the work of creation" and "a remembrance of the exodus from Egypt"].
"זכר למעשה בראשית" און "זכר ליצי"מ"].
And the Alter Rebbe accepts
און דער אלטער רבי נעמט אָן
(in practical law)
(להלכה)
the third way,
דעם דריטן אופן,
that the greatness of "Shabbos HaGadol" is expressed specifically in the matter of "Who smote the Egyptians with their firstborn" –
אז די גדלות פון "שבת הגדול" ברענגט זיך ארויס דוקא אין דעם ענין פון "למכה מצרים בבכוריהם" –
because
ווייל
(according to the revealed aspect)
(ע"פ נגלה)
this concerns before the giving of the Torah,
דאס רעדט זיך וועגן לפני מ"ת,
consequently it is more fitting to bring a reason that is connected with before the giving of the Torah
במילא פאַסט מער צו ברענגען א טעם וואס איז פארבונדן מיט לפני מ"ת
(and not a reason connected with commandments,
(און ניט א טעם פארבונדן מיט מצוות,
which is primarily relevant after the giving of the Torah), and
וואס איז בעיקר שייך לאחרי מ"ת), און
(according to the inner aspect of matters) –
(ע"פ פנימיות הענינים) –
due to the advantage that the existence of the world itself expresses the greatness of the Creator
מצד דער מעלה וואס מציאות העולם עצמו ברענגט ארויס גדלות הבורא
(the elevation of Bo"n within Sa"g,
(עליית ב"ן אין ס"ג,
which is above Ma"h,
וואס איז למעלה ממ"ה,
higher than the greatness that is expressed from the fact that the world cannot interfere with this).
העכער פאר דער גדלות וואס קומט ארויס דערפון אז וועלט קען דערצו ניט שטערן).
And therefore there is no place to bring
און דעריבער האט דא קיין ארט ניט צו ברענגען
(even as secondary)
(אפילו אלס טפל)
the reason of the miracle that "they were not permitted to say anything to them",
דעם טעם הנס אז "לא היו רשאין לומר להם דבר",
because this is entirely not in the category of the content of the matter of greatness in "Shabbos HaGadol"
ווייל דאס איז גאר ניט אין דעם גדר פון תוכן ענין הגדלות אין "שבת הגדול"
(that the existence of the world itself expresses the greatness of Hashem):
(אז מציאות העולם עצמו ברענגט ארויס גדלות ה'):
This miracle does not at all express the matter of the greatness of the Creator that is expressed through the existence of the world,
דער נס ברענגט אינגאנצן ניט ארויס דעם ענין פון גדלות הבורא וואס קומט ארויס ע"י מציאות העולם,
and on the contrary –
ואדרבה –
this expresses an opposite manner in the greatness of Hashem,
דאס ברענגט ארויס א פארקערטן אופן אין גדלות ה',
how the world has no existence and cannot interfere with the fulfillment of Hashem's commandments,
ווי די וועלט איז קיין מציאות ניט און קען ניט שטערן צו קיום מצות ה',
therefore there is no place to bring this reason
דעריבער האט קיין ארט ניט צו ברענגען דעם טעם
(even not as secondary),
(אפילו ניט אלס טפל),
and on the contrary –
ואדרבה –
this miracle is a contradiction to the greatness of "Shabbos HaGadol",
דער נס איז א סתירה צו דער גדלות פון "שבת הגדול",
because it expresses how the world has no existence regarding commandments,
ווייל דאס ברענגט ארויס ווי וועלט איז קיין מציאות ניט לגבי מצוות,
exactly opposite to the greatness that is expressed through the miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn",
פונקט פארקערט ווי די גדלות וואס ברענגט זיך ארויס ע"י הנס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
that the existence of the world itself is Elokus
אז מציאות העולם עצמו איז אלקות
(the elevation of Bo"n within Sa"g).
(עליית ב"ן אין ס"ג).
And by way of example, as this is regarding the two aforementioned reasons in every Shabbos –
ובדוגמא ווי דאס איז בנוגע צו די צוויי טעמים הנ"ל אין יעדן שבת –
"a remembrance of the work of creation" and "a remembrance of the exodus from Egypt":
"זכר למעשה בראשית" און "זכר ליציאת מצרים":
These two reasons are two separate matters,
די צוויי טעמים זיינען צוויי באזונדערע ענינים,
and moreover contradictory matters;
און נאכמער הפכיות'דיקע ענינים;
one negates the other.
איינער איז שולל דעם צווייטן.
As explained in Chassidic discourses on the question why in the Ten Commandments it says "I am Hashem your God Who took you out of the land of Egypt" and not "Who created the heavens and the earth",
כמבואר בדרושי חסידות אויף דער שאלה פארוואס אין די עשה"ד שטייט "אנכי ה' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים" און ניט "אשר בראתי שמים וארץ",
which is seemingly a stronger and higher thing than "took you out of the land of Egypt",
וואס איז לכאורה א שטארקערע און העכערע זאך ווי "הוצאתיך מארץ מצרים",
for this expresses that the Supreme One created man and the entire matter of Egypt,
ווארום דאס ברענגט ארויס אז דער אויבערשטער האט באשאפן דעם אדם און דעם גאנצן ענין פון מצרים,
and only afterwards comes the matter of the exile of Egypt and the exodus from Egypt.
און ערשט דערנאך קומט דער ענין פון גלות מצרים און יציאת מצרים.
And nevertheless, one does not mention the greatness of the creation of the heavens and the earth,
ואעפ"ב דערמאנט מען ניט די גדלות פון בריאת שמים וארץ,
but rather of the exodus from Egypt?
נאר פון יציאת מצרים?
And the explanation<sup>35</sup>:
והביאור *35:
For the creation of the world and the exodus from Egypt are two separate matters that express the greatness of Hashem in two separate ways:
ווארום בריאת העולם און יציאת מצרים זיינען צוויי באזונדערע ענינים וואס ברענגען ארויס גדלות ה' אויף צוויי באזונדערע אופנים:
The creation of the heavens and the earth expresses the greatness of the creation of the world,
בריאת שמים וארץ ברענגט ארויס די גדלות פון בריאת העולם,
limitation,
גבול,
and the exodus from Egypt expresses the matter of going out from all
און יצי"מ ברענגט ארויס דעם ענין פון יציאה מכל
(Egypt from the term)
(מצרים מלשון)
boundaries and limitations of the world,
מיצרים וגבולים פון עולם,
without limit.
בלי גבול.
And therefore,
און דעריבער,
when one speaks
בשעת מ'רעדט
(in the Ten Commandments)
(אין די עשרת הדברות)
about the exodus from Egypt,
וועגן יצי"מ,
the going out from all measure and limitation of the world –
די יציאה מכל מדידה והגבלה של עולם –
there is no place to mention about the creation of the heavens and the earth,
האט קיין אָרט ניט צו דערמאנען וועגן בריאת שמים וארץ,
for when one emphasizes the advantage of going out from all measure and limitation –
ווארום בשעת מ'איז מדגיש די מעלה פון יציאה מכל מדידה והגבלה –
the advantage of the creation of the heavens and the earth has no place at all,
איז אינגאנצן ניט תופס מקום די מעלה פון בריאת שמים וארץ,
which is in measure and limitation,
וואס איז במדידה והגבלה,
on the contrary –
אדרבה –
the advantage of measure and limitation is entirely a contradiction to the advantage of going out from measure and limitation!
די מעלה פון מדידה והגבלה איז גאר א סתירה צו דער מעלה פון יציאה ממדידה והגבלה!
And this is understood regarding the two matters and reasons in Shabbos:
ועד"ז איז מובן בנוגע צו די צוויי ענינים וטעמים אין שבת:
That Shabbos is a "reminder of the work of creation" is connected with the greatness of the creation of the world,
דאס וואס שבת איז "זכר למעשה בראשית" איז פארבונדן מיט דער גדלות פון בריאת העולם,
and that it is a "reminder of the exodus from Egypt" is connected with the matter of going out from measure and limitation of the world –
און דאס וואס ער איז "זכר ליצי"מ" איז פארבונדן מיטן ענין פון יציאה ממדידה והגבלה פון עולם –
two opposite matters.
צוויי פארקערטע ענינים.
And therefore they come
און דעריבער קומען זיי
(the two matters in Shabbos)
(די צוויי ענינים אין שבת)
not together at the same time in Shabbos,
ניט צוזאמען אין דעם זעלבן זמן בשבת,
rather there is a time in Shabbos when the matter of "reminder of the work of creation" stands emphasized,
נאר ס'איז דא א זמן אין שבת ווען עס שטייט בהדגשה דער ענין פון "זכר למעשה בראשית",
the quality of the creation of the world,
די מעלה פון בריאת העולם,
and then one says in prayer "reminder of the work of creation",
וואס דעמולט זאגט מען בתפלה "זכר למעשה בראשית",
and there is another time in Shabbos when the quality of going out from measure and limitation stands emphasized
און ס'איז דא אן אנדער זמן בשבת ווען עס שטייט בהדגשה די מעלה פון יציאה ממדידה והגבלה
(the exodus from Egypt),
(יציאת מצרים),
and then one cannot say "reminder of the work of creation" –
און דעמולט קען מען ניט זאגן "זכר למעשה בראשית" –
because at the time when the quality of going out from all measure and limitation stands emphasized,
ווייל בשעת עס שטייט בהדגשה די מעלה פון יציאה מכל מדידה והגבלה,
it has no place at all and this negates the quality of
איז אינגאנצן ניט תופס מקום און דאס איז שולל די מעלה פון
(the creation of the world,)
(בריאת העולם, ב)
measure and limitation.
מדידה והגבלה.
And this can be said also regarding Shabbos HaGadol:
ועד"ז יש לומר אויך בנוגע צו שבת הגדול:
According to the view of the Alter Rebbe, the greatness of
לדעת אדה"ז איז די גדלות פון
(the entire)
(גאנץ)
Shabbos HaGadol is only from the aspect of the miracle of "Who smote Egypt through their firstborn",
שבת הגדול נאר מצד דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
as the existence of the world reveals G‑dliness. And this quality is a contradiction to the quality of the second miracle
ווי מציאות העולם איז מגלה אלקות. וואס די מעלה איז א סתירה צו דער מעלה פון דעם צווייטן נס
(that "their teeth were blunted because they slaughtered their gods and they were not permitted to say anything to them"),
(אז "היו שיניהם קהות על ששוחטין את אלקיהן ולא היו רשאין לומר להם דבר"),
therefore the Alter Rebbe does not mention it at all
דעריבער דערמאנט עס אינגאנצן ניט דער אלטער רבי
(even not as secondary),
(אפילו ניט אלס טפל),
because this is a contradiction to the greatness of "Shabbos HaGadol" according to the view of the Alter Rebbe.
ווארום דאס איז א סתירה צו דער גדלות פון "שבת הגדול" לדעת אדה"ז.
And it can be said that this is also the explanation in the well-known story of the Alter Rebbe with R. Avraham HaMalach,
ויש לומר אז עד"ז איז אויך דער ביאור אין דעם סיפור הידוע פון דעם אלטן רבי'ן מיט ר' אברהם המלאך,
as Chassidim relate:
ווי חסידים דערציילן:
They once learned a matter together,
זיי האבן אמאל געלערנט אן ענין צוזאמען,
and in order not to expire in soul-fainting the Alter Rebbe sat down to eat a bagel with butter<sup>36</sup>.
און בכדי ניט צו אויסגיין בכלות הנפש האט דער אלטער רבי זיך געזעצט עסן א בייגל מיט פוטער 36.
One sees in this a wondrous thing:
זעט מען דערביי א דבר פלא:
As the story comes down to us by inheritance from Chassid to Chassid, they do not relate which matter R. Avraham HaMalach and the Alter Rebbe learned that brought to soul-fainting,
ווי דער סיפור קומט אָן בירושה צו אונז פון חסיד לחסיד דערציילט מען ניט וועלכן ענין ר' אברהם המלאך און דער אלטער רבי האבן געלערנט וואס האט געבראכט לכלות הנפש,
they only relate that this brought to soul-fainting,
מ'דערציילט נאר אז דאס האט געבראכט לכלות הנפש,
in contrast regarding the work of return,
משא"כ בנוגע צו עבודת השוב,
they relate in detail what brought to this,
דערציילט מען בפרטיות וואס האט דערצו געבראכט,
that it was through eating a bagel with butter!
אז דאס איז געווען דורך עסן בייגל מיט פוטער!
Which prima facie is the opposite of logical:
וואס לכאורה איז איפכא מסתברא:
The service of soul-fainting is seemingly the ultimate elevation in service,
די עבודה פון כלות הנפש איז לכאורה דער תכלית העילוי אין עבודה,
which is incomparably higher than the service of eating a bagel with butter... –
וואס איז שלא בערך העכער פאר דער עבודה פון עסן בייגל מיט פוטער... –
therefore they should have primarily related which matter they learned that brought to soul-fainting,
האט מען לפי"ז בעיקר געדארפט דערציילן וועלכן ענין זיי האבן געלערנט וואס האט געבראכט לכלות הנפש,
or at least relate the main points of it,
אדער עכ"פ דערציילן ראשי פרקים דערפון,
or a word,
אדער א ווארט,
a hint to it and the like
א רמז דערצו וכיו"ב
[like it is written in the Shelah<sup>37</sup>,
[ע"ד ווי עס שטייט אין של"ה 37,
that when one cannot learn a matter in Torah,
אז ווען מ'קען ניט לערנען אן ענין אין תורה,
"one reads...
"קורא...
the names of the Written Torah and the Oral Torah...
שמות של תושב"כ ותושבע"פ...
and the names of all the tractates etc."),
ושמות כל המסכתות כו'"),
and as a secondary matter they should have related about the bagel with butter;
און אלס א טפל האט מען געדארפט דערציילן וועגן דעם בייגל מיט פוטער;
In practice we see that as the story is told and comes down to us –
בפועל זעט מען אז ווי דער סיפור ווערט דערציילט און קומט אן צו אונז –
which is certainly with Divine Providence –
וואס דאס איז דאך זיכער בהשגחה פרטית –
they do not mention at all
דערמאנט מען אינגאנצן ניט
(even not by hint)
(אפילו ניט ברמז)
about the matter that they learned,
וועגן דעם ענין וואס זיי האבן געלערנט,
and they only relate that through this learning they came to soul-fainting,
און מ'דערציילט נאר אז דורך דעם לערנען איז מען געקומען לידי כלות הנפש,
and the main emphasis in this story is,
און דער עיקר הדגשה אין דעם סיפור איז,
on the eating of "bagel with butter"! As if to say that in what consisted the main service to his Creator of the Alter Rebbe,
אויף אכילת "בייגל מיט פוטער"! כאילו לומר אז אין וואס איז באשטאנען עיקר העבודה לשמש את קונו פון דעם אלטן רבי'ן,
a "new soul"<sup>38</sup>... –
א "נשמה חדשה" 38... –
in eating a bagel with butter!
אין עסן בייגל מיט פוטער!
The explanation in this is –
איז דער ביאור בזה –
that on the contrary:
אז אדרבה:
The ultimate elevation in service is not the matter of running alone,
דער תכלית העילוי אין עבודה איז ניט דער ענין פון רצוא אליין,
rather that one should draw down the running into return,
נאר אז דעם רצוא זאל מען ממשיך זיין אין שוב,
the enclothing of the soul in the body.
התלבשות נשמה בגוף.
And this is also connected with the portion that will be read in the Minchah prayer –
נוואס דאס איז אויך פארבונדן מיט דער פרשה וועלכע מ'גייט לייענען בתפלת מנחה –
Parshas Acharei Mos,
פ' אחרי מות,
where it speaks<sup>39</sup> about the service of Nadav and Avihu in a manner of soul-fainting<sup>40</sup>,
וואו עס רעדט זיך 39 וועגן דער עבודה פון נדב ואביהוא באופן פון כלות הנפש 40,
and afterwards there was the command that this is not the order of service,
און דערנאך איז געווען דער ציווי אז דאס איז ניט קיין סדר העבודה,
rather it must be running and returning,
נאר עס מוז זיין רצוא ושוב,
"he entered in peace and went out in peace"<sup>41</sup>].
"נכנס בשלום ויצא בשלום" 41].
And this the Alter Rebbe accomplished through that he ate a bagel with butter –
וואס דאס האט דער אלטער רבי אויפגעטאן דורך דעם וואס ער האט געגעסן בייגל מיט פוטער –
a physical food of this physical world,
א מאכל גשמי פון עוה"ז הגשמי,
and it became blood and flesh like his flesh,
און דאס איז געווארן דם ובשר כבשרו,
and gave him the ability to draw down his service in this physical world,
און געגעבן אים די מעגלעכקייט להמשיך עבודתו בעוה"ז הגשמי,
soul in body.
נשמה בגוף.
His service to serve his Master did not consist solely of longing of the soul and negation of this world,
ד.ה. אז זיין עבודה לשמש את קונו איז ניט באשטאנען בלויז פון כלות הנפש ושלילת עוה"ז,
which proves that the existence of the world is not complete
וואס דאס באווייזט אז מציאות העולם איז ניט בשלימות
(therefore one must negate it and depart from it),
(דערפאר דארף מען עס שולל זיין און אוועקגיין דערפון),
but on the contrary:
נאר אדרבה:
he revealed how this physical world is a "bagel with butter" for serving the Most High,
ער האט מגלה געווען ווי עוה"ז הגשמי איז א "בייגל מיט פוטער" אויף דינען דעם אויבערשטן,
meaning that the world itself reveals G‑dliness.
ד.ה. אז וועלט אליין איז מגלה אלקות.
And therefore, in this story, specifically the service of eating a bagel with butter is emphasized,
און דעריבער איז מודגש אין דעם סיפור דוקא די עבודה פון עסן בייגל מיט פוטער,
and not the matter that brought about longing of the soul –
און ניט דער ענין וואס האט געבראכט לכלות הנפש –
because when speaking about the virtue of the service of eating a bagel with butter,
ווייל בשעת מ'רעדט וועגן דער מעלת העבודה פון עסן בייגל מיט פוטער,
that the world itself reveals G‑dliness –
אז וועלט אליין איז מגלה אלקות –
there is no place to mention
האט קיין ארט ניט צו דערמאנען
(even by way of hint)
(אפילו ניט ברמז)
the service that brings to longing of the soul,
די עבודה וואס ברענגט לכלות הנפש,
for this is entirely not in the category and nature of that service,
ווייל דאס איז אינגאנצן ניט אין דעם סוג וגדר פון דער עבודה,
and on the contrary –
ואדרבה –
this is precisely the opposite service:
דאס איז פונקט א פארקערטע עבודה:
longing of the soul is separation of the soul from the body,
כלות הנפש איז פירוד הנשמה מהגוף,
negation of the physicality of the world,
שלילת גשמיות העולם,
in contrast to eating a bagel with butter, lehavdil
משא"כ עסן בייגל מיט פוטער להבדיל
(and perhaps one need not say lehavdil regarding this) –
(און אפשר דארף מען אויף דעם קיין להבדיל ניט זאגן) –
is that the world remains in existence and the world, from the perspective of the world, brings out the greatness of Hashem.
איז ווי וועלט בלייבט במציאות און וועלט מצד וועלט ברענגט ארויס גדלות ה'.
And accordingly, the explanation of the above regarding the reasons for "Shabbos HaGadol":
וע"ד ביאור הנ"ל אין די טעמים אויף "שבת הגדול":
When one says that the reason for "Shabbos HaGadol" is the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn"
בשעת מ'זאגט אז דער טעם אויף "שבת הגדול" איז דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם"
(that the world itself brings out the greatness of Hashem) –
(ווי וועלט אליין ברענגט ארויס גדלות ה') –
there is no place to bring
האט קיין ארט ניט צו ברענגען
(even as secondary)
(אפילו ניט אלס טפל)
the second reason
דעם צווייטן טעם
(that the Egyptians "were not permitted to say anything to them" and they do not hinder the fulfillment of Hashem's commandments) –
(אז די מצריים "לא היו רשאין לומר להם דבר" און זיי שטערן ניט צו קיום מצות ה') –
because this is entirely not in the category of greatness,
ווייל דאס איז אינגאנצן ניט בגדר גדלות,
and on the contrary –
ואדרבה –
this contradicts it:
דאס איז א סתירה דערצו:
this brings out how, from the perspective of the commandments, there is no world that can hinder them,
דאס ברענגט ארויס ווי מצד מצוות איז ניטא קיין וועלט וואס קען דערצו שטערן,
the exact opposite of the greatness that is expressed through the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn" –
פונקט פארקערט פון דער גדלות וואס ברענגט זיך ארויס ע"י הנס פון "למכה מצרים בבכוריהם" –
that the world itself reveals G‑dliness.
אז וועלט אליין איז מגלה אלקות.
The lesson from this in the service of man in actual deed,
די הוראה דערפון בעבודת האדם במעשה בפועל,
and the deed is the main thing<sup>42</sup>:
והמעשה הוא העיקר 42:
The service of man in general can be in two ways:
עבודת האדם בכלל קען זיין אויף צוויי אופנים:
Sometimes the service is in a manner
אמאל איז די עבודה אין אן אופן,
that the Jew deals only with holiness,
אז דער איד האט צו טאן נאר מיט קדושה,
he separates himself from the entire world and occupies himself only with the study of Torah,
ער שליסט זיך אפ פון דער גאנצער וועלט און פארנעמט זיך נאר מיט לימוד התורה,
the service of prayer,
עבודת התפלה,
or the fulfillment of the commandments. As each one knows within himself –
אדער קיום המצוות. ווי יעדערער ווייסט בא זיך אליין –
that there are times when he is completely immersed in holiness,
אז עס זיינען דא צייטן ווען ער ליגט אינגאנצן אין קדושה,
and then he feels as if there is no world around him,
און דעמולט פילט ער ווי ס'איז ניטא קיין וועלט ארום אים,
and consequently the world cannot hinder him in his service.
און במילא קען די וועלט אים ניט שטערן לעבודתו.
And afterwards he proceeds in an order from the light to the heavy –
און דערנאך גייט ער מיט א סדר מן הקל אל הכבד –
that he then descends into the world and performs there the service of refining the world,
אז ער איז דערנאך יורד אין וועלט און טוט דארטן די עבודה פון בירור העולם,
and since he has the power of holiness,
און וויבאלד אז ער האט דעם כח פון קדושה,
and the contemplation that although in externality "Esav... the great",
און די התבוננות אז כאטש בחיצוניות איז "עשו...
the great",
הגדול",
but in internality Yaakov is the firstborn,
איז אבער בפנימיות יעקב דער בכור,
and consequently Esav cannot hinder Yaakov –
ובמילא קען עשו ניט שטערן צו יעקב –
he has the power to accomplish the refinement of the world.
האט ער דעם כח צו אויפטאן דעם בירור העולם.
Until he reaches the level of service,
ביז אז ער קומט צו דרגת העבודה,
that he accomplishes the refinement of the world not in a manner of "Redeem my soul" and he must wage war with the world,
אז ער טוט אויף בירור העולם ניט אין אן אופן פון "פדה נפשי" און ער דארף מלחמה האבן מיט וועלט,
but rather "He redeemed my soul in peace"<sup>43</sup>,
נאר "פדה בשלום נפשי" 43,
that through his performing his service in holiness –
אז דורך דעם וואס ער טוט עבודתו בקדושה –
he accomplishes incidentally, in a manner of peace
טוט ער אויף בדרך ממילא באופן של שלום
(without war<sup>44</sup>)
(בלי מלחמה 44)
that the world should not hinder him.
אז די וועלט זאל אים ניט שטערן.
But this is all an order of service,
אבער דאס איז אלץ א סדר העבודה,
that holiness is one thing and the world is a second thing,
אז קדושה איז איין זאך און די וועלט איז א צווייטע זאך',
and one must negate the existence of the world so that it should not hinder him. Which proves that the existence of the world is not complete
און מ'דארף שולל זיין מציאות העולם אז דאס זאל אים ניט שטערן. וואס דאס באווייזט אז מציאות העולם איז ניט בשלימות
(therefore one must negate it).
(דערפאר דארף מען איר שולל זיין).
Afterwards there is a second,
דערנאך איז דא א צווייטער,
exactly opposite,
פונקט פארקערטער,
manner of service [that we learn from the miracle of "Who smote the Egyptians through their firstborn"]:
אופן העבודה נווי מ'לערנט עס אפ פון דעם נס פון "למכה מצרים בבכוריהם"]:
He begins from the outset to perform the service in the world and does not separate himself from the world,
ער הויבט אן לכתחילה טאן די עבודה אין וועלט און שיידט זיך ניט אפ פון וועלט,
for the world is from the outset no contradiction to holiness –
ווארום די וועלט איז מלכתחילה קיין סתירה ניט צו קדושה –
on the contrary:
אדרבה:
The world itself reveals holiness! The world itself is a "bagel with butter" to serve the Most High!
די וועלט אליין איז מגלה קדושה! די וועלט אליין איז א "בייגל מיט פוטער" צו דינען דעם אויבערשטן!
It only needs to be a kosher bagel and kosher butter,
עס דארף נאר זיין א כשר'ער בייגל און כשר'ע פוטער,
and he only needs to utilize it in actuality –
און ער דארף עס נאר אויסנוצן בפועל –
he needs to eat it and it should become "blood and flesh like his flesh",
ער דארף דאס עסן און דאס זאל ווערן "דם ובשר כבשרו",
and utilize it in the service of Hashem –
און דאס אויסנוצן אין עבודת ה' –
but he must know that the world is already completely ready to reveal G‑dliness,
אבער ער דארף וויסן אז די וועלט איז שוין אינגאנצן גרייט צו מגלה זיין אלקות,
he only needs to reveal it from potential to actual.
ער דארף עס נאר מגלה זיין מן הכח אל הפועל.
And this is the lesson that "Shabbos HaGadol" conveys –
און דאס איז די הוראה וואס "שבת הגדול" גיט ארויס –
according to how the Alter Rebbe explains it in his Shulchan Aruch:
לויט ווי דער אלטער רבי איז דאס מבאר בשו"ע שלו:
When one stands on the Shabbos before Pesach,
בשעת מ'שטייט אין דעם שבת פאר פסח,
"Shabbos HaGadol" –
"שבת הגדול" –
we learn in Torah about "Shabbos HaGadol",
לערנט מען דאך אין תורה וועגן "שבת הגדול",
and we learn about both reasons mentioned above for "Shabbos HaGadol".
און מ'לערנט וועגן ביידע טעמים הנ"ל אויף "שבת הגדול".
Afterwards, however, we learn the practical halachic ruling from the Alter Rebbe in his Shulchan Aruch –
דערנאך לערנט מען אבער דעם פס"ד להלכה בפועל פון דעם אלטן רבי'ן בשו"ע שלו –
that the sole reason for "Shabbos HaGadol" is because of the great miracle of "Who smote the Egyptians with their firstborn" that occurred then,
אז דער איינציקער טעם אויף "שבת הגדול" איז מצד דעם נס גדול פון "למכה מצרים בבכוריהם" וואס האט דעמולט פאסירט,
"and they established this miracle as a remembrance for generations on Shabbos,
"וקבעו נס זה לזכרון לדורות בשבת,
and called it Shabbos HaGadol",
וקראוהו שבת הגדול",
and he does not bring down any other reason –
און ער ברענגט גארניט אראפ קיין אנדער טעם –
because specifically this reason itself reveals the greatness of this Shabbos,
ווייל דוקא דער טעם אליין איז מגלה די גדלות פון דעם שבת,
the concept that the world itself reveals the greatness of the Creator
דער ענין אז וועלט אליין איז מגלה גדלות הבורא
(as discussed above at length in the explanation of this),
(כמדובר לעיל בארוכה הביאור בזה),
and the miracle is fixed into a day of the year –
און דער נס ווערט נקבע אין א יום בשנה –
into the day of "Shabbos HaGadol",
אין דעם טאג פון "שבת הגדול",
so that because of the greatness of the miracle,
אז צוליב דער גדלות הנס,
the time itself becomes a "great"
ווערט דער זמן אליין א "גדול"
("Shabbos HaGadol")
("שבת הגדול")
Which teaches a Jew,
וואס דאס לערנט א אידן,
that standing in "Shabbos HaGadol" –
אז שטייענדיק אין "שבת הגדול" –
where the greatness of this Shabbos
וואס די גדלות פון דעם שבת
(according to halacha)
(ע"פ הלכה)
consists only of the matter of "Who smote the Egyptians with their firstborn",
באשטייט נאר פון דעם ענין פון "למכה מצרים בבכוריהם",
that the world itself reveals the greatness of Hashem –
אז וועלט אליין איז מגלה גדלות ה' –
every Jew has the power of "Shabbos HaGadol"
האט יעדער איד דעם כח פון "שבת הגדול"
[which comes after the preparation on Erev Shabbos HaGadol,
[וואס קומט לאחרי ההכנה בערב שבת הגדול,
one who toiled on Erev Shabbos will eat on Shabbos<sup>45</sup>,
מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת 45,
and since it is "will eat on Shabbos HaGadol",
און וויבאלד אז ס'איז יאכל בשבת הגדול,
it is understood that the preparation for this on Erev Shabbos is greater),
איז פארשטאנדיק אז דער הכנה לזה בערב שבת איז גדולה יותר),
and from Shabbos
און פון שבת
(all the more so Shabbos HaGadol)
(עאכו"כ שבת הגדול)
all the days are blessed<sup>46</sup>,
איז מיני' מתברכין כולהו יומין 46,
this gives power for the service during all the days of the week including the festival of Pesach –
דאס גיט כח אויף דער עבודה במשך כל ימי השבוע כולל חג הפסח –
that the world is not initially a contradiction to his service,
אז די וועלט איז מלכתחילה ניט קיין סתירה צו זיין עבודה,
and on the contrary –
ואדרבה –
his work is done by others<sup>47</sup>,
מלאכתו נעשית ע"י אחרים 47,
the world itself wages war for him against worldliness,
די וועלט אליין האט פאר אים מלחמה מיט וועלטישקייט,
and furthermore:
און נאכמער:
the world itself is ready to help him in his service to serve his Master,
די וועלט אליין איז גרייט אים ארויסצוהעלפן אין זיין עבודה לשמש את קונו,
he only needs to utilize it in practice!
ער דארף דאס נאר אויסנוצן בפועל!
Only because then it was still before the Giving of the Torah,
נאר וויבאלד אז דעמולט איז געווען נאך פאר מ"ת,
therefore this
דערפאר האט זיך דאס
(the greatness of Hashem through the existence of the world)
(גדלות ה' ע"י מציאות העולם)
expressed itself in a negative and war-like matter –
אויסגעדריקט אין אן ענין שלילי ומלחמה –
"Who smote the Egyptians with their firstborn";
"למכה מצרים בבכוריהם";
but now,
אבער איצטער,
on Shabbos HaGadol after the Giving of the Torah,
בשבת הגדול נאך מ"ח,
we see that the world itself not only wages war against worldliness,
זעט מען ווי וועלט אליין האט ניט בלויז מלחמה מיט וועלטישקייט,
rather we see that the world is a "bagel with butter" that reveals G-dliness and helps him in his service in a positive manner. As we learn from the aforementioned story of the Alter Rebbe –
נאר מ'זעט ווי די וועלט איז א "בייגל מיט פוטער" וואס איז מגלה אלקות און העלפט אים ארויס בעבודתו באופן חיובי. ווי מ'לערנט עס אפ פון דעם סיפור הנ"ל פון דעם אלטן רבי'ן –
and since this has reached us,
וואס היות אז דאס איז אנגעקומען צו אונז,
one must learn from it in the service of Hashem,
דארף מען זיך דערפון אפלערנען בעבודת ה',
for we desire to be "let us walk in His ways"<sup>48</sup>,
ווארום מ'וויל דאך זיין "נלכה באורחותיו" 48,
and in the place where a person's will is, there he is found
ובמקום שרצונו של אדם שם הוא נמצא
[as we learn<sup>49</sup> from "seraphim stand above Him"<sup>50</sup>,
[ווי מ'לערנט עס אפ 49 פון "שרפים עומדים ממעל לו" 50,
since their yearning and thought and will is "above Him" –
וויבאלד אז תשוקתם ומחשבתם ורצונם איז "ממעל לו" –
they stand there in actuality).
שטייען זיי דארטן בפועל).
And the lesson from this is simply:
וואס די הוראה דערפון איז בפשטות:
In order to go out and do the service in the world –
בכדי ארויסצוגיין טאן די עבודה אין וועלט –
one need not wait until he has completely perfected the service with himself in thought, speech and action,
דארף מען ניט ווארטן ביז מ'טוט אפ בשלימות די עבודה מיט זיך במחשבה דיבור ומעשה,
and first assess himself,
און פריער זיך אליין אפשאצן,
and contemplate in the forty-nine gates of understanding and the fiftieth gate how the world is not a contradiction to the service of Hashem –
און זיך מתבונן זיין אין די מ"ט שערי בינה ושער הנו"ן ווי וועלט איז קיין סתירה ניט צו עבודת ה' –
rather he must initially immediately begin to do the service with his portion in the world,
נאר ער דארף לכתחילה גלייך אנהויבן טאן די עבודה מיט חלקו בעולם,
knowing that the entire world is initially nothing more than a "bagel with butter" to serve the Above,
וויסנדיק אז די גאנצע וועלט איז לכתחילה מערניט ווי א "בייגל מיט פוטער" אויף דינען דעם אויבערשטן,
and knowing that "Shabbos HaGadol"
און וויסנדיק אז "שבת הגדול"
(as the Alter Rebbe brings it down as halacha)
(ווי דער אלטער רבי ברענגט עס אראפ להלכה)
reveals this and gives him the power for it –
איז דאס מגלה און גיט אים אויף דעם כח –
the power that the world itself reveals the greatness of Hashem.
דעם כח אז וועלט אליין איז מגלה גדלות ה'.
The Jew only needs to utilize this in practice.
דער איד דארף דאס נאר אויסנוצן בפועל.
And even when there is still a situation where the world itself reveals the greatness of Hashem in a negative manner,
און אפילו בשעת ס'איז נאך א מצב וואו די וועלט אליין איז מגלה גדלות ה' באופן שלילי,
through "Who smote the Egyptians with their firstborn" –
דורך "למכה מצרים בבכוריהם" –
a Jew must ensure that afterwards this be utilized for holiness,
דארף א איד מאכן זיכער אז דערנאך זאל דאס אויסגענוצט ווערן אויף קדושה,
until it becomes "Hashem shall reign forever and ever"<sup>51</sup>
ביז עס זאל ווערן "ה' ימלוך לעולם ועד" 51
(as the Jews then said in the Song at the Sea after the Splitting of the Sea,
(ווי אידן האבן דערנאך געזאגט בשירת הים נאך קרי"ס,
which comes as a continuation of the Exodus from Egypt and the Plague of the Firstborn which brought about the Exodus from Egypt and the matter of "Who smote the Egyptians with their firstborn"),
וואס קומט בהמשך צו יצי"מ ומכת בכורות וואס האט געבראכט צו יצי"מ און צו דעם ענין פון "למכה מצרים בבכוריהם"),
and then the service is only in good and holiness itself,
און דעמולט איז די עבודה נאר אין טוב וקדושה עצמה,
for "and the spirit of impurity I will remove from the earth"<sup>52</sup>,
ווארום "ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" 52,
consequently there is no service of "turn away from evil",
במילא איז ניטא די עבודה פון "סור מרע",
only in "and do good"<sup>53</sup>,
נאר אין "ועשה טוב" 53,
as explained in Iggeres HaKodesh<sup>54</sup>.
כמבואר באגה"ק 54.
Until it becomes "the pride and greatness of the Eternal One"<sup>55</sup>,
ביז עס ווערט "הגאוה והגדולה לחי עולמים" 55,
in a revealed manner,
בגלוי ממש,
below ten handbreadths,
למטה מעשרה טפחים,
with the coming of Mashiach our righteous one,
בביאת משיח צדקנו,
and "as in the days of your exodus from the land of Egypt I will show him wonders"<sup>56</sup>,
ו"כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות" 56,
wonders even in relation to the wonders in Egypt<sup>57</sup>,
נפלאות אפילו בערך צו די נפלאות אין מצרים 57,
speedily in our actual days,
במהרה בימינו ממש,
and amidst joy and a good heart.
ומתוך שמחה וטוב לבב.
In the determination of this year, there comes a special matter in "Shabbat HaGadol" –
בקביעות שנה זו קומט צו אן ענין מיוחד אין "שבת הגדול" –
that it occurs "on the tenth of the month",
אז ער קומט אויס "בעשור לחודש",
exactly as it was the first time<sup>58</sup>
פונקט ווי ס'איז געווען בפעם הראשונה 58
(as discussed in the previous farbrengen<sup>59</sup>),
(כמדובר אין דער פריערדיקער התוועדות 59),
that the fifteenth of Nissan was on Thursday,
אז חמשה עשר בניסן איז געווען ביום חמישי,
and the Shabbat preceding it,
און דער שבת שלפני זה,
when the Jews took the lamb and there was the miracle of "Who smote Egypt with their firstborn",
ווען אידן האבן גענומען דעם שה און ס'איז געווען דער נס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
was "on the tenth of the month".
איז געווען "בעשור לחודש".
From this there must also be a lesson,
דארף דערפון אויך זיין א לימוד,
and in connection with the general content of "Shabbat HaGadol".
ובקשר מיט דעם כללות התוכן פון "שבת הגדול".
And the matter:
והענין:
On that which it is written<sup>60</sup> "on the tenth of this month", Chassidus asks<sup>61</sup>
אויף דעם וואס עס שטייט 60 "בעשור לחודש הזה" פרעגט חסידות 61
(from the Zohar<sup>62</sup>):
(פון זהר 62):
"Why 'ba'asor'? 'Ba'asiri' should be required"? Why, simply, it refers to the tenth day –
"אמאי בעשור בעשרה מיבעי לי'"? ווארום בפשטות גייט דאך דאס אויף דעם צענטן טאג –
it should have stated the usual expression for this:
האט דא געדארפט שטיין דער לשון הרגיל בזה:
"on the tenth of this month",
"בעשירי לחודש הזה",
which means the tenth one
וואס מיינט דער צענטער
(and as we say "on the first of the month" or "on the fifteenth of the month"),
(וע"ד ווי מ'זאגט "באחד לחודש" אדער "בחמשה עשר בחודש"),
and not "ba'asor" which means that this is a day that includes all ten<sup>63</sup>.
און ניט "בעשור" וואס מיינט אז דאס איז א טאג וואס איז כולל אלע צען 63.
And it is explained regarding this<sup>64</sup>,
און מ'איז מבאר בזה 64,
that on this day,
אז אין דעם טאג,
"on the tenth of this month",
"בעשור לחודש הזה",
all ten aspects are illuminated,
זיינען מאיר אלע עשר בחינות,
the perfection of all ten Sefiros of Atzilus. Therefore it indeed states "ba'asor",
די שלימות פון אלע עשר ספירות דאצילות. דערפאר שטייט טאקע "בעשור",
which means that it includes all ten levels.
וואס מיינט אז דאס איז כולל אלע צען דרגות.
And the explanation of the matter:
וביאור הענין:
The ten Sefiros of Atzilus
די עשר ספירות דאצילות
(which are illuminated "on the tenth of this month") –
(וואס זיינען מאיר "בעשור לחודש הזה") –
have within themselves a perfection and special advantage over all other levels,
האבן אין זיך א שלימות ומעלה מיוחדת לגבי אלע אנדערע דרגות,
both over the levels below Atzilus,
סיי לגבי די דרגות שלמטה מאצילות,
and even over the levels above Atzilus.
און אפילו לגבי די דרגות שלמעלה מאצילות.
As is understood from that which is said that the ten Sefiros of Atzilus are "ten and not nine, ten and not eleven"<sup>65</sup>:
כמובן דערפון וואס מ'זאגט אז די עשר ספירות דאצילות זיינען "עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר" 65:
From that which it negates that they are "ten and not nine, ten and not eleven" it is understood,
דערפון וואס מ'איז שולל אז זיי זיינען "עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר" איז מובן,
that there is an existence of "nine" and "eleven"<sup>66</sup>,
אז ס'איז דא א מציאות פון "תשע" און "אחד עשר" 66,
because if not, there would be no place to negate it.
ווייל אויב ניט האט קיין ארט ניט דאס צו שולל זיין.
It is also understood that the existence of "nine" and "eleven" is an existence in holiness<sup>66</sup> –
ס'איז אויך מובן אז די מציאות פון "תשע" און "אחד עשר" איז א מציאות אין קדושה 66 –
because in Atzilus it is not possible to negate a matter of the opposite of holiness,
ווייל אין אצילות איז ניט שייך צו שולל זיין אן ענין פון היפך הקדושה,
for there is no opposite of holiness there<sup>67</sup>.
ווארום דארט איז ניטא קיין היפך הקדושה 67.
That is, that although in holiness there is an existence of "nine",
ד.ה. אז אע"פ וואס אין קדושה איז דא א מציאות פון "תשע",
which is below the aspect of ten of Atzilus,
וואס איז למטה פון בחי' עשר שבאצילות,
and an existence of "eleven",
און א מציאות פון "אחד עשר",
which is above the aspect of ten of Atzilus –
וואס איז למעלה פון בחי' עשר שבאצילות –
it is said that in Atzilus it is "ten and not nine, ten and not eleven",
זאגט מען אז אין אצילות איז "עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר",
that is, that the perfection of Atzilus consists specifically of ten Sefiros, no less and no more. And in this there is an advantage in Atzilus over all other levels,
ד.ה. אז די שלימות פון אצילות באשטייט דוקא פון עשר ספירות לא פחות ולא יותר. און אין דעם איז דא א מעלה אין אצילות לגבי אלע אנדערע דרגות,
not only over the aspect of nine which is below Atzilus,
לא מיבעי לגבי בחי' תשע שלמטה מאצילות,
but even over the aspect of eleven which is above Atzilus.
נאר אפילו לגבי בחי' אחד עשר שלמעלה מאצילות.
One will immediately raise the true objection –
וועט מען דאך גלייך אויפהויבן דעם אמת'ן שטורעם –
how is it possible to say that Atzilus has an advantage over the levels above Atzilus?!
היתכן צו זאגן אז אצילות האט א מעלה לגבי די דרגות שלמעלה מאצילות?!
But it is understood simply from that which is said that in Atzilus it is "ten and not eleven",
איז אבער אזוי מובן בפשטות דערפון וואס מ'זאגט אז אין אצילות איז "עשר ולא אחד עשר",
and since it is understood so simply, it is understandable that it is also so according to the inner dimension of matters.
און וויבאלד אז ס'איז מובן אזוי בפשטות איז פארשטאנדיק אז אזוי איז עס אויך ע"פ פנימיות הענינים.
Certainly there is also an advantage of the aspect of "eleven" over the aspect of "ten" of Atzilus –
זיכער איז אויך דא א מעלה פון בחי' "אחד עשר" לגבי בחי' "עשר" שבאצילות –
but at the time that it stands "on the tenth of this month",
אבער בשעת מ'שטייט "בעשור לחודש הזה",
when all ten levels are illuminated,
ווען עס זיינען מאיר אלע עשר דרגות,
it is understandable that then one must think and be completely immersed in the advantage of the aspect of ten over all other aspects. Until that where a person's thought is, there he is –
איז פארשטאנדיק אז דעמולט דארף מען טראכטן און ליגן אינגאנצן אין דער מעלה פון בחי' עשר לגבי שאר כל הבחינות. ביז אז במקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא –
at the time that one thinks about the advantage of the aspect of ten of Atzilus,
בשעת מ'טראכט וועגן דער מעלה פון בחי' עשר שבאצילות,
there he is –
איז שם הוא נמצא –
he finds himself in Atzilus,
געפינט מען זיך אין אצילות,
with the advantage of the aspect of ten of Atzilus!
מיט דער מעלה פון בחי' עשר שבאצילות!
And as is known the instruction of my revered father-in-law, the Rebbe
וכידוע די הוראה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר
(and regarding this in mussar books),
(ועד"ז בספרי מוסר),
that at the time one studies a matter in Torah, one must be completely immersed in it,
אז בשעת מ'לערנט אן ענין אין תורה דארף מען אין דעם ליגן אינגאנצן,
as if at the time of action there is no other thing<sup>68</sup>.
כאילו ווי בשעת מעשה איז ניטא קיין צווייטע זאך 68.
This does not mean that at the time of action there are no other matters and essential matters in existence –
דאס הייסט ניט אז בשעת מעשה זיינען במציאות ניטא נאך ענינים און ענינים עיקריים –
because if there are no other matters,
ווארום אויב ס'זיינען ניטא קיין אנדערע ענינים,
what is the novel point that he is entirely immersed in that matter,
איז מאי קמ"ל אז ער ליגט נאר אין דעם ענין,
he has no choice in the matter,
ער האט דערביי קיין ברירה ניט,
and similarly if there are other matters but they have no advantage over the matter he is currently studying,
ועד"ז אויב עס זיינען דא נאך ענינים אבער זיי האבן ניט קיין מעלה לגבי דעם ענין וועלכן ער לערנט איצטער,
then again what is the novel point –
איז ווייטער מאי קמ"ל –
rather certainly there are other matters and essential matters that can be even higher than the matter he is currently studying,
נאר זיכער זיינען דא נאך ענינים און ענינים עיקריים וואס קענען זיין נאך העכער פאר דעם ענין וועלכן ער לערנט איצטער,
and nevertheless the point is that when he studies this particular matter,
ואעפ"כ איז דער אויפטו אז ווען ער לערנט אט דעם ענין,
he is entirely immersed only in that matter and in the virtues of that matter,
ליגט ער אינגאנצן נאר אין דעם ענין און אין די מעלות פון דעם ענין,
and at that time the virtues of that matter are the highest virtues that can possibly be,
און בזמן זה זיינען די מעלות פון דעם ענין די העכסטע מעלות וואס קענען נאר זיין,
as if at the time of action there are no other matters.
כאילו ווי בשעת מעשה זיינען ניטא קיין אנדערע ענינים.
And similarly regarding our matter:
ועד"ז בעניננו:
When one stands "on the tenth of this month" when the level of ten of Atzilut shines,
בשעת מ'שטייט "בעשור לחודש הזה" ווען ס'איז מאיר בחי' עשר שבאצילות,
"ten and not nine, ten and not eleven",
"עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר",
and one studies about this in Torah –
און מ'לערנט וועגן דעם אין תורה –
one must be entirely immersed in that matter and in the virtues of that matter relative to all other matters,
דארף מען אינגאנצן ליגן אין דעם ענין און אין די מעלות פון דעם ענין לגבי שאר כל הענינים,
also relative to the virtue of the level of "eleven" of holiness
אויך לגבי דער מעלה פון בחי' "אחד עשר" דקדושה
(which is above Atzilut).
(שלמעלה מאצילות).
Everything must have a source in the inner dimension of Torah.
יעדער זאך דארף האבן א מקור אין פנימיות התורה.
And it can be said that the source for the above directive
וי"ל אז דער מקור אויף דער הוראה הנ"ל
(that when one studies a matter one must be entirely immersed in it)
(אז בשעת מ'לערנט אן ענין דארף מען אין דעם ליגן אינגאנצן)
is from the well-known matter<sup>69</sup>,
איז פון דעם ענין הידוע 69,
that every time and every particular service has its virtue which is not present in other times and services,
אז יעדער זמן און יעדער עבודה מיוחדת האט זיין מעלה וואס איז ניטא אין שאר הזמנים והעבודות,
and at this time and in this service it is "this is the gate to Hashem"<sup>70</sup> through which all other matters, virtues, and services ascend.
און בזמן זה ובעבודה זו איז דאס "זה השער לה'" 70 דורך וועלכן שאר כל הענינים והמעלות והעבודות זיינען עולה.
And similarly regarding the study of Torah:
ועד"ז בלימוד התורה:
When one studies a matter in Torah,
בשעת מ'לערנט אן ענין אין תורה,
this particular matter is the "gate" through which all other matters of Torah then ascend.
איז אט דער ענין דער "שער" דורך וועלכן שאר כל עניני התורה זיינען דעמולט עולה.
[Based on this, a perplexing matter can be explained:
[עפ"ז יש לבאר א דבר תמוה:
It states in the words of our Sages, of blessed memory, that in every generation there are righteous individuals upon whom the existence of the world depends –
עס שטייט במדחז"ל אז בכל דור ודור זיינען דא צדיקים וואס אין זיי איז תלוי קיום העולם –
thirty-six righteous individuals<sup>71</sup>,
ל"ו צדיקים 71,
eighteen thousand righteous individuals<sup>71</sup>,
ח"י אלף צדיקים 71,
and so forth.
וכיו"ב.
The question arises:
שטעלט זיך די שאלה:
The true definition of the title "righteous" is specifically for one whose service is constantly at the ultimate perfection,
אמיתית שם התואר "צדיק" איז דוקא אויף אזא וואס עבודתו איז שטענדיק בתכלית השלימות,
as explained in Tanya
כמבואר בתניא
(chapter 1)
(פ"א)
that one can be called "righteous" as a borrowed term because he is "acquitted in judgment",
אז איינער קען אנגערופן ווערן "צדיק" אלס שם המושאל מצד דעם וואס ער איז "זוכה בדין",
but "regarding the true name, essence, and level" of a righteous person,
אבער "לענין אמיתת שם הוואר והמעלה" פון א צדיק,
it is specifically one who has no evil inclination and his service is constantly at the ultimate perfection, etc.
איז דאס דוקא אזא וואס האט ניט קיין יצה"ר און עבודתו איז שטענדיק בתכלית השלימות וכו'.
Now, how is it possible for one to constantly be at the ultimate perfection –
היינט ווי איז שייך א מציאות אז מ'זאל שטענדיק זיין בתכלית השלימות –
when every person undergoes so many changes, ascents and descents,
ווען יעדער מענטש גייט דורך כו"כ שינויים ועליות וירידות,
in different times and situations, etc.?
אין פארשידענע זמנים ומצבים וכו'?
The explanation of this is
איז דער ביאור בזה
(according to the above):
(ע"פ הנ"ל):
Every thing and every state and situation has its own perfection,
יעדער זאך און יעדער מעמד ומצב האט זיך זיין שלימות,
which at that time and situation is the ultimate perfection
וואס בזמן ומצב זה איז דאס תכלית השלימות
(even though relative to another state and situation it may not be the ultimate perfection<sup>72</sup>);
(אע"פ וואס ביחס צו אן אנדער מעמד ومצב איז דאס אפשר ניט תכלית השלימות 72);
the "gate" through which all matters then ascend. And a righteous person is one who in every thing and in every state and situation performs the service at the ultimate perfection of that particular thing and that particular state and situation].
דער "שער" דורך וועלכן אלע ענינים זיינען דעמולט עולה. און א צדיק איז אזא וואס אין יעדער זאך און אין יעדן מעמד ומצב טוט ער די עבודה בתכלית השלימות פון אט דער זאך און אט דעם מעמד ומצב].
Thus it is also understood regarding the level of ten in the world of Atzilut
אזוי איז אויך מובן בנוגע צו בחי' עשר בעולם האצילות
("ten and not nine, ten and not eleven") –
("עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר") –
that when one stands "on the tenth of this month" when the ten Sefirot of Atzilut shine
אז ווען מ'שטייט "בעשור לחודש הזה" ווען עס זיינען מאיר די עשר ספירות דאצילות
(and one studies about this matter),
(און מ'לערנט וועגן דעם ענין),
one must be entirely immersed in it and then it is the ultimate perfection and ultimate elevation relative to all other levels,
דארף מען אין דעם אינגאנצן ליגן און דעמולט איז דאס דער תכלית השלימות ותכלית העילוי לגבי שאר כל הדרגות,
even relative to the levels above Atzilut,
אפילו לגבי די דרגות שלמעלה מאצילות,
including also the level of eleven of holiness,
כולל אויך בחי' אחד עשר דקדושה,
and certainly relative to the level of nine.
ועאכו"כ לגבי בחי' תשע.
In another year,
אין אן אנדער יאר,
when "Shabbat HaGadol" occurs on a different day of the month
ווען "שבת הגדול" קומט אויס אין אן אנדער יום בחודש
[after the 10th of Nissan (for example –
[נאך י' ניסן (לדוגמא –
on Erev Pesach,
בערב פסח,
the 14th of Nissan),
י"ד ניסן),
or before the 10th of Nissan] –
אדער פאר י' ניסן] –
that day is then the "gate" for all matters,
איז יענער טאג דעמולט דער "שער" אויף כל הענינים,
and then that fixed date is the ultimate perfection. For example:
און דעמולט איז יענע קביעות דער תכלית השלימות. לדוגמא:
When "Shabbat HaGadol" occurs on Erev Pesach,
ווען "שבת הגדול" קומט אויס בערב פסח,
it has the advantage
האט ער די מעלה
(relative to its fixed date on the 10th of Nissan)
(לגבי קביעותו בי' ניסן)
that it includes within itself the fourteen days of the preparations for Pesach;
אז ער איז כולל אין זיך י"ד ימים פון די הכנות לפסח;
But on the other hand,
אבער לאידך גיסא,
when "Shabbat HaGadol" occurs "on the tenth of this month",
ווען "שבת הגדול" קומט אויס "בעשור לחודש הזה",
when the ten Sefirot of Atzilut shine,
ווען עס זיינען מאיר די עשר ספירות דאצילות,
this is then the ultimate perfection and the "gate" for all matters.
איז דאס דעמולט דער תכלית השלימות און דער "שער" אויף אלע ענינים.
And furthermore, the main point:
ועוד ועיקר:
The fixing of "Shabbat HaGadol"
אט די קביעות פון "שבת הגדול"
("On the tenth of this month") –
("בעשור לחודש הזה") –
is like the fixing was in the first year
איז ווי די קביעות איז געווען בשנה הראשונה
(when Bnei Yisrael left Egypt),
(כשיצאו בנ"י ממצרים),
which is a first time in holiness,
וואס א פעם ראשונה אין קדושה,
is first not only in time,
איז ראשונה ניט נאר בזמן,
but also first in quality,
נאר אויך ראשונה באיכות,
in matter and level.
בענין ובמעלה.
The explanation of the superiority of the aspect of ten in Atzilut
דער ביאור העילוי פון בחי' עשר שבאצילות
("ten and not nine, ten and not eleven")
("עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר")
regarding the aspect of eleven of holiness that is above Atzilut:
לגבי בחי' אחד עשר דקדושה שלמעלה מאצילות:
The difference between the aspect of ten and the aspect of eleven is:
דער חילוק צווישן בחי' עשר און בחי' אחד עשר איז:
The world of Atzilut is the perfection of the world
עולם האצילות איז דער שלימות פון עולם
(measure and limitation)
(מדידה והגבלה)
of holiness –
דקדושה –
which is expressed specifically in ten Sefirot,
וואס דאס שטעלט זיך אויס אין עשר ספירות דוקא,
"ten and not nine, ten and not eleven". And from the perspective of the revelation of the world of Atzilut, the existence of the world –
"עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר". ומצד דער גילוי פון עולם האצילות איז מציאות העולם –
as it stands essentially from the perspective of the creation of the Holy One, blessed be He –
ווי זיי שטייט בעצם מצד בריאתו של הקב"ה –
is a world that is essentially Elokut,
אן עולם וואס איז בעצם אלקות,
entirely good and entirely holy <sup>67</sup>,
כולו טוב וכולו קדושה 67,
and there is no place there for any matter of the opposite of holiness. And this aspect shone in a revealed way in this world at the beginning of creation
און דארט איז ניטא קיין ארט אויף אן ענין פון היפך הקדושה. וואס די בחינה האט געלויכטן בגלוי בעוה"ז בתחלת הבריאה
(before the sin),
(קודם החטא),
and its perfection will be in the future to come,
און שלימותו וועט זיין לעתיד לבוא,
when one will further see how the world is essentially Elokut,
ווען מ'וועט ווייטער זען ווי די וועלט איז בעצם אלקות,
only good and holiness.
נאר טוב וקדושה.
And in avodah this is –
ובעבודה איז דאס –
the avodah of the tzaddikim,
עבודת הצדיקים,
avodah in good and holiness itself,
עבודה אין טוב וקדושה עצמה,
"the tamidim in their order" <sup>73</sup>.
"תמידים כסדרם" 73.
Afterwards, however, through the sin of man, a matter of the opposite side came into being,
דערנאך איז אבער צוגעקומען ע"י חטא האדם אן ענין פון לעו"ז,
through which the aspect of eleven came into being
וואס דורך דעם איז צוגעקומען בחי' אחד עשר
(one more than ten),
(איינער מער פאר עשר),
which the aspect of eleven refers to the clarification and transformation of the opposite side
וואס בחי' אחד עשר גייט אויף דעם בירור והפיכה פון לעו"ז
(which is expressed in the number eleven <sup>74</sup>),
(וואס שטעלט זיך אויס אין מספר אחד עשר 74),
which came into being through the sin of man
וואס איז צוגעקומען ע"י חטא האדם
(not as the world is essentially from the perspective of the creation of the Holy One, blessed be He, at the beginning of creation).
(ניט ווי די וועלט איז בעצם מצד בריאתו של הקב"ה בתחלת הבריאה).
And in avodah this is –
ובעבודה איז דאס –
the avodah of teshuvah. And therefore this is the aspect of eleven
עבודת התשובה. און דערפאר איז דאס בחי' אחד עשר
(one more than ten) –
(איינער מער פאר עשר) –
because in this comes a new matter
ווייל אין דעם קומט צו א נייער ענין
(regarding the aspect of ten),
(לגבי בחי' עשר),
a new type of merits <sup>75</sup> –
א נייער סוג פון זכיות 75 –
"intentional sins become for him like merits" <sup>76</sup>,
"זדונות נעשות לו כזכיות" 76,
which does not exist in the aspect of ten,
וואס דאס איז ניטא אין בחי' עשר,
which consists only of merits of mitzvot that are initially holiness.
וואס באשטייט נאר פון זכיות פון וומ"צ וואס זיינען לכתחילה קדושה.
And there is in this what is not in that,
ויש בזה מה שאין בזה,
eleven has an advantage over ten,
אחד עשר האט א מעלה אויף עשר,
and ten has an advantage over eleven. However, when it stands "on the tenth of this month",
און עשר האט א מעלה אויף אחד עשר. בשעת מ'שטייט אבער "בעשור לחודש הזה",
when the ten Sefirot of Atzilut shine,
ווען עס זיינען מאיר די עשר ספירות דאצילות,
and especially that it is "on the tenth of the month" of Nissan,
ובפרט אז ס'איז "בעשור לחודש" ניסן,
which Nissan's matter is the avodah of the tzaddikim <sup>77</sup> –
וואס ניסן איז ענינו עבודת הצדיקים 77 –
it is heard that specifically the advantage and perfection of the aspect of ten is gathered, even regarding the aspect of eleven of holiness –
הערט זיך זעמולט אן דוקא די מעלה ושלימות פון בחי' עשר אפילו לגבי בחי' אחד עשר דקדושה –
"ten and not nine, ten and not eleven":
"עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר":
Ten refers to the world as it stands in its perfection –
עשר גייט אויף עולם ווי זיי שטייט בשלימותה –
that everything is permeated with holiness,
אז אלץ איז דורכגענומען מיט קדושה,
and there is absolutely no place for any matter of the opposite.
און ס'איז לגמרי ניטא קיין ארט אויף אן ענין של היפך.
However, the aspect of eleven leaves a place for a matter of the opposite side,
משא"כ בחי' אחד עשר לאזט אן ארט אויף אן ענין של לעו"ז,
only afterwards comes the clarification and transformation of the opposite side,
נאר דערנאך ווערט דער בירור והפיכה פון לעו"ז,
but with this there was a place for the opposite side.
אבער דערביי איז געווען אן ארט אויף לעו"ז.
And furthermore:
און נאכמער:
Even after the teshuvah and the clarification and transformation of the opposite side –
אפילו לאחרי התשובה והבירור והפיכה פון לעו"ז –
a trace of it remains. In the sense of that which together with that which the avodah of the baal teshuvah must be from within joy
בלייבט נאך איבער א רושם דערפון. במובן מזה וואס ביחד עם זה וואס עבודת הבעל תשובה דארף זיין מתוך שמחה
(in a simple sense, from that which the fulfillment of the rest of the mitzvot must be with joy and a good heart,
(במב"ש דערפון וואס קיום שאר המצוות דארף זיין בשמחה ובטוב לבב,
all the more so the mitzvah of teshuvah which rectifies all the mitzvot <sup>78</sup>],
עאכו"ב מצות התשובה וואס איז מתקן כל המצוות 78],
there must also be in him a feeling of bitterness <sup>79</sup>
דארף ביי אים אויך זיין א רגש של מרירות 79
[not sadness, Heaven forbid <sup>79</sup>].
[ניט עצבות ח"ו 79].
But from the perspective of the aspect of ten
אבער מצד בחי' עשר
(Atzilut)
(אצילות)
there is only the existence of good and holiness –
איז דא נאר די מציאות פון טוב וקדושה –
the avodah of the tzaddikim,
עבודת הצדיקים,
which leaves absolutely no place for any matter of the opposite –
וואס לאזט לגמרי ניט קיין ארט אויף אן ענין של היפך –
as it was at the beginning of creation
אזוי ווי ס'איז געווען בתחלת הבריאה
(before the sin),
(קודם החטא),
that the world was entirely good and holiness,
אז די וועלט איז געווען כולו טוב וקדושה,
because then the aspect of Atzilut
ווייל דעמולט האט בחי' אצילות
(the aspect of ten and not eleven)
(בחי' עשר ולא אחד עשר)
shone in a revealed way in this world.
מאיר געווען בגלוי בעוה"ז.
And the perfection of this will be in the future to come:
און די שלימות דערפון וועט זיין לעתיד לבוא:
"And the spirit of impurity I will remove from the land" and the entire world will be only good and holiness
"ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" און כל העולם וועט זיין נאר טוב וקדושה
(as discussed above that the avodah then will be ascents in holiness itself) –
(כמדובר לעיל אז די עבודה דעמולט וועט זיין עליות אין קדושה גופא) –
the avodah of the tzaddikim.
עבודת הצדיקים.
And even though in the future to come there will be the advantage of "the obligated one"
ואע"פ וואס לע"ל וועט זיין די מעלה פון "חיובתא"
(teshuvah) <sup>80</sup>,
(תשובה) 80,
the aspect of eleven –
בחי' אחד עשוי –
nevertheless, they emphasize "to bring the tzaddikim back in teshuvah",
איז מען אבער מדגיש "לאתבא צדיקיא בתיובתא",
that the avodah then will be in the manner of "the tamidim in their order",
אז די עבודה דעמולט וועט זיין באופן פון "תמידים כסדרם",
the avodah of the tzaddikim,
עבודת הצדיקים,
only the tzaddikim themselves will also have the advantage of teshuvah.
נאר צדיקיא גופא וועלן אויך האבן די מעלה פון תיובתא.
Therefore, the mention of the Exodus from Egypt in the future to come <sup>81</sup> will be only in a secondary manner <sup>82</sup>,
וואס דעריבער וועט הזכרת יצי"מ לע"ל 81 זיין נאר בדרך טפל 82,
because in the future to come the world will be in a state of ultimate good and holiness –
ווייל לע"ל וועט דער עולם זיין במצב פון תכלית הטוב והקדושה –
the avodah of the tzaddikim,
עבודת הצדיקים,
therefore they mention only in a secondary manner the Exodus from Egypt,
דערפאר איז מען מזכיר נאר בדרך טפל יצי"מ,
which refers to the avodah of subjugation,
וואס גייט אויף עבודת האתכפיא,
a departure from an undesirable state.
יציאה פון א מצב בלתי רצוי.
Sometimes it is explained in the opposite manner,
[אמאל איז מבואר באופן הפוך,
that the main concept of the Future to Come is repentance,
אז דער עיקו ענין פון לע"ל איז תשובה,
but sometimes it is explained,
אבער אמאל איז מבואר,
as we discuss here,
ווי מ'רעדט דא,
that the Future to Come will be primarily the service of the righteous<sup>83</sup>,
אז לע"ל וועט זיין בעיקר עבודת הצדיקים 83,
entirely good and holiness.
כולו טוב וקדושה.
And similarly, we find it conversely also regarding the difference between the month of Nissan and the month of Tishrei:
וע"ד ווי מ'געפינט עס לאידך גיסא אויך בנוגע צו דער חילוק צווישן חודש ניסן און חודש תשרי:
Sometimes it is explained<sup>77</sup> that the month of Tishrei is the service of repentance and the month of Nissan is the service of the righteous,
אמאל איז מבואר 77 אז חודש תשרי איז עבודת התשובה און חודש ניסן איז עבודת הצדיקים,
and sometimes it is explained the opposite<sup>84</sup> (as we discuss here),
און אמאל איז מבואר פארקערט 84 (ווי מ'רעדט דא),
that the month of Tishrei (the beginning of creation,
אז חודש תשרי (תחלת הבריאה,
before the sin) is the service of the righteous and the month of Nissan is the service of repentance,
קודם החטא) איז עבודת הצדיקים און חודש ניסן איז עבודת התשובה,
connected with "hard labor"<sup>85</sup> in the Egyptian exile in order to rectify the sin of Adam the First, etc. (as explained in the writings of the AriZal<sup>86</sup>).
פארבונדן מיט "עבודת פרך" 85 אין גלות מצרים בכדי לתקן חטא אדם הראשון וכו' (כמבואר בכתבי האריז"ל *86)].
Accordingly, one understands the greatness of the elevation of "on the tenth of this month",
וואס לפי"ז איז מובן דער גודל העילוי פון "בעשור לחודש הזה",
the aspect of "ten and not nine, ten and not eleven":
בחי' "עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר":
On this day it is emphasized how the world stands in its perfection –
אין דעם טאג איז מודגש ווי וועלט שטייט בשלימותה –
similar to how it was at the beginning of creation,
מעין ווי ס'איז געווען בתחלת הבריאה,
and even more –
און נאכמער –
how it will be in perfection in the Future to Come!
ווי ס'וועט זיין בשלימות לע"ל!
Based on the above, it is understood that this general lesson of "Shabbos HaGadol",
ע"פ הנ"ל איז מובן אז דער לימוד כללי הנ"ל פון "שבת הגדול",
the perfection of the existence of the world,
דער שלימות פון מציאות העולם,
that the existence of the world itself reveals the greatness of Hashem
אז מציאות העולם גופא איז מגלה גדלות ה'
("Who smote the Egyptians through their firstborn"),
("למכה מצרים בבכוריהם"),
is emphasized even more in the occurrence of "Shabbos HaGadol" this year on "the tenth of this month"
שטייט נאכמער בהדגשה בקביעות "שבת הגדול" בשנה זו "בעשור לחודש הזה"
(as it was in the first year of their exodus from Egypt,
(ווי ס'איז געווען בשנה הראשונה ביציאתם ממצרים,
when the "great miracle" occurred) –
ווען עס האט פאסירט דער "נס גדול") –
when the ten Sefiros of Atzilus shine,
ווען עס זיינען מאיר די עשר ספירות דאצילות,
which reveals that the inner essence of the existence of the world is entirely good and holiness,
וואס איז מגלה אז פנימיות מציאות העולם איז כולו טוב וקדושה,
and there is no concept of opposition there that would interfere with serving Hashem,
און דארט איז ניטא קיין ענין של היפך וואס זאל שטערן לעבודת ה',
but on the contrary –
נאר אדרבה –
the world is completely ready to help a Jew in his service,
די וועלט איז אינגאנצן גרייט ארויסצוהעלפן א אידן אין זיין עבודה,
which is why this is expressed in the world itself,
וואס דערפאר דריקט זיך דאס אויס אין עולם עצמו,
that it becomes "Who smote the Egyptians through their firstborn",
אז עס ווערט "למכה מצרים בבכוריהם",
that the world itself
אז עולם גופא איז
(is not only not a contradiction to G-dliness,
(ניט בלויז קיין סתירה ניט צו אלקות,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
it)
זי איז)
reveals G-dliness
מגלה אלקות
(the opposite of self-nullification –
(דער היפך פון כלות הנפש –
that one departs from the world,
אז מ'גייט אוועק פון וועלט,
because the world is a contradiction to his service),
ווייל וועלט איז א סתירה צו זיין עבודה),
and even more –
ביז נאכמער –
that the world is completely ready and prepared for the true and complete redemption,
אז די וועלט איז אינגאנצן גרייט ומוכשר צו דער גאולה האמיתית והשלימה,
when it will be seen openly how the entire world is entirely good and holiness.
ווען מ'וועט זען בגלוי ווי כל העולם איז כולו טוב וקדושה.
And the lesson from this is
און די הוראה דערפון איז
(as above) –
(כנ"ל) –
that standing on Shabbos HaGadol "on the tenth of this month",
אז שטייענדיק בשבת הגדול "בעשור לחודש הזה",
one receives a special empowerment to perform the service in the world,
האט מען א נתינת כח מיוחדת צו אויפטאן די עבודה אין וועלט,
because the world is not only not a contradiction to his service,
ווייל די וועלט איז ניט נאר קיין סתירה ניט לעבודתו,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
the world even helps him in his service.
די וועלט העלפט אים נאך צו בעבודתו.
And therefore, a person has no need to lock himself away from the world and be involved only with Torah and Mitzvos,
און דעריבער האט א איך ניט וואס צו זיך פארשליסן פון וועלט און האבן צוטאן נאר מיט תומ"צ,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
he must go out to perform the service in the world,
ער דארף ארויסגיין טאן די עבודה אין וועלט,
knowing that the world is already ready,
וויסנדיק אז די וועלט איז שוין גרייט,
he only needs to reveal this in actuality.
ער דארף עס נאר מגלה זיין בפועל.
And one can connect this also with Chapter 84 in the Book of Tehillim,
ויש לקשר זה אויך מיט דעם קאפיטל פ"ד בספר תהלים,
and the transition to Chapter 85 which follows it:
און דער איבערגאנג צום קאפיטל פ"ה שלאחרי זה:
In Chapter 84 it says<sup>87</sup> "They go from strength to strength, he will appear before G-d in Zion." The Midrash<sup>88</sup> comments on this:
אין קאפיטל פ"ד שטייט 87 "ילכו מחיל אל חיל יראה אל אלקים בציון". שטייט אויף דעם אין מדרש 88:
"There is no satisfaction for the comrades in the future,
"אין נחת רוח לחברים לעתיד לבוא,
until where...
עד היכן...
until he will appear before G-d in Zion."
עד יראה אל אלקים בציון".
And superficially, it is not understood:
ולכאורה איז ניט מובן:
Since "they go from strength to strength" refers to the service of going and ascending from strength to strength within holiness itself
וויבאלד אז "ילכו מחיל אל חיל" גייט אויף די עבודה פון הליכה ועלי' מחיל אל חיל אין קדושה גופא
("from strength to strength"),
("מחיל אל חיל"),
how can one say that "there is no satisfaction, etc.",
ווי קען מען זאגן אז "אין נחת רוח כו'",
and ask "until where"? The explanation of this is:
און פרעגן "עד היכן"? איז דער ביאור בזה:
The very going from strength to strength,
די הליכה מחיל אל חיל גופא,
shows that one has not yet reached the ultimate perfection and good,
ווייזט אז מ'האלט נאך ניט בא תכלית השלימות והטוב,
which is why one must depart from the previous level.
וואס דערפאר דארף מען אוועקגיין פון די דרגא שלפנ"ז.
Consequently, it turns out that there is always a state of "there is no satisfaction, etc.",
במילא קומט אויס אז ס'איז שטענדיק א מצב פון "אין נחת רוח כו'",
since one must always depart from the previous levels. And therefore one asks "until where" will this be.
וויבאלד אז מ'דארף שטענדיק אוועקגיין פון די דרגות שלפני זה. און דעריבער פרעגט מען "עד היכן" וועט דאס זיין.
(This is similar to what was discussed earlier,
(וואס דאס איז ע"ד ווי מ'האט פריער גערעדט,
that the concept of self-nullification and negation of this world proves that the existence of the world is not perfect,
אז דער ענין פון כלות הנפש ושלילת עוה"ז באווייזט אז מציאות העולם איז ניט בשלימות,
therefore one must negate it and depart from it.)
דערפאר דארף מען עס שולל זיין און דערפון אוועקגיין].
And the answer is given<sup>88</sup> –
און מ'פארענטפערט 88 –
"until he will appear before G-d in Zion",
"עד יראה אל אלקים בציון",
in the third Beis HaMikdash,
בביהמ"ק השלישי,
when then one reaches the ultimate perfection and good,
וואס דעמולט דערגרייכט מען תכלית השלימות והטוב,
consequently one has the concept of rest,
במילא האט מען דעם ענין המנוחה,
and one need not depart from anywhere,
און מ'דארף פון ערגעץ ניט אוועקגיין,
because the world itself is permeated with the perfection of good and holiness.
ווייל עולם גופא איז דורכגענומען מיט שלימות הטוב והקדושה.
And as we continue afterwards in chapter 85, after this –
און ווי מ'איז דערנאך ממשיך אין קאפיטל פ"ה שלאחרי זה 89 –
With this the continuation of the chapters is understood –
וואס בזה מובן דער המשך פון די קאפיטלעך –
That it becomes "to dwell honor in our land",
אז עס ווערט "לשכון כבוד בארצנו",
i.e., the indwelling of the Divine Presence in the Third Holy Temple, may it be built speedily in our days, where specifically there will be "to dwell" eternally in a manner of rest. As explained in the commentaries that "this psalm is forever, for the honor was not in the Second Temple". As known, in the time of the Second Temple there was not the completeness of rest and the completeness of the redemption,
ד.ה. השראת השכינה בביהמ"ק השלישי לע"ל וואס דוקא דארטן וועט זיין "לשכון" לנצח באופן של מנוחה. כמבואר במפרשים 90 אז "זה המזמור לעד כי הכבוד לא הי' בבית שני". כידוע אז בזמן בית שני איז ניט געווען שלימות המנוחה ושלימות הגאולה,
Although there was the "Hasmonean kingdom",
אע"פ אז ס'איז געווען "מלכות חשמונאי",
And Agrippa the king was "a fit king". And even in this Second Temple itself there was "and I will be honored" spelled deficiently with a hei,
און אגריפס המלך "מלך כשר הי'" 91. און אפילו אין דעם בית שני עצמו איז געווען "ואכבדה" 92 חסר ה' כתיב,
For in the Second Temple five things were lacking.
שבבית שני חסרו בו חמשה דברים 93.
Thus it is understood that "to dwell honor in our land" refers to the indwelling of the Divine Presence in the Third Holy Temple,
איז דערפון מובן אז "לשכון כבוד בארצנו" גייט אויף השראת השכינה בביהמ"ק השלישי 94,
Where there will be "to dwell" eternally,
וואו ס'וועט זיין "לשכון" 95 לנצח,
A true rest,
א מנוחה אמיתית,
In a redemption after which there is no exile
בגאולה שאין אחרי' גלות 96
(Unlike in the First Temple).
(משא"כ בבית ראשון 97).
And one may say the explanation of this according to what was discussed above –
ויש לומר הביאור בזה ע"פ המדובר לעיל –
Regarding the service in the aspect of ten:
בנוגע דער עבודה בבחי' עשר:
As long as one has not passed through "they go from strength to strength" in all these ten levels,
כל זמן מ'איז ניט דורכגעגאנגען "ילכו מחיל אל חיל" אין די אלע עשר דרגות,
One has not yet reached the ultimate perfection and goodness
האלט מען נאך ניט בא תכלית השלימות והטוב
("In the aspect of ten and not nine and not eleven"),
("בחי' עשר ולא תשע עשר ולא אחד עשר"),
Therefore there must still be "they go from strength to strength",
וואס דערפאר דארף נאך זיין "ילכו מחיל אל חיל",
And it is a state of "no satisfaction" and one asks "until where";
און ס'איז א מצב פון "אין נחת רוח" און מ'פרעגט "עד היכן";
Specifically after one goes through "they go from strength to strength" in all these ten levels
דוקא לאחרי ווי מ'גייט דורך "ילכו מחיל אל חיל" אין די אלע עשר דרגות
(The aspect of ten of Atzilut)
(בחי' עשר דאצילות)
One comes to "God appears in Zion",
קומט מען צו "יראה אל אלקים בציון",
"To dwell honor in our land" –
"לשכון כבוד בארצנו" –
The perfection of goodness and rest in the Third Holy Temple, may it be built speedily in our days, which leaves absolutely no place for a matter of the opposite
שלימות הטוב והמנוחה בביהמ"ק השלישי לע"ל וואס לאזט כלל ניט קיין ארט אויף אן ענין של היפך
(Not as it was in the Second Temple),
(ניט ווי ס'איז געווען בבית שני),
It is entirely good and holiness.
ס'איז כולו טוב וקדושה.
And based on this one will also understand its connection with the current Torah portion –
ועפ"ז וועט מען אויך פארשטיין די שייכות דערפון מיט דער היינטיקער פרשה –
Parshat Metzora:
פ' מצורע:
In the Midrash they interpret the portion of the plague of leprosy of the house regarding the Holy Temple: "
אין מדרש 98 איז מען מפרש די פרשה פון נגע צרעת הבית אויפן ביהמ"ק: "
(And I will give a plague of leprosy)
(ונתתי נגע צרעת)
In the house of the land of your possession –
בבית ארץ אחוזתכם 99 –
This is the Holy Temple, etc.",
זה ביהמ"ק וכו'",
Until "and he shall break down the house",
ביז "ונתץ את הבית* 99,
And this house was destroyed"
וביתא 100 דנא סתרי'"
(The destruction of the Holy Temple),
(חורבן ביהמ"ק),
And they conclude:
און מ'איז מסיים:
"One might think forever,
"יכול לעולם,
The verse teaches 'and they shall take other stones',
ת"ל ולקחו אבנים אחרות 101,
As it is said...
שנאמר 102...
Behold I lay in Zion a stone, etc.".
הנני יסד בציון אבן וגו'".
One asks about this –
פרעגט מען אויף דעם –
How is it possible to say such a thing about the Holy Temple?!
היתכן אז מ'זאל אזוי זאגן אויף דעם ביהמ"ק?!
And one may say the explanation of this,
ויש לומר הביאור בזה,
That this is in the manner of what is stated about Mashiach our righteousness –
אז דאס איז ע"ד ווי עס שטייט אויף משיח צדקנו –
As it is stated in the Gemara
ווי עס שטייט אין גמרא
(In Sanhedrin):
(אין סנהדרין 103):
"What are his signs?
"מאי סימני',
He sits among the poor who suffer illnesses",
יתיב ביני עניי סובלי חלאים",
"Afflicted,
"מנוגעים,
And he too is afflicted,
והוא נמי מנוגע,
As it is written 'and he was wounded for our transgressions',
דכתיב 104 והוא מחולל מפשעינו,
And it is written 'our illnesses he bore'",
וכתיב 105 חליינו הוא נשא" 106,
And he is called "a leper" –
און ער ווערט אנגערופן "מצורע" –
"The white one
"חיוורא
(A leper)
(מצורע)
of the house of Rabbi is his name,
דבי רבי שמו,
As it is said 'indeed, we considered him stricken, etc.'".
שנאמר 105 אכן גו' חשבנוהו נגוע וגו'" 107.
That is,
דאס הייסט,
That in his own essence, Mashiach,
אז מצד עצמו איז משיח,
And likewise the Holy Temple,
ועד"ז דער ביהמ"ק,
Is entirely good and holiness,
כולו טוב וקדושה,
And the entire matter of leprosy does not apply to him,
און ניט שייך צו דעם גאנצן ענין הצרעת,
And the entire matter of leprosy comes only "from our transgressions, etc.";
און דער גאנצער ענין הצרעת קומט נאר "מפשעינו וגו'";
And immediately –
און תיכף ומיד –
When the Jews repent –
בשעת אידן טוען תשובה –
The redemption comes immediately,
קומט גלייך די גאולה,
As explained in the Gemara there that Mashiach "loosens one and binds one, etc., lest I be delayed, that I not be delayed",
כמבואר בגמרא שם 108 אז משיח "שרי חד ואסיר חד כו' דילמא מבעינא דלא איעכב",
"He does not delay
"לא 109 עכבן
(Even)
(אפילו)
For the blink of an eye",
כהרף עין" 110,
"Today, if you listen to His voice",
"היום אם בקולו תשמעו"* 110,
And it becomes immediately "the purification of the leper" –
און עס ווערט גלייך "טהרת המצורע" –
"This shall be the law of the leper on the day of his purification",
"זאת תהי' תורת המצורע ביום טהרתו" 111,
Until the conclusion of the matter
ביז לסיום הענין
(Both regarding the leper and regarding the leprosy of the house) –
(סיי בנוגע צו מצורע און סיי בנוגע צו צרעת בית) –
"And he shall be purified" –
"וטהר" 112 –
The coming of Mashiach our righteousness,
ביאת משיח צדקנו,
And the building of the Third Holy Temple,
ובנין ביהמ"ק השלישי,
Which will then stand in the ultimate purity and holiness,
וואס וועט דעמולט שטיין בתכלית הטהרה והקדושה,
In a manner of "to dwell honor in our land",
באופן פון "לשכון כבוד בארצנו",
In an eternal manner and eternal rest,
באופן נצחי ומנוחה נצחית,
After which there is no exile
שאין אחרי' גלות
(Not as it was in the Second Temple where there was a destruction,
(ניט ווי ס'איז געווען בבית שני וואו ס'איז געווען א חורבן,
"A plague of leprosy") –
"נגע צרעת") –
In the aspect of ten.
בחי' עשוי.
And when one stands "on the tenth of this month" –
און בשעת מ'שטייט "בעשור לחודש הזה" –
It is emphasized how the world stands in such a state,
איז מודגש ווי די וועלט שטייט במצב כזה,
That it is entirely good and holiness and there is no place for the opposite,
אז ס'איז כולו טוב וקדושה און ס'איז ניטא קיין ארט אויף היפך,
In the manner and likeness of how it will be in the future, may it be speedily in our days,
מעין ובדוגמא ווי זיי וועט זיין לע"ל,
With the coming of Mashiach our righteousness and the building of the Third Holy Temple,
בביאת משיח צדקנו ובנין ביהמ"ק השלישי,
When one will see openly and in ultimate perfection how the world is entirely good and holiness.
ווען מ'וועט זען בגלוי ובתכלית השלימות ווי וועלט איז כולו טוב וקדושה.
And after Parshat Metzora one comes to Parshat Acharei Mot
און נאך פ' מצורע קומט מען צו פ' אחרי מות
(Which is read in the Mincha prayer of Shabbat HaGadol),
(וואס מ'לייענט בתפלת מנחה פון שבת הגדול),
Where the aforementioned point is also emphasized –
וואו ס'איז אויך מודגש די נקודה הנ"ל –
The advantage of the service specifically in the world,
די מעלה פון דער עבודה אין וועלט דוקא,
Due to the perfection of the existence of the world
מצד דער שלימות פון מציאות העולם
(Until the world is prepared for the future redemption (as will be explained later in section 24)):
(ביז ווי וועלט איז מוכשר צו דער גאולה העתידה (כדלקמן סכ"ד)):
In this portion,
אין דער פרשה,
"After the death of the two sons of Aaron,"
"אחרי מות שני בני אהרן",
the command is given which negates the service in the manner of utter self-nullification,
ווערט אנגעזאגט דער ציווי וואס איז שולל די עבודה באופן פון כלות הנפש,
in the aspect of ratzo without a shuv,
בחי' רצוא אָן אַ שוב,
as it was with the sons of Aaron,
ווי ס'איז געווען בא בני אהרן 40,
but from now on the service must be in the manner of ratzo vashov,
נאר מכאן ולהבא דארף זיין די עבודה באופן פון רצוא ושוב,
soul in body,
נשמה בגוף,
in this world,
בעולם הזה,
"He entered in peace and departed in peace."
"נכנס בשלום ויצא בשלום" 41.
And the reason for this is –
וואס דער טעם לזה איז –
because the supernal intention is not the negation of the world,
ווייל די כוונה עליונה איז ניט שלילת העולם,
but specifically that one should draw down holiness into the world,
נאר דוקא אז מ'זאל ממשיך זיין קדושה אין עולם,
"He created it to be inhabited,"
"לשבת יצרה" 113,
and reveal how the world itself is a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms.
און מגלה זיין ווי עולם גופא איז א דירה לו ית' בתחתונים.
As discussed earlier in the explanation of the story of the old Rebbe and Rabbi Avraham the Angel –
ווי גערעדט פריער בביאור הסיפור מיטן אלטן רבי'ן און ר' אברהם המלאך –
that from the perspective of the superiority of the service in the world,
אז מצד מעלת העבודה בעולם,
in the aspect of shuv,
בחי' שוב,
the emphasis in this story is only on the matter of "bagel with butter" and not on the matter of utter self-nullification.
איז די הדגשה אין דעם סיפור נאר אויף דעם ענין פון "בייגל מיט פוטער" און ניט אויף דעם ענין פון כלות הנפש.
And this further underscores the same matter that is emphasized in "Shabbat HaGadol,"
וואס דאס שטרייכט נאכמער אונטער דעם זעלבן ענין וואס שטייט בהדגשה אין "שבת הגדול",
and especially in the determination of this year –
ובפרט בקביעות שנה זו –
"On the tenth of this month" –
"בעשור לחודש הזה" –
the superiority that exists specifically in the service in the world,
די מעלה וואס איז דא דוקא אין דער עבודה בעולם,
not through negating the world,
ניט דורך שולל זיין עולם,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
revealing how the world itself reveals Divinity.
מגלה זיין ווי עולם גופא איז מגלה אלקות.
And one may add to this –
ויש להוסיף בזה –
further:
נאכמער:
Although it was discussed earlier that the main emphasis is on the matter of eating "bagel with butter"
אע"פ וואס מ'האט פריער גערעדט אז דער עיקר ההדגשה איז אויף דעם ענין פון אכילת "בייגל מיט פוטער"
(shuv),
(שוב),
and not on the matter of utter self-nullification
און ניט אויף דעם ענין פון כלות הנפש
(ratzo) –
(רצוא) –
because the intention is the service in the world,
ווייל די כוונה איז די עבודה אין עולם,
not departure from the world through utter self-nullification,
ניט יציאה מן העולם ע"י כלות הנפש,
It is, however, understood,
איז אבער מובן,
that this only negates the movement of departure from the world and negation of the world that exists in utter self-nullification
אז דאס איז בלויז שולל די תנועה פון יציאה מן העולם ושלילת העולם וואס איז דא אין כלות הנפש
(which indicates the lack of perfection in the existence of the world);
(וואס ווייזט אויפן העדר השלימות אין מציאות העולם);
but this does not negate the essential movement and service of utter self-nullification
אבער דאס איז ניט שולל די עצם תנועה ועבודה פון כלות הנפש
(as long as it is not a contradiction to the service in the aspect of shuv in the world),
(בשעת דאס איז ניט קיין סתירה צו דער עבודה בבחי' שוב בעולם),
Because on the contrary:
ווארום אדרבה:
The perfection of the service consists of both movements together –
שלימות העבודה באשטייט פון ביידע תנועות צוזאמען –
the service in the aspect of ratzo and utter self-nullification
די עבודה בבחי' רצוא וכלות הנפש
(service beyond measure and limitation),
(עבודה שלמעלה ממדידה והגבלה),
and this itself must be in a manner that its purpose is –
און דאס גופא דארף זיין אין אן אופן אז דער תכלית דערפון איז –
that it should be drawn into the service in the aspect of shuv,
אז דאס זאל נמשך ווערן אין דער עבודה בבחי' שוב,
in enclothement in the world
בהתלבשות בעולם
("bagel with butter"),
("בייגל מיט פוטער"),
through which one attains perfection in the service in the aspect of shuv,
וואס דורך דעם קומט צו שלימות אין דער עבודה בבחי' שוב,
and in the service in the aspect of ratzo.
און אין דער עבודה בבחי' רצוא 114.
And these two matters –
וואס די ביידע ענינים –
the connection of the superiority of ratzo and the superiority of shuv –
דער חיבור פון מעלת הרצוא און מעלת השוב –
are emphasized in the portion "After the death of the two sons of Aaron when they approached before the L-rd":
שטייט בהדגשה אין די פרשה "אחרי מות שני בני אהרן בקרבתם לפני ה'":
On one hand, in this is emphasized the matter of "the death of the two sons of Aaron when they approached before the L-rd" –
פון איין זייט איז אין דעם מודגש דער ענין פון "מות שני בני אהרן בקרבתם לפני ה'" –
which refers to their service in the manner of utter self-nullification,
וואס דאס גייט אויף זייער עבודה באופן פון כלות הנפש,
a most exalted service,
אן עבודה הכי נעלית,
as the holy Ohr HaChaim explains at length that the death of the sons of Aaron did not come from an undesirable matter, G-d forbid,
ווי דער אור החיים הקדוש איז מבאר בארוכה 115 אז מיתת בני אהרן איז ניט געקומען מצד אן ענין בלתי רצוי ח"ו,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
from the greatness of their elevation, as is also understood from what Moses our teacher said to Aaron about them, "I see that they are greater than me and than you"!],
מצד גודל העילוי שלהם נוכמובן גם מזה וואס משה רבינו האט אויף זיי געזאגט צו אהרן "רואה אני שהם גדולים ממני וממך" 116!],
that "they did not refrain from drawing near to the pleasant, sweet attachment, etc., until their souls were utterly consumed from them"
אז "לא נמנעו מקרוב לדביקות נעימות עריבות כו' עד כלות נפשותם מהם"
(because it was before the command which negates this service);
(ווייל ס'איז געווען לפני הציווי וואס איז שולל די עבודה);
But together with this –
אבער ביחד עם זה –
"After the death of the two sons of Aaron" there is the command which negates the service of utter self-nullification alone
איז "אחרי מות שני בני אהרן" דא דער ציווי וואס איז שולל די עבודה פון כלות הנפש אליין
(as it was with Nadav and Avihu),
(ווי ס'איז געווען בא נדב ואביהוא),
rather it must be ratzo vashov,
נאר עס דארף זיין רצוא ושוב,
that is, the service of utter self-nullification must be in a manner that through it there is not departure from the world and separation of the soul from the body,
ד.ה. אז די עבודה פון כלות הנפש דארף זיין אין אן אופן אז דורך דעם ווערט ניט יציאה מן העולם ופירוד הנשמה מן הגוף,
but it must be drawn into the service in the aspect of shuv,
נאר דאס דארף נמשך ווערן אין דער עבודה בבחי' שוב,
a soul in a body in this world.
א נשמה בגוף בעולם הזה.
Based on this, the story of the old Rebbe and Rabbi Avraham the Angel is also understandable:
עפ"ז איז אויך פארשטאנדיק דער סיפור פון דעם אלטן רבי'ן מיט ר' אברהם המלאך:
The story was already after the command that there may not be ratzo without shuv. Nevertheless, the old Rebbe conducted himself in this way,
דער סיפור איז דאך געווען שוין לאחרי הציווי אז עס טאר ניט זיין רצוא בלי שוב. ואעפ"כ האט זיך דער אלטער רבי אזוי געפירט,
knowing that this could lead to utter self-nullification –
וויסנדיק אז דאס קען ברענגען לידי כלות הנפש –
because he wanted to have in this the ultimate perfection,
ווארום ער האט געוואלט אין דעם האבן תכלית השלימות,
both superiorities of ratzo and shuv:
ביידע מעלות פון רצוא ושוב:
On one hand, there was with them the service in the aspect of ratzo,
פון איין זייט איז בא זיי געווען די עבודה בבחי' רצוא,
which could lead to utter self-nullification;
וואס האט געקענט ברענגען צו כלות הנפש;
but together with this,
אבער ביחד עם זה,
from the perspective of Chabad
קען מען מצד חב"ד
(the essence of the old Rebbe)
(ענינו פון דעם אלטן רבי'ן)
one can estimate beforehand that the service in the aspect of ratzo will not lead to separation of the soul from the body and departure from the world,
משער זיין פריער אז די עבודה בבחי' רצוא וועט ניט ברענגען צו פירוד הנשמה מן הגוף ויציאה מן העולם,
but on the contrary, one will be able to draw it into the world,
נאר אדרבה מ'וועט עס קענען ממשיך זיין אין עולם,
in the aspect of shuv.
בבחי' שוב.
And in particular, according to the known matter, the matter of the Alter Rebbe was then –
ובפרט ע"פ הידוע אז ענינו פון דעם אלטן רבי'ן איז געווען –
the making of baalei teshuvah, etc. Therefore, the Alter Rebbe did not refrain from studying the subjects that brought to the state of ratzo,
עשיית בעלי תשובה כו' 117. דעריבער האט דער אלטער רבי זיך ניט אפגעהאלטן פון לערנען די ענינים וואס האבן געבראכט צו בחי' רצוא,
knowing that he would afterward be able to continue in the state of shov.
וויסנדיק אז ער וועט עט דערנאך קענען ממשיך זיין בבחי' שוב.
And this is also the explanation in the story of the Gemara regarding Rabbah and Rabbi Zeira,
וואס דאס איז אויך דער ביאור אין דעם סיפור הגמרא 118 וועגן רבה ור' זירא,
"Rabbah arose and slaughtered Rabbi Zeira" –
"קם רבה שחטי' לר' זירא" –
that Rabbah brought Rabbi Zeira to a state of longing of the soul
אז רבה האט געבראכט ר' זירא'ן צו א מצב פון כלות הנפש
(as discussed at length),
(ווי גערעדט בארוכה 119),
and "the next day he sought mercy and revived him,"
און "למחר בעי רחמי ואחיי'",
and then in the following year Rabbah proposed it to him again –
און דערנאך בשנה הבאה האט רבה אים דאס נאכאמאל מציע געווען –
"Let the master come and let us make the Purim feast together,"
"ניתי מר ונעביד סעודת פורים בהדי הדדי",
but Rabbi Zeira refused with the claim that "not at every hour does a miracle occur."
נאר ר' זירא האט זיך אפגעזאגט מיט דער טענה אז "לא בכל שעתא ושעתא מתרחיש ניסא".
It is seemingly not understood:
איז לכאורה ניט פארשטאנדיק:
Did Rabbah himself not know the simple reasoning that "not at every hour does a miracle occur,"
צי דען האט רבה אליין ניט געוואוסט די סברא פשוטה אז "לא בכל שעתא ושעתא מתרחיש ניסא",
therefore "one does not rely on a miracle" –
וואס דערפאר "אין סומכין על הנס" 120 –
so what was the reasoning of Rabbah,
היינט וואס איז געווען דער קס"ד של רבה,
and what did Rabbi Zeira innovate for him?!
און וואס האט אים ר' זירא מחדש געווען?!
The explanation in this is:
איז דער ביאור בזה:
From the perspective of Rabbah's level, he could estimate and guarantee that they would be able to be elevated in the lofty levels and not come to a state of separation of the soul from the body,
מצד דרגתו של רבה האט ער געקענט משער ומבטיח זיין אז מ'וועט קענען נתעלה ווערן אין די דרגות נעלות און ניט צוקומען צו א מצב פון פירוד הנשמה מן הגוף,
but that it should be ratzo vashov,
נאר עס זאל זיין רצוא ושוב,
and furthermore –
און נאכמער –
he thought that Rabbi Zeira also stands on that level.
ער האט געטראכט אז אויך ר' זירא שטייט אויף דער דרגא.
And it is necessary to say so,
און ס'איז מוכרח אזוי צו זאגן,
because if not, he would not have invited Rabbi Zeira to celebrate with him the Purim feast,
ווארום אויב ניט וואלט ער ר' זירא'ן ניט איינגעלאדן צו פראווען מיט אים צוזאמען סעודת פורים,
since "a person should not urge
ווייל "אל יסרהב
(insist)
(יפציר)
his fellow to dine with him when he knows that he will not dine –
אדם לחבירו לסעוד אצלו ויודע בו שאינו סועד –
because it is stealing his mind to hold him grateful for nothing, etc." One must therefore say,
משום דגונב דעתו להחזיק לו טובה בחנם כו'" 121. מוז מען דאך זאגן,
since Rabbah invited him,
וויבאלד אז רבה האט אים מזמין געווען,
Rabbah thought that Rabbi Zeira would certainly accept the invitation,
האט רבה געטראכט אז ר' זירא וועט זיכער אננעמען די הזמנה,
thinking that Rabbi Zeira also holds on that level.
טראכטנדיק אז ר' זירא האלט אויך בא אט דער דרגא.
Therefore, he proposed that they should continue the avodah –
דעריבער האט ער מציע געווען אז מ'זאל ווייטער טאן די עבודה –
because on the contrary:
ווייל אדרבה:
specifically in this consists the perfection of the avodah –
דוקא אין דעם באשטייט שלימות העבודה –
the greatness of the elevation in the state of ratzo,
דער גודל העילוי פון דער עלי' בבחי' רצוא,
and together with this the continuation in the state of shov.
וביחד עם זה די המשכה בבחי' שוב.
And to this Rabbi Zeira answered him,
און אויף דעם האט ר' זירא אים געענטפערט,
that he
אז ער
(Rabbi Zeira),
(ר' זירא),
from the perspective of his level,
מצד דרגתו הוא,
does not yet hold on the level of Rabbah
האלט נאך ניט בא דער דרגא פון רבה
(who can guarantee that there will be shov),
(וואס קען מבטיח זיין אז ס'וועט זיין שוב),
and therefore it is not worthwhile to do this again,
און דעריבער איז ניט כדאי דאס נאכאמאל צו טאן,
because from the perspective of his level it is
ווייל מצד דרגתו הוא איז
(in this matter)
(בענין זה)
"not at every hour does a miracle occur."
"לא בכל שעתא ושעתא מתרחיש ניסא".
According to what is explained above –
ע"פ המבואר לעיל –
one can explain a perplexing matter in the teaching of the Baal Shem Tov:
יש לבאר אן ענין תמוה בתורת הבעש"ט:
It is stated in the Tzavaat HaRivash regarding the avodah of prayer that "this is a great kindness from the Holy One, Blessed be He, that a person lives after prayer,
עס שטייט אין צוואת הריב"ש 122 וועגן עבודת התפלה אז "זהו חסד גדול מהשי"ת שאדם חי אחר התפלה,
for according to the natural way he would have to die, etc."
שלפי דרך הטבע הי' לו למות כו'".
One must understand:
דארף מען פארשטיין 123:
The prayer of the Baal Shem Tov himself was certainly on such a level,
די תפלה פון דעם בעש"ט אליין איז זיבער געווען אויף אזא דרגא,
that "according to the natural way he would have to die" and that which he remains alive after prayer is only from the side of the great kindness of the Holy One, Blessed be He,
אז "לפי דרך הטבע הי' לו למות" און דאס וואס ער בלייבט לעבן אחר התפלה איז נאר מצד חסדו הגדול של הקב"ה,
that is, that it is a matter of a miracle above nature,
ד.ה. אז ס'איז אן ענין נסי שלמעלה מהטבע,
and were it not for this miracle, the soul would not remain in the body after prayer.
ולולא נס זה וואלט די נשמה ניט געבליבן אין גוף לאחר התפלה.
So how does it accord with the known fact that the Baal Shem Tov knew beforehand when his day of reckoning would be,
היינט ווי שטימט עס עם הידוע אז דער בעש"ט האט געוואוסט פון פריער ווען ס'וועט זיין יום פקודתו,
and therefore he conducted himself in a specific manner on the last Shavuot in his life in this world. And he did not conduct himself thus every single day,
און דערפאר האט ער זיך געפירט באופן מסויים בחג השבועות האחרון בחיים חיותו בעלמא דין 124. און ער האט זיך אזוי ניט געפירט בכל יום ויום,
even though his prayer every day was in a manner that "according to the natural way he would have to die,"
אע"פ וואס תפלתו בכל יום איז געווען באופן אז "לפי דרך הטבע הי' לו למות",
because he knew that his day had not yet come.
ווארום ער האט געוואוסט אז ס'איז נאך ניט געקומען יומו.
So from whichever side one looks:
איז ממה-נפשך:
Since the prayer of the Baal Shem Tov every day was in a manner that "according to the natural way he would have to die" –
וויבאלד אז תפלת הבעש"ט בכל יום איז געווען אין אן אופן אז "לפי דרך הטבע הי' לו למות" –
why did he not conduct himself every day
פארוואס האט ער זיך ניט געפירט בכל יום
(before his prayer)
(לפני תפלתו)
with specific practices corresponding to his day of reckoning
מיט הנהגות מסויימות בהתאם ליום פקודתו
(as he conducted himself on his last Shavuot);
(ווי ער האט זיך געפירט בחגה"ש האחרון שלו);
rather, what then,
אלא וואס-דען,
the Baal Shem Tov knew that his day had not yet come –
דער בעש"ט האט געוואוסט אז דעמולט איז נאך ניט געקומען יומו –
so how can one say that "according to the natural way he would have to die,"
היינט ווי קען מען זאגן אז "לפי דרך הטבע הי' לו למות",
and only from the side of the kindness of the Holy One, Blessed be He, is he alive,
און נאר מצד חסדו של הקב"ה איז ער חי,
when the Baal Shem Tov knows that in truth he will remain alive?!
ווען דער בעש"ט ווייסט אז באמת וועט ער בלייבן לעבן?!
Furthermore:
נאכמער:
How is it at all possible to say that "according to the natural way he would have to die,"
ווי איז בכלל שייך צו זאגן אז "לפי דרך הטבע הי' לו למות",
and that which he remains alive after prayer "this is a great kindness from the Holy One, Blessed be He" –
און דאס וואס ער בלייבט לעבן אחר התפלה "זהו חסד גדול מהשי"ת" –
when this happens thus every single day?!
ווען דאס פאסירט אזוי בכל יום ויום?!
The question becomes even stronger –
די שאלה ווערט נאך שטארקער –
according to the teaching of the Baal Shem Tov regarding miracle and nature:
ע"פ תורת הבעש"ט 125 בענין נס וטבע:
"The matter of a miracle is that the thing is renewed for the first time above nature, called a miracle,
"ענין הנס הוא שנתחדש הדבר בפעם הראשון על הטבע נק' נס,
and afterward it becomes nature":
ואח"כ נעשה זה טבע":
In truth, there is no difference between a miracle and nature,
באמת איז ניטא קיין חילוק צווישן נס און טבע,
because for the Most High there is no distinction between the coming into being of the reality of a miracle and the coming into being of the reality of nature,
ווארום בא דעם אויבערשטן איז קיין נפק"מ ניט צווישן התהוות מציאות של נס און התהוות מציאות של טבע,
because since even nature is brought into being every single moment from nothing to something
ווארום וויבאלד אז אויך טבע ווערט נתהווה בכל רגע ורגע מאין ליש
[from His Essence,
[פון עצמותו ית',
which "is not caused by any cause [or reason] that preceded it, heaven forbid,
וואס "אינו 126 עלול מאיזה עילה [וסיבה 127] שקדמה לו ח"ו,
and therefore He alone, by His power and ability, can create something from nothing and absolute nothingness, without any other cause or reason preceding this something"],
ולכן הוא לבדו בכחו ויכלתו לברוא יש מאין ואפס המוחלט ממש בלי שום עילה וסיבה אחרת קודמת ליש הזה"],
this too is a miracle. For example –
איז דאס אויך א נס. ולדוגמא –
in the miracle of the plague of blood,
בא דעם נס פון מכת דם,
for the Most High there is no difference whether He brings into being
איז באם אויבערשטן קיין חילוק ניט צי ער איז מהוה
(at this moment)
(ברגע זה)
a reality of water,
א מציאות של מים,
or a reality of blood. The difference is only from the perspective of the beholders –
אדער א מציאות של דם. דער חילוק איז נאר מצד די רואים –
that because of their habit of seeing the reality of nature,
אז מצד זייער רגילות צו זען די מציאות הטבע,
they do not consider this a miracle.
רעכענען זיי דאס ניט פאר א נס.
Nevertheless, one must have an explanation of how this accords with what is explained in many places that nature comes from the Name Elokim,
נדערביי דארף מען האבן א ביאור ווי דאס שטימט מיט המבואר בכ"מ 128 אז טבע קומט פון שם אלקים,
and a miracle comes from the Name Havayah,
און נס קומט פון שם הוי',
meaning that they are essentially two separate modes of conduct.
ד.ה. אז זיי זיינען בעצם צוויי באזונדערע הנהגות.
And so in many places].
ואכ"מ].
From this it is understood that when there is a miracle that repeats itself several times,
וואס דערפון איז מובן אז בשעת ס'איז דא א נס וואס חזר'ט זיך איבער כמה פעמים,
like the miracle of the descent of the manna,
ווי דער נס פון ירידת המן,
even though this is a miraculous bread,
איז אע"פ וואס דאס איז א לחם נסי,
"bread from the heavens",
"לחם מן השמים" 129,
contrary to the nature of "bread from the earth"
היפך הטבע פון "לחם מן הארץ"
[to the point that it is stated in the books that upon it they made a blessing "Who brings forth bread from the heavens") –
[ביז אז עס שטייט אין ספרים 130 אז מ'האט אויף דעם געמאכט א ברכה "המוציא לחם מן השמים") –
since this became a habitual thing,
איז וויבאלד אז דאס איז געווארן א דבר הרגיל,
daily, day after day, during the forty years in the desert –
מדי יום ביומו במשך די ארבעים שנה אין מדבר 131 –
it is not considered a true miracle.
ווערט דאס ניט גערעכנט פאר א נס אמיתי.
And according to the aforementioned teaching of the Baal Shem Tov, the question arises:
וע"פ דער תורה הנ"ל פון דעם בעש"ט שטעלט זיך די שאלה:
How can one say that the fact that a person remains alive after his prayer is not according to the way of nature,
ווי קען מען זאגן אז דאס וואס דער מענטש בלייבט לעבן לאחר תפלתו איז ניט ע"פ דרך הטבע,
but rather from the side of the great kindness of the Holy One, blessed be He
נאר מצד חסדו הגדול של הקב"ה
(a matter of a miracle) –
(אן ענין של נס) –
when this happens every single day and the person is already accustomed to it?
ווען דאס פאסירט אזוי בכל יום ויום און דער מענטש איז שוין איינגעוואוינט אין דעם?
Then the explanation of this is understood from the teaching itself
איז דער ביאור בזה מובן פון דער תורה גופא
(regarding miracle and nature):
(וועגן נס וטבע):
According to this teaching of the Baal Shem Tov, it follows that the difference between nature and miracle in the service of man is –
ע"פ תורה זו פון דעם בעש"ט קומט אויס אז דער חילוק צווישן טבע ונס בעבודת האדם איז –
service from the aspect of habit
עבודה מצד הרגילות
(nature),
(טבע),
and service in a manner of renewal and change of habit
און עבודה באופן של חידוש ושינוי הרגילות
(miracle).
(נס).
Like the difference "between one who serves God and one who does not serve Him":
ע"ד החילוק "בין עובד אלקים לאשר לא עבדו" 132:
"One who serves God" is "one who reviews his chapter one hundred and one times",
"עובד אלקים" איז "מי ששונה פרקו מאה פעמים ואחד",
and "one who does not serve Him is one who reviews his chapter only one hundred times". And the reason:
און "לא עבדו היינו מי ששונה פרקו מאה פעמים לבד" 133. והטעם:
"Because in their days the habit was to review each chapter one hundred times, etc., and therefore this one hundred and first time, which is extra to the habit to which he was accustomed from his youth, is equivalent to all of them, etc."
"משום שבימיהם הי' הרגילות לשנות כל פרק מאה פעמים כו' ולכן זאת הפעם המאה ואחת היתרה על הרגילות שהורגל מנעוריו שקולה כנגד כולן כו'" 134.
And likewise, the explanation in the aforementioned teaching regarding prayer is understood –
ועד"ז איז מובן דער ביאור אין דער תורה הנ"ל וועגן תפלה –
that "this is a great kindness from the Almighty that a person lives after prayer,
אז "זהו חסד גדול מהשי"ת שאדם חי אחר התפלה,
that according to the way of nature he would have to die, etc.":
שלפי דרך הטבע הי' לו למות כו'":
In the service of man, both matters must exist –
אין עבודת האדם דארפן זיין ביידע ענינים –
ratzo (running) and shov (returning). And both must be in the ultimate perfection:
רצוא און שוב. און ביידע דארפן זיין בתכלית השלימות:
The movement of ratzo and soul-yearning during prayer must be ultimate,
די תנועה פון רצוא וכלות הנפש בעת התפלה דארף זיין בתכלית,
to such an extent,
עד כדי כך,
that the movement of shov afterwards is like a "miracle". And together with this, the ratzo becomes drawn into the shov,
אז די תנועת שוב שלאחרי' איז ווי א "נס". וביחד עם זה ווערט דער רצוא נמשך אין שוב,
into the world.
אין עולם.
And therefore one does not find that every single day the Baal Shem Tov conducted himself as on the day of his passing –
און דערפאר געפינט מען ניט אז בכל יום ויום האט זיך דער בעש"ט געפירט ווי ביום פקודתו –
because he knew and estimated
ווייל ער האט געוואוסט און האט משער געווען
(as discussed above regarding the old Rebbe and Rabbah)
(ע"ד המדובר לעיל בנוגע צום אלטן רבי'ן און רבה'ן)
that the feeling of soul-yearning during prayer would not bring about a separation of the soul from the body,
אז דער הרגש פון כלות הנפש בשעת התפלה וועט ניט ברענגען צו פירוד הנשמה מן הגוף,
but rather it would be drawn back into shov,
נאר דאס וועט נמשך ווערן צוריק אין שוב,
soul in body.
נשמה בגוף.
But even though the Baal Shem Tov knew that after ratzo there would be shov,
אבער אע"פ וואס דער בעש"ט האט געוואוסט אז נאָכן רצוא וועט זיין שוב,
this itself –
איז דאס גופא –
the movement of ratzo and soul-yearning,
תנועת הרצוא וכלות הנפש,
and the movement of shov –
און תנועת השוב –
was for him not a matter of nature and habit
ביי אים ניט קיין ענין של טבע ורגילות
(even though this happens every single day,
(אע"פ וואס דאס פאסירט בכל יום ויום,
and the Baal Shem Tov knows in advance that he will remain alive),
און דער בעש"ט ווייסט פאָראויס אז ער וועט בלייבן לעבן),
but rather every single day this was for him like a miracle,
נאר בכל יום ויום איז דאס ביי אים ווי א נס,
a new matter that requires a new service,
אן ענין חדש וואס פאדערט אן עבודה חדשה,
because each day a soul-yearning occurs in a more elevated manner,
ווארום בכל יום ווערט א כלות הנפש באופן נעלה יותר,
and a new shov,
און א שוב חדש,
which is contrary to his nature and habit,
וואס איז היפך הטבע והרגילות שלו,
meaning that this does not come from the side of his habit
ד.ה. אז דאס קומט ניט מצד הרגילות שלו
(even though this has happened one hundred times and the like –
(אע"פ וואס אזוי האט פאסירט מאה פעמים וכיו"ב –
"one who does not serve Him"),
"לא עבדו"),
but rather each time it comes with a new service,
נאר בכל פעם קומט עס מיט אַן עבודה חדשה,
as if until now this had never happened
כאילו ווי ביז איצטער האט דאס נאך קיינמאל ניט פאסירט
(a change of nature and habit –
(שינוי הטבע והרגילות –
"one who serves God"),
"עובד אלקים"),
and in order for him to remain alive, he must now arrive anew at the great kindness of the Holy One, blessed be He.
און כדי ער זאל בלייבן לעבן דארף ער איצטער אנקומען מחדש צו חסד גדול של הקב"ה.
From this there is a lesson for each person.
דערפון איז דא א לימוד לכאו"א –
Because although this speaks about matters that are most elevated,
ווייל אע"פ אז דאס רעדט זיך וועגן ענינים נעלים ביותר,
the manner of service of the old Rebbe,
דער אופן העבודה פון דעם אלטן רבי'ן,
of the Baal Shem Tov, may his merit protect us,
פון בעש"ט כו',
is however "the edge of its end and a trace of it" applicable also to people like us,
איז אבער "אפס קצהו ושמץ מנהו" 135 שייך אויך לאנשים כערכנו,
because "the deeds of the fathers are a sign for the children,"
ווארום "מעשה אבות סימן לבנים" 136,
"and you shall teach them to your children –
"ושננתם לבניך 137 –
these are the students" –
אלו התלמידים" 138 –
that every Jew must have a semblance of these two movements together:
אז בא יעדער אידן דארפן זיין מעין פון די צוויי תנועות ביחד:
the service in the manner of ratzo and longing of the soul,
די עבודה באופן פון רצוא וכלות הנפש,
and together with this it must be drawn into the service of shov,
וביחד עם זה דארף עס נמשך ווערן אין עבודת השוב,
into the world.
אין עולם.
According to the above –
ע"פ הנ"ל –
the emphasis in Parshat Acharei Mot on the connection of both movements ratzo and shov –
די הדגשה אין פ' אחרי מות אויף דעם חיבור פון ביידע תנועות רצוא ושוב –
brings an additional elevation in the study of "Shabbat HaGadol" and "BeAsor LaChodesh HaZeh" in the greatness of the elevation of the world,
קומט צו א תוספת עילוי אין דעם לימוד פון "שבת הגדול" און "בעשור לחודש הזה" בגודל העילוי פון עולם,
that the world itself is a "bagel with butter" to serve the Most High. Until the world is prepared and qualified for the future redemption:
אז וועלט אליין איז א "בייגל מיט פוטער" צו דינען דעם אויבערשטן. ביז אז וועלט איז מוכן ומוכשר אויף דער גאולה העתידה:
It is not only the simple meaning that the emphasis must be on the service in the world
ס'איז ניט בלויז דער פשט אז די הדגשה דארף זיין אויף דער עבודה אין עולם
(shov)
(שוב)
and not on the service of longing of the soul
און ניט אויף דער עבודה פון כלות הנפש
(ratzo),
(רצוא),
but in the world itself
נאר אין עולם גופא
("bagel with butter")
("בייגל מיט פוטער")
one must draw down the highest drawdowns and elevations that come about through the movement of ratzo and longing of the soul.
דארף מען ממשיך זיין די העכסטע המשכות ועליות וואס קומען צו ע"י תנועת רצוא וכלות הנפש.
That is to say,
דאס הייסט,
that the world is a vessel prepared to receive not only a good and holiness that is limited according to the measures and limitations of the world,
אז די וועלט איז א כלי מוכשר אויף מקבל זיין ניט נאר א טוב וקדושה וואס איז מוגבל לויט די מדידות והגבלות פון וועלט,
but also –
נאר אויך –
the drawdowns that are above the world,
די המשכות וואס זיינען למעלה מן העולם,
in the aspect of ratzo and longing of the soul that is above measure and limitation,
בחי' רצוא וכלות הנפש שלמעלה ממדידה והגבלה,
up to the elevations that will be in the future to come,
ביז צו די עליות וואס וועלן זיין לע"ל,
which are elevations that are completely incomparable,
וואס זיינען עליות שלא בערך לגמרי,
and they will all be drawn into the reality of the world itself.
און זיי וועלן אלע נמשך ווערן אין מציאות העולם גופא.
Then –
וואס דעמולט –
in the future to come –
לע"ל –
will be the ultimate perfection of the connection of ratzo and shov:
וועט זיין דער תכלית השלימות פון חיבור רצוא ושוב:
"and the glory of the Lord shall be revealed and all flesh shall see together etc.,"
"ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו וגו'" 139,
"to enter into the clefts of the rocks and into the crevices of the crags from before the terror of the Lord and the splendor of His majesty etc." –
"לבוא בנקרת הצורים ובסעיפי הסלעים מפני פחד ה' והדר גאונו וגו'" 140 –
in the aspect of ratzo and longing of the soul,
בחי' רצוא וכלות הנפש,
and together with this immediately afterwards there will again be the clothing of the soul in the body.
וביחד עם זה וועט דערנאך גלייך ווידער זיין התלבשות הנשמה בגוף.
And based on this one may add an explanation in the chapter eighty-four and eighty-five in Psalms:
ועפ"ז יש להוסיף ביאור אין דעם קאפיטל פ"ד ופ"ה בתהלים:
Although the Midrash says that the matter of "they shall go from strength to strength" will be
אע"פ וואס דער מדרש זאגט אז דער ענין פון "ילכו מחיל אל חיל" וועט זיין
("until where")
("עד היכן")
"until he appears before God in Zion,"
"עד יראה אל אלקים בציון",
when one will arrive at true rest
וואס דעמולט וועט מען צוקומען צו מנוחה אמיתית
(and one will no longer need to depart from the previous levels,
(און מ'וועט ווייטער ניט דארפן אוועקגיין פון די פריערדיקע דרגות,
which proves that one has not yet reached the perfection of good and holiness,
וואס דאס באווייזט אז מ'האלט נאך ניט בא שלימות הטוב והקדושה,
as explained above) –
כנ"ל) –
it is understandable on the other hand,
איז פארשטאנדיק לאידך גיסא,
since the Most High is infinite,
וויבאלד אז דער אויבערשטער איז א"ס,
elevations are always applicable
זיינען אלעמאל שייך עליות
(going from strength to strength),
(הליכה מחיל אל חיל),
even after one reaches "he appears before God in Zion" and "to dwell in glory in our land."
אפילו לאחרי ווי מ'דערגרייכט "יראה אל אלקים בציון" און "לשכון כבוד בארצנו".
And the explanation in this –
והביאור בזה –
that then the elevations themselves will be in a manner of "contentment,"
אז דעמולט וועלן די עליות גופא זיין אין אן אופן פון "נחת רוח",
because it is not an elevation and ratzo in a manner that he is negated and departs from the previous level
ווארום ס'איז ניט קיין עלי' ורצוא באופן אז ער איז שולל און גייט אוועק פון דער דרגא הקודמת
(due to the deficiency in it),
(מצד החסרון שבה),
but rather the service of ratzo itself is drawn into the aspect of shov,
נאר אז עבודת הרצוא גופא ווערט נמשך אין בחי' שוב,
as explained at length above.
כנ"ל בארוכה.
According to all the above the lesson in simplicity is understood:
ע"פ כל הנ"ל איז מובן די הוראה בפשטות:
Standing on Shabbat HaGadol,
שטייענדיק בשבת הגדול,
"BeAsor LaChodesh HaZeh,"
"בעשור לחודש הזה",
Parshat Metzora,
פ' מצורע,
and connected with Parshat Acharei etc. –
און פארבונדן מיט פ' אחרי וכו' –
a Jew must know,
דארף א איד וויסן זיין,
that all these matters emphasize and give strength that the world in itself is prepared and qualified for the future redemption!
אז די אלע ענינים זיינען מדגיש און גיבן כח אז די וועלט מצד עצמה איז מוכן ומוכשר צו דער גאולה העתידה!
Which in truth already was for generations a semblance of this in the time of Jacob our father:
וואס באמת כבר הי' לעולמים מעין זה בזמן יעקב אבינו:
When Jacob met Esau –
בשעת יעקב האט זיך געטראפן מיט עשו'ן –
Esau said to Jacob "let us travel and let us go,"
האט עשו געזאגט צו יעקב'ן "נסעה ונלכה" 141,
meaning that Esau the firstborn
ד.ה. אז עשו הבכור
("firstborn of Egypt")
("בכורי מצרים")
announces that on his part he is ready for the fulfillment of the prophecy "and saviors shall ascend Mount Zion to judge the mountain of Esau."
איז מודיע אז מצדו איז ער גרייט צו דעם קיום היעוד 142 "ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו".
In practice however Jacob said to him,
בפועל האט אים אבער יעקב געזאגט,
"the children are tender and the flocks and the cattle are nursing upon me etc.,"
"הילדים רכים והצאן והבקר עלות עלי גו'" 143,
and therefore it will be "I will lead on slowly etc. until I come to my lord to Seir."
און דערפאר וועט זיין "אני אתנהלה לאטי גו' עד אשר אבוא אל אדוני שעירה" 144.
Meaning that also Jacob on his part is ready for the redemption,
ד.ה. אז אויך יעקב מצד עצמו איז גרייט צו דער גאולה,
but he must still reckon with the clarification of the sparks in his portion in the world –
אבער ער דארף זיך נאך רעכענען מיט בירור הניצוצות בחלקו בעולם –
"the children are tender etc."
"הילדים רכים וגו'".
Since the Torah tells about this,
וויבאלד אז תורה דערציילט וועגן דעם,
it is understandable that from this there must be a lesson in the service of man. Because:
איז פארשטאנדיק אז דערפון דארף זיין א הוראה בעבודת האדם. ווארום:
It is understood simply that the Torah does not tell about all the events that happened with our father Jacob:
ס'איז פארשטאנדיק בפשטות אז תורה דערציילט ניט וועגן אלע מאורעות וואס האבן פאסירט מיט יעקב אבינו 145:
Jacob lived for one hundred and forty-seven years,
יעקב האט דאך געלעבט קמ"ז שנה* 145,
and he certainly served the Most High all his years,
און ער האט זיכער געדינט דעם אויבערשטן אלע זיינע יארן,
for "the patriarchs, they are the chariot,"
ווארום "האבות הן הן המרכבה" 146,
as explained in Tanya that "all their days they never ceased even for one hour from binding their minds and souls to the Master of the worlds, etc.";
כמבואר בתניא 147 אז "כל ימיהם לעולם לא הפסיקו אפי' שעה אחת מלקשר דעתם ונשמתם לרבון העולמים כו'";
When, however, one will combine all the stories in the Torah about our father Jacob
בשעת מ'וועט אבער מצרף זיין אלע סיפורים אין תורה וועגן יעקב אבינו
(both in the Written Torah and in the Oral Torah) –
(סיי אין תושב"כ און סיי אין תושבע"פ) –
they will occupy only a small span of time,
וועלן זיי פארנעמען בלויז א קליינעם משך זמן,
incomparable entirely to the one hundred and forty-seven years that Jacob lived –
שלא בערך לגמרי צו די קמ"ז שנה וואס יעקב האט געלעבטן –
One must say that the Torah tells only the matters that have a lesson for all Jews until the end of all generations
מוז מען זאגן אז די תורה דערציילט נאר די ענינים וואס האבן א הוראה פאר אלע אידן עד סוף כל הדורות
("the deeds of the patriarchs are a sign for the children"),
("מעשה אבות סימן לבנים"* 147),
and it is like it is stated regarding matters of prophecy –
וע"ד ווי עס שטייט אויף עניני נבואה –
that "a prophecy that was needed for generations
אז "נבואה שהוצרכה לדורות
(to learn repentance or a lesson)
(ללמוד תשובה או הוראה)
was written,
נכתבה,
a prophecy that was not needed for generations was not written."
נבואה שלא הוצרכה לדורות לא נכתבה" 148.
And based on this, the question arises:
ועפ"ז שטעלט זיך די שאלה:
What is the benefit of telling that Esau said "let us journey and go" and Jacob said "I will lead on slowly" –
וואס איז די תועלת פון דערציילן אז עשו האט געזאגט "נסעה ונלכה" און יעקב האט געזאגט "אני אתנהלה לאטי" –
when the matter did not come out in actuality anyway?!
ווען די זאך איז סיי-ווי ניט ארויס בפועל?!
The explanation of this is:
איז דער ביאור בזה:
From this there is the lesson regarding actuality,
דערפון איז דא די הוראה בנוגע לפועל,
that a Jew needs to know that it is correct that there is a part of the world
אז א איך דארף וויסן אז ס'איז רעכט אז ס'איז דא א חלק בעולם
(Esau)
(עשו)
which, from its own perspective, is already ready for the future redemption! And to such an extent,
וואס מצד עצמו איז ער שוין גרייט צו דער גאולה העתידה! ועד כדי כך,
that the part of the world
אז דער חלק בעולם
(Esau)
(עשו)
comes itself and proclaims and announces to the Jew "let us journey and go" –
קומט אליין און איז מכריז ומודיע דעם אידן "נסעה ונלכה" –
let us already go to the redemption!!
לאמיר שוין גיין צו די גאולה!!
And now there comes an addition regarding the time of Jacob:
און איצטער קומט צו אן אויפטו לגבי זמן יעקב:
It is a certain thing that in our days –
ס'איז א זיכערע זאך אז בימינו אלו –
after all these matters of our deeds and our service that we have performed during the course of nearly two thousand years in exile –
לאחרי די אלע ענינים פון מעשינו ועבודתינו וואס מ'האט אפגעטאן במשך קארגע צוויי טויזנט יאר אין גלות –
there is certainly no longer any place for an obstacle
איז זיכער ניטא מער קיין ארט אויף א מניעה
(as in the time of Jacob)
(ווי בזמן יעקב)
that one has not yet finished the refinement of the sparks,
אז מ'האט נאך ניט געענדיקט בירור הניצוצות,
"the children are tender and the flocks and the cattle are nursing upon me,"
"הילדים רכים והצאן והבקר עלות עלי",
because one has certainly already completed all the refinements.
ווייל מ'האט זיכער שוין פארענדיקט אלע בירורים.
And all the more so from this, that already in the time of the Talmud they said that "all the ends have passed,"
ובמכ"ש דערפון אז שוין בזמן הש"ס האט מען געזאגט אז "כלו כל הקיצין" 149,
and with emphasis –
ובהדגשה –
"ends" in the plural,
"קיצין" לשון רבים,
meaning, not only one end, as it is stated in Daniel "the end of the right"
ד. ה. ניט בלויז איין קץ. ווי עס שטייט אין דניאל 150 "קץ הימין"
(or "the end of days"),
(אדער "קץ הימים" 151),
but rather "ends" in the plural,
נאר "קיצין" לשון רבים,
and in addition –
און דערצו –
"all the ends"!
"כל הקיצין"!
And since "all the ends have passed," it is understood that one has certainly already refined all the holy sparks –
און וויבאלד אז "כלו כל הקיצין" איז פארשטאנדיק אז מ'האט שוין זיכער מברר געווען אלע ניצוצי קדושה –
as is known the explanation of the Mitteler Rebbe in Shaarei Orah regarding the two modes of redemption of "in its time" and "I will hasten it" –
כידוע דער ביאור פון דעם מיטעלן רבי'ן אין שערי אורה 152 וועגן די צוויי אופני הגאולה פון "בעתה" 153 און "אחישנה" 153 –
that each of them has an advantage:
אז יעדערער פון זיי האט א מעלה:
The advantage of "in its time" is –
די מעלה פון "בעתה" איז –
that this is after the completion of all the refinements,
אז דאס איז לאחרי שלימות כל הבירורים,
and there do not remain even any individual sparks that have not been refined,
און עס בלייבן ניט איבער אפילו קיין איינציקע ניצוצות וועלכע זיינען ניט נתברר געווארן 154,
because even individual sparks are also holy sparks and one must struggle with them, and it is also emphasized in the weekly portion –
ווייל אפילו איינציקע ניצוצות זיינען אויך ניצוצי קדושה און מ'דארף זיך מיט זיי רעבענען נווי ס'איז אויך מודגש בפרשת השבוע 155 –
"and the priest shall command and they shall clear the house, etc., and everything in the house shall not become impure,"
"וצוה הכהן ופנו את הבית גו' ולא יטמא כל אשר בבית",
which means that "the Torah was concerned, etc., for earthenware vessels,"
וואס מיינט אז "חסה התורה כו' על כלי חרס" 156,
because since they are vessels of a Jew,
ווייל היות אז זיי זיינען כלים פון א אידן,
they have in them a holy spark;
האבן זיי אין זיך א ניצוץ קדושה 157];
And correspondingly, there is an advantage in "I will hasten it" –
ועד"ז איז דא א מעלה אין "אחישנה" –
as he explains there.
ווי ער איז דארטן מבאר.
When, however, there is a state of "all the ends have passed,"
בשעת ס'איז אבער א מצב פון "כלו כל הקיצין",
it is a certain thing that there is no suspicion that there still remain some sparks
איז א זיכערע זאך אז ס'איז ניטא קיין חשד אז עס זיינען געבליבן נאך עטלעכע ניצוצות
(as it was in the time of Jacob),
(ווי ס'איז געווען בזמן יעקב),
but rather it is certainly already after all the refinements –
נאר ס'איז זיכער שוין לאחרי כל הבירורים –
consequently, the entire world is already ready for the redemption!!
במילא איז כל העולם כולו שוין גרייט אויף דער גאולה!!
And the only reason why one is still stuck in exile is...
און די איינציקע סיבה פארוואס מ'שטעקט נאך אין גלות איז...
from the side of stubbornness!...
מצד עקשנות!...
Jews have become stubborn,
אידן האבן זיך איינגע'עקש'נט,
a stubbornness from the opposite of holiness,
אן עקשנות פון היפך הקדושה,
and for some strange and peculiar reason one does not want to cry out "until when"...
און מאיזו סיבה שונה ומשונה וויל מען ניט שרייען "עד מתי"...
This is a stubbornness that is entirely not understood even in intellect –
וואס דאס איז אן עקשנות וואס איז אינגאנצן ניט מובן אפילו אין שכל –
because even one who deludes himself that he is comfortable in exile,
ווייל אפילו אזא וואס רעדט זיך איין אז אים איז גוט אין גלות,
he nevertheless believes that it could always be even better for him –
גלויבט ער דאך אז אים קען אלעמאל זיין נאך בעסער –
consequently, for this alone you must cry out "until when,"
במילא דארפסטו צוליב דעם אליין שרייען "עד מתי",
and if you want the redemption, it will certainly be even better for you!
און אז דו ווילסט האבן די גאולה וואס זעמולט וועט דיר זיין נאך בעסער!
Nevertheless –
אעפ"כ –
one becomes stubborn and does not want to cry out...
עקש'נט מען זיך איין און מ'וויל ניט שרייען...
And regarding the practical application –
ובנוגע לפועל –
one has the instruction from the story in the Torah about Esau and Jacob,
האט מען די הוראה פון דעם סיפור אין תורה וועגן עשו און יעקב,
that the world itself announces and proclaims that it is ready to go to the true and complete redemption.
אז די וועלט אליין איז מודיע ומכריז אז זי איז גרייט גיין צו דער גאולה האמיתית והשלימה.
And the instruction stands with emphasis and openly on the Great Shabbat,
און די הוראה שטייט בהדגשה ובגלוי בשבת הגדול,
"On the tenth of this month"
"בעשור לחודש הזה"
(with the other aforementioned virtues of this day).
(מיט די אנדערע מעלות הנ"ל שביום זה).
And simply:
ובפשטות:
that today itself the entire world is ready for the true and complete redemption,
אז היינט ממש איז די גאנצע וועלט גרייט צו דער גאולה האמיתית והשלימה,
one only needs to have that a "I" should bring this down into actuality!
מ'דארף נאר האבן אז א איך זאל דאס אראפברענגען בפועל!
And so the question arises,
אי איז די שאלה,
that there still remain the four days until the time of our freedom,
אז עס זיינען נאך געבליבן ד' ימים ביז זמן חרותינו,
the four days of preparation and inspection regarding the Passover of Egypt. And similar to this also exists in the Passover of generations, even though the taking of the lamb in the Passover of generations does not need to be four days before its slaughter,
די ד' ימי הכנה וביקור בנוגע צו פסח מצרים 158. ומעין זה איז אויך דא בפסח דורות 158 אע"פ וואס לקיחת השה בפסח דורות דארף ניט זיין ד' ימים לפני שחיטתו 158],
when one prepares for the redemption –
ווען מ'גרייט זיך צו דער גאולה –
this is a particular service;
איז דאס א באזונדער עבודה;
but each and every day in and of itself is "I await him every day that he will come,"
אבער בכל יום ויום בפ"ע איז "אחכה לו בכל יום שיבוא" 159,
and all the more so on an auspicious day like the Great Shabbat –
ועאכו"כ אין א יום סגולה ווי שבת הגדול –
the redemption can and must already come in actuality! And regarding the preparations for the service on the festival of Passover and for the fulfillment of the commandments after the redemption –
קען און דארף שוין קומען די גאולה בפועל ממש! ובנוגע צו די הכנות צו דער עבודה בחג הפסח און צו קיום המצוות לאחרי הגאולה –
this will be through the service in the time of exile until now –
וועט דאס זיין דורך דער עבודה אין זמן הגלות ביז איצטער –
as explained in the Ramban from the Sifri,
כמבואר ברמב"ן 160 פון ספרי 161,
that the commandments in this time are in the manner of "markers"
אז די מצוות בזמן הזה זיינען באופן פון "ציונים"
("Set up for yourself markers")
("הציבי לך ציונים" 162)
for the fulfillment of the commandments in the future, when it will be "according to the commandments of Your will."
צו קיום המצוות לע"ל ווען דאס וועט זיין "כמצות רצונך" 163.
And may it be His will that it should be so in actuality –
ויה"ר אז אזוי זאל זיין בפועל –
and that one should merit the fulfillment of the prophecy "God will be seen in Zion,"
און מ'זאל זוכה זיין לקיום היעוד "יראה אל אלקים בציון",
"to dwell in glory in our land."
"לשכון כבוד בארצנו".
And to add,
ולהוסיף,
that through reciting the verses
אז דורך זאגן די פסוקים
(and likewise the rest of the verses that speak about the matter of redemption,
(ועד"ז שאר הפסוקים וואס דעדן וועגן ענין הגאולה,
the same content in different letters)
דעם זעלבן תוכן אין אנדערע אותיות)
in the Book of Psalms,
בספר תהלים,
and in general the entire Book of Psalms –
און בכלל כל ספר תהלים –
the book of David, King Messiah,
ספרו פון דוד מלכא משיחא,
"the sweet singer of Israel,"
"נעים זמירות ישראל" 164,
on behalf of all Israel –
בשם כל ישראל 165 –
one hastens and brings closer the fulfillment of these prophecies in actuality.
איז מען נאכמער ממהר ומקרב קיום יעודים אלו בפועל ממש.
And all the more so when a multitude of Israel recite the verses of Psalms,
ועאכו"ב בשעת א רבים מישראל זאגן די פסוקי תהלים,
because there are many Jews who recite Psalms,
ווארום עס זיינען דא א ריבוי אידן וואס זאגן תהלים,
and especially after the enactment of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation, regarding the recitation of the entire Book of Psalms on every Shabbat Mevarchim HaChodesh,
ובפרט נאך תקנת כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו וועגן אמירת כל ספר תהלים בכל שבת מברכים החודש 166,
and the recitation of the daily portion of Psalms as divided for the days of the month,
און אמירת שיעור תהלים כפי שנחלק לימי החודש 167,
in addition to the recitation of the entire Book of Psalms at special times,
נוסף אויף אמירת כל ספר תהלים בזמנים מיוחדים,
such as on the night of Yom Kippur and the night of Hoshana Rabbah,
ווי בליל יוהכ"פ 168 וליל הושענא רבה 169,
and so forth on certain auspicious days –
וכיו"ב אין געוויסע ימי סגולה –
it is a certain thing that this must already bring about the fulfillment of the prophecies regarding the true and complete redemption.
איז א זיכערע זאך אז דאס דארף שוין אויפטאן דעם קיום פון די יעודים וועגן דער גאולה האמיתית והשלימה.
And then there will also be the fulfillment of the prophecy of "Awake and sing, you who dwell in the dust,"
און דעמולט וועט אויך זיין דער קיום היעוד פון "הקיצו ורננו שוכני עפר" 170,
and Nadav and Avihu among them,
ונדב ואביהוא בתוכם,
and also Pinchas –
און אויך פינחס –
in whom the soul of Nadav and Avihu was reincarnated –
וואס אין אים איז נתגלגל געווארן נשמת נדב ואביהוא 171 –
"Pinchas, this is Elijah,"
"פינחס זה אליהו " 172,
the herald of redemption
מבשר הגאולה 173
("the voice of the herald, heralding and saying"),
("קול מבשר מבשר ואומר" 174),
and Moshe and Aharon with them,
און משה ואהרן עמהם 175,
and one merits to see the service of the High Priest in the Holy Temple,
און מ'איז זוכה צו זען עבודתו פון דעם כהן גדול בביהמ"ק,
up to the Holy of Holies –
ביז אין קדש הקדשים 176 –
"With this shall Aharon come into the Sanctuary,"
"בזאת יבוא אהרן אל הקודש" 177,
and also –
און אויך –
the entry of Moshe Rabbeinu into the Holy of Holies at any time he desires,
כניסתו של משה רבינו אין קדש הקדשים בכל עת שירצה,
as the Torat Kohanim expounds on the verse "Speak to Aharon your brother, that he not come at all times into the Sanctuary" –
כדרשת התו"כ עה"פ 178 "דבר אל אהרן אחיך ואל יבוא בכל עת אל הקודש" –
"Your brother is subject to 'he shall not come,' but Moshe is not subject to 'he shall not come,'"
"אחיך באל יבוא ואין משה בבל יבוא",
And similar to this exists in every Jew –
ומעין זה איז דא בא יעדער אידן –
from the aspect of Moshe within him,
מצד בחי' משה שבקרבו,
as explained in the Tanya that "every soul from the house of Israel has within it from the aspect of Moshe Rabbeinu, may he rest in peace,"
כמבואר בתניא 179 אז "כל נפש ונפש מבית ישראל יש בה מבחי' משה רבינו ע"ה",
until this effects his service in actuality –
ביז אז דאס פועל'ט אויף זיין עבודה בפועל –
"What does Hashem your God ask of you, but to fear Hashem your God,"
"מה ה' אלקיך שואל מעמך כי אם ליראה את ה' אלקיך" 180,
that "fear is a small matter" for every Jew,
אז "יראה מילתא זוטרתי היא" 181 בא יעדער איד,
just as it is with Moshe Rabbeinu,
אזוי ווי ס'איז בא משה רבינו,
and from this emerges the fulfillment of the entire Torah and commandments,
און דערפון קומט ארויס קיום כל התומ"צ,
"to keep the commandments of Hashem and His statutes, etc."
"לשמור את מצוות ה' ואת חוקותיו גו'" 182.
And simply –
ובפשטות –
that the Almighty takes out every Jew and all Jews from exile,
אז דער אויבערשטער נעמט ארויס יעדער איד און אלע אידן פון גלות,
and we all dance into the true and complete redemption together with our righteous Mashiach,
און מ'טאַנצט אלע אריין אין דער גאולה האמיתית והשלימה צוזאמען מיט משיח צדקנו,
and we have perfection in all matters:
און מ'האט שלימות אין אלע ענינים:
perfection of the people –
שלימות העם –
"a great congregation shall return here,"
"קהל גדול ישובו הנה" 183,
together with perfection of the Torah and its commandments,
צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי',
together with perfection of the land,
צוזאמען מיט שלימות הארץ,
and in the manner of "for Hashem your God will enlarge your border,"
ובאופן פון "כי ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 184,
and "will enlarge" also in the perfection of the people and the perfection of the Torah,
און "ירחיב" אויך אין שלימות העם און שלימות התורה,
and in all matters connected to this in the physical and the spiritual,
און אין אלע ענינים הקשורים בזה בגשמיות וברוחניות,
And all this –
וכל זה –
in an instant, literally,
ברגע כמימרא ממש,
and with joy and a good heart.
ובשמחה ובטוב לבב.
Chapter 28. Discourse
כח. מאמר
(in the manner of a talk)
(כעין שיחה)
Beginning with the words "And Hashem said to Moshe, etc., 'This month shall be for you, etc.'"
ד"ה ויאמר ה' אל משה גו' החודש הזה לכם וגו'.
It is also customary to dwell on a matter in Rashi's commentary on the weekly Torah portion,
ס'איז דאך אויך רגיל זיך אפצושטעלן אויף אן ענין אין פירוש רש"י בפרשת השבוע,
a matter in the writings of the father,
אן ענין אין די כתבים פון טאטן,
and also –
און אויך –
recently –
לאחרונה –
on the daily study session in the Rambam.
אויף דעם שיעור היומי אין רמב"ם.
Regarding Rashi's commentary –
בנוגע לפירוש רש"י –
it was recently proposed,
האט מען דאך מציע געווען לאחרונה 185,
that one should raise [questions] about the perplexing Rashi commentaries in the portion,
אז מ'זאל אליין מעורר זיין וועגן די פירושי רש"י התמוהים בפרשה,
and they should be printed in the journals,
און מ'זאל זיי אפדרוקן אין די קובצים,
thereby it will reduce the search for a perplexing Rashi commentary,
במילא וועט עס פארשפארן דעם זוכן פון א פירוש רש"י תמוה,
and also prevent duplications and the like.
און אויך באווארענען הכפלות וכיו"ב.
And furthermore,
ועוד זאת,
that through the fact that the listeners raise [questions] about all matters that are perplexing in their eyes,
אז דורך דעם וואס די שומעים זיינען מעורר אויף אלע ענינים וואס זיינען תמוה בעיניהם,
it provides a possibility that during the farbrengen one should raise [a question] about a perplexing commentary about which no one raised [a question],
גיט עס א מעגלעכקייט אז בשעת ההתוועדות זאל מען מעורר זיין וועגן א פירוש תמוה אויף וועלכן קיינער האט ניט מעורר געווען,
in which case one does not need to find an answer and explanation,
וואס אין דעם פאל דארף מען ניט געפינען קיין תירוץ וביאור,
rather it is sufficient the very fact that one raises [a question] about a perplexing matter that no one noticed,
נאר ס'איז גענוג די עצם זאך וואס מ'איז מעורר וועגן אן ענין תמוה וואס קיינער האט זיך ניט געכאפט אויף דעם,
and "Give to a wise man and he will become wiser" –
און "תן לחכם ויחכם עוד" 186 –
one should write explanations on the matter in the journals,
מ'זאל שרייבן אין די קובצים ביאורים בדבר,
and since "it is a mitzvah to publicize those who perform a mitzvah," it is indeed fitting to print this in a public journal,
און וויבאלד אז "מצוה לפרסם עושי מצוה" 187 איז דאך מתאים דאס צו מדפיס זיין אין א קובץ לרבים,
if the editorial board decides that it is worthy of printing.
אויב די מערכת איז מחליט אז דאס איז ראוי להדפסה.
So too regarding the weekly Torah portion,
איז עד"ז אויך בפרשת השבוע,
that we will dwell on two matters in Rashi's commentary:
אז מ'וועט זיך אפשטעלן אויף צוויי ענינים אין פירוש רש"י:
one matter about which [a question] was raised in the journals,
איין ענין אויף וועלכן מ'האט מעורר געווען אין די קובצים,
and a second matter about which
און א צווייטן ענין אויף וועלכן מ'האט זיך
(it seems)
(זעט אויס)
[no one] noticed.
ניט געכאפט.
The Rashi commentary about which [a question] was raised in the journals is in chapter 14 verse 4:
דער פירוש רש"י אויף וועלכן מ'האט מעורר געווען אין די קובצים איז אין קאפיטל יד פסוק ד:
On "And the one being purified shall take two live clean birds etc.,"
אויף "ולקח למטהר שתי צפרים חיות טהורות גו'",
Rashi says –
זאגט רש"י –
"Live –
"חיות –
excluding tereifot":
פרט לטריפות":
"Clean –
"טהורות –
excluding an unclean bird."
פרט לעוף טמא".
Which at first glance is entirely incomprehensible:
וואס לכאורה איז דער פירוש אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:
A) From where do we derive that "live" means "excluding tereifot" –
א) מנא לן אז "חיות" מיינט "פרט לטריפות" –
the opposite of "live" is "dead," is it not? And as it indeed states in Ibn Ezra –
דער היפך פון "חיות" איז דאך "מתות"? און ווי עס שטייט טאקע אין אבן עזרא –
"Live –
"חיות –
and not dead"?
ולא מתות"?
And especially since in the Gemara there is indeed a dispute whether a tereifah is considered alive or not,
ובפרט אז אין גמרא 188 איז טאקע א מחלוקת צי "טרפה חי'" אדער ניט 189,
and Rashi did not explain this previously
און רש"י האט דאס ניט מפרש געווען לפנ"ז
(and in any case:
(און ממ"נ:
if Rashi holds that "a tereifah is not alive" –
אויב רש"י האלט אז "טרפה אינה חי'" –
he should have explained it in its place –
האט ער דאס געדארפט מפרш זיין במקומו –
on the verse "And flesh in the field that is tereifah etc.").
אויפן פסוק "ובשר בשדה טרפה גו'" 190).
B) Also in the content of the matter it is not understood
ב) אויך אין תוכן הענין איז ניט מובן
(and as discussed several times that regarding matters of reality one does not notice):
(וכמדובר כמה פעמים אז אויף ענינים שבמציאות כאפט מען זיך ניט):
From where does one know whether the birds are not tereifot while they are alive:
פון וואנען ווייס מען צי די צפרים זיינען ניט קיין טריפות בשעת זיי זיינען חיות:
The law is,
דער דין איז דאך,
that most tereifot are connected to internal organs,
אז רוב הטריפות זיינען פארבונדן מיט אברים פנימיים 191,
about which one cannot know while the bird is alive? There can be a case of tereifah that is externally discernible,
וועגן וועלכע מ'קען ניט וויסן בשעת די צפור איז חי'? עס קען זיין א מציאות של טריפה וואס איז ניכר מבחוץ 192,
but not every externally discernible blemish is a tereifah,
אבער ניט יעדער מום הניכר מבחוץ איז טריפה,
and on the other hand –
ולאידך –
most matters of tereifot are connected to internal organs,
רוב ענין הטריפות איז פארבונדן מיט די אברים הפנימיים,
as even a child of five who studies Scripture knows simply from its behavior at home etc.
ווי דער בן חמש למקרא ווייס בפשטות פון זיין הנהגה בבית וכו'.
So how can one say that "live" means "excluding tereifot"?
איז ווי קען מען זאגן אז "חיות" מיינט "פרט לטריפות".
C) And in continuation of this –
ג) ובהמשך לזה –
a question arises regarding the entire commentary:
ווערט א שאלה אין כללות הפירוש:
Why does Rashi need to give a commentary on the word "live" at all:
צוליב וואס דארף רש"י זאגן בכלל א פירוש אויפן ווארט "חיות" 193:
If one can know whether the bird is a tereifah,
אויב מ'קען וויסן צי די צפור איז א טריפה,
then it is self-understood that it is not "alive,"
איז דאך מובן מעצמו אז זי איז ניט קיין "חי'",
and if not –
און אויב ניט –
then what is the point of Rashi's commentary?
איז וואס קומט צו מיט פירוש רש"י?
D) So too it is not understood in the continuation of his commentary –
ד) עד"ז איז ניט מובן אין דעם פירוש שלאח"ז –
"Clean –
"טהורות –
excluding an unclean bird" –
פרט לעוף טמא" –
what is this coming to teach us?
מאי קא משמע לן 194?
And as will be explained below.
וכפי שיתבאר לקמן.
In continuation of the question –
בהמשך צו דער שאלה –
that at first glance it is not understood why Rashi needed to dwell on this verse at all –
אז לכאורה איז ניט מובן צוליב וואס האט רש"י געדארפט זיך בכלל אפשטעלן אויף דעם פסוק –
there is the same question regarding a Rashi commentary at the end of the portion,
איז פאראן די זעלבע שאלה אין א פירוש רש"י בסוף הפרשה,
about which [a question] was not raised:
אויף וועלכן מ'האט ניט מעורר געווען:
On the verse "And you shall separate the children of Israel from their impurity, and they shall not die in their impurity" –
אויפן פסוק 195 "והזרתם את בני ישראל מטומאתם ולא ימותו בטומאתם" –
Rashi says:
זאגט רש"י:
"And they shall not die in their impurity –
"ולא ימותו בטומאתם –
behold, the karet of one who defiles the Sanctuary is called death."
הרי הכרת של מטמא מקדש קרוי מיתה".
Here too it is not understood
איז אויך דא ניט מובן
(similar to the aforementioned Rashi commentary):
(ע"ד ווי אין דעם פרש"י הנ"ל):
From either side:
ממה נפשך:
If "and they shall not die" can also mean "karet" –
אויב "ולא ימותו" קען מיינען אויך "כרת" –
then why does Rashi need to explain it,
איז צוליב וואס דארף דאס רש"י מפרש זיין,
nothing is missing in the verse;
דא פעלט גארניט אין פסוק;
and if not –
און אויב ניט –
then from where does Rashi derive that here it means "karet"?
איז פון וואנען נעמט טאקע רש"י אז דא מיינט מען "כרת"?
The commentators explain,
זיינען מפרשים מבאר 196,
that Rashi comes here to clarify,
אז רש"י קומט דא באווארענען,
that although in Parshat Chukat it is stated that the obligation for one who is impure entering the Temple is karet,
אז כאטש אין פ' חוקת 197 שטייט אז דער חיוב אויף טמא שנכנס למקדש איז כרת,
and here the term death is stated
און דא שטייט דער לשון מיתה
(which seemingly means death at the hands of Heaven),
(וואס מיינט לכאורה מיתה בידי שמים),
he clarifies,
באווארנט ער,
that here too the verse means karet,
אז אויך דא מיינט דער פסוק כרת,
only "the karet of one who defiles the Temple is called death."
נאר " הכרת של מטמא מקדש קרוי מיתה".
Superficially, however, it is not understood:
לכאורה איז אבער ניט פארשטאנדיק:
A) The question
א) די שאלה
(how does the verse in our portion align with the verse in Parshat Chukat)
(ווי שטימט דער פסוק בפרשתנו מיטן פסוק בפרשת חוקת)
is first raised in Parshat Chukat –
ווערט ערשט נתעורר בפרשת חוקת –
should Rashi have clarified it there? And especially since in the Midrash it is indeed stated
האט עס רש"י געדארפט באווארענען דארטן? ובפרט אז אין מדרש 198 שטייט עס טאקע
(not here, but)
(ניט דא, נאר)
in Parshat Chukat.
אין פ' חוקת.
Furthermore, since Rashi already brings this matter earlier –
נוהגם אז רש"י ברענגט שוין דעם ענין לפני זה –
in Parshat Vayikra –
אין פ' ויקרא 199 –
this also does not explain why Rashi needs to clarify it here;
איז דאס אויך ניט מסביר פארוואס דארף עס רש"י באווארענען דא;
for whichever way you look at it:
דממה נפשך:
either Rashi should have clarified it the first time he brings the law of karet for one who is impure entering the Temple
אדער רש"י האט עס געדארפט באווארענען דעם ערשטן מאל וואו ער ברענגט דעם דין פון כרת ביי טמא שנכנס למקדש
(that this karet is called "death"),
(אז דער כרת ווערט אנגערופן "מיתה"),
or there where it is explicitly stated in the verse,
אדער דארטן וואו דאס שטייט בפירוש אין פסוק,
in Parshat Chukat.
אין פ' חוקת].
B) Rashi only says that "the karet...
ב) רש"י זאגט נאר אז "הכרת...
is called death",
קרוי מיתה",
but he does not answer the question –
אבער ער פארענטפערט ניט די שאלה –
why does the verse use the term death, which could also mean death at the hands of Heaven?
פארוואס שטייט אין פסוק דער לשון מיתה וואס קען מיינען אויך מיתה בידי שמים?
The commentators say,
מפרשים זאגן 200,
that the reason for the matter is,
אז דער טעם הדבר איז,
that "all karet involves death, only not all death involves karet." But aside from the fact that this still does not answer the question of why it does not state a clear term,
אז "כל כרת יש בו מיתה רק שכל מיתה אין בה כרת". אבער לבד זאת וואס דאס פארענטפערט נאך ניט די שאלה פארוואס עס שטייט ניט א לשון ברורה,
this matter is also not found in Rashi.
איז אויך דער ענין שטייט ניט אין רש"י.
And as has been discussed several times,
וכמדובר כמה פעמים,
that Rashi wrote his commentary in such a manner that one does not need to be a scholar like the Ra'avad or the Gur Aryeh to understand his commentary,
אז רש"י האט געשריבן פירושו באופן כזה אז מ'דארף ניט זיין קיין למדן ווי דער רא"ם אדער דער גור ארי' כדי להבין פירושו,
and not even a scholar like the Shelah HaKadosh,
און אפילו ניט א למדן ווי דער שפ"ח,
but even a child of five studying Scripture can understand Rashi's commentary on its own.
נאר אויך א בן חמש למקרא קען אליין פארשטיין בפשטות פירוש רש"י.
And as discussed above –
וכמדובר לעיל –
we will suffice with raising the question,
וועט מען זיך באגנוגענען מיט מעורר זיין וועגן די שאלה,
and "give to the wise and he will become wiser still."
און "תן לחכם ויחכם עוד".
Regarding the writings of my father,
בנוגע צו די כתבים פון טאטן,
in the current portion there are no notes on the Zohar,
איז אין היינטיקער פרשה ניטא קיין הערות אויפן זהר,
but in his writings elsewhere one finds a matter that is connected to the current Shabbat,
מ'געפינט אבער אין זיינע כתבים במקום אחר אן ענין וואס איז פארבונדן מיט היינטיקן שבת,
Shabbat HaGadol,
שבת הגדול,
and this is in a letter that he wrote close to Shabbat HaGadol,
און דאס איז אין א בריוו וואס ער האט געשריבן בסמיכות לשבת הגדול 201,
and there he explains the matter of the month of Nissan.
און ער איז דארטן מבאר דעם ענין פון חודש ניסן.
What he writes there,
וואס דארט שרייבט ער,
that "the source of all souls of Israel are the three Patriarchs and the twelve tribes,
אז "המקור דכל נשמות ישראל הם השלשה אבות וי"ב שבטים,
which is hinted at in the month of Nissan, called the month of Aviv. Aviv is Alef-Beit Yud-Beit,
שנרמז זה בחדש ניסן הנקרא חדש האביב. אביב הוא א"ב י"ב,
Alef-Beit is the three Patriarchs hinted at in Alef-Beit, whose numerical value is three...
א"ב הוא השלשה אבות הנרמזים בא"ב שמספרו ג'...
and Av, which is the number three, is Alef in actuality and Beit in actuality.
ואב שהוא מספר ג' הוא א' בפ"ע וב' בפ"ע.
For Abraham, who is the first Patriarch, is the great man among the giants,
כי אברהם שהוא האב הראשון הוא האדם הגדול בענקים,
and he is the lintel,
והוא המשקוף,
and Isaac and Jacob are the two doorposts...
ויצחק ויעקב הם שתי המזוזות...
Yud-Beit is the twelve tribes, divided into two parts,
י"ב הוא הי"ב שבטים הנחלקים לב' בחי',
the ten tribes and the two tribes, Judah and Benjamin",
עשרת השבטים והב' שבטים יהודה בנימין",
and in the continuation of the matter he explains the connection of this matter to the Exodus from Egypt, which occurred in the month of Nissan,
און בהמשך הענין איז ער מבאר דעם קשר פון דעם ענין מיט יציאת מצרים שבחודש ניסן,
the month of Aviv.
חודש האביב.
And as has been discussed several times,
וכמדובר כמה פעמים,
that he wrote the matters in such a manner,
אז ער האט געשריבן די ענינים באופן כזה,
that he relied that the practical directives from the explanations would be derived on their own,
אז ער האט זיך פארלאזט אז די הוראות בפועל פון די ביאורים וועט מען ארויסנעמען אליין,
and as will be explained below.
וכפי שיתבאר לקמן.
Regarding this, it is also customary to pause at the daily study session of the Rambam.
עד"ז איז דאך אויך רגיל זיך אפצושטעלן אויפן שיעור היומי אין רמב"ם.
In today's study session, one clearly sees the connection to Shabbat HaGadol,
וואס אין היינטיקן שיעור זעט מען בגלוי דעם קשר צו שבת הגדול,
that is, the greatness of Shabbat –
דאס הייסט די גדלות פון שבת –
because the study session is in "Laws of Shabbat."
ווארום דער שיעור איז אין "הלכות שבת".
And especially since through Divine Providence so many Jews have established to study this study session,
ובפרט אז בהשגחה פרטית האבן כו"כ אידן קובע געווען צו לערנען דעם שיעור,
it is certain that in this study session there is a special lesson that is connected to Shabbat HaGadol,
איז זיכער אז אין דעם שיעור איז פאראן א הוראה מיוחדת וואס איז פארבונדן מיט שבת הגדול,
and according to the well-known saying of "living with the time" –
און לויטן פתגם הידוע 202 פון "לעבן מיט דער צייט" –
with the "weekly portion" in the Torah,
מיט דער "פרשת השבוע" אין תורה,
it is likewise regarding the study sessions of the Rambam –
איז י"ל עד"ז בנוגע צו שיעורי הרמב"ם 203 –
for the book of the Rambam is indeed "Mishneh Torah",
וואס ספר הרמב"ם איז דאך "משנה תורה",
a continuation of the Written Torah* –
א המשך צו תורה שבכתב* 203 –
that "one must live" with the lessons of the daily Rambam study session.
אז "מ'דארף לעבן" מיט די הוראות פון שיעור הרמב"ם דכל יום.
That is, that the study session is not only a matter in the revealed and halachic aspect,
ד.ה. אז דער שיעור איז ניט נאר אן ענין אין נגלה והלכה,
but it is also a lesson in divine service,
נאר איז אויך א הוראה בעבודת האדם,
"to correct the opinions and to straighten all deeds."
"לתקן הדעות וליישר כל המעשים" 204.
In today's study session, it discusses the laws of carrying from one domain to another,
אין היינטיקן שיעור 205 רעדט זיך וועגן די הלכות פון הוצאה מרשות לרשות,
and the Rambam explains the details of the measures of the items that one carries from one domain to another.
און דער רמב"ם איז מבאר פרטי השיעורים פון די דברים וועלכע מ'איז מוציא מרשות לרשות.
And in the continuation of the matter he writes:
ובהמשך הענין שרייבט ער 206:
"One who carries out a domesticated animal, a wild animal, and a bird, even though they are alive, is liable,
"המוציא בהמה חי' ועוף אע"פ שהן חיים חייב,
but a living person is not a burden."
אבל אדם חי אינו משאוי".
That the source of the words is in the Gemara Shabbat,
וואס דער מקור הדברים איז אין גמרא שבת 207,
where the Gemara explains,
וואו די גמרא איז מבאר,
that that which "a living person is not a burden" is because "a living being carries itself,"
אז דאס וואס "אדם חי אינו משאוי" איז ווייל "חי נושא את עצמו",
unlike "a living animal and bird –
משא"כ "בהמה חי' ועוף –
they shake themselves"
דמשרבטי נפשייהו"
(they slip downward and weigh themselves down to slip from the hand of the one carrying them).
(משמטים כלפי מטה ומכבידין עצמן להשמיט מיד הנושאן 208).
One must, however, understand –
מען דארף אבער פארשטיין –
what is the lesson in the service of man from this distinction between a living animal and bird and a person. And as will be explained below.
וואס איז די הוראה אין עבודת האדם פון דעם חילוק צווישן בהמה חי' ועוף מיט אן אדם. וכפי שיתבאר לקמן.
Regarding this, there is a perplexing halachah at the end of today's lesson:
עד"ז איז פאראן א הלכה תמוהה אין סוף פון היינטיקן שיעור:
At the end of the lesson, the Rambam writes:
אין סוף השיעור 209 שרייבט דער רמב"ם:
"Just as a person is commanded regarding the rest of his animal on Shabbat, so too is he commanded regarding the rest of his slave and his maidservant,
"כשם שאדם מצווה על שביתת בהמתו בשבת כך הוא מצווה על שביתת עבדו ואמתו,
and even though they are intelligent beings and act according to their own understanding,
ואע"פ שהן בני דעת ולדעת עצמן עושין,
it is a commandment upon us to guard them and to prevent them from doing work on Shabbat, as it is said: 'so that your ox and your donkey may rest, and the son of your maidservant and the stranger may be refreshed,'
מצוה עלינו לשמרן ולמנען מעשיית מלאכה בשבת שנאמר 210 למען ינוח שורך וחמורך וינפש בן אמתך והגר,
the slave and maidservant regarding whose rest we are commanded are slaves who have been circumcised and immersed for the sake of slavery and have accepted the commandments that slaves are obligated in,
עבד ואמה שאנו מצווין על שביתתן הם עבדים שמלו וטבלו לשם עבדות וקיבלו מצות שהעבדים חייבין בהן,
but slaves who have not been circumcised and have not immersed, but have only accepted upon themselves the seven commandments that were commanded to the children of Noah, they are like a resident alien and are permitted to do work on Shabbat for themselves in public like a Jew on a weekday."
אבל עבדים שלא מלו ולא טבלו אלא קיבלו עליהן שבע מצות שנצטוו בני נח בלבד הרי הן כגר תושב ומותרין לעשות מלאכה בשבת לעצמן בפרהסיא כישראל בחול".
What, at first glance, the last three words –
וואס לכאורה זיינען די לעצטע דריי ווערטער –
"in public like a Jew on a weekday" –
"בפרהסיא כישראל בחול" –
are entirely incomprehensible:
אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:
What is he teaching us?
מאי קמ"ל?
This is, after all, the content of the halachah,
דאס איז דאך דער תוכן ההלכה,
that a resident alien is permitted to do work on Shabbat –
אז א גר תושב איז מותר במלאכה בשבת –
so why does he need to emphasize that this is "(a)
איז צוליב וואס דארף ער מדגיש זיין אז דאס איז " (א)
in public (b)
בפרהסיא (ב)
like a Jew on a weekday"?
כישראל בחול"?
This will be left to the listeners,
וואס דאס וועט מען איבערלאזן צו די שומעים,
and "give to the wise and he will become wiser,"
ו"תן לחכם ויחכם עוד",
one should find the explanation in the matter on his own.
מ'זאל אליין געפינען דעם ביאור בדבר*.
If one speaks about the Torah lessons
אויב מ'רעדט וועגן די שיעורי תורה
(that are time-bound)
(שהזמן גרמא)
which have been newly instituted recently,
וועלכע זיינען נתחדש געווארן לאחרונה,
one must certainly speak about the time-bound lessons that are in the Shulchan Aruch.
דארף מען דאך זיכער רעדן וועגן די שיעורים שהזמן גרמא וואס שטייען אין שולחן ערוך.
Starting from this law –
אנהויבנדיק פון דעם דין 211 –
that thirty days before the festival one must begin to study the laws of Pesach,
אז שלשים יום קודם החג דארף מען אנהויבן לערנען הלכות פסח,
all the more so after Rosh Chodesh Nissan
עאכו"כ נאך ר"ח ניסן
(two weeks before the festival),
(שבועיים קודם החג 212),
all the more so standing on Shabbat HaGadol,
עאכו"כ שטייענדיק בשבת הגדול,
the Shabbat that blesses the days of Pesach,
דער שבת וואס בענטשט ימי הפסח,
and especially in this year –
ובפרט בשנה זו –
when it is the beginning of the days of the visit and preparation for the matter of the Korban Pesach.
ווען ס'איז די התחלה פון די ד' ימי הביקור והכנה צום ענין פון קרבן פסח.
And great is study that brings to action –
וגדול לימוד שמביא לידי מעשה 213 –
all these preparations that one must make for the festival of Pesach,
די אלע הכנות וואס מ'דארף מאבן צו חג הפסח,
both regarding oneself,
הן בנוגע לעצמו,
and regarding others,
והן בנוגע להזולת,
starting from this law of giving money for wheat and all the needs of the festival to those who need to receive them,
אנהויבנדיק פון דעם דין* 213 צו געבן מעות חטים און כל צרכי החג צו די וואס דארפן דערצו אנקומען,
so that they can celebrate the festival with joy and a good heart,
בכדי אז זיי זאלן קענען פראווען יו"ט בשמחה ובטוב לבב,
as it is stated: "And you shall rejoice in your festival, you and your son and your daughter and your manservant and your maidservant and the Levite and the stranger and the orphan and the widow who are within your gates,"
ווי עס שטייט 214 "ושמחת בחגך אתה ובנך גו' והיתום והאלמנה אשר בשעריך",
including also the poor of Israel.
כולל אויך עניי ישראל 215.
And in a broader sense, this also includes –
ובמובן רחב יותר איז דאס אויך כולל –
preparing oneself for the service and spiritual content of the festival of Pesach,
צוגרייטן זיך צו דער עבודה ותוכן רוחני פון חג הפסח,
and also regarding others –
און אזוי אויך בנוגע להזולת –
to provide every Jew whom one can reach with the spiritual needs of the festival,
צוצושטעלן יעדן אידן צו וועמען מ'קען דערגרייכן די צרכי החג ברוחניות,
i.e., to influence other Jews so that they learn from the many instructions that Pesach teaches a Jew,
ד.ה. משפיע זיין אויף אנדערע אידן אז זיי זאלן זיך אפלערנען פון די פילע הוראות וואס פסח לערנט א אידן,
as follows.
כדלקמן.
And simply, it means:
ובפשטות מיינט עס:
Standing on Shabbat HaGadol,
שטייענדיק בשבת הגדול,
it is timely to arouse regarding preparing oneself and the Jews around oneself for the festival of Pesach –
איז א דבר בעתו צו מעורר זיין וועגן צוגרייטן זיך אליין און די אידן ארום זיך צו חג הפסח –
both regarding the physical preparations,
הן בנוגע צו די הכנות בגשמיות,
studying the laws of the festival and providing money for wheat and the needs of the festival,
לימוד הלכות החג און צושטעלן מעות חטים וצרכי החג,
and making sure that one celebrates the festival of Pesach in a manner of "and you shall rejoice in your festival, etc." –
און מאכן זיכער אז מ'פראוועט חג הפסח באופן פון "ושמחת בחגך גו'" –
both regarding oneself and regarding another;
סיי בנוגע צו זיך און סיי בנוגע צו א זולת;
and regarding the spiritual preparations –
והן בנוגע צו די הכנות ברוחניות –
the spiritual service of the festival of Pesach.
די עבודה רוחנית פון חג הפסח.
*) The explanation of this –
*) הביאור בזה –
see the sichah of Shabbat Parshat Acharei –
ראה שיחת ש"פ אחרי –
below, page 335 and onward.
לקמן ע' 335 ואילך.
And all these matters
און די אלע ענינים
(connected with Pesach)
(פארבונדן מיט פסח)
pertain to all Jews,
זיינען שייך צו אלע אידן,
men, women, and children,
אנשים נשים וטף,
for all of them are obligated in these matters and obligations of Pesach,
ווארום זיי אלע זיינען מחוייב אין די ענינים וחיובים פון פסח,
including the instructions of Pesach in spiritual service.
כולל די הוראות פון פסח בעבודה רוחנית.
And –
און –
in addition to that which in all matters of Torah and mitzvot a Jew has an obligation to influence other Jews and to be a "lamp to illuminate,"
נוסף לזה וואס בכל עניני תומ"צ האט א איד א חיוב צו משפיע זיין אויף אנדערע אידן און זיין א "נר להאיר",
this is especially emphasized in the name of the festival of Pesach
איז דאס ספעציעל אונטערשטראכן אין דעם נאמען פון חג הפסח
[in addition to the aforementioned obligation that one must provide money for wheat to the poor of Israel] –
[נוסף לחיוב הנ"ל אז מ'דארף צושטעלן מעות חטים צו עניי ישראל] –
from the term "peh sach,"
מלשון "פה סח" 216,
a speaking mouth. And the lesson from this is –
א פה המדבר. וואס דער לימוד דערפון איז –
that in all matters of Torah and mitzvot,
אז בכל עניני תומ"צ,
and especially in matters of Pesach,
ובפרט בעניני פסח,
one must be a speaker,
דארף מען זיין א מדבר,
a "lamp to illuminate" that influences other Jews through words that come from the heart,
א "נר להאיר" וואס איז משפיע אויף אנדערע אידן ע"י דברים היוצאים מן הלב,
and primarily –
ובעיקר –
through a living example.
ע"י א דוגמא חי'.
And in more detail:
ובפרטיות יותר:
Standing on the Great Sabbath,
שטייענדיק בשבת הגדול,
which is the beginning of the three days of visitation and preparation for the offering of the Paschal lamb –
וואס איז די התחלה פון די ד' ימי הביקור והכנה צו הקרבת קרבן פסח –
it is understandable,
איז פארשטאנדיק,
that even though at present the matter in its simple sense does not exist,
אז אע"פ וואס איצטער איז ניטא דער ענין כפשוטו,
nevertheless the matter exists in spiritual service.
איז אבער דא דער ענין בעבודה רוחנית.
A condition regarding this Paschal lamb was –
א תנאי אין דעם קרבן פסח איז געווען –
"Every male among you shall be circumcised, and then he may draw near to offer it, and no uncircumcised person may eat of it."
"המול לו כל זכר ואז יקרב לעשותו גו' וכל ערל לא יאכל בו" 217.
The matter of the covenant of circumcision is –
דער ענין פון ברית מילה איז –
"My bolts between Me and you,"
"בריחי גו' ביני וביניכם" 218,
"My covenant in your flesh for an everlasting covenant" with the Most High.
"בריתי בבשרכם לברית עולם" 219 מיטן אויבערשטן.
That is to say, in the service of man –
ד.ה. בעבודת האדם –
that all matters of a Jew belong to the Most High. That specifically after the introduction of the covenant of circumcision does a Jew have a connection with the Paschal lamb.
אז אלע ענינים פון א אידן געהערן צו דעם אויבערשטן. וואס דוקא לאחרי דער הקדמה פון ברית מילה האט א איד א שייכות מיט דעם קרבן פסח.
And this matter pertains to all Jews –
און דער ענין איז נוגע צו אלע אידן –
men, women, and children:
אנשים נשים וטף:
women and daughters –
נשים ובנות –
a woman is considered as if she were circumcised. And children –
דאשה כמאן דמהילא דמיא 220. און טף –
as the law is regarding the Paschal lamb,
ווי דער דין איז בא קרבן פסח,
that not only must the father be circumcised, but also the children must be circumcised,
אז ניט נאר דער פאטער דארף זיין גע'מל'ט נאר אויך די קינדער מוזן זיין גע'מל'ט,
and if not, this prevents the bringing of the offering by his father.
און אויב ניט איז דאס מעכב הבאת הקרבן ע"י אביו 221.
And the lesson from this is simply:
וואס די הוראה דערפון איז בפשטות:
As a fitting preparation for the festival of Passover, one must endeavor both regarding oneself,
אלס א הכנה מתאימה צו חג הפסח דארף מען זיך משתדל זיין הן בנוגע לעצמו,
and regarding other Jews,
והן בנוגע צו אנדערע אידן,
men, women, and children,
אנשים נשים וטף,
that they should enter
אז זיי זאלן אריינקומען
(openly)
(בגלוי)
into this "everlasting covenant" with the Most High,
אין דעם "ברית עולם" מיט דעם אויבערשטן,
a covenant "in your flesh,"
א ברית "בבשרכם",
that in all their matters one sees the connection with the Most High.
אז אין אלע זייערע ענינים זעט מען די שייכות מיט דעם אויבערשטן.
And as mentioned,
וכאמור,
this must be accomplished not only with men and women,
דאס דארף מען אויפטאן ניט נאר מיט אנשים ונשים,
but also with children. And moreover:
נאר אויך מיט טף. ואדרבה:
In the festival of Passover, the matter of the education of children is especially emphasized:
אין חג הפסח איז ספעציעל מודגש דער ענין החינוך פון קינדער:
The entire matter of the "Seder of Passover" is connected with "And you shall tell your son,"
דער גאנצער ענין פון "סדר של פסח" איז פארבונדן מיט "והגדת 222 לבנך" 223,
and "The Torah spoke corresponding to four sons,"
און "כנגד ארבעה בנים דברה תורה" 224,
to the extent that "it is a mitzvah to hurry to begin the Seder for the sake of the children so that they do not fall asleep."
ביז אז "מצוה למהר להתחיל הסדר בשביל התינוקות שלא ישנו" 225.
And regarding this is the explanation of the several changes at the Seder –
ועד"ז איז די הסברה אויף כמה שינויים באם סדר –
in order "to arouse the children." And as one sees in practice from the changes –
כדי "להתמי' את התינוקות" 226. און ווי מ'זעט בפועל פון די שינויים –
that they are changes that will arouse a question in young children:
אז זיי זיינען שינויים וואס וועלן מעורר זיין א תמי' בא קליינע קינדער:
One does not ask a question in the Rambam and the like –
מ'פרעגט ניט קיין תמי' אין רמב"ם וכיו"ב –
for even if one can explain this to the child,
וואס אפילו אויב מ'קען דאס מסביר זיין דעם קינד,
the question will not be understood by him. One does not even ask a question in the simple meaning of the verse;
וועט די תמי' אים ניט דערנעמען. מ'פרעגט אפילו ניט א תמי' אין פשוטו של מקרא;
what does one do? –
וואס טוט מען? –
One makes very simple changes that a young child will understand –
מ'מאכט גאר איינפאכע שינויים וואס וועלן דערנעמען א קליין קינד –
removing the table
עקירת השולחן
(the bowl),
(הקערה),
and mixing wine some time before drinking it,
און מזיגת יין משך זמן לפני שתייתו,
and the like –
וכיו"ב –
the simplest things,
דברים הכי פשוטים,
which are relevant specifically to the comprehension of children.
וואס זיינען שייך דוקא צו דער השגה פון קינדער.
And the lesson from this is –
וואס דער לימוד דערפון איז –
that in the preparations for Passover,
אז אין די הכנות צו פסח,
there must be a special emphasis regarding the campaign of education,
דארף זיין א ספעציעלע הדגשה בנוגע צו מבצע חינוך,
"And you shall tell your son." And this very thing, that one emphasizes at the Seder the matter of "And you shall tell your son,"
"והגדת לבנך". וואס דאס גופא אז מ'איז מדגיש באם סדר דעם ענין פון "והגדת לבנך",
it is understandable that before this there can exist a reality that a child does not know of it
איז פארשטאנדיק אז לפני זה איז שייך א מציאות אז א קינד זאל דערפון ניט וויסן
(or does not know it completely),
(אדער ניט וויסן בשלימות),
to the extent of a reality of a son who is not a "wise son,"
ביז א מציאות פון א בן וואס איז ניט קיין "בן חכם",
and the role of the father and the like is –
און דער תפקיד פון דעם טאטע וכיו"ב איז –
"And you shall tell your son,"
"והגדת לבנך",
and to transform that from this child should become a "wise son."
און איבערמאכן אז פון דעם קינד זאל ווערן א "בן חכם".
Alongside this, one must warn against a wild custom of the country –
דערביי דארף מען באווארענען א ווילדן מנהג המדינה –
in a direction opposite to the above:
בכיוון הפכי מהנ"ל:
There is a custom in this country,
ס'איז דא א מנהג אין דער מדינה,
a bad custom,
א מנהג בלתי טוב,
that before Passover,
אז פאר פסח,
specifically before Passover –
דוקא פאר פסח –
when the matter of the education of children is emphasized –
ווען ס'איז מודגש דער ענין החינוך פון קינדער –
one closes the cheder or the yeshivah,
פארמאכט מען דעם חדר אדער די ישיבה,
and one lets the children wander around, heaven forbid!
און מ'לאזט די קינדער דרייען זיך כו'!
One must know,
דארף מען וויסן,
that the children must utilize the vacation not to weaken the study of Torah,
אז די קינדער דארפן אויסנוצן דעם חופש ניט אויף אפשוואכן דעם לימוד התורה,
but rather on the contrary –
נאר אדרבה –
to add even more in the study of Torah. As has been spoken many times,
אויף נאכמער מוסיף זיין בלימוד התורה. ווי גערעדט מערערע מאל 227,
that the matter of vacation is contrary to the opinion of those who err –
אז דער ענין פון חופש איז שלא כדעת הטועים –
vacation from matters of Torah and mitzvot, heaven forbid,
חופש פון עניני תומ"צ ח"ו,
but rather –
נאר –
vacation from physical matters,
חופש פון ענינים גשמיים,
which gives an opportunity that one should utilize the free time for "man is born for toil,"
וואס דאס גיט א מעגלעכקייט אז מ'זאל אויסנוצן די פרייע צייט אויף "אדם לעמל יולד" 228,
for the toil of Torah and for the toil of mitzvot!
לעמל תורה ולעמל מצוות!
And in the very instruction of the preparation for the Paschal lamb
און אין דער הוראה גופא פון דער הכנה צום קרבן פסח
(that for this there needed to be the matter of circumcision)
(אז דערצו האט געדארפט זיין דער ענין המילה)
that as an introduction to Passover one must reveal
אז אלס הקדמה צו פסח דארף מען מגלה זיין
(in oneself and in other Jews)
(בא זיך און ביי אנדערע אידן)
the "everlasting covenant" between a Jew and the Most High,
דעם "ברית עולם" צווישן א איד מיט דעם אויבערשטן,
and the special emphasis on the campaign of education –
און דער הדגשה מיוחדת אויף מבצע חינוך –
one also has the warning that this must be done in a manner of haste and alacrity,
האט מען אויך די באווארעניש אז דאס דארף געטאן ווערן באופן של חפזון וזריזות,
As we also learn from the Korban Pesach,
ווי מ'לערנט עס אויך אפ פון קרבן פסח 229,
that the preparations for its eating and the eating itself were in haste,
וואס די הכנות לאכילתו און אכילתו גופא איז געווען בחפזון 230,
to the extent that it also expressed itself in external matters –
ביז אז ס'האט זיך אויסגעדריקט אויך אין אויסערלעכע זאכן –
"Your loins girded, your shoes on your feet, and your staff in your hand",
"מתניכם חגורים נעליכם ברגליכם ומקלכם בידכם" 231,
And as our Sages of blessed memory also learn it from "And you shall guard the matzot",
און ווי חז"ל 232 לערנען עס אויך אפ פון "ושמרתם את המצות" 233,
"Do not read 'the matzot' but rather 'the commandments',
"אל תהי קורא את המצות אלא את המצוות,
just as one does not leaven the matzot, so too one does not leaven the commandments; rather, if a mitzvah comes to your hand, perform it immediately".
כדרך שאין מחמיצין את המצות כך אין מחמיצין את המצוות אלא אם באה לידך עשה אותה מיד".
And the explanation of this is:
והביאור בזה:
"Chametz" is one of the names of the evil inclination. The evil inclination comes –
"חמץ" איז איינער פון די שמות פון דעם יצה"ר 234. קומט דער יצה"ר –
which is called chametz –
שנקרא חמץ –
to a Jew and wishes to mix the matter of "chametz" into his fulfillment of the commandments:
צו א אידן און וויל אריינמישן דעם ענין פון "חמץ" אין זיין קיום המצוות:
It says to him,
ער זאגט אים,
that he should indeed fulfill the commandment,
אז ער זאל טאקע מקיים זיין די מצוה,
but he should do it without haste,
אבער ער זאל עס טאן אָן איילעניש,
because he is an elder and it is beneath his dignity,
ווארום ער איז א זקן ואינו לפי כבודו,
and it brings a proof from a law in the Shulchan Aruch that a Jew must guard his honor –
און ער ברענגט נאך א ראי' פון א דין אין שו"ע 235 אז א איד דארף היטן זיין כבוד –
"A person has no authority over his body at all etc. and not to shame him etc.",
"אין לאדם רשות על גופו כלל כו' ולא לביישו כו'",
he must honor his own body! –
ער מוז מכבד זיין דעם אייגענעם גוף! –
Regarding his wife –
בנוגע לאשתו –
it is "The Sages commanded that a person should honor his wife more than his own body",
איז "צוו חכמים שיהא אדם מכבד את אשתו יותר מגופו" 236,
but also regarding himself the law is that he must guard his honor!
אבער אויך בנוגע לעצמו איז דער דין אז ער דארף היטן זיין כבוד!
The Rebbe, the Lubavitcher Rebbe, shlita, smiled,
כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,
and said:]
ואמר:]
However, one must not be "machmir" excessively in this,
דערביי דארף מען אבער ניט "מהדר" זיין יותר מדאי,
because then it could turn out that for every small thing he will say that his honor was offended!...
ווייל דעמולט קען אויסקומען אז אויף יעדער קלייניקייט וועט ער זאגן אז מ'האט פוגע געווען בכבודו!...
And for this there is the instruction –
און אויף דעם האט מען די הוראה –
"And you shall guard the matzot",
"ושמרתם את המצות",
"Do not read 'the matzot' but rather 'the commandments',
"אל תהי קורא את המצות אלא את המצוות,
just as one does not leaven the matzot, so too one does not leaven the commandments; rather, if a mitzvah comes to your hand, perform it immediately".
כדרך שאין מחמיצין את המצות כך אין מחמיצין את המצוות אלא אם באה לידך עשה אותה מיד".
Until a haste that expresses itself,
ביז א חפזון וואס דריקט זיך אויס,
as mentioned,
כאמור,
even in external matters –
אפילו אין אויסערלעכע זאכן –
"Your loins girded, your shoes on your feet, and your staff in your hand",
"מתניכם חגורים נעליכם ברגליכם ומקלכם בידכם",
meaning that they are "ready for the journey".
ד.ה. אז "מזומנים לדרך" 237.
And this is a matter that exists now not only in spiritual service,
און דאס איז אן ענין וואס איז דא איצטער ניט בלויז בעבודה רוחנית,
but as it is transmitted, there is a custom among the Sephardim
נאר ווי מ'גיט איבער איז דא א מנהג בא ספרדים
(also now),
(אויך איצטער),
that in the middle of the "Seder of Pesach" they run,
אז אין מיטן "סדר של פסח" לויפט מען,
in the same room,
אין דעם זעלבן חדר,
around the table
ארום דעם טיש
(not in a different room –
(ניט אין א צווייטן חדר –
so that the meal should be in the place of the blessing)
בכדי די סעודה זאל זיין במקום הברכה 238)
as a remembrance of the Exodus from Egypt in haste,
אלס זכר צו יצי"מ בחפזון,
in the manner of "Your loins girded etc.",
באופן פון "מתניכם חגורים גו'",
"ready for the journey".
"מזומנים לדרך".
And from this there is also the instruction regarding the aforementioned service –
און דערפון האט מען אויך די הוראה בנוגע צו דער עבודה הנ"ל –
that one should reveal the "eternal covenant" between a Jew and the Almighty,
אז מ'זאל מגלה זיין דעם "ברית עולם" צווישן א אידן מיטן אויבערשטן,
and strengthen the campaign of education,
און שטארקן דעם מבצע חינוך,
and likewise regarding all matters of service –
וכן בנוגע צו כל עניני עבודה –
that one must do it in a manner of alacrity.
אז מ'דארף עס טאן באופן של זריזות.
And in addition to this there is also the additional instruction –
און דערצו האט מען אויך די הוראה נוספת –
that one should not be satisfied with the service itself,
אז מ'דארף זיך ניט מסתפק זיין מיט דער עבודה עם עצמו,
rather one must be "ready for the journey",
נאר מ'דארף זיין "מזומנים לדרך",
in a manner of alacrity,
באופן של זריזות,
to go to other places where Jews are found and there be a "lamp to illuminate",
צו גיין צו אנדערע ערטער וואו אידן געפינען זיך און דארטן זיין א "נר להאיר",
a desert
א מדבר
("Peh Sach")
("פה סח")
and to influence in all matters of Judaism,
און משפיע זיין בכל עניני יהדות,
and especially –
ובמיוחד –
in matters of Pesach.
בעניני פסח.
In continuation of the above-mentioned regarding the service of "Your loins girded etc.",
בהמשך להאמור לעיל וועגן דער עבודה פון "מתניכם חגורים גו'",
"ready for the journey",
"מזומנים לדרך",
which among the Sephardim they conduct themselves thus in practice on the night of the Seder
וואס בא ספרדים פירט מען זיך אזוי בפועל בליל הסדר
(as above) –
(כנ"ל) –
now a "novelty" has been added,
איז איצטער צוגעקומען א "חידוש",
that there is also a group of Ashkenazim who are going to fulfill this in practice
אז ס'איז אויך דא א קבוצה פון אשכנזים וואס גייען דאס מקיים זיין בפועל
(in the service of man)
(בעבודת האדם)
in the matter of the dissemination of Torah and Judaism –
אין דעם ענין פון הפצת התורה והיהדות –
and may blessing come upon them and fortunate is their lot etc. –
ותבוא עליהם ברכה ואשרי חלקם וכו' –
through the fact that they travel
דורך דעם וואס זיי פארן
(even before Pesach)
(נאך פאר פסח)
to a place distant in physicality,
צו א מקום רחוק בגשמיות,
with the intention however that there they will bring about that it becomes a place close in spirituality,
על מנת אבער דארטן אויפטאן אז עס זאל ווערן א מקום קרוב ברוחניות,
until that it becomes one place with the place here –
ביז אז דאס זאל ווערן א מקום אחד מיט דעם מקום דא –
through the study and dissemination of the one Torah,
דורך לימוד והפצת התורה אחת,
which is connected with the one G-d,
וואס איז פארבונדן מיט ה' אחד,
and through the love and unity of Israel,
און דורך אהבת ואחדות ישראל,
"one nation in the land".
"גוי אחד בארץ" 239.
In order to connect this with the physicality of the world –
בכדי דאס צו פארבינדן מיט גשמיות העולם –
they will,
וועט מען דאס,
as usual,
כרגיל,
connect it with a physical object
פארבינדן מיט א דבר גשמי
(as explained in the discourses of the Ran),
(כמבואר בדרשות הר"ן 240),
by distributing drink from the farbrengen.
דורך טיילן זיי משקה פון דער התוועדות.
And may it be His will that through the very resolution in the matter to unify the distant places
ויה"ר אז ע"י עצם ההחלטה שבדבר צו מאחד זיין די מקומות רחוקים
(in physicality)
(בגשמיות)
through one Torah etc.,
ע"י תורה אחת וכו',
one should already immediately receive the reward
זאל מען שוין גלייך באקומען דעם שכר
(as per the ruling in the Shulchan Aruch regarding a fast) –
(כפס"ד בשו"ע 241 בנוגע צו א תענית) –
that this should immediately bring about the matter of the unity of the "one nation in the land",
אז דאס זאל גלייך אויפטאן דעם ענין פון אחדות פון דעם "גוי אחד בארץ" 242,
through the study of one Torah,
ע"י לימוד תורה אחת,
which is connected with the one G-d.
וואס איז פארבונדן מיט ה' אחד.
Until the destiny will be fulfilled –
ביז אז עס וועט מקויים ווערן דער יעוד –
"A great congregation
"קהל גדול
(singular language)
(לשון יחיד)
shall return here",
ישובו הנה",
"With our young and with our elders, with our sons and with our daughters",
"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",
men, women, and children,
אנשים נשים וטף,
and they all stand together as "one nation",
און זיי שטייען אלע צוזאמען אלס א "גוי אחד",
together with one Torah,
צוזאמען מיט תורה אחת,
and Hashem is One,
וה' אחד,
"Hashem is One and His Name is One",
"ה' אחד ושמו אחד" 243,
as I am written, so I am read,
כשם שאני נכתב כך אני נקרא 244,
In the true and complete redemption,
בגאולה האמיתית והשלימה,
which comes immediately and truly at once,
וואס קומט תיכף ומיד ממש,
so that the festival of Passover will already be celebrated in our holy land,
אזוי אז חג הפסח וועט מען שוין פראווען אין ארצנו הקדושה,
in Jerusalem, the holy city,
בירושלים עיר הקודש,
on the holy mountain,
בהר הקודש,
and in the third Holy Temple,
ובביהמ"ק השלישי,
"and we shall eat there from the offerings and from the Passover sacrifices",
"ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים" 245,
together with the recitation of Hallel,
צוזאמען מיט אמירת הלל,
until in a manner of "bursting the roof",
ביז אין אן אופן פון "פקע איגרא" 246,
that one goes out from all measurements and limitations,
אז מ'גייט ארויס פון אלע מדידות והגבלות,
even from the roof
אפילו פון דעם גג
(roof),
(איגרא),
which is above all matters in the house and higher than the entire stature of man,
וואס איז למעלה מכל הענינים אין דעם בית און העכער פאר כל קומת האדם,
even higher than the head of man,
אפילו פאר דעם ראש האדם,
With joy and with a good heart,
בשמחה ובטוב לבב,
and speedily, truly in our days.
ובמהרה בימינו ממש.
Our master, teacher, and Rebbe, the Admor Shlita, poured "Lechaim" for each one of the group of students, the emissaries, may they live, who are traveling to Sydney,
נכ"ק אדמו"ר שליט"א מזג "לחיים" לכל אחד מקבוצת תלמידים השלוחים שיחיו הנוסעים לסידני,
Australia. And he gave the jug to the honorable M.M.M., may he live.
אוסטרליא. ונתן הקנקן להר"ר מ.מ.מ. שיחי'].
Earlier, we spoke at length that the content of "Shabbat HaGadol"
מ'האט פריער גערעדט בארוכה אז דער תוכן פון "שבת הגדול"
(according to the opinion of the Alter Rebbe)
(לדעת אדה"ז)
is –
איז –
in commemoration of the miracle of "Who smote Egypt through their firstborn",
לזכר הנס פון "למכה מצרים בבכוריהם",
which brings out the elevation that the world and the nations of the world themselves demand that one conduct oneself according to the will of Hashem
וואס דאס ברענגט ארויס דעם עילוי אז עולם און אומות העולם גופא מאנען אז מ'זאל זיך פירן ע"פ רצון ה'
(and that the Jews should be released from Egypt),
(און מ'זאל ארויסלאזן אידן פון מצרים),
until they themselves wage war over this.
ביז אז זיי גופא האבן מלחמה אויף דעם.
The matter,
דער ענין,
like every matter,
אזוי ווי יעדער ענין,
begins from Torah and Jews,
הויבט זיך אן פון תורה און אידן,
as the Zohar states: "The Holy One, blessed be He, looked into the Torah and created the world;
כמאמר הזהר 247 "קוב"ה אסתכל באורייתא וברא עלמא,
a person looks into the Torah and sustains the world",
בר נש מסתכל בה באורייתא ומקיים עלמא",
as we find with the great ones of Israel, true Torah scholars,
ווי מ'געפינט בא גדולי ישראל לומדי תורה אמיתיים,
that through their having ruled on a matter in Torah,
אז דורך דעם וואס זיי האבן אפגע'פסק'נט אן ענין אין תורה,
it effected a change in the world.
האט עס גע'פועל'ט א שינוי אין וועלט 248.
Similarly, we find regarding the matter that the nations of the world should conduct themselves according to the will of Hashem:
אזוי אויך געפינט מען בנוגע צו דעם ענין אז אוה"ע זאלן זיך פירן ע"פ רצון ה':
I once heard in Petersburg
כ'האב אמאל געהערט אין פעטערבורג
(Leningrad)
(לענינגראד)
from a Jew who was together with the Rogatchover when he received a letter from the government that he must pay certain taxes. The Rogatchover asked that they read to him and explain to him the reasons why he must pay the taxes. After they explained it to him,
פון א אידן וואס איז געווען צוזאמען מיטן ראָגאַטשאווער ווען ער האט באקומען א בריוו פון דער מלוכה אז ער דארף צאלן געוויסע מסים. האט דער ראָגאַטשאווער געבעטן אז מ'זאל פאר אים לייענען און אים מסביר זיין די טעמים פארוואס ער דארף צאלן די מסים. לאחרי ווי מ'האט עס אים מסביר געווען,
the Rogatchover said,
האט דער ראָגאַטשאווער געזאגט,
that the first tax he indeed must pay according to Torah law,
אז דעם ערשטן מס דארף ער טאקע אפצאלן ע"פ דין תורה,
as "the law of the kingdom is law",
וואס "דינא דמלכותא דינא" 249,
but the second tax he does not need to pay according to Torah law.
אבער דעם צווייטער מס דארף ער ניט צאלן ע"פ דין תורה.
After a few days
לאחרי כמה ימים
(two or three days)
(צוויי דריי טעג)
he received another letter from the government,
האט ער באקומען נאך א בריוו פון דער מלוכה,
that they had made a mistake and he only needs to pay the first tax,
אז מ'האט געמאכט א טעות און ער דארף בלויז צאלן דעם ערשטן מס,
and not the second tax –
און ניט דעם צווייטן מס –
just as the Rogatchover had ruled according to the laws of the Torah!
אזוי ווי דער ראָגאַטשאווער האט אפגע'פסק'נט ע"פ דיני התורה!
One sees from this how the matter that the nations of the world conduct themselves according to the will of Hashem
זעט מען דערפון ווי דער ענין אז אוה"ע פירן זיך ע"פ רצון ה'
(the content of the miracle of "Who smote Egypt through their firstborn")
(דער תוכן הנס פון "למכה מצרים בבכוריהם")
begins from Torah and Jews,
הויבט זיך אן פון תורה און אידן,
and how a true Torah scholar has the power to effect in the world and among the nations of the world,
און ווי א לומד תורה אמיתי האט בכח אויפטאן אין וועלט און אין אוה"ע,
that the nations of the world should conduct themselves according to Torah. And to such an extent that the Rogatchover effected this with a government of Bolsheviks,
אז די אוה"ע זאלן זיך פירן ע"פ תורה. ועד כדי כך אז דער ראגאטשאווער האט דאס אויפגעטאן מיט א מלוכה פון באלשעוויקן,
and in a great and important city –
און אין אן עיר גדולה וחשובה –
Leningrad
לענינגראד
(Moscow was already the capital city at that time,
(מאסקווא איז שוין דעמולט געווען די עיר הבירה,
but Leningrad was an important city),
אבער לענינגראד איז געווען אן עיר חשובה),
and with those who, by nature, do not easily give up money...
און מיט אזוינע וואס ע"ד הטבע האבן זיי זיך ניט לייכט אפגעזאגט פון געלט...
And nevertheless, he effected through his ruling in Torah,
ואעפ"כ האט ער גע'פועל'ט ע"י זיין פס"ד אין תורה,
that they should conduct themselves according to the laws of the Torah,
אז זיי זאלן זיך פירן ע"פ דיני התורה,
and give up the second tax!
און זיך אפזאגן פון דעם צווייטן מס!
This is so even regarding matters in Torah that were previously in doubt and require clarification,
וואס דאס איז אזוי אפילו בנוגע צו ענינים אין תורה וואס זיינען פריער געווען בספק און זיי דארפן האבן א בירור,
like the incident with the Rogatchover, that he needed to clarify the Torah law,
אזוי ווי די מעשה מיטן ראגאטשאווער אז ער האט געדארפט מברר זיין דעם דין תורה,
and this effected upon the nations of the world:
און דאס האט גע'פועל'ט אויף די אוה"ע:
All the more so when it concerns a clear ruling in Torah –
עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן א פס"ד ברור אין תורה –
the well-known ruling of the Rambam –
דער פס"ד הרמב"ם הידוע 250 –
that "Moshe Rabbeinu commanded from the mouth of the Almighty to compel all inhabitants of the world to accept the commandments that were commanded to the children of Noah",
אז "צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקבל מצות שנצטוו בני נח",
it is certain that this has an effect upon the children of Noah,
איז זיכער אז דאס האט א פעולה אויף די בני נח,
and gives strength that one can effect this more easily.
און גיט כח אז מ'זאל דאס לייכטער קענען אויפטאן.
What is also seen thereby is the matter that the nations of the world conduct themselves according to the will of G-d
וואס דערביי זעט מען אויך ווי דער ענין אז אוה"ע פירן זיך ע"פ רצון ה'
(the content of "Shabbat HaGadol")
(דער תוכן פון "שבת הגדול")
begins and reaches the children of Noah through Torah and through Jews –
הויבט זיך אן און קומט אן צו די בני נח דורך תורה און דורך אידן –
because the obligation is that specifically Jews must inform the children of Noah about the seven commandments. And the children of Noah must accept and fulfill the seven commandments not "because of intellectual compulsion",
ווארום דער חיוב איז אז דוקא אידן דארפן מודיע זיין די בני נח וועגן די ז' מצוות. און די בני נח דארפן מקבל ומקיים זיין די ז' מצוות ניט "מפני הכרע הדעת",
but "because the Holy One, blessed be He, commanded them in the Torah and made it known to us through Moses our teacher that the children of Noah were previously commanded regarding them".
נאר "מפני שצוה בהן הקב"ה בתורה והודיענו ע"י משה רבינו שבני נח מקודם נצטוו בהן" 251.
And one must say the reason for this:
ויש לומר הטעם לזה:
Since "Who has chosen us from all the nations",
וויבאלד "אשר בחר בנו מכל העמים",
it demonstrates that Jews have a connection with "all the nations",
באווייזט עס אז אידן האבן א שייכות מיט "כל העמים",
only "from all the nations" itself was "He chose us"
נאר "מכל העמים" גופא איז געווען "בחר בנו"
(in Jews) –
(אין אידן) –
therefore Jews have an obligation to inform "all the nations" about their seven commandments.
דעריבער האבן אידן א חיוב צו מודיע זיין צו "כל העמים" וועגן זייערע ז' מצוות.
And as mentioned,
וכאמור,
since this is a clear ruling in the Torah
וויבאלד אז דאס איז א פס"ד ברור אין תורה
(in the Rambam),
(אין רמב"ם),
it gives strength that one may more easily accomplish this among the children of Noah.
גיט דאס כח אז מ'זאל דאס לייכטער קענען אויפטאן בא די בני נח.
And especially since the ruling has already been publicized,
ובפרט אז דער פס"ד איז שוין נתפרסם געווארן,
and moreover –
און נאכמער –
it has been fulfilled in practice,
מ'האט דאס מקיים געווען בפועל,
and especially in these generations and in this country and the like where there is no concern of danger to fulfill the ruling to influence the nations of the world that they should fulfill the seven commandments
ובפרט בדורות אלו ובמדינה זו וכיו"ב וואו ס'איז ניטא קיין חשש סכנה צו מקיים זיין דעם פס"ד צו משפיע זיין אויף אוה"ע אז זיי זאלן מקיים זיין די ז' מצוות
(not as it was in previous generations when there was a concern of danger in this,
(ניט ווי ס'איז געווען בדורות שלפנ"ז ווען ס'איז געווען א חשש סכנה בזה,
as discussed numerous times)
כמדובר כמ"פ 252)
And one sees in practice that there are Jews who have acted in this and have been successful.
און מ'זעט בפועל אז עס זיינען דא אידן וואס האבן געטאן אין דעם און מצליח געווען.
The aforementioned matter regarding influencing the children of Noah that they should fulfill the seven commandments –
דער ענין הנ"ל וועגן משפיע זיין אויף בני נח אז זיי זאלן מקיים זיין די ז' מצוות –
is relevant throughout all times of the year;
איז נוגע בכל זמני השנה;
There are, however, times in the year that are more auspicious for this. And among them is also the present time of "Shabbat HaGadol",
עס זיינען אבער דא זמנים בשנה וואס זיינען מער מסוגל אויף דעם. וביניהם איז אויך דער איצטיקער זמן פון "שבת הגדול",
which was established in memory of the great miracle of "Who smote Egypt through their firstborn",
וואס איז נקבע געווארן לזכר הנס גדול פון "למכה מצרים בבכוריהם",
that the nations of the world themselves demanded
אז די אוה"ע גופא מאנען
(even to the point of war)
(עד לידי מלחמה)
that one should conduct oneself according to the will of G-d.
אז מ'זאל זיך פירן ע"פ רצון ה'.
Therefore it is a thing in its time
וואס דעריבער איז א דבר בעתו
(at this time which is most auspicious for this matter of the seven commandments of the children of Noah)
(בזמן זה וואס איז מסוגל ביותר אויף דעם ענין פון די שבע מצוות בני נח)
that the president of this country
אז דער נשיא פון מדינה זו
(the United States)
(ארצות הברית)
with the agreement of all the leaders of the country established a day in the month of Nissan
בהסכמת כל מנהיגי המדינה האבן קובע געווען א טאג אין חודש ניסן
(in proximity to Shabbat HaGadol)
(בסמיכות לשבת הגדול)
as a day that is dedicated specifically to this matter and the strengthening of the fulfillment of the seven commandments of the children of Noah,
אלס א טאג וואס איז געווידמעט ספעציעל צו דעם ענין וחיזוק פון קיום שבע מצוות בני נח,
as is publicized and continues to be publicized.
כמפורסם והולך ומתפרסם.
And as discussed numerous times, the elevation in this when the president of the country proclaims and announces officially regarding the seven commandments of the children of Noah –
וכמדובר כמ"פ דער עילוי בזה בשעת דער נשיא המדינה איז מכריז ומודיע באופן רשמי וועגן די ז' מצוות בני נח –
that through this comes the greatest publicity in this matter of the seven commandments,
אז דורך דעם קומט צו א פרסום הכי גדול אין דעם ענין פון די ז' מצוות,
also to those who until now did not know about it,
אויך צו אזוינע וואס האבן ביז דעמולט דערפון ניט געוואוסט,
and this is an empowerment and encouragement to all the people of the country
און דאס איז א נתינת כח ועידוד צו אלע אנשי המדינה
(and to the people of other countries)
(און צו אנשי שאר המדינות)
that they should fulfill the commandments,
אז זיי זאלן מקיים זיין די מצוות,
And this must also awaken and elicit in Jews that they should do more in this,
און דאס דארף אויך מעורר זיין און ארויסרופן בא אידן אז זיי זאלן נאכמער טאן אין דעם,
knowing that the president of the country himself and all the leaders of the country help in the dissemination of the seven commandments,
וויסנדיק אז דער נשיא המדינה אליין וכל מנהיגי המדינה העלפן צו אין דער הפצה פון די ז' מצוות,
through the fact that the president has proclaimed about this in the name of all the people of the country,
דורך דעם וואס דער נשיא האט וועגן דעם מכריז געווען בשם כל אנשי המדינה,
and since the president helps in the dissemination, it therefore has the authority of a president of the country,
און אז דער נשיא העלפט צו אין דער הפצה במילא האט עס דעם תוקף פון א נשיא המדינה,
and especially of a great country like the United States,
ובפרט פון א מדינה גדולה ווי ארצות הברית,
which also influences other countries.
וואס איז אויך משפיע אויף אנדערע מדינות.
And fortunate is their portion of the president of the country and the leaders of the country in the name of all the people of the country who have acted in this,
ואשרי חלקם פון דעם נשיא המדינה ומנהיגי המדינה בשם כל אנשי המדינה וואס האבן געטאן אין דעם,
and this enters among the other good things that the kingdom of kindness
און דאס גייט אריין צווישן די אנדערע ענינים טובים וואס די מלכות של חסד
(the United States)
(ארצה"ב)
has done for people in general,
האט אויפגעטאן פאר מענטשן בכלל,
including also for Jews,
כולל אויך פאר אידן,
and also for Chassidim –
און אויך פאר חסידים –
as is known that the kingdom of kindness saved the matter of Chassidus,
כידוע אז די מלכות של חסד האט מציל געווען דעם ענין החסידות,
through the fact that it saved the source and president of Chassidus,
דורך דעם וואס זי האט מציל געווען דעם מקור ונשיא החסידות,
that after the persecutions that the president of our generation had in that country etc.,
אז לאחרי די רדיפות וואס נשיא דורנו האט געהאט במדינה ההיא כו',
the country
האט די מדינה
(the United States)
(ארצה"ב)
received him,
אים אויפגענומען,
and he planted here the foundations of Chassidus,
און ער האט דא איינגעפלאנצט די יסודות החסידות,
and from here it spreads throughout the entire world.
ומכאן ווערט עס נתפשט בכל העולם כולו.
Following this –
בהמשך לזה –
here is the place to arouse and remind the above-mentioned
איז כאן המקום לעורר ולהזכיר עוה"פ
(as has been spoken many times) –
(ווי מ'האט שוין גערעדט כו"כ פעמים) –
that every Jew who has dealings with a non-Jew,
אז יעדער איד וואס האט צו טאן מיט א ניט-אידן,
must utilize the relationship not only for "and strangers shall stand and feed your flocks",
דארף אויסנוצן דעם יחס ניט נאר אויף "ועמדו זרים ורעו צאנכם" 253,
that the non-Jew should help him with his livelihood –
אז דער ניט-איך זאל אים ארויסהעלפן בפרנסתו –
but also to influence the non-Jew,
נאר אויך אויף משפיע זיין אויף דעם ניט-אידן,
in pleasant ways and in ways of peace,
בדרכי נועם ובדרכי שלום,
regarding the observance of the seven commandments of the children of Noah,
בנוגע לקיום ז' מצוות בני נח,
as a clear ruling in the Rambam that every Jew has an obligation that "Moses our teacher commanded from the mouth of the Almighty to compel all inhabitants of the world to observe the commandments that the children of Noah were commanded."
כפס"ד ברור אין רמב"ם אז יעדער איך האט א חיוב וואס "צוה משה רבינו מפי הגבורה לכוף את כל באי העולם לקיים מצות שנצטוו בני נח".
And in this time –
ובזמן הזה –
the situation is that every Jew comes into contact with non-Jews,
איז א מצב אז יעדער איך קומט אין בארירונג מיט ניט-אידן,
and especially in matters of livelihood,
ובפרט בעניני פרנסה,
consequently he has the responsibility to influence the non-Jew. However, within this itself there are differences:
במילא האט ער די אחריות צו משפיע זיין אויף דעם ניט-אידן. נאר אין דעם גופא זיינען דא חילוקים:
there are those who can do this on a broad scale and with many children of Noah,
עס זיינען דא אזוינע וואס קענען אין דעם טאן אויף א ברייטן פארנעם און מיט א סך בני-נח,
and those who can do this on a smaller scale,
און אזוינע וואס קענען אין דעם טאן אין א קלענערן פארנעם,
but all can and must do this.
אבער אלע קענען און דארפן אין דעם טאן.
And to add,
ולהוסיף,
since one receives livelihood through the non-Jew –
וויבאלד אז מ'באקומט פרנסה דורך דעם ניט-אידן –
this is the way of the world,
איז דאך דער סדר העולם,
that when one takes something from someone one must give him something in return! And there is no greater thing that one can give to another than giving
אז בשעת מ'נעמט עפעס פון איינעם דארף מען אים דערפאר עפעס צוריקגעבן! און ס'איז ניטא קיין גרעסערע זאך וואס מ'קען אפגעבן א צווייטן ווי אפגעבן
(not a physical thing,
(ניט א דבר גשמי,
money and the like,
ממון וכיו"ב,
but giving)
נאר אפגעבן)
of oneself,
פון זיך אליין,
which for a Jew means –
וואס ביי א אידן מיינט דאס –
by giving to another from his spirituality and his Torah and commandments
דורך אפגעבן א צווייטן פון זיינע רוחניות און זיינע תומ"צ
(which is the essence of a Jew),
(וואס דאס איז די מציאות פון א אידן),
and in our matter –
ובעניננו –
taking from his time and attention in order to influence non-Jews that they should observe the seven commandments of the children of Noah.
אראפנעמען פון זיין צייט און שימת לב בכדי צו משפיע זיין אויף ניט-אידן אז זיי זאלן מקיים זיין די שבע מצוות בני נח.
Which in addition to the matter itself
וואס נוסף על עצם הענין
(that through this one fulfills the ruling in the Rambam),
(אז דורך דעם איז מען מקיים דעם פס"ד אין רמב"ם),
will also add to the good relationship of non-Jews to Jews,
וועט דאס אויך צוגעבן אין דעם יחס טוב פון ניט-אידן צו אידן,
seeing that a Jew gives of himself to the non-Jew.
זעענדיק אז א איך גיט אפ פון זיך אליין צו דעם ניט-אידן.
And in addition to this it also contains the virtue and fulfillment of the commandment of sanctification of the Name,
ונוסף לזה האט עס אין זיך אויך די מעלה וקיום המצוה פון קידוש השם,
"that the name of Heaven become beloved through you...
"שיהא שם שמים מתאהב על ידך...
what do the creatures say about him...
מה הבריות אומרות עליו...
so-and-so who studied Torah, see how pleasant are his ways, how perfected are his deeds":
פלוני שלמדו תורה ראו כמה נאים דרכיו כמה מתוקנים מעשיו" 254:
when children of Noah see how a Jew conducts himself,
בשעת בני-נח זעען ווי א איך פירט זיך אויף,
that when he occupies himself with another person and receives livelihood through him,
אז בשעת ער פארנעמט זיך מיט נאך א מענטשן און באקומט דורך אים פרנסה,
he does not remain a debtor,
בלייבט ער ניט א שולדיקער,
but on the contrary –
נאר אדרבה –
he gives him incomparably more than he receives –
ער גיט אים אפ שלא בערך מער וויפל ער באקומט –
this is a true sanctification of the Name,
איז דאס אן אמת'ער קידוש השם,
and this brings that "the name of Heaven becomes beloved through you",
און דאס ברענגט אז "שם שמים מתאהב על ידך",
that all children of Noah should observe their commandments,
אז אלע בני נח זאלן מקיים זיין זייערע מצוות,
and in addition to this –
ונוסף לזה –
this brings that non-Jews should have a good relationship to Jews and help them even more in matters of Judaism etc.
ברענגט דאס אז ניט-אידן זאלן האבן א יחס טוב צו אידן און זיי נאכמער ארויסהעלפן אין עניני אידישקייט וכו'.
And as has been spoken many times at length.
וכמדובר כמ"פ בארוכה.
And through this one will prepare more the entire world and all the nations of the world for the state of "for then I will turn to the peoples a pure language that they may all call upon the name of the Lord to serve Him with one accord",
און דורך דעם וועט מען נאבמער צוגרייטן כל העולם וכל אומות העולם צו דעם מצב פון "אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה' לעבדו שכם אחד" 255,
"and the kingdom shall be the Lord's",
"והיתה לה' המלוכה" 256,
in the future redemption,
בגאולה העתידה,
and the nations of the world will bring Jews to the land of Israel as one brings a "gift in a pure vessel".
און די אוה"ע וועלן ברענגען אידן אין ארץ ישראל אזוי ווי מ'ברענגט א "מנחה בכלי טהור" 257.
And all the more so that then will be revealed the perfection of Jews,
ועאכו"כ אז עס וועט דעמולט זיין די שלימות פון אידן,
"one nation in the land",
"גוי אחד בארץ",
perfection of the people,
שלימות העם,
together with perfection of the Torah and its commandments and perfection of the land,
צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי' און שלימות הארץ,
and perfection in all matters,
און שלימות אין אלע ענינים,
in the true and complete redemption after which there is no exile,
בגאולה האמיתית והשלימה שאין אחרי' גלות,
speedily in our days, literally literally.
במהרה בימינו ממש ממש.
In the aforementioned declaration and announcement of the president of the state regarding a special day connected with strengthening the observance of the seven commandments of the children of Noah –
אין דער הכרזה והודעה הנ"ל פון נשיא המדינה וועגן א יום מיוחד פארבונדן מיט חיזוק קיום שבע מצוות בני נח –
it was also emphasized that this is connected with the matter of education and the matter of love between one person and another.
האט מען אויך מדגיש געווען אז דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין החינוך און דעם ענין האהבה בין איש לרעהו.
And the explanation of the connection of the matters:
וביאור קשר הדברים:
The seven commandments of the children of Noah are a foundation in the matter of education,
די ז' מצוות בני נח זיינען א יסוד אין דעם ענין החינוך,
because they are simple matters understood by the intellect,
ווארום זיי זיינען דברים פשוטים המובנים בשכל,
which uphold the settlement of the world –
וואס האלטן אויף ישוב העולם –
"to inhabit it He created it":
"לשבת יצרה" 258:
idolatry
עבודה זרה
(which includes belief in God –
(וואס איז כולל אמונה בה' –
negation of idolatry),
שלילת ע"ז),
blessing of God,
ברכת השם,
bloodshed,
שפיכות דמים,
forbidden relations, theft,
גילוי עריות, גזל,
laws etc. –
דינים כו' 259 –
all matters that pertain to the settlement of the world.
אלע זאכן וואס זיינען נוגע צו ישוב העולם.
And it can be said that therefore they are called the seven commandments of the children of Noah
ויש לומר אז דערפאר ווערן זיי אנגערופן שבע מצוות בני נח
(after "Noah"),
(על שם "נח"),
even though Adam the first was commanded concerning them –
אע"פ וואס אדם הראשון נצטווה עליהן 260 –
because the seven commandments of the children of Noah pertain to the matter of
ווייל די שבע מצוות בני נח טוען אויף דעם ענין פון
("Noah" from the term)
("נח" מלשון)
"rest for the upper ones, rest for the lower ones" –
"נייחא לעליונים נייחא לתחתונים" 261 –
settlement of the world,
ישוב העולם,
"to inhabit it He created it".
"לשבת יצרה".
What is understood from this is that the seven commandments are a foundation in the matter of education –
וואס עפ"ז איז מובן אז די ז' מצוות זיינען א יסוד אין דעם ענין החינוך –
to educate the people of the state,
מחנך זיין די אנשי המדינה,
beginning from childhood to conduct themselves in the spirit of the seven commandments of the children of Noah,
אנהויבנדיק פון קינדווייז אן אויף צו פירן זיך אין דעם רוח פון די שבע מצוות בני נח,
in order to bring about that there should be a settlement of the world,
בכדי צו אויפטאן אז עס זאל זיין ישוב העולם,
"He created it to be inhabited."
"לשבת יצרה".
What the primary mission in this lies first and foremost upon Jews –
וואס דער עיקר שליחות בזה ליגט לכל לראש אויף אידן –
that they should make known and educate the children of Noah regarding the seven commandments,
אז זיי זאלן מודיע ומחנך זיין בני נח וועגן די שבע מצוות,
as above.
כנ"ל.
And one should add,
ויש להוסיף,
that among the seven commandments, the commandment of "laws" is connected with the matter of education in the commandments of the children of Noah:
אז צווישן די שבע מצוות איז די מצוה פון "דינים" פארבונדן מיט דעם ענין פון חינוך אין די מצוות בני נח:
the commandment of "laws" consists of this, that "they are obligated to appoint judges and magistrates in every province and province to judge regarding these six commandments and to warn the people."
די מצוה פון "דינים" באשטייט דערפון אז "חייבין להושיב דיינין ושופטים בכל פלך ופלך לדון בשש מצות אלו ולהזהיר את העם" 262.
That is, that one of the seven commandments of the children of Noah is to appoint judges and magistrates whose role is to educate the people in the commandments of the children of Noah. Until in a manner similar to what is said in the Midrash regarding the Great Sanhedrin that "they would
ד.ה. אז איינע פון די שבע מצוות בני נח איז צו ממנה זיין דיינים און שופטים וואס זייער תפקיד איז צו מחנך זיין דעם עם אין די מצוות בני נח. ביז אין אן אופן ע"ד מ"ש במדרש 263 בנוגע הסנהדרי גדולה ש"הי' להם
(the Great Sanhedrin)
(לסנהדרי גדולה)
go and tie iron ropes around their waists and lift their garments above their knees and go around all the cities of Israel etc. and teach Israel etc."
לילך ולקשור חבלים של ברזל במתניהם ולהגבי' בגדיהם למעלה מארכבותיהן ויחזרו בכל עיירות ישראל כו' וילמדו את ישראל כו'".
And the matter of education must be conducted with love between one person and another
און דער ענין החינוך דארף זיין דורכגענומען מיט אהבה בין איש לרעהו
(as was emphasized in the aforementioned declaration) –
(ווי מ'האט מדגיש געווען אין דער הכרזה הנ"ל) –
"the right hand draws near,"
"ימין מקרבת" 264,
and even when there is an undesirable matter that one must push away –
און אפילו ווען ס'איז דא אן ענין בלתי רצוי וואס מ'דארף דוחה זיין –
specifically "the left hand pushes away,"
איז דוקא "שמאל דוחה" 264,
but "the right hand" is used only for drawing near and love.
אבער "ימין" ווערט גענוצט נאר אויף קירוב ואהבה 265.
As one sees in practice that specifically when one educates another in a manner of "the right hand draws near,"
ווי מ'זעט בפועל אז דוקא בשעת מ'איז מחנך א צווייטן באופן פון "ימין מקרבת",
in pleasant ways and in ways of peace,
בדרכי נועם ובדרכי שלום,
and with words that come from the heart –
און מיט דברים היוצאים מן הלב –
one affects him much more than when one goes with a different approach.
פועל'ט מען אויף אים א סך מער ווי בשעת מ'גייט מיט אן אנדער צוגאנג.
And regarding this it is understood concerning the approach that a Jew must have when he goes to influence the children of Noah that they should fulfill the seven commandments –
ועד"ז איז מובן בנוגע צו דעם צוגאנג וואס א איך דארף האבן ווען ער גייט משפיע זיין אויף בני נח אז זיי זאלן מקיים זיין די שבע מצוות –
that this must be specifically in a manner of "the right hand draws near,"
אז דאס דארף זיין דוקא באופן פון "ימין מקרבת",
in pleasant ways and in ways of peace,
בדרכי נועם ובדרכי שלום,
with words that come from the heart,
בדברים היוצאים מן הלב,
because every person
ווארום יעדער מענטש
(also the children of Noah)
(אויך בני נח)
was created "in the image of God,"
נברא "בצלם אלקים" 266,
therefore one must have towards them an attitude of respect and love,
במילא דארף מען צו זיי האבן א יחס של כבוד ואהבה,
and especially when it speaks about a kingdom of kindness.
ובפרט ווען עס רעדט זיך וועגן א מלכות של חסד.
And furthermore:
און נאכמער:
in proper education it is required that in addition to the matter of love and words that come from the heart,
אין חינוך כדבעי פאדערט זיך אז נוסף צו דעם ענין האהבה און דברים היוצאים מן הלב,
one must also oneself show a living example,
דארף מען אויך אליין באווייזן א דוגמא חי',
which specifically this affects another,
וואס דוקא דאס פועל'ט אויף א צווייטן,
as one sees tangibly,
ווי מ'זעט במוחש,
that when one speaks with someone that he should do something,
אז בשעת מ'רעדט מיט איינעם אז ער זאל עפעס טאן,
when he sees a living example from the one speaking to him –
איז בשעת ער זעט א דוגמא חי' פון דעם מדבר אליו –
it affects incomparably more
טוט עס אויף שלא בערך מערער
(as opposed to when he does not see a living example,
(משא"כ בשעת ער זעט ניט קיין דוגמא חי',
the words are not received by him).
ווערן ביי אים די רייך ניט נתקבל).
As was discussed earlier that a Jew must be a living example for non-Jews,
ווי גערעדט פריער אז א איך דארף זיין א דוגמא חי' פאר ניט אידן,
"that the name of Heaven become beloved through you...
"שיהא שם שמים מתאהב על ידך...
what do the creatures say about him...
מה הבריות אומרות עליו...
so-and-so who studied Torah, see how beautiful are his ways, how perfected are his deeds."
פלוני שלמדו תורה ראו כמה נאים דרכיו כמה מתוקנים מעשיו".
And furthermore:
און נאכמער:
one sees in practice that when one demands something from another,
מ'זעט בפועל אז בשעת מ'מאנט פון א צווייטן א זאך,
one must oneself show a living example that one does oneself many times as much as one demands from the other,
דארף מען אליין באווייזן א דוגמא חי' אז מ'טוט אליין כמה פעמים ככה וויפל מ'מאנט פון דעם צווייטן,
as discussed multiple times.
כמדובר כמ"פ.
And may it be His will that through all of this –
ויה"ר אז דורך דעם אלעם –
education and dissemination of the seven commandments of the children of Noah,
חינוך והפצת שבע מצוות בני נח,
out of love and drawing near –
מתוך אהבה וקירוב –
one will bring about that in the entire world all undesirable matters shall be nullified and there shall reign a love and drawing near between one person and another,
וועט מען אויפטאן אז בכל העולם כולו זאלן בטל ווערן אלע ענינים בלתי רצויים און עס זאל הערשן א אהבה וקירוב בין איש לרעהו,
founded upon the fulfillment of the seven commandments of the children of Noah which the Holy One, blessed be He, commanded in the Torah and made known to us through Moses our teacher.
מיוסד אויף קיום שבע מצוות בני נח שצוה בהן הקב"ה בתורה והודיענו ע"י משה רבינו.
As is emphasized similar to this on the night of Passover,
ווי ס'איז מודגש מעין זה בליל פסח,
when "they open the door in order to remember that it is a night of guarding and one is not afraid of anything,"
ווען "פותחין הדלת כדי לזכור שהוא ליל שימורים ואין מתייראין משום דבר" 267,
because of the trust and faith in God.
מצד דער בטחון ואמונה בה'.
And the matter of "pour out Your wrath upon the nations that do not know You etc." –
און דעם ענין פון "שפוך חמתך אל הגוים אשר לא ידעוך וגו'" 268 –
one has already brought this about previously regarding those who hate and persecute Israel,
האט מען שוין אויפגעטאן לפני זה בנוגע צו גקה"ט,
not regarding a kingdom of kindness,
ניט בנוגע צו א מלכות של חסד,
as is understood.
כמובן.
And this will further hasten the state of "and the kingdom shall be the Lord's,"
און דאס וועט נאכמער ממהר זיין דעם מצב פון "והיתה לה' המלוכה",
in the true and complete redemption.
בגאולה האמיתית והשלימה.
Standing "on the tenth of this month,"
שטייענדיק "בעשור לחודש הזה",
the beginning of the four days of inspection before the Passover offering which one offers on the fourteenth of the month
די התחלה פון די ד' ימי הביקור פארן קרבן פסח וועלכן מ'איז מקריב בארבעה עשר לחודש
(Passover eve)
(ערב פסח)
in the afternoon –
בין הערביים –
which Passover eve is also the birthday of the Rambam –
וואס ערב פסח איז אויך דער יום הולדת הרמב"ם –
it would be a good and proper thing that one should connect the birthday of the Rambam with doing something in connection with the Rambam,
וואלט געווען א דבר טוב ונכון אז מ'זאל פארבינדן דעם יום הולדת הרמב"ם מיט טאן עפעס בקשר מיטן רמב"ם,
first and foremost –
לכל לראש –
in connection with study and discussion in the books of the Rambam.
בקשר מיט לימוד ופלפול בספרי הרמב"ם.
Including and especially –
כולל ובמיוחד –
that which one has
דאס וואס מען האט
(according to the proposal)
(ע"פ ההצעה 269)
printed in honor of the birthday of the Rambam, compilations of Torah novellae in the book of the Rambam,
אפגעדרוקט לכבוד יום הולדת הרמב"ם קובצי חידושי תורה בספר הרמב"ם,
and that which is printed in print letters,
און דאס אפגעדרוקט באותיות הדפוס,
which then it is in a clear manner that everyone can study from it etc.
וואס דעמולט איז דאס באופן ברור אז יעדערער קען אין דעם מעיין זיין וכו'.
And in addition it has the advantage of print which is for generations,
און דערצו האט עס די מעלה פון דפוס וואס איז לדורות 270,
that when one knows that one will print it for generations
וואס בשעת מ'ווייסט אז מ'וועט עס אפדרוקן לדורות
(and not only temporarily),
(און ניט בלויז לשעה),
then one writes the pilpulim in a completely different manner,
דעמולט שרייבט מען אן די פלפולים גאר באופן אחר,
with the other advantages that exist in a matter for generations
מיט שאר המעלות וואס זיינען דא אין אן ענין לדורות
(as is known the advantage of a law for generations regarding a law for the moment).
(כידוע די מעלה פון א הלכה לדורות לגבי א הלכה לשעה).
Regarding the current lesson in the Rambam –
בנוגע צום היינטיקן שיעור אין רמב"ם –
about "a living being carries itself" –
וועגן "חי נושא את עצמו" –
there is in this a wonderful lesson in the service of man,
איז אין דעם פאראן א הוראה נפלאה בעבודת האדם,
and with an introduction:
ובהקדמה:
When one says regarding an animal, living creature, and bird that "they drag downward and weigh themselves down",
בשעת מ'זאגט בנוגע צו בהמה חי' ועוף אז "משמטים כלפי מטה ומכבידין עצמן",
there is in this a novelty,
איז אין דעם פאראן א חידוש,
for it is understandable regarding "animal and living creature",
ווארום בשלמא בנוגע צו "בהמה וחי'" איז דאס מובן,
but regarding a bird,
אבער בנוגע לעוף,
one knows that its nature is to ascend upward,
ווייס מען דאך אז טבעו איז לעלות למעלה,
"and a bird will fly over the earth,
"ועוף יעופף על הארץ,
across the face of the firmament of the heavens",
על פני רקיע השמים" 271,
"bird of the heavens",
"עוף השמים" 272,
and nevertheless also regarding a bird one does not say "the living being carries itself",
און אעפ"כ איז אויך בנוגע לעוף זאגט מען ניט "החי נושא את עצמו",
and when one takes out a bird from one domain to another on Shabbat one is liable.
און ווען מ'איז מוציא אן עוף מרשות לרשות בשבת איז מען חייב.
What lies here is a wonderful lesson in the service of man:
וואס דא ליגט א הוראה נפלאה אין עבודת האדם:
The matter of animal, living creature, and bird in the service of man refers to the animal soul,
דער ענין פון בהמה חי' ועוף בעבודת האדם מיינט די נפש הבהמית,
which is drawn downward,
וואס זי איז נמשך כלפי מטה,
as the language of the verse "and the spirit of the beast that descends is it downward".
כלשון הכתוב 273 "ורוח הבהמה היורדת היא למטה".
And this is the general content of this law in the service of man,
וואס דאס איז דער תוכן כללי פון דעם דין אין עבודת האדם,
that a person should have no mistake,
אז א מענטש זאל קיין טעות ניט האבן,
and should always know that his animal soul drags itself downward.
און זאל אלע מאל וויסן אז זיין נפש הבהמית שלעפט זיך אראפ למטה.
A person can however delude himself,
א מענטש קען זיך דאך אבער איינריידן,
that his animal soul is "different",
אז זיין נפש הבהמית איז "אנדערש",
his animal soul is already at a higher level,
זיין נפש הבהמית האלט שוין ביי א העכערע דרגא,
because he has clarified, refined, and transformed his animal soul,
ווייל ער האט מברר ומזכך ומהפך געווען זיין נפש הבהמית,
so that from an "animal" it has become in the category of "living creature",
אז פון א "בהמה" איז זיי געווארן בבחי' "חי'",
from the term life,
מלשון חיות,
which indicates that it is not so materialistic
וואס דאס ווייזט אז זי איז ניט אזוי חומריות'דיק
(as explained in Chassidus),
(במבואר בחסידות 274),
and even more –
ביז נאכמער –
he has made from his animal soul a "bird",
ער האט געמאכט פון זיין נפש הבהמית אן "עוף",
which is indeed more refined than an animal and a living creature,
וואס ער איז דאך איידעלער פון א בהמה וחי' 275,
and as explained in Chassidus that therefore its slaughter is with one sign
וכמבואר אין חסידות 276 אז דערפאר איז שחיטתו בסימן אחד
(and about this itself one also needs to have a lesson)
(און אויף דעם גופא דארף מען אויך האבן א לימוד 277)
etc. –
וכו' –
one tells him,
זאגט מען אים,
he should know,
ער זאל וויסן זיין,
that even if his animal soul is in the category of "bird",
אז אפילו אויב זיין נפש הבהמית איז בבחינת "עוף",
it is still "the spirit of the beast that descends is it downward" and it drags him down!
איז זי נאך אלץ "רוח הבהמה היורדת היא למטה" און דאס שלעפט אים אראפ!
On the other hand –
לאידך גיסא –
it does not mean that there is no difference between an animal soul that is at the level of "bird" and "living creature" or "animal" –
מיינט עס ניט אז ס'איז ניטא קיין חילוק צווישן א נה"ב וואס איז אין דער דרגא פון "עוף" מיט "חי'" אדער "בהמה" –
as one sees from this that the Rambam did not include all living beings in one description,
ווי מ'זעט דערפון וואס דער רמב"ם האט ניט כולל געווען אלע בעלי חיים אין איין תואר,
rather he distinguishes between "animal, living creature, and bird",
נאר ער איז מחלק צווישן "בהמה חי' ועוף",
to inform us,
להשמיענו,
that there are indeed different levels in the matter,
אז עס זיינען טאקע פאראן חילוקי דרגות בדבר,
and this is dependent on the service of man to clarify and refine his animal soul.
און דאס איז תלוי אין דער עבודת האדם לברר ולזכך נפשו הבהמית.
Following this, however, a question arises in the revealed part of Torah –
בהמשך לזה שטעלט זיך אבער א שאלה אין נגלה –
both in the Rambam and in the Gemara:
סיי אין רמב"ם סיי אין גמרא:
Why is it not stated what is the law regarding fish?
פארוואס שטייט ניט ווי ס'איז דער דין בנוגע דגים?
If one would state the law in a general manner,
ווען מ'וואלט געזאגט דעם דיין באופן כללי,
regarding all living beings,
בנוגע אלע בעלי-חיים,
it would also include fish;
וואלט עס אויך כולל געווען דגים;
since however one specifies,
וויבאלד אבער מ'טיילט אויס,
and one says "animal, living creature, and bird",
און מ'זאגט "בהמה חי' ועוף",
it comes out,
קומט דאך אויס,
that this does not include fish. Consequently the question arises:
אז דאס איז ניט כולל דגים. במילא ווערט די שאלה:
What is the law regarding fish?
ווי אזוי איז דער דין ביי דגים?
For taking out fish from one domain to another cannot indeed be by themselves,
וואס הוצאת דגים מרשות לרשות קען טאקע ניט זיין בפני עצמם,
because fish cannot live on dry land,
ווייל דגים קענען ניט לעבן ביבשה 278,
one can however carry them out from one domain to another in a vessel of water,
מען קען זיי אבער ארויסטראגן מרשות לרשות אין א כלי של מים,
that regarding the water and the vessel one is not liable,
וואס מצד המים והכלי איז מען ניט חייב,
because "one who takes out food less than the measure in a vessel is exempt even regarding the vessel, for the vessel is secondary to it",
ווייל "המוציא אוכלין פחות מכשיעור בכלי פטור אף על הכלי שהכלי טפלה לו" 279,
and similarly in our matter,
ועד"ז בעניננו,
that if one would be exempt regarding the fish,
אז אויב מ'זאל זיין פטור על הדגים,
one is also exempt regarding the vessel which is secondary to the fish,
איז מען אויך פטור על הכלי וואס איז טפל צו די דגים,
and also the water is secondary to the fish
און אויך די מים זיינען טפל להדגים
(because one takes them out only for the sake of the fish).
(ווייל מ'איז זיי מוציא נאר בשביל הדגים).
Consequently the question arises –
במילא ווערט די שאלה –
what is the law?
ווי איז דער דין?
For certainly it is written about this in books,
וואס זיכער שטייט וועגן דעם אין ספרים,
one must however search and find the clarification in the matter.
מ'דארף אבער זוכן און געפינען דעם בירור בדבר.
The explanation in the letter of Father:
דער ביאור אין דער אגרת פון טאטן:
According to the explanation in the letter,
לויטן ביאור אין דער אגרת,
how the matter of "Aviv"
ווי דער ענין פון "אביב"
(letters A"B Y"B)
(אותיות א"ב י"ב)
which alludes to the Patriarchs and Tribes is related to the month of Nissan,
וואס איז מרמז אויף די אבות ושבטים איז שייך צו חודש ניסן,
one can add explanation in two matters:
קען מען מוסיף זיין ביאור אין צוויי ענינים:
a) It is known the instruction of His Holiness the Admor HaRashab, of blessed memory, regarding the "Yehi Ratzon" after the recitation of the Nasi from Rosh Chodesh Nissan onward,
א) ס'איז ידוע די הוראה פון כ"ק אדמו"ר מהורש"ב נ"ע 280 בנוגע צו דעם "יהי רצון" שלאחרי אמירת הנשיא מר"ח ניסן ואילך,
that "even a Kohen
אז "אפילו כהן
[i.e., even a Kohen of distinguished lineage]
[ד.ה. אפילו א כהן מיוחס]
and a Levi must say it,
ולוי צריך לאמרו,
because this pertains to the intercalation."
כי זה שייך לעיבור".
And one may explain the inner meaning of this matter,
וואס י"ל הביאור בזה בפנימיות הענין 281,
according to the explanation of the aforementioned father,
לויטן ביאור פון טאטן הנ"ל,
that since the month of Nissan is connected with "Aviv,"
אז היות ווי חודש ניסן איז פארבונדן מיט "אביב",
with all the Patriarchs and all the tribes –
מיט אלע אבות און אלע שבטים –
therefore, at that time every Jew has a connection to all twelve tribes,
דעריבער האט דעמולט יעדער איד א שייכות צו אלע י"ב שבטים,
consequently, everyone,
במילא קען יעדערער,
even a Kohen and a Levi,
אפילו א כהן ולוי,
can say the Nasi of another tribe,
זאגן דעם נשיא פון אן אנדער שבט,
and say "I am Your servant from the tribe of such-and-such, etc., so may there shine upon me, etc.,"
און זאגן "שבאם אני עבדך משבט פלוני כו' אזי יאירו נא עלי כו'",
because, from the aspect of "Aviv,"
ווייל מצד דעם ענין פון "אביב",
an influence from all the tribes is drawn to every Jew.
ווערט נמשך צו יעדער אידן א המשכה פון אלע שבטים.
b) That which is said several times in the text of the Haggadah, that the Exodus from Egypt was connected with "our forefathers" –
ב) דאס וואס מ'זאגט כמה פעמים בנוסח ההגדה אז גאולת מצרים איז געווען פארבונדן מיט "אבותינו" –
according to the aforementioned explanation, one can say,
איז לויטן ביאור הנ"ל יש לומר,
that this also alludes to the Patriarchs in the simple sense
אז דאס איז מרמז אויך צו די אבות בפשטות
(Abraham, Isaac, and Jacob),
(אברהם יצחק ויעקב),
that the effect of the Exodus from Egypt was also present in them,
אז אויך אין זיי איז געווען די פעולה פון יציאת מצרים,
which is the concept of "Aviv,"
וואס דאס איז דער ענין פון "אביב",
which also alludes to the three Patriarchs.
וואס איז רומז אויך אויף די ג' אבות.
And the explanation of this is:
והביאור בזה:
Regarding Jacob, it is explicit in the verse that the exile of Egypt and the redemption from Egypt occurred with him,
בנוגע צו יעקב איז דאך מפורש בכתוב אז ביי אים איז געווען גלות מצרים וגאולת מצרים,
as it is said, "I will go down with you to Egypt, and I will surely bring you up again."
כמ"ש 282 "אנכי ארד עמך מצרימה ואנכי אעלך גם עלה".
And concerning this, one can also say regarding Abraham and Isaac,
וואס עד"ז יש לומר אויך בנוגע לאברהם ויצחק,
that at the time when there was the exile of Egypt with Jacob and the tribes,
אז בשעת עס איז געווען גלות מצרים ביי יעקב און די שבטים,
it effected
האט דאס אויפגעטאן
(spiritually)
(ברוחניות)
a matter of descent and exile in Abraham and Isaac,
אן ענין של ירידה וגלות אין אברהם ויצחק,
and consequently it is understood,
ובמילא מובן,
that the redemption also pertained to Abraham and Isaac.
אז די גאולה איז אויך געווען שייך צו אברהם ויצחק.
And moreover –
ואדרבה –
since "the deeds of the Patriarchs are a sign for the children,"
וויבאלד אז "מעשה אבות סימן לבנים",
it follows,
קומט אויס,
that the power of the children to go out of Egypt came specifically from the Patriarchs.
אז דער כח פון די בנים צו ארויסגיין פון מצרים האט זיך גענומען דוקא פון די אבות.
And all these matters –
וואס די אלע ענינים –
where the connection of "Aviv" with the Exodus from Egypt and the month of Nissan is emphasized –
וואו עס איז מודגש דער קשר פון "אביב" מיט יציאת מצרים און חודש ניסן –
also descend into the physical realm in the simple sense,
קומען אויך אראפ אין גשמיות בפשטות,
as it is stated in the Mechilta on the verse "This day you are going out in the month of Aviv" –
ווי עס שטייט אין מכילתא 283 אויפן פסוק 284 "היום אתם יוצאים בחודש האביב" –
"that the verse does not need to say 'the month of Aviv,'
"שאין ת"ל חודש האביב,
rather, it is a month that is suitable for you,
אלא חודש שהוא כשר לכם,
neither intense heat nor rains,
לא חמה קשה ולא גשמים,
and similarly it says 'He settles the barren woman in her house as a joyful mother of children,'
וכן הוא אומר 285 מושיב יחידים ביתה מוציא אסירים בכושרות,
that the verse does not need to say 'as a joyful mother of children,' what does the verse mean by 'as a joyful mother of children'? Rather, it is a month that is suitable for you,
שאין ת"ל בכושרות מה ת"ל בכושרות אלא חודש שהוא כשר לכם,
neither intense heat nor rains." And from this it follows,
לא חמה קשה ולא גשמים". וואס דערפון קומט אויס,
that the matter of the Exodus from Egypt is connected with the month of Aviv in the simple sense.
אז דער ענין פון יציאת מצרים איז פארבונדן מיט חודש האביב בפשטות.
And may it be His will,
ויהי רצון,
that it should also be so in the future redemption,
אז אזוי זאל אויך זיין אין דער גאולה העתידה,
that in Nissan they were redeemed and in Nissan they are destined to be redeemed,
וואס בניסן נגאלו ובניסן עתידין להגאל* 285,
speedily in our days, literally.
במהרה בימינו ממש.
To understand the explanation in Rashi's commentary, one must first introduce a general difficulty in the continuation of the commentary:
דעם ביאור בפירוש רש"י וועט מען פארשטיין בהקדם א תמיהה כללית אין המשך הפירוש:
Rashi says further
רש"י זאגט ווייטער
(in the continuation of his commentary) –
(בהמשך פירושו) –
"Because the plagues come because of evil speech, which is a matter of chattering words,
"לפי שהנגעים באין על לשון הרע שהוא מעשה פטפוטי דברים,
therefore, for his purification, birds were required, which constantly chatter with chirping sound."
לפיכך הוזקקו לטהרתו צפרים שמפטפטין תמיד בצפצוף קול".
At first glance, this is not understood:
איז לכאורה ניט מובן:
It is not Rashi's way to explain the reasons for the commandments in every place,
ס'איז דאך ניט דרכו של רש"י מבאר זיין בכל מקום טעמי המצוות,
so why specifically here does he explain the reason why birds are brought for the offerings of a leper?
איז פארוואס דוקא דא איז ער מבאר דעם טעם וואס מ'ברענגט צפוים לקרבנות מצורע?
Rather, the explanation of this is:
נאר דער ביאור בזה:
At the beginning of the portion, it is stated in the verse "This shall be the law of the leper, etc." And the term "law of the leper"
אין תחלת הפרשה שטייט אין פסוק "זאת תהי' תורת המצורע וגו'". וואס דער לשון "תורת המצורע"
(and not "statute of the leper"),
(און ניט "חוקת המצורע"),
compels Rashi to assume,
איז מכריח רש"י'ן צו אננעמען,
that the laws of this portion are not in the category of a statute that has no reason,
אז די דינים פון זער פרשה זיינען ניט בגדר חוקה שאין להם טעם,
but rather in the category of a law, in which it is possible to have a discussion and explanation of the reason for the matter.
נאר בגדר תורה וואס אין דעם איז שייך צו האבן א שקו"ט וביאור בטעם הדבר.
When it comes, however, later in the body of the portion,
ווען עס קומט אבער שפעטער אין גוף הפרשה,
the one who studies the text sees,
זעט דער בן חמש למקרא,
that here "wild" things are done with the birds, etc.
אז דא טוט מען "ווילדע" זאכן מיט די צפרים וכו'
(even such "wild" things that are not done even with the Red Heifer),
(ביז אזוינע "ווילדע" זאכן וואס מ'טוט ניט אפילו ביי דער פרה אדומה),
which are seemingly not subject to understanding and comprehension.
וואס זיינען לכאורה ניט שייך צו הבנה והשגה.
Therefore, this compels Rashi to say,
דעריבער איז דאס מכריח רש"י'ן צו זאגן,
that in the continuation of the verses there must be some explanation and rationale in the general content of the portion.
אז אין המשך הפסוקים מוז זיין עפעס א ביאור והסברה אין כללות תוכן הפרשה.
When the verse of ours "And he shall take for the one being purified two live clean birds" comes,
איז בשעת עס קומט דער פסוק דידן "ולקח למטהר שתי צפרים חיות טהורות",
a question arises
ווערט א שאלה
(for the one five years old studying Scripture):
(ביים בן חמש למקרא):
Why does the Torah need to specify that the birds must be "live clean" –
פארוואס דארף די תורה באווארענען אז די צפרים דארפן זיין "חיות טהורות" –
from either side:
ממה נפשך:
If this is a matter that needs to be specified
אויב דאס איז א זאך וואס מ'דארף באווארענען
(that they must be live and clean) –
(אז זיי דארפן זיין חיות און טהורות) –
the Torah should have specified it at the beginning of the topic of offerings,
האט עס די תורה געדארפט באווארענען אין תחילת ענין הקרבנות,
in chapter Vayikra
אין פ' ויקרא
(and although there it says "from the animal, from the cattle, and from the flock, etc." –
(און כאטש דארטן שטייט "מן הבהמה מן הבקר ומן הצאן וגו'" –
there should have been the same description there exactly as it says here a general description "live clean";
האט געזאלט דארטן שטיין דער זעלבער תואר פונקט ווי ס'שטייט דא א תואר כללי "חיות טהורות";
and if this is a simple matter understood by itself (as the one five years old understands a fortiori from that which even a living person who became impure may not enter the Temple) –
און אויב דאס איז א דבר הפשוט המובן מעצמו (ווי דער בן חמש פארשטייט בק"ו דערפון וואס אפילו אן אדם חי שנטמא טאר ניט אריינגיין בביהמ"ק) –
then why does the verse need to specify it here regarding the birds of the leper?
היינט פארוואס דארף עס דער פסוק באווארענען דא ביי די צפרים פון דעם מצורע?
Therefore Rashi teaches –
דעריבער לערנט רש"י –
that one question is resolved by its counterpart:
אז קושיא אחת מחורצת בחברתה:
With the extra language in the verse
מיטן יתרון הלשון אין פסוק
("live clean")
("חיות טהורות")
the Torah indeed explains the reason for the law
קומט די תורה טאקע מסביר זיין דעם טעם הדין
(and consequently this is not in the category of a "statute"):
(ובמילא איז דאס ניט בגדר "חוקה"):
Since that which one brings the birds to purify the leper is not in the category of a statute but rather it has a reason,
וויבאלד אז דאס וואס מ'ברענגט די צפרים לטהר את המצורע איז ניט בגדר חוקה נאר דאס האט א טעם,
"therefore birds that constantly chirp with a chirping sound were required for his purification" –
"לפיכך הוזקקו לטהרתו צפרים שמפטפטין תמיד בצפצוף קול" –
as Rashi elaborates –
ווי רש"י פירט אויס –
consequently it is understood,
במילא איז מובן,
that they must be "live birds –
אז זיי דארפן זיין "צפרים חיות –
excluding those that are treifah",
פרט לטריפות",
i.e., such birds that have the ability to make a sound,
ד.ה. אזעלכע צפרים וואס האבן בכח צו מאכן א קול,
and not "treifah" and the like,
און ניט קיין "טריפות" וכיו"ב,
and regarding this it is understood that they must be "clean –
ועד"ז איז מובן אז זיי דארפן זיין "טהורות –
and not unclean",
ולא טמאות",
because their entire purpose is to purify the leper,
ווייל כל ענינן איז לטהר את המצורע,
for which "the plagues come because of evil speech",
וואס "הנגעים באין על לשון הרע",
an unclean tongue etc. –
לשון טמא וכו' –
it is not fitting that they should be "unclean".
פאסט דאך ניט אז זיי זאלן זיין "טמאות".
Thus according to all this it is understood that the words of Rashi are not superfluous,
וואס לפי כל זה איז מובן ווי די ווערטער פון רש"י זיינען ניט איבעריק,
for he is not coming to explain the words "live clean",
ווארום ער איז ניט אויסן צו טייטשן די ווערטער "חיות טהורות",
but rather this is a part of the entirety of his commentary where he wishes to explain the reason for the topic of the birds of the leper.
נאר דאס איז א חלק פון כללות פירושו וואו ער וויל מסביר זיין דעם טעם פון ענין צפרי מצורע.
And that which in the Chumashim before us these are separate "opening words" –
און דאס וואס אין די חומשים שלפנינו זיינען דאס באזונדערע דבור-המתחיל'ס –
this is an error of the typesetter boy,
איז דאס א טעות פון דעם בחור הזעצער,
as has been spoken several times in such cases,
כמדובר כמה פעמים בכגון דא,
and in truth this should all be in one continuous sequence:
ובאמת דארף דאס אלץ זיין בהמשך אחד:
"Live –
"חיות –
excluding those that are treifah,
פרט לטריפות,
clean –
טהורות –
excluding an unclean bird,
פרט לעוף טמא,
because the plagues etc.".
לפי שהנגעים כו'".
Here one sees,
וואס דא זעט מען,
as has been spoken several times,
כמדובר כמה פעמים,
the precision of the language in Rashi's commentary,
דעם דיוק הלשון בפירוש רש"י,
that here everything is exact,
אז דא איז אלץ בדיוק,
neither lacking nor extra. And the matter of precision in Rashi's commentary is also the explanation in the words of our Nesi'im that in Rashi's commentary one finds not only "wonders"
לא חסר ולא יתיר. וואס דער ענין הדיוק בפירוש רש"י איז דאך אויך דער ביאור בדברי רבותינו נשיאינו אז אין פירוש רש"י געפינט מען ניט נאר "נפלאות"
(as it says in the Shelah),
(ווי עס שטייט אין של"ה 286),
but moreover,
נאר נאכמער,
that Rashi's commentary is the wine of the Torah.
אז פירוש רש"י איז יינה של תורה 287.
From this commentary of Rashi one also has a lesson in the service of man:
וואס פון דעם פירוш רש"י האט מען אויך א הוראה בעבודת האדם:
First of all, one has the lesson regarding caution from "evil speech",
קודם כל האט מען דעם לימוד וועגן זהירות פון "לשון הרע",
for one sees here in Rashi's commentary the severity of evil speech,
ווארום מ'זעט דא אין פירוש רש"י דעם חומר פון לשון הרע,
to the extent that plagues come because of it.
ביז אז נגעים באין עליו.
On the other hand,
לאידך גיסא,
one also has a lesson regarding how the conduct should be with a Jew who has stumbled:
האט מען אויך א לימוד ווי עס דארף זיין די הנהגה מיט א אידן וואס איז נכשל געווארן:
The law regarding the purification of a leper is,
דער דין ביי טהרת מצורע איז דאך,
that when there is the instruction of the sage to purify the plague,
אז בשעת עס איז פאראן די הוראת החכם לטהר את הנגע,
the leper becomes pure through the statement of the priest,
ווערט דער מצורע טהור דורך אמירת הכהן 288,
even "a priest who does not know how to see",
אפילו א "כהן שאינו יודע לראות" 289,
and "even if the priest was a minor or a fool".
און "אפילו 290 הי' הכהן קטן או שוטה" 291.
According to the words of Rashi that "the plagues come because of evil speech",
וואס לויט דברי רש"י אז "הנגעים באין על לשון הרע",
one has from this a lesson also regarding a Jew who has stumbled in evil speech and the like,
האט מען דערפון א לימוד אויך בנוגע א אידן וואס איז נכשל געווארן בלשון הרע וכיו"ב,
that when one has to do with such a Jew,
אז בשעת מ'האט צו טאן מיט אזא אידן,
one should not engage in pilpul with him to correct him,
דארף מען זיך ניט מפלפל זיין אויף אים צו מתקן זיין,
i.e., one should not sit to learn and engage in pilpul in Torah etc.,
ד.ה. מען דארף זיך ניט זעצן לערנען און מפלפל זיין בתורה וכו',
but rather one must immediately have the instruction of the sage on how to purify the leper,
נאר מ'דארף גלייך האבן די הוראת החכם ווי צו מטהר זיין דעם מצורע,
and one must immediately have the mere statement that he is pure.
און מ'דארף גלייך די אמירה בעלמא אז ער איז טהור.
And the action of purification in this "leper"
און די פעולת הטהרה אין דעם "מצורע"
(i.e., in every Jew who has stumbled and one needs to correct him and purify him)
(ד.ה. אין יעדן אידן וואס איז נכשל געווארן און מ'דארף אים מתקן זיין און מטהר זיין)
must be –
דארף זיין –
as one learns in the portion of Metzora –
ווי מ'לערנט אין פרשת מצורע –
that the placing of the blood is also "upon the right ear lobe of the one being purified etc.",
אז די נתינת הדם איז אויך "על תנוך אוזן המיטהר הימנית גו'" 292,
i.e., that this reaches even the most insignificant part of him,
ד.ה. אז דאס נעמט דורך אפילו דעם חלק הכי טפל שבו,
so that everything should be pure.
אז אלץ זאל זיין טהור.
May it be His will,
ויהי רצון,
that one should fulfill the matter of "descent for the sake of ascent" which is brought about through the purification of the leper –
אז מ'זאל יוצא זיין דעם ענין פון "ירידה צורך עלי'" וואס ווערט אויפגעטאן דורך טהרת המצורע –
through the study of the Torah of the leper,
דורך לימוד תורת מצורע,
which is indeed a matter in Torah –
וואס דאס איז דאך אן ענין אין תורה –
consequently this is not a state of "descent".
במילא איז דאס ניט קיין מצב של "ירידה".
And as has been discussed several times,
וכמדובר כמה פעמים,
so now some have the custom to call the portion by the name "Parshat Taharah",
אז כאטש יש נוהגין צו רופן די פרשה בשם "פרשת טהרה",
but I did not see this by my revered father-in-law, the Rebbe,
האב איך דאס ניט געזען ביי כ"ק מו"ח אדמו" 293,
and one can say the reason for the matter,
וי"ל בטעם הדבר,
because since Parshat Metzora is a portion in the Torah,
ווייל היות פרשת מצורע איז א פרשה אין תורה,
one does not need to come to the defense,
דארף מען ניט אנקומען צו דער באווארעניש,
for this is a part of the Torah,
ווארום דאס איז א חלק אין תורה 294,
and everything that comes from it is purity.
וואס כל עגינה איז טהרה.
And through that which one has the descent for the sake of ascent as this is in the Torah –
און דורך דעם וואס מ'האט די ירידה שלצורך עלי' ווי דאס איז אין תורה –
one comes very soon to the "ascent",
קומט מען בקרוב ממש צו דער "עלי'",
the true and complete redemption through our righteous Mashiach,
די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,
when everyone will go to the Land of Israel,
ווען מ'וועט אלע גיין קיין ארץ ישראל,
"a land which the eyes of the Lord your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year",
"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה"* 294,
which the Land of Israel is destined to spread to all lands,
וואס עתידה א"י שתתפשט בכל הארצות 295,
all the more so the ascent in Jerusalem,
על אחת כו"כ די עלי' אין ירושלים,
and there itself –
און דארטן גופא –
on the Temple Mount,
אויפן הר הבית,
and there itself –
און דארט גופא –
in the third Holy Temple,
אין ביהמ"ק השלישי,
"the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established",
"מקדש אד' כוננו ידיך" 296,
speedily in our days, literally,
במהרה בימינו ממש,
immediately, literally.
בעגלא דידן ממש.
It has become a "custom"
ס'איז געווארן א "מנהג"
(not good)
(לא טוב)
that if one does not mention a matter a certain number of times, it becomes weakened.
אז אויב מ'דערמאנט ניט א זאך כו"כ פעמים ווערט אין דעם א חלישות.
Therefore, we mention again regarding the three matters
דעריבער דערמאנט מען נאכאמאל וועגן די דריי ענינים
(which have been spoken about several times this year)
(וואס מ'האט גערעדט כמ"פ בשנה זו 297)
connected with strengthening the dissemination of Judaism and the spreading of the wellsprings outward:
פארבונדן מיט חיזוק הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה:
that one should establish
אז מ'זאל מייסד זיין
(or expand)
(אדער מרחיב זיין)
in every place a) a "Chabad House",
בכל מקום ומקום א) א "בית חב"ד",
on the condition of "a heart for the home",
ע"ד "שה לבית" 298,
from which "home" Judaism and the wellsprings must be drawn outward,
וואס פון דעם "בית" דארף נמשך ווערן יהדות און די מעינות מחוץ לבית,
into the "outside",
אין "חוצה",
b) a "Kollel" for elderly men and elderly women in Israel –
ב) א "כולל" פאר זקנים וזקנות בישראל –
"the glory of elders" and "the wisdom of women",
"תפארת זקנים" און "חכמות נשים",
c) an organization for "Tzivot Hashem",
ג) אן ארגון פאר "צבאות השם",
Jewish children for Bar Mitzvah and Bat Mitzvah,
אידישע קינדער פאר בר-מצוה און בת-מצוה,
with whom Passover has a special connection –
וואס פסח האט מיט זיי א שייכות מיוחדת –
"and you shall tell your son"
"והגדת לבנך"
(as above).
(כנ"ל).
And regarding this, one should strengthen all activities of spreading the wellsprings outward,
ועד"ז זאל מען מחזק זיין אלע פעולות פון הפצת המעינות חוצה,
within all matters of Torah and mitzvot,
בתוך כל עניני תומ"צ,
upon which the coming of the King Mashiach depends.
וואס אין דעם איז תלוי ביאת מלכא משיחא 299.
Another matter in connection with spreading the wellsprings that must be mentioned,
נאך אן ענין בקשר מיט הפצת המעינות וואס מ'דארף דערמאנען,
because others have forgotten about it –
ווייל אנדערע האבן וועגן דעם פארגעסן –
concerns a "discount"
איז בנוגע צו א "הנחה"
("make a discount for the countries")
("הנחה למדינות עשה" 300)
on Kehot books:
אויף ספרי קה"ת:
It has already been discussed several times and implemented practically in previous years,
מ'האט שוין גערעדט כמ"פ 301 און איינגעפירט בפועל בשנים שלפנ"ז,
that when there is a day of Hilula or other auspicious days connected with our Nesi'im –
אז ווען עס קומט א יום הילולא אדער אנדערע ימים זכאין פארבונדן מיט רבותינו נשיאינו –
the administration of "Kehot" should make a discount on the books of our Nesi'im that Kehot publishes,
זאל די הנהלה פון "קה"ת" מאכן א הנחה אויף ספרי רבותינו נשיאינו וואס קה"ת גיט ארויס,
in order to arouse more Jews to buy these books
בכדי צו מעורר זיין נאכמער אידן צו קויפן די ספרים
(which they would not have bought were it not for the discount).
(וואס וואלטן זיי גיט געקויפט לולא די הנחה).
In practice, however, we see,
בפועל זעט מען אבער,
that we have just passed the 2nd of Nissan,
אז מ'קומט איצטער פון ב' ניסן,
the day of Hilula of the Rebbe, may his soul rest in Eden,
דער יום ההילולא פון דעם רבי'ן נ"ע,
and also
און אויך
(to which one does not pay attention) –
(וואס דערצו איז מען ניט משים לב) –
"the sun rises and the sun sets" –
"וזרח השמש ובא השמש" 302 –
the day of the beginning of the leadership of my revered father-in-law, the Rebbe, the Nasi of our generation
יום התחלת הנשיאות פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו 303
[who will come soon and redeem us and lead us upright to our land toward our righteous Mashiach] –
[וואס יבוא בקרוב ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו לקראת משיח צדקנו] –
and nevertheless, the administration of Kehot and the like did absolutely nothing to make a discount on Kehot books!
און אעפ"כ האט די הנהלה פון קה"ת וכיו"ב גארניט געמאכט קיין הנחה אויף ספרי קה"ת!
The question arises:
פרעגט זיך די שאלה:
Why did they do nothing? They answer –
פארוואס האט מען גארניט געטאן? ענטפערט מען –
that the question is exactly the opposite:
אז די שאלה איז פונקט פארקערט:
For doing nothing, one does not need to have a reason,
אויף גארניט טאן דארף מען קיין טעם ניט האבן,
one needs to have a reason why one should do something,
מ'דארף האבן א טעם פארוואס מ'זאל עפעס יע טאן,
consequently, the question becomes:
במילא ווערט די שאלה:
Why should one have needed to do something?!
פארוואס האט מען געדארפט עפעס טאן?!
When it comes to money, however –
בשעת עס קומט אבער צו געלט –
one does not ask this question,
פרעגט מען ניט די שאלה,
rather, one comes on one's own to run "give money"! One sees a "Jew" –
נאר מ'קומט אליין צו לויפן "זשיך דאַוואי גראשי"! מ'זעט א "זשיד" –
one immediately demands:
מאנט מען גלייך:
"Give money"!
"דאוואי גראָשי"!
It should have been the same regarding "Jewish Torah". That when one sees a "Jew" one should have immediately demanded that one wants "Jewish Torah" –
האט אזוי געדארפט אויך זיין בנוגע צו "זשידאָווסקאַיאַ תורה". אז בשעת מ'זעט א "זשיד" האט מען געדארפט גלייך מאנען אז מ'וויל האבן "זשידאווסקאיא תורה" –
that the other should learn the Jewish Torah. And since it is about matters of the soul –
אז דער איך זאל לערנען די אידישע תורה. און וויבאלד אז עס רעדט זיך וועגן נשמה זאכן –
one must learn the soul of the Torah,
דארף מען לערנען נשמתא דאורייתא,
the inner dimension of the Torah!
פנימיות התורה!
Consequently, the question of why one should have needed to do something on the 2nd of Nissan regarding the Kehot books falls away –
במילא פאלט אפ די שאלה פארוואס מ'האט געדארפט עפעס טאן ב' ניסן בנוגע צו די ספרי קה"ת –
Do I know why? Because there are Jews who are waiting to receive a drop from the wellsprings of the Torah
איך ווייסט פארוואס? ווייל עס זיינען דא אידן וואס ווארטן צו באקומען א טראפן פון די מעינות התורה
(the inner dimension of the Torah),
(פנימיות התורה),
and as long as there is no "discount" on the books,
און כל זמן ס'איז ניטא קיין "הנחה" אויף די ספרים,
the evil inclination holds them back from buying the books,
האלט זיי אפ דער יצה"ר פון קויפן די ספרים,
and convinces them that they should give all the money to charity and the like;
און רעדט זיי איין אז זיי זאלן אפגעבן די גאנצע געלט אויף צדקה וכיו"ב;
when a discount is made on the books, however –
בשעת מ'וועט אבער מאכן א הנחה אויף די ספרים –
these Jews will also have an excuse for the evil inclination as to why they should come to buy the books,
וועלן אויך די אידן האבן א תירוץ פארן יצה"ר פארוואס זיי זאלן קומען קויפן די ספרים,
and afterwards they will study in these books!
און דערנאך וועלן זיי לערנען אין די ספרים!
As we see in practice,
ווי מ'זעט בפועל,
when a discount is made on books,
אז בשעת מ'מאכט א הנחה אויף ספרים,
more Jews come to buy them.
קומען מערער אידן קויפן זיי.
And what will be with the empty "shelves"
אי וואס וועט זיין מיט די ליידיקע "פאָלקעס"
(shelves)
(פאליצעס)
in Kehot –
אין קה"ת –
the "shelves" will be filled with new books that will be printed with the money that comes in from selling more books through the "discount,"
וועט מען אנפילן די "פאָלקעס" מיט נייע ספרים וואס מ'וועט דרוקן מיט די געלט וואס קומט אריין פון פארקויפן מערער ספרים דורך דער "הנחה",
and –
און –
print so many new books,
דרוקן אזויפיל נייע ספרים,
that we will need to have even more new "shelves"!
אז מ'וועט דארפן האבן נאך נייע "פאָלקעס"!
Just as it is regarding the sale of books,
פונקט ווי ס'איז בנוגע צו מכירת הספרים,
that the management of Kehot lacks the attention that they themselves should make a discount on the books in order to arouse that more Jews should buy the books and through this increase in the study of Chassidus –
אז עס פעלט די שימת לב בא הנהלת קה"ת אז זיי זאלן אליין מאכן א הנחה אויף די ספרים בכדי לעורר אז נאך אידן זאלן קויפן די ספרים און דורך דעם מוסיף זיין בלימוד החסידות –
so too, unfortunately, is the situation regarding the study of Chassidus in general:
אזוי איז ליידער אויך דער מצב בנוגע צו לימוד החסידות בכלל:
There are such Jews who can study Chassidus
עס זיינען דא אזוינע אידן וואס קענען לערנען חסידות
[if we will not say this (that they can study Chassidus) –
[אויב מ'וועט דאס ניט זאגן (אז זיי קענען לערנען חסידות) –
it will be a great outrage!...),
וועט ווערן גאר א געוואלד!...),
and nevertheless they sit by themselves under the stove,
ואעפ"כ זיצן זיי בא זיך אונטערן פאפליץ,
and wait that one should come to them to hear a word of Chassidus!
און ווארטן אז מ'זאל קומען צו זיי צוגיין הערן א ווארט חסידות!
For he considers himself as a man of honor,
ווארום ער באטראכט זיך אלס אן איש מכובד,
and it is not fitting for him to go study with others,
און ס'פאסט אים ניט גיין לערנען מיט אנדערע,
rather they must come to him and ask,
נאר זיי דארפן קומען צו אים און בעטן,
and even when one comes to him to hear what he says,
און אפילו ווען מ'קומט צו אים צוגיין הערן וואס ער זאגט,
he holds that he is benefiting the world with his Torah,
האלט ער אז ער איז מזכה די וועלט מיט זיין תורה,
and the listeners must incline their ear to hear –
און בא די שומעים דארף זיין משים אזנו כאפרכסת צו הערן –
what does the great man say! and afterwards one must debate his words,
וואס זאגט דער אדם גדול! און דערנאך דארף מען זיך מפלפל זיין בדבריו,
what was his intention,
וואס איז געווען זיין כוונה,
whether this way or that way,
צי אזוי אדער אזוי,
and how this aligns with what he once said the opposite... –
און ווי דאס שטימט מיט דעם וואס אמאל האט ער גערעדט פארקערט... –
for one must understand the intention of this important man!
ווארום מ'דארף פארשטיין די כוונה פון אט דעם אדם חשוב!
And in my case it happened:
ובדידי הוה עובדא:
When I speak about a matter about which we have already spoken once –
ווען איך רעד אן ענין וועגן וועלכן מ'האט שוין אמאל גערעדט –
it is as if I only mention the matter –
איז ווי איך זאל נאר דעדן וועגן דעם ענין –
people come running to me with questions:
קומט מען צו מיר צו לויפן מיט שאלות:
If I repeat what I spoke that time –
אויב איך חזר איבער דאס וואס איך האב יענעם מאל גערעדט –
they ask:
פרעגט מען:
Why must one repeat this,
פארוואס דארף מען דאס איבער'חזר'ן,
when we have already spoken once? And if one speaks about a new matter –
ווען מ'האט שוין אמאל גערעדט? און אויב מ'רעדט אן ענין חדש –
they ask:
פרעגט מען:
How does it align with what we once spoke!
ווי שטימט עס מיט דעם וואס מ'האט אמאל גערעדט!
I answered,
האב איך געענטפערט,
since there are seventy facets to the Torah –
וויבאלד אז שבעים פנים לתורה 304 –
the question must be not how does one speak a new interpretation
דארף די שאלה זיין ניט ווי רעדט מען א נייעם פירוש
(in relation to the interpretation that was spoken the first time) –
(לגבי דעם פירוש וואס מ'האט גערעדט דעם ערשטן מאל) –
rather on the contrary:
נאר אדרבה:
What are the remaining 68 interpretations in this matter?!
וואס זיינען די איבעריקע 68 פירושים אין דעם ענין?!
The Rebbe, may he live for many good years, Amen, smiled,
כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,
and said:]
ואמר:]
This is the best way to ensure that that one does not come back with more questions –
דאס איז די בעסטע וועג צו באווארענען אז יענער זאל ניט צוריקקומען מיט נאך שאלות –
when he hears that there are still 68 interpretations that he needs to hear!...].
בשעת ער דערהערט אז עס זיינען פאראן נאך 68 פירושים וואס ער דארף הערן!...].
He forgets, however, that "there is no honor except Torah,"
ער פארגעסט אבער אז "אין כבוד אלא תורה" 305,
not sitting by the eastern wall and receiving an aliyah of "Shlishi" or "Shishi"...
ניט דער זיצן בא דער מזרח וואנט און באקומען אן עלי' "שלישי" אדער "ששי"...
Rather his honor consists of this,
נאר זיין כבוד באשטייט דערפון,
that when he knows even a little Chassidus,
אז ווען ער ווייסט אפילו א ביסל חסידות,
he must not wait until that one will come to him. Rather he must immediately go and study Chassidus with the other!
דארף ער ניט ווארטן ביז יענער וועט צו אים קומען צוגיין. נאר ער דארף גלייך גיין און לערנען חסידות מיטן צווייטן!
And regarding practical application –
ובנוגע לפועל –
in connection with the discount on Kehot books:
בקשר מיט דער הנחה אויף ספרי קה"ת:
Since they forgot to make the discount on the 2nd of Nissan –
וויבאלד אז מ'האט פארגעסן צו מאכן די הנחה ב' ניסן –
they are now announcing retroactively,
איז מען איצטער מודיע למפרע,
that from the 2nd of Nissan until Lag BaOmer
אז פון ב' ניסן ביז ל"ג בעומר
(which is also a day connected with the inner dimension of the Torah) –
(וואס איז אויך א טאג פארבונדן מיט פנימיות התורה) –
there will be a discount of 40% on all Kehot books.
וועט זיין א הנחה פון 40% אויף אלע ספרי קה"ת.
And those who have already bought books after the 2nd of Nissan until now and paid the full price –
און די וואס האבן שוין געקויפט ספרים נאך ב' ניסן ביז איצטער און האבן געצאלט דעם פולן פרייז –
they will be refunded the difference of 40%,
וועט מען זיי צוריקגעבן דעם הפרש פון 40%,
exactly as if they had initially bought the books with a discount of 40%.
פונקט ווי זיי וואלטן לכתחילה געקויפט די ספרים מיט א הנחה פון 40%.
This will also serve as a "punishment" and lesson for the management of Kehot for the fact that they themselves did not catch on to make the discount from the 2nd of Nissan –
וואס דאס וועט אויך דינען אלס אן "עונש" ולימוד פאר הנהלת קה"ת אויף דעם וואס זיי האבן זיך אליין ניט געכאפט צו מאכן די הנחה פון ב' ניסן –
firstly, because of the "heartache" that we will have that we must take money from the treasury of Kehot and return it to the buyers,
ערשטנס מצד דעם "הארץ-ווייטאג" וואס מ'וועט האבן אז מ'דארף ארויסנעמען געלט פון דער קאסע פון קה"ת און צוריקגעבן די קונים,
such money that could have been used to print other books;
אזוינע געלט וואס מ'וואלט געקענט נוצן אויף דרוקן אנדערע ספרים;
and secondly,
און צווייטנס,
that through this they will need to take and pay a bookkeeper and they will need to write out "checks" to all those buyers who bought books from the 2nd of Nissan –
אז דורך דעם וועט מען דארפן נעמען און צאלן א בוכהאלטער און מ'וועט דארפן אויסשרייבן "טשעקס" צו די אלע קונים וואס האבן געקויפט ספרים פון ב' ניסן –
an extra bother and expense that would not have been if they themselves had initially made the discount from the 2nd of Nissan and onward!
א טירחא והוצאה יתירה וואס וואלט ניט געווען אויב מ'וואלט אליין לכתחילה געמאכט די הנחה פון ב' ניסן און ווייטער!
That this will be a "lesson" for the administration of Kehot,
וואס דאס וועט זיין א "לימוד" פאר הנהלת קה"ת,
that it was not worthwhile to save the money
אז ס'איז ניט געווען כדאי צו פארשפארן די געלט
(by not making a discount) –
(דורך ניט מאכן א הנחה) –
because not only did one earn nothing,
ווייל ניט נאר וואס מ'האט גארניט פארדינט,
but one must additionally add money and effort to hire an accountant etc.!
נאר מ'דארף נאך צולייגן געלט און טירחא צו נעמען א בוכהאלטער וכו'!
Consequently, they will know for the next time,
במילא וועט מען וויסן פאר דעם קומענדיקן מאל,
that the twelfth of Tammuz will come,
אז ס'וועט קומען י"ב תמוז,
and as a miracle I will not mention about making a discount
און ע"פ נס וועל איך ניט דערמאנען וועגן מאכן א הנחה
(because according to nature they will certainly mention about it) –
(ווייל ע"פ טבע וועט מען זיכער וועגן דעם דערמאנען) –
they should do it themselves!
זאל מען דאס אליין טאן!
And the main point is –
און דער עיקר איז –
that this should add to the study of Chassidus.
אז דאס זאל צוגעבן אין לימוד החסידות.
And they will conclude as the Rambam concludes his book,
און מ'וועט מסיים זיין ווי דער רמב"ם איז מסיים ספרו,
and the main point is that the conclusion should be in actuality –
און דער עיקר איז אז אזוי זאל זיין דער סיום בפועל –
"The earth shall be full of the knowledge of the L-rd as the waters cover the sea."
"מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים" 306.
The Rebbe Shlita began to sing the melody of the Hakafos of his father, of blessed memory.
כ"ק אדמו"ר שליט"א התחיל לנגן ניגון הקפות דאביו ז"ל.
Just as the Rambam writes at the beginning
אזוי ווי דער רמב"ם שרייבט בתחלת
(in the introduction)
(בהקדמת)
of his book that every matter must be explained simply,
ספרו אז יעדער זאך דארף מען אויסטייטשן בפשטות,
"in clear language etc." –
"בלשון ברורה כו'" –
one must also explain the above simply,
דארף מען אויך אויסטייטשן האמור לעיל בפשטות,
"in clear language":
"בלשון ברורה":
From the second of Nissan until Lag BaOmer there will be a discount of 40% from the regular price on all books of Kehot.
פון ב' ניסן ביז ל"ג בעומר וועט זיין א הנחה פון 40% ממחיר הרגיל אויף אלע ספרי קה"ת.
May it be His will that this be utilized with a storm,
ויה"ר אז מ'זאל דאס אויסנוצן מיט א שטורעם,
and that this should add to "The earth shall be full of the knowledge of the L-rd as the waters cover the sea,"
און דאס זאל מוסיף זיין אין "מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים",
through the study of the inner dimensions of the Torah which speaks about the knowledge of the L-rd.
דורך לימוד פנימיות התורה וואס רעדט וועגן ידיעת ה'.
Therefore, they will also conclude with singing the melody "He will build the Holy Temple speedily in our days, and grant us our portion in Your Torah" –
דערפאר וועט מען אויך מסיים זיין מיט זינגען דעם ניגון "שיבנה בית המקדש במהרה בימינו ותן חלקנו בתורתך" 307 –
which speaks about the future redemption
וואס רעדט וועגן דער גאולה העתידה
(the building of the third Holy Temple)
(בנין ביהמ"ק השלישי)
and about Torah
און וועגן תורה
("and grant us our portion in Your Torah").
("ותן חלקנו בתורתך").
For this, one must make the appropriate preparations even in the last days of exile,
וואס דערצו דארף מען מאכן די פאסיקע הכנות נאך אין די לעצטע טעג פון גלות,
similar to how one performs several matters
ע"ד ווי מ'טוט כמה ענינים
(in this time)
(בזמן הזה)
as a "memorial to the Temple" and the like,
אלס "זכר למקדש" 308 וכיו"ב,
and one says regarding this "He will build the Holy Temple speedily in our days"
און מ'זאגט דערביי "שיבנה ביהמ"ק במהרה בימינו"
(which then one will have the matter literally,
(וואס דעמולט וועט מען האבן דעם ענין כפשוטו ממש,
not only as a "memorial to the Temple"),
ניט נאר אלס "זכר למקדש"),
"and may our eyes behold Your return to Zion with mercy,"
"ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים",
in Jerusalem, the holy city, may it be built and established in the true and complete redemption through our righteous Moshiach.
אין ירושלים עיר הקודש תבנה ותכונן בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.
The Rebbe Shlita instructed the chazzan, may he live, to sing "May it be His will etc. He will build the Holy Temple speedily in our days, and grant us our portion in Your Torah."
כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה להש"ץ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".
Afterwards, he said:
אח"כ אמר:
Those who need to recite the after-blessing,
די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,
will certainly recite the after-blessing.
וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.
* * * * *
* * * * *