English translation — שיחת ש"פ ויקהל, פ' שקלים, מבה"ח אדר שני ה'תשמ"ו.

English translation 1

It has been said many times that every thing in the world is comprised of many matters.

א. דובר כמ"פ, אז יעדער זאך שבעולם איז כלול פון כמה וכמה ענינים.

English translation 2

All the more so things which are connected with Jews and Judaism and Torah,

עאכו"כ זאכן וועלכע זיינען פארבונדן מיט אידן און אידישקייט און תורה,

English translation 3

for whose sake the world was created,

וואס בשבילם נברא העולם,

English translation 4

as it is written "In the beginning, for the sake of the Torah which is called beginning, and for the sake of Israel who are called beginning"

כמ"ש "בראשיתי בשביל התורה שנקראת ראשית כו' ובשביל ישראל שנקראו ראשית"

English translation 5

(as Rashi explains at the beginning of his commentary on the Torah 2),

(ווי רש"י איז מפרש בתחלת פירושו על התורה 2),

English translation 6

they are certainly comprised of many matters,

זיינען זיי זיכער כלול פון כו"כ ענינים,

English translation 7

and all the more so of the matters of the world which were created for their sake.

ועאכו"כ פון די ענינים שבעולם שנבראו בשבילם.

English translation 8

For when one says that one thing was created for the sake of a second thing

ווארום בשעת מ'זאגט אז איין זאך איז באשאפן געווארן בשביל א צווייטער זאך

English translation 9

("In the beginning, for the sake of the Torah and for the sake of Israel"),

("בראשית בשביל התורה כו' ובשביל ישראל"),

English translation 10

it is understood that this does not simply attach two things that have no connection between them,

איז פארשטאנדיק אז מ'האט דערביי ניט סתם צוגעטשעפעט צוויי זאכן וואס האבן צווישן זיך קיין שייכות ניט,

English translation 11

because then it would not be possible to say that it was created for its sake and is dependent upon it,

ווייל דעמולט איז ניט שייך צו זאגן אז זי איז באשאפן געווארן בשבילו און איז תלוי אין אים,

English translation 12

rather there is certainly a connection and a bond between the two things,

נאר זיכער איז דא א שייכות און א חיבור צווישן די צוויי זאכן,

English translation 13

and due to the connection and bond between them it is possible to say that it was created for its sake and is dependent upon it. But their connection is in a manner that one thing is the main thing and the second thing is secondary to it, created for its sake.

און מצד דער שייכות וחיבור ביניהם איז שייך צו זאגן אז ער איז באשאפן געווארן בשבילו און איז תלוי בו. נאר זייער שייכות איז אין אן אופן אז איין זאך איז דער עיקר און די צווייטע זאך איז א טפל לה שנברא בשבילה.

English translation 14

And on the contrary —

ואדרבה —

English translation 15

since it was created for its sake and it is dependent upon it,

וויבאלד אז זי איז באשאפן געווארן בשבילה און זי איז תלוי בה,

English translation 16

it is understood that the thing for whose sake a second thing was created is the main thing, the intention and purpose, and it includes within itself the thing that was created for its sake,

איז מובן אז די זאך וואס בשבילה איז באשאפן געווארן א צווייטע זאך איז דער עיקר וכוונה ותכלית און זי איז כולל אין זיך די זאך וואס נברא בשבילה,

English translation 17

for in it is dependent the existence of the thing created for its sake.

ווארום אין איך איז תלוי דער קיום פון דער זאך שנברא בשבילה.

English translation 18

From this is understood regarding our matter,

וואס דערפון איז מובן בעניננו,

English translation 19

that there is certainly a connection between the entire world and "Torah" and "Israel" for whose sake the world was created 3. And furthermore:

אז ס'איז זיכער דא א שייכות צווישן כל העולם מיט "תורה" און "ישראל" וואס בשבילם נברא העולם 3. און נאכמער:

English translation 20

the entire world

כל העולם

English translation 21

(which was created for the sake of the Torah and for the sake of Israel)

(וואס נברא בשביל התורה ובשביל ישראל)

English translation 22

is included in Torah and in Jews,

איז כלול אין תורה און אין אידן,

English translation 23

as it is written 4 "Also the world He has set in their heart."

כמ"ש 4 "גם את העולם נתן בלבם".

English translation 24

And from this it is understood all the more so that a thing connected with Torah and Jews includes within itself a multitude of matters,

ומזה מובן במכ"ש וק"ו אז א זאך פארבונדן מיט תורה און אידן איז כולל אין זיך א ריבוי ענינים,

English translation 25

for just as the world includes within itself a multitude of matters,

ווייל כשם ווי עולם איז כולל אין זיך א ריבוי ענינים,

English translation 26

"How great are Your works" 5,

"מה רבו מעשיך" 5,

English translation 27

"How great are Your deeds" 6,

"מה גדלו מעשיך" 6,

English translation 28

so too are all these things of the world also included in Torah and Israel for whose sake the world was created 3.

אזוי זיינען די אלע זאכן שבעולם אויך כלול אין תורה וישראל וואס בשבילם נברא העולם 3.

English translation 29

So too is it understood regarding this day,

אזוי איז אויך פארשטאנדיק בנוגע צו דעם טאג,

English translation 30

as regarding every day —

אזוי ווי בנוגע צו יעדער טאג —

English translation 31

that in it are included many matters.

אז אין אים זיינען כלול כו"כ ענינים.

English translation 32

As one sees it openly on this day when one looks at the "calendar" —

ווי מ'זעט עס בגלוי ביום זה ווען מ'קוקט אויפן "לוח" —

English translation 33

that it includes within itself many matters:

אז ער איז כולל אין זיך כו"כ ענינים:

English translation 34

In terms of the days of the week it is the Sabbath day;

מצד ימי השבוע איז ער א יום השבת;

English translation 35

in terms of the days of the month it is the Sabbath of blessing the new month;

מצד ימי החודש איז ער שבת מברכים ראש חודש;

English translation 36

in terms of the days of the year it is the Sabbath of Parshat Shekalim,

מצד ימי השנה איז ער שבת פ' שקלים,

English translation 37

which is "once a year",

וואס איז "אחת בשנה",

English translation 38

and likewise it is also the Sabbath of Parshat Vayakhel,

ועד"ז איז עס אויך שבת פ' ויקהל,

English translation 39

which is also "once a year".

וואס איז אויך "אחת בשנה".

English translation 40

B. From every thing one must derive a lesson in the service of Hashem.

ב. פון יעדער זאך דארף מען ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה'.

English translation 41

All the more so from the words of the Mishnah 7 regarding people, that "Who is wise? One who learns from every person," i.e.

במכ"ש פון דברי המשנה 7 בנוגע לבני אדם אז "איזהו חכם הלומד מכל אדם", ד.ה.

English translation 42

(as it is stated in the books 8)

(ווי עס שטייט אין ספרים 8)

English translation 43

that a wise person is specifically one who learns from every person,

אז א חכם איז דוקא אזא וואס לערנט זיך אפ פון כל אדם,

English translation 44

even from one who seemingly has deficiencies.

אפילו פון אזא וואס האט לכאורה חסרונות.

English translation 45

All the more so when it comes to matters of the world —

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן עניני העולם —

English translation 46

one must certainly learn from them. According to the well-known teaching of the Baal Shem Tov 9 that from every thing that a person sees or hears he must derive a lesson in the service of Hashem,

דארף מען זיך זיכער דערפון אפלערנען. כתורת הבעש"ט הידועה 9 אז פון יעדער זאך וואס א מענטש איז רואה אדער שומע דארף ער ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 47

for every thing is by Divine Providence 10,

ווארום יעדער זאך איז בהשגחה פרטית 10,

English translation 48

and since he encountered that thing in the world,

און וויבאלד אז ער האט זיך צוזאמענגעטראפן מיט דער זאך בעולם,

English translation 49

by means of his seeing or hearing it,

עי"ז וואס ער איז דאס רואה אדער שומע,

English translation 50

he must learn from it.

דארף ער זיך דערפון אפלערנען.

English translation 51

So too must one derive a lesson in service from all the aforementioned matters on this Sabbath,

אזוי אויך דארף מען ארויסנעמען א הוראה בעבודה פון די אלע ענינים הנ"ל בשבת זה,

English translation 52

and a lesson in actual deed,

און א הוראה אין מעשה בפועל,

English translation 53

and on the contrary —

ואדרבה —

English translation 54

the deed is the main thing 11.

המעשה הוא העיקר 11.

English translation 55

In this itself, one cannot begin to speak about all the matters at once,

אין דעם גופא קען מען דאך ניט אנהויבן רעדן וועגן אלע ענינים בבת אחת,

English translation 56

rather one must proceed in order,

נאר מ'דארף גיין על הסדר,

English translation 57

first one must begin to speak about one matter and then speak about a second matter, etc. —

פריער דארף מען אנהויבן רעדן וועגן איין ענין און דערנאך רעדן וועגן א צווייטן ענין וכו' —

English translation 58

for only by the Most High is it applicable "One thing God spoke, two things I heard" 12,

ווארום נאר באם אויבערשטן איז שייך "אחת דיבר אלקים שתים זו שמעתי" 12,

English translation 59

but not so a flesh and blood person,

משא"כ א בשר ודם,

English translation 60

including also a Jew,

כולל אויך א איד,

English translation 61

the Most High created him in a manner that he cannot do two things at once,

האט אים דער אויבערשטער באשאפן אין אן אופן אז ער קען ניט טאן צוויי זאכן בבת אחת,

English translation 62

and all the more so that he cannot contemplate properly two things at once,

ועאכו"כ אז ער קען זיך ניט מתבונן זיין כדבעי אין צוויי זאכן בבת אחת,

English translation 63

for one matter will confuse the other;

ווארום איין ענין וועט מבלבל זיין דעם צווייטן;

English translation 64

in order to contemplate a matter well,

בכדי זיך גוט צו מתבונן זיין אין אן ענין,

English translation 65

he must concentrate his thought and think only about that point in its purity,

דארף ער מרכז זיין מחשבתו און טראכטן נאר וועגן דער נקודה בטהרתה,

English translation 66

not about a second thing,

ניט וועגן א צווייטער זאך,

English translation 67

all the more so when there are many matters on this day.

עאכו"כ בשעת עס זיינען דא כו"כ ענינים ביום זה.

English translation 68

Consequently, it is understood that one cannot contemplate all the aforementioned matters at once,

במילא איז פארשטאנדיק אז מ'קען זיך ניט מתבונן זיין אין די אלע ענינים הנ"ל בבת אחת,

English translation 69

rather one must proceed in order in this —

נאר מ'דארף אין דעם גיין על הסדר —

English translation 70

from the light to the heavy,

מן הקל אל הכבד,

English translation 71

or from the important to the less important, etc.

אדער מן החשוב אל הפחות חשוב וכיו"ב.

English translation 72

As we find in Halachah

ווי מ'געפינט אין הלכה

English translation 73

(from which everything is derived)

(וואס יעדער זאך נעמט זיך פון הלכה)

English translation 74

several ways in the order of service —

כמה אופנים בסדר העבודה —

English translation 75

whether one must begin with a beloved thing and an important thing 13 etc.,

צי מ'דארף אנהויבן פון א דבר החביב ודבר חשוב 13 וכיו"ב,

English translation 76

according to which Halachot one can know the order in the contemplation of the matters of this day.

וואס לויט די הלכות קען מען וויסן דעם סדר אין דער התבוננות בהענינים שביום זה.

English translation 77

But to know this itself, with which matter

אבער אויף דעם גופא צו וויסן מיט וועלכן ענין

English translation 78

(on this day)

(ביום זה)

English translation 79

one must begin —

מ'דארף אנהויבן —

English translation 80

one needs a lot of time,

דארף מען האבן א ריבוי זמן,

English translation 81

for this requires a special deliberation and contemplation.

ווארום דאס פאָדערט א שקו"ט והתבוננות מיוחדת.

English translation 82

However, there is a most prominent matter on this day —

ס'איז אבער דא אן ענין הכי בולט ביום זה —

English translation 83

which is

וואס ער איז

English translation 84

(in our case)

(בנדו"ד)

English translation 85

the foundation and beginning for all other matters of the day. And that is —

דער יסוד והתחלה אויף אלע אנדערע ענינים אין דעם טאג. און דאס איז —

English translation 86

the general matter of the gathering:

דער כללות הענין פון דער התוועדות:

English translation 87

the first thing on this day,

די ערשטע זאך אין דעם טאג,

English translation 88

before proceeding to all the other details regarding the special determination of this day —

איידער מ'גייט צו צו אלע אנדערע פרטים וועגן דער קביעות מיוחדת פון דעם טאג —

English translation 89

is the very fact that a gathering was made of many men and women who assembled together

איז די עצם זאך אז מ'האט געמאכט א התוועדות פון כמה וכמה אנשים און נשים וואס האבן זיך צוזאמענגעקליבן

English translation 90

(although men and women separately)

(כאטש אנשים ונשים באזונדער)

English translation 91

for one purpose. And only after this come the rest of the details of this day

לשם מטרה אחת. און ערשט לאחרי זה קומען די שאר הפרטים שביום זה

English translation 92

(Sabbath,

(שבת,

English translation 93

Sabbath of blessing the new month,

שבת מברכים ר"ח,

English translation 94

Parshat Shekalim,

פ' שקלים,

English translation 95

Parshat Vayakhel).

פ' ויקהל).

English translation 96

Together with this, however, it is understood,

ביחד עם זה איז אבער פארשטאנדיק,

English translation 97

since the foundation

וויבאלד אז דער יסוד

English translation 98

(the very matter of the gathering)

(דער עצם ענין ההתוועדות)

English translation 99

is not a foundation external to the building. Rather a foundation that is found within the interior of the building —

איז ניט קיין יסוד מבחוץ פון דעם בנין. נאר א יסוד וואס געפינט זיך אין פנים הבנין —

English translation 100

the quality of the foundation is reflected in all the details of the building. As an example, even in a physical foundation and building

שפיגלט זיך אפ די איכות היסוד אין כל פרטי הבנין. בדוגמא ווי דאס איז אפילו אין א יסוד ובנין גשמי

English translation 101

(where the foundation is external to the building),

(וואו דער יסוד איז מבחוץ פון דעם בנין),

English translation 102

according to the measure of the building one wishes to build, one must set a foundation appropriate to it. If one wishes to build a stronger building —

אז לפי ערך דעם בנין וואס מ'וויל בויען דארף מען שטעלן א יסוד המתאים לזה. אויב מ'וויל בויען א בנין חזק יותר —

English translation 103

a stronger foundation is required, appropriate to it, in order to be able to support such a large building.

פאדערט זיך א יסוד חזק יותר המתאים לו בכדי צו קענען אויפהאלטן אזא גרויסן בנין.

English translation 104

All the more so in our matter, where the foundation is not external,

עאכו"כ בעניננו וואו דער יסוד איז ניט מבחוץ,

English translation 105

it is certain that in all the details of the building the quality of the foundation is reflected.

איז א זיכערע זאך אז אין כל פרטי הבנין שפיגלט זיך אפ איכות היסוד.

English translation 106

And in our matter:

ובעניננו:

English translation 107

the foundation of all other matters on this day –

דער יסוד פון אלע אנדערע ענינים ביום זה –

English translation 108

the general matter of the gathering —

דער כללות ענין ההתוועדות —

English translation 109

must be reflected in all the details of the "building" of this day,

דארף זיך אפשפיגלען אין די אלע פרטים פון דעם "בנין" פון יום זה,

English translation 110

the determination of the day —

די קביעות היום —

English translation 111

Sabbath of blessing,

שבת מברכים,

English translation 112

Sabbath of Parshat Shekalim and Sabbath of Parshat Vayakhel. As will be explained below.

שבת פ' שקלים און שבת פ' ויקהל. וכדלקמן.

English translation 113

C. Explanation of the matter of the general matter of the gathering (the foundation and beginning of all other matters on this day):

ג. ביאור הענין פון כללות ענין ההתוועדות (דער יסוד והתחלה פון אלע אנדערע ענינים ביום זה):

English translation 114

The matter of a gathering,

דער ענין פון א התוועדות,

English translation 115

that people assembled together. Indicates two things:

אז מ'האט זיך צוזאמענגעקליבן. באווייזט אויף צוויי זאכן:

English translation 116

Firstly,

ערשטנס,

English translation 117

that before the gathering they were separate and after they disperse from the gathering they will be separate,

אז לפני דער התוועדות איז מען געווען באזונדער און לאחרי ווי מ'גייט זיך פאנאנדער פון דער התוועדות וועט מען זיין באזונדער,

English translation 118

for whatever reason —

מצד איזה טעם שיהי' —

English translation 119

due to creation,

מצד הבריאה,

English translation 120

due to their opinions not being equal 14,

מצד אין דיעותיהן שוות 14,

English translation 121

due to inner reasons or external reasons, etc.,

מצד טעמים פנימיים אדער טעמים חיצוניים וכו',

English translation 122

and now they have assembled together. For if before this they were not separate, it is not possible to say that they assembled. The entire matter of a gathering

און איצטער האט מען זיך צוזאמענגעקליבן. ווארום אויב מ'איז לפני זה ניט געווען באזונדער איז ניט שייך צו זאגן אז מ'האט זיך צוזאמענגעקליבן. דער גאנצער ענין פון התוועדות

English translation 123

(assembling together)

(צוזאמענקלייבן זיך)

English translation 124

applies specifically to those who were previously separate and now have assembled together.

איז שייך דוקא בא אזוינע וואס זיינען לפני זה געווען באזונדער און איצטער האבן זיי זיך צוזאמענגעקליבן.

English translation 125

On the other hand, a gathering indicates,

לאידך גיסא באווייזט א התוועדות,

English translation 126

that notwithstanding that each one is separate in himself,

אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואס יעדערער איז באזונדער מצד עצמו,

English translation 127

they have now assembled together for one purpose,

האט מען זיך איצטער צוזאמענגעקליבן לשם מטרה אחת,

English translation 128

and they now stand in unity,

און מ'שטייט איצטער בהתאחדות,

English translation 129

for if a division remains among them,

ווייל אויב עס בלייבט א פירוד ביניהם,

English translation 130

it cannot be called a gathering,

קען מען דאס ניט אנרופן א התוועדות,

English translation 131

for they still stand separately

ווייל מ'שטייט נאך אלץ באזונדער

English translation 132

(as before the gathering),

(אזוי ווי לפני ההתוועדות),

English translation 133

rather a gathering means that those gathered have assembled together and stand in unity.

נאר א התוועדות באדייט אז די מתוועדים האבן זיך צוזאמענגעקליבן און שטייען בהתאחדות.

English translation 134

This itself contains a most sublime quality —

וואס דאס אליין האט אין זיך אן עילוי הכי נעלה —

English translation 135

as is known the saying of the Alter Rebbe

כידוע פתגם אדה"ז

English translation 136

(which my revered father-in-law, the Rebbe, transmitted)

(וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט איבערגעגעבן)

English translation 137

15 regarding the "note that descended from heaven" about the greatness of the matter that a gathering can accomplish,

15 בנוגע דער "פתקא אשר משמי שמיא נחיתא" וועגן דעם גודל הענין וואס עס קען אויפטאן א התוועדות,

English translation 138

the great satisfaction that this causes above by our Father in Heaven when He sees that His children,

דער גודל הנחת רוח וואס דאס איז גורם למעלה ביי אבינו שבשמים ווען ער זעט אז זיינע בנים,

English translation 139

Jews,

אידן,

English translation 140

gather together and stand in unity.

קלייבן זיך צוזאמען און שטייען בהתאחדות.

English translation 141

This is even when several Jews

וואס דאס איז אפילו ווען עטלעכע אידן

English translation 142

(even fewer than ten Jews)

(אפילו ווייניקער פאר צען אידן)

English translation 143

gather together. How much more so when ten of Israel gather together,

קלייבן זיך צוזאמען. ווער רעדט שוין ווען עשרה מישראל קלייבן זיך צוזאמען,

English translation 144

for "wherever ten are, the Divine Presence dwells" 16,

וואס "כל בי עשרה שכינתא שריא" 16,

English translation 145

even when they are not engaged in Torah and mitzvot 17,

אפילו ווען אינם עוסקים בתורה ובמצוות 17,

English translation 146

all the more so when they are engaged in matters of Torah and mitzvot,

עאכו"כ ווען זיי זיינען זיך עוסק בעניני תורה ומצוות,

English translation 147

and all the more so when this takes place in a synagogue or study hall;

ועאכו"כ ווען דאס קומט פֿאָר אין א בית הכנסת ובית המדרש;

English translation 148

but even when it is a gathering of fewer than ten of Israel,

אבער אפילו ווען ס'איז א התוועדות פון ווייניקער פאר עשרה מישראל,

English translation 149

even just two Jews,

אפילו בלויז צוויי אידן,

English translation 150

this too is a sublime matter that causes satisfaction above.

איז דאס אויך אן ענין נעלה וואס איז גורם א נחת רוח למעלה.

English translation 151

And the rationale for this is simply:

און די הסברה בזה איז בפשטות:

English translation 152

Although Jews are found in separate and divided bodies,

אע"פ וואס אידן געפינען זיך אין גופים נפרדים ומחולקים,

English translation 153

each Jew has within him a soul which is "literally a part of God above" 18. And by virtue of this "literally a part of God above" all Jews are literally one thing. As explained in Tanya, chapter 32,

האט אין זיך יעדער איד א נשמה וואס זי איז א "חלק אלוקה ממעל ממש" 18. ומצד דעם "חלק אלוקה ממעל ממש" זיינען אלע אידן איין זאך ממש. כמבואר בתניא פרק לב,

English translation 154

that in terms of souls "they are all compatible and there is one Father to them all",

אז מצד הנשמות איז "כולן מתאימות ואב א' לכולנה",

English translation 155

and from this it becomes understood how the love and unity of Israel can exist,

ומצד דעם ווערט פארשטאנדיק ווי קען זיין אהבת ואחדות ישראל,

English translation 156

as explained there at length. And it is understood that when two parts of "literally a part of God above" come together, this causes satisfaction for "God above"!

כמבואר שם בארוכה. און ס'איז פארשטאנדיק אז בשעת צוויי חלקים פון "חלק אלוקה ממעל ממש" קומען זיך צוזאמען איז דאס גורם א נחת רוח פאר "אלוקה ממעל"!

English translation 157

D. And it is understood that the intention of the gathering and unity is, as in all matters — that from it should come a practical benefit, in actual deed (and on the contrary — the deed is the main thing), and not only at the time of the deed, but that the unity should make an impression, and furthermore — effect an action and bear fruit in an eternal manner also afterwards, until the end of all generations.

ד. וכמובן אז די כוונה פון דער התוועדות והתאחדות איז, ווי בכל הענינים — אז דערפון זאל ארויסקומען א תועלת בפועל, אין מעשה בפועל (ואדרבה — המעשה הוא העיקר), און ניט נאר בשעת מעשה, נאר די התאחדות זאל זיין עושה רושם, און נאכמער — פועל פעולה ועושה פרי באופן נצחי אויך לאחרי זה, עד סוף כל הדורות.

English translation 158

And the power for this comes from the fact that just as "God above" is eternal,

און דעם כח לזה האט מען דערפון וואס כשם ווי "אלוקה ממעל" איז נצחי,

English translation 159

so too is the "literally a part of God above" eternal,

אזוי איז אויך דער "חלק אלוקה ממעל ממש" א נצחי,

English translation 160

and when two "literally a part of God above" become united, this is a unity in an eternal manner,

און בשעת עס ווערן נתאחד צוויי "חלק אלוקה ממעל ממש" איז דאס א התאחדות באופן נצחי,

English translation 161

which also effects when their bodies separate after the gathering,

וואס פועל'ט אויך בשעת זייערע גופים גייען זיך פאנאנדער לאחרי ההתוועדות,

English translation 162

until the end of all generations.

עד סוף כל הדורות.

English translation 163

And simply:

ובפשטות:

English translation 164

When Jews gather together and become united in a gathering,

בשעת אידן קלייבן זיך צוזאמען און ווערן נתאחד אין א התוועדות,

English translation 165

in this itself there is a great matter and benefit in actuality —

איז אין דעם גופא פאראן אן ענין ותועלת גדולה בפועל —

English translation 166

it creates an actual unity among those gathered,

דאס טוט אויף א התאחדות בפועל צווישן די מתוועדים,

English translation 167

which must be expressed in their thought, speech and action in helping one another,

וואס דארף זיך אויסדריקן אין זייער מחשבה דיבור ומעשה אין ארויסהעלפן איינער דעם צווייטן,

English translation 168

even one whom he has never seen before 19:

אפילו אזא וואס ער האט אים ביז דעמולט נאך קיינמאל ניט געזען 19:

English translation 169

that one should think a good thought about another Jew,

אז איין איך זאל טראכטן א מחשבה טובה וועגן א צווייטן אידן,

English translation 170

and furthermore —

און נאכמער —

English translation 171

this should come out in speech and good advice and encouragement to the other,

דאס זאל ארויסקומען אין א דיבור ועצה טובה ועידוד צו דעם צווייטן,

English translation 172

and furthermore —

און נאכמער —

English translation 173

helping the other Jew in an actual deed. And one sees tangibly,

ארויסהעלפן דעם צווייטן אידן אין א מעשה בפועל. און מ'זעט במוחש,

English translation 174

that this can sometimes make a change in the other Jew,

אז דאס קען אמאל מאכן א שינוי בא דעם צווייטן אידן,

English translation 175

for him and his sons and daughters until the end of the entire world!

לו ולבניו ולבנותיו עד סוף כל העולם!

English translation 176

E. So too is it understood regarding this gathering:

ה. אזוי איז אויך מובן בנוגע להתוועדות זו:

English translation 177

The very fact that Jews assembled together is a most sublime matter,

דער עצם ענין וואס אידן האבן זיך צוזאמענגעקליבן איז אן ענין נעלה ביותר,

English translation 178

for it creates a unity among the Jews,

ווארום דאס טוט אויף אן אחדות צווישן די אידן,

English translation 179

which causes satisfaction above by the Most High,

וואס איז גורם א נחת רוח למעלה בא דעם אויבערשטן,

English translation 180

and a unity that is expressed in actuality,

און אן אחדות וואס דריקט זיך אויס בפועל,

English translation 181

and an eternal unity for all times.

און אן אחדות נצחית על כל הזמנים.

English translation 182

Indeed, they assembled in a manner that the men are separate and the women separate in the "women's section" —

מ'האט זיך טאקע צוזאמענגעקליבן אין אן אופן אז די אנשים זיינען באזונדער און די נשים באזונדער אין "עזרת נשים" —

English translation 183

but inwardly,

אבער בפנימיות,

English translation 184

in terms of their souls

מצד זייערע נשמות

English translation 185

(each of which is "literally a part of God above"),

(וואס יעדערע פון זיי איז א "חלק אלוקה ממעל ממש"),

English translation 186

they stand together and they are one thing,

שטייען זיי צוזאמען און זיי זיינען איין זאך,

English translation 187

in the manner of "You are standing today, all of you, before Hashem your God" 20:

באופן פון "אתם נצבים היום כולכם לפני ה' אלקיכם" 20:

English translation 188

There too are enumerated ten types and divisions among Jews 21,

דארטן ווערן אויך אויסגערעכנט עשרה סוגים וחלוקות צווישן אידן 21,

English translation 189

"Your heads, your tribes, your little ones, your women, etc." 22,

"ראשיכם שבטיכם גו' טפכם נשיכם גו'" 22,

English translation 190

but nevertheless they all stand in the manner of "all of you",

אבער אעפ"כ שטייען זיי אלע באופן פון "כולכם",

English translation 191

for

ווארום

English translation 192

(as the verse itself emphasizes)

(ווי דער פסוק אליין איז מדגיש)

English translation 193

it is "before Hashem your God",

ס'איז "לפני ה' אלקיכם",

English translation 194

and by virtue of the fact that Jews stand in the root of their soul "before Hashem your God", all ten types

ומצד דעם ווי אידן שטייען בשרש נשמתם "לפני ה' אלקיכם" זיינען אלע עשרה סוגים

English translation 195

(each of which has "literally a part of God above")

(וואס יעדערער פון זיי האט א "חלק אלוקה ממעל ממש")

English translation 196

are in the manner of "all of you",

באופן פון "כולכם",

English translation 197

"as one group like one",

"לאחדים כאחד",

English translation 198

as explained in Likkutei Torah 23.

כמבואר בלקו"ת 23.

English translation 199

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 200

They stand in the manner of "You are standing",

זיי שטייען באופן פון "אתם נצבים",

English translation 201

as explained in Chassidic discourses

כמבואר בדרושי חסידות

English translation 202

(from the old Rebbe 24 and from the Tzemach Tzedek 25)

(פון דעם אלטן רבי'ן 24 און פון דעם צמח צדק 25)

English translation 203

that "standing" is from the term "the king stands" 26,

אז "נצבים" איז מלשון "נצב מלך" 26,

English translation 204

i.e., that they stand "all of you" with the strength of a king,

ד.ה. אז מ'שטייט "כולכם" מיט א תוקף פון א מלך,

English translation 205

to the extent that "the king said, uproot mountains" 27:

ועד כדי כך אז "אמר מלכא עקר טורי" 27:

English translation 206

a king has the power to uproot a mountain from its place,

א מלך האט דעם כח צו עוקר זיין א הר ממקומו,

English translation 207

and not only the evil inclination which "appears to them as a mountain" 28,

און ניט בלויז דעם יצה"ר וואס "נדמה להם כהר" 28,

English translation 208

for to nullify an illusion

וואס אויף מבטל זיין א דמיון

English translation 209

(that appears to them as a mountain)

(שנדמה להם כהר)

English translation 210

one does not need to reach a king,

דארף מען ניט אנקומען צו א מלך,

English translation 211

rather the accomplishment of the king is that he can uproot an actual mountain existence. And not by performing some actions and wonders,

נאר דער אויפטו פון דעם מלך איז אז ער קען עוקר זיין א מציאות פון א הר ממש. און ניט דורך טאן איזה פעולות ונפלאות,

English translation 212

but merely by his saying alone,

נאר בלויז דורך אמירתו בלבד,

English translation 213

"the king said",

"אמר מלכא",

English translation 214

"uproot mountains" occurs.

ווערט "עקר טורי".

English translation 215

Furthermore 29:

נאכמער 29:

English translation 216

He does not merely nullify the mountain,

ער איז ניט בלויז מבטל דעם הר,

English translation 217

rather he accomplishes a greater matter —

נאר ער טוט אויף א גרעסערן ענין —

English translation 218

"uproot mountains":

"עקר טורי":

English translation 219

the mountain remains in its existence,

דער הר בלייבט במציאותו,

English translation 220

but it does not remain in the place where it is by nature and where it was a moment before,

אבער ער בלייבט ניט אין דעם מקום וואו ער איז מצד טבעו און וואו ער איז געווען ברגע שלפנ"ז,

English translation 221

rather the king

נאר דער מלך

English translation 222

(through his saying)

(ע"י אמירתו)

English translation 223

uproots it from its place and sets it down where the king wants it to stand,

איז אים עוקר ממקומו און שטעלט אים אוועק דארטן וואו דער מלך וויל ער זאל שטיין,

English translation 224

until it becomes "a servant of the king is a king" 30.

ביז אז ער ווערט "עבד מלך מלך" 30.

English translation 225

So too is it when Jews gather together in a gathering in the manner of "You are standing today, all of you, before Hashem your God" —

וואס אזוי איז עס אויך בשעת אידן קלייבן זיך צוזאמען אין א התוועדות באופן פון "אתם נצבים היום כולכם לפני ה' אלקיכם" —

English translation 226

that they then stand in complete unity with the strength of "the king stands",

אז זיי שטייען דעמולט באחדות גמורה מיטן תוקף פון "נצב מלך",

English translation 227

for "the king said, uproot mountains",

וואס "אמר מלכא עקר טורי",

English translation 228

which has the power to uproot

וואס האט בכח צו עוקר זיין

English translation 229

(through saying alone)

(ע"י אמירה בלבד)

English translation 230

all obstructing matters,

אלע ענינים המעכבים,

English translation 231

and set them in their proper place. And especially since they then stand "before Hashem your God",

און זיי אוועקשטעלן במקומם הראוי. ובפרט אז מ'שטייט דעמולט "לפני ה' אלקיכם",

English translation 232

as agents of the King of kings, the Holy One, blessed be He,

אלס שלוחים פון מלך מלכי המלכים הקב"ה,

English translation 233

for a person's agent is like himself 31,

וואס שלוחו של אדם כמותו 31,

English translation 234

indeed like himself literally

בין כמותו ממש

English translation 235

(as is added in various places) 32,

(ווי מ'איז מוסיף בכ"מ) 32,

English translation 236

consequently Jews

במילא באקומען אידן

English translation 237

(being agents of the Holy One, blessed be He 33)

(זייענדיק שלוחים של הקב"ה 33)

English translation 238

receive the strength of "the king said —

דעם תוקף פון "אמר מלכא —

English translation 239

the King of kings, the Holy One, blessed be He —

ממה"מ הקב"ה —

English translation 240

uproot mountains".

עקר טורי".

English translation 241

F. From this is understood the practical lesson of the very matter of the gathering — the first matter and foundation for all the other matters of this day:

ו. וואס דערפון איז מובן די הוראה בפועל פון דעם עצם ענין ההתוועדות — דער ערשטער ענין און יסוד לשאר כל הענינים שביום זה:

English translation 242

Before one speaks a matter of Torah and before one accepts good resolutions in all good matters, etc.,

נאך איידער מ'גייט רעדן אן ענין אין תורה און נאך איידער מ'נעמט אָן החלטות טובות בכל ענינים טובים וכו',

English translation 243

one has the lesson and empowerment from the very matter that they assembled together in a gathering —

האט מען די הוראה ונתינת כח פון דעם עצם ענין וואס מ'האט זיך צוזאמענגעקליבן אין א התוועדות —

English translation 244

that each of those gathered has the power, ability and merit to unite with the other participants,

אז יעדערער פון די מתוועדים האט דעם כח ויכולת וזכות זיך צו מאחד זיין מיט די אנדערע מתוועדים,

English translation 245

with the strength of "the king stands",

מיט א תוקף פון "נצב מלך",

English translation 246

for "the king said, uproot mountains". And in a manner that the unity is expressed in actuality in his thought, speech and action —

וואס "אמר מלכא עקר טורי". און אין אן אופן וואס די אחדות דריקט זיך אויס בפועל במחשבה דיבור ומעשה שלו —

English translation 247

that he does good to the other,

אז ער טוט יענעם א טובה,

English translation 248

until in a manner that its impression is noticeable and it is a lasting effect also afterwards,

ביז באופן אז רישומו ניכר און דאס איז א פעולה נמשכת אויך לאחרי זה,

English translation 249

until the end of the entire world.

עד סוף כל העולם.

English translation 250

And after this foundation, then come the other details of this day —

ולאחרי יסוד זה קומען דערנאך די אנדערע פרטים שביום זה —

English translation 251

by virtue of the special determination of this day —

מצד דער קביעות המיוחדת פון דעם טאג —

English translation 252

in all of which is reflected

וואס אין זיי אלע שפיגלט זיך אפ

English translation 253

(as above)

(כנ"ל)

English translation 254

the content of the foundation —

דער תוכן פון דעם יסוד —

English translation 255

as will be explained below

כדלקמן

English translation 256

(second talk).

(שיחה ב').

English translation 257

As we see, beginning from the weekly portion of this day —

ווי מ'זעט אנהויבנדיק פון פרשת השבוע דיום זה —

English translation 258

Parshat Vayakhel —

פ' ויקהל —

English translation 259

it is known the teaching of the Alter Rebbe34 about living with the time,

כידוע די תורה פון דעם אלטן רבי'ן 34 וועגן לעבן מיט דער צייט,

English translation 260

and how the Mitteler Rebbe explained and elucidated it,

און ווי דער מיטעלער רבי האט עס מבאר ומפרש געווען,

English translation 261

that one must live with the weekly portion of the time:

אז מ'דארף לעבן מיט פרשת השבוע פון דער צייט:

English translation 262

The name of the portion,

דער שם הפרשה,

English translation 263

which is also the first word of the portion,

וואס איז אויך דער ערשטער ווארט אין דער פרשה,

English translation 264

is —

איז —

English translation 265

"Vayakhel",

"ויקהל",

English translation 266

which simply means that one gathers Jews together so that they stand as one congregation.

וואס דאס מיינט בפשטות אז מ'קלייבט אידן צוזאמען אזוי אז זיי זאלן שטיין אין א קהל אחד.

English translation 267

And as the verse continues:

און ווי דער פסוק איז ממשיך:

English translation 268

"And Moses gathered all the congregation of the children of Israel",

"ויקהל משה את כל עדת בני ישראל",

English translation 269

where "all the congregation of the children of Israel" simply means all Jews literally,

וואס "כל עדת בנ"י" מיינט בפשטות אלע אידן ממש,

English translation 270

men, women, and children35

אנשים נשים וטף 35

English translation 271

(and also the converts (who converted according to halacha) who were then with the Jews,

(און אויך די גרים (שנתגיירו כהלכה) וואס זיינען דעמולט געווען מיט אידן,

English translation 272

who are also a part of "all the congregation of the children of Israel").

וואס זיי זיינען אויך א חלק פון "כל עדת בנ"י").

English translation 273

As is understood from the fact that the gathering was

כמובן מזה וואס די הקהלה איז געווען

English translation 274

(also)

(אויך)

English translation 275

in order to convey to the Jews about the donations for the Mishkan36

בכדי איבערצוגעבן אידן וועגן נדבות המשכן 36

English translation 276

("everyone whose heart so moves him shall bring it, the offering of Hashem"37),

("כל נדיב לבו יביאה את תרומת ה'" 37),

English translation 277

and all the Jews brought for the donation of the Mishkan,

און אלע אידן האבן געבראכט לנדבת המשכן,

English translation 278

both men,

סיי אנשים,

English translation 279

both women38 and both children

סיי נשים 38 און סיי טף

English translation 280

(as it states in Avot d'Rabbi Natan39).

(ווי עס שטייט אין אבות דר' נתן 39).

English translation 281

And in addition to the fact that the very concept of "Vayakhel" is a lofty matter —

און נוסף לזה וואס דער עצם ענין פון "ויקהל" איז אן ענין נעלה —

English translation 282

the unification of all Jews

די התאחדות פון אלע אידן

English translation 283

(as above at length),

(כנ"ל בארוכה),

English translation 284

there was also in this the intention that from it should come forth a matter in actual deed —

איז אין דעם אויך געווען די כוונה אז דערפון זאל ארויסקומען אן ענין בפועל —

English translation 285

the donations for the Mishkan of the thirteen40

די נדבות המשכן פון די י"ג 40

English translation 286

(fifteen41)

(ט"ו 41)

English translation 287

physical things with which they built the Mishkan,

דברים גשמיים מיט וועלכע מ'האט אויפגעבויט דעם משכן,

English translation 288

where there was "and I will dwell in their midst"42

וואו ס'איז געווען "ושכנתי בתוכם" 42

English translation 289

(and as follows (section 2) more at length).

(וכדלקמן (סי"ב) מער בארוכה).

English translation 290

One sees from this how the foundation of all the matters of this day —

זעט מען דערפון ווי דער יסוד פון כל הענינים שביום זה —

English translation 291

the very concept of the gathering —

דער עצם ענין ההתוועדות —

English translation 292

is reflected in the first detail,

שפיגלט זיך אפ אין דעם ערשטן פרט,

English translation 293

Parshat Vayakhel,

פרשת ויקהל,

English translation 294

with which one must live on this day. And in all the aforementioned details:

מיט וועלכן מ'דארף לעבן ביום זה. און אין די אלע פרטים הנ"ל:

English translation 295

This emphasizes the matter of gathering and the unity of Israel,

דאס איז מדגיש דעם ענין פון התוועדות ואחדות ישראל,

English translation 296

and the unity of several types within Israel —

און אחדות פון כמה סוגים בישראל —

English translation 297

men and women etc.

אנשים ונשים וכו'.

English translation 298

And a unity that brings to a practical benefit —

און אן אחדות וואס ברענגט צו א תועלת בפועל —

English translation 299

that from it should come forth a good for the Jews,

אז דערפון זאל ארויסקומען א טובה פאר די אידן,

English translation 300

and a unity and good in an eternal manner,

און אן אחדות וטובה באופן נצחי,

English translation 301

whose impression is noticeable and it is an ongoing effect also after the gathering.

וואס רישומו ניכר און ס'איז א פעולה נמשכת אויך לאחרי ההתוועדות.

English translation 302

But,

אבער,

English translation 303

as mentioned,

כאמור,

English translation 304

before one comes to the details of this day,

נאך איידער מ'קומט צו די פרטים ביום זה,

English translation 305

one has the instruction and empowerment from the very concept of the gathering,

האט מען די הוראה ונתינת כח פון דעם עצם ענין ההתוועדות,

English translation 306

to unite with other Jews,

זיך צו מאחד זיין מיט אנדערע אידן,

English translation 307

which is expressed in practice in that each of those gathered becomes closer and helps out another Jew,

וואס דריקט זיך אויס בפועל אין דעם וואס יעדערער פון די מתוועדים ווערט נעענטער און העלפט ארויס א צווייטן אידן,

English translation 308

until this becomes an eternal unity,

ביז דאס ווערט אן אחדות נצחית,

English translation 309

whose impression is noticeable and its effect continues and gives forth fruit for all times,

וואס רישומו ניכר און פעולתה ווערט נמשך און גיט ארויס פירות על כל הזמנים,

English translation 310

as above.

כנ"ל.

English translation 311

7. He looks around and sees that around him there are many people and he is only one and alone, he thinks to himself: how will he be able to accomplish with all of them?

ז. קוקט ער זיך ארום און זעט אז ארום אים געפינען זיך א ריבוי מענטשן און ער איז נאר אן איין און איינציקער, טראכט ער צו זיך: ווי וועט ער קענען אויפטאן מיט זיי אלע?

English translation 312

They tell him,

זאגט מען אים,

English translation 313

since it is demanded of him, it is a proof that he was given the powers to carry it out,

וויבאלד אז מ'פארלאנגט עס פון אים איז א ראי' אז מ'האט אים געגעבן די כחות דאס דורכצופירן,

English translation 314

for there is a rule43 that "I do not ask etc. except according to their power."

ווארום ס'איז א כלל 43 אז "איני מבקש כו' אלא לפי כחן".

English translation 315

And as is understood simply, that this is even with a mortal:

וכמובן בפשטות ווי דאס איז אפילו ביי א בשר ודם:

English translation 316

no intelligent person will demand from another more than that one possesses,

קיין בר שכל וועט ניט פאַרלאַנגען פון א צווייטן מער וויפל יענער פאַרמאָגט,

English translation 317

for he will thereby gain nothing at all,

ווארום ער וועט דאך דערביי סיי-ווי גארניט פארדינען,

English translation 318

so why should he demand it from him,

איז צוליב וואס דארף ער דאס פון יענעם פאַרלאַנגען,

English translation 319

just to make him troubled?!...

סתם בכדי צו מאכן אים קאַלעמוטנע?!...

English translation 320

And if this is so with a mortal,

ומה-דאך אז דאס איז אזוי ביי א בשר ודם,

English translation 321

then all the more so is this so regarding the Supreme One,

איז במכ"ש וק"ו אז אזוי איז דאס בנוגע צו דעם אויבערשטן,

English translation 322

that He will not demand something for which one does not have the powers.

אז ער וועט ניט פארלאנגען עפעס וואס מ'האט אויף דעם ניט די כחות.

English translation 323

Only a mortal can make a mistake and think that the other possesses the powers, and therefore he demands it from him;

נאר א בשר ודם קען מאכן א טעות און מיינען אז יענער פארמאגט די כחות במילא פארלאנגט ער עס פון יענעם;

English translation 324

but not so Above, for the Supreme One certainly knows the true state and condition. Therefore it is understood,

משא"כ למעלה ווייסט דאך דער אויבערשטער זיכער דעם מעמד ומצב האמיתי. במילא איז פארשטאנדיק,

English translation 325

that when the Supreme One demands something,

אז בשעת דער אויבערשטער פארלאנגט עפעס,

English translation 326

it is a clear thing that one has the powers to carry it out.

איז א דבר ברור אז מ'האט אויף דעם די כחות דאס דורכצופירן.

English translation 327

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 328

Since the Supreme One demands that "you shall serve Hashem your God with joy and with gladness of heart"44,

וויבאלד אז דער אויבערשטער פארלאנגט אז "עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב" 44,

English translation 329

it is a proof that one has not only the powers to carry it out,

איז א ראי' אז מ'האט ניט בלויז די כחות דאס דורכצופירן,

English translation 330

but also the powers to carry it out with joy and with gladness of heart.

נאר אויך די כחות דאס צו דורכפירן בשמחה ובטוב לבב.

English translation 331

And in our matter —

ובעניננו —

English translation 332

in this gathering:

בהתוועדות זו:

English translation 333

Since it is demanded of a Jew that he unite with the other Jews,

וויבאלד אז מ'פארלאנגט פון א אידן אז ער זאל זיך מאחד זיין מיט די אנדערע אידן,

English translation 334

and each one should help out the other,

און יעדערער זאל ארויסהעלפן דעם צווייטן,

English translation 335

and in a manner that from this there should be an eternal impression and effect —

ובאופן אז דערפון זאל זיין א רושם ופעולה נצחית —

English translation 336

it is a certain thing that one has the powers to accomplish this,

איז א זיכערע זאך אז מ'האט די כחות דאס אויפצוטאן,

English translation 337

and to accomplish it with joy and with gladness of heart.

און אויפטאן בשמחה ובטוב לבב.

English translation 338

8. He still wants, however, an explanation: where does he have the powers for this? He is, after all, one and alone, and around him there are many people, so where does he have the power to accomplish anything?

ח. ער וויל דאך אבער פארט האבן א הסברה וואו האט ער די כחות לזה: ער איז דאך פארט אן איין און איינציקער, און ארום אים זיינען דא א ריבוי אנשים, איז וואו האט ער דעם כח עפעס צו אויפטאן?

English translation 339

They answer him,

ענטפערט מען אים,

English translation 340

that "In the beginning, for the sake of Israel",

אז "בראשית בשביל ישראל",

English translation 341

the entire world was created for his sake

די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן צוליב אים

English translation 342

(as above section 1),

(כנ"ל ס"א),

English translation 343

and not only is this the reality,

און ניט נאר וואס אזוי איז די מציאות,

English translation 344

but "each person is obligated to say: for my sake the world was created"45.

נאר "כאו"א חייב לומר בשבילי נברא העולם" 45.

English translation 345

And he must know that he has "a veritable portion of God from above",

און ער דארף וויסן אז ער האט א "חלק אלוקה ממעל ממש",

English translation 346

and he is an agent of the Holy One, blessed be He,

און ער איז שלוחו של הקב"ה,

English translation 347

and an agent of a person is like the person himself,

וואס שלוחו של אדם כמותו ממש,

English translation 348

therefore when he connects himself with "God from above",

במילא בשעת ער פארבינדט זיך מיט "אלוקה ממעל",

English translation 349

he has the power and strength of the Supreme One,

האט ער דעם כח ותוקף פון דעם אויבערשטן,

English translation 350

"the King said, uproot mountains" to overcome all difficulties.

"אמר מלכא עקר טורי" צו בייקומען אלע שוועריקייטן.

English translation 351

From this it is understood,

איז דערפון פארשטאנדיק,

English translation 352

that a Jew is given all the powers to do and accomplish in his service,

אז מ'גיט א אידן אלע כחות צו טאן און אויפטאן אין זיין עבודה,

English translation 353

including the aforementioned service of uniting and helping out many people

כולל די עבודה הנ"ל זיך צו מאחד זיין און ארויסהעלפן א ריבוי מענטשן

English translation 354

(even though he is one individual):

(אע"פ וואס ער איז אן איינציקער):

English translation 355

If he needs "length of days" —

אויב ער דארף האבן "אורך ימינו" —

English translation 356

he is given through the Torah "length of days",

גיט מען אים ע"י התורה "אורך ימינו",

English translation 357

if he needs wealth —

אויב ער דארף האבן עשירות —

English translation 358

he is given wealth,

גיט מען אים עשירות,

English translation 359

and so forth.

וכיו"ב.

English translation 360

As it states46 "If you walk in My statutes and keep My commandments",

ווי עס שטייט 46 "אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו",

English translation 361

"you shall toil in Torah in order to keep and fulfill"47 —

"הוו עמלים בתורה על מנת לשמור ולקיים" 47 —

English translation 362

then "I will give your rains in their time etc."48 with all the matters of reward enumerated in the verses,

דעמולט איז "ונתתי גשמיכם בעתם וגו'" 48 מיט די אלע עניני שכר אויסגערעכנט אין די פסוקים,

English translation 363

and the simple explanation of this is

וואס דער פירוש הפשוט בזה איז

English translation 364

(as the Ramban49 interprets)

(ווי דער רמב"ן 49 טייטשט)

English translation 365

that this refers to physical promises.

אז דאס גייט אויף יעודים גשמיים.

English translation 366

Kabbalah and Chassidus interpret how this is in spirituality and in the Sefirot etc. —

קבלה און חסידות טייטשן ווי דאס איז ברוחניות און אין ספירות וכו' —

English translation 367

but also the matters in spirituality and in the Sefirot are dependent on the service of Jews below,

אבער אויך די ענינים ברוחניות ובספירות זיינען תלוי אין דער עבודה פון אידן למטה,

English translation 368

as is known the teaching

כידוע די תורה

English translation 369

(transmitted by my revered father-in-law, the Rebbe, sometimes in the name of the Alter Rebbe50 and sometimes in the name of the Maggid51)

(איבערגעגעבן ע"י כ"ק מו"ח אדמו"ר אמאל בשם דעם אלטן רבי'ן 50 און אמאל בשם דעם מגיד 51)

English translation 370

on "Know what is above from you" *51,

אויף "דע מה למעלה ממך" * 51,

English translation 371

that know that everything that is above, all of it is from you,

אז דע כי כל מה שיש למעלה הכל הוא ממך,

English translation 372

as is known the teaching52 on the verse53 "Hashem is your shadow",

כידוע די תורה 52 עה"פ 53 "ה' צלך",

English translation 373

that "just as the shadow does what the person does, so too the Creator, blessed be He, as it were, does what the person does."

אז "כמו שהצל עושה מה שהאדם עושה כך הבורא ב"ה כביכול עושה מה שהאדם עושה".

English translation 374

One sees from this the most lofty powers that a Jew possesses. Therefore it is understood how he can accomplish the service that is demanded of him,

זעט מען דערפון די כחות הכי נעלים וואס א איד פארמאגט. במילא איז פארשטאנדיק ווי ער קען אויפטאן די עבודה וואס מ'פארלאנגט פון אים,

English translation 375

including the aforementioned service,

כולל די עבודה הנ"ל,

English translation 376

and accomplish it with joy and gladness of heart,

און דאס אויפטאן מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 377

as the commandment in the Torah "you shall serve Hashem your God with joy and with gladness of heart"

ווי דער ציווי בתורה "עבדת את ה"א בשמחה ובטוב לבב"

English translation 378

(as above).

(כנ"ל).

English translation 379

And having within himself the power and strength of "the King said, uproot mountains",

און האבנדיק אין זיך דעם כח ותוקף פון "אמר מלכא עקר טורי",

English translation 380

he can overcome all difficulties,

קען ער בייקומען אלע שוועריקייטן,

English translation 381

including the difficulties of the confusing thoughts of how he will be able to accomplish the service,

כולל די שוועריקייטן פון די מחשבות המבלבלות ווי ער וועט קענען אויפטאן די עבודה,

English translation 382

and also the confusing thoughts of how he will be able to accomplish it with joy and gladness of heart. For ostensibly he can argue54:

און אויך די מחשבות המבלבלות ווי ער וועט עס קענען אויפטאן מתוך שמחה וטוב לבב. דלכאורה קען ער טענה'ן 54:

English translation 383

How can it be demanded of him that he do the service with joy —

ווי קען מען פון אים פארלאנגען אז ער זאל טאן די עבודה מתוך שמחה —

English translation 384

joy is, after all, a feeling of the heart,

שמחה איז דאך א רגש שבלב,

English translation 385

and regarding a feeling of the heart, a commandment is not applicable?

און אויף א רגש שבלב איז ניט שייך א ציווי?

English translation 386

The same question exists here regarding the commandment of "and you shall love"55 —

איז די זעלבע שאלה דא בנוגע דעם ציווי פון "ואהבת" 55 —

English translation 387

how is it possible to say a commandment regarding a feeling of the heart

ווי איז שייך זאגן א ציווי אויף א רגש שבלב

English translation 388

(love)

(אהבה)

English translation 389

56? And they answer56,

56? און מ'פארענטפערט 56,

English translation 390

that the commandment is regarding the contemplation of matters that bring to love. The explanation of this is not that the mitzvah was changed, Heaven forbid,

אז דער ציווי איז אויף די התבוננות בדברים המביאים לידי אהבה. וואס דער פירוש בזה איז ניט אז מ'האט משנה געווען די מצוה ח"ו,

English translation 391

that the mitzvah is not about the love but about the contemplation,

אז די מצוה איז ניט אויף דער אהבה נאר אויף דער התבוננות,

English translation 392

which cannot be said,

וואס דאס קען מען ניט זאגן,

English translation 393

for the actual mitzvah is about the feeling of the heart —

ווארום די מצוה בפועל איז אויף דעם רגש שבלב —

English translation 394

"and you shall love"57,

"ואהבת" 57,

English translation 395

rather the explanation of this is,

נאר דער פירוש בזה איז,

English translation 396

that contemplation is the way to come to love,

אז די התבוננות איז דער דרך צוצוקומען לידי אהבה,

English translation 397

and when one will contemplate this, it will necessarily descend into the feeling of the heart of actual love58.

און בשעת מ'וועט זיך מתבונן זיין בזה וועט עס בהכרח אראפקומען אין דעם רגש שבלב פון אהבה בפועל 58.

English translation 398

Only within this itself there are levels:

נאר אין דעם גופא זיינען פאראן דרגות:

English translation 399

It can be that he has a "heart of stone",

עס קען זיין אז ביי אים זאל זיין א "לב האבן",

English translation 400

and the "and you shall love" in the heart

און דער "ואהבת" שבלב

English translation 401

(which comes through contemplation in his mind)

(וואס קומט ע"י ההתבוננות במוח שלו)

English translation 402

comes to him in a manner of subjugation;

קומט ביי אים באופן של אתכפיא;

English translation 403

and it can be that he has a "heart of a man",

און עס קען זיין אז ביי אים זאל זיין א "לב האדם",

English translation 404

in the manner that it will be in the future —

ע"ד ווי ס'וועט זיין לע"ל —

English translation 405

"and I will remove the heart of stone"59,

"והסירותי את לב האבן" 59,

English translation 406

as is known the teaching of the Alter Rebbe on this60,

כידוע תורת אדה"ז בזה 60,

English translation 407

that specifically regarding the heart there can be a "heart of stone"

אז דוקא בנוגע צום לב קען זיין "לב האבן"

English translation 408

(and one must come to "and I will remove" from Above),

(און מ'דארף אנקומען צו "והסירותי" מלמעלה),

English translation 409

but regarding the matter of contemplation in the mind, one has the power and ability even now.

אבער אויף דעם ענין ההתבוננות שבמוח האט מען דעם כח ויכולת אויך איצטער.

English translation 410

Accordingly, the explanation regarding the commandment of service with joy61 is also —

עד"ז איז אויך דער ביאור בנוגע צו דעם ציווי אויף עבודה מתוך שמחה 61 —

English translation 411

that the commandment is regarding the contemplation of the matters that will bring him to joy,

אז דער ציווי איז אויף דער התבוננות אין די ענינים וואס וועלן אים ברענגען לידי שמחה,

English translation 412

and through contemplation of these matters, it will necessarily bring him to joy.

וע"י ההתבוננות בענינים אלו וועט עס אים בהכרח ברענגען לידי שמחה.

English translation 413

9. Based on the above, the lesson that one has from the very concept of the gathering (the foundation for all other matters of this day) is understood, even when two Jews gather together.

ט. ע"פ הנ"ל איז מובן די הוראה וואס מ'האט פון דעם עצם ענין ההתוועדות (דער יסוד לשאר כל הענינים ביום זה) ווען אפילו צוויי אידן קלייבן זיך צוזאמען.

English translation 414

And all the more so when the gathering is of ten from Israel and several tens from Israel,

ועאכו"כ בשעת די התוועדות איז פון עשרה מישראל וכמה עשיריות מישראל,

English translation 415

for then the Divine Presence rests.

וואס דעמולט איז שכינתא שריא.

English translation 416

And all the more so when the gathering takes place in a specific place —

ועאכו"כ בשעת די התוועדות קומט פֿאָר אין א מקום מסויים —

English translation 417

a synagogue and study hall.

א בית הכנסת ובית המדרש.

English translation 418

And all the more so when it takes place at a specific time —

ועאכו"כ בשעת זי קומט פֿאָר אין א זמן מסויים —

English translation 419

the day of Shabbat,

יום השבת,

English translation 420

and Shabbat of Parshat Vayakhel,

ושבת פ' ויקהל,

English translation 421

with the other aforementioned virtues of this day.

מיט די אנדערע אויבנגערעכנטע מעלות שביום זה.

English translation 422

.. And through this matter of the unity of Israel in this gathering

.. און דורך דעם ענין פון אחדות ישראל בהתוועדות זו

English translation 423

(and especially since in this there are all these aforementioned virtues)

(ובפרט אז אין דעם זיינען דא די אלע מעלות הנ"ל)

English translation 424

one burns the last remnants of exile,

פארברענט מען די לעצטע שיריים פון גלות,

English translation 425

for unity is, after all, the opposite of the matter of exile:

ווארום אחדות איז דאך היפך דעם ענין פון גלות:

English translation 426

The general concept of exile means that one is not in the place where one should be. This begins from the general concept of the descent of the soul into the body,

כללות ענין הגלות מיינט אז מ'געפינט זיך ניט אין דעם מקום וואו מ'דארף זיך געפינען. וואס דאס הויבט זיך אן פון דעם כללות הענין פון ירידת הנשמה בגוף,

English translation 427

which is a matter of exile

וואס דאס איז אן ענין פון גלות

English translation 428

(as explained in Tanya*61):

(כמבואר בתניא* 61):

English translation 429

The true place of the soul is in its root and source where "all are paired and the Father of all is One",

דער אמת'ער מקום פון דער נשמה איז בשרשו ומקורו וואו "כולן מתאימות ואב א' לכולנה",

English translation 430

"a veritable portion of God from above".

"חלק אלוקה ממעל ממש".

English translation 431

But when the soul descends below into a body where it becomes a "separate part" from the other souls,

משא"כ בשעת די נשמה איז יורדת למטה אין גוף וואו זי ווערט א "חלק נפרד" פון שאר הנשמות,

English translation 432

this is a matter of exile,

איז דאס אן ענין של גלות,

English translation 433

that it is exiled from its true place in the "Father of all" where the soul stands together with all the other souls.

וואס גלה ממקומו האמיתי אין דעם "אב א'" וואו די נשמה שטייט צוזאמען מיט שאר כל הנשמות.

English translation 434

But when two or more "parts" of "God from above" gather together, one nullifies the separation and exile,

בשעת אבער עס קלייבן זיך צוזאמען צוויי אדער מערערע "חלקים" פון "אלוקה ממעל" איז מען מבטל דעם פירוד וגלות,

English translation 435

and when one nullifies the cause,

ובשעת מ'איז מבטל די סיבה,

English translation 436

the effect is automatically nullified and the redemption comes.

ווערט בדרך ממילא נתבטל דער מסובב און עס קומט די גאולה.

English translation 437

Just as this is regarding the general concept of exile that "because of our sins we were exiled from our land"62,

אזוי ווי דאס איז בנוגע לכללות ענין הגלות וואס "מפני חטאינו גלינו מארצנו" 62,

English translation 438

that when one nullifies the cause,

אז בשעת מ'איז מבטל די סיבה,

English translation 439

"our sins",

"חטאינו",

English translation 440

the effect is automatically nullified,

ווערט בדרך ממילא בטל דער מסובב,

English translation 441

"we were exiled from our land".

"גלינו מארצנו".

English translation 442

And therefore it is understood,

ובמילא איז פארשטאנדיק,

English translation 443

that then the redemption comes immediately without any interval of time

אז דעמולט קומט גלייך די גאולה בלי שום הפסק זמן

English translation 444

(because through the nullification of the cause, the effect is automatically nullified),

(ווייל דורך ביטול הסיבה ווערט בדרך ממילא בטל דער מסובב),

English translation 445

in one moment and in one instant63,

בשעתא חדא וברגעא חדא 63,

English translation 446

as is known the explanation of "in one moment" —

כידוע דער פירוש אין "בשעתא חדא" —

English translation 447

with one turn64.

מיט איין קער 64.

English translation 448

And simply —

ובפשטות —

English translation 449

that with one turn one gives a look and sees that one is in our holy land,

אז מיט איין קער גיט מען א קוק און מ'זעט אז מ'געפינט זיך אין ארצנו הקדושה,

English translation 450

in Jerusalem the holy city,

בירושלים עיר הקודש,

English translation 451

"the city that is united together"65,

"עיר שחוברה לה יחדיו" 65,

English translation 452

there the unity of Israel is even more complete,

דארטן איז די אחדות ישראל נאכמער בשלימות,

English translation 453

and there itself —

און דארטן גופא —

English translation 454

is the main ascent to the Temple Mount,

איז דער עיקר עלי' להר הבית,

English translation 455

and to the third Holy Temple,

ולביהמ"ק השלישי,

English translation 456

which is the domain of the Unique One of the world.

וואס ער איז דער רשות פון יחידו של עולם.

English translation 457

And there they will be "with our young and with our old etc. with our sons and with our daughters"66,

און דארטן וועט מען זיין "בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 66,

English translation 458

and in a manner of "a great congregation shall return here"67,

ובאופן פון "קהל גדול ישובו הנה" 67,

English translation 459

"a great congregation" in the singular,

"קהל גדול" לשון יחיד,

English translation 460

"as one person with one heart"68,

"כאיש אחד בלב אחד" 68,

English translation 461

and not only "as one person with one heart" with a comparative kaf,

און ניט בלויז "כאיש אחד בלב אחד" מיט א כ"ף הדמיון,

English translation 462

but "one person with one heart" literally,

נאר "איש אחד בלב אחד" ממש,

English translation 463

together with the singular point in time,

צוזאמען מיט דער נקודה יחידה אין זמן,

English translation 464

together with the singular point in place,

צוזאמען מיט דער נקודה יחידה אין מקום,

English translation 465

and with the point of the singular essence of each and every one of Israel69,

און מיט דער נקודה של יחידה פון כאו"א מישראל 69,

English translation 466

below ten handbreadths,

למטה מעשרה טפחים,

English translation 467

speedily in our days literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 468

and even faster than a moment, in the blink of an eye

און נאך שנעלער פון א רגע כמימרא

English translation 469

(as discussed many times).

(כמדובר כמ"פ).

English translation 470

11. It was discussed earlier that the very concept of the gathering — the "foundation" for the other matters of this Shabbat [which means the matter of the unity of Israel, and the two extremes in this: gathering and unity are specifically applicable to separate things, and on the other hand — they become united in complete unity] — is also reflected in the other details due to the special fixed nature of this day: Parshat Vayakhel, Parshat Shekalim, Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh, and within this itself — Rosh Chodesh Adar, and within this itself — Rosh Chodesh Adar Sheni.

יא. מ'האט גערעדט פריער אז דער עצם ענין ההתוועדות — דער "יסוד" אויף שאר הענינים בשבת זה [וואס באדייט דער ענין פון אחדות ישראל, און די צוויי קצוות בזה: התוועדות ואחדות איז שייך דוקא בא באזונדערע זאכן, ולאידך גיסא — ווערן זיי נתאחד באחדות גמורה] — שפיגלט זיך אויך אפ אין די אנדערע פרטים מצד הקביעות המיוחדת דיום זה: פ' ויקהל, פ' שקלים, שבת מברכים ראש חודש, ובזה גופא — ר"ח אדר, ובזה גופא — ר"ח אדר שני.

English translation 471

12. Parshat Vayakhel:

יב. פ' ויקהל:

English translation 472

The name of the portion

דער שם הפרשה

English translation 473

(which includes within itself the entire portion,

(וואס איז כולל אין זיך כל הפרשה,

English translation 474

every word of the portion is a word of Parshat Vayakhel)

יעדער ווארט פון פרשה איז א ווארט פון פ' ויקהל)

English translation 475

and the beginning of the portion is —

ותחלת הפרשה איז —

English translation 476

"Vayakhel",

"ויקהל",

English translation 477

which simply means that one gathers Jews together,

וואס מיינט בפשטות אז מ'קלייבט צוזאמען אידן,

English translation 478

and "all the congregation of the children of Israel",

און "את כל עדת בני ישראל",

English translation 479

which includes all Jews,

וואס איז כולל אלע אידן,

English translation 480

men, women, and children

אנשים נשים וטף

English translation 481

(as above section 6).

(כנ"ל ס"ו).

English translation 482

And the intention of this "And Moses gathered all the congregation of the children of Israel" was not only for a matter of speech

און די כוונה פון דעם "ויקהל משה את כל עדת בנ"י" איז געווען ניט נאר צוליב אן ענין של דיבור

English translation 483

(words of Torah),

(דברי תורה),

English translation 484

to convey the warning of Shabbat and "to say" that the work of the Mishkan does not override Shabbat70

אויף איבערגעבן די אזהרת שבת און "לומר" אז מלאכת המשכן איז ניט דוחה שבת 70

English translation 485

(which is discussed in the first verses of the portion),

(וואס רעדט זיך אין די ערשטע פסוקים פון דער פרשה),

English translation 486

but also for a matter of actual deed —

נאר אויך צוליב אן ענין של מעשה בפועל —

English translation 487

in order to convey to the Jews about the donation and work of the Mishkan36,

בכדי צו איבערגעבן אידן וועגן נדבת ומלאכת המשכן 36,

English translation 488

"everyone whose heart so moves him shall bring it, the offering of Hashem" the thirteen

"כל נדיב לבו יביאה את תרומת ה'" די י"ג

English translation 489

(fifteen)

(ט"ו)

English translation 490

things

דברים

English translation 491

(in which all Jews participated,

(וואס אין דעם האבן זיך משתתף געווען אלע אידן,

English translation 492

men, women, and children,

אנשים נשים וטף,

English translation 493

therefore the "Vayakhel" and speech was to all of them).

דערפאר איז דער "ויקהל" און דיבור געווען צו זיי אלע).

English translation 494

As is explicit in the verse

ווי ס'איז מפורש אין פסוק

English translation 495

(not only at the beginning of the portion,

(ניט בלויז בתחלת הפרשה,

English translation 496

but also separately at the announcement about the work of the Mishkan)

נאר אויך באזונדער ביים אנזאג אויף מלאכת המשכן)

English translation 497

"And Moses said to all the congregation of the children of Israel"71.

"ויאמר משה אל כל עדת בני ישראל" 71.

English translation 498

That is, that from this matter of the gathering and unity of Jews came forth

ד.ה. אז פון דעם ענין ההקהלה והאחדות פון אידן איז ארויסגעקומען

English translation 499

(as we see in the continuation of the portion)

(ווי מ'זעט עס בהמשך הפרשה)

English translation 500

a matter of actual deed,

אן ענין של מעשה בפועל,

English translation 501

and not just any matter,

און ניט סתם אן ענין,

English translation 502

but the most essential and general matter

נאר אן ענין הכי עיקרי וכללי

English translation 503

(as discussed earlier72) —

(ווי גערעדט פריער 72) —

English translation 504

the making of the Mishkan and a dwelling place for Him, blessed be He,

עשיית המשכן ודירה לו ית',

English translation 505

"and I will dwell in their midst",

"ושכנתי בתוכם",

English translation 506

which was made with the donations of all the congregation of the children of Israel of the thirteen

וואס איז געמאכט מיט די נדבות פון כל עדת בנ"י פון די י"ג

English translation 507

(fifteen)

(ט"ו)

English translation 508

physical things from which the Mishkan was made.

דברים גשמיים פון וועלכע דער משכן איז געמאכט געווארן.

English translation 509

And as is emphasized in that after the conclusion of Moses' speech "to all the congregation of the children of Israel" regarding the donation and work of the Mishkan, it states73 "And all the congregation of the children of Israel went out from before Moses",

און ווי ס'איז מודגש אין דעם וואס לאחרי סיום דיבורו של משה "אל כל עדת בנ"י" וועגן נדבת ומלאכת המשכן שטייט 73 "ויצאו כל עדת בני ישראל מלפני משה",

English translation 510

that after Moses gathered them and announced "everyone whose heart so moves him shall bring it, the offering of Hashem" with all the details therein,

אז לאחרי ווי משה האט זיי מקהיל געווען און אנגעזאגט "כל נדיב לבו יביאה את תרומת ה'" מיט די אלע פרטים שבזה,

English translation 511

immediately there was "and all the congregation of the children of Israel went out" in order to fulfill this in practice,

איז גלייך געווען "ויצאו כל עדת בנ"י" בכדי דאס צו מקיים זיין בפועל,

English translation 512

"and they came, every man whose heart lifted him, and everyone whose spirit moved him, they brought the offering of Hashem for the work of the Tent of Meeting and for all its service etc."74.

"ויבואו כל איש אשר נשאו לבו וכל אשר נדבה רוחו אותו הביאו את תרומת ה' למלאכת אוהל מועד ולכל עבודתו גו'" 74.

English translation 513

And based on this, one can explain why here the verse "And all the congregation of the children of Israel went out from before Moses" is stated at all,

ועפ"ז יש לבאר פארוואס דא שטייט בכלל דער פסוק "ויצאו כל עדת בנ"י מלפני משה",

English translation 514

for ostensibly:

דלכאורה:

English translation 515

What is this coming to teach us?

מאי קמ"ל?

English translation 516

And as we indeed see, that in the Chumash it states who knows how many times that Moses gathered the Jews, and nevertheless afterwards it does not state in the verse that afterwards the Jews dispersed,

און ווי מ'זעט טאקע. אז אין חומש שטייט כ'ווייס וויפל מאל אז משה האט צוזאמענגעקליבן אידן און אעפ"כ שטייט דערנאך ניט אין פסוק אז לאח"ז זיינען אידן פאנאנדערגעגאנגען,

English translation 517

because what is it coming to teach us —

ווייל מאי קמ"ל —

English translation 518

so why does the verse emphasize this here?

היינט פארוואס איז דאס דער פסוק מדגיש דא?

English translation 519

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 520

With this, the verse emphasizes that the "And he assembled [etc.]"

דערמיט איז דער פסוק מדגיש אז דער "ויקהל גו'"

English translation 521

(at the beginning of the portion)

(בתחלת הפרשה)

English translation 522

was

איז געווען

English translation 523

(not only to convey the warning of Shabbat,

(ניט נאר אויף איבערגעבן די אזהרת שבת,

English translation 524

and afterwards the Jews dispersed,

און דערנאך זיינען זיך אידן פאנאנדערגעגאנגען,

English translation 525

but also)

נאר אויך)

English translation 526

in order to convey about the donation and work of the Mishkan,

בכדי צו איבערגעבן וועגן נדבת ומלאכת המשכן,

English translation 527

and only after this

און ערשט לאחרי זה

English translation 528

(after the command regarding the donation and work of the Mishkan)

(לאחרי דעם ציווי וועגן נדבת ומלאכת המשכן)

English translation 529

was "And all the congregation of the children of Israel went out from before Moshe"

איז געווען "ויצאו כל עדת בנ"י מלפני משה"

English translation 530

(and until then they were still in a state of assembly,

(און ביז דעמולט זיינען זיי נאך געשטאנען אין א מצב של הקהלה,

English translation 531

in continuation of "And Moshe assembled [etc.]").

בהמשך צו "ויקהל משה גו'").

English translation 532

And the "And they went out [etc.]" also emphasizes,

און דער "ויצאו גו'" איז אויך מדגיש,

English translation 533

that after the Jews heard the command regarding the donation of the Mishkan, the Jews did not delay any time,

אז לאחרי ווי אידן האבן געהערט דעם ציווי אויף נדבת המשכן האבן אידן ניט גע'פטר'ט קיין צייט,

English translation 534

but immediately there was "And all the congregation of the children of Israel went out from before Moshe,

נאר גלייך איז געווען "ויצאו כל עדת בנ"י מלפני משה,

English translation 535

and they came, every man whose heart lifted him up, and every one whose spirit moved him, they brought the offering of Hashem for the work of the Tent of Meeting and for all its service [etc.]",

ויבואו כל איש אשר נשאו לבו וכל אשר נדבה רוחו אותו הביאו את תרומת ה' למלאכת אוהל מועד ולכל עבודתו גו'",

English translation 536

and they did this with great alacrity75,

און זיי האבן דאס געטאן מיט א זריזות גדולה 75,

English translation 537

until they brought all the donations "morning by morning"76,

ביז אז זיי האבן געבראכט די אלע נדבות "בבוקר בבוקר" 76,

English translation 538

over the course of two days

במשך פון צוויי טעג

English translation 539

(as explained in the Midrash77).

(כמבואר במדרש 77).

English translation 540

[As a parenthetical remark, there is a difficulty regarding the order of the verses in our portion:

[אלס א מאמר המוסגר איז דא א קשיא אויף דער סדר הכתובים בפרשתנו:

English translation 541

After the Torah relates that "And all the congregation of the children of Israel went out [etc.] and they came, every man [etc.] they brought [etc.]" the donations for the Mishkan,

לאחרי זה ווי די תורה דערציילט אז "ויצאו כל עדת בנ"י גו' ויבואו כל איש גו' הביאו גו'" די נדבת המשכן,

English translation 542

the Torah interrupts with "And Moshe said to the children of Israel: See, Hashem has called by name Betzalel [etc.] and He filled him with the spirit of God [etc.] and to teach He put in his heart, he and Oholiav [etc.]"78,

איז די תורה מפסיק מיט "ויאמר משה אל בנ"י ראו קרא ה' בשם בצלאל גו' וימלא אותו רוח אלקים גו' ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב גו'" 78,

English translation 543

"And Moshe called to Betzalel and to Oholiav and to every wise-hearted man [etc.] and they took from before Moshe all the offering which the children of Israel had brought for the work of the service of the Holy to do it"79,

"ויקרא משה אל בצלאל ואל אהליאב ואל כל איש חכם לב גו' ויקחו מלפני משה את כל התרומה אשר הביאו בנ"י למלאכת עבודת הקודש לעשות אותה" 79,

English translation 544

and afterwards the verse goes back to relate about the bringing of the donations by the Jews —

און דערנאך גייט צוריק דער פסוק דערציילן וועגן הבאת הנדבות פון די אידן —

English translation 545

"And they brought yet more to him a freewill offering morning by morning" (they finished bringing all the donations over the course of two days),

"והם הביאו אליו עוד נדבה בבוקר בבוקר" (זיי האבן געענדיקט ברענגען אלע נדבות במשך פון צוויי טעג),

English translation 546

and afterwards the wise-hearted men came and said to Moshe that "the people bring much more than enough for the service of the work [etc.]"80. And seemingly it would have been more fitting to first relate how the Jews brought the donations "morning by morning",

און דערנאך זיינען געקומען די חכמי לב און האבן געזאגט משה'ן אז "מרבים העם להביא מדי העבודה למלאכה גו'" 80. ולכאורה וואלט געפאסט מערער אז פריער זאל מען דערציילן ווי די אידן האבן געבראכט די נדבות "בבוקר בבוקר",

English translation 547

and only afterwards should come the section "And Moshe said to the children of Israel: See, Hashem has called by name Betzalel [etc.]" and the continuation —

און ערשט דערנאך זאל קומען די פרשה "ויאמר משה אל בנ"י ראו קרא ה' בשם בצלאל וגו'" וההמשך —

English translation 548

that Moshe gave over the donations to Betzalel etc.].

אז משה האט אפגעגעבן די נדבות צו בצלאל וכו'].

English translation 549

13. From this we have a lesson for every year when we read in the Torah Parshat Vayakhel, that then one must live with the portion — that then one has the special power for the matter of gathering together — "Vayakhel" — with other Jews in a gathering, and from this unity should come an action in actual deed of "And they shall make Me a Sanctuary and I will dwell in their midst", within each and every one of Israel81.

יג. דערפון האט מען דעם לימוד בכל שנה ושנה ווען מ'לייענט בתורה פ' ויקהל, וואס דעמולט דארף מען לעבן מיט דער פרשה — אז דעמולט האט מען דעם כח מיוחד אויף דעם ענין פון צוזאמענקלייבן זיך — "ויקהל" — מיט אנדערע אידן אין א התוועדות, און פון דער התאחדות זאל ארויסקומען א פעולה במעשה בפועל פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם", בתוך כאו"א מישראל 81 .

English translation 550

One might argue:

קען איינער טענה'ן:

English translation 551

How can we learn now from the "Vayakhel" that was then —

ווי קען מען זיך אפלערנען איצטער פון דעם "ויקהל" וואס איז געווען דעמולט —

English translation 552

then it was "And Moshe assembled all the congregation of the children of Israel",

דעמולט איז דאך געווען "ויקהל משה את כל עדת בני ישראל",

English translation 553

an assembly by the power of Moshe Rabbeinu,

א הקהלה בכחו פון משה רבינו,

English translation 554

so just as it was then specifically through Moshe Rabbeinu,

איז פונקט ווי ס'איז דעמולט געווען דוקא ע"י משה רבינו,

English translation 555

so too now he does not want to do it unless Moshe Rabbeinu comes to speak with him and takes him by the hand and leads him to the place where one needs to gather!

אזוי וויל ער עס איצטער אויך ניט טאן סיידן משה רבינו וועט מיט אים קומען רעדן און אים נעמען באם האנט און אים פירן צו דעם ארט וואו מ'דארף זיך צוזאמענקלייבן!

English translation 556

Rashi warned about this in his commentary on the verse

האט עס רש"י באווארנט בפירושו על הפסוק

English translation 557

(from which it is understood that this is also understandable for a five-year-old [studying] Mikra):

(וואס דערפון איז מובן אז דאס איז פארשטאנדיק אויך פאר א בן חמש למקרא):

English translation 558

Rashi writes that "Vayakhel" is "in the causative form,

רש"י שרייבט אז "ויקהל" איז "לשון הפעיל,

English translation 559

that he does not gather people by hand, but rather they are gathered by his speech".

שאינו אוסף אנשים בידים אלא הן נאספים ע"פ דבורו".

English translation 560

That is, that even the "Vayakhel" the first time was not by means of Moshe gathering the Jews by hand,

ד.ה. אז אויך דער "ויקהל" בפעם הראשונה איז ניט געווען עי"ז וואס משה האט צוזאמענגעקליבן די אידן בידים,

English translation 561

but rather the Jews gathered by the speech of Moshe

נאר אידן האבן זיך צוזאמענגעקליבן ע"פ דבורו של משה

English translation 562

(and the speech of Moshe is —

(וואס דבורו של משה איז —

English translation 563

Torah)

תורה)

English translation 564

conveyed through his emissaries.

איבערגעגעבן דורך זיינע שלוחים.

English translation 565

From this it is understood that the lesson of "Vayakhel" applies also now,

איז דערפון מובן אז דער לימוד פון "ויקהל" איז שייך אויך איצטער,

English translation 566

because the assembly is by the speech of Moshe Rabbeinu through his emissaries.

ווארום די הקהלה ווערט ע"פ דבורו של משה רבינו דורך זיינע שלוחים.

English translation 567

And especially since within every Jew there is the aspect of "Moshe" within him,

ובפרט אז בא יעדער אידן איז דא בחי' משה שבקרבו,

English translation 568

until this affects him in practice that "fear" should be "a small matter"82,

ביז אז דאס ווירקט אין אים בנוגע לפועל אז "יראה" זאל זיין א "מילתא זוטרתי" 82,

English translation 569

as explained in Tanya83.

כמבואר בספר התניא 83.

English translation 570

14. The aforementioned matter — the unity of Israel — is also reflected in that it is Parshat Shekalim:

יד. דער ענין הנ"ל — אחדות ישראל — שפיגלט זיך אויך אפ אין דעם וואס ס'איז פ' שקלים:

English translation 571

The mitzvah of "the half-shekel" consists of this,

די מצוה פון "מחצית השקל" באשטייט דערפון,

English translation 572

that every Jew,

וואס יעדער איד,

English translation 573

without exception,

אן אויסנאם,

English translation 574

must give specifically a "half-shekel",

דארף געבן דוקא א "מחצית השקל",

English translation 575

"the rich shall not give more and the poor shall not give less" *83.

"העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט" * 83.

English translation 576

The hint in this in the service of man is known

איז ידוע דער רמז בזה בעבודת האדם

English translation 577

(as explained in ethical works and Chassidic works84) —

(כמבואר בספרי מוסר וספרי חסידות 84) —

English translation 578

that a Jew must realize that he himself is only a half,

אז א איד דארף דערהערן ווי ער אליין איז בלויז א מחצית,

English translation 579

a half thing,

א האלבע זאך,

English translation 580

and in order to become a complete thing

און כדי צו ווערן א דבר שלם

English translation 581

("the holy shekel")

("שקל הקודש")

English translation 582

he must become united with another Jew.

מוז ער נתאחד ווערן מיט נאך א אידן.

English translation 583

Furthermore:

נאכמער:

English translation 584

From the half-shekels

פון די מחצית השקל

English translation 585

(in the first year)

(בשנה ראשונה)

English translation 586

they made the sockets of the Mishkan*84. And since they needed "a talent for a socket"85,

האט מען געמאכט די אדנים אין משכן* 84. והיות אז מ'האט געדארפט האבן "ככר לאדן" 85,

English translation 587

it is understood that for this they needed a multitude of shekels.

איז פארשטאנדיק אז דערצו האט מען געדארפט האבן א ריבוי שקלים.

English translation 588

And in the years after this —

ועד"ז בשנים שלאחרי זה —

English translation 589

they bought the communal offerings from the "half-shekels"86. And it is understood that the offerings cost a multitude of shekels.

האט מען געקויפט די קרבנות ציבור פון די "מחצית השקל" 86. ומובן אז די קרבנות האבן געקאסט א ריבוי שקלים.

English translation 590

It follows accordingly that in relation to the purpose for which the shekels were used, the "half-shekel" that each Jew brought was not just a "half" of that matter,

קומט לפי"ז אויס אז ביחס צו דעם תכלית אויף וועלכן מ'האט גענוצט די שקלים איז דער "מחצית השקל" וואס יעדער איד האט געבראכט געווען ניט בלויז א "מחצית" פון דעם ענין,

English translation 591

but incomparably less than it.

נאר שלא בערך ווייניקער דערפון.

English translation 592

This further emphasizes in the service of man,

וואס דאס איז נאכמער מדגיש אין עבודת האדם,

English translation 593

how a Jew as an individual is not a complete thing,

ווי א איד אלס יחיד איז ניט קיין דבר שלם,

English translation 594

and in order for him to be in completeness he must unite himself with other Jews.

און בכדי ער זאל זיין בשלימות דארף ער זיך מאחד זיין מיט אנדערע אידן.

English translation 595

As is emphasized in communal prayer:

ע"ד ווי ס'איז מודגש אין תפלה בציבור:

English translation 596

In order for his prayer to have the advantage of a communal prayer, he must join himself with another nine Jews,

בכדי אז זיין תפלה זאל האבן די מעלה פון א תפלה בציבור דארף ער זיך מצרף זיין מיט נאך ניין אידן,

English translation 597

and without this he alone cannot attain this advantage. This emphasizes how the completeness of a Jew is specifically when he unites himself with other Jews.

ולולא זה קען ער אליין ניט באקומען די מעלה. וואס דאס איז מדגיש ווי די שלימות פון א אידן איז דוקא בשעת ער איז זיך מאחד מיט נאך אידן.

English translation 598

And so it is also regarding all the mitzvot in which a Jew must come to other Jews in order for him to fulfill the mitzvah in its completeness.

וואס אזוי איז אויך בנוגע צו אלע מצוות אין וועלכע א איד דארף אנקומען צו אנדערע אידן בכדי ער זאל די מצוה מקיים זיין בשלימותה.

English translation 599

15. There are mitzvot which are an individual obligation. However, there are mitzvot in which a person must come to other Jews, which mitzvot underscore how the completeness of a Jew is dependent on his unity with other Jews.

טו. עס זיינען דא מצוות וועלכע זיינען א חובת יחיד. דערצו זיינען אבער דא מצוות אין וועלכע א איך דארף אנקומען צו אנדערע אידן, וואס די מצוות אונטערשטרייכן ווי די שלימות פון א אידן איז תלוי אין זיין התאחדות מיט אנדערע אידן.

English translation 600

On the other hand, however, it is understandable,

לאידך גיסא איז אבער פארשטאנדיק,

English translation 601

that even though he gives only a "half-shekel"

אז אע"פ וואס ער גיט נאר א "מחצית השקל"

English translation 602

(and must come to another Jew in order for it to be a complete thing),

(און מוז אנקומען צו נאך א אידן בכדי עס זאל זיין א דבר שלם),

English translation 603

nevertheless, after his "half-shekel" is joined with the "half-shekel" of the second Jew and of all the other Jews,

איז אבער לאחרי ווי זיין "מחצית השקל" ווערט נצטרף מיטן "מחצית השקל" פון דעם צווייטן אידן און פון אלע אנדערע אידן,

English translation 604

and this becomes a part of the community —

און דאס ווערט א חלק פון דעם ציבור —

English translation 605

he receives

באקומט ער

English translation 606

(as an individual)

(אלס יחיד)

English translation 607

the power and strength of the community.

דעם כח ותוקף הציבור.

English translation 608

As this is in communal prayer:

ע"ד ווי דאס איז בתפלת הציבור:

English translation 609

Even though one alone cannot have the advantage of communal prayer unless he joins himself with another nine Jews,

אע"פ וואס איינער אליין קען ניט האבן די מעלה פון תפלת הציבור סיידן ער איז זיך מצטרף מיט נאך ניין אידן,

English translation 610

nevertheless, after he joins with them and prays with a minyan,

אבער לאחרי ווי ער איז זיך מיט זיי מצטרף און איז מתפלל בציבור,

English translation 611

each individual from that "minyan" receives the advantage and power and strength of communal prayer.

באקומט יעדער יחיד פון דעם "מנין" די מעלה וכח ותוקף פון תפלת הציבור.

English translation 612

As it states in the later authorities87 regarding the division of the entire Talmud

ע"ד ווי עס שטייט אין אחרונים 87 בנוגע צו חלוקת הש"ס

English translation 613

(as discussed many times88)

(כמדובר כמ"פ 88)

English translation 614

(and likewise regarding any division in Torah study sessions,

(ועד"ז בנוגע צו יעדער חלוקה בשיעורי תורה,

English translation 615

sessions in Rambam etc.):

שיעורים ברמב"ם וכיו"ב):

English translation 616

If one cannot complete the entire Talmud by himself,

אויב איינער קען אליין ניט מסיים זיין גאנץ ש"ס,

English translation 617

as this is in our time due to the pressure of the times,

ווי דאס איז בזמן הזה מפני צוק העתים,

English translation 618

there is an advice for this that one should make a division of the entire Talmud among several people,

איז דא די עצה לזה אז מ'זאל מאכן א חלוקת הש"ס צווישן כמה וכמה,

English translation 619

and each one should learn one tractate,

און יעדערער זאל לערנען איין מסכת,

English translation 620

then it will turn out that all together have learned the entire Talmud,

וועט אויסקומען אז אלע צוזאמען האבן געלערנט גאנץ ש"ס,

English translation 621

it is considered as if each individual separately completed the entire Talmud.

ווערט עס פאררעכנט כאילו ווי יעדערער באזונדער האט מסיים געווען כל הש"ס.

English translation 622

And each one of them rejoices in the completion of the Torah89,

און יעדערער פון זיי איז שמח בגמרה של תורה 89,

English translation 623

and not only as a joy at the completion of the tractate,

און ניט בלויז ווי א שמחה בסיום המסכת,

English translation 624

but a greater joy, as is the custom of Israel with great joy at the completion of the entire Talmud more than at the completion of a tractate

נאר א שמחה גדולה יותר כמנהגן של ישראל בשמחה יתירה בסיום הש"ס מבסיום מסכתא

English translation 625

(even though that too is a festive meal)90.

(אף שגם זה סעודת מצוה היא) 90.

English translation 626

This is seemingly not understood:

איז לכאורה ניט פארשטאנדיק:

English translation 627

Each individual only learned one tractate,

יעדער יחיד האט דאך נאר געלערנט איין מסכת,

English translation 628

so how can one say that it is as if he completed the entire Talmud,

איז ווי קען מען זאגן אז ס'איז כאילו ווי ער האט מסיים געווען כל הש"ס,

English translation 629

and he rejoices in a joy of the completion of the entire Talmud

און ער איז זיך משמח אין א שמחה פון סיום הש"ס

English translation 630

(and not only of a completion of a tractate)?

(און ניט בלויז פון א סיום מסכתא)?

English translation 631

The explanation of this is,

איז דער ביאור בזה,

English translation 632

since he joined himself with other Jews,

וויבאלד אז ער האט זיך מצטרף געווען מיט נאך אידן,

English translation 633

and all together learned the entire Talmud,

און אלע צוזאמען האבן געלערנט כל הש"ס,

English translation 634

he does not stand as an individual alone,

שטייט ער ניט אלס א יחיד אליין,

English translation 635

but rather he receives the power and strength of the entire community who learned the entire Talmud,

נאר ער באקומט דעם כח ותוקף פון כל הציבור וואס האבן געלערנט כל הש"ס,

English translation 636

therefore it is considered as if he himself learned the entire Talmud.

במילא ווערט עס פאררעכנט ווי ער אליין האט געלערנט כל הש"ס.

English translation 637

And as the later authorities bring for this the example from the law in the laws of Shabbat91,

און ווי די אחרונים ברענגען אויף דעם די דוגמא פון דעם דין בהלכות שבת 91,

English translation 638

that a melacha done by two people, both of them are exempt

אז א מלאכה שעשאוה שנים זיינען זיי ביידע פטור

English translation 639

(from the Torah).

(מן התורה).

English translation 640

However, when "this one cannot [do it] and that one cannot [do it]" and they did it together,

בשעת אבער "זה אינו יכול וזה אינו יכול" און זיי האבן דאס אפגעטאן צוזאמען,

English translation 641

it is considered as if each one of them did the entire thing and therefore both are liable.

ווערט עס פאררעכנט ווי יעדערער פון זיי האט געטאן די גאנצע זאך ובמילא זיינען זיי ביידע חייב.

English translation 642

And likewise it is also understandable in the lesson of the "half-shekel":

ועד"ז איז אויך פארשטאנדיק אין דעם לימוד פון "מחצית השקל":

English translation 643

Even though one alone is only a "half",

אע"פ וואס איינער אליין איז נאר א "מחצית",

English translation 644

"this one cannot [do it] and that one cannot [do it]"

"זה אינו יכול וזה אינו יכול"

English translation 645

(as in the division of the entire Talmud, that this one cannot and that one cannot complete the entire Talmud),

(ע"ד ווי בא חלוקת הש"ס אז זה אינו יכול וזה אינו יכול לסיים כל הש"ס),

English translation 646

nevertheless, when they join and unite and both do the entire thing,

אבער בשעת זיי זיינען זיך מצטרף ומתאחד און זיי טוען ביידע אפ די גאנצע זאך,

English translation 647

it is considered as if each one did the complete melacha.

ווערט עס פאררעכנט ווי יעדערער האט געטאן די מלאכה שלימה.

English translation 648

And according to the above, it is understandable how the matter of the gathering

וע"פ הנ"ל איז פארשטאנדיק ווי דער ענין ההתוועדות

English translation 649

(the foundation)

(דער יסוד)

English translation 650

is also reflected in the detail that it is Shabbat Parshat Shekalim:

שפיגלט זיך אפ אויך אין דעם פרט אז ס'איז שבת פ' שקלים:

English translation 651

Parshat Shekalim —

פ' שקלים —

English translation 652

"the half-shekel" —

"מחצית השקל" —

English translation 653

teaches a Jew that he himself is only a "half",

לערנט א אידן אז ער אליין איז נאר א "מחצית",

English translation 654

and in order for him to reach his completeness he must gather together and become united with other Jews,

ובכדי ער זאל צוקומען צו זיין שלימות דארף ער זיך צוזאמענקלייבן און נתאחד ווערן מיט נאך אידן,

English translation 655

and then he receives

און דעמולט באקומט ער

English translation 656

(as an individual)

(אלס יחיד)

English translation 657

also the advantage of the community.

אויך די מעלת הציבור.

English translation 658

And to add the connection with Parshat Vayakhel,

ולהוסיף השייכות מיט פ' ויקהל,

English translation 659

which also emphasizes the matter of the unity of Israel:

וואס איז אויך מדגיש דעם ענין פון אחדות ישראל:

English translation 660

Just as the matter of "And he assembled [etc.] all the congregation of the children of Israel" brings and is a vessel for the matter of the donations and the making of the Mishkan,

כשם ווי דער ענין פון "ויקהל גו' את כל עדת בנ"י" ברענגט און איז א כלי צו דעם ענין פון נדבות ועשיית המשכן,

English translation 661

so too they built the Mishkan

אזוי אויך האט מען אויפגעבויט דעם משכן

English translation 662

(the sockets of the Mishkan. And the communal offerings in the Mishkan)

(די אדני המשכן. און קרבנות ציבור במשכן)

English translation 663

from the half-shekel.

פון מחצית השקל.

English translation 664

16. The matter of the unity of Israel is also reflected in Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh:

טז. דער ענין פון אחדות ישראל שפיגלט זיך אויך אפ אין שבת מברכים ראש חודש:

English translation 665

The very matter of Rosh Chodesh

דער עצם ענין פון ראש חודש

English translation 666

(the molad of the moon)

(מולד הלבנה)

English translation 667

which is blessed in the blessing of Rosh Chodesh on Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh is a matter of unity —

וואס ווערט געבענטשט בברכת ר"ח בשבת מברכים ר"ח איז אן ענין פון אחדות —

English translation 668

the unification of the sun and the moon,

יחוד שמשא וסיהרא,

English translation 669

as the matter is explained in Chassidic discourses92 in the explanation of the verse93 "and you will be remembered because your dwelling will be remembered"

כמבואר הענין בדרושי חסידות 92 בביאור הכתוב 93 "ונפקדת כי יפקד מושבך"

English translation 670

(and note that this has a connection with the portion that will be read in the Minchah prayer —

(ולהעיר אז דאס האט א שייכות מיט דער פרשה וואס מ'גייט לייענען בתפלת מנחה —

English translation 671

"These are the accounts of the Mishkan",

"אלה פקודי",

English translation 672

which is (also) in the language of "and you will be remembered because your dwelling will be remembered",

וואס איז (אויך) ע"ד הלשון "ונפקדת כי יפקד מושבך",

English translation 673

as explained in the discourses*93],

כמבואר בהדרושים* 93],

English translation 674

that in the moment before the molad the moon does not receive any light from the sun,

אז ברגע לפני המולד איז די לבנה גארניט מקבל מאור השמש,

English translation 675

and on Rosh Chodesh at the moment of the molad the unification of the sun and the moon occurs and the moon begins to receive the light of the sun,

ובראש חודש ברגע המולד ווערט דער יחוד שמשא וסיהרא און די לבנה הויבט אן מקבל צו זיין מאור השמש,

English translation 676

therefore then the molad of the moon occurs and it begins to shine.

דעריבער ווערט דעמולט דער מולד הלבנה און זי הויבט אן לייכטן.

English translation 677

And the matter in this:

והענין בזה:

English translation 678

The sun and the moon are two separate luminaries,

דער שמש און די לבנה זיינען צוויי באזונדערע מאורות,

English translation 679

and furthermore —

און נאכמער —

English translation 680

two opposites:

צוויי הפכים:

English translation 681

The sun is the aspect of the influencer and the moon is the aspect of the receiver,

דער שמש איז בחי' משפיע און די לבנה איז בחי' מקבל,

English translation 682

it receives its light from "the sun and shield is Hashem"94.

זי איז מקבל איר אור פון "שמש ומגן ה'" 94.

English translation 683

In order for there to be the matter of "Rosh Chodesh", however, one must have the unification of the sun and the moon;

בכדי עס זאל אבער זיין דער ענין פון "ראש חודש" מוז מען האבן דעם יחוד שמשא וסיהרא;

English translation 684

both of them together,

שניהם יחד,

English translation 685

Rosh Chodesh cannot come about through the sun alone or through the moon alone,

ר"ח קען ניט ווערן דורך דעם שמש אליין אדער דורך דער לבנה אליין,

English translation 686

but specifically through both of them together.

נאר דוקא דורך זיי ביידן צוזאמען.

English translation 687

In service [of Hashem] this is like the mitzvah of charity:

וואס אין עבודה איז דאס ע"ד ווי די מצוה פון צדקה:

English translation 688

One alone cannot fulfill the mitzvah of charity. For this one needs two people,

איינער אליין קען ניט מקיים זיין מצות צדקה. דערויף דארף מען האבן צוויי מענטשן,

English translation 689

an influencer and a receiver,

א משפיע און א מקבל,

English translation 690

a rich person and a poor person,

אן עשיר און אן עני,

English translation 691

and the mitzvah of charity is fulfilled specifically through them coming together and there being a unification of influencer and receiver,

און די מצות צדקה ווערט מקויים דוקא דורך דעם וואס זיי קומען צוזאמען און עס ווערט דער יחוד משפיע ומקבל,

English translation 692

and each one adds to the other95:

און יעדערער איז מוסיף אין דעם צווייטן 95:

English translation 693

The rich person gives charity to the poor person,

דער עשיר גיט צדקה צו דעם עני,

English translation 694

and "more than the householder does for the poor person,

און "יותר ממה שבעל הבית עושה עם העני,

English translation 695

the poor person does for the householder"96.

העני עושה עם בעל הבית" 96.

English translation 696

And based on this, one can explain and sweeten why the giving of charity must be with a pleasant countenance97. For seemingly:

ועפ"ז יש לבאר ולהמתיק פארוואס נתינת הצדקה דארף זיין בסבר פנים יפות 97. דלכאורה:

English translation 697

The influencer does a favor for the receiver and gives him money from his own,

דער משפיע טוט דאך א טובה דעם מקבל און גיט אים ממון משלו,

English translation 698

so why must he give it to the poor person with a pleasant countenance? It is understandable why the mitzvah may not be with an angry countenance,

איז פארוואס דארף ער עס נאך געבן דעם עני בסבר פנים יפות? ס'איז פארשטאנדיק פארוואס די מצוה טאר ניט זיין בפנים זועפות,

English translation 699

but he could give it to him with a neutral countenance,

אבער ער קען עס אים געבן בפנים סתם,

English translation 700

why is it demanded of him that he give it with a pleasant countenance?

פארוואס מאנט מען פון אים אז ער זאל דאס געבן בסבר פנים יפות?

English translation 701

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 702

Through him giving charity to the other, he receives more than he gives to that person

דורך דעם וואס ער גיט דעם צווייטן צדקה באקומט ער מער וויפל ער גיט יענעם

English translation 703

(more than the householder does for the poor person,

(יותר ממה שבעה"ב עושה עם העני,

English translation 704

the poor person does for the householder) —

העני עושה עם בעה"ב) —

English translation 705

therefore it is understandable that he should be happy with this and give it with a pleasant countenance. However, not everyone reaches this awareness,

במילא איז פארשטאנדיק אז ער דארף זיין שמח בזה און דאס געבן בסבר פנים יפות. נאר ניט יעדערער האלט דערביי,

English translation 706

therefore he is told that he must give charity with a pleasant countenance,

דעריבער זאגט מען אים אָן אז ער דארף געבן צדקה בסבר פנים יפות,

English translation 707

and this is a level and a proof that he feels what the mitzvah of charity does to him himself.

און דאס איז א בחינה און א באווייז אז ער איז מרגיש וואס די מצוה פון צדקה טוט אויף מיט אים אליין.

English translation 708

One sees from this how the matter of the gathering is reflected in the matter of Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh:

זעט מען דערפון ווי דער ענין פון התוועדות שפיגלט זיך אפ אין דעם ענין פון שבת מברכים ר"ח:

English translation 709

The content of Rosh Chodesh is the same as the matter of a gathering. Both of them cannot be through one alone,

דער תוכן פון ר"ח איז דער זעלבער ווי דער ענין פון א התוועדות. זיי ביידע קענען ניט זיין דורך איינעם אליין,

English translation 710

but for this one needs at least two separate

נאר דערצו דארף מען האבן עכ"פ צוויי באזונדערע

English translation 711

(or opposite)

(אדער הפכיות'דיקע)

English translation 712

things or people,

זאכן אדער מענטשן,

English translation 713

but on the other hand —

אבער לאידך גיסא —

English translation 714

notwithstanding that they are separate and opposite, they gather together and become united in complete unity,

ניט קוקנדיק אויף דעם וואס זיי זיינען באזונדער און הפכיים קלייבן זיי זיך צוזאמען און ווערן נתאחד באחדות גמורה,

English translation 715

and then it becomes a matter of Rosh Chodesh and a matter of a gathering.

וואס דעמולט ווערט עס אן ענין פון ראש חודש און אן ענין פון א התוועדות.

English translation 716

17. In Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh itself — it is Shabbat Mevarchim Rosh Chodesh Adar (the second). And also in this detail the matter of a gathering and the unity of Israel is reflected:

יז. אין שבת מברכים ר"ח גופא — איז דאס שבת מברכים ר"ח אדר (שני). וואס אויך אין דעם פרט שפיגלט זיך אפ דער ענין פון א התוועדות ואחדות ישראל:

English translation 717

The entire month of Adar

גאנץ חודש אדר

English translation 718

(which is included in Rosh Chodesh Adar which is blessed on Shabbat Mevarchim)

(וואס איז נכלל אין ר"ח אדר וואס ווערט געבענטשט בשבת מברכים)

English translation 719

has a connection with Purim,

האט א שייכות מיט פורים,

English translation 720

as it states in the Megillah that the miracle of Purim brought about that it was "the month which was turned for them"98.

ווי עס שטייט אין דער מגילה אז דער נס פורים האט אויפגעטאן עס זאל זיין "החודש אשר נהפך להם" 98.

English translation 721

Among the matters that brought about the salvation and miracle is also that which Esther said to Mordechai:

צווישן די ענינים וואס האבן געבראכט צו דער הצלה ונס איז אויך דאס וואס אסתר האט געזאגט אל מרדכי:

English translation 722

"Go, gather all the Jews —

"לך כנוס את כל היהודים —

English translation 723

the matter of a gathering —

דער ענין פון א התוועדות —

English translation 724

who are found in Shushan, and fast for me [etc.]"99

הנמצאים בשושן וצומו עלי גו." 99

English translation 725

One of the reasons for this was100 —

איז איינער פון די טעמים אויף דעם געווען 100 —

English translation 726

in order to nullify Haman's claim that "there is one people scattered and divided among the nations [etc.] and their laws are different from every people"101,

בכדי צו מבטל זיין טענת המן אז "ישנו עם אחד מפוזר ומפורד בין העמים גו' ודתיהם שונות מכל עם" 101,

English translation 727

they needed to unite all the Jews and demonstrate openly that they are "one people". Therefore Esther said "Go, gather all the Jews",

האט מען געדארפט מאחד זיין אלע אידן און באווייזן בגלוי ווי זיי זיינען אן "עם אחד". דעריבער האט אסתר געזאגט "לך כנוס את כל היהודים",

English translation 728

and thereby emphasized "who are found in Shushan",

און דערביי מדגיש געווען "הנמצאים בשושן",

English translation 729

because among the Jews in Shushan one saw the matter of the opposite of unity102,

ווייל בא די יהודים בשושן האט מען געזען דעם ענין פון היפך האחדות 102,

English translation 730

therefore Esther specified "Go, gather all the Jews who are found in Shushan",

דערפאר האט אסתר מדייק געווען "לך כנוס את כל היהודים הנמצאים בשושן",

English translation 731

that even among them one should see the unity between them.

אז אפילו בא זיי זאל מען זען די אחדות ביניהם.

English translation 732

And the "gather all the Jews" was not only a unity in spirituality,

און דער "כנוס את כל היהודים" איז געווען ניט בלויז אן אחדות ברוחניות,

English translation 733

from the aspect of "their laws are different from every people",

מצד "דתיהם שונות מכל עם",

English translation 734

from the aspect of their souls,

מצד זייערע נשמות,

English translation 735

but simply a physical gathering and assembly,

נאר פשוט א כינוס והתוועדות בגשמיות,

English translation 736

that Mordechai gathered the Jews physically —

אז מדרכי האט צוזאמענגעקליבן די אידן בגשמיות —

English translation 737

because Haman's claim was not about their unity in spirituality,

ווארום טענת המן איז ניט געווען וועגן זייער אחדות ברוחניות,

English translation 738

he also said "there is one people",

אויך ער האט געזאגט "ישנו עם אחד",

English translation 739

but his claim was that their unity is only in spirituality,

נאר טענתו איז געווען אז זייער אחדות איז בלויז ברוחניות,

English translation 740

from the aspect of "their laws",

מצד "דתיהם",

English translation 741

but physically they are "scattered and divided". Therefore,

משא"כ בגשמיות זיינען זיי "מפוזר ומפורד". דעריבער,

English translation 742

in order to nullify his claim,

בכדי מבטל זיין טענתו,

English translation 743

there needed to be "go, gather" physically.

האט געדארפט זיין "לך כנוס" בגשמיות.

English translation 744

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 745

The "gathering" and unity

דער "כנוס" ואחדות

English translation 746

(in physicality)

(בגשמיות)

English translation 747

was not established to make a meal and eat and drink together,

איז ניט באשטאנען צו מאכן א סעודה און עסן און טרינקען צוזאמען,

English translation 748

but rather for "gather to Me". And the reason:

נאר צו "צומו עלי". והטעם:

English translation 749

If the "gathering" and unity were through making a meal and all Jews would participate in it,

אויב דער "כנוס" ואחדות וואלט געווען דורך מאכן א סעודה און אלע אידן זאלן זיך אין דעם משתתף זיין,

English translation 750

there would still remain a place for a claim and suspicion,

וואלט נאך געבליבן אן ארט אויף א טענה וחשד,

English translation 751

that they indeed came together and they stand in unity,

אז זיי זיינען טאקע צוזאמענגעקומען און זיי שטייען באחדות,

English translation 752

but along with that they also have their own agenda,

אבער דערביי האבן זיי אויך אן אייגענע פני',

English translation 753

the pleasure of eating fatty meat and aged wine!

די הנאה פון עסן בשר שמן ויין ישן!

English translation 754

However, when the "gathering" is for the sake of "gather",

משא"כ בשעת דער "כנוס" איז בכדי עס זאל זיין "צומו",

English translation 755

a matter of affliction and pain of the body

אן ענין פון עינוי וצער הגוף

English translation 756

(and about this —

(ועד"ז —

English translation 757

due to giving a "half-shekel" from his money) —

צוליב אפגעבן א "מחצית השקל" פון ממונו) —

English translation 758

it is understood that there are no extraneous motives,

איז פארשטאנדיק אז דערביי זיינען ניטא קיין זייטיקע פניות,

English translation 759

and the only thing is the matter of unity;

און די איינציקע זאך איז נאר דער ענין פון אחדות;

English translation 760

and together with this —

וביחד עם זה —

English translation 761

that it is unity in physicality.

אז אחדות בגשמיות.

English translation 762

And therefore it had the power to nullify the claim and decree of Haman,

און דעריבער האט עס געהאט דעם כח צו מבטל זיין טענת וגזירת המן,

English translation 763

and bring about the miracle of Purim. Which also has an effect on the entire month —

און ברענגען דעם נס פון פורים. וואס האט אויך א פעולה על כל החודש —

English translation 764

that it becomes "the month which was turned for them",

אז עס ווערט "החודש אשר נהפך להם",

English translation 765

and furthermore:

און נאכמער:

English translation 766

an eternal effect for all times —

א פעולה נצחית על כל הזמנים —

English translation 767

"their remembrance shall not cease from their seed" 103.

"זכרם לא יסוף מזרעם" 103.

English translation 768

18. On Shabbat Mevarchim Adar itself — this is Rosh Chodesh Adar Sheini. Which further emphasizes the reflection of the matter of the gathering and unity of Israel:

יח. אין שבת מברכים ר"ח אדר גופא — איז דאס ר"ח אדר שני. וואס דאס איז נאכמער מדגיש די אפשפיגלונג פון ענין ההתוועדות ואחדות ישראל:

English translation 769

Adar Sheini means that there are two months of Adar,

אדר שני באדייט אז עס זיינען דא צוויי חדשים פון אדר,

English translation 770

i.e., that the year is a leap year.

ד.ה. אז די שנה איז א שנה מעוברת.

English translation 771

[This is not related to the debate which month of Adar is the month of intercalation,

[דאס איז ניט נוגע צו דער שקו"ט וועלכער חודש אדר איז דער חודש העיבור,

English translation 772

but here we speak simply,

נאר דא רעדט מען בפשטות,

English translation 773

that when Adar Sheini comes,

אז בשעת עס קומט אדר שני,

English translation 774

a thirteenth month in the year,

א דרייצנטער חודש אין יאר,

English translation 775

one knows and it is revealed retroactively that it is a leap year].

ווייסט מען ואיגלאי מילתא למפרע אז ס'איז א שנה מעוברת].

English translation 776

The matter of a leap year is —

דער ענין פון א שנה מעוברת איז —

English translation 777

the unification of the sun and the moon:

יחוד שמשא וסיהרא:

English translation 778

Just as during the days of the month, Rosh Chodesh is the matter of the unification of the sun and the moon,

כשם ווי בימי החודש איז ראש חודש דער ענין פון יחוד שמשא וסיהרא,

English translation 779

so too a leap year is the matter of the unification of the sun and the moon in the course of the years.

אזוי איז א שנה מעוברת דער ענין פון יחוד שמשא וסיהרא במהלך השנים.

English translation 780

And simply:

ובפשטות:

English translation 781

After the accusation and diminution of the moon

לאחרי קטרוג ומיעוט הלבנה

English translation 782

("Go and diminish yourself" 104)

("לכי ומעטי את עצמך" 104)

English translation 783

the order of creation was established

איז געווארן דער סדר הבריאה

English translation 784

(by the Holy One, blessed be He)

(ע"י הקב"ה)

English translation 785

that the course and circuit of the moon cannot reach the course and circuit of the sun,

אז דער מהלך וסיבוב הלבנה קען ניט דעריאָגן דעם מהלך וסיבוב החמה,

English translation 786

so that a solar year exceeds a lunar year by "close to eleven days" 105

אזוי אז א שנת החמה איז יתירה על שנת הלבנה "קרוב מאחד עשר יום" 105

English translation 787

[ "ten days and twenty-one hours and two hundred and four parts" 106,

["עשרה ימים ואחת ועשרים שעות ומאתים וארבעה חלקים" 106,

English translation 788

and its sign —

וסימנה —

English translation 789

"Yod-Kaf-Alef Reish-Dalet" 107],

"יכ"א ר"ד" 107],

English translation 790

and so it goes from year to year,

און אזוי גייט עס משנה לשנה,

English translation 791

and each year the distance between them becomes even greater.

און יעדער יאר ווערט דער ריחוק ביניהם נאך גרעסער.

English translation 792

Until one says —

ביז אז מ'זאגט —

English translation 793

"Enough"! That is the matter of a leap year —

"גענוג"! וואס דאס איז דער ענין פון א שנה מעוברת —

English translation 794

that one adds a month

אז מ'גיט צו א חודש

English translation 795

(Adar)

(אדר)

English translation 796

additional in the year,

נוסף אין דעם יאר,

English translation 797

that there should be thirteen months in the year,

עס זאלן זיין דרייצן חדשים אין יאר,

English translation 798

which equalizes the lunar year with the solar year,

וואס דאס גלייכט אויס די שנת הלבנה מיט דער שנת החמה,

English translation 799

and there is the unification of the sun and the moon.

און עס ווערט דער יחוד שמשא וסיהרא.

English translation 800

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 801

One adds not only the number of missing days

מ'גיט צו ניט בלויז דעם מספר פון ימים החסרים

English translation 802

(in the lunar year relative to the solar year),

(בשנת הלבנה לגבי שנת החמה),

English translation 803

but one adds a complete month,

נאר מ'גיט צו א חודש שלם,

English translation 804

which not only completes the deficiency of the past and present,

וואס איז ניט בלויז משלים את החסר בעבר ובהוה,

English translation 805

but also affects the future,

נאר דאס פועל'ט אויך אויפן עתיד,

English translation 806

as it is in the portion of the years of intercalation,

ווי דאס איז בחלק משנות העיבור,

English translation 807

that they add a "surplus" also for the years after this 108.

אז זיי גיבן צו אַן "אדרויף" אויך אויף די שנים שלאחרי זה 108.

English translation 808

One sees from this,

זעט מען דערפון,

English translation 809

that also in the matter of Shabbat Mevarchim Adar Sheini, the matter of the gathering and unity of two separate and opposite matters is reflected

אז אויך אין דעם ענין פון שבת מברכים ר"ח אדר שני שפיגלט זיך אפ דער ענין ההתוועדות ואחדות פון צוויי באזונדערע און הפכיות'דיקע ענינים

English translation 810

(sun and moon),

(שמש ולבנה),

English translation 811

and in a manner that it affects not only the past and present but also the future.

און אין אן אופן אז דאס פועל'ט ניט נאר אויפן עבר והוה נאר אויך אויפן עתיד.

English translation 812

19. The matter of gathering and unity — is also reflected in the portion that is read in the Minchah prayer — Parshas Eleh Pekudei HaMishkan:

יט. דער ענין פון התוועדות ואחדות — שפיגלט זיך אויך אפ אין די פרשה וואס מ'גייט לייענען בתפלת מנחה — פ' אלה פקודי המשכן:

English translation 813

In "Eleh Pekudei HaMishkan" there is a thing and its opposite:

אין "אלה פקודי המשכן" איז פאראן א דבר והיפוכו:

English translation 814

The entire matter of counting

דער גאנצער ענין פון מנין

English translation 815

(Pekudei)

(פקודי)

English translation 816

is specifically when one has before him various separate things. If there is only one thing —

איז דוקא בשעת מ'האט פאר זיך פארשידענע באזונדערע זאכן. אויב ס'איז דא בלויז איין זאך —

English translation 817

then the matter of counting does not apply. On the other hand:

איז ניט שייך דער ענין פון ציילן. לאידך גיסא:

English translation 818

If the things are completely divided and separate and have no connection between them —

אויב די זאכן זיינען מחולקים ונפרדים לגמרי און האבן צווישן זיך קיין שייכות ניט —

English translation 819

then again it is not applicable to count them,

איז ווייטער ניט שייך אז מ'זאל זיי ציילן,

English translation 820

because there is no reason to count them,

ווייל ס'איז ניטא קיין סיבה זיי צו ציילן,

English translation 821

since they have no connection between them.

וויבאלד אז זיי האבן צווישן זיך קיין שייכות ניט.

English translation 822

That is, "Pekudei" emphasizes the matter of gathering and unity:

ד.ה. "פקודי" איז מדגיש דעם ענין פון התוועדות ואחדות:

English translation 823

In order to count things, they must be separate things

בכדי מ'זאל ציילן זאכן דארפן זיי זיין באזונדערע זאכן

English translation 824

(just as to make a gathering one needs different people),

(אזוי ווי בכדי צו מאכן א התוועדות דארף מען האבן פארשידענע מענטשן),

English translation 825

but together with this they become unified in one matter and purpose,

אבער ביחד עם זה ווערן זיי נתאחד אין איין ענין ותפקיד,

English translation 826

therefore one counts them together.

דערפאר ציילט מען זיי צוזאמען.

English translation 827

As it is in the matter at hand —

ווי דאס איז בנדו"ד —

English translation 828

in "Eleh Pekudei HaMishkan":

אין "אלה פקודי המשכן":

English translation 829

On one hand, in the Mishkan there were a great multitude of various things and parts,

פון איין זייט זיינען אין משכן געווען א ריבוי גדול פון פארשידענע זאכן וחלקים,

English translation 830

therefore they needed to be counted. But together with this —

דערפאר האט מען זיי געדארפט ציילן. אבער ביחד עם זה —

English translation 831

they are counted together because they are all parts of one Mishkan

ציילט מען זיי צוזאמען ווייל זיי זיינען אלע חלקים פון א משכן אחד

English translation 832

("Eleh Pekudei HaMishkan" one),

("אלה פקודי המשכן" אחד),

English translation 833

and all the parts together make up that one Mishkan,

און אלע חלקים צוזאמען מאכן אויף דעם משכן אחד,

English translation 834

where there is "and I will dwell in their midst",

וואו עס ווערט דער "ושכנתי בתוכם",

English translation 835

and "Eleh Pekudei HaMishkan Mishkan HaEidus",

און "אלה פקודי המשכן משכן העדות",

English translation 836

"a testimony for Israel etc. that He caused

"עדות לישראל כו' השרה

English translation 837

(the Holy One, blessed be He)

(הקב"ה)

English translation 838

His Shechinah to dwell among them" 109,

שכינתו ביניהם" 109,

English translation 839

And also Jews are "testimony" to the dwelling of the Shechinah,

און אויך אידן זיינען "עדות" להשראת השכינה,

English translation 840

"You are My witnesses" 110,

"אתם עדי" 110,

English translation 841

and they cause that also the entire environment and all matters of the world should be testimony to the Holy One, blessed be He,

און זיי פועל'ן אז אויך כל הסביבה וכל עניני העולם זאלן זיין עדות להקב"ה,

English translation 842

through their causing that there should be

דורך דעם וואס זיי טוען אויף אז עס זאל זיין

English translation 843

(as Avraham Avinu caused)

(ווי אברהם אבינו האט אויפגעטאן)

English translation 844

"and he called there in the name of Hashem, the Eternal G-d" 111,

"ויקרא שם בשם ה' א-ל עולם" 111,

English translation 845

"Do not read 'vayikra' but 'vayakria',

"א"ת ויקרא אלא ויקריא,

English translation 846

this teaches that Avraham Avinu caused the name of the Holy One, blessed be He, to be called out by the mouth of every passerby" 112,

מלמד שהקריא אברהם אבינו לשמו של הקב"ה בפה כל עובר ושב" 112,

English translation 847

"he taught creatures to call in the name of Hashem, the Eternal G-d"* 112,

"למד לבריות לקרות בשם ה' א-ל עולם"* 112,

English translation 848

in the manner and example as it was at the giving of the Torah,

ע"ד ובדוגמא ווי ס'איז געווען בא מתן תורה,

English translation 849

that a voice went out from all four directions of the world 113,

אז קול יצא מכל ד' רוחות העולם 113,

English translation 850

the entire world was a testimony to the Holy One, blessed be He.

כל העולם איז געווען אן עדות להקב"ה.

English translation 851

20. May it be His will that we take out the lessons from the combination of all these aforementioned matters which all emphasize the matter of gathering and unity, and fulfill them in their fullness and completeness, and in a manner of completeness in all matters, including — from completeness in children, life, and ample sustenance, and in all of them ample. Until we come to the completeness of "Eleh Pekudei HaMishkan Mishkan HaEidus" — "and may our eyes behold Your return to Tzion with mercy", as discussed many times that from this Mishkan that Moshe made ("Mishkan of the Wilderness" — as the Rambam calls it 114] the Rambam learns 115 regarding all the Holy Temples, the First Temple, the Second Temple, and the Third Temple, from which it is understood that the Mishkan includes within it all the Holy Temples.

כ. ויה"ר אז מ'זאל ארויסנעמען די הוראות פון דעם צירוף פון די אלע ענינים הנ"ל וועלכע זיינען אלע מדגיש דעם ענין פון התוועדות ואחדות, און זיי מקיים זיין במילואם ובשלימותם, ובאופן של שלימות בכל הענינים, כולל — מתוך שלימות בבני חיי ומזוני רויחי ובכולם רויחי. ביז מ'וועט קומען צו דער שלימות פון "אלה פקודי המשכן משכן העדות" — "ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים", כמדובר כמ"פ אז פון דעם משכן שעשה משה ("מקדש המדבר" — ווי דער רמב"ם רופט אים אן 114 ] לערנט אפ דער רמב"ם 115 בנוגע אלע בתי מקדשות, בית ראשון בית שני ובית שלישי, וואס מזה מובן אז דער משכן איז כולל אין זיך אלע בתי מקדשות.

English translation 852

And as explicitly stated specifically in Rashi on the Torah 116

וכמפורש דוקא בפרש"י על התורה 116

English translation 853

[who explains the plain meaning of the verse for a five-year-old studying Scripture):

[וואס ער איז מפרש פשוטו של מקרא פאר א בן חמש למקרא):

English translation 854

"HaMishkan Mishkan —

"המשכן משכן —

English translation 855

twice,

שני פעמים,

English translation 856

a hint to the Temple that was pledged in two destructions etc.":

רמז למקדש שנתמשכן בשני חורבנין כו'":

English translation 857

A five-year-old studying Scripture understands simply that the matter of a pledge is,

א בן חמש למקרא פארשטייט בפשטות אז דער ענין פון א משכון איז,

English translation 858

not that the thing is lost, Heaven forbid,

ניט אז די זאך גייט פארלארן ח"ו,

English translation 859

but the thing remains in its completeness,

נאר די זאך בלייבט בשלימות,

English translation 860

and when the time comes one returns it in its completeness to the one to whom it belongs

און ווען עס קומט די צייט קערט מען זי אום בשלימותה צו דעם וועמען זי באלאנגט

English translation 861

(because we are speaking about an honest person).

(ווארום מ'רעדט דאך וועגן אן ערלעכן מענטשן).

English translation 862

Therefore he understands,

במילא פארשטייט ער,

English translation 863

since the Temple "was pledged in two destructions"

וויבאלד אז דער מקדש "נתמשכן בשני חורבנין"

English translation 864

(and this is hinted in "HaMishkan Mishkan"),

(און דאס איז מרומז אין "המשכן משכן"),

English translation 865

the plain meaning is not that they were lost, Heaven forbid,

איז ניט דער פשט אז זיי זיינען פארלארן געגאנגען ח"ו,

English translation 866

but they will be returned in their completeness speedily in our days,

נאר מ'וועט זיי אומקערן בשלימותן לע"ל,

English translation 867

together with the building of the Third Holy Temple,

צוזאמען מיטן בנין ביהמ"ק השלישי,

English translation 868

"the Sanctuary of Hashem, Your hands established" 117.

"מקדש אד' כוננו ידיך" 117.

English translation 869

21. A discourse (like a talk) beginning "Ki Sisa es Rosh Bnei Yisrael etc.".

כא. מאמר (כעין שיחה) ד"ה כי תשא את ראש בני ישראל גו'.

English translation 870

22. It is also customary to learn a matter in the weekly portion together with Rashi; a matter in the notes of the Tatte on the Zohar of our portion;

כב. ס'איז אויך רגיל אפצולערנען אן ענין אין פרשת השבוע צוזאמען מיט פרש"י; אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו;

English translation 871

And recently —

און לאחרונה —

English translation 872

a matter in the daily study of the Rambam's book.

אן ענין אין דעם שיעור היומי בספר הרמב"ם.

English translation 873

And especially since today is a special day in connection with the studies in the Rambam's book —

ובפרט אז היינט איז א יום מיוחד בקשר מיט די שיעורים בספר הרמב"ם —

English translation 874

today we begin learning the book in the third cycle,

היינט הויבט מען אן לערנען דעם ספר במחזור השלישי,

English translation 875

in addition to that which on Erev Shabbos —

נוסף לזה וואס בערב שבת —

English translation 876

and "one who toiled on Erev Shabbos will eat on Shabbos" 118 —

ו"מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת" 118 —

English translation 877

we completed the Rambam's book in the second cycle —

האט מען מסיים געווען דעם ספר הרמב"ם במחזור השני —

English translation 878

therefore on this day there is certainly an appropriate thing to mention at least a word from the Rambam's book.

דעריבער איז ביום זה זיכער א דבר המתאים אז מ'זאל דערמאנען עכ"פ א וואָרט פון ספר הרמב"ם.

English translation 879

May it be His will that the words should not remain letters flying in the air,

ויה"ר אז די רייך זאלן ניט בלייבן אותיות פורחות באויר,

English translation 880

but rather they should be ears that hear 119,

נאר עס זאל זיין אודנין דשמעין 119,

English translation 881

all the letters,

כל האותיות,

English translation 882

or at least half,

אדער עכ"פ א חצי,

English translation 883

at least some of them.

עכ"פ אחדות מהם.

English translation 884

23. Regarding a Rashi in our portion — they saved me the trouble of searching for a Rashi, and they themselves raised a difficult Rashi, as has already been printed in one of the booklets 120, and by Divine Providence they presented it to me on Erev Shabbos, we will now dwell on this Rashi.

כג. בנוגע צו א פרש"י בפרשתנו — האט מען מיר פארשפארט זוכן א רש"י, און מ'האט אליין מעורר געווען אויף א רש"י תמוה, ווי ס'איז שוין אפגעדרוקט אין איינעם פון די קובצים 120 , ובהשגחה פרטית האט מען דאס מיר צוגעשטעלט בערב שבת, וועט מען זיך איצטער אפשטעלן אויף דער רש"י.

English translation 885

And here is the place to note:

וכאן המקום להעיר:

English translation 886

Instead of me each time

אנשטאט דעם אז איך זאל יעדער מאל

English translation 887

(before Shabbos)

(פאר שבת)

English translation 888

going myself to search for a Rashi,

אליין גיין זוכן א רש"י,

English translation 889

at which time it could also be that someone has already thought about the Rashi and already has an answer. This wastes my time —

וואס דעמולט קען אויך זיין אז איינער האט שוין געטראכט וועגן דער רש"י און האט שוין א תירוץ. איז בכדי פארשפארן מיר צייט —

English translation 890

it would be a good custom that from among the audience of listeners, one should raise a difficult Rashi in the portion,

וואלט געווען א מנהג טוב אז פון דעם קהל השומעים זאל מען מעורר זיין וועגן א פרש"י תמוה אין דער פרשה,

English translation 891

and how good —

ומה טוב —

English translation 892

if several people would raise various Rashis,

אז כו"כ זאלן מעורר זיין אויף פארשידענע רש"י'ס,

English translation 893

and they should publicize it even before Shabbos in a way that it reaches me,

און מ'זאל דאס מפרסם זיין נאך פאר שבת באופן אז דאס זאל צו מיר אנקומען,

English translation 894

I will endeavor to speak and explain at least one of the Rashis that will be raised.

וועל איך זיך משתדל זיין רעדן ומבאר זיין עכ"פ איינע פון די רש"י'ס אויף וועלכע מ'וועט מעורר זיין.

English translation 895

For then there will be two benefits in this:

וואס דעמולט וועלן אין דעם זיין צוויי תועלת'ן:

English translation 896

One benefit —

איין תועלת —

English translation 897

that this will prevent speaking about a Rashi about which we have already spoken once. And a second benefit:

אז דאס וועט באווארענען מ'זאל ניט רעדן וועגן א פרש"י וועגן וועלכער מ'האט שוין אמאל גערעדט. און א צווייטע תועלת:

English translation 898

This will show that it is relevant to someone,

דאס וועט באווייזן אז ס'איז אימעצן נוגע,

English translation 899

to the extent that even before Shabbos he sat down to study the Rashi and caught that the Rashi is not understood,

ועד כדי כך אז נאך לפני שבת האט ער זיך אוועקגעזעצט מעיין זיין אין פרש"י און האט זיך געכאפט אז די רש"י איז ניט פארשטאנדיק,

English translation 900

therefore it is relevant to him to receive an answer and explanation.

במילא איז אים נוגע צו באקומען א תירוץ וביאור.

English translation 901

Therefore it is worthwhile,

דעריבער איז כדאי,

English translation 902

as mentioned,

כאמור,

English translation 903

that one should raise and publicize

אז מ'זאל מעורר ומפרסם זיין

English translation 904

(even before Shabbos)

(נאך פאר שבת)

English translation 905

a commentary in Rashi or several commentaries in Rashi that need an explanation,

אויף א פירוש אין רש"י אדער אויף כמה פירושים ברש"י וואס דארפן האבן א ביאור,

English translation 906

and I will endeavor to explain one of them.

און מ'וועט זיך משתדל זיין צו מבאר זיין איינע פון זיי.

English translation 907

But it is understood and also simple that there is no necessity that I will explain it,

אבער מובן וגם פשוט אז ס'איז ניטא קיין הכרח אז מ'וועט עס מבאר זיין,

English translation 908

and also there is no necessity that I will explain all the matters in Rashi that will be raised —

און אויך ניטא קיין הכרח אז מ'וועט מבאר זיין אלע ענינים בפרש"י וואס מ'וועט מעורר זיין —

English translation 909

just as in general there is no necessity that for every difficult thing one should have an answer.

פונקט ווי ס'איז בכלל ניט קיין הכרח אז אויף יעדער דבר תמוה זאל מען האבן א תירוץ.

English translation 910

There are others who make a mistake and think,

עס זיינען דא אנדערע וואס מאכן א טעות און מיינען,

English translation 911

that they must ask questions or that they must always answer,

אז זיי מוזן פרעגן קשיות אדער אז זיי מוזן אלץ פארענטפערן,

English translation 912

because if not —

ווארום אויב ניט —

English translation 913

he thinks it touches upon his greatness!

מיינט ער אז ס'רירט אן אין זיין גדלות!

English translation 914

One must know,

דארף מען וויסן,

English translation 915

that in these matters there is no "must",

אז אין די ענינים איז ניטא קיין "מוז",

English translation 916

there is no necessity that one must always answer;

ס'איז ניטא קיין הכרח אז מ'מוז אלץ פארענטפערן;

English translation 917

if one goes with the approach that he "must" answer every question —

אויב מ'גייט מיטן צוגאנג אז ער "מוז" פארענטפערן יעדער קשיא —

English translation 918

this can bring him to stray on a crooked path,

קען דאס אים ברענגען צו פאַרבלאָנדזשען בדרך עקלתון,

English translation 919

as one sees in practice. It is a clear thing that if there will be "I have toiled" there will be "and I have found" 121,

ווי מ'זעט בפועל. ס'איז א דבר ברור אז אויב ס'וועט זיין "יגעתי" וועט זיין "ומצאתי" 121,

English translation 920

but together with this he must know that there is no necessity that he should immediately answer everything.

אבער ביחד עם זה דארף ער וויסן אז ס'איז ניטא קיין הכרח אז ער זאל גלייך אלץ פארענטפערן.

English translation 921

24. The Rashi commentary that was raised — is on the verse (in chapter 35 verse 34) "and to teach He put in his heart, him and Oholiav ben Achisamach of the tribe of Dan". Rashi dwells on "and Oholiav" and explains: "from the tribe of Dan, from the lowliest of the tribes, from the children of the handmaids, and the Omnipresent made him equal to Betzalel for the work of the Mishkan, and he was from the great ones of the tribes, to fulfill what is stated 122 'and He did not favor the noble before the lowly'."

כד. דער פירוש רש"י אויף וועלכן מ'האט מעורר געווען — איז עה"פ (אין קאפיטל לה פסוק לד) "ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב בן אחיסמך למטה דן". רש"י שטעלט זיך אויף "ואהליאב" און איז מפרש: "משבט דן, מן הירודין שבשבטים, מבני השפחות, והשוהו המקום לבצלאל למלאכת המשכן, והוא מגדולי השבטים, לקיים מה שנאמר 122 ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 922

And questions were asked on this regarding the plain meaning:

און מ'האט אויף דעם געפרעגט שאלות ע"ד הפשט:

English translation 923

a) Why does Rashi not explain his commentary on "and Oholiav" earlier in Parshas Ki Sisa 123,

א) פארוואס איז רש"י ניט מפרש זיין פירוש אויף "ואהליאב" פריער בפ' תשא 123,

English translation 924

where the Most High tells Moshe the entire portion

וואו דער אויבערשטער זאגט משה'ן די גאנצע פרשה

English translation 925

(regarding Betzalel and Oholiav —

(וועגן בצלאל ואהליאב —

English translation 926

"I have called by name Betzalel etc."),

"קראתי בשם בצלאל וגו'"),

English translation 927

including "and I, behold I have given with him Oholiav ben Achisamach of the tribe of Dan" 124,

כולל "ואני הנה נתתי אתו את אהליאב בן אחיסמך למטה דן" 124,

English translation 928

and Rashi waits with his commentary until Moshe repeats it to Bnei Yisrael in our portion?!

און רש"י וואַרט מיט זיין פירוש ביז משה זאגט עס איבער לבני ישראל בפרשתנו?!

English translation 929

b) What is lacking here in the plain meaning of the verse —

ב) וואס פעלט דא אין פשוטו של מקרא —

English translation 930

that Rashi needs to say a commentary at all?

וואס רש"י דארף בכלל זאגן א פירוש?

English translation 931

c) The wording "to fulfill what is stated" is an unusual wording in Rashi —

ג) דער לשון "לקיים מה שנאמר" איז א לשון בלתי רגיל בפרש"י —

English translation 932

generally he writes "as it is stated" or "like it is stated" or "it is what is stated",

בכלל שרייבט ער "שנאמר" אדער "כמו שנאמר" אדער "הוא מה שנאמר",

English translation 933

and the like?

וכיו"ב?

English translation 934

Thus far the questions.

עד כאן די שאלות.

English translation 935

It was raised that we have already spoken about this once 125.

האט מען מעורר געווען אז מ'האט שוין אמאל גערעדט וועגן דעם 125.

English translation 936

And at that time the same question was also asked regarding the Rashi in our portion on the verse * 125 "Betzalel ben Uri ben Chur":

און דעמולט האט מען געפרעגט די זעלבע שאלה אויך בנוגע צו דער פרש"י בפרשתנו עה"פ * 125 "בצלאל בן אורי בן חור":

English translation 937

"Chur —

"חור —

English translation 938

the son of Miriam was he". a) Why does Rashi not explain this the first time in the words of the Holy One, blessed be He, to Moshe in Parshas Ki Sisa 126. b) What is lacking here in the plain meaning of the verse —

בנה של מרים הי'". א) פארוואס איז דאס רש"י ניט מפרש דעם ערשטן מאל בדברי הקב"ה אל משה בפ' תשא 126. ב) וואס פעלט דא אין פשוטו של מקרא —

English translation 939

that Rashi needs to say a commentary at all?

אז רש"י דארף בכלל זאגן א פירוש?

English translation 940

25. Simply, one could seemingly say, that Rashi comes to explain the lineage of Betzalel (why the Most High specifically chose him, "see, Hashem has called by name Betzalel etc.") — but: (1) According to this, Rashi should have explained it earlier in Parshas Ki Sisa, as above. 2) And primarily: If one seeks merits for Chur — one finds greater merits than that "the son of Miriam was he", as we learned earlier* 126, that Chur "was rebuking them (regarding the sin of the calf) and they killed him", i.e., that he sacrificed himself because of the sin of the calf. Which is a greater merit in Chur than that "the son of Miriam was he" — because that is a merit in Chur himself, not only from the side of his mother's lineage?

כה. בפשטות וואלט מען לכאורה געקענט זאגן, אז רש"י קומט מסביר זיין דער יחוס פון בצלאל (פארוואס דער אויבערשטער האט דוקא אים אויסגעקליבן, "ראו קרא ה' בשם בצלאל גו'") — אבער: (1) לפי"ז האט דאס רש"י געדארפט מפרש זיין פריער בפ' תשא, כנ"ל. 2) ועיקר: אויב מ'זוכט מעלות אויף חור — געפינט מען גרעסערע מעלות ווי דאס וואס "בנה של מרים הי'", ווי מ'האט פריער געלערנט* 126 , אז חור "הי' מוכיחם (אויפן חטא העגל) והרגוהו", ד.ה. אז ער האט זיך מוסר נפש געווען צוליב דעם חטא העגל. וואס דאס איז א גרעסערע מעלה אין חור ווי דאס וואס "בנה של מרים הי'" — ווייל דאס איז א מעלה אין חור עצמו, ניט בלויז מצד יחוס אמו?

English translation 941

But at that time only some details in this matter were explained,

אבער דעמולט האט מען נאר מבאר געווען עטלעכע פרטים אין דעם ענין,

English translation 942

and not all the aforementioned nuances were explained.

און מ'האט ניט מבאר געווען אלע דיוקים הנ"ל.

English translation 943

At that time the explanation of the Levush HaOrah was also brought 127 where he asks the aforementioned question,

דעמולט האט מען אויך געבראכט דעם ביאור פון לבוש האורה 127 וואו ער פרעגט די קשיא הנ"ל,

English translation 944

and these are his words:

וז"ל:

English translation 945

"They ask [from the wording "they ask" simply it is understood that this is an old question that was already asked in the time of the author of the Levushim] why did Rashi wait until here,

"מקשין פון דעם לשון "מקשין" סתם איז פארשטאנדיק אז דאס איז אן אלטע קשיא וואס מ'פלעגט פרעגן שוין בזמן בעל הלבושים] למה המתין רש"י ע"כ,

English translation 946

why did Rashi not explain all this above in Parshas Ki Sisa when the Holy One, blessed be He, said to Moshe 'see, I have called by name Betzalel etc.'?"

למה לא פרש"י כל זה למעלה בפ' כי תשא כשאמר לו הש"י למשה ראה קראתי בשם בצלאל וגו'"?

English translation 947

And he gives two answers for this. The first answer is not according to the plain meaning. The second answer has a place according to the plain meaning:

און ער זאגט אויף דעם צוויי תירוצים. דער ערשטער תירוץ איז ניט ע"ד הפשט. דער צווייטער תירוץ האט יע אן ארט ע"ד הפשט:

English translation 948

"That Rashi waited in the statement of Oholiav from the tribe of Dan from the lowliest of the tribes etc. until now —

"מה שהמתין רש"י במאמר אהליאב משבט דן מן הירודים שבשבטים כו' עד עכשיו —

English translation 949

this is because above it is written 'and I, behold I have given with him Oholiav etc.',

היינו משום דלמעלה כתיב ואני הנה נתתי אתו את אהליאב וגו',

English translation 950

and 'with him' also bears the interpretation that He gave him with him to serve him in this work, not that he should be a chief craftsman like him,

ואתו סובל פירושו גם כן שנתנו עמו לשרתו במלאכה זו לא שיהי' ראש אומנים כמוהו,

English translation 951

but now Moshe said 'to teach He put in his heart, him and Oholiav',

אבל עכשיו אמר משה להורות נתן בלבו הוא ואהליאב,

English translation 952

implying that he should be equal to Betzalel in teaching this work to the craftsmen and should be a chief like him,

משמע שיהא שוה לבצלאל בהוראת מלאכה זו לאומנים ויהא ראש כמוהו,

English translation 953

therefore Rashi explains here 'Oholiav from the tribe of Dan etc. to fulfill what is stated "and He did not favor the noble before the lowly"'."

לכך פרש"י כאן אהליאב משבט דן כו' לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 954

But even this answer is not sufficient —

אבער אויך דער תירוץ איז ניט מספיק —

English translation 955

because:

ווייל:

English translation 956

This only explains why Rashi explains it in Parshas Vayakhel and not in Parshas Ki Sisa

דאס פארענטפערט נאר פארוואס רש"י איז עס מפרש בפ' ויקהל און ניט בפ' תשא

English translation 957

(because in Parshas Vayakhel it is emphasized that they are both equal) —

(ווייל אין פ' ויקהל איז מודגש ווי זיי זיינען ביידע שוה) —

English translation 958

but it is entirely not understood why Rashi needs to explain anything on this at all

אבער ס'איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק פארוואס רש"י דארף דערויף בכלל עפעס מפרש זיין

English translation 959

(even in Parshas Vayakhel):

(אפילו בפ' ויקהל):

English translation 960

Why is it difficult to say in the plain meaning of the verse that "the Omnipresent made him equal to Betzalel for the work of the Mishkan" —

פארוואס איז שווער צו זאגן אין פשוטו של מקרא אז "השוהו המקום לבצלאל למלאכת המשכן" —

English translation 961

here we are speaking about wise-hearted people for the work of the Mishkan,

דא רעדט זיך דאך וועגן חכמי לב למלאכת המשכן,

English translation 962

so what difference does their lineage make,

איז למאי נפק"מ זייער יחוס,

English translation 963

here only matters whether he is wise-hearted or not:

דערביי איז בלויז נוגע צי ער איז א חכם לב אדער ניט:

English translation 964

If Oholiav was wise-hearted like Betzalel,

אויב אהליאב איז געווען א חכם לב אזוי ווי בצלאל,

English translation 965

then he is equal to him,

איז ער בשוה עמו,

English translation 966

and if he was not wise-hearted like Betzalel —

און אויב ער איז ניט געווען קיין חכם לב ווי בצלאל —

English translation 967

then he is not equal to him;

איז ער ניט בשוה עמו;

English translation 968

but what difference does his lineage make here?

אבער למאי נפק"מ דא זיין יחוס?

English translation 969

From this itself it is understood,

איז דערפון גופא מובן,

English translation 970

that in the words of Moshe to Bnei Yisrael in Parshas Vayakhel, something novel comes regarding the words of Hashem to Moshe in Parshas Ki Sisa,

אז בדברי משה לבנ"י בפ' ויקהל קומט עפעס צו א חידוש לגבי דברי ה' למשה בפ' תשא,

English translation 971

and this novelty compels Rashi to explain a commentary,

און דער חידוש איז מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין א פירוש,

English translation 972

that this very novelty comes "to fulfill what is stated 'and He did not favor the noble before the lowly'",

אז אט דער חידוש קומט "לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 973

specifically "to fulfill",

דוקא "לקיים",

English translation 974

not "as it is stated"

ניט "שנאמר"

English translation 975

(and the like).

(וכיו"ב).

English translation 976

And as will be explained below in a manner that is clearly and simply understood for a five-year-old studying Scripture.

וכפי שיתבאר לקמן באופן המובן בבירור ובפשטות פאר א בן חמש למקרא.

English translation 977

In the notes of the [Tzemach Tzedek,] the father, on the Zohar, he focuses (in the section of our parshah) on what is related in the Zohar127, that "Rabbi Chiya, Rabbi Yitzchak, and Rabbi Yossi were traveling on the road; while they were traveling, Rabbi Abba met them," and he explains the matter according to Kabbalah and the Sefiros: that Rabbi Chiya, Rabbi Yitzchak, and Rabbi Yossi (who were all going together) "are all in the category of Gevuros," and "while they were traveling, Rabbi Abba met them, for he was going towards them, because their traveling on the road etc. is to sweeten their Gevuros etc., and behold, the Gevuros are only sweetened at their root128, which is Binah, the source of the Gevuros129 etc., this is that Rabbi Abba met them, for he is in the category of Binah etc." (as he cites the sources for this), "and this means that they were going towards him to be sweetened by him, and he was going towards them, meeting them to sweeten them."

כו. אין די הערות פון טאטן אויפן זהר שטעלט ער זיך (בריש פרשתנו) אויף דעם וואס ווערט דערציילט אין זהר* 127 , אז "ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי הוו אזלי בארחא עד דהוו אזלי פגע בהו רבי אבא", און ער איז מבאר דער ענין ע"פ קבלה און אין ספירות: אז ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי (וועלכע זיינען אלע געגאנגען צוזאמען) "כולם הם בחי' גבורות", און "עד דהוו אזלי פגע בהו ר' אבא שהוא הלך לנגדם הוא כי הליכתם בדרך כו' הוא להמתיק את גבורותיהם כו', הנה אין הגבורות נמתקין אלא בשרשן 128 שהוא בינה מקור הגבורות 129 כו', זהו שפגע בהו ר' אבא שהוא בחי' בינה כו' ווי ער צייכנט אן די מקורות לזה), והיינו שהם הלכו לנגדו להתמתק בו והוא הלך לנגדם שפגע בהו להמתיקן".

English translation 978

However, a general question arises here,

דערביי שטעלט זיך אבער א שאלה כללית,

English translation 979

which is also a question on all matters such as this:

וואס איז אויך א שאלה אויף אלע ענינים כגון דא:

English translation 980

Torah is from the word hora'ah (teaching)130,

תורה איז מלשון הוראה 130,

English translation 981

every story in the Torah is also a teaching131 —

יעדער סיפור אין תורה איז אויך א הוראה 131 —

English translation 982

the question arises,

שטעלט זיך די שאלה,

English translation 983

what is the teaching of this particular story:

וואס איז די הוראה פון דעם סיפור בפרט:

English translation 984

the matter that "the Gevuros are only sweetened at their root" is known even without the Zohar. So what teaching comes from knowing the story that Rabbi Chiya, Rabbi Yitzchak, and Rabbi Yossi met Rabbi Abba and that this was to sweeten their Gevuros because "the Gevuros are only sweetened at their root"?

דער ענין אז "אין הגבורות נמתקין אלא בשרשן" ווייסט מען אויך אָן דעם זהר. איז וואס פאר א הוראה קומט צו דערפון וואס מ'ווייסט דעם סיפור אז ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי האבן געטראפן ר' אבא'ן און אז דאס איז געווען להמתיק את גבורותיהם ווייל "אין הגבורות נמתקין אלא בשרשן"?

English translation 985

The [Tzemach Tzedek,] the father, does not explain this in his notes,

דער טאטע איז דאס ניט מבאר אין זיינע הערות,

English translation 986

because that is not the purpose of the notes,

ווייל ניט דאס איז דער ענין פון די הערות,

English translation 987

rather he relies that everyone will understand it —

נאר ער פארלאזט זיך אז יעדערער וועט עס פארשטיין —

English translation 988

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 989

Yesterday we completed the study of the book of the Rambam in the second cycle, which according to the opinion of Rabbi132 is that doing something twice establishes a chazakah (presumption), and certainly after we have already begun the study today in the third cycle [and surely everyone has already done so], which then is a chazakah according to all opinions132 — this gives a strengthening and reinforcement in all matters, in addition to the reinforcement that is drawn from above.

כז. מ'האט פריער דערמאנט אז מ'האט נעכטן מסיים געווען לימוד ספר הרמב"ם במחזור שני, וואס לדעת רבי 132 איז בשתי פעמים הוי חזקה, ועאכו"כ לאחרי ווי מ'האט היינט שוין אנגעהויבן דעם לימוד במחזור שלישי [און זיכער האבן אלע שוין אזוי געטאן], וואס דעמולט איז דאס לכולי עלמא א חזקה 132 — גיט עס אריין א חיזוק והתחזקות בכל הענינים, נוסף צו דעם חיזוק וואס ווערט נמשך מלמעלה.

English translation 990

May it be His will that this should give strength in all matters, even in the last moments of the exile,

ויה"ר אז דאס זאל אריינגעבן א חיזוק בכל הענינים נאך אין די לעצטע רגעים פון גלות,

English translation 991

and afterwards we should immediately dance into the Redemption,

און דערנאך זאל מען גלייך אריינטאנצן אין דער גאולה,

English translation 992

and "awake and sing, you who dwell in the dust"133,

ו"הקיצו ורננו שוכני עפר" 133,

English translation 993

Moshe ben Maimon the Sephardi among them,

משה בן מיימון הספרדי בתוכם,

English translation 994

and Moshe ben Amram among them,

ומשה בן עמרם בתוכם,

English translation 995

in the true and complete Redemption through our righteous Moshiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 996

speedily, in our very own days.

במהרה בימינו ממש.

English translation 997

The explanation in Rashi — and with an introduction of another question, a question from proverbs (as is the custom to ask one's own question):

כח. דער ביאור בפרש"י — ובהקדים נאך א קשיא, א קשיא משלי (ווי ס'איז נהוג אז מ'זאל פרעגן אן אייגענע קשיא):

English translation 998

According to Rashi that "the Omnipresent made him

לויט פרש"י אז "השוהו המקום

English translation 999

(Oholiav)

(אהליאב)

English translation 1000

equal to Betzalel etc. to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly'" —

לבצלאל כו' לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל" —

English translation 1001

there is a clear place in the Torah that warns about and fulfills the matter of "and you shall not honor the great before the lowly",

איז דאך דא א מקום מפורש אין תורה וואס באווארנט און איז מקיים דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1002

and that is in the commandment of the half-shekel,

און דאס איז בא דער מצוה פון מחצית השקל,

English translation 1003

where the Torah itself emphasizes that "the rich shall not give more and the poor shall not give less than the half-shekel." So if Rashi holds that in the work of the Mishkan they needed to do something to fulfill "and you shall not honor the great before the lowly" —

וואו די תורה אליין איז מדגיש אז "העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט ממחצית השקל". איז אויב רש"י האלט אז אין מלאכת המשכן האט מען געדארפט טאן א זאך כדי לקיים "ולא נכר שוע לפני דל" —

English translation 1004

is there no better warning for this than the commandment of the half-shekel,

איז ניטא קיין בעסערע באווארעניש לזה ווי די מצוה פון מחצית השקל,

English translation 1005

where the matter is stated explicitly in the command of the Holy One, blessed be He,

וואו דער ענין שטייט בגלוי בציווי הקב"ה,

English translation 1006

and one need not wait until Parshas Vayakhel,

און מ'דארף ניט ווארטן ביז פ' ויקהל,

English translation 1007

and there itself —

און דארטן גופא —

English translation 1008

arrive at a hint to this in the words of Moshe

אנקומען צו א רמז לזה בדברי משה

English translation 1009

("and He put in his heart to teach, he and Oholiav")?!

("ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב")?!

English translation 1010

The explanation of all this is:

כט. איז דער ביאור בכל זה:

English translation 1011

When a child of five studying Chumash learns the words of Moshe to Bnei Yisrael in our parshah "and He put in his heart to teach, he and Oholiav ben Achisamach of the tribe of Dan" —

בשעת דער בן חמש למקרא לערנט דברי משה לבנ"י בפרשתנו "ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב בן אחיסמך למטה דן" —

English translation 1012

a question arises for him,

ווערט ביי אים א קשיא,

English translation 1013

because he sees that there is a novelty here that is not stated explicitly in Parshas Tisa

ווארום ער זעט אז דא שטייט א חידוש וואס שטייט ניט בפירוש בפ' תשא

English translation 1014

(in the account of the words of the Holy One, blessed be He, to Moshe):

(בסיפור דברי הקב"ה למשה):

English translation 1015

Moshe was only transmitting the words of the Holy One, blessed be He

משה האט דערביי בלויז איבערגעגעבן דברי הקב"ה

English translation 1016

(in Parshas Tisa).

(בפ' תשא).

English translation 1017

And he had previously learned that the Most High said to Moshe "and I, behold I have given with him Oholiav ben Achisamach of the tribe of Dan";

און ער האט פריער געלערנט אז דער אויבערשטער האט געזאגט משה'ן "ואני הנה נתתי אתו את אהליאב בן אחיסמך למטה דן";

English translation 1018

but when it comes to Parshas Vayakhel where Moshe transmits the words of the Holy One, blessed be He, to Bnei Yisrael,

בשעת עס קומט אבער צו פ' ויקהל וואו משה גיט איבער דברי הקב"ה לבנ"י,

English translation 1019

one sees that there is a novelty that is not stated

זעט מען אז עס שטייט א חידוש וואס שטייט ניט

English translation 1020

(explicitly)

(בפירוש)

English translation 1021

earlier in Parshas Tisa

פריער בפ' תשא

English translation 1022

(in the account of the words of the Holy One, blessed be He),

(בסיפור דברי הקב"ה),

English translation 1023

that not only "I have given with him Oholiav" to help in the work of the Mishkan,

אז ניט נאר "נתתי אתו את אהליאב" צו ארויסהעלפן במלאכת המשכן,

English translation 1024

but also "to teach",

נאר אויך "להורות",

English translation 1025

that Oholiav should

אז אהליאב זאל

English translation 1026

(together with Betzalel)

(צוזאמען מיט בצלאל'ן)

English translation 1027

also instruct others how to do the work!

אויך אנווייזן אנדערע ווי זיי זאלן טאן די מלאכה!

English translation 1028

There is no question

ס'איז קיין קשיא ניט

English translation 1029

(according to the simple meaning)

(ע"ד הפשט)

English translation 1030

why the words of Moshe

פארוואס דברי משה

English translation 1031

(in Parshas Vayakhel)

(בפ' ויקהל)

English translation 1032

"he and Oholiav"

"הוא ואהליאב"

English translation 1033

[from which "it implies that he should be equal to Betzalel in instructing this work to the craftsmen and be a chief like him"134]

[וואס דערפון איז "משמע שיהא שוה לבצלאל בהוראת מלאכה זו לאומנים ויהא ראש כמוהו" 134]

English translation 1034

are a change of language from the words of the Holy One, blessed be He

שטייען בשינוי לשון מדברי הקב"ה

English translation 1035

(in Parshas Tisa)

(בפ' תשא)

English translation 1036

"I have given with him Oholiav"

"נתתי אתו את אהליאב"

English translation 1037

[which "also bears the interpretation that He gave him with him to serve him in this work, not that he should be a chief craftsman like him"134] —

[וואס "אתו סובל פירושו גם כן שנתנו עמו לשרתו במלאכה זו לא שיהי' ראש אומנים כמוהו" 134] —

English translation 1038

because:

ווייל:

English translation 1039

A) "I have given with him Oholiav" can also mean that both are equal

א) "נתתי אתו את אהליאב" קען אויך מיינען אז שניהם שוים

English translation 1040

(like "he and Oholiav"),

(אזוי ווי "הוא ואהליאב"),

English translation 1041

and furthermore, mainly:

ועוד ועיקר:

English translation 1042

B) We find in many places that when a matter is repeated in the Torah, including when Moshe repeats the words of the Holy One, blessed be He,

ב) מ'געפינט בכ"מ אז בשעת אין תורה ווערט איבערגע'חזר'ט אן ענין. כולל אויך בשעת משה זאגט איבער דברי הקב"ה,

English translation 1043

sometimes additional details can be added;

קענען אמאל צוקומען מערער פרטים;

English translation 1044

But when one sees that the words of Moshe in Parshas Vayakhel are (not merely detailing and explaining the words of the Holy One, blessed be He, but are also) adding a new and essential matter (that is not stated explicitly in the words of the Holy One, blessed be He, in Parshas Tisa) — "and He put in his heart to teach, he and Oholiav etc." — then a question arises for the child of five studying Chumash: why is this stated only here (in the words of Moshe to Bnei Yisrael) and not earlier (in Parshas Tisa) when the Most High said it to Moshe?

ל. אבער ווען מ'זעט ווי דברי משה בפ' ויקהל זיינען (ניט בלויז מפרט ומפרש דברי הקב"ה, נאר זיינען אויך) מוסיף א דבר חדש ועיקרי (וואס שטייט ניט בפירוש בדברי הקב"ה בפ' תשא) — "להורות נתן בלבו הוא ואהליאב גו'" — ווערט באם בן חמש למקרא א קשיא, פארוואס דאס שטייט ערשט דא (בדברי משה לבנ"י) און ניט פריער (בפ' תשא) ווען דער אויבערשטער האט עס געזאגט צו משה?

English translation 1045

That is, the change in our parshah relative to Parshas Tisa which Rashi comes to address here is not only

ד.ה. אז דער שינוי בפרשתנו לגבי פ' תשא וועלכע רש"י קומט דא באווארענען איז ניט בלויז

English translation 1046

(as the Levush HaOrah writes)

(ווי דער לבוש האורה שרייבט)

English translation 1047

in that there it says "I have given with him Oholiav"

אין דעם וואס דארטן שטייט "נתתי אתו את אהליאב"

English translation 1048

(which can mean that he is secondary to him)

(וואס קען מיינען אז ער איז טפל צו אים)

English translation 1049

whereas here it says "he and Oholiav"

משא"כ דא שטייט "הוא ואהליאב"

English translation 1050

(both are equal),

(שניהם שוים),

English translation 1051

but rather in that this "he and Oholiav" is not only regarding the work of the Mishkan

נאר אין דעם וואס דער "הוא ואהליאב" איז ניט בלויז במלאכת המשכן

English translation 1052

(as the Most High had commanded),

(ווי דער אויבערשטער האט אנגעזאגט),

English translation 1053

but regarding "to teach",

נאר אין "להורות",

English translation 1054

a new matter that is not stated explicitly in the words of the Holy One, blessed be He, in Parshas Tisa].

א דבר חדש וועלכער שטייט ניט בפירוש בדברי הקב"ה בפ' תשא].

English translation 1055

And in order to explain what this

ובכדי צו מסביר זיין וואס דאס

English translation 1056

(the addition in Parshas Tisa of "to teach etc. he and Oholiav")

(די הוספה בפ' תשא פון "להורות גו' הוא ואהליאב")

English translation 1057

comes to add,

קומט מוסיף זיין,

English translation 1058

Rashi explains

איז רש"י מפרש

English translation 1059

(and not in Parshas Tisa,

(און ניט בפ' תשא,

English translation 1060

but specifically here —

נאר דוקא דא —

English translation 1061

in Parshas Vayakhel,

בפ' ויקהל,

English translation 1062

where the addition comes and the question is aroused why this is not stated earlier in Parshas Tisa) —

וואו עס קומט צו די הוספה און עס ווערט נתעורר די קשיא פארוואס דאס שטייט ניט פריער בפ' תשא) —

English translation 1063

that Oholiav is "from the tribe of Dan, from the lowliest of the tribes, from the children of the handmaids,

אז אהליאב איז "משבט דן מן הירודין שבשבטים מבני השפחות,

English translation 1064

and the Omnipresent made him equal to Betzalel for the work of the Mishkan, and he is from the greatest of the tribes

והשוהו המקום לבצלאל למלאכת המשכן והוא מגדולי השבטים

English translation 1065

(and the intention of this is) —

(און די כוונה בזה איז) —

English translation 1066

to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly.'"

לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 1067

And the explanation of this will be understood through the precise wording of Rashi "to fulfill what is said"

והביאור בזה וועט מען פארשטיין ע"פ דיוק לשון רש"י "לקיים מה שנאמר"

English translation 1068

(and not "it is said" or "as it is said" as is the usual language in Rashi):

(און ניט "שנאמר" אדער "כמו שנאמר" כלשון הרגיל בפרש"י):

English translation 1069

The language "to fulfill" emphasizes that in this matter there could have been a breach in the matter under discussion,

דער לשון "לקיים" איז מדגיש אז דערביי איז מעגלעך א הירוס אין דעם ענין המדובר,

English translation 1070

and therefore this matter comes to fulfill the principle. And in our case:

און דערפאר קומט דער ענין בכדי לקיים הענין. ובעניננו:

English translation 1071

"to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly'" emphasizes that in the matter of "and you shall not honor the great before the lowly" there could have been a breach in the eyes of all of Israel,

"לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל" איז מדגיש אז אין דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל" האט געקענט זיין א הירוס בעיני כל ישראל,

English translation 1072

therefore it states here that they did a special thing —

דעריבער שטייט דא אז מ'האט געטאן אן ענין מיוחד —

English translation 1073

they made Oholiav equal

מ'האט משוה געווען אהליאב

English translation 1074

(who descends from "the lowliest of the tribes, from the children of the handmaids")

(וועלכער שטאמט פון "הירודין שבשבטים מבני השפחות")

English translation 1075

to Betzalel

לבצלאל

English translation 1076

("and he is from the greatest of the tribes") —

("והוא מגדולי השבטים") —

English translation 1077

"and He put in his heart to teach, he and Oholiav etc." —

"להורות נתן בלבו הוא ואהליאב גו'" —

English translation 1078

in order "to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly.'"

בכדי "לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 1079

And the explanation: In all the matters of the donation and work of the Mishkan, differences between Jews were apparent, because the offering for the Mishkan was through "the donation of each and every individual"135, "all came with a donation, each person what his heart motivated"136, in which Jews were simply differentiated one from another. And certainly there were also differences in what the Jews brought: each one brought the items that he had. For example: the acacia wood was given specifically by those Jews who had brought the acacia wood (from the cedar trees that Yaakov had planted in Egypt137).

ל. והביאור: אין אלע ענינים פון נדבת ומלאכת המשכן האבן זיך אנגעהערט חילוקים צווישן אידן, ווארום תרומת המשכן איז געווען ע"י "נדבת כל א' וא'" 135 , "כולם באו בנדבה איש איש מה שנדבו לבו" 136 , וואס אין דעם האבן זיך אידן בפשטות אויסגעטיילט איינער פון צווייטן. און זיכער זיינען אויך געווען חילוקים אין דעם וואס די אידן האבן געבראכט: יעדערער האט געבראכט די זאכן וואס ער האט געהאט. ולדוגמא: די עצי שטים האבן געגעבן דוקא די אידן וועלכע האבן מיטגעבראכט די עצי שטים (פון די עצי ארזים וואס יעקב האט איינגעפלאנצט אין מצרים 137 ).

English translation 1080

And certainly there was apparent

ועאכו"כ אז עס האט זיך אנגעהערט

English translation 1081

(in the donation of the Mishkan)

(בנדבת המשכן)

English translation 1082

the difference between the wealthy among the Jews and those who were not so wealthy.

דער חילוק צווישן די עשירים צווישן אידן און די וועלכע זיינען ניט געווען אזוינע עשירים.

English translation 1083

[For example:

[ולדוגמא:

English translation 1084

specifically the Nesi'im (princes),

דוקא די נשיאים,

English translation 1085

who were wealthy138,

וועלכע זיינען געווען עשירים 138,

English translation 1086

brought the shoham stones etc.139].

האבן געבראכט די אבני שוהם וכו' 139].

English translation 1087

And so too regarding the other differences in the donation of the Mishkan corresponding to the differences between Jews. And similarly regarding the work of the Mishkan by the wise-hearted —

וכיו"ב שאר החילוקים בנדבת המשכן בהתאם צו די חילוקים צווישן אידן. און אזוי אויך בנוגע צו מלאכת המשכן ע"י די חכמי לב —

English translation 1088

there was certainly apparent in this the difference between the wise-hearted,

האט זיך אין דעם זיכער אנגעהערט דער חילוק צווישן די חכמי לב,

English translation 1089

each wise-hearted person had his unique wisdom and unique senses.

יעדער חכם לב האט געהאט זיין חכמה מיוחדת וחושים מיוחדים.

English translation 1090

And because in the work of the Mishkan the differences between Jews were apparent —

און צוליב דעם וואס אין מלאכת המשכן האבן זיך אנגעהערט די חילוקים צווישן אידן —

English translation 1091

this left room for a question and breach among Jews regarding the matter of "and you shall not honor the great before the lowly",

האט עס געלאזט אן ארט אז בא אידן זאל קענען ווערן א שאלה והירוס אין דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1092

not because there is a deficiency, Heaven forbid, in the differences between Jews in the donation and work of the Mishkan,

ניט ווייל ס'איז דא א חסרון ח"ו אין די חילוקים צווישן אידן בנדבת ומלאכת המשכן,

English translation 1093

but because they see that in a matter that is connected with the entirety of Israel,

נאר ווייל זיי זעען אז אין א זאך וואס איז פארבונדן מיט כלל ישראל,

English translation 1094

and moreover a most general matter like "and they shall make Me a Sanctuary and I will dwell in their midst",

און דערצו נאך אן ענין הכי כללי ווי "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם",

English translation 1095

which also atoned for the sin of the Golden Calf140,

וואס דאס האט אויך מכפר געווען אויפן חטא העגל 140,

English translation 1096

one sees only the differences between Jews and nowhere is the matter of "and you shall not honor the great before the lowly" indicated.

זעט מען נאר די חילוקים צווישן אידן און ערגעץ ניט וואו איז אנגעוויזן דער ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 1097

And particularly since in the sin of the Golden Calf

ובפרט אז אין דעם חטא העגל

English translation 1098

(which the Mishkan comes to atone for)

(וואס דער משכן קומט מכפר זיין)

English translation 1099

it was such that no difference between a "great" and a "lowly" was apparent. Consequently, a breach in "and you shall not honor the great before the lowly" could arise among the Jews,

איז אזוי געווען אז מ'האט ניט אנגעהערט קיין חילוק צווישן א "שוע" און א "דל". במילא קען דערפון ארויסקומען בא אידן א הירוס אין "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1100

seeing that in the Mishkan,

זעענדיק אז אין משכן,

English translation 1101

a most general matter,

אן ענין הכי כללי,

English translation 1102

there is no warning for this at all.

איז ניטא קיין שום באווארעניש לזה.

English translation 1103

And one cannot answer that the matter (of "and you shall not honor the great before the lowly" in the Mishkan) is safeguarded by the commandment of the half-shekel, where there is the command that "the rich shall not give more and the poor shall not give less" — because the half-shekel is a command (of the Holy One, blessed be He) that has a fixed measure for every soul (the half-shekel), meaning that just as the Most High commanded fixed measures equal for every soul regarding other commandments: the commandment of tefillin — all Jews must lay tefillin of four parshiyos, no less and no more; the commandment of tzitzis — four tzitzis; the commandment of sukkah — the measures of a sukkah; maaser (tithe) — a tenth (and when one has one hundred animals — one must give ten animals as maaser beheimah), and so too, so He also commanded that the fixed measure equal for every soul is specifically a half-shekel, no less and no more (the rich shall not give more and the poor shall not give less).

לא. און מ'קען ניט ענטפערן אז דער ענין (פון "ולא נכר שוע לפני דל" אין משכן) ווערט באווארנט דורך דער מצוה פון מחצית השקל. וואו ס'איז דא דער ציווי אז "העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט" —ווארום מחצית השקל איז א ציווי (של הקב"ה) וואס האט א שיעור קבוע לכל נפש (מחצית השקל), ד.ה. אז פונקט ווי דער אויבערשטער האט אנגעזאגט שיעורים קבועים השוים לכל נפש בנוגע צו אנדערע מצוות: מצות תפילין — דארפן אלע אידן לייגן תפילין של ד' פרשיות לא פחות ולא יותר; מצות ציצית — ד' ציצית; מצות סוכה — די שיעורים פון א סוכה; מעשר — א צענטל (און בשעת מ'האט מאה בהמות — דארף מען אפגעבן במעשר בהמה צען בהמות], וכיו"ב, אזוי האט ער אויך אנגעזאגט אז דער שיעור קבוע השוה לכל נפש איז דוקא א מחצית השקל לא פחות ולא יותר (העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט).

English translation 1104

And consequently, it is understood that the measure of the half-shekel is completely unrelated to "and you shall not honor the great before the lowly",

ובמילא איז פארשטאנדיק אז דער שיעור פון מחצית השקל איז לגמרי ניט פארבונדן מיט "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1105

just as the measure equal for every soul of the four parshiyos of tefillin

פונקט ווי דער שיעור השוה לכל נפש פון ד' פרשיות של תפילין

English translation 1106

(and so forth)

(וכיו"ב)

English translation 1107

is unrelated to "and you shall not honor the great before the lowly" —

איז ניט פארבונדן מיט "ולא נכר שוע לפני דל" —

English translation 1108

because the measure of the commandment equal for every soul is not because of "and you shall not honor the great before the lowly",

ווארום דער שיעור המצוה השוה לכל נפש איז ניט צוליב "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1109

but rather because the Most High wanted the commandments to have a fixed measure for all,

נאר ווייל דער אויבערשטער האט געוואלט אז די מצוות זאלן האבן א שיעור קבוע לכולם,

English translation 1110

just as He wanted other commandments,

פונקט ווי ער האט געוואלט אז אנדערע מצוות,

English translation 1111

like the commandment of tzedakah,

ווי מצות צדקה,

English translation 1112

not to have a fixed measure,

זאל ניט האבן א שיעור קבוע,

English translation 1113

but rather each person according to his measure.

נאר כאו"א לפום שיעורא דילי'.

English translation 1114

In other words:

בסגנון אחר:

English translation 1115

The matter of "and you shall not honor the great before the lowly" is applicable to say specifically when it is about a matter where, by its very nature, there could have been a situation where the difference between great and lowly would be apparent,

דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל" איז שייך צו זאגן דוקא בשעת עס רעדט זיך וועגן אן ענין וואו עס האט מצ"ע געקענט זיין א מצב וואו עס זאל זיין ניכר דער חילוק בין שוע לדל,

English translation 1116

and then one warns that "and you shall not honor the great before the lowly";

און דערביי באווארנט מען אז "ולא נכר שוע לפני דל";

English translation 1117

but when it is about a commandment

משא"כ בשעת עס רעדט זיך וועגן א מצוה

English translation 1118

(of the Holy One, blessed be He)

(של הקב"ה)

English translation 1119

that has a fixed measure equal for every soul —

וואס האט א שיעור קבוע השוה לכל נפש —

English translation 1120

it is not in the category where the difference between great and lowly would be apparent,

איז ניט בגדר וואו ס'זאל זיין ניכר דער חילוק צווישן שוע ודל,

English translation 1121

consequently, it is not applicable to say that the commandment comes to safeguard "and you shall not honor the great before the lowly" —

במילא איז ניט שייך זאגן אז די מצוה קומט באווארענען "ולא נכר שוע לפני דל" —

English translation 1122

because the only way to fulfill the commandments is by fulfilling them according to the measure that the Most High established:

ווארום די איינציקע וועג ווי צו מקיים זיין די מצוות איז דורך מקיים זיין זיי לויטן שיעור וואס דער אויבערשטער האט באשטימט:

English translation 1123

just as both

פונקט ווי ביידע

English translation 1124

(both the "great" and the "lowly")

(סיי דער "שוע" און סיי דער "דל")

English translation 1125

lay tefillin of four parshiyos,

לייגן תפילין של ד' פרשיות,

English translation 1126

and build a sukkah with the measures according to the Torah,

און בויען א סוכה מיט די שיעורים ע"פ תורה,

English translation 1127

and it is not possible for one to lay tefillin of five parshiyos,

און ס'איז ניט שייך אז איינער זאל לייגן תפילין מיט ה' פרשיות,

English translation 1128

and similarly one does not find a hiddur (enhancement) that a rich person should build a larger sukkah than a poor person —

ועד"ז געפינט מען ניט קיין הידור אז אן עשיר זאל בויען א גרעסערע סוכה ווי אן עני —

English translation 1129

so too both must give a half-shekel,

אזוי אויך דארפן ביידע געבן א מחצית השקל,

English translation 1130

and it is not possible for one to give more or less than that. Consequently, it is not applicable to say that the commandment comes to safeguard "and you shall not honor the great before the lowly",

און ס'איז ניט שייך אז איינער זאל געבן מער אדער ווייניקער דערפון. במילא איז ניט שייך זאגן אז די מצוה קומט באווארענען "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1131

because without this, it is not possible that a difference between them would be apparent in this commandment.

ווייל בלאו הכי איז ניט שייך אז אין דער מצוה זאל זיין ניכר א חילוק ביניהם.

English translation 1132

Based on the above, it is understood that in order to safeguard the possibility of a breach in the matter of "and you shall not honor the great before the lowly", they needed to have (not a commandment that has a fixed measure, like the half-shekel, but rather) a special action that would emphasize that even though in truth there could have been a difference between a "great" and a "lowly", they are equalized in order "to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly.'" And this is the reasoning of Rashi regarding the addition in the words of Moshe in Parshas Vayakhel (beyond what is stated in Parshas Tisa in the account of the words of the Holy One, blessed be He) "and He put in his heart to teach, he and Oholiav", that even though this concerns the wise-hearted, where by nature there should be differences between them, and even though Oholiav is "from the tribe of Dan, from the lowliest of the tribes, from the children of the handmaids" and Betzalel is "from the greatest of the tribes" — they made them equal, "he and Oholiav", and not only in the work of the Mishkan, but also in a most essential matter — "to teach", in order "to fulfill what is said, 'and you shall not honor the great before the lowly'", so that there should not be a breach in this matter among Bnei Yisrael (seeing that in the other matters of the Mishkan, the differences between Jews are apparent).

לב. ע"פ הנ"ל איז פארשטאנדיק, אז בכדי צו באווארענען די אפשריות ההירוס בענין "ולא נכר שוע לפני דל", האט מען געדארפט האבן (ניט א מצוה וואס האט א שיעור קבוע, ווי מחצית השקל. נאר) א פעולה מיוחדת וואס וועט מדגיש זיין אז אע"פ וואס באמת האט געקענט זיין א חילוק צווישן א "שוע" און א "דל", גלייכט מען זיי אויס כדי "לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל". און דאס איז די הסברה פון רש"י אין די הוספה בדברי משה בפ' ויקהל (אויף דעם וואס שטייט בפ' תשא בסיפור דברי הקב"ה) "ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב", אז אע"פ וואס דאס רעדט זיך וועגן חכמי לב, וואו ע"פ טבע דארפן זיין חילוקים ביניהם, און אע"פ וואס אהליאב איז "משבט דן מן הירודין שבשבטים מבני השפחות" און בצלאל איז "מגדולי השבטים" — האט מען זיי משוה געווען "הוא ואהליאב", און ניט נאר אין מלאכת המשכן, נאר אויך אין אן ענין הכי עיקרי — "להורות", כדי "לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל", און עס זאל ניט ווערן א הירוס אין דעם ענין בא בני ישראל (זעענדיק אז בשאר עניני המשכן הערן זיך אן די חילוקים צווישן אידן).

English translation 1133

Based on the above, it is indeed understood why Rashi needs to give an explanation on "Oholiav" at all, and why Rashi explains his explanation specifically in Parshas Tisa — because specifically here the novelty is stated explicitly (unlike in Parshas Tisa) — "to teach etc. he and Oholiav";

לג. ע"פ הנ"ל איז טאקע פארשטאנדיק פארוואס רש"י דארף בכלל זאגן א פירוש אויף "אהליאב" און פארוואס רש"י איז מפרש פירושו דוקא בפ' תשא — ווייל דוקא דא שטייט בפירוש דער חידוש (משא"כ בפ' תשא) — "להורות גו' הוא ואהליאב";

English translation 1134

But a question arises on the verse:

עס ווערט אבער א שאלה אויפן פסוק:

English translation 1135

Why did the verse not say this in the account of the words of the Holy One, blessed be He, to Moshe in Parshas Tisa?

פארוואס האט עס דער פסוק ניט געזאגט בסיפור דברי הקב"ה אל משה בפ' תשא?

English translation 1136

The explanation of this is also understood based on what was discussed above:

איז דער ביאור בזה אויך פארשטאנדיק ע"פ המדובר לעיל:

English translation 1137

To Moshe Rabbeinu

פאר משה רבינו

English translation 1138

(due to the greatness of his level)

(מצד גודל מעלתו)

English translation 1139

the Most High did not need to warn that all Jews are equal,

האט דער אויבערשטער ניט געדארפט באווארענען אז אלע אידן זיינען בשוה,

English translation 1140

"and you shall not honor the great before the lowly." And on the contrary:

"ולא נכר שוע לפני דל". ואדרבה:

English translation 1141

If the Most High had warned him —

אויב דער אויבערשטער וואלט עס אים באווארנט —

English translation 1142

Moshe would have had a claim:

וואלט משה געהאט א טענה:

English translation 1143

Do I need to be warned that "and you shall not honor the great before the lowly"?!

צי דען דארף מען מיר באווארענען אז "ולא נכר שוע לפני דל"?!

English translation 1144

Therefore, the verse does not emphasize this explicitly in the words of the Holy One, blessed be He, to Moshe.

דעריבער איז עס דער פסוק ניט מדגיש בפירוש בדברי הקב"ה אל משה.

English translation 1145

However, when Moshe spoke to all the Jews,

משא"כ בשעת משה האט גערעדט מיט אלע אידן,

English translation 1146

who are certainly not on the level of Moshe,

וואס זיי שטייען דאך ניט בדרגת משה,

English translation 1147

it needed to be warned. Therefore, the verse emphasizes it specifically here in the words of Moshe to Bnei Yisrael in Parshas Vayakhel.

דארף מען דאס באווארענען. דעריבער איז עס דער פסוק מדגיש דוקא דא בדברי משה אל בנ"י בפ' ויקהל.

English translation 1148

Based on this, one will also understand the explanation in Rashi that "(Betzalel ben Uri ben) Chur — he was the son of Miriam", for at first glance (as was asked earlier) Rashi should have explained this earlier in Parshas Tisa, and if he wants to relate the virtue of Chur (in order to bring out the virtue of Betzalel), he would have better mentioned that Chur gave himself over to be killed for the sin of the Golden Calf, which is a greater virtue in him than that "he was the son of Miriam"?

לד. עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין דעם ביאור אין דעם פרש"י אז "(בצלאל בן אורי בן) חור — בנה של מרים הי'", דלכאורה (ווי מ'האט פריער געפרעגט) האט עס רש"י געדארפט מפרש זיין פריער בפ' תשא, און אויב ער וויל דערציילן מעלת חור (בכדי ארויסצו- ברענגען מעלת בצלאל) האט ער בעסער געדארפט דערמאנען דאס וואס חור האט זיך מוסר נפש געווען אויפן חטא העגל, וואס איז א גרעסערע מעלה אין אים ווי דאס וואס "בנה של מרים הי'"?

English translation 1149

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 1150

Rashi

דער פרש"י

English translation 1151

("Chur, the son of Miriam")

("חור בנה של מרים הי'")

English translation 1152

is an introduction to the following Rashi that "the Omnipresent made him equal to Bezalel for the work of the Mishkan etc. to fulfill what is said, 'And you shall not respect the great before the poor.'"

איז א הקדמה צו דעם פרש"י שלאחרי זה אז "השוהו המקום לבצלאל למלאכת המשכן כו' לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל":

English translation 1153

When the Jewish people hear that Bezalel is a grandson of Chur who "was the son of Miriam"

בשעת אידן הערן אז בצלאל איז אן אייניקל פון חור וואס "בנה של מרים הי'"

English translation 1154

(in addition to his other virtues)

(נוסף צו שאר המעלות שלו)

English translation 1155

and nevertheless Oholiav was made equal to Bezalel —

ואעפ"כ האט מען משוה געווען אהליאב צו בצלאל —

English translation 1156

this underscores even more and fulfills more strongly the matter of "and you shall not respect the great before the poor" —

שטרייכט דאס נאכמער אונטער און דאס איז נאך שטארקער מקיים דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל" —

English translation 1157

because even though Chur "was the son of Miriam,"

ווייל אע"פ וואס חור "בנה של מרים הי'",

English translation 1158

consequently he was a nephew of Moshe Rabbeinu

במילא איז ער געווען א פלימעניק פון משה רבינו

English translation 1159

(in addition to the fact that he was "among the great of the tribes,"

(נוסף לזה וואס ער איז געווען "מגדולי השבטים",

English translation 1160

and Oholiav was "among the lowliest of the tribes, from the sons of the handmaids"),

און אהליאב איז געווען "מן הירודין שבשבטים מבני השפחות"),

English translation 1161

and consequently the Jewish people could suspect Moshe Rabbeinu that with him Oholiav is not equal to Bezalel

ובמילא קענען אידן חושד זיין משה רבינו אז ביי אים איז אהליאב ניט בשוה מיט בצלאל

English translation 1162

(Chur's grandson),

(חור'ס אייניקל),

English translation 1163

and nevertheless we see that Moshe made Oholiav equal to Bezalel —

ואעפ"כ זעט מען אז משה האט משוה געווען אהליאב צו בצלאל —

English translation 1164

"to teach that he and Oholiav" —

"להורות גו' הוא ואהליאב" —

English translation 1165

this strengthens the fulfillment of "and you shall not respect the great before the poor."

פאַרשטאַרקט דאס דעם קיום פון "ולא נכר שוע לפני דל".

English translation 1166

And based on this, it is understandable why Rashi explains this specifically in our parshah

ועפ"ז איז פארשטאנדיק פארוואס רש"י איז דאס מפרש דוקא בפרשתנו

English translation 1167

(not in Parshas Tisa),

(ניט בפ' תשא),

English translation 1168

and why he emphasizes specifically "the son of Miriam" and not his other virtues:

און פארוואס ער איז מדגיש דוקא "בנה של מרים הי'" ניט זיינע אנדערע מעלות:

English translation 1169

When the Almighty tells Moshe Rabbeinu in Parshas Tisa "See, I have called by name Bezalel son of Uri son of Chur etc." —

בשעת דער אויבערשטער זאגט אן משה רבינו בפ' תשא "ראה קראתי בשם בצלאל בן אורי בן חור וגו'" —

English translation 1170

there is no suspicion that with Moshe Rabbeinu Bezalel is not equal to Oholiav because Moshe is biased due to the fact that Chur was his nephew

איז ניטא קיין חשד אז בא משה רבינו איז בצלאל ניט גלייך צו אהליאב ווייל משה איז משוחד מצד דעם וואס חור איז געווען זיין פלימעניק

English translation 1171

(just as Moshe does not need the warning "and you shall not respect the great before the poor,"

(פונקט ווי מ'דארף משה'ן ניט באווארענען "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1172

as above),

כנ"ל),

English translation 1173

and on the contrary —

ואדרבה —

English translation 1174

with Moshe, the virtue that Chur sacrificed himself for the sake of the Jewish people is incomparably greater than the virtue that he was "the son of Miriam";

בא משה'ן איז שלא בערך א גרעסערע מעלה וואס חור האט זיך מוסר נפש געווען צוליב אידן ווי די מעלה וואס "בנה של מרים הי'";

English translation 1175

however, in our parshah Moshe speaks to all the Jewish people,

משא"כ בפרשתנו רעדט משה צו אלע אידן,

English translation 1176

including also the lowliest among them,

כולל אויך די פחותים שבהם,

English translation 1177

consequently a suspicion could be aroused among them that with Moshe, Oholiav is not equal to Bezalel because he is biased due to his nephew,

במילא קען בא זיי נתעורר ווערן א חשד אז בא משה'ן איז אהליאב ניט גלייך צו בצלאל ווייל ער איז משוחד מצד זיין פלימעניק,

English translation 1178

"the son of Miriam" —

"בנה של מרים הי'" —

English translation 1179

therefore he needs there to further warn and fulfill the matter of "and you shall not respect the great before the poor"

דעריבער דארף ער דארטן נאכמער באווארענען ומקיים זיין דעם ענין פון "ולא נכר שוע לפני דל"

English translation 1180

[in addition to the general warning that among the Jewish people there should not be a breach in "and you shall not respect the great before the poor,"

[נוסף צו דער כללות הבאווארעניש אז בא אידן זאל ניט ווערן א הירוס אין "ולא נכר שוע לפני דל",

English translation 1181

as above],

כנ"ל],

English translation 1182

that even though Bezalel is the son of Uri son of Chur who "was the son of Miriam," Oholiav is equal to him,

אז אע"פ וואס בצלאל איז בן אורי בן חור וואס "בנה של מרים הי'" איז אהליאב גלייך מיט אים,

English translation 1183

and in an essential matter —

און אין אן ענין עיקרי —

English translation 1184

"to teach that he and Oholiav."

"להורות גו' הוא ואהליאב".

English translation 1185

And based on all the above, the aforementioned nuances are understood along with several more details,

וע"פ כל הנ"ל זיינען מובן די דיוקים הנ"ל מיט נאך כמה פרטים,

English translation 1186

and there is no place here to elaborate on this,

ואין כאן מקומו להאריך בזה,

English translation 1187

and give 141 to the wise and he will become wiser still.

ותן 141 לחכם ויחכם עוד.

English translation 1188

35. Before proceeding to the explanation in the notes on the Zohar and the lesson in the Rambam — we will mention the various gatherings, in accordance with the parshah of "Vayakhel — congregations"* 141 that occur in these days — gatherings, "dinners," etc. for the sake of spreading Judaism and spreading the wellsprings outward. Beginning with this "Vayakhel" that began on Erev Shabbos, and continues on this Shabbos and afterwards on Motzaei Shabbos; a "Vayakhel" that will be on Motzaei Shabbos, on Sunday, and on the following days.

לה. איידער מ'וועט צוגיין צו דעם ביאור אין די הערות אויפן זהר און דעם שיעור ברמב"ם — וועט מען דערמאנען וועגן די פארשידענע מסיבות, בהתאם לפרשת "ויקהל — קהילות"* 141 וואס קומען פאר בימים אלו — מסיבות, "דינערס" וכיו"ב צוליב הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה. אנהויבנדיק פון דעם "ויקהל" וואס האט זיך אנגעהויבן בערב שבת, און ווערט נמשך בשבת זה און דערנאך במוצאי שבת; א "ויקהל" וואס וועט זיין במוצאי שבת, ביום ראשון, ובימים שלאחרי זה.

English translation 1189

The organizers of the gatherings should come up and say "L'Chaim" from the beverage that they prepared for Shabbos,

זאלן די מארגנים פון די מסיבות ארויפקומען אויבן און זאגן "לחיים" פון די משקה וואס זיי האבן צוגעשטעלט פאר שבת,

English translation 1190

and afterwards they should distribute a portion of the beverage to those assembled here since it is Shabbos 142,

און דערנאך זאלן זיי טיילן א חלק פון די משקה צו די מסובים כאן וויבאלד אז ס'איז שבת 142,

English translation 1191

and through this —

און דורך דעם —

English translation 1192

include all those assembled here in the gatherings,

משתף זיין כל המסובים כאן אין די מסיבות,

English translation 1193

and each of them should continue to distribute the remaining beverage in its time and in his farbrengen.

און די איבעריקע משקה זאל יעדערער פון זיי ממשיך זיין טיילן בעתו ובהתוועדות שלו.

English translation 1194

The Rebbe shlita gave a jug of beverage to:

כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן קנקן משקה אל:

English translation 1195

Prof. Y.C. shlita

פרופ' י.ח. שיחי'

English translation 1196

(for the "meeting").

(עבור ה"פגישה").

English translation 1197

R. S.L.A. shlita

הר"ר ש.ל.א. שיחי'

English translation 1198

(for the Melaveh Malkah of "Machon Chana").

(עבור המלוה מלכה ד"מכון חנה").

English translation 1199

R. Sh.N.Z. Sh. shlita

הר"ר שנ"ז ש. שיחי'

English translation 1200

(dinner of the "Fri").

(דינער ד"פרי").

English translation 1201

R. T.M.Sh. shlita

הר"ר צ.מ.ש. שיחי'

English translation 1202

(gathering for the descendants of the Tzemach Tzedek).

(מסיבה בשביל צאצאי התויו"ט).

English translation 1203

R. Sh.K. shlita

הר"ר ש.ק. שיחי'

English translation 1204

(dinner in Anaheim,

(דינער באַנאַהיים,

English translation 1205

Calif.).

קאליפ.).

English translation 1206

R. M.M. shlita

הר"ר מ.מ. שיחי'

English translation 1207

(gathering in Miami).

(מסיבה במיאמי).

English translation 1208

Afterwards the Rebbe shlita began to play the melody of Hakafos of his father z"l].

אח"כ התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן ניגון הקפות דאביו ז"ל].

English translation 1209

36. The explanation of the lesson from the story in the Zohar:

לו. דער ביאור ההוראה פון דעם סיפור אין זהר:

English translation 1210

Torah is from the term instruction. And in the language of the Zohar* 142:

תורה איז מלשון הוראה. ובלשון הזהר* 142:

English translation 1211

"Why is it called Torah? Because it teaches."

"אמאי איקרי תורה בגין דאורי".

English translation 1212

That is, every matter in the Torah,

ד.ה. אז יעדער ענין אין תורה,

English translation 1213

also stories in the Torah,

אויך סיפורים אין תורה,

English translation 1214

are an instruction for each person in his service. As explained in the Zohar in Parshas Beha'aloscha 143,

זיינען א הוראה לכאו"א בעבודתו. כמבואר בזהר פ' בהעלותך 143,

English translation 1215

that stories in the Torah are not mere stories, Heaven forbid,

אז סיפורים אין תורה זיינען ניט גלאט סיפורים ח"ו,

English translation 1216

rather in addition to the fact that it indeed happened in actuality,

נאר נוסף לזה וואס אזוי האט טאקע פאסירט בפועל,

English translation 1217

they are also lessons and instructions.

זיינען זיי אויך לימודים והוראות.

English translation 1218

All the more so a story about the deeds of the Patriarchs —

עאכו"כ א סיפור וועגן מעשה אבות —

English translation 1219

is "the deeds of the Patriarchs are a sign for the children" 144,

איז "מעשה אבות סימן לבנים" 144,

English translation 1220

the deeds of the Patriarchs are a sign and instruction for the children how they should conduct themselves.

די מעשה אבות זיינען א סימן והוראה צו די בנים ווי זיי זאלן זיך פירן.

English translation 1221

So too it is understood regarding the stories in the Torah

וואס אזוי איז אויך מובן בנוגע צו די סיפורים אין תורה

English translation 1222

(the Oral Law)

(שבע"פ)

English translation 1223

about Tannaim and Amoraim etc. —

וועגן תנאים ואמוראים וכו' —

English translation 1224

that this also falls under the rule of "the deeds of the Patriarchs are a sign for the children,"

אז דאס גייט אויך אריין אין דעם כלל פון "מעשה אבות סימן לבנים",

English translation 1225

for "and you shall teach them to your children" 145 —

ווארום "ושננתם לבניך" 145 —

English translation 1226

"these are the students" 146,

"אלו התלמידים" 146,

English translation 1227

and this is brought as halachah 147

און דאס ווערט געבראכט להלכה 147

English translation 1228

[to the extent that in several matters a teacher takes precedence over a father,

[ביז אז בכמה ענינים איז א רב קודם לאב,

English translation 1229

as this is also expressed in halachah,

ווי דאס דריקט זיך אויך אויס אין הלכה,

English translation 1230

that regarding several matters the honor of one's teacher takes precedence over the honor of one's father,

אז לגבי כמה ענינים איז כבוד רבו קודמת לכבוד אביו,

English translation 1231

the lost object of one's teacher takes precedence over the lost object of one's father 148].

אבידת רבו קודמת לאבידת אביו 148].

English translation 1232

So too it is understood regarding the aforementioned story in the Zohar about R. Chiya, R. Yitzchak, and R. Yosi who met with R. Abba —

אזוי איז אויך מובן בנוגע צו דעם סיפור הנ"ל אין זהר וועגן ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי וואס האבן זיך געטראפן מיט ר' אבא —

English translation 1233

that from these "deeds of the Patriarchs" there is a sign and instruction for the children

אז פון די "מעשה אבות" איז דא א סימן והוראה לבנים

English translation 1234

(these are the students)

(אלו התלמידים)

English translation 1235

how they should conduct themselves.

ווי זיי דארפן זיך פירן.

English translation 1236

And the matter:

והענין:

English translation 1237

There are those who are naturally possessors of gevuros (severities) —

עס זיינען דא אזוינע וועלכע זיינען בטבע בעלי גבורות —

English translation 1238

they see deficiencies in everyone,

זיי זעען אויף אלעמען חסרונות,

English translation 1239

when they meet another,

בשעת זיי טרעפן א צווייטן,

English translation 1240

they immediately see a deficiency in him.

זעען זיי אויף אים גלייך א חסרון.

English translation 1241

So too regarding oneself —

אזוי אויך בנוגע צו זיך אליין —

English translation 1242

there are those possessors of gevuros who look in the mirror and see deficiencies in themselves. And it is known the saying of the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe 149 that the caution against lashon hara is not only regarding another but also regarding oneself,

זיינען דא אזוינע בעלי גבורות וואס קוקן אין שפיגל און זעען אויף זיך חסרונות. וכידוע דער ווארט פון כ"ק מו"ח אדמו"ר 149 אז די זהירות פון לשון הרע איז ניט נאר בנוגע צו א צווייטן נאר אויך בנוגע צו זיך אליין,

English translation 1243

that one should not speak lashon hara about oneself!

אז מ'זאל אויף זיך אליין ניט רעדן לשון הרע!

English translation 1244

And the reason —

והטעם —

English translation 1245

because that which one sees deficiencies in others and in oneself comes

ווייל דאס וואס מ'זעט חסרונות אויף אנדערע און אויף זיך אליין קומט

English translation 1246

(not from holy gevuros, but rather)

(ניט פון גבורות קדושות, נאר)

English translation 1247

from the "alien god that is within you" 150:

פון דעם "א-ל זר אשר בקרבך" 150:

English translation 1248

In order to cause weakness in the service of the Jew —

בכדי צו פועל'ן א חלישות אין דער עבודה פון דעם אידן —

English translation 1249

the evil inclination nullifies him and tells him that he is anyway nothing and he is not worth anything and is full of deficiencies,

איז אים דער יצה"ר מבטל און זאגט אים אז ער איז סיי-ווי גארניט און ער איז גארניט ווערט און איז מלא חסרונות,

English translation 1250

consequently why should he push himself to learn the wellsprings of Chassidus

במילא וואס שטופט ער זיך לערנען די מעינות החסידות

English translation 1251

(etc.),

(וכיו"ב),

English translation 1252

when he is a "nothing,"

בשעת ער איז א "גארניט",

English translation 1253

and "in the place of the great do not stand" 151! Afterwards there is a situation,

ובמקום גדולים אל תעמוד 151! דערנאך איז דא א מצב,

English translation 1254

that the possessor of gevuros meets another possessor of gevuros

אז דער בעל גבורות טרעפט זיך מיט א צווייטן בעל גבורות

English translation 1255

(as was in the story of the Zohar).

(אזוי ווי ס'איז געווען אין דעם סיפור הזהר).

English translation 1256

A Jew needs to have an instruction and advice for this how he should conduct himself.

דארף א איד דערצו האבן א הוראה ועצה ווי ער זאל זיך פירן.

English translation 1257

And for this we have the lesson and the instruction from the story in the Zohar:

און אויף דעם האט מען דעם לימוד און די הוראה פון דעם סיפור אין זהר:

English translation 1258

When two people who are possessors of gevuros meet,

בשעת עס טרעפן זיך צוויי מענטשן וועלכע זיינען בעלי גבורות,

English translation 1259

gevuros of holiness

גבורות דקדושה

English translation 1260

(like R. Chiya, R. Yitzchak, and R. Yosi),

(ווי ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי),

English translation 1261

or ordinary gevuros

אדער גבורות סתם

English translation 1262

(as above) —

(כנ"ל) —

English translation 1263

were it not for the story in the Zohar,

איז לולא דעם סיפור אין זהר,

English translation 1264

even though one knows regardless that "gevuros are only sweetened at their root,"

איז אע"פ וואס מ'ווייסט בלאו הכי אז "אין הגבורות נמתקין אלא בשרשן",

English translation 1265

nevertheless one would not have from this an instruction how they should conduct themselves in their actual conduct and service.

האט מען דערפון אבער ניט קיין הוראה ווי זיי דארפן זיך פירן בהנהגתם ובעבודתם בפועל.

English translation 1266

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1267

It could even be that the only advice for this is that the two possessors of gevuros should separate from each other,

עס קען גאר זיין אז די איינציקע עצה לזה איז אז די צוויי בעלי גבורות דארפן זיך פאנאנדערגיין,

English translation 1268

so that they should not cause a destruction,

בכדי זיי זאלן ניט אנמאכן א חורבן,

English translation 1269

similar to what Yosef did regarding Shimon and Levi —

ע"ד ווי יוסף האט געטאן בנוגע צו שמעון ולוי —

English translation 1270

"Yosef intended to separate him from Levi, lest the two of them take counsel together etc." 152,

"נתכוין יוסף להפרידו מלוי שמא יתיעצו שניהם כו'" 152,

English translation 1271

because Shimon and Levi are both gevuros 153,

ווייל שמעון און לוי זיינען ביידן גבורות 153,

English translation 1272

consequently from the two of them together a destruction could come;

במילא קען פון זיי ביידן צוזאמען ווערן א חורבן;

English translation 1273

When, however, one reads the story in the Zohar,

בשעת מ'לייענט אבער דעם סיפור אין זהר,

English translation 1274

and then learns it,

און דערנאך לערנט מען אים,

English translation 1275

and with the explanation that R. Chiya, R. Yitzchak, and R. Yosi

און מיט דעם ביאור אז ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי

English translation 1276

(who all went together)

(וועלכע זיינען אלע געגאנגען צוזאמען)

English translation 1277

"all of them are of the aspect of gevuros,"

"כולם הם בחי' גבורות",

English translation 1278

indeed gevuros of holiness,

טאקע גבורות דקדושה,

English translation 1279

but even from this there need not be gevuros beyond measure

אבער אויך דערפון דארף ניט זיין גבורות איבער דער מאס

English translation 1280

(as understood from the story itself that they met with R. Abba in order to sweeten the gevuros),

(כמובן פון דעם סיפור עצמו אז זיי האבן זיך געטראפן מיט ר' אבא בכדי ממתיק זיין די גבורות),

English translation 1281

and even though they are of the aspect of gevuros,

ואע"פ אז זיי זיינען מבחי' גבורות,

English translation 1282

they did not separate from each other,

זיינען זיי זיך ניט פאנאנדערגעגאנגען,

English translation 1283

rather they went together,

נאר זיי זיינען געגאנגען צוזאמען,

English translation 1284

and all met together with R. Abba in order to sweeten the gevuros,

און זיך געטראפן אלע צוזאמען מיט ר' אבא בכדי ממתיק זיין די גבורות,

English translation 1285

because "gevuros are only sweetened at their root, which is Binah, the source of gevuros etc.,

ווייל "אין הגבורות נמתקין אלא בשרשן שהוא בינה מקור הגבורות כו',

English translation 1286

this is that R. Abba met them, he who is of the aspect of Binah etc." —

זהו שפגע בהו ר' אבא שהוא בחי' בינה כו'" —

English translation 1287

then "the deeds of the Patriarchs are a sign for the children,"

איז "מעשה אבות סימן לבנים",

English translation 1288

from this the children

דערפון האבן די בנים

English translation 1289

(these are the students)

(אלו התלמידים)

English translation 1290

have a sign and instruction how they should conduct themselves in practice:

א סימן והוראה ווי זיי דארפן זיך פירן בפועל:

English translation 1291

That the possessors of gevuros who meet,

אז די בעלי גבורות וואס טרעפן זיך,

English translation 1292

should not separate from each other in order to weaken the gevuros,

דארפן זיי זיך ניט פאנאנדערגיין בכדי צו מחליש זיין די גבורות,

English translation 1293

rather they should come together for a holy purpose,

נאר זיי דארפן קומען צוזאמען לשם א מטרה אין קדושה,

English translation 1294

which in itself already has the advantage of two G-dly souls over one gevurah of the animal soul 154,

וואס דאס אליין האט שוין דעם עילוי פון צוויי נפש האלקית אויף איין גבורה פון נפש הבהמית 154,

English translation 1295

and they should go together to R. Abba,

און זיי דארפן גיין צוזאמען צו ר' אבא,

English translation 1296

the aspect of Binah,

בחי' בינה,

English translation 1297

the root of the gevuros,

שרש הגבורות,

English translation 1298

and sweeten the gevuros. And the meaning of this in service is simply —

און ממתיק זיין די גבורות. וואס דער ענין אין עבודה איז בפשטות —

English translation 1299

that he should learn in a way that he understands

אז ער דארף לערנען באופן אז ער זאל פארשטיין

English translation 1300

(Binah)

(בינה)

English translation 1301

about the gevuros,

וועגן די גבורות,

English translation 1302

and understand the root of the gevuros —

און פארשטיין דעם שרש הגבורות —

English translation 1303

the reason why he has these gevuros,

דעם טעם פארוואס ער האט די גבורות,

English translation 1304

and understand for what he needs to use the gevuros

און פארשטיין אויף וואס ער דארף נוצן די גבורות

English translation 1305

(according to Torah) —

(ע"פ תורה) —

English translation 1306

and through this itself he will sweeten the gevuros

און דורך דעם אליין וועט ער ממתיק זיין די גבורות

English translation 1307

(for gevuros are only sweetened at their root).

(דאין הגבורות נמתקין אלא בשרשן).

English translation 1308

And if he himself cannot do this,

און אויב ער אליין קען דאס ניט טאן,

English translation 1309

he should go to "R. Abba,"

דארף ער גיין צו "ר' אבא",

English translation 1310

to a teacher or a Rebbe etc. who is not personally involved in the matter,

צו א רב אדער א רבי וכיו"ב וואס איז ניט קיין נוגע בדבר,

English translation 1311

and he will give him understanding about the gevuros and about the root of the gevuros,

און ער וועט אים געבן צו פארשטיין וועגן די גבורות און וועגן שרש הגבורות,

English translation 1312

from where they come,

פון וואנעט זיי קומען,

English translation 1313

and explain to him where he needs

און אים מסביר זיין וואו ער דארף

English translation 1314

(according to Torah)

(ע"פ תורה)

English translation 1315

to use the gevuros and where not,

נוצן די גבורות און וואו ניט,

English translation 1316

and through this —

און דורך דעם —

English translation 1317

sweeten the gevuros.

ממתיק זיין די גבורות.

English translation 1318

37. And this can also be connected with the matter of farbrengen and unity that is emphasized on this day, including in the weekly parshah — Parshas Vayakhel (as above at length): The matter of a farbrengen and "Vayakhel" means, that despite the differences between Jews, they become united into one congregation. And this is through the fact that in their root (their souls) all Jews are one thing — "a veritable part of G-d above."

לז. ויש לקשר זה אויך מיט דעם ענין פון התוועדות ואחדות וואס איז מודגש ביום זה, כולל אין פרשת השבוע — פ' ויקהל (כנ"ל בארוכה): דער ענין פון א התוועדות און "ויקהל" באדייט, אז ניט קוקנדיק אויף די חילוקים צווישן אידן, ווערן זיי נתאחד אין איין קהל. און דאס ווערט דורך דעם וואס בשרשם (נשמתם) זיינען אלע אידן איין זאך — "חלק אלוקה ממעל ממש".

English translation 1319

And this is the content of the aforementioned explanation in the story of the Zohar,

וואס דאס איז דער תוכן פון דעם ביאור הנ"ל אין דעם סיפור הזהר,

English translation 1320

that even though R. Chiya, R. Yitzchak, and R. Yosi were of the aspect of gevuros,

אז אע"פ וואס ר' חייא ור' יצחק ור' יוסי זיינען געווען מבחי' גבורות,

English translation 1321

they did not separate from each other,

זיינען זיי זיך ניט פאנאנדערגעגאנגען,

English translation 1322

rather they stood together in unity,

נאר זיי זיינען געשטאנען צוזאמען באחדות,

English translation 1323

and met together with R. Abba,

און זיך געטראפן צוזאמען מיט ר' אבא,

English translation 1324

in order to sweeten their gevuros,

בכדי להמתיק גבורותיהם,

English translation 1325

for gevuros are only sweetened at their root,

דאין הגבורות נמתקין אלא בשרשן,

English translation 1326

and through this the gevuros are utilized where they need to be utilized.

און דורך דעם ווערן די גבורות אויסגענוצט וואו זיי דארפן אויסגענוצט ווערן.

English translation 1327

And the purpose of this "Vayakhel" was

און די כוונה פון דעם "ויקהל" איז געווען

English translation 1328

(also)

(אויך)

English translation 1329

for the sake of conveying about the work and donation of the Mishkan —

צוליב איבערגעבן וועגן מלאכת ונדבת המשכן —

English translation 1330

for also in the Mishkan we see the aforementioned matter:

וואס אויך אין משכן זעט מען דעם ענין הנ"ל:

English translation 1331

The Mishkan was composed of many parts,

דער משכן איז באשטאנען פון א ריבוי חלקים,

English translation 1332

made from the thirteen

אויפגעמאכט פון די י"ג

English translation 1333

(fifteen)

(ט"ו)

English translation 1334

items,

דברים,

English translation 1335

matters of chassadim (kindnesses) and matters of gevuros etc.;

ענינים של חסדים און ענינים של גבורות וכו';

English translation 1336

but in the Mishkan they all came together and formed one Mishkan,

אבער אין משכן זיינען זיי אלע צוזאמענגעקומען און האבן אויפגעמאכט איין משכן,

English translation 1337

"and they shall make Me a sanctuary and I will dwell in their midst."

"ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

English translation 1338

38. Regarding a matter in the Rambam — we will first begin with a matter in today's lesson of Rambam, which is the introduction of the Rambam to the book, beginning with the verse 155 "Then I shall not be ashamed when I look upon all Your commandments," and afterwards we will explain the conclusion of the book of the Rambam, and the connection with the beginning of the book, in accordance with the rule 156 that "their end is embedded in their beginning and their beginning in their end," and "they juxtapose the beginning to the completion" 157, which simply means the connection of the conclusion with the beginning of the interior of the book, not with the introduction. Even though one must ultimately say that also the beginning of the introduction has a connection with the conclusion of the book, as will be explained in the Hadran].

לח. בנוגע צו אן ענין אין רמב"ם — וועט מען לכל לראש אנהויבן מיט אן ענין אין היינטיקן שיעור רמב"ם, וואס דאס איז די הקדמה פון רמב"ם להספר, אנהויבנדיק מיטן פסוק 155 "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך", און דערנאך וועט מען מבאר זיין דעם סיום בספר הרמב"ם, און דעם קשר מיט התחלת הספר, בהתאם צום כלל 156 אז "נעוץ סופן בתחלתן ותחלתן בסופן", און "מתכיפין התחלה להשלמה" 157 , וואס בפשטות מיינט עס דעם קשר פון דעם סיום מיט דער התחלה פון פנים הספר, ניט מיט דער הקדמה. אע"פ וואס מ'מוז סוכ"ס זאגן אז אויך תחלת ההקדמה האט א שייכות מיט סיום הספר, כדלקמן בההדרן].

English translation 1339

And as an introduction:

ובהקדים:

English translation 1340

The Rambam writes in his introduction to the book

דער רמב"ם שרייבט אין זיין הקדמה צום ספר

English translation 1341

(today's lesson)

(היינטיקער שיעור)

English translation 1342

that his book is "halachos, halachos." And it is simply understood,

אז זיין ספר איז "הלכות הלכות". ומובן בפשטות,

English translation 1343

that this also refers to the introduction itself,

אז דאס באציט זיך אויך צו דער הקדמה עצמה,

English translation 1344

beginning with the verse "Then I shall not be ashamed when I look upon all Your commandments,"

אנהויבנדיק פון דעם פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1345

that this too is "halachos, halachos." For this is the meaning of a complete person,

אז דאס איז אויך "הלכות הלכות". ווארום דאס איז דער טייטש פון אן אדם השלם,

English translation 1346

that he is not only complete in one detail or in several details,

אז ער איז ניט בלויז שלם אין איין פרט אדער אין כמה פרטים,

English translation 1347

rather he is complete in all matters.

נאר ער איז שלם בכל הענינים.

English translation 1348

And so too it is understood regarding that which the Rambam writes that his book is "halachos, halachos,"

וכמו"כ מובן בנוגע צו דעם וואס דער רמב"ם שרייבט אז ספרו איז "הלכות הלכות",

English translation 1349

that this refers to the entire book in its completeness,

אז דאס באציט זיך צו כל הספר בשלימותו,

English translation 1350

also to the introduction,

אויך צו דער הקדמה,

English translation 1351

and also to the aforementioned verse.

און אויך צו דעם פסוק הנ"ל.

English translation 1352

However, within this itself there is a difference —

נאר אין דעם גופא איז דא א חילוק —

English translation 1353

that the "halachos, halachos" are expressed in each part of the book according to its subject:

אז די "הלכות הלכות" דריקן זיך אויס אין יעדער חלק פון ספר בהתאם לענינו:

English translation 1354

In the introduction, the "halachos, halachos" are as befits an introduction,

אין דער הקדמה זיינען די "הלכות הלכות" ווי ס'פאסט פאר א הקדמה,

English translation 1355

and in the interior of the book, the "halachos, halachos" are as befits the interior of the book.

און אין פנים הספר זיינען די "הלכות הלכות" ווי ס'פאסט פאר דעם פנים הספר.

English translation 1356

Accordingly, one must understand:

לפי"ז דארף מען פארשטיין:

English translation 1357

What kind of "halachah" does the Rambam convey by beginning the introduction with the verse "Then I shall not be ashamed when I look upon all Your commandments"?

וואס פאר א "הלכה" גיט ארויס דער רמב"ם דערמיט וואס ער הויבט אן די הקדמה מיטן פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך"?

English translation 1358

And especially since this is the beginning of the entire book of the Rambam —

ובפרט אז דאס איז די התחלה פון גאנץ ספר הרמב"ם —

English translation 1359

it is therefore understood that this is certainly an essential matter regarding this book?

איז דאך מובן אז דאס איז זיכער אן ענין עיקרי בנוגע צו ספר זה?

English translation 1360

This has already been explained previously 158,

האט מען שוין דאס אמאל מבאר געווען 158,

English translation 1361

and now we will repeat the main point of the matter.

און איצטער וועט מען איבערזאגן די נקודה בדבר.

English translation 1362

39. And the explanation: The Rambam begins his book with the verse "Then I shall not be ashamed when I look upon all Your commandments," because through this he conveys and warns about a general matter in connection with that which he wrote the book:

לט. והביאור: דער רמב"ם הויבט אן ספרו מיטן פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך", ווייל דערמיט גיט ער ארויס און ער באווארנט אן ענין כללי בקשר דערמיט וואס ער האט געשריבן דעם ספר:

English translation 1363

In his introduction to the book, the Rambam writes,

בהקדמתו להספר שרייבט דער רמב"ם,

English translation 1364

that because "in this time, great troubles have intensified etc. and the wisdom of our sages has been lost etc.,"

אז צוליב דעם וואס "בזמן הזה תקפו הצרות יתירות כו' ואבדה חכמת חכמינו כו'",

English translation 1365

one does not properly understand the commentaries and halachos of the Geonim,

פארשטייט מען ניט כראוי די פירושים והלכות פון די גאונים,

English translation 1366

and all the more so the Gemara,

ועאכו"כ גמרא,

English translation 1367

the Babylonian and Jerusalem Talmud etc. —

בבלי וירושלמי וכו' —

English translation 1368

"and because of this, I girded my loins 159, I, Moshe ben Maimon the Sephardi, and I relied upon the Rock, blessed is He, and I studied all these books and I saw fit to compile matters that are clarified from all these compilations etc., all in clear language etc., until the entire Oral Torah will be arranged in the mouth of everyone etc.,

"ומפני זה שנסתי מתני 159 אני משה בן מיימון הספרדי ונשענתי על הצור ברוך הוא ובינותי בכל אלו הספרים וראיתי לחבר דברים המתבררים מכל אלו החיבורים כו' כולם בלשון ברורה כו' עד שתהא תושבע"פ כולה סדורה בפי הכל כו',

English translation 1369

in short, so that a person should not need any other compilation in the world regarding any matter of the laws of Israel,

כללו של דבר כדי שלא יהא אדם צריך לחיבור אחר בעולם בדין מדיני ישראל,

English translation 1370

rather this compilation will gather the entire Oral Torah etc.,

אלא יהא חיבור זה מקבץ לתושבע"פ כולה כו',

English translation 1371

therefore I called the name of this compilation Mishneh Torah,

לפיכך קראתי שם חיבור זה משנה תורה,

English translation 1372

because a person first reads the Written Torah and afterwards reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them."

לפי שאדם קורא בתורה שבכתב תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם".

English translation 1373

It is known the storm that the words of the Rambam caused among so many great ones of Israel —

איז ידוע דער שטורעם וואס די דברי הרמב"ם האבן ארויסגעבראכט בא כו"כ גדולי ישראל, —

English translation 1374

beginning with the Ra'avad 160,

אנהויבנדיק פון דעם ראב"ד 160,

English translation 1375

how could he write such a book and write with such breadth that "a person first reads the Written Torah and afterwards reads this and knows from it the entire Oral Torah,"

אז היתכן ער זאל שרייבן אזא ספר און שרייבן מיט אזא ברייטקייט אז "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה",

English translation 1376

and furthermore:

און נאכמער:

English translation 1377

"and does not need to read any other book between them" —

"ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם" —

English translation 1378

the very opposite of humility?!

דער תכלית ההיפך פון ענוה?!

English translation 1379

One must say,

מוז מען זאגן,

English translation 1380

that the Rambam —

אז דער רמב"ם —

English translation 1381

who certainly knew about the claims and persecutions because he wrote in such a way —

וואס ער האט דאך געוואוסט וועגן די טענות און רדיפות צוליב דעם וואס ער האט אזוי געשריבן —

English translation 1382

certainly warned somewhere about the questions and claims, where he took the boldness to write such a thing 161,

האט זיכער ערגעץ באווארנט די שאלות וטענות וואו ער האט גענומען די ברייטקייט צו שרייבן אזא זאך 161,

English translation 1383

and that one should not suspect him of arrogance, Heaven forbid.

און מ'זאל אים ניט חושד זיין אין גאוה ח"ו.

English translation 1384

For the law is that one may not do a thing that will arouse a suspicion about oneself 162.

ווארום דער דין איז אז מ'טאר ניט טאן א זאך וואס וועט מעורר זיין א חשד אויף זיך 162.

English translation 1385

And in particular, since the Rambam himself storms in Hilchos Deos163 about the great caution one must have regarding the matter of haughtiness,

ובפרט אז דער רמב"ם אליין שטורעמט אין הל' דעות 163 וועגן דער גודל הזהירות וואס מ'דארף האבן פון ענין הגאוה,

English translation 1386

that in all matters of service one must go in the path of moderation,

אז בכל עניני העבודה דארף מען גיין בדרך מיצוע,

English translation 1387

but regarding the matter of haughtiness,

משא"כ בנוגע צו ענין הגאוה,

English translation 1388

one must distance oneself from it entirely;

דארף מען זיך דערפון מרחיק זיין לגמרי;

English translation 1389

and nevertheless he writes with all breadth in his introduction to the book —

ואעפ"כ שרייבט ער מיט דער גאנצער ברייטקייט אין זיין הקדמה צום ספר —

English translation 1390

no more and no less —

ניט מער און ניט ווייניקער —

English translation 1391

that "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them"?!

אז "אדם קורא בתורה שבכתב תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם"?!

English translation 1392

One must say that the Rambam himself warned somewhere about such an essential matter in connection with his book. And in particular, since he knew about the claims that were made against him because of what he wrote. And in particular, since he himself emphasizes that "I, Moses son of Maimon the Sephardi, girded my loins",

מוז מען זאגן אז דער רמב"ם אליין האט ערגעץ באווארנט אזא ענין עיקרי בקשר עם ספרו. ובפרט אז ער האט געוואוסט וועגן די טענות וואס מ'האט אויף אים געהאט צוליב דעם וואס ער האט עס געשריבן. ובפרט אז ער איז אליין מדגיש אז "שנסתי מתני אני משה בן מיימון הספרדי",

English translation 1393

from which it is understood that the greatness of the Rambam was known —

וואס פון דעם איז מובן אז ס'איז געווען ידוע גדלות הרמב"ם —

English translation 1394

surely the Rambam should have warned that one should not suspect him of haughtiness, Heaven forbid.

האט דאך דער רמב"ם זיכער געדארפט באווארענען אז מ'זאל אים ניט חושד זיין אין גאוה ח"ו.

English translation 1395

M. And one can say that the Rambam warned about this by beginning the entire book with the verse "Then I will not be ashamed when I look upon all Your commandments":

מ. ויש לומר אז דער רמב"ם האט עס באווארנט מיט אנהויבן דעם גאנצן ספר מיטן פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך":

English translation 1396

When a person stands in a state of "when I look upon all Your commandments",

בשעת איינער שטייט אין א מצב פון "בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1397

specifically "all Your commandments",

"כל מצותיך" דוקא,

English translation 1398

then

איז "אז

English translation 1399

(at that time)

(דעמולט)

English translation 1400

"I will not be ashamed",

לא אבוש",

English translation 1401

there is no matter of shame. If the "I look" is not "upon all Your commandments",

ס'איז ניטא דער ענין פון בושה. אויב דער "בהביטי" איז ניט "אל כל מצותיך",

English translation 1402

but only upon a part of the commandments,

נאר אין א חלק פון די מצוות,

English translation 1403

then "I will be ashamed",

דעמולט איז "אבוש",

English translation 1404

but if "I look upon all Your commandments", then "I will not be ashamed".

אבער אויב "בהביטי אל כל מצותיך" איז "אז לא אבוש".

English translation 1405

And it is understood that a person must strive to reach the level of "I will not be ashamed"

און ס'איז פארשטאנדיק אז א מענטש דארף זיך משתדל זיין צוצוקומען צו דער דרגא פון "לא אבוש"

English translation 1406

(through having "I look upon all Your commandments") —

(דורך דעם וואס ביי אים איז דא "בהביטי אל כל מצותיך") —

English translation 1407

as we ask in the daily prayer in the Blessings of the Dawn "and do not bring us to disgrace",

ווי מ'בעט בתפלת כל יום בברכות השחר "ואל תביאנו כו' לידי בזיון",

English translation 1408

and certainly this was also present in the text of the prayer of the Rambam,

און זיכער איז אזוי אויך געשטאנען בנוסח התפלה פון דעם רמב"ם,

English translation 1409

or in another version,

אדער מיט אן אנדער נוסח,

English translation 1410

but the content was certainly present.

אבער דער תוכן איז זיכער געשטאנען.

English translation 1411

And accordingly, one will understand how the Rambam protects himself by beginning with this verse:

ועפ"ז וועט מען פארשטיין ווי דער רמב"ם באווארנט זיך דורך אנהויבן מיט דעם פסוק:

English translation 1412

When the Rambam felt within himself that he was in a state of "when I look upon all Your commandments",

בשעת דער רמב"ם האט געפילט בא זיך אז ביי אים איז א מצב פון "בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1413

he deeply perceived and understood all the commandments of the Torah

ער האט טיף אריינגעזען און פארשטאנען אלע מצוות התורה

English translation 1414

("the entire Oral Torah"),

("תושבע"פ כולה"),

English translation 1415

how a person must fulfill them in practice,

ווי אזוי א מענטש דארף זיי מקיים זיין בפועל,

English translation 1416

and he felt that he had the "loins" to be able to compose a book that is "a compilation of the entire Oral Torah"

און ער האט געפילט אז ער האט די "מתנים" צו קענען מחבר זיין א ספר וואס איז "מקבץ לתושבע"פ כולה"

English translation 1417

("all Your commandments"),

("כל מצותיך"),

English translation 1418

"in clear language... until the entire Oral Torah is arranged in the mouth of everyone",

"בלשון ברורה כו' עד שתהא תושבע"פ כולה סדורה בפי הכל",

English translation 1419

to the extent that "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them" —

ביז אין אן אופן אז "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם" —

English translation 1420

then "I will not be ashamed",

איז "אז לא אבוש",

English translation 1421

there is nothing to be ashamed of,

ס'איז ניטא וואס צו שעמען זיך,

English translation 1422

and on the contrary —

ואדרבה —

English translation 1423

he must not be ashamed at that time and he must write the book.

ער טאר זיך דעמולט ניט שעמען און ער מוז אנשרייבן דעם ספר.

English translation 1424

Like the law164 that one who is fit to give a ruling and does not give a ruling... this is no better than one who is not fit to give a ruling and gives a ruling,

ע"ד דעם דין 164 אז הראוי להוראה ואינו מורה כו' איז דאס ניט בעסער ווי אינו ראוי להוראה ומורה,

English translation 1425

as is known the great severity in this.

כידוע דער גודל החומר שבזה.

English translation 1426

And likewise regarding the Rambam:

ועד"ז בנוגע צום רמב"ם:

English translation 1427

Since he knows that he has "I look upon all Your commandments"

וויבאלד אז ער ווייסט אז ביי אים איז "הביטי אל כל מצותיך"

English translation 1428

("the entire Oral Torah"),

("תושבע"פ כולה"),

English translation 1429

and he is fit to write a book that is "a compilation of the entire Oral Torah" in clear language for all Jews —

און ער איז ראוי צו אנשרייבן א ספר וואס איז "מקבץ לתושבע"פ כולה" בלשון ברורה פאר אלע אידן —

English translation 1430

he has a complete obligation not to be ashamed and to write the book,

האט ער א חיוב גמור זיך ניט צו שעמען און אנשרייבן דעם ספר,

English translation 1431

and to publicize it,

און דאס מפרסם זיין,

English translation 1432

and consequently he also has a complete obligation to inform everyone with all force what kind of book he is composing —

ובמילא האט ער אויך א חיוב גמור צו מודיע זיין לכולם מיטן גאנצן תוקף וואס פאר א ספר ער איז מחבר —

English translation 1433

a book that is "a compilation of the entire Oral Torah",

א ספר וואס איז "מקבץ לתושבע"פ כולה",

English translation 1434

and "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them" —

און "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם" —

English translation 1435

because if he does not inform them of this,

ווארום אויב ער איז דאס ניט מודיע,

English translation 1436

the book will have no benefit,

וועט דער ספר ניט האבן קיין תועלת,

English translation 1437

because no one knows what kind of book it is.

ווארום קיינער ווייסט ניט וואס פאר א ספר דאס איז.

English translation 1438

Therefore the Rambam had to write the book,

דעריבער האט דער רמב"ם געמוזט שרייבן דעם ספר,

English translation 1439

and had to write with all breadth that this is such a book that "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them".

און האט געמוזט שרייבן מיט דער גאנצער ברייטקייט אז דאס איז אזא ספר וואס "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם".

English translation 1440

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1441

If he does not write it, even though he has "I look upon all Your commandments" and he is fit to compose such a book —

אויב ער שרייבט עס ניט אע"פ וואס ביי אים איז "הביטי אל כל מצותיך" און ער איז ראוי צו מחבר זיין אזא ספר —

English translation 1442

then he should have "I will be ashamed" and even worse than that,

דעמולט דארף ביי אים זיין "אבוש" און נאך ערגער דערפון,

English translation 1443

like one who is fit to give a ruling and does not give a ruling!

אזוי ווי איינער וואס איז ראוי להוראה ואינו מורה!

English translation 1444

And based on the above, it is understood how the Rambam warned against the claims, questions, and suspicions regarding his having written such a book and having written with breadth "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them" —

וע"פ הנ"ל איז מובן ווי דער רמב"ם האט באווארנט די טענות ושאלות וחשדות אויף דעם וואס ער האט געשריבן אזא ספר און געשריבן מיט א ברייטקייט "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם" —

English translation 1445

the Rambam warned about this by beginning the entire book with the verse "Then I will not be ashamed when I look upon all Your commandments",

דער רמב"ם האט עס באווארנט מיט אנהויבן דעם גאנצן ספר מיטן פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1446

which explains where he took the breadth to write such a book and to write about the book such praises,

וואס דאס איז מסביר וואו ער האט גענומען די ברייטקייט צו שרייבן אזא ספר און שרייבן אויף דעם ספר אזוינע מעלות,

English translation 1447

as explained above at length.

כנ"ל בארוכה.

English translation 1448

And it is also understood why the Rambam had to warn about this even before one reads the introduction where he writes the things that could arouse claims and questions —

און ס'איז אויך מובן פארוואס דער רמב"ם האט עס געדארפט באווארענען נאך פאר דעם וואס מ'וועט לייענען די הקדמה וואו ער שרייבט די דברים וואס קענען מעורר זיין טענות ושאלות —

English translation 1449

in order to warn from the outset that one should not have any difficulties when one reads the introduction where the Rambam writes with such breadth.

בכדי לכתחילה באווארענען אז מ'זאל ניט האבן קיין קשיות בשעת מ'וועט לייענען די הקדמה וואו דער רמב"ם שרייבט מיט אזא ברייטקייט.

English translation 1450

But if the Rambam had warned about this after the introduction,

משא"כ אויב דער רמב"ם וואלט עס באווארנט לאחרי דער הקדמה,

English translation 1451

then a question and claim against the Rambam would have been aroused in the meantime,

וועט דערוויילע נתעורר ווערן א שאלה וטענה אויפן רמב"ם,

English translation 1452

and it could be that afterwards one would not come to the resolution.

און עס קען זיין אז מ'וועט דערנאך ניט קומען צום תירוץ.

English translation 1453

Like the reason one gave for why he does not study the Guide for the Perplexed:

וע"ד הטעם וואס איינער האט געגעבן פארוואס ער לערנט ניט מורה נבוכים:

English translation 1454

because during the day he has no time to study it,

ווארום באטאג האט ער ניט קיין צייט דאס צו לערנען,

English translation 1455

he must study it at night. Consequently, it could be

דארף ער דאס לערנען באנאכט. במילא קען זיין,

English translation 1456

that he will study a question,

אז ער וועט לערנען א קשיא,

English translation 1457

and before he comes to the resolution he will fall asleep...

און איידער ער וועט קומען צום תירוץ וועט ער אנטשלאפן ווערן...

English translation 1458

Now, a question in the Gemara —

איז בשלמא א קשיא אין גמרא —

English translation 1459

well! But a question in the Guide for the Perplexed is contrary to the Torah!

נו! אבער א קשיא אין מו"ן איז דאך היפך התורה!

English translation 1460

Ma. And one may add to this — with an introduction explaining the precise point why the verse specifically uses the term "I will be ashamed"*164: The difference between shame and the other four, damage, pain, medical treatment, and lost time, is: damage, pain, medical treatment, and lost time are all matters that pertain to the body, consequently they have a fixed measure of how much damage, pain, etc. one caused the other. But shame is a person's feeling (a spiritual matter) that pertains to the soul, and consequently it has no fixed measure, rather it is all according to the one who shames and the one who is shamed.165

מא. ויש להוסיף בזה — ובהקדים ביאור הדיוק פארוואס אין פסוק שטייט דוקא דער לשון "אבוש" * 164 : דער חילוק צווישן בושת און די אנדערע פיר, נזק צער ריפוי ושבת — איז: נזק צער ריפוי ושבת זיינען אלע ענינים וואס זיינען נוגע צום גוף, במילא האבן זיי א שיעור מסויים וויפל נזק וצער וכיו"ב מ'האט יענעם פארשאפן. משא"כ בושת איז א רגש האדם (אן ענין רוחני) וואס איז נוגע צום נפש, ובמילא איז אין דעם ניטא קיין שיעור מסויים, נאר ס'איז הכל לפי המבייש והמתבייש 165 .

English translation 1461

And accordingly, one can explain the precise point of "Then I will not be ashamed when I look upon all Your commandments":

ועפ"ז קען מען מבאר זיין דעם דיוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך":

English translation 1462

In order to prevent there being damage, pain, medical treatment, and lost time —

בכדי צו באווארענען עס זאל ניט זיין נזק צער ריפוי ושבת —

English translation 1463

which have a fixed measure —

וועלכע האבן א שיעור מסויים —

English translation 1464

it is sufficient that there be "I look" upon a part of the commandments:

איז גענוג עס זאל זיין "בהביטי" אויף א חלק פון די מצוות:

English translation 1465

If he studies Torah and fulfills commandments and conducts himself as one should,

אויב ער לערנט תורה און איז מקיים מצוות און פירט זיך אויף ווי א איך דארף זיך פירן,

English translation 1466

then even if he does not have "I look upon all Your commandments",

איז אפילו אויב ביי אים איז ניט "בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1467

one cannot say that there is a matter of damage, pain, medical treatment, and lost time in spiritual matters;

קען מען ניט זאגן אז דערביי איז דא אן ענין של נזק צער ריפוי ושבת ברוחניות הענינים;

English translation 1468

but when it comes to "I will be ashamed" in spirituality —

בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן "אבוש" ברוחניות —

English translation 1469

a spiritual matter that depends on the soul,

אן ענין רוחני וואס איז תלוי בנפש,

English translation 1470

and has no measure

און האט ניט קיין שיעור

English translation 1471

(all according to the one who is shamed) —

(הכל לפי המתבייש) —

English translation 1472

as long as he does not stand at the ultimate perfection and does not have "I look upon all Your commandments" —

איז כל זמן וואס ער שטייט ניט בתכלית השלימות און ביי אים איז ניט "בהביטי אל כל מצותיך" —

English translation 1473

the matter of "I will be ashamed" applies. Only when there is a state of "I look upon all Your commandments", only then can one say "Then I will not be ashamed",

איז שייך דער ענין פון "אבוש". דוקא בשעת ס'איז א מצב פון "בהביטי אל כל מצותיך". דוקא דעמולט קען מען זאגן "אז לא אבוש",

English translation 1474

no place remains for any shame.

עס בלייבט ניט איבער קיין ארט אויף קיין בושה.

English translation 1475

This gives further understanding of how much the matter of "I will be ashamed" did not apply to the Rambam when he felt that he had "I look upon all Your commandments",

וואס דאס גיט נאכמער צו פארשטיין וויפל ס'איז ניט געווען שייך דער ענין פון "אבוש" באם רמב"ם בשעת ער האט געפילט אז ביי אים איז "הביטי אל כל מצותיך",

English translation 1476

and he was fit to compose a book that includes "all Your commandments",

און ער איז ראוי צו מחבר זיין א ספר וואס איז כולל "כל מצותיך",

English translation 1477

and consequently he had to write the book.

און במילא האט ער געדארפט שרייבן דעם ספר.

English translation 1478

Mb. Based on the above — in explaining the matter of shame — one may add explanation in what was discussed166 regarding the prohibition of false witness, where we find a special severity that is not found in any other matter: The law regarding false witness in167, that "they intimidate even witnesses in monetary cases... they intimidate them in front of everyone, and inform them of the power of false witness, and the shame of testifying falsely in this world and the World to Come". And this matter of "shame... in this world and the World to Come" is not found regarding other prohibitions in the Torah, even the most severe prohibitions, like prohibitions punishable by stoning (like the prohibition of Shabbos168) and the like. But regarding false witness, which is only a negative commandment, and even in false witness in monetary cases, where "the law of a perutah is like the law of one hundred maneh",169 even if it was false witness about a perutah — they warn about "shame... in this world and the World to Come"!

מב. ע"פ הנ"ל — בביאור ענין הבושה — יש להוסיף ביאור אין דעם וואס עס האט זיך גערעדט 166 וועגן דעם איסור פון עדות שקר וואו מ'געפינט א חומר מיוחד וואס מ'געפינט ניט בא קיין אנדער זאך: דער דין בא עדות שקר אין 167 , אז "מאיימין אף על עדי הממון... מאיימין עליהם בפני הכל, ומודיעין אותן כח עדות שקר, ובושת המעיד בה בעולם הזה ובעולם הבא". וואס דעם ענין פון "בושת כו' בעוה"ז ובעוה"ב" געפינט מען ניט ביי אנדערע איסורים אין תורה, אפילו איסורים חמורים ביותר, ווי איסורי סקילה (ווי איסור שבת 168 ) וכיו"ב. משא"כ בא עדות שקר, וואס איז בלויז אן איסור לאו, און אפילו בא עדות שקר בדיני ממונות, וואס "דין של פרוטה כדין של מאה מנה" 169 , איז אפילו אויב ס'איז געווען עדות שקר אויף א פרוטה — איז מען מתרה וועגן "בושת כו' בעוה"ז ובעוה"ב"!

English translation 1479

And likewise we see the severity of false witness regarding the law of conspiring witnesses:

ועד"ז זעט מען דעם חומר פון עדות שקר בנוגע צו דעם דין פון עדים זוממין:

English translation 1480

The law is170 that "conspiring witnesses require a proclamation,

דער דין איז 170 אז "עדים זוממים צריכין הכרזה,

English translation 1481

and what is their proclamation,

והיאך היא ההכרזה שלהן,

English translation 1482

they write and send to every city,

כותבין ושולחין בכל עיר ועיר,

English translation 1483

so-and-so and so-and-so testified about such-and-such, etc.",

פלוני ופלוני העידו בכך וכך וכו'",

English translation 1484

and such a proclamation as with conspiring witnesses,

וואס אזא הכרזה ווי בא עדים זוממין,

English translation 1485

with all the details

מיט אלע פרטי הדברים

English translation 1486

("they write and send to every city... testified about such-and-such, etc.")

("כותבין ושולחין בכל עיר ועיר כו' העידו בכך וכך כו'")

English translation 1487

is not found regarding any other matter,

געפינט מען ניט בא קיין אנדער זאך,

English translation 1488

even not regarding severe prohibitions,

אפילו ניט בא איסורים חמורים,

English translation 1489

but regarding conspiring witnesses,

משא"כ בא עדים זוממין,

English translation 1490

even in monetary cases about the value of a perutah

אפילו בדיני ממונות אויף א שוה פרוטה

English translation 1491

(where "the law of a perutah is like the law of one hundred maneh"),

(וואס "דין של פרוטה כדין של מאה מנה"),

English translation 1492

they make such a proclamation!

מאכט מען אזא הכרזה!

English translation 1493

[And accordingly, what was asked171 is answered,

[ועפ"ז ווערט פארענטפערט וואס מ'האט געפרעגט 171,

English translation 1494

that the obligation of proclamation is not only for false witness but also for others,

אז דער חיוב ההכרזה איז ניט נאר בעדות שקר נאר אויך ביי אנדערע,

English translation 1495

as the Rambam writes172:

ווי דער רמב"ם שרייבט 172:

English translation 1496

"Four require a proclamation,

"ארבעה צריכין הכרזה,

English translation 1497

a rebellious elder,

זקן ממרא,

English translation 1498

and conspiring witnesses,

ועדים זוממין,

English translation 1499

and an enticer,

והמסית,

English translation 1500

and a wayward and rebellious son,

ובן סורר ומורה,

English translation 1501

for regarding all of them it is said 'they shall hear and fear'"? The explanation in this is as above (and as was hinted at the time):

שהרי בכולן נאמר ישמעו ויראו"? איז דער ביאור בזה כנ"ל (און ווי מ'האט דערצו דעמולט מרמז געווען):

English translation 1502

Regarding the other three (rebellious elder,

בא די אנדערע דריי (זקן ממרא,

English translation 1503

enticer, and wayward and rebellious son) it is understood and simple why they require a proclamation —

מסית ובן סורר ומורה) איז מובן ופשוט פארוואס צריכים הכרזה —

English translation 1504

because they are severe prohibitions,

ווייל זיי זיינען איסורים חמורים,

English translation 1505

a prohibition punishable by stoning (for enticer and wayward and rebellious son173) and strangulation (for rebellious elder*173) and therefore one must do everything possible so that there be "they shall hear and fear" in order to prevent a matter of danger to life (a prohibition punishable by stoning),

איסור סקילה (במסית ובן סורר ומורה 173) וחנק (בזקן ממרא* 173) און דעריבער דארף מען טאן אלץ מעגלעך ס'זאל זיין "ישמעו ויראו" בכדי באווארענען אן ענין פון פקו"נ (אן איסור סקילה),

English translation 1506

and danger to life overrides all matters,174

וואס פקו"ן איז דוחה כל הענינים 174,

English translation 1507

and even a doubtful doubt and even a hundred doubts of danger to life*174;

ואפילו ספק ספיקא ואפילו מאה ספיקות פקו"נ* 174;

English translation 1508

but conspiring witnesses can be even regarding a minor matter —

משא"כ עדים זוממין קען זיין אפילו אין א דבר קל —

English translation 1509

in monetary cases of only a perutah,

בדיני ממונות פון א פרוטה בלבד,

English translation 1510

and nevertheless they also proclaim there! From this we see the severity of false witness compared to other prohibitions of the Torah].

ואעפ"כ איז מען דארט אויך מכריז! זעט מען דערפון דעם חומר פון עדות שקר לגבי שאר איסורי התורה].

English translation 1511

And the explanation

והביאור

English translation 1512

(as was explained at the time):

(ווי מ'האט דעמולט מבאר געווען):

English translation 1513

The entire essence of a Jew and the purpose of his creation is to be a "witness" to the One Above,

די כללות המציאות פון א אידן ותכלית בריאתו איז צו זיין אן "עדות" אויפן אויבערשטן,

English translation 1514

as it is written110 "You are My witnesses". And simply:

כמ"ש 110 "אתם עדי". ובפשטות:

English translation 1515

Through the fact that a Jew conducts himself as the One Above commanded him to conduct himself —

דורך דעם וואס א איד פירט זיך אויף ווי דער אויבערשטער האט אים געהייסן זיך פירן —

English translation 1516

he thereby bears witness to the One Above,

זאגט ער דערמיט עדות אויפן אויבערשטן,

English translation 1517

like and similar to the sanctification of the Name.175 When one looks at a Jew, one must see how he is a witness to the One Above. From this it is understood that if he does not conduct himself as the One Above desires,

ע"ד ובדוגמת קידוש השם 175. בשעת מ'קוקט אויף א אידן דארף מען זען ווי ער איז אן עד אויף דעם אויבערשטן. וואס דערפון איז מובן אז אויב ער פירט זיך ניט ווי דער אויבערשטער וויל,

English translation 1518

he bears "false witness" against the One Above, Heaven forbid,

זאגט ער "עדות שקר" אויפן אויבערשטן ר"ל,

English translation 1519

like and similar to the desecration of the Name.175

ע"ד ובדוגמת חילול השם 175.

English translation 1520

And accordingly, the reason for the special severity of false witness is understood,

ועפ"ז איז מובן דער טעם החומר המיוחד פון עדות שקר,

English translation 1521

that even though it is

אז אע"פ וואס דאס איז

English translation 1522

(a negative commandment —)

(אן איסור לאו —)

English translation 1523

not such a severe prohibition as other prohibitions,

ניט אזא איסור חמור ווי אנדערע איסורים,

English translation 1524

and even though it is a false witness about a perutah of money,

ואע"פ אז דאס איז אן עדות שקר אויף א פרוטה של ממון,

English translation 1525

they say that this is "shame... in this world and the World to Come"

זאגט מען אז דאס איז "בושת כו' בעוה"ז ובעוה"ב"

English translation 1526

(a thing that is not said about more severe prohibitions) —

(א זאך וואס מ'זאגט ניט אויף הארבערע איסורים) —

English translation 1527

because when a Jew bears false witness, this is contrary to his entire essence, which is a witness to the Holy One, blessed be He

ווארום בשעת א איד זאגט עדות שקר איז דאס היפך כללות ענינו וואס ער איז עדות על הקב"ה

English translation 1528

(the entire matter of Torah and commandments),

(כל ענין התומ"צ),

English translation 1529

like and similar to the desecration of the Name,

ע"ד ובדוגמת חילול השם,

English translation 1530

and the desecration of the Name is not measured by whether it is a severe prohibition or not,

און חילול השם מעסט זיך ניט צי דאס איז אן איסור חמור אדער ניט,

English translation 1531

even if it is a light prohibition,

אפילו אויב דאס איז אן איסור קל,

English translation 1532

but because it is a desecration of the Name,

אבער וויבאלד אז דאס איז א חילול השם,

English translation 1533

a "false witness" against the One Above —

אן "עדות שקר" אויף דעם אויבערשטן —

English translation 1534

it is the most severe thing.

איז דאס א דבר הכי חמור.

English translation 1535

And therefore specifically regarding false witness they say "shame... in this world and the World to Come",

און דעריבער זאגט מען דוקא בא עדות שקר "בושת כו' בעוה"ז ובעוה"ב",

English translation 1536

because when he bears false witness, this is a shame to his entire existence

ווייל בשעת ער זאגט עדות שקר איז דאס א בושה בכללות מציאותו

English translation 1537

(which was created in order to be a witness to the One Above).

(וואס איז באשאפן געווארן בכדי זיין אן עד אויפן אויבערשטן).

English translation 1538

Mg. Based on the above explanation — of the distinction between "shame" and damage, pain, medical treatment, and lost time — one can explain the precise point in the matter of "shame... in this world and the World to Come": It could be that a person studies Torah and fulfills commandments and conducts himself properly and does many good things, but the fulfillment of his primary mission in the world is lacking — when one looks at him, one does not see that he is a witness to the Holy One, blessed be He!

מג. ע"פ ביאור הנ"ל — בהחילוק צווישן "בושת" און נזק צער ריפוי ושבת — קען מען מבאר זיין דעם דיוק אין דעם ענין פון "בושת כו' בעוה"ז ובעוה"ב": עס קען זיין אז א איך זאל לערנען תורה און מקיים זיין מצוות און זיך פירן כדבעי און טאן כמה ענינים טובים, אבער עס זאל פעלן קיום עיקר שליחותו בעולם — בשעת מ'גיט אויף אים א קוק זעט מען ניט אז ער איז אן עד להקב"ה!

English translation 1539

Then one indeed cannot say that he has the matter of damage, pain, medical treatment, and lost time

וואס דעמולט קען מען טאקע ניט זאגן אז ביי אים איז דא דער ענין פון נזק צער ריפוי ושבת

English translation 1540

(in spirituality),

(ברוחניות),

English translation 1541

which are connected to the body and have a fixed measure,

וועלכע זיינען פארבונדן מיטן גוף און האבן א שיעור מסויים,

English translation 1542

because in practice he conducted himself properly;

ווארום בפועל האט ער זיך אויפגעפירט כדבעי;

English translation 1543

but there is the matter of "shame" —

אבער ס'איז דא דער ענין פון "בושת" —

English translation 1544

which is a feeling of the soul,

וואס איז רגש הנפש,

English translation 1545

a spiritual and inner matter,

אן ענין רוחני ופנימי,

English translation 1546

which has no fixed measure

וועלכער האט ניט קיין שיעור מסויים

English translation 1547

(all according to the one who is shamed) —

(הכל לפי המתבייש) —

English translation 1548

because the fulfillment of his primary mission is lacking,

ווייל עס פעלט קיום עיקר שליחותו,

English translation 1549

to be a witness to the Holy One, blessed be He.

צו זיין אן עד להקב"ה.

English translation 1550

On the other hand:

לאידך גיסא:

English translation 1551

The matter of "shame" is not measured by the severity of the prohibition according to law,

דער ענין פון "בושת" מעסט זיך ניט לויטן חומר האיסור ע"פ דין,

English translation 1552

because it is a feeling in the soul and all is according to the one who is shamed. And therefore there is no difference whether the false witness is about a severe matter or about a light matter —

ווארום ס'איז א רגש שבנפש און הכל לפי המתבייש. און דעריבער איז אין דעם קיין נפק"מ ניט צי די עדות שקר איז אויף א דבר חמור אדער אויף א דבר קל —

English translation 1553

a perutah —

א שוה פרוטה —

English translation 1554

since it is a matter of false witness against the One Above, a desecration of the Name —

וויבאלד אז דאס איז אן ענין פון עדות שקר אויף דעם אויבערשטן. א חילול השם —

English translation 1555

it is a matter of "shame" for his entire existence.

איז דאס אן ענין פון "בושת" פאר כללות מציאותו.

English translation 1556

But the other prohibitions in the Torah,

משא"כ די אנדערע איסורים שבתורה,

English translation 1557

even the most severe prohibitions —

אפילו איסורים הכי חמורים —

English translation 1558

they indeed have the matter of "damage, pain, medical treatment, and lost time",

איז אין זיי טאקע דא דער ענין פון "נזק צער ריפוי ושבת",

English translation 1559

but they do not emphasize that he does not fulfill the purpose of his creation to be a witness to the Holy One, blessed be He,

אבער אין זיי שטייט ניט בהדגשה אז ער פירט ניט אויס תכלית בריאתו צו זיין אן עד להקב"ה,

English translation 1560

as is emphasized in the prohibition of false witness —

ווי דאס שטייט בהדגשה אין דעם איסור פון עדות שקר —

English translation 1561

therefore they do not say there "shame to us."

דעריבער זאגט מען דארטן ניט "בושת לנו."

English translation 1562

Md. Based on the above, there is additional explanation in the fact that the Rambam warned against the claims and questions by beginning with the verse "Then I will not be ashamed when I look upon all Your commandments": Since the Rambam knew that he stood in a state of "I look upon all Your commandments", and he was fit to write a book that expresses "all Your commandments" ("the entire Oral Torah"), and in a manner that "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read any other book between them", i.e., that the Rambam is like and similar to (as it were) "the Sole Judge" (which refers to the One Above)176 — it is understood that "then I will not be ashamed" and he had to do this (as explained above at length), because in this lies his primary mission to be a witness to the Holy One, blessed be He, so that when one looks at him (at the Rambam and his work and his composition of the book Mishneh Torah) one sees the One Above. Just as the One Above is "the Sole Judge", and specifically then "I will not be ashamed" because he fulfills his mission to be a witness to the Holy One, blessed be He.

מד. ע"פ הנ"ל האט מען א תוספת ביאור אין דעם וואס דער רמב"ם באווארנט די טענות ושאלות דורך אנהויבן מיטן פסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך": וויבאלד אז דער רמב"ם האט געוואוסט אז ער שטייט אין א מצב פון "בהביטי אל כל מצותיך", און ער איז ראוי צו שרייבן א ספר וואס גיט ארויס "כל מצותיך" ("תושבע"פ כולה"), און אין אן אופן אז "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם", ד.ה. אז דער רמב"ם איז ע"ד ובדוגמת (כביכול) "דן יחידי" (וואס שטייט אויפן אויבערשטן) 176 — איז פארשטאנדיק אז "אז לא אבוש" און ער האט דאס געמוזט טאן (כנ"ל בארוכה), ווארום אין דעם באשטייט עיקר שליחותו צו זיין אן עד להקב"ה, אז בשעת מ'קוקט אויף אים (אויפן רמב"ם ועבודתו וחיבור ספרו משנה תורה) זעט מען דעם אויבערשטן. ווי דער אויבערשטער איז "דן יחידי", און דוקא דעמולט איז "לא אבוש" ווארום ער פירט אויס שליחותו צו זיין אן עד להקב"ה.

English translation 1563

But if he had, heaven forbid, not authored the book Mishneh Torah,

משא"כ אויב ער וואלט ח"ו ניט מחבר געווען דעם ספר משנה תורה,

English translation 1564

then even though he would study Torah and fulfill the commandments and author other compositions —

איז אע"פ וואס ער וואלט געלערנט תורה און מקיים געווען מצוות און מחבר געווען אנדערע חיבורים —

English translation 1565

it is indeed not possible to say that in this there is a matter of "damage, pain, healing, and lost time,"

איז טאקע ניט שייך זאגן אז אין דעם איז דא אן ענין פון "נזק צער ריפוי ושבת",

English translation 1566

but nevertheless one also cannot say that he fulfilled his mission in the world,

אבער ביחד עם זה קען מען אויך ניט זאגן אז ער האט מקיים געווען שליחותו בעולם,

English translation 1567

that one should see him as a witness to the Holy One, blessed be He,

אז מ'זאל אויף אים זען ווי ער איז אן עד להקב"ה,

English translation 1568

because he does not utilize his powers to author such a book through which he will bear witness about the Holy One, blessed be He, that the Supreme One is "the sole Judge,"

ווארום ער נוצט ניט אויס זיינע כחות צו מחבר זיין אזא ספר דורך וועלכן ער וועט זאגן עדות על הקב"ה אז דער אויבערשטער איז "דן יחידי",

English translation 1569

therefore then there would be the matter of "I will be ashamed."

דעריבער וואלט דעמולט געווען דער ענין פון "אבוש".

English translation 1570

What. And one may add to this and connect this with that which the verse begins with the word "Az" (and the Rambam copies this at the beginning of his book):

מה. ויש להוסיף בזה ולקשר זה דערמיט וואס דער פסוק הויבט זיך אן מיטן ווארט "אז" (און דער רמב"ם איז דאס מעתיק בתחלת ספרו):

English translation 1571

It is stated in the Midrash 177 on the verse 178 "Az Yashir Moshe":

עס שטייט אין מדרש 177 עה"פ 178 "אז ישיר משה":

English translation 1572

"Moshe said: Master of the worlds, with that which I sinned before You, with that I praise You, etc.,

"אמר משה רבון העולמים במה שחטאתי לפניך בו אני מקלסך כו',

English translation 1573

I know that I sinned before You with 'Az,' as it is stated 179 'And from the time (Ume'az) I came to Pharaoh,' and behold You drowned them in the sea,

יודע אני שחטאתי לפניך באז שנאמר 179 ומאז באתי אל פרעה והרי טבעת אותו לים,

English translation 1574

therefore I praise You with 'Az,' as it is said 'Az Yashir Moshe.'"

לכך אני משבחך באז הה"ד אז ישיר משה".

English translation 1575

And one may say that therefore the Rambam also begins his book with "Az" —

ויש לומר אז דערפאר הויבט אן דער רמב"ם אויך ספרו מיט "אז" —

English translation 1576

"Az Lo Evosh BeHabiti El Kol Mitzvosecha":

"אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך":

English translation 1577

The book is called "Mishneh Torah" because "a person first reads the Written Torah and then reads this and knows from it the entire Oral Torah and does not need to read another book between them." So just as Moshe Rabbeinu —

דער ספר הייסט "משנה תורה" ווייל "אדם קורא בתושב"כ תחלה ואח"כ קורא בזה ויודע ממנו תושבע"פ כולה ואינו צריך לקרות ספר אחר ביניהם". איז כשם ווי משה רבינו —

English translation 1578

whose aspect is the Written Torah —

וואס ענינו איז תושב"כ —

English translation 1579

praised the Supreme One "with Az,"

האט משבח געווען דעם אויבערשטן "באז",

English translation 1580

"Az Yashir Moshe,"

"אז ישיר משה",

English translation 1581

in order to rectify that which "I sinned before You with Az,

בכדי מתקן זיין דאס וואס "חטאתי לפניך באז,

English translation 1582

And from the time (Ume'az) I came to Pharaoh,"

ומאז באתי אל פרעה",

English translation 1583

so too does the Rambam conduct himself —

אזוי פירט זיך אויך דער רמב"ם —

English translation 1584

whose book comes in continuation of the Written Torah of Moshe Rabbeinu —

וואס זיין ספר קומט בהמשך צו תושב"כ פון משה רבינו —

English translation 1585

that he begins with "Az,"

אז ער הויבט אן מיט "אז",

English translation 1586

and not with an "Az" that is connected to "I will be ashamed"

און ניט מיט אַן "אז" וואס איז פארבונדן מיט "אבוש"

English translation 1587

(which occurs when there is no "BeHabiti El Kol Mitzvosecha,"

(וואס דאס ווערט בשעת ס'איז ניטא דער "בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1588

or if the Rambam had not authored the book,

אדער אויב דער רמב"ם וואלט ניט מחבר געווען דעם ספר,

English translation 1589

as above),

כנ"ל),

English translation 1590

in the manner and likeness of "And from the time (Ume'az) I came to Pharaoh,"

ע"ד ובדוגמת "ומאז באתי אל פרעה",

English translation 1591

but rather an "Az" that is connected to "Lo Evosh,"

נאר אן "אז" וואס איז פארבונדן מיט "לא אבוש",

English translation 1592

in the manner and likeness of "Az Yashir Moshe,"

ע"ד ובדוגמת "אז ישיר משה",

English translation 1593

because there is the "BeHabiti El Kol Mitzvosecha,"

ווארום ס'איז דא דער "בהביטי אל כל מצותיך",

English translation 1594

and the Rambam fulfills his mission to author this book and through this be a witness to the Holy One, blessed be He.

און דער רמב"ם איז מקיים שליחותו צו מחבר זיין דעם ספר און דורך דעם זיין אַן עד להקב"ה.

English translation 1595

Mem Vav. The review on the Rambam — edited by the Rebbe, shlita (and published in a separate pamphlet) and printed below on page 802.

מו. הדרן על הרמב"ם — הוגה ע"י כ"ק אדמו"ר שליט"א (וי"ל בקונטרס בפ"ע) ונדפס לקמן ע' 802.

English translation 1596

Mem Zayin. (After the conclusion of the review, the Rebbe, shlita, returned to the first matter regarding the verse "Az Lo Evosh BeHabiti El Kol Mitzvosecha," and concluded:) May it be His will that every Jew fulfill his mission in the world (as a witness to the Holy One, blessed be He), beginning with his mission in the study of Torah — to study his portion in Torah, as it is written 180 "And give our portion in Your Torah," that every Jew has his own unique portion in Torah [although in general every Jew must study all parts of Torah, as the Alter Rebbe ruled in Hilchos Talmud Torah 181, that "every soul needs for its rectification to engage in Pardes according to what it is able to comprehend and know, and anyone who can comprehend and know much and was lazy and did not comprehend and know except a little, must come back in reincarnation until he comprehends and knows all that is possible for his soul to comprehend from knowledge of Torah, whether in the simple meanings of the laws or in the hints, homilies, and secrets, etc."], and all the more so the Jews who have a special mission in the study of Torah or in being a teacher of halachah.

מז. (לאחרי סיום ההדרן, חזר כ"ק אדמו"ר שליט"א לענין הראשון ע"ד הפסוק "אז לא אבוש בהביטי אל כל מצותיך", וסיים: ) ויה"ר אז יעדער איד זאל מקיים זיין שליחותו בעולם (אלס עד להקב"ה), אנהויבנדיק פון שליחותו בלימוד התורה — צו לערנען זיין חלק בתורה, כמ"ש 180 "ותן חלקנו בתורתך", אז יעדער איד האט זיין חלק מיוחד בתורה [אע"פ וואס בכללות דארף יעדער איד לערנען אלע חלקים אין תורה, ווי דער אלטער רבי פסק'נט אין הלכות תלמוד תורה 181 , אז "כל נפש צריכה לתיקונה לעסוק בפרד"ס כפי מה שהיא יכולה להשיג ולידע, וכל מי שיכול להשיג ולידע הרבה ונתעצל ולא השיג וידע אלא מעט, צריך לבא בגלגול עד שישיג וידע כל מה שאפשר לנשמתו להשיג מידיעת התורה הן בפשטי ההלכות הן ברמזים ודרשות וסודות כו'"], ועאכו"כ די אידן וואס האבן א שליחות מיוחדת אין לימוד התורה אדער אין זיין א מורה הוראה.

English translation 1597

And simply:

ובפשטות:

English translation 1598

Every Jew should fulfill his mission in the world. He who has reached and is fit to give halachic rulings —

יעדער איך זאל מקיים זיין שליחותו בעולם. דער וואס הגיע וראוי להוראה —

English translation 1599

must be a teacher of halachah. He who is suited to go fight the war of Hashem —

דארף זיין א מורה הוראה. דער וואס איז שייך צו גיין לוחם זיין מלחמת ה' —

English translation 1600

must go out in the war of Hashem. And of course,

דארף ארויסגיין במלחמת ה'. וכמובן,

English translation 1601

in pleasant ways and in ways of peace. And if he has within him gevuros (severities),

בדרכי נועם ובדרכי שלום. און טאמער ער האט אין זיך גבורות,

English translation 1602

he has the advice that he should go to "Rabbi Abba,"

האט ער די עצה אז ער זאל גיין צו "ר' אבא",

English translation 1603

to his teacher,

צו רבו,

English translation 1604

the aspect of Binah,

בחי' בינה,

English translation 1605

and he will sweeten the gevuros and show him how he must conduct the war of Hashem,

און ער וועט ממתיק זיין די גבורות און אים אנווייזן ווי ער דארף פירן די מלחמת ה',

English translation 1606

with love of Israel and unity of Israel,

מתוך אהבת ישראל ואחדות ישראל,

English translation 1607

in a manner of "Vayakhel." As discussed above.

באופן פון "ויקהל". כמדובר לעיל.

English translation 1608

And this should be a close preparation for the "Vayakhel" of the future —

און דאס זאל זיין א הכנה קרובה צו דעם "ויקהל" לע"ל —

English translation 1609

"A great congregation shall return here,"

"קהל גדול ישובו הנה",

English translation 1610

"With our young and with our old, etc., with our sons and with our daughters,"

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",

English translation 1611

together with the matter of "Pekudei" —

צוזאמען מיט דעם ענין פון "פקודי" —

English translation 1612

the tenth census by Mashiach our righteousness 182,

דער מנין העשירי ע"י משיח צדקנו 182,

English translation 1613

as it is written 183 "Yet again shall the sheep pass under the hands of the one who counts them,"

כמ"ש 183 "עוד תעבורנה הצאן ע"י מונה",

English translation 1614

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1615

speedily in our days, literally, and in our time, literally.

במהרה בימינו ממש ובעגלא דידן ממש.

English translation 1616

Mem Ches. There are those here who will make siyumim on the book of the Rambam in these days — beginning from Motzaei Shabbat, and Sunday. And in the days after this — they will all be given mashkeh from this farbrengen, in order to add further success to the siyumim.

מח. דא געפינען זיך אזוינע וואס וועלן מאכן סיומים אויפן ספר הרמב"ם בימים אלו — אנהויבנדיק פון מוצאי שבת, ויום ראשון. ובימים שלאחרי זה — וועט מען זיי אלע געבן משקה פון דער התוועדות, בכדי נאכמער צוגעבן אין דער הצלחה פון די סיומים.

English translation 1617

But in order not to trouble the congregation —

אבער בכדי שלא להטריח הקהל —

English translation 1618

each of them should go into the secretariat on Motzaei Shabbat or on Sunday and take a bottle of mashkeh there

זאל יעדערער פון זיי אריינגיין אין מזכירות במוצאי שבת אדער ביום ראשון און דארטן נעמען א בקבוק משקה

English translation 1619

(in which the mashkeh from this farbrengen will be mixed),

(אין וואו ס'וועט זיין אריינגעמישט די משקה פון התוועדות זו),

English translation 1620

and in the language of the Mishnah 184 —

ובלשון המשנה 184 —

English translation 1621

a "kankan" (jug)

א "קנקן"

English translation 1622

(as explained in Likkutei HaShas of the AriZal 185),

(כמבואר בלקוטי הש"ס להאריז"ל 185),

English translation 1623

and "Do not look at the jug, but at what is in it":

ו"אל תסתכל בקנקן אלא במה שיש בו":

English translation 1624

One should not look at the jug itself and what happened with the jug a moment before,

מ'זאל ניט קוקן אויף דעם קנקן אליין און וואס איז געווען מיט דעם קנקן א רגע שלפנ"ז,

English translation 1625

but rather "at what is in it,"

נאר "במה שיש בו",

English translation 1626

that it is filled with "there is no wine except Torah" 186,

אז ער איז אנגעפילט מיט "אין יין אלא תורה" 186,

English translation 1627

"there is no water except Torah" 187. This will certainly add further success to the siyumim.

"אין מים אלא תורה" 187. וועט דאס זיכער צוגעבן נאכמער הצלחה אין די סיומים.

English translation 1628

Including also the siyum that will take place tomorrow,

כולל אויך דעם סיום וואס וועט פארקומען מארגן,

English translation 1629

as was announced after noon,

ווי מ'האט מכריז געווען לאחרי הצהרים,

English translation 1630

and it is worthwhile that it be announced again now about this,

וכדאי אז מ'זאל איצטער נאכאמאל מכריז זיין וועגן דעם,

English translation 1631

since "one only urges those who are already urged" * 187. And certainly everyone will participate in this,

וויבאלד אז "אין מזרזין אלא למזורזין" * 187. און זיכער וועלן זיך אלע משתתף זיין בזה,

English translation 1632

and endeavor that others also participate,

און זיך משתדל זיין אז אויך אנדערע זאלן זיך משתתף זיין,

English translation 1633

so that it should be "with a multitude of people is the King's glory" 188.

אזוי אז עס זאל זיין "ברב עם הדרת מלך" 188.

English translation 1634

And through the very resolution in this matter already on this Shabbat —

און דורך דער עצם החלטה בדבר שוין בשבת זה —

English translation 1635

one will immediately receive the reward

וועט מען גלייך באקומען דעם שכר

English translation 1636

(as per the ruling in Shulchan Aruch 189),

(כהפס"ד בשו"ע 189),

English translation 1637

until the main reward —

ביז דעם שכר העיקרי —

English translation 1638

as it is stated at the conclusion of the book of the Rambam —

ווי עס שטייט בסיום ספר הרמב"ם —

English translation 1639

that "at that time Israel will be great sages, etc., and will comprehend knowledge of their Creator according to the capacity of man,"

אז "באותו הזמן יהיו ישראל חכמים גדולים כו' וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם",

English translation 1640

and even higher —

ביז נאך העכער —

English translation 1641

in a manner of "the earth will be filled with knowledge of Hashem as the waters cover the sea" 190

אין אן אופן פון "מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים" 190

English translation 1642

(as discussed earlier in this explanation of the Rambam),

(ווי גערעדט פריער אין דעם ביאור הרמב"ם),

English translation 1643

And then one comes to the beginning of the book of the Rambam —

און דערנאך קומט מען צו תחלת ספר הרמב"ם —

English translation 1644

"The foundation of foundations and the pillar of wisdoms" the acronym of which is the Name Havayah 191 —

"יסוד היסודות ועמוד החכמות" ר"ת הוי' 191 —

English translation 1645

that in the future redemption there will be the revelation of the Name Havayah,

אז בגאולה העתידה וועט זיין דער גילוי פון שם הוי',

English translation 1646

as I am written so I am read 192,

כשם שאני נכתב כך אני נקרא 192,

English translation 1647

not as it is in this time and even not as it was in the time when the Holy Temple stood,

ניט ווי ס'איז בזמן הזה און אפילו ניט ווי ס'איז געווען בזמן שהי' ביהמ"ק קיים,

English translation 1648

when "as I am written I am not read" 192,

ווען "לא כשאני נכתב אני נקרא" 192,

English translation 1649

and only the Kohen Gadol in the Holy of Holies on Yom Kippur could say the explicit Name as it is written 193,

און נאר דער כהן גדול בקדש הקדשים ביוהכ"פ האט געקענט זאגן דעם שם המפורש ככתיבתו 193,

English translation 1650

with all the cautions and restrictions in the matter,

מיט די אלע זהירות'ן והגבלות שבדבר,

English translation 1651

but in the future it will be "and the glory of Hashem will be revealed, etc." 194,

משא"כ לע"ל וועט זיין "ונגלה כבוד הוי' גו'" 194,

English translation 1652

not only the Name Elokim and the Name Ado-nai,

ניט בלויז שם אלקים ושם אד',

English translation 1653

but the Name Havayah,

נאר דער שם הוי',

English translation 1654

revealed in the entire world,

בגילוי בכל העולם,

English translation 1655

as I am written so I am read.

כשם שאני נכתב כך אני נקרא.

English translation 1656

And the preparation for this is through our deeds and service in this time 195,

און די הכנה לזה איז דורך מעשינו ועבודתינו בזמן הזה 195,

English translation 1657

including the study of Torah and the study of the Rambam lessons and the siyum of the Rambam.

כולל לימוד התורה ולימוד שיעורי הרמב"ם וסיום הרמב"ם.

English translation 1658

And in order to add further success in this —

ובכדי צוגעבן נאכמער הצלחה בזה —

English translation 1659

they will,

וועט מען,

English translation 1660

as mentioned,

כאמור,

English translation 1661

give mashkeh from this farbrengen for the siyumim.

געבן משקה פון דער התוועדות פאר די סיומים.

English translation 1662

May it be His will that this be a close preparation for the time when it will be "entirely mashkeh"

ויה"ר אז דאס זאל זיין א הכנה קרובה צו דעם זמן ווען עס וועט זיין "כולה משקה"

English translation 1663

(according to the teaching of the Alter Rebbe 196),

(כתורה פון דעם אלטן רבי'ן 196),

English translation 1664

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1665

speedily in our days, literally literally.

במהרה בימינו ממש ממש.

English translation 1666

[The honorable R. Sh.B. shlit"a announced about the siyum of the Rambam on Sunday in New York. And the Rebbe, shlita, poured for him from his cup "L'Chaim." And likewise the honorable R. M.H. shlit"a announced about the siyum on Motzaei Shabbat Kodesh in Morristown,

[הר"ר ש.ב. שיחי' הכריז אודות סיום הרמב"ם ביום ראשון בניו-יארק. וכ"ק אדמו"ר שליט"א מזג לו מכוסו "לחיים". וכן הכריז הר"ר מ.ה. שיחי' אודות הסיום במוצש"ק במאריסטאון,

English translation 1667

and the Rebbe, shlita, poured for him as above.

וכ"ק אדמו"ר שליט"א מזג לו כנ"ל.

English translation 1668

Afterwards, the Rebbe, shlita, gave the jug of mashkeh to the honorable R. Y.L.G. shlit"a (secretariat) —

אח"כ נתן כ"ק אדמו"ר שליט"א הקנקן משקה להר"ר י.ל.ג. שיחי' (מזכירות) —

English translation 1669

for the siyum celebrations of the book of the Rambam in every place.

עבור חגיגות סיומים דספר הרמב"ם בכל מקום ומקום.

English translation 1670

Afterwards he asked:

אח"כ שאל:

English translation 1671

Is there a chazzan to sing "Yibaneh HaMikdash"? And when there was none, the Rebbe, shlita, began to sing "Yibaneh HaMikdash, etc."

ס'איז דא א חזן צו זינגען "שיבנה ביהמ"ק"? וכשלא הי' התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "שיבנה ביהמ"ק כו'".

English translation 1672

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1673

Those who need to make a concluding blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1674

will certainly make a concluding blessing].

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה].