English translation — שיחת ש"פ תרומה, ו' אדר ראשון ה'תשמ"ו.

English translation 1

It is the first Shabbos in the month of Adar.

ס'איז דער ערשטער שבת אין חודש אדר.

English translation 2

And as discussed above, the superiority in the month of Adar –

וכמדובר לעילו דער עילוי אין חודש אדר –

English translation 3

that this is the only month in the year about which it is said "the month which was turned for them"2,

אז דאס איז דער איינציקער חודש אין יאר אויף וועלכן מ'זאגט "החודש אשר נהפך להם" 2,

English translation 4

the entire month "was turned for them"

דער גאנצער חודש "נהפך להם"

English translation 5

(which is not found regarding any other month).

(וואס דאס געפינט מען ניט בא קיין אנדער חודש).

English translation 6

And in this itself –

ובזה גופא –

English translation 7

there is an additional quality in the month of Adar in a leap year

קומט צו א מעלה אין חודש אדר אין א שנה מעוברת

English translation 8

[and although most years are ordinary years,

[וואס אע"פ אז רוב השנים זיינען שנים פשוטות,

English translation 9

as the Rambam writes3 that in a small cycle (of 19 years) there are 12 ordinary years and 7 leap years,

ווי דער רמב"ם שרייבט 3 אז אין א מחזור קטן (של י"ט שנה) זיינען דא י"ב שנים פשוטות און ז' שנים מעוברות,

English translation 10

nevertheless there is a quality in a leap year relative to an ordinary year),

איז אבער דא א מעלה אין א שנה מעוברת לגבי א שנה פשוטה),

English translation 11

and a quality that even a simple person can understand,

און א מעלה וואס אויך אן איש פשוט קען דאס פארשטיין,

English translation 12

as discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 13

that matters which pertain to all Jews,

אז ענינים וואס זיינען נוגע צו אלע אידן,

English translation 14

must be understandable simply even for simple people:

דארפן זיין פארשטאנדיק בפשטות אויך פאר אנשים פשוטים:

English translation 15

A simple person sees simply that in a leap year there are two months of Adar,

אן איש פשוט זעט בפשטות אז אין א שנה מעוברת זיינען דא צוויי חדשי אדר,

English translation 16

i.e., approximately twice as many days in the month of Adar as in an ordinary year

ד.ה. בערך צוויי מאל אזויפיל טעג אין חודש אדר ווי אין א שנה פשוטה

English translation 17

[or more than twice as many,

[אדער נאכמער ווי צוויי מאל אזויפיל,

English translation 18

or almost twice as many –

אדער כמעט צוויי מאל אזויפיל –

English translation 19

which depends on which time one speaks:

וואס דאס איז תלוי אין וועלכן זמן מ'רעדט:

English translation 20

In the present era when the fixing of months is according to the calculation,

בזמן הזה ווען קביעות החדשים איז ע"פ החשבון,

English translation 21

the month of Adar adjacent to Nisan (in an ordinary year) is always deficient (29 days)4,

איז חודש אדר הסמוך לניסן (בשנה פשוטה) לעולם חסר (כ"ט יום) 4,

English translation 22

and Adar Rishon (in a leap year) is always full (30 days)4,

און אדר ראשון (בשנה מעוברת) איז לעולם מלא (ל' יום) 4,

English translation 23

consequently it turns out that in a leap year there are more than twice as many days in the month of Adar as in an ordinary year;

במילא קומט אויס אז אין א שנה מעוברת זיינען דא מער ווי צוויי מאל אזויפיל טעג אין חודש אדר ווי אין א שנה פשוטה;

English translation 24

in contrast, at the time when they would sanctify based on sighting, it could have been that the month of Adar in an ordinary year would be 30 days,

משא"כ בזמן שהיו מקדשין ע"פ הראי' האט געקענט זיין אז חודש אדר בשנה פשוטה זאל זיין ל' יום,

English translation 25

and Adar Rishon in a leap year would be 29 days,

און אדר ראשון בשנה מעוברת זאל זיין כ"ט יום,

English translation 26

in which case there would be almost twice as many days in the month of Adar in a leap year relative to an ordinary year. But in either case –

וואס דעמולט זיינען דא כמעט צוויי מאל אזויפיל טעג אין חודש אדר בשנה מעוברת לגבי א שנה פשוטה. אבער בין כך ובין כך –

English translation 27

there is a greater number of days in the month of Adar in a leap year relative to an ordinary year].

זיינען דא א ריבוי מער ימים אין חודש אדר בשנה מעוברת לגבי א שנה פשוטה].

English translation 28

And based on this it follows,

וואס עפ"ז קומט אויס,

English translation 29

that in a leap year the quality of the month of Adar comes,

אז אין א שנה מעוברת קומט צו די מעלה אין חודש אדר,

English translation 30

that one has approximately twice as many days

אז מ'האט בערך צוויי מאל אזויפיל טעג

English translation 31

(as in an ordinary year)

(ווי אין א שנה פשוטה)

English translation 32

when there is the superiority of "the month which was turned for them"5.

ווען ס'איז דא דער עילוי פון "החודש אשר נהפך להם" 5.

English translation 33

Furthermore:

נאכמער:

English translation 34

There is a principle that there must be "ascending in holiness"6. And this is understood even for a simple person,

ס'איז דא א כלל אז עס דארף זיין "מעלין בקודש" 6. וואס דאס איז מובן אויך פאר אן איש פשוט,

English translation 35

and even for a non-Jew:

און אפילו פאר א ניט-אידן:

English translation 36

He understands simply,

ער פארשטייט בפשטות,

English translation 37

since "I was created to serve my Maker"7,

וויבאלד אז "אני נבראתי לשמש את קוני" 7,

English translation 38

he must not remain stuck in the same place all the days of his life,

דארף ער ניט בלייבן שטעקן אויפן זעלבן ארט כל ימי חייו,

English translation 39

rather with each day and each moment that comes to him,

נאר בכל יום ובכל רגע וואס קומט ביי אים צו,

English translation 40

he must ascend in holiness,

דארף ער מעלה זיין בקודש,

English translation 41

in a manner of increasing and going in light.

באופן פון מוסיף והולך ואור.

English translation 42

And based on this it is understood,

ועפ"ז איז פארשטאנדיק,

English translation 43

that each day in the month of Adar

אז בכל יום בחודש אדר

English translation 44

(Rishon and Sheni)

(ראשון ושני)

English translation 45

there must be an ascent in holiness in the matter of "the month which was turned for them". From this it is understood that in a leap year –

דארף זיין אן עלי' בקודש אין דעם ענין פון "החודש אשר נהפך להם". איז דערפון מובן אז אין א שנה מעוברת –

English translation 46

when there are approximately twice as many days in the month of Adar –

ווען עס זיינען דא בערך צווי מאל אזויפיל טעג אין חודש אדר –

English translation 47

the ascent in holiness is incomparably higher than in an ordinary year

איז די עלי' בקודש גאר שלא בערך העכער ווי אין א שנה פשוטה

English translation 48

(when the ascent in holiness is only over the course of one month).

(ווען די עלי' בקודש איז נאר במשך איין חודש).

English translation 49

And in this itself, there is the superiority when one is in the month of Adar Rishon,

און אין דעם גופא קומט צו דער עילוי ווען מ'שטייט בחודש אדר ראשון,

English translation 50

for then all matters of Adar are in a manner of "Rishon" (first)

וואס דעמולט שטייען אלע ענינים פון אדר אין אן אופן פון "ראשון"

English translation 51

(as discussed above).

(כמדובר לעילו).

English translation 52

And in this itself –

ובזה גופא –

English translation 53

there is a superiority when one is on a Shabbos day in the month of Adar Rishon itself,

קומט צו אן עילוי בשעת מ'שטייט אין א יום השבת בחודש אדר ראשון עצמו,

English translation 54

for even a simple person understands that Shabbos is a lofty day,

וואס אויך אן איש פשוט פארשטייט אז שבת איז א יום נעלה,

English translation 55

which is entirely higher than weekday matters.

וואס איז אינגאנצן העכער פון עניני חול.

English translation 56

All the more so, as the matter of Shabbos is understood according to the inner dimension of matters –

עאכו"כ ווי דער ענין פון שבת איז מובן ע"פ פנימיות הענינים –

English translation 57

the incomparability of Shabbos relative to weekdays;

דער אין ערוך פון שבת לגבי ימי החול;

English translation 58

but even a simple person who has not yet learned about these matters,

אבער אויך אן איש פשוט וואס האט נאך ניט געלערנט וועגן די ענינים,

English translation 59

knows simply that Shabbos is higher than weekday matters.

ווייסט בפשטות אז שבת איז העכער פאר עניני חול.

English translation 60

And all the more so when one is on the first Shabbos of the month of Adar,

ועאכו"כ ווען מ'שטייט אין דעם ערשטן שבת פון חודש אדר,

English translation 61

which opens the channel of all the Shabbosos in the month of Adar.

וואס ער איז פותח הצנור פון אלע שבתות בחודש אדר.

English translation 62

Additionally, there is a superiority in this Shabbos

דערצו קומט צו אן עילוי אין דעם שבת

English translation 63

(the first Shabbos in the month of Adar)

(דער ערשטער שבת בחודש אדר)

English translation 64

in the determination of this year –

בקביעות שנה זו –

English translation 65

from the aspect of the weekly portion,

מצד פרשת השבוע,

English translation 66

Parshas Terumah,

פ' תרומה,

English translation 67

and from the aspect of the determination in the days of the month,

און מצד הקביעות בימי החודש,

English translation 68

the 6th of Adar Rishon –

ו' אדר ראשון –

English translation 69

which is understood even for a simple person:

וואס איז פארשטאנדיק אויך פאר אן איש פשוט:

English translation 70

A simple person may not know about all the matters that are in the portion,

אן איש פשוט ווייסט אפשר ניט וועגן אלע ענינים וואס שטייען אין דער פרשה,

English translation 71

but he knows the name of the portion –

ער ווייסט אבער שם הפרשה –

English translation 72

"Terumah",

"תרומה",

English translation 73

which does not require one to have understanding and comprehension of the portion,

וואס אויף דעם פאדערט זיך ניט אז מ'זאל האבן א הבנה והשגה אין דער פרשה,

English translation 74

and all the more so of the hints and secrets therein.

ועאכו"כ אין די רמזים וסודות שבזה.

English translation 75

And the meaning of the word "Terumah" is also simply

און דער פירוש אין דעם ווארט "תרומה" איז אויך בפשטות

English translation 76

(and even if the simple person himself does not know its meaning,

(און אפילו אויב דער איש פשוט ווייסט אליין ניט דעם פירוש אין דעם,

English translation 77

he asks someone who knows) –

פרעגט ער ביי אזא וואס ווייסט) –

English translation 78

from the term of elevation8,

מלשון הרמה 8,

English translation 79

lifted up.

אויפגעהויבן.

English translation 80

With this, the simple person immediately understands the connection to the month of Adar –

וואס דערמיט פארשטייט דער איש פשוט גלייך די שייכות מיט חודש אדר –

English translation 81

Because the month of Adar is elevated above the rest of the months of the year,

ווייל חודש אדר איז אויפגעהויבן פון שאר חדשי השנה,

English translation 82

in that it is "the month which was turned for them"

דערמיט וואס ער איז "החודש אשר נהפך להם"

English translation 83

(which is not found in the other months of the year,

(וואס דאס געפינט מען ניט בשאר חדשי השנה,

English translation 84

as above),

כנ"ל),

English translation 85

and certainly the month of Adar in a leap year,

ועאכו"כ חודש אדר בשנה מעוברת,

English translation 86

and the first Shabbos in the month of Adar.

און דער ערשטער שבת בחודש אדר.

English translation 87

The concept of the 6th of Adar –

דעם ענין פון ו' אדר –

English translation 88

a simple person also understands,

פארשטייט אויך אן איש פשוט,

English translation 89

with an introduction:

ובהקדמה:

English translation 90

In addition to the specific service that each day has on its own,

נוסף צו דער עבודה מיוחדת וואס יעדער טאג האט בפ"ע,

English translation 91

it is also a preparation for the service of the following day. And particularly according to what was discussed above, that each and every day must have an ascent in holiness relative to the service of the day before it. From this it is understood that the higher the service is on a particular day,

איז ער אויך א הכנה צו דער עבודה ביום שלאחריו. ובפרט ע"פ המדובר לעיל אז בכל יום ויום דארף זיין אן עלי' בקודש לגבי דער עבודה ביום שלפניו. וואס דערפון איז מובן אז וואס העכער די עבודה איז ביום מסויים,

English translation 92

the higher, in an even more elevated manner, is the service on the day after it.

אלץ העכער נאך באופן נעלה יותר איז די עבודה ביום שלאחריו.

English translation 93

Certainly, when the following day is a special day –

עאכו"כ ווען דער יום שלאחרי זה איז א יום מיוחד –

English translation 94

it certainly affects that the service on the preceding day should be in the most elevated manner,

איז זיכער נוגע אז די עבודה ביום שלפנ"ז זאל זיין באופן הכי נעלה,

English translation 95

in order to prepare that the service on the special following day should be in the most elevated manner.

בכדי צוצוגרייטן אז די עבודה ביום המיוחד שלאח"ז זאל זיין באופן הכי נעלה.

English translation 96

So too is it understood regarding the 6th of Adar:

אזוי איז אויך מובן בנוגע צו ו' אדר:

English translation 97

The simple person knows that the 6th of Adar is the eve of the 7th of Adar,

דער איש פשוט ווייסט אז ו' אדר איז ערב ז' אדר,

English translation 98

and he knows that the 7th of Adar is the birthday and day of passing of Moshe Rabbeinu9. And a simple person understands simply that this is an elevated day,

און ער ווייסט אז ז' אדר איז דער יום הולדת ויום הסתלקות פון משה רבינו 9. און אן איש פשוט פארשטייט בפשטות אז דאס איז א יום נעלה,

English translation 99

because he knows that when a child is born in general, it is an elevated matter,

ווארום ער ווייסט אז ווען עס ווערט בכלל געבארן א קינד איז דאס אן ענין נעלה,

English translation 100

certainly a Jewish child,

עאכו"כ א אידיש קינד,

English translation 101

certainly Moshe Rabbeinu,

עאכו"כ משה רבינו,

English translation 102

the redeemer of Israel.

מושיען של ישראל.

English translation 103

A simple person does not know what the Gemara9 says,

אן איש פשוט ווייסט ניט דאס וואס די גמרא *9 זאגט,

English translation 104

"When the lot fell in the month of Adar, he rejoiced

"כיון שנפל פור בחודש אדר שמח

English translation 105

(Haman)

(המן)

English translation 106

greatly, saying, 'The lot fell for me in the month in which Moshe died.' And he did not know that on the 7th of Adar he died and on the 7th of Adar he was born"

שמחה גדולה אמר נפל לי פור בירח שמת בו משה. ולא הי' יודע שבשבעה באדר מת ובשבעה באדר נולד"

English translation 107

(as has been discussed at length previously and has also been printed10);

(ווי מ'האט שוין גערעדט אמאל בארוכה און ס'איז שוין אויך געדרוקט 10);

English translation 108

This will be told to the simple person when Purim comes. But the essential virtue of the 7th of Adar,

דאס וועט מען דערציילן דעם איש פשוט ווען עס קומט פורים. אבער די עצם מעלה פון ז' אדר,

English translation 109

the day of the birth of Moshe Rabbeinu, the simple person also understands even without knowing the aforementioned Gemara.

יום לידת משה רבינו פארשטייט אויך דער איש פשוט אפילו ניט וויסגדיק די גמרא הנ"ל.

English translation 110

He perhaps also does not know that "when Moshe was born, the entire house was filled with light"11,

ער ווייסט אפשר אויך ניט אז "כשנולד משה נתמלא הבית כולו אורה" 11,

English translation 111

but he knows that the birth of Moshe is a great matter,

אבער ער ווייסט אז לידת משה איז אן ענין גדול,

English translation 112

as above.

כנ"ל.

English translation 113

Consequently, he also understands the virtue of the 6th of Adar,

במילא פארשטייט ער אויך די מעלה פון ו' אדר,

English translation 114

the eve of the 7th of Adar,

ערב ז' אדר,

English translation 115

because the service of the 6th of Adar prepares for the service on the 7th of Adar,

ווארום די עבודה פון ו' אדר איז מכין צו דער עבודה בז' אדר,

English translation 116

and the elevation on the 7th of Adar is dependent on the elevation of the service on the 6th of Adar.

און דער עילוי בז' אדר איז תלוי אין דעם עילוי העבודה בו' אדר.

English translation 117

And the two matters on this Shabbos

און די צוויי ענינים בשבת זה

English translation 118

(in the fixed calendar of this year) –

(בקביעות שנה זו) –

English translation 119

Parshas Terumah,

פ' תרומה,

English translation 120

and the 6th of Adar

און ו' אדר

English translation 121

(the eve of the 7th of Adar) –

(ערב ז' אדר) –

English translation 122

have a connection between them:

האבן צווישן זיך א שייכות:

English translation 123

It is stated in the books12 that "Terumah" is composed of the letters

עס שטייט אין ספרים 12 אז "תרומה" באשטייט פון די אותיות

English translation 124

(of the word and the letter)

(פון דעם ווארט און דעם אות)

English translation 125

"Torah M",

"תורה מ",

English translation 126

the Torah that was given

התורה שניתנה

English translation 127

(to Moshe Rabbeinu) for

(למשה רבינו) למ'

English translation 128

(forty) days

(ארבעים) יום

English translation 129

(as explained in Chassidic discourses13,

(כמבואר בדרושי חסידות 13,

English translation 130

and particularly from the Rebbe Maharash14).

ובפרט פון דעם רבי'ן מהר"ש 14).

English translation 131

This the simple person also knows,

וואס דאס ווייסט אויך דער איש פשוט,

English translation 132

that Moshe Rabbeinu was on Mount Sinai for forty days in order to receive the Torah.

אז משה רבינו איז געווען בהר סיני ארבעים יום בכדי צו מקבל זיין די תורה.

English translation 133

This is the connection of Parshas Terumah with the 6th of Adar,

וואס דאס איז דער קשר פון פ' תרומה מיט ו' אדר,

English translation 134

the eve of the 7th of Adar,

ערב ז' אדר,

English translation 135

the day of the birth and passing of Moshe Rabbeinu,

יום לידת והסתלקות משה רבינו,

English translation 136

because in the name of the portion

ווייל אין דעם שם הפרשה

English translation 137

("Terumah"),

("תרומה"),

English translation 138

"Torah M",

"תורה מ",

English translation 139

the giving of the Torah to Moshe Rabbeinu in forty days is emphasized,

איז מודגש נתינת התורה למשה רבינו בארבעים יום,

English translation 140

which is an essential matter in the life of Moshe –

וואס דאס איז אן ענין עיקרי בחיי משה –

English translation 141

"Moshe received the Torah from Sinai"15.

"משה קיבל תורה מסיני" 15.

English translation 142

And to add,

ולהוסיף,

English translation 143

that Mem

אז מ"ם

English translation 144

(from "Torah M")

(פון "תורה מ")

English translation 145

is also the initial letters of Moshe,

איז אויך ר"ת משה,

English translation 146

through whom the Torah was given

שניתנה התורה על ידו

English translation 147

(in forty days).

(במ' יום).

English translation 148

That is, "Torah M" also alludes to the giving of the Torah to Moshe,

ד.ה. אז "תורה מ" איז אויך מרמז אויף נתינת התורה אל משה,

English translation 149

for the Torah is called by his name because he gave his soul for it16.

וואס תורה נקראת על שמו מכיון שנתן נפשו על" 16.

English translation 150

And an explanation of the concept of "Terumah" being the letters "Torah M":

וביאור הענין פון "תרומה" אותיות "תורה מ":

English translation 151

"Torah M",

"תורה מ",

English translation 152

the Torah that was given for forty days

תורה שניתנה למ' יום

English translation 153

(and was given through Moshe Rabbeinu),

(וניתנה ע"י משה רבינו),

English translation 154

emphasizes how the Torah is connected to the world –

איז מדגיש ווי תורה איז פארבונדן מיט עולם –

English translation 155

for the definition of the world is time and place17,

וואס גדר העולם איז זמן ומקום 17,

English translation 156

and here it is said that the Torah was given for forty days,

און דא זאגט מען אז תורה איז ניתנה לארבעים יום,

English translation 157

in time.

אין זמן.

English translation 158

Torah in its own essence is above time,

תורה מצד עצמה איז למעלה מן הזמן,

English translation 159

two thousand years preceded the world18,

אלפיים שנה קדמה תורה לעולם 18,

English translation 160

and moreover –

און נאכמער –

English translation 161

it is entirely not within the category of time

זי איז אינגאנצן ניט בגדר זמן

English translation 162

(even not within the category of "preceded the world",

(אפילו ניט בגדר "קדמה לעולם",

English translation 163

which indicates a connection with the world);

וואס באווייזט אויף א שייכות מיט עולם);

English translation 164

but at the Giving of the Torah it came about that the Torah was given below in the world,

בא מתן תורה האט זיך אויפגעטאן אז תורה איז געגעבן געווארן למטה בעולם,

English translation 165

in time and place:

בזמן ומקום:

English translation 166

In time –

בזמן –

English translation 167

in forty days,

בארבעים יום,

English translation 168

in the limitation of time,

אין הגבלת הזמן,

English translation 169

as is emphasized in the Written Torah

ווי ס'איז מודגש אין תורה שבכתב

English translation 170

(which is also for a simple person)

(וואס דאס איז אויך פאר אן איש פשוט)

English translation 171

"forty days and forty nights"19;

"ארבעים יום וארבעים לילה" 19;

English translation 172

And in place –

ובמקום –

English translation 173

on Mount Sinai,

על הר סיני,

English translation 174

as is emphasized in many places in the Written Torah that the giving of the Torah to Moshe was on Mount Sinai,

ווי ס'איז מודגש בכ"מ אין תורה שבכתב אז נתינת התורה למשה איז געווען על הר סיני,

English translation 175

and that Moshe had to ascend the mountain –

און אז משה האט געדארפט עולה זיין על ההר –

English translation 176

"ascend to Me to the mountain"20,

"עלה אלי ההרה" 20,

English translation 177

"when I ascend to the mountain"21,

"בעלותי ההרה" 21,

English translation 178

which emphasizes that this is connected with an ascent in place

וואס דאס איז מדגיש אז דאס איז פארבונדן מיט אן עלי' במקום

English translation 179

(an ascent in a physical place and in a spiritual place).

(אן עלי' במקום גשמי ובמקום רוחני).

English translation 180

And to such an extent is the giving of the Torah in a physical place emphasized

ועד כדי כך איז מודגש נתינת התורה במקום גשמי

English translation 181

(on Mount Sinai),

(בהר סיני),

English translation 182

that the Mishnah says specifically "Moshe received the Torah from Sinai",

אז די משנה זאגט "משה קבל תורה מסיני" דוקא,

English translation 183

and known is the discussion about this among the commentators22,

וכידוע די שקו"ט בזה אין מפרשים 22,

English translation 184

for seemingly it would have been more fitting that it should say "Moshe received the Torah from the Holy One, blessed be He",

דלכאורה וואלט מער געפאסט אז עס זאל שטיין "משה קבל תורה מהקב"ה",

English translation 185

from Havayah,

מהוי',

English translation 186

or from the Giver of the Torah,

אדער מנותן התורה,

English translation 187

and the like,

וכיו"ב,

English translation 188

why does it say "from Sinai"? Even if the giving of the Torah had been in another place and at another time, all the matters would also have come about,

פארוואס שטייט "מסיני"? אפילו אויב נתינת התורה וואלט געווען במקום אחר ובזמן אחר וואלט עס אויך אויפגעטאן אלע ענינים,

English translation 189

because it is a giving of the Torah from the Holy One, blessed be He –

ווייל דאס איז א נתינת התורה מהקב"ה –

English translation 190

so why is "from Sinai" emphasized here? From this we see that the Mishnah emphasizes here the connection of the Torah specifically with a physical place,

איז פארוואס איז מען דא מדגיש "מסיני"? זעט מען דערפון אז די משנה איז דא מדגיש די שייכות פון תורה מיט א מקום גשמי דוקא,

English translation 191

because this is the innovation of the Giving of the Torah –

ווייל דאס איז דער אויפטו פון מ"ת –

English translation 192

the drawing down of the Torah below into the world,

די המשכה פון תורה למטה בעולם,

English translation 193

in time and place.

בזמן ומקום.

English translation 194

It follows that "Torah M" is the matter of how the Torah is connected specifically with the world –

קומט אויס אז "תורה מ" איז דער ענין ווי תורה איז פארבונדן דוקא מיט עולם –

English translation 195

time and place,

זמן ומקום,

English translation 196

the Torah that was given in M days,

תורה שניתנה במ' יום,

English translation 197

and was given to Moshe Rabbeinu,

וניתנה למשה רבינו,

English translation 198

as a soul in a body down here below.

אלס א נשמה בגוף דא למטה.

English translation 199

On the other hand,

לאידך גיסא,

English translation 200

however, the "M"

שטייט אבער דער "מ"

English translation 201

(M days)

(מ' יום)

English translation 202

does not stand at the end of the word "Terumah" and certainly not at the beginning of the word,

ניט בסוף תיבת "תרומה" ועאכו"כ ניט בתחלת התיבה,

English translation 203

but rather in the middle of the word,

נאר באמצע התיבה,

English translation 204

because here it does not speak of how the world

ווייל דא רעדט זיך ניט ווי עולם

English translation 205

(time –

(זמן –

English translation 206

M days)

מ' יום)

English translation 207

is in its own essence,

איז מצד עצמו,

English translation 208

but rather how the world stands within

נאר ווי עולם שטייט אין

English translation 209

(the middle of the word)

(אמצע תיבת)

English translation 210

Torah,

תורה,

English translation 211

i.e., how the Torah elevates the world to the level of the Torah.

ד.ה. ווי תורה הויבט אויף עולם לדרגת התורה.

English translation 212

And this can be connected with the two interpretations of "Terumah"23

ויש לקשר זה מיט די צוויי פירושים אין "תרומה" 23

English translation 213

(Torah M)

(תורה מ)

English translation 214

from the language of separation24 and from the language of elevation25:

מלשון הפרשה 24 און מלשון הרמה 25:

English translation 215

The difference between the two interpretations is:

דער חילוק צווישן די צוויי פירושים איז:

English translation 216

Separation means that the separated thing has a connection and value with the other matters,

הפרשה מיינט אז דער דבר המופרש האט א שייכות וערך מיט די אנדערע ענינים,

English translation 217

only it is separated from them. Elevation means that it is distinct and elevated above the other matters and has no value relative to them.

נאר ער איז אפגעשיידט פון זיי. הרמה מיינט אז ער איז מובדל און אויפגעהויבן העכער פון די אנדערע ענינים און האט צו זיי קיין ערך ניט.

English translation 218

These two matters are seen in the letters of Terumah "Torah M":

וואס די צוויי ענינים זעט מען אין תרומה אותיות "תורה מ":

English translation 219

On one hand, this emphasizes how the Torah was given in the world

פון איין זייט איז דאס מדגיש ווי תורה איז געגעבן געווארן אין עולם

English translation 220

(time and place),

(זמן ומקום),

English translation 221

and has a connection with the world,

און האט א שייכות מיט עולם,

English translation 222

only in a manner of separation. Together with this, the Torah

נאר באופן פון הפרשה. ביחד עם זה איז תורה

English translation 223

(even as it is found in the world)

(אויך ווי זיי געפינט זיך בעולם)

English translation 224

is higher than the world –

העכער פון עולם –

English translation 225

in a manner of elevation,

באופן של הרמה,

English translation 226

and in "Torah M" it speaks of how the world is found

און אין "וורה מ" רעדט זיך ווי עולם געפינט זיך

English translation 227

(not in itself, but)

(ניט לעצמו, נאר)

English translation 228

within the Torah.

אין תורה.

English translation 229

And this also has a connection with the content of Parshat Terumah:

וואס דאס האט אויך א שייכות מיטן תוכן פון פ' תרומה:

English translation 230

In the parshah it speaks about the command to make the Mishkan –

אין דער פרשה רעדט זיך וועגן דעם ציווי אויף עשיית המשכן –

English translation 231

"And they shall make Me a Sanctuary and I will dwell in their midst"26. And this is indeed the purpose of all of creation and the order of the chain of descent,

"ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" 26. וואס דאס איז דאך דער תכלית פון כל הבריאה וסדר השתלשלות,

English translation 232

as it is said27 "I have come to My garden",

כמ"ש 27 "באתי לגני",

English translation 233

to My place of residence,

לגנוני,

English translation 234

to the place that was My essential [dwelling] originally28,

למקום שהי' עיקרי בתחלה 28,

English translation 235

the main dwelling of the Shechinah was in the lower realms29,

דעיקר שכינה בתחתונים היתה 29,

English translation 236

and through the service of man one draws back the Shechinah below. And the expression of this is in the Mishkan and Beit HaMikdash where there was "and I will dwell in their midst".

און ע"י עבודת האדם איז מען צוריק ממשיך די שכינה למטה. און דער אויסדרוק דערפון איז אין משכן ומקדש וואו ס'איז געווען "ושכנתי בתוכם".

English translation 237

And the matter of the indwelling of the Shechinah below in the world in a physical place is analogous to the aforementioned matter of "Torah M" –

וואס דער ענין פון השראת השכינה למטה בעולם במקום גשמי איז בדוגמת ענין הנ"ל פון "תורה מ" –

English translation 238

that the Torah is drawn down below into the world

אז תורה ווערט נמשך למטה בעולם

English translation 239

(in time and place),

(בזמן ומקום),

English translation 240

but together with this it stands above the world and it elevates the world.

אבער ביחד עם זה שטייט זי העכער פון עולם און זי הויבט אויף עולם.

English translation 241

What is the practical difference and what is the distinction between them from all that was stated above regarding practical application:

למאי נפק"מ ומאי בינייהו מכל האמור לעיל בנוגע לפועל:

English translation 242

Standing on Shabbat Parshat Terumah,

שטייענדיק אין שבת פ' תרומה,

English translation 243

"Torah M",

"תורה מ",

English translation 244

and Erev Zayin Adar –

און ערב ז' אדר –

English translation 245

one has a special empowerment to act with a storm and a storm within a storm in the service of drawing down the Torah into this lowest world, below which there is no lower,

האט מען א נתינת כח מיוחדת אויף טאן מיט א שטורעם און א שטורעם שבשטורעם אין דער עבודה פון ממשיך זיין תורה אין עוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו,

English translation 246

for the Torah "is not in heaven"30,

וואס תורה "לא בשמים היא" 30,

English translation 247

the Torah was given specifically in the Land,

תורה איז געגעבן געווארן דוקא בארץ,

English translation 248

in order to accomplish the clarification and refinement of the world,

בכדי אויפצוטאן דעם בירור וזיכוך העולם,

English translation 249

and there to draw down holiness.

און דארטן ממשיך זיין קדושה.

English translation 250

And simply

ובפשטות

English translation 251

(and more particularly)

(ובפרטיות יותר)

English translation 252

it means –

מיינט עס –

English translation 253

the matter of "l'asukei sh'matata aliba d'hilchasa"31,

דער ענין פון לאסוקי שמעתתא אליבא דהילכתא 31,

English translation 254

which is the part of the laws of the Torah

וואס חלק ההלכות שבתורה איז

English translation 255

(in the Torah itself)

(אין תורה גופא)

English translation 256

not the aspect of "heaven" in the Torah,

ניט בחי' שמים שבתורה,

English translation 257

Torah within Torah,

תורה שבתורה,

English translation 258

but the aspect of "earth" in the Torah,

נאר בחי' ארץ שבתורה,

English translation 259

world within Torah,

עולם שבתורה,

English translation 260

because halacha comes down specifically in this low physical world, below which there is no lower,

ווארום הלכה קומט אראפ דוקא בעוה"ז הגשמי התחתון שאין תחתון למטה ממנו,

English translation 261

and so one must conduct oneself in actual deed in this low physical world.

און אזוי דארף מען זיך פירן במעשה בפועל בעוה"ז הגשמי.

English translation 262

And as discussed in the farbrengen of the previous Shabbat32, the difference between "these and those are the words of the living G-d"33 and "halacha"34,

וכמדובר בהתוועדות שלפנ"ז 32 דער חילוק צווישן "אלו ואלו דברי אלקים חיים" 33 און "הלכה" 34,

English translation 263

that "these and those are the words of the living G-d" deals with spiritual matters,

אז "אלו ואלו דברי אלקים חיים" רעדט זיך ברוחניות הענינים,

English translation 264

where in spiritual service one can conduct oneself in several ways. As discussed32 the example of the shofar of Rosh Hashanah of a simple ram's horn35,

וואס בעבודה רוחנית קען מען זיך פירן בכמה אופנים. ווי גערעדט 32 די דוגמא פון שופר של ר"ה של יעל פשוט 35,

English translation 265

that even though the halacha is not so,

אז אע"פ וואס די הלכה איז ניט אזוי,

English translation 266

rather the halacha is that one must use "the curved horn of rams"36,

נאר די הלכה איז אז מ'דארף נוצן "קרן הכבשים הכפוף" 36,

English translation 267

Chassidus37 explains the matter in spiritual service

איז חסידות 37 מבאר דעם ענין אין עבודה רוחנית

English translation 268

(and on the contrary –

(ואדרבה –

English translation 269

the more one expands one's mind38),

כמה דפשיט איניש דעתי' טפי 38),

English translation 270

because in spiritual matters there is both the matter of a simple ram's horn and the matter of a curved shofar,

ווייל ברוחניות הענינים איז דא סיי דער ענין פון שופר של יעל פשוט און סיי דער ענין פון שופר כפוף,

English translation 271

for in spiritual worlds "these and those are the words of the living G-d". And on the contrary:

ווארום בעולמות רוחניים איז "אלו ואלו דברי אלקים חיים". ואדרבה:

English translation 272

the main thing should be spirituality –

דער עיקר דארף דאך זיין רוחניות –

English translation 273

the dominance of spirituality over physicality,

הגברת הרוחניות על הגשמיות,

English translation 274

form over matter,

הצורה על החומר,

English translation 275

the soul over the body.

הנשמה על הגוף.

English translation 276

Even more:

ביז נאכמער:

English translation 277

In spiritual worlds there is a place not only for two opinions

בעולמות רוחניים איז דא אן ארט ניט נאר אויף צוויי דיעות

English translation 278

("these and those are the words of the living G-d"),

("אלו ואלו דברי אלקים חיים"),

English translation 279

but for a multitude of opinions,

נאר אויף א ריבוי דיעות,

English translation 280

until "seventy faces to the Torah"39

ביז "שבעים פנים לתורה" 39

English translation 281

(as the Alter Rebbe brings in his gloss at the beginning of the book of Tanya40. And he brings it at the beginning of the book of Tanya,

(ווי דער אלטער רבי ברענגט בהגהתו בתחלת ספר התניא 40. און ער ברענגט עס בתחלת ספר התניא,

English translation 282

so that one should know that in the service of Hashem there are many ways).

מ'זאל וויסן אז אין עבודת ה' איז פאראן א ריבוי אופנים).

English translation 283

When, however, it comes to the matter of halacha –

בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן דעם ענין ההלכה –

English translation 284

that halacha is connected specifically to how one must conduct oneself in actual deed in this low physical world –

וואס הלכה איז פארבונדן דוקא ווי מ'דארף זיך פירן במעשה בפועל בעוה"ז הגשמי –

English translation 285

it is in the manner of "cut" *40,

איז דאס באופן פון "חתוכה" *40,

English translation 286

it can be only in one way,

דאס קען זיין נאר באופן אחד,

English translation 287

because in actual deed one cannot conduct oneself in two or more opposite ways.

ווייל אין מעשה בפועל קען מען זיך ניט פירן אויף צוויי אדער מערערע אופנים הפכיים.

English translation 288

From this we have the lesson:

דערפון האט מען דעם לימוד:

English translation 289

Standing in this Shabbat of Parshat Terumah,

שטייענדיק אין דעם שבת פ' תרומה,

English translation 290

and the eve of the 7th of Adar,

און ערב ז' אדר,

English translation 291

when the matter of halacha in the Torah is emphasized –

ווען ס'איז מודגש דער ענין פון הלכה שבתורה –

English translation 292

one must take out the instruction from this Shabbat,

דארף מען ארויסנעמען די הוראה פון דעם שבת,

English translation 293

and from it all the days are blessed41,

ומיני' מתברכין כולהו יומין 41,

English translation 294

from Shabbat it is drawn into the days of the week –

פון שבת ווערט עס נמשך בימי השבוע –

English translation 295

that one should engage in the matter of "l'asukei sh'matata aliba d'hilchasa",

אז מ'זאל טאן אין דעם ענין פון לאסוקי שמעתתא אליבא דהילכתא,

English translation 296

the drawing down of the Torah into this low physical world.

המשכת התורה בעוה"ז הגשמי.

English translation 297

And on each day after this –

ובכל יום שלאחרי זה –

English translation 298

there must be an ascent in holiness in the service,

דארף זיין מעלין בקודש אין די עבודה,

English translation 299

in the manner of "they go from strength to strength"42.

באופן פון "ילכו מחיל אל חיל" 42.

English translation 300

May it be His will that one actually fulfill the instruction of this Shabbat,

ויה"ר אז מ'זאל בפועל מקיים זיין די הוראה פון דעם שבת,

English translation 301

and from Shabbat one should draw it and bring it down throughout all the days after it –

און פון שבת זאל מען עס ממשיך זיין און אראפברענגען בכל הימים שלאח"ז –

English translation 302

not bringing it down in a manner of descent, G-d forbid,

ניט אראפברענגען באופן של ירידה ח"ו,

English translation 303

but in a manner of ascent from day to day.

נאר באופן של עלי' מיום ליום.

English translation 304

And to do this in a manner appropriate to the month of Adar –

און טאן אין דעם אין אן אופן המתאים לחודש אדר –

English translation 305

that "my mazal is strong"43 for every matter of Judaism,

וואס "בריא מזלי'" 43 פאר יעדער ענין פון אידישקייט,

English translation 306

for which reason the law is that "a Jew who has a lawsuit with a gentile etc. should seek to have it in Adar, for my mazal is strong"43. And in the month of Adar itself –

וואס דערפאר איז דער דין אז "בר ישראל דאית לי' דינא בהדי נכרי כו' לימצי נפשי' באדר דבריא מזלי'" 43. און אין חודש אדר גופא –

English translation 307

there is an increase in "my mazal is strong" from day to day.

קומט צו אין בריא מזלי' מיום ליום.

English translation 308

There are those who seek a pretext,

זיינען דא די וואס תואנה הם מבקשים,

English translation 309

and they raise a doubt whether the matter of "my mazal is strong"

און זיי זיינען מעורר א ספק צי דער ענין פון בריא מזלי'

English translation 310

(and bringing a Torah lawsuit)

(און אריינציען א דין תורה)

English translation 311

also applies in the first Adar. Regarding the second Adar it is certain,

איז אויך באדר ראשון. בנוגע לאדר שני איז דאס מוכרח,

English translation 312

for then the Megillah is read,

ווייל דעמולט איז מקרא המגילה,

English translation 313

and "the Jews had light and joy and gladness and honor"44 and "many of the people of the land became Jews"45,

און "ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר" 44 און "רבים מעמי הארץ מתייהדים" 45,

English translation 314

but regarding the first Adar there is a doubt.

אבער בנוגע צו אדר ראשון איז א ספק.

English translation 315

We say to them,

זאגט מען זיי,

English translation 316

that in all matters of Judaism and Torah and mitzvot "a doubt is treated stringently",

אז בכל עניני יהדות און תומ"צ איז "ספק לחומרא",

English translation 317

and consequently the matter of "my mazal is strong" also applies in the month of the first Adar46.

און במילא איז דער ענין פון בריא מזלי' אויך אין חודש אדר ראשון 46.

English translation 318

And in general –

ובכלל –

English translation 319

why must one be foolish and enter into a discussion and doubts that perhaps this does not apply to the first Adar?!...

פארוואס דארף מען זיין טפשים און זיך אריינלאזן אין א שקו"ט וספיקות אז אפשר איז דאס ניט שייך צו אדר ראשון?!...

English translation 320

And on each and every day of the month of the first Adar there is an ascent in holiness in the matter of "my mazal is strong",

און בכל יום ויום מחודש אדר ראשון קומט צו אן עלי' בקודש אין דעם ענין פון בריא מזלי',

English translation 321

until there comes an even higher ascent in this in the month of the second Adar,

ביז עס קומט צו נאך א העכערע עלי' בזה בחודש אדר שני,

English translation 322

the month about which it is said "connecting redemption to redemption"47,

דער חודש אויף וועלכן מ'זאגט "מסמך גאולה לגאולה" 47,

English translation 323

"Purim to Pesach"

"פורים לפסח"

English translation 324

(as Rashi48 explains),

(ווי רש"י 48 איז מפרש),

English translation 325

Purim in the month of the second Adar to Pesach in the month of Nissan.

פורים בחודש אדר שני לפסח בחודש ניסן.

English translation 326

Until it becomes "connected redemption to redemption",

ביז אז עס ווערט "מסמך גאולה לגאולה",

English translation 327

to the true and complete redemption,

צו דער גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 328

and not only in the manner of "connected",

און ניט נאר באופן פון "מסמך",

English translation 329

but in the manner of "immediately they will be redeemed"49,

נאר באופן פון "מיד הן נגאלין" 49,

English translation 330

that the simple interpretation of "immediately"

וואס דער פירוש הפשוט אין "מיד"

English translation 331

(as we translate it)

(ווי מיר טייטשן דאס)

English translation 332

is –

איז –

English translation 333

"immediately" literally,

"מיד" ממש,

English translation 334

and so too is the interpretation in this law in the Rambam,

און אזוי איז אויך דער פירוש בהלכה זו ברמב"ם,

English translation 335

as is evident from what he brings afterwards50 the verse51 "Before they call I will answer"

כמובן מזה וואס ער ברענגט לאחרי זה 50 דעם פסוק 51 "טרם יקראו ואני אענה"

English translation 336

(as discussed many times52).

(כמדובר כמ"פ 52).

English translation 337

And then the perfection of "Make for Me a Sanctuary and I will dwell in their midst" in the third Beis HaMikdash,

און דעמולט ווערט די שלימות פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" בביהמ"ק השלישי,

English translation 338

in the true and complete redemption through Mashiach Tzidkeinu,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 339

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 340

It is very surprising that one does not see –

למרבית הפלא זעט מען ניט –

English translation 341

at least in the places where I have seen –

עכ"פ אין די ערטער וואו איך האב געזען –

English translation 342

that Chassidim should make a stir about the day of the 7th of Adar,

אז חסידים זאלן מאכן א שטורעם פון דעם טאג פון ז' אדר,

English translation 343

the day of birth and passing of Moshe Rabbeinu,

יום לידת והסתלקות משה רבינו,

English translation 344

even though it is stated about this explicitly in the Gemara in connection with the nullification of Haman's decree!

אע"פ וואס עס שטייט וועגן דעם בפירוש אין גמרא בקשר מיט ביטול גזירת המן!

English translation 345

Granted, regarding the matter of the fast on the 7th of Adar that is stated in Shulchan Aruch

בשלמא בנוגע צו דעם ענין התענית בז' אדר וואס שטייט אין שו"ע

English translation 346

(in the laws of fasts53) –

(בהל' תעניות 53) –

English translation 347

one sees in practice that for the most part one does not conduct oneself to fast on the 7th of Adar,

זעט מען בפועל אז ע"פ רוב פירט מען זיך ניט צו פאסטן בז' אדר,

English translation 348

although other circles do fast on the 7th of Adar.

הגם אז אנדערע חוגים פאסטן יע בז' אדר.

English translation 349

[And in general, it should be noted,

[ובכלל להעיר,

English translation 350

that it could be that most Jews do not pay attention to this fast of the 7th of Adar,

אז עס קען זיין אז רוב אידן זיינען ניט משים לב צו דעם תענית פון ז' אדר,

English translation 351

because for the most part there are not such great diligent ones who have a fixed schedule to learn Shulchan Aruch in order,

ווייל ע"פ רוב זיינען ניטא אזוינע גרויסע מתמידים וואס האבן א קביעות צו לערנען שו"ע על הסדר,

English translation 352

and even if they do –

און אפילו אויב יע –

English translation 353

they do not reach (in learning Shulchan Aruch in order) until the laws of fasts. They learn the laws that are relevant at the beginning of each day (the beginning of Orach Chaim),

דערגרייכט מען ניט (בלימוד שו"ע על הסדר) ביז הל' תעניות. מ'לערנט די דינים וואס זיינען נוגע בתחלת כל יום (התחלת אורח חיים),

English translation 354

but they do not even come (in learning in order) to the laws of the synagogue,

אבער מ'קומט אפילו ניט (בלימוד על הסדר) צו הל' בית הכנסת,

English translation 355

all the more so that they do not reach as far as the laws of fasts,

עאכו"כ אז מ'דערגרייכט ניט אזוי ווייט ווי ביז הל' תעניות,

English translation 356

and certainly not to the law regarding the 7th of Adar,

און זיכער ניט צו דער הלכה וועגן ז' אדר,

English translation 357

which is not even among the four fasts!].

וואס איז אפילו ניט פון די ארבע תעניות!].

English translation 358

And the reason for this

און דער טעם לזה

English translation 359

(why Chassidim do not fast on the 7th of Adar)

(פארוואס חסידים פאסטן ניט בז' אדר)

English translation 360

could be,

קען זיין,

English translation 361

because in general one is careful not to cause pain to Jews,

ווייל בכלל היט מען זיך פון מאטערן אידן,

English translation 362

and especially through practicing fasts,

ובפרט דורך פראווען תעניתים,

English translation 363

as explained in the Hagahos HaTeshuvos54,

כמבואר באגה"ת 54,

English translation 364

and in Shulchan Aruch HaRav55,

ובשו"ע אדה"ז 55,

English translation 365

that "a person has no permission over his body at all... nor to cause it pain with any pain, even by withholding some food or drink",

אז "אין לאדם רשות על גופו כלל כו' ולא לצערו בשום צער אפילו במניעת איזה מאכל או משתה",

English translation 366

because the body is "the property of the Holy One, blessed be He"56.

ווייל דער גוף איז "קנין הקב"ה" 56.

English translation 367

[Unless "one does it in the way of repentance, that this pain is beneficial for him to save his soul from destruction, and therefore it is permitted to fast for repentance, etc."57 –

[סיידן "עושה בדרך תשובה שצער זה טובה היא לו להציל נפשו משחת ולכן מותר להתענות לתשובה כו'" 57 –

English translation 368

which is the reason of those who fast on the 7th of Adar,

וואס דאס איז דער טעם פון די וואס פאסטן בז' אדר,

English translation 369

because this is connected to the matter of repentance,

ווייל דאס איז פארבונדן מיטן ענין התשובה,

English translation 370

"and the living shall take it to heart"58,

"והחי יתן אל לבו" 58,

English translation 371

all the more so regarding Moshe Rabbeinu (whose passing is on the 7th of Adar)].

עאכו"כ משה רבינו (וואס הסתלקותו איז בז' אדר)].

English translation 372

Therefore Chassidim do not fast on the 7th of Adar.

דעריבער פאסטן ניט חסידים בז' אדר.

English translation 373

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 374

Even regarding the very existence of the 7th of Adar

אפילו וועגן דער עצם מציאות פון ז' אדר

English translation 375

(in Chassidic discourses) –

(בדרושי חסידות) –

English translation 376

Chassidim know about it only when Lag BaOmer comes...

ווייסן דערפון חסידים ערשט ווען עס קומט...

English translation 377

and they learn the discourses of Lag BaOmer59,

ל"ג בעומר און מ'לערנט דרושי ל"ג בעומר 59,

English translation 378

where it is explained there that Lag BaOmer,

וואס דארטן ווערט נתבאר אז ל"ג בעומר,

English translation 379

the day of the hillula of Rashbi,

יום הילולא דרשב"י,

English translation 380

is a day of great joy60,

איז א יום שמחה גדולה 60,

English translation 381

in contrast to the 7th of Adar,

משא"כ ז' אדר,

English translation 382

the day of the passing of Moshe Rabbeinu,

יום פטירת משה רבינו,

English translation 383

is a day of fasting.

איז א יום תענית.

English translation 384

That is, Chassidim know about the 7th of Adar not as a matter in itself, but as a detail in the discourses of Lag BaOmer.

ד.ה. אז חסידים ווייסן וועגן ז' אדר ניט אלס אן ענין בפ"ע נאר אלס א פרט בדרושי ל"ג בעומר.

English translation 385

This, however, is only as a justification for why Chassidim should not practice the fast of the 7th of Adar.

דאס איז אבער אלץ א לימוד זכות פארוואס חסידים זאלן ניט פראווען דעם תענית פון ז' אדר.

English translation 386

But what has come out of this in practice –

וואס איז דערפון אבער ארויס בפועל –

English translation 387

that they have completely forgotten about the matter of the 7th of Adar!

אז מ'האט אינגאנצן פארגעסן וועגן דעם ענין פון ז' אדר!

English translation 388

True,

אמת טאקע,

English translation 389

they have the aforementioned justification for why they need not then fast,

מ'האט דעם לימוד זכות הנ"ל פארוואס מ'דארף דעמולט ניט פאסטן,

English translation 390

and the justification that Chassidim do not know about the 7th of Adar until they learn the discourses of Lag BaOmer;

און דעם לימוד זכות אז חסידים ווייסן ניט וועגן ז' אדר ביז מ'לערנט דרושי ל"ג בעומר;

English translation 391

but there is yet another matter in the 7th of Adar –

ס'איז אבער דא נאך אן ענין אין ז' אדר –

English translation 392

the matter of joy,

דער ענין השמחה,

English translation 393

as the Gemara says that the birth of Moshe on the 7th of Adar nullified Haman's decree and brought about the matter of joy of Purim –

ווי די גמרא זאגט אז לידת משה בז' אדר האט מבטל געווען גזירת המן און געבראכט דעם ענין ושמחה פון פורים –

English translation 394

surely Chassidim should have made a remembrance of this matter of joy on the 7th of Adar.

האבן דאך חסידים געדארפט מאכן א זכר פון דעם ענין השמחה בז' אדר.

English translation 395

And especially since the nullification of Haman's decree is a matter that is relevant to all generations,

ובפרט אז דער ביטול פון גזירת המן איז דאך אן ענין וואס איז נוגע לכל הדורות,

English translation 396

for the war of Hashem against Amalek –

ווארום מלחמת ה' בעמלק –

English translation 397

of whom Haman is a descendant

וואס המן איז מזרעו של עמלק

English translation 398

(as it states in the Targum61) –

(ווי עס שטייט אין תרגום 61) –

English translation 399

is "from generation to generation"62,

איז "מדור דור" 62,

English translation 400

and especially in the generation of the footsteps of Mashiach. It is therefore understood that the 7th of Adar in each and every year has the power to nullify the decree of Amalek of that generation. Surely then they should have made some remembrance on the 7th of Adar with a matter of joy.

ובפרט בדרא דעקבתא דמשיחא. איז פארשטאנדיק אז ז' אדר בכל שנה ושנה האט בכח צו מבטל זיין גזירת עמלק שבדור ההוא. האט מען דאך זיכער געדארפט מאכן עפעס א זכר בז' אדר מיט אן ענין של שמחה.

English translation 401

And especially since they should have learned that the 7th of Adar must have joy from the joy of Lag BaOmer,

ובפרט אז מ'האט זיך געדארפט אפלערנען אז ז' אדר דארף זיין שמחה פון די שמחה בל"ג בעומר,

English translation 402

for since the matter of the 7th of Adar is explained specifically in the discourses of Lag BaOmer,

ווארום היות אז דער ענין פון ז' אדר ווערט נתבאר בדרושי ל"ג בעומר דוקא,

English translation 403

they must have a connection between them

מוזן זיי האבן צווישן זיך א שייכות

English translation 404

(also in the matter of joy in this).

(אויך בענין השמחה שבזה).

English translation 405

And especially according to what is stated elsewhere63 that Rashbi is a spark of Moshe Rabbeinu.

ובפרט ע"פ מ"ש בכ"מ 63 אז רשב"י איז א ניצוץ פון משה רבינו.

English translation 406

[And although it is explained in the discourses of Lag BaOmer that the 7th of Adar is not a day of joy like Lag BaOmer –

[ואע"פ אז ס'איז מבואר בדרושי ל"ג בעומר אז ז' אדר איז ניט א יום שמחה ווי ל"ג בעומר –

English translation 407

one sees, however, how from this it came out that they did nothing at all (not even the opposite concept of Lag BaOmer),

זעט מען אבער ווי דערפון איז ארויסגעקומען אז מ'טוט גארניט (אויך ניט דעם ענין ההפכי פון ל"ג בעומר),

English translation 408

they completely forgot about it!].

מ'האט וועגן דעם אינגאנצן פארגעסן!].

English translation 409

And to such an extent did they forget about it,

ועד כדי כך האט מען וועגן דעם פארגעסן,

English translation 410

that although on the motza'ei Shabbos of this week,

אז אע"פ וואס במוצאי שבת זה,

English translation 411

i.e., on the night following the 7th of Adar,

ד.ה. באור לז' אדר,

English translation 412

a Melaveh Malkah takes place,

קומט פאר א מלוה מלכה,

English translation 413

and they publicized it in every possible way with all kinds of details and printed matter and mailings etc.,

און מ'האט וועגן דעם מפרסם געווען בכל האופנים האפשריים מיט כל מיני פרטים און אפגעדרוקט און פאנאנדערגעשיקט וכו',

English translation 414

they forgot to mention that this takes place on the 7th of Adar,

האט מען פארגעסן דערמאנען אז דאס קומט פֿאָר בז' אדר,

English translation 415

the day of the birth and passing of Moshe Rabbeinu!

יום לידת והסתלקות משה רבינו!

English translation 416

Furthermore:

נאכמער:

English translation 417

the purpose of the Melaveh Malkah is to raise money for the strengthening of the synagogue in this neighborhood,

די כוונה פון דער מלוה מלכה איז צו שאפן געלט פאר חיזוק בית הכנסת בשכונה זו,

English translation 418

and when it comes to collecting money, one sees in practice that they throw themselves into it with all their effort –

וואס בשעת עס קומט צו קלייבן געלט זעט מען בפועל אז מ'לייגט זיך אין דעם אינגאנצן אריין מיט דער גאנצער יגיעה –

English translation 419

for "I have toiled and found"64,

ווארום "יגעתי ומצאתי" 64,

English translation 420

especially when one wishes to receive more than the value of his toil –

בפרט בשעת מ'וויל באקומען מער ווי דער ערך היגיעה שלו –

English translation 421

and they seek all kinds of ways and ideas how to say to a Jew,

און מ'זוכט כל המיני אופנים וסברות ווי צו זאגן א אידן,

English translation 422

"Jew,

"דזשיד,

English translation 423

give a groszy",

דאוואי גראשי",

English translation 424

as gentiles

ווי גוים

English translation 425

(to differentiate)

(להבדיל)

English translation 426

used to say,

פלעגן אמאל זאגן,

English translation 427

but how can it be a reality in the world that gentiles could say such a thing? Because the concept exists in holiness,

אבער ווי קען זיין א מציאות בעולם אז גוים זאלן אזוי קענען זאגן? ווייל דער ענין שטייט אין קדושה,

English translation 428

in Torah,

אין תורה,

English translation 429

as it is stated in our parshah,

ווי עס שטייט בפרשתנו,

English translation 430

that the Almighty tells a Jew through Moshe Rabbeinu "And they shall take for Me a portion",

אז דער אויבערשטער זאגט אן אידן ע"י משה רבינו "ויקחו לי תרומה",

English translation 431

"gold and silver and copper"65!

"זהב וכסף ונחושת" 65!

English translation 432

And in addition to this, they found all kinds of advice how to make a publicity in every possible way to raise more money for this synagogue,

און דערצו האט מען געפונען כל המיני עצות ווי צו מאכן א פרסום בכל אופן האפשרי אויף שאפן מערער געלט פאר דעם ביהכנ"ס,

English translation 433

and they printed about this,

און מ'האט וועגן דעם אפגעדרוקט,

English translation 434

and printed a matter in the study of the laws of neighbors etc. –

און אפגעדרוקט אן ענין בלימוד הלכות שכנים וכו' –

English translation 435

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 436

regarding the fact that the "Melaveh Malkah" takes place on the 7th of Adar,

בנוגע לזה אז די "מלוה מלכה" קומט פאר בז' אדר,

English translation 437

which itself could also possibly contribute to the money,

וואס דאס אליין קען אויך אפשר צוגעבן אין די געלט,

English translation 438

they completely forgot!

האט מען אינגאנצן פארגעסן!

English translation 439

The wonder of this is even greater:

דער פלא שבזה איז נאך גרעסער:

English translation 440

the name of this synagogue is "Ahavas Moshe"! You yourself should have, first and foremost, loved Moshe Rabbeinu,

דער נאמען פון דעם בית הכנסת איז "אהבת משה"! האסטו אליין לכל לראש געדארפט ליב האבן משה רבינו,

English translation 441

and nevertheless...

ואעפ"כ...

English translation 442

you forgot to mention that the Melaveh Malkah takes place on the 7th of Adar,

האסטו פארגעסן דערמאנען אז די מלוה מלכה קומט פֿאָר בז' אדר,

English translation 443

the day of the birth and passing of Moshe Rabbeinu!

יום לידת ופטירת משה רבינו!

English translation 444

(The Rebbe shlita smiled,

(כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,

English translation 445

and said:)

ואמר:)

English translation 446

They conducted themselves in this matter like in the parshah "And you shall command"...

מ'האט זיך אין דעם געפירט ווי אין פ' "ואתה תצוה"...

English translation 447

It is stated in the holy books66 that Parshas Tetzaveh is the only parshah

עס שטייט אין ספרים 66 אז פ' תצוה איז די איינציקע סדרה

English translation 448

(from the time Moshe was born)

(משעה שנולד משה)

English translation 449

in which the name of Moshe Rabbeinu is not mentioned;

אין וועלכער עס ווערט ניט דערמאנט דער נאמען פון משה רבינו;

English translation 450

there it says "And you" and further hints to Moshe Rabbeinu,

דארטן שטייט "ואתה" און נאך רמזים אויף משה רבינו,

English translation 451

with all good matters,

מיט אלע ענינים טובים,

English translation 452

but the name of Moshe is not explicitly mentioned there;

אבער שמו של משה ווערט דארטן ניט דערמאנט בפירוש;

English translation 453

so too they conducted themselves regarding the Melaveh Malkah,

אזוי האט מען זיך אויך געפירט בנוגע דער מלוה מלכה,

English translation 454

that they printed all kinds of matters,

אז מ'האט אפגעדרוקט כל המיני ענינים,

English translation 455

but the name of Moshe Rabbeinu

אבער שמו של משה רבינו

English translation 456

(that his day of birth and passing is on the 7th of Adar)

(אז יום לידתו והסתלקותו איז בז' אדר)

English translation 457

they did not mention!

האט מען ניט דערמאנט!

English translation 458

And may it be His will,

ויה"ר,

English translation 459

that just as the usual procedure in such a case is,

אז אזוי ווי דער סדר הרגיל בכגון דא איז,

English translation 460

that when one reminds someone about a matter that he forgot,

אז בשעת מ'איז מעורר איינעם וועגן א זאך וואס ער האט פארגעסן,

English translation 461

the first thing is that he answers that he thought such and such,

איז די ערשטע זאך פארענטפערט ער זיך אז ער האט געמיינט כך וכך,

English translation 462

and he is not guilty,

און ער איז ניט שולדיק,

English translation 463

a second and a third person is guilty etc.,

א צווייטער און א דריטער איז שולדיק וכו',

English translation 464

and he argues that on the contrary,

און ער טענה'ט אז אדרבה,

English translation 465

he held so from the outset,

ער האט מלכתחילה געהאלטן אזוי,

English translation 466

and explains it with several reasons,

און איז דאס מסביר בכמה טעמים,

English translation 467

and in practice this brings out that he himself adds with greater strength and vigor in the matter that was lacking. And in our case –

ובפועל ברענגט דאס ארויס אז ער אליין איז מוסיף ביתר שאת וביתר עוז אין דעם ענין וואס האט געפעלט. ובנדו"ד –

English translation 468

in mentioning and publicizing and emphasizing openly and with a storm that the Melaveh Malkah takes place on the 7th of Adar,

אין דערמאנען ומכריז ומדגיש זיין בגלוי און מיט א שטורעם אז די מלוה מלכה קומט פֿאָר בז' אדר,

English translation 469

the day of the birth and passing of Moshe Rabbeinu.

יום לידת ופטירת משה רבינו.

English translation 470

And especially since there still remain several hours of preparation from the 6th of Adar to the 7th of Adar and to the Melaveh Malkah,

ובפרט אז עס זיינען נאך געבליבן עטלעכע שעה פון דער הכנה בו' אדר צו ז' אדר און צו דער מלוה מלכה,

English translation 471

and we are in the Shabbos in which the 7th of Adar is blessed,

און מ'שטייט אין דעם שבת וואס מיני' מתברך ז' אדר,

English translation 472

and a Shabbos of Parshas Terumah,

און א שבת פ' תרומה,

English translation 473

the language of elevation –

לשון הרמה –

English translation 474

that all matters are elevated –

אז אלע ענינים ווערן אויפגעהויבן –

English translation 475

those responsible for the Melaveh Malkah must utilize the last few hours to publicize with a storm that the Melaveh Malkah takes place on the 7th of Adar,

דארפן די אחראים אויף דער מלוה מלכה אויסנוצן די לעצטע פֿאָר שעה אויף מפרסם זיין מיט א שטורעם אז די מלוה מלכה קומט פֿאָר בז' אדר,

English translation 476

the day of the birth and passing of Moshe Rabbeinu.

יום לידת ופטירת משה רבינו.

English translation 477

And may it be His will that the Melaveh Malkah be with great success,

ויה"ר אז די מלוה מלכה זאל זיין בהצלחה רבה,

English translation 478

and that the ultimate intention in this be fulfilled, and simply –

און עס זאל זיך אויספירן דער תכלית המכוון שבזה ובפשטות –

English translation 479

that an abundance of silver and gold come in,

עס זאל אריינקומען א ריבוי כסף וזהב,

English translation 480

and through this the inner intention of the Melaveh Malkah shall be fulfilled.

ועד"ז זאל זיך אויספירן די פנימיות הכוונה פון דעם מלוה מלכה.

English translation 481

And great is charity, which brings the redemption closer67,

וגדולה צדקה שמקרבת את הגאולה 67,

English translation 482

and this was said even regarding the giving of charity in a manner where one lost a sela and a poor person found it,

וואס דאס איז געזאגט געווארן אפילו בנוגע צו נתינת צדקה באופן אז איבד סלע ומצאה עני,

English translation 483

where then too one fulfills the commandment of charity68,

וואס דעמולט איז מען אויך מקיים מצות הצדקה 68,

English translation 484

all the more so at the time when the giving of charity is complete,

עאכו"כ בשעת די נתינת הצדקה איז בשלימות,

English translation 485

with a pleasant countenance

בסבר פנים יפות

English translation 486

(in quality),

(באיכות),

English translation 487

and corresponding to this –

ועד"ז –

English translation 488

completeness in quantity,

שלימות בכמות,

English translation 489

with an abundance of silver and gold,

בריבוי כסף וזהב,

English translation 490

as it is stated in our portion regarding the Mishkan,

ווי עס שטייט בפרשתנו בנוגע צו דעם משכן,

English translation 491

and corresponding to this regarding the "Mikdash Me'at"

ועד"ז בנוגע צו "מקדש מעט"

English translation 492

(a synagogue)69 –

(א בית הכנסת) 69 –

English translation 493

"Take for Me

"ויקחו לי

English translation 494

(for My name70)

(לשמי 70)

English translation 495

a portion, gold, and silver, and copper, and shoham stones and stones for the settings."

תרומה גו' זהב וכסף ונחושת וגו' אבני שוהם ואבני מילואים".

English translation 496

Until one merits the matter of "And they shall make for Me

ביז אז מ'איז זוכה צו דעם ענין פון "ועשו לי

English translation 497

(for My name)

(לשמי)

English translation 498

a Sanctuary and I will dwell in their midst" literally,

מקדש ושכנתי בתוכם" כפשוטו,

English translation 499

in the third Beis HaMikdash,

בביהמ"ק השלישי,

English translation 500

as it is known that the command

כידוע אז דער ציווי

English translation 501

("And they shall make for Me a Sanctuary")

("ועשו לי מקדש")

English translation 502

includes within itself and from it we derive71 for all Sanctuaries,

איז כולל אין זיך און דערפון לערנט מען אפ 71 אויף אלע בתי מקדשות,

English translation 503

the first Temple,

בית ראשון,

English translation 504

the second Temple and the third Temple,

בית שני און בית שלישי,

English translation 505

may it be built speedily in our days,

שיבנה במהרה בימינו,

English translation 506

"And may our eyes behold Your return to Tzion with mercy",

"ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים",

English translation 507

"With our youths and with our elders, with our sons and with our daughters"72,

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 72,

English translation 508

"And their silver and their gold with them"73,

"וכספם וזהבם אתם" 73,

English translation 509

with all the explanations thereof

עם כל הפירושים שבזה

English translation 510

(as discussed many times),

(ווי גערעדט כמ"פ),

English translation 511

and simply –

ובפשטות –

English translation 512

the true and complete redemption through Moshiach Tzidkeinu,

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 513

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 514

Discourse (in the manner of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 515

beginning "Mi yitnecha ke'ach li".

ד"ה מי יתנך כאח לי.

English translation 516

It is also customary to study a verse from the weekly portion together with Rashi's commentary;

ס'איז אויך רגיל אפצולערנען א פסוק פון פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש"י;

English translation 517

a matter from the notes of my father on the Zohar;

אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר;

English translation 518

and a matter from today's Rambam lesson.

און אן ענין אין היינטיקן שיעור רמב"ם.

English translation 519

Regarding Rashi, we will dwell on a matter at the beginning of the portion concerning the making of the kaporet that was upon the Ark.

בנוגע לפרש"י וועט מען זיך אפשטעלן אויף אן ענין בתחלת הפרשה בנוגע עשיית הכפורת שעל גבי הארון.

English translation 520

And before this,

ולפני זה וועט מען,

English translation 521

incidentally,

דרך אגב,

English translation 522

we will explain a matter that Rashi does not explain regarding the general command to make the Ark,

מבאר זיין אן ענין וואס רש"י איז ניט מפרש בנוגע לכללות הציווי אויף עשיית הארון,

English translation 523

a matter that is seemingly not understood according to the simple meaning,

אן ענין וואס איז לכאורה ניט מובן ע"ד הפשט,

English translation 524

and all the commentators raise this point:

און אלע מפרשים שטעלן זיך אויף דעם:

English translation 525

All the commentators ask: why does it begin

אלע מפרשים פרעגן פארוואס הויבט מען אָן

English translation 526

(after the general command to make the Mishkan)

(לאחרי הציווי הכללי אויף עשיית המשכן)

English translation 527

with the command to make the Ark,

מיטן ציווי אויף עשיית הארון,

English translation 528

seemingly one should have first stated regarding the making of the Mishkan itself,

לכאורה האט מען פריער געדארפט אנזאגן וועגן עשיית המשכן עצמו,

English translation 529

the curtains, etc.,

די יריעות וכו',

English translation 530

and afterwards regarding the vessels,

און דערנאך וועגן די כלים,

English translation 531

and among the vessels themselves –

און אין די כלים גופא –

English translation 532

in order,

על הסדר,

English translation 533

until one comes to the Ark which was in the Holy of Holies. Because the order is,

ביז מ'קומט צו דעם ארון וואס איז געווען בקודש הקדשים. ווארום דער סדר איז,

English translation 534

that first one makes the house itself,

אז פריער מאכט מען דעם בית עצמו,

English translation 535

in order to have a place to put the vessels,

בכדי צו האבן וואו צו אריינשטעלן די כלים,

English translation 536

and only afterwards does one make the vessels,

און ערשט דערנאך מאכט מען די כלים,

English translation 537

as Rashi explains later74:

ווי רש"י איז מפרש ווייטער 74:

English translation 538

"Moshe commanded Betzalel to first make the vessels and afterwards the Mishkan,

"משה צוה לבצלאל לעשות תחלה כלים ואח"כ משכן,

English translation 539

Betzalel said to him: The custom of the world is to first make a house and afterwards place vessels inside it, etc.,

אמר לו בצלאל מנהג עולם לעשות תחלה בית ואח"כ משים כלים בתוכו כו',

English translation 540

Moshe said to him: You were in the shadow of G-d, for indeed so the Holy One, blessed be He, commanded me, and so he made the Mishkan first and afterwards made the vessels"?

אמר לו משה בצל א-ל היית כי בודאי כך צוה לי הקב"ה וכן עשה המשכן תחלה ואח"כ עשה כלים"?

English translation 541

The Ramban75 explains the reason for beginning the command with the making of the Ark,

דער רמב"ן 75 איז מבאר דעם טעם אויף התחלת הציווי מיט עשיית הארון,

English translation 542

because "the main purpose of the Mishkan is the place of the resting of the Shechinah, which is the Ark",

ווייל "עיקר החפץ במשכן הוא מקום מנוחת השכינה שהוא הארון",

English translation 543

but Rashi does not explain this at all.

אבער רש"י איז אויף דעם גארניט מפרש.

English translation 544

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 545

Why does Rashi not address,

פארוואס באווארנט ניט רש"י,

English translation 546

whose concern is the simple meaning of the verse,

וואס ענינו איז פשוטו של מקרא,

English translation 547

such a simple question?

אזא שאלה פשוטה?

English translation 548

The explanation of this is,

איז דער ביאור בזה,

English translation 549

because the verse itself addresses it:

ווייל דער פסוק אליין האט עס באווארנט:

English translation 550

In the verse it is stated that the purpose of making the Mishkan

אין פסוק שטייט אז דער תכלית פון עשיית המשכן

English translation 551

("And they shall make for Me a Sanctuary",

("ועשו לי מקדש",

English translation 552

and Rashi explains:

ופרש"י:

English translation 553

"And they shall make for Me, for My name, a house of holiness"76)

"ועשו לי לשמי בית קדושה" 76)

English translation 554

is "And I will dwell in their midst".

איז "ושכנתי בתוכם".

English translation 555

And regarding the Ark it is stated in the verse77

ובנוגע צו דעם ארון שטייט אין פסוק 77

English translation 556

(at the end of the command to make the Ark):

(בסוף הציווי על עשיית הארון):

English translation 557

"And I will meet with you there, and I will speak with you from above the kaporet, from between the two cherubim that are upon the Ark of the Testimony, all that I will command you for the children of Israel."

"ונועדתי לך שם ודברתי אתך מעל הכפורת מבין שני הכרובים אשר על ארון העדות את כל אשר אצוה אותך אל בני ישראל".

English translation 558

One sees from this,

זעט מען דערפון,

English translation 559

how in the verse itself it is emphasized that the purpose of the Mishkan –

ווי אין פסוק עצמו איז מודגש אז דער תכלית פון משכן –

English translation 560

"And I will dwell in their midst" –

"ושכנתי בתוכם" –

English translation 561

is fulfilled through the Ark, where there will be "And I will meet with you there",

ווערט אויסגעפירט דורך דעם ארון. וואו עס וועט זיין "ונועדתי לך שם",

English translation 562

the indwelling and revelation of the Shechinah below.

השראת וגילוי השכינה למטה.

English translation 563

Therefore Rashi does not need to explain why the verse begins with the command to make the Ark,

דעריבער דארף שוין רש"י ניט מפרש זיין פארוואס דער פסוק הויבט אן מיטן ציווי אויף עשיית הארון,

English translation 564

because

ווייל

English translation 565

(in the verse itself it is emphasized that)

(אין פסוק אליין איז מודגש אז)

English translation 566

through the Ark the purpose of the entire Mishkan is fulfilled –

דורך דעם ארון פירט זיך אויס תכלית כל המשכן –

English translation 567

"And I will dwell in their midst".

"ושכנתי בתוכם".

English translation 568

Now we will proceed to this Rashi regarding the making of the kaporet that was upon the Ark:

איצטער וועט מען צוגיין צו דעם פרש"י בנוגע עשיית הכפורת שעל גבי הארון:

English translation 569

Rashi comments on the verse

רש"י שטעלט זיך עה"פ

English translation 570

(chapter 25, verse 17)

(קאפיטל כה פסוק יז)

English translation 571

"And you shall make a kaporet

"ועשית כפורת

English translation 572

[a cover for the Ark, which was open at the top, and he places it upon it like a board]

["כסוי על הארון שהי' פתוח מלמעלה ומניחו עליו כמין דף"]

English translation 573

of pure gold, two and a half cubits its length and a cubit and a half its width" and explains:

זהב טהור אמתים וחצי ארכה ואמה וחצי רחבה" און איז מפרש:

English translation 574

"Two and a half cubits its length –

"אמתים וחצי ארכה –

English translation 575

like the length of the Ark and its width like the width of the Ark, and it rests upon the thickness of the walls on all four sides",

כארכו של ארון ורחבה כרחבו של ארון ומונחת על עובי הכתלים ארבעתם",

English translation 576

afterwards he adds:

דערנאך איז ער מוסיף:

English translation 577

"And although no measure was given for its thickness, our Sages explained that its thickness was a handbreadth".

"ואע"פ שלא נתן שיעור לעובי' פירשו רבותינו שהי' עובי' טפח".

English translation 578

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 579

Why does Rashi add the explanation of our Sages regarding the thickness of the Ark-cover –

פארוואס איז רש"י מוסיף דעם פירוש רבותינו וועגן עובי הכפורת –

English translation 580

Rashi's method is the plain meaning of Scripture,

ענינו של רש"י איז פשוטו של מקרא,

English translation 581

he is not the Baraitha of the Work of the Mishkan which relates all the details of the Mishkan,

ער איז ניט די ברייתא דמלאכת המשכן וואס דערציילט וועגן אלע פרטים אין דעם משכן,

English translation 582

and as we see that Rashi in his commentary on the Torah does not bring all the details and minute details of the measurements of the Mishkan from the aforementioned Baraitha and Gemara in Menachoth and elsewhere –

און ווי מ'זעט אז רש"י בפירושו עה"ת ברענגט ניט אלע פרטים ופרטי פרטים במדת המשכן פון דער ברייתא הנ"ל און גמרא אין מנחות ועוד –

English translation 583

Now why does Rashi bring here the explanation of our Sages regarding the thickness of the Ark-cover,

היינט פארוואס ברענגט דא רש"י פירוש רבותינו וועגן עובי הכפורת,

English translation 584

a matter that is not stated in the verse

א זאך וואס שטייט ניט אין פסוק

English translation 585

(as Rashi himself emphasizes "no measurement was given for its thickness"),

(ווי רש"י איז אליין מדגיש "לא נתן שיעור לעובי'"),

English translation 586

and especially since Rashi does not explain regarding the thickness of the other vessels?!

ובפרט אז רש"י איז ניט מפרש וועגן דעם עובי פון שאר הכלים?!

English translation 587

Another point in this:

נאך אן ענין אין דעם:

English translation 588

We see indeed that in this very matter

מ'זעט דאך אז אין דעם ענין גופא

English translation 589

(regarding the thickness of the Ark-cover)

(וועגן עובי הכפורת)

English translation 590

Rashi did not exhaust all the matters –

האט רש"י ניט אויסגעשעפט אלע ענינים –

English translation 591

as we see that in the Gemara78 there is a discussion and various explanations as to what is the source that the thickness of the Ark-cover was a handbreadth,

ווי מ'זעט אז אין גמרא 78 איז דא א שקו"ט וכו"כ פירושים וואס איז דער מקור אז עובי הכפורת איז געווען א טפח,

English translation 592

and all the commentators on Rashi address this,

און אלע מפרשי רש"י שטעלן זיך דערויף,

English translation 593

where is Rashi's source with "our Sages explained",

וואו איז דער מקור פון רש"י מיט "פירשו רבותינו",

English translation 594

and each of the commentators grasps a different explanation from the Gemara

און יעדערער פון די מפרשים כאפט אָן אן אנדער פירוש פון גמרא

English translation 595

[One commentator79 writes that "our Sages explained" refers to the gezerah shavah (in the aforementioned Gemara) "it is written here 'upon the face of the Ark-cover' and it is written there80 'from the face of Yitzchak his father',

[איין מפרש 79 שרייבט אז "פירשו רבותינו" מיינט די גזירה שוה (אין דער גמרא הנ"ל) "כתיב הכא אל פני הכפורת וכתיב התם 80 מאת פני יצחק אביו,

English translation 596

just as there a handbreadth, for a face is no less than a handbreadth,81 so here a handbreadth". Another commentator82 writes,

מה להלן טפח דאין פנים פחותים מטפח 81 אף כאן טפח". אן אנדער מפרש 82 שרייבט,

English translation 597

that "our Sages explained" refers to another gezerah shavah (from the verse "the face of the one was the face of the cherub"83).

אז "פירשו רבותינו" מיינט אן אנדער גזירה שוה (פון פסוק "פני האחד פני הכרוב" 83).

English translation 598

A third commentator84 writes that the derivation is from a third gezerah shavah (from the verse "the faces of the cherubim"85).

א דריטער מפרש 84 שרייבט אז דער לימוד איז פון א דריטער גזירה שוה (פון פסוק "פני הכרובים" 85).

English translation 599

A fourth commentator86 writes that the derivation is "from what is written below in the portion of Acharei Mos87 'the face of the Ark-cover' and any face is at least a handbreadth"]!

א פערטער מפרש 86 שרייבט אז דער לימוד איז "מדכתיב לקמן בפ' אחרי מות 87 פני הכפורת וכל פנים לכל הפחות טפח"]!

English translation 600

From this we see that Rashi does not explain all the details in the matter of the thickness of the Ark-cover –

זעט מען דערפון אז רש"י איז ניט מפרש אלע פרטים אין דעם ענין פון עובי הכפורת –

English translation 601

he does not write the detail of where "our Sages explained" that its thickness was a handbreadth. And one cannot say,

ער שרייבט ניט דעט פרט וואו "פירשו רבותינו" אז הי' עובי' טפח. און מ'קען דאך ניט זאגן,

English translation 602

that Rashi does not indicate the source because there is only one source and it is a simple matter –

אז רש"י צייכנט ניט אן דעם מקור ווייל ס'איז דא נאר איין מקור און ס'איז א דבר הפשוט –

English translation 603

for we see in the Gemara and in the commentators on Rashi that the reality is exactly the opposite:

ווארום מ'זעט אין גמרא און אין די מפרשי רש"י אז די מציאות איז פונקט פארקערט:

English translation 604

There are in this a multitude of explanations,

עס זיינען דא אין דעם א ריבוי פירושים,

English translation 605

and each of the commentators on Rashi explains differently the intent of Rashi!

און יעדערער פון די מפרשי רש"י איז מפרש אנדערש כוונת רש"י!

English translation 606

From this we see that Rashi here is not [intent] on exhausting and explaining all the details of the thickness of the Ark-cover,

זעט מען דערפון אז רש"י איז דא ניט אויסן צו אויסשעפן און מפרש זיין כל הפרטים אין עובי הכפורת,

English translation 607

the question becomes why he needs to explain at all regarding the thickness of the Ark-cover.

ווערט די שאלה פארוואס ער דארף בכלל מפרש זיין וועגן עובי הכפורת.

English translation 608

From this very thing it is proven,

איז דערפון גופא מוכח,

English translation 609

that only the detail that "even though no measurement was given for its thickness, our Sages explained that its thickness was a handbreadth" is relevant to the plain meaning of Scripture,

אז נאר דער פרט אז "אע"פ שלא נתן שיעור לעובי' פירשו רבותינו שהי' עובי' טפח" איז נוגע בפשוטו של מקרא,

English translation 610

but the source of "our Sages explained" is not relevant to the plain meaning of Scripture

משא"כ דער מקור פון "פירשו רבותינו" איז ניט נוגע אין פשוטו של מקרא

English translation 611

(therefore Rashi does not write it).

(דערפאר שרייבט עס ניט רש"י).

English translation 612

And it is also understood from this that Rashi does not write the language "our Sages expounded" –

וכמובן אויך דערפון וואס רש"י שרייבט ניט דעם לשון "דרשו רבותינו" –

English translation 613

for apparently according to all the aforementioned explanations in the Gemara this is indeed a derivation from a gezerah shavah –

דלכאורה לויט די אלע פירושים הנ"ל אין גמרא איז דאך דאס א דרשה פון א גזירה שוה –

English translation 614

rather Rashi writes "our Sages explained",

נאר רש"י שרייבט "פירשו רבותינו",

English translation 615

from which it is understood that in relation to the plain meaning of Scripture this is not a matter of exposition,

וואס דערפון איז מובן אז ביחס צו פשוטו של מקרא איז דאס ניט אן ענין של דרש,

English translation 616

but an explanation of our Sages.

נאר א פירוש פון רבותינו.

English translation 617

The question arises as above:

שטעלט זיך די שאלה כנ"ל:

English translation 618

What is relevant to the plain meaning of Scripture about the thickness of the Ark-cover –

וואס איז נוגע אין פשוטו של מקרא דער עובי הכפורת –

English translation 619

it is not stated in the verse,

ניט עס שטייט אין פסוק,

English translation 620

and Rashi does not explain it regarding the other vessels?

און רש"י איז עס ניט מפרש בא שאר הכלים?

English translation 621

The difficulty becomes even stronger:

די קשיא ווערט נאך שטארקער:

English translation 622

The Gemara88 asks:

די גמרא 88 פרעגט:

English translation 623

"Granted, the Ark nine

"בשלמא ארון תשעה

English translation 624

(handbreadths its height)

(טפחים קומתו)

English translation 625

for it is written *88 'And they shall make an ark of acacia wood, two and a half cubits its length, and a cubit and a half its width, and a cubit and a half its height,'

דכתיב *88 ועשו ארון עצי שטים אמתים וחצי ארכו ואמה וחצי רחבו ואמה וחצי קומתו,

English translation 626

but the Ark-cover a handbreadth, from where do we derive it?

אלא כפורת טפח מנלן,

English translation 627

For Rabbi Chanina taught: All the vessels that Moshe made, the Torah gave for them a measure of their length and a measure of their width and a measure of their height. The Ark-cover, a measure of its length and a measure of its width were given, a measure of its height was not given."

דתני רבי חנינא כל הכלים שעשה משה נתנה בהן תורה מדת ארכן ומדת רחבן ומדת קומתן. כפורת מדת ארכה ומדת רחבה נתנה מדת קומתה לא נתנה".

English translation 628

And accordingly:

ועפ"ז:

English translation 629

If Rashi in his commentary on the Torah had written in this language

אויב רש"י בפירושו עה"ת וואלט געשריבן בזה הלשון

English translation 630

(like the language of the Gemara)

(כלשון הגמרא)

English translation 631

"Although no measure was given for its height, our Sages explained that its height was a handbreadth" –

"אע"פ שלא נתן שיעור לקומתה פירשו רבותינו שקומתה טפח" –

English translation 632

one could explain why Rashi needs to write this according to the plain meaning,

וואלט מען געקענט מסביר זיין פארוואס רש"י דארף דאס שרייבן ע"ד הפשט,

English translation 633

because according to the plain meaning one must clarify

ווייל ע"ד הפשט דארף מען באווארענען

English translation 634

(as the Gemara clarifies)

(ווי די גמרא באווארנט)

English translation 635

that which "for all the vessels that Moses made, the Torah gave the measure of their length and the measure of their width and the measure of their height," but regarding the ark-cover "the measure of its length and the measure of its width were given,

דאס וואס "כל הכלים שעשה משה נתנה בהן תורה מדת ארכן ומדת רחבן ומדת קומתן" משא"כ באם כפורת "מדת ארכה ומדת רחבה נתנה,

English translation 636

the measure of its height was not given,"

מדת קומתה לא נתנה",

English translation 637

therefore Rashi writes the height of the ark-cover;

דערפאר שרייבט רש"י קומת הכפורת;

English translation 638

but Rashi changes from the language of the Gemara "its height" and writes "its thickness." As he writes in his commentary on the Gemara:

אבער רש"י איז משנה מלשון הגמרא "קומתה" און שרייבט "עובי'". אזוי ווי ער שרייבט בפירושו בגמרא:

English translation 639

"The measure of its height was not given –

"מדת קומתה לא נתנה –

English translation 640

the measure of its thickness is its height, for it was for the ark like a lid of a chest." And the simple reason why Rashi explains thus

מדת עובי' היא קומתה שהיא היתה לארון ככסוי תיבה". און דער טעם בפשטות פארוואס רש"י איז אזוי מפרש

English translation 641

(that "the measure of its thickness is its height"),

(אז "מדת עובי' היא קומתה"),

English translation 642

is because when speaking about an ark-cover

ווייל ווען עס רעדט זיך וועגן א כפורת

English translation 643

(a covering)

(א כיסוי)

English translation 644

that is only one handbreadth thick, it is not appropriate to call it "its height." And accordingly one cannot answer,

וואס איז נאר איין טפח דיק פאסט עס ניט אנרופן "קומתה". ועפ"ז קען מען ניט ענטפערן,

English translation 645

that Rashi explains regarding the thickness of the ark-cover because according to the simple meaning of the verse one must explain the height of the ark-cover as the Torah explains the height of all the vessels –

אז רש"י איז מפרש וועגן עובי הכפורת ווייל בפשש"מ דארף מען מפרש זיין קומת הכפורת אזוי ווי תורה איז מפרש די קומה פון כל הכלים –

English translation 646

because Rashi does not write that this is the height of the ark-cover,

ווייל רש"י שרייבט ניט אז דאס איז קומת הכפורת,

English translation 647

but rather the thickness of the ark-cover,

נאר עובי הכפורת,

English translation 648

and regarding thickness –

ובנוגע צו עובי –

English translation 649

the Torah does not state the thickness of all the vessels,

שטייט ניט אין תורה דער עובי פון כל הכלים,

English translation 650

so why does Rashi need to explain what is the thickness of the ark-cover?

איז פארוואס דארף רש"י מפרש זיין וואס איז עובי הכפורת?

English translation 651

From this very thing it is proven,

איז דערפון גופא מוכח,

English translation 652

that according to the plain meaning there is a necessity why Rashi must explain that the ark-cover had a thickness

אז ע"ד הפשט איז דא א הכרח פארוואס רש"י מוז מפרש זיין אז דער כפורת האט געהאט אן עובי

English translation 653

(specifically a thickness).

(דוקא אן עובי).

English translation 654

And this is understood either from a Rashi earlier,

און דאס איז מובן אדער פון א רש"י שלפנ"ז,

English translation 655

or the five-year-old studying Scripture understands it on his own

אדער דער בן חמש למקרא פארשטייט עס אליין

English translation 656

(as discussed many times) –

(כמדובר כמ"פ) –

English translation 657

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 658

In the notes of my father on the Zohar, he comments89 on that which is stated in the Zohar90:

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר שטעלט ער זיך 89 אויף דעם וואס עס שטייט אין זהר 90:

English translation 659

"When the Holy One, blessed be He, created the world, He engraved with His engravings of the secrets of faith within the cavities in supernal secrets, etc.,"

"כד ברא קב"ה עלמא גליף בגליפוי דרזי מהימנותא גו טהירין ברזין עלאין וכו'",

English translation 660

and explains:

און איז מבאר:

English translation 661

"'The Holy One, blessed be He, created the world' is the matter of the tzimtzum, which is a matter of concealment,

"ברא קב"ה עלמא הוא ענין הצמצום שהוא ענין העלם,

English translation 662

this is 'world.' 'He engraved with His engravings of the secrets of faith,'

זהו עלמא. גליף בגליפוי דרזי מהימנותא,

English translation 663

'the secrets of faith' are the sefiros hidden in the Ein Sof before the tzimtzum,

רזי מהימנותא הוא הספירות הגנוזים באוא"ס קודם הצמצום,

English translation 664

and 'His engravings of the secrets of faith' is the potential thought that existed before the tzimtzum. Behold, in this potential thought,

והגליפוי דרזי מהימנותא הוא השיער בכח שהי' קודם הצמצום. הנה בהשיער בכח הזה,

English translation 665

which is the engravings, i.e., the letters that were in the Ein Sof before the tzimtzum

שהוא הגליפוי דהיינו האותיות שהיו באוא"ס קודם הצמצום

English translation 666

(that is –

(דאס הייסט –

English translation 667

the letters of the reshimu),

די אותיות הרשימו],

English translation 668

He engraved with them within the cavities,

גלף בהם גו טהירין,

English translation 669

'cavities' is the empty space created by the tzimtzum, etc.,

טהירין הוא המקום פנוי שנעשה ע"י הצמצום כו',

English translation 670

behold, in the cavities that are empty He engraved the letters,

הנה הטהירין שהם פנויים גלף בהם האותיות,

English translation 671

and this means that the letters were drawn from the Ein Sof before the tzimtzum, which is the engravings of the secrets of faith,

והיינו שנמשכו האותיות מהאוא"ס שלפני הצמצום שהוא הגליפוי דרזי מהימנותא,

English translation 672

the potential thought,

השיער בכח,

English translation 673

into the cavities, i.e., into the void and empty space,

לתוך הטהירין דהיינו לתוך החלל ומקום פנוי,

English translation 674

and this is what He actualized after the tzimtzum within the void and empty space, that which initially before the tzimtzum He thought potentially,

והוא מה שעשה בפועל אחר הצמצום בתוך החלל ומקום פנוי מה שמתחלה קודם הצמצום שיער בכח,

English translation 675

and this is the letters of the 221 gates that were drawn into the cavity. 'In supernal secrets,'

והוא האותיות דרל"א שערים שנמשכו להטהירו. ברזין עלאין,

English translation 676

this is so that you should not say that only the letters of the 221 gates were drawn into the void and empty space, but the sefiros themselves that were in the Ein Sof before the tzimtzum were not drawn into the void and empty space,

הוא שלא תימא שרק האותיות דרל"א שערים נמשכו לתוך החלל ומקום פנוי אבל הספירות עצמן שהיו באוא"ס קודם הצמצום לא נמשכו לתוך החלל ומקום פנוי,

English translation 677

therefore it says 'in supernal secrets,' that also the sefiros, which are the secrets, were drawn into the void and empty space."

לכן אמר ברזין עלאין שגם הספירות שהם הרזין נמשכו לתוך החלל ומקו"פ".

English translation 678

He does not, however, explain the matter in the service of man,

ער איז אבער ניט מבאר דעם ענין אין עבודת האדם,

English translation 679

relying that one will learn it out on his own according to his explanation in the note.

פארלאזנדיק זיך אז מ'וועט עס אליין ארויסלערנען לויט זיין ביאור אין דער הערה.

English translation 680

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 681

In today's lesson of Rambam91 he writes92:

אין היינטיקן שיעור רמב"ם 91 שרייבט ער 92:

English translation 682

"It is a positive commandment for the judge to judge with righteousness, as it is stated93 'In righteousness shall you judge your fellow,'

"מצות עשה לשפוט השופט בצדק שנאמר 93 בצדק תשפוט עמיתך,

English translation 683

what is the righteousness of judgment? This is the equalizing of the two litigants in every matter, etc.,

אי זהו צדק המשפט זו השויית שני בעלי דינין בכל דבר כו',

English translation 684

two litigants, one of whom was dressed in expensive garments and the other dressed in shabby garments, he says to the honored one: either dress him like yourself until you judge with him, or dress like him until you are equal, and afterward you shall stand in judgment."

שני בעלי דינין שהי' אחד מהם מלובש בגדים יקרים והשני מלובש בגדים בזויין אומר למכובד או הלבישהו כמותך עד שתדון עמו או לבוש כמותו עד שתהיו שוין אחר כך תעמדו בדין".

English translation 685

Although this law primarily pertains to a judge,

אע"פ וואס די הלכה איז נוגע בעיקר צו א דיין,

English translation 686

nevertheless, according to the words of the Rambam94 that "most of the laws of the Torah are nothing but counsels, etc., to correct the character traits and to straighten all deeds,"

איז אבער ע"פ דברי הרמב"ם 94 אז "רוב דיני התורה אינן אלא עצות כו' לתקן הדעות וליישר כל המעשים",

English translation 687

there must also be from this a lesson in the service of every individual.

דארף דערפון אויך זיין א לימוד בעבודת כאו"א.

English translation 688

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 689

One of the lessons from "In righteousness shall you judge your fellow" in the service of every individual –

איינער פון די לימודים פון "בצדק תשפוט עמיתך" בעבודת כאו"א –

English translation 690

that regarding oneself there must be "In righteousness shall you judge."

אז בא זיך אליין דארף זיין "בצדק תשפוט".

English translation 691

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 692

Since "a person is close to himself"95,

וויבאלד אז "אדם קרוב אצל עצמו" 95,

English translation 693

and therefore "a person does not incriminate himself"95 and likewise "a person does not declare himself righteous" –

וואס דערפאר איז "אין אדם משים עצמו רשע" 95 ועד"ז "אין אדם משים עצמו צדיק" –

English translation 694

how can there be regarding himself "In righteousness shall you judge"?

ווי קען ביי אים אליין זיין "בצדק תשפוט"?

English translation 695

One of the pieces of advice for this –

איז איינע פון די עצות אויף דעם –

English translation 696

as the saying of the Mitteler Rebbe

כפתגם פון דעם מיטעלן רבי'ן

English translation 697

(as brought by the Rebbe of our generation and already printed96),

(ווי געבראכט ע"י נשיא דורנו און שוין אפגעדרוקט 96),

English translation 698

that when two Jews come together, this is two G‑dly souls against one animal soul. And the explanation of this

אז בשעת צוויי אידן קומען זיך צוזאמען איז דאס צוויי נפש האלקית אויף איין נפש הבהמית. והביאור בזה

English translation 699

(as discussed many times97) –

(כמדובר כמ"פ 97) –

English translation 700

because “a person does not sin unless a spirit of folly enters him”98,

ווייל "אין אדם חוטא ולא לו" 98,

English translation 701

consequently the two animal souls do not come together,

במילא קומען זיך ניט צוזאמען די צוויי נה"ב,

English translation 702

consequently this is two G‑dly souls against one animal soul.

במילא איז דאס צוויי נה"א אויף איין נה"ב.

English translation 703

That this is advice that there should also be “in righteousness shall you judge” regarding oneself –

וואס דאס איז אן עצה אז עס זאל אויך זיין דער "בצדק תשפוט" בנוגע צו זיך אליין –

English translation 704

when one comes together with another Jew,

בשעת מ'קומט צוזאמען מיט נאך א אידן,

English translation 705

then one has the power of another G‑dly soul

דעמולט האט מען דעם כח פון נאך א נה"א

English translation 706

(two G‑dly souls)

(צוויי נה"א)

English translation 707

over one’s one animal soul to overcome the matter of “a person is close to himself” and that it should be “in righteousness shall you judge.”

אויף זיין איין נה"ב צו איבערוועגן דעם ענין פון "אדם קרוב אצל עצמו" און עס זאל זיין "בצדק תשפוט".

English translation 708

All the more so when one gathers together

עאכו"כ ווען מ'קלייבט זיך צוזאמען

English translation 709

(not only with one other, but)

(ניט בלויז מיט נאך איינעם, נאר)

English translation 710

with an entire congregation of Jews,

מיט א גאנצן ציבור אידן,

English translation 711

it then receives an incomparably greater force. As explained in Kuntres Hachalatzu

באקומט עס דעמולט א תוקף שלא בערך. כמבואר בקונטרס החלצו

English translation 712

(of the Rebbe (the Rebbe Rashab) of blessed memory)

(פון דעם רבי'ן (מהורש"ב) נ"ע)

English translation 713

99 that when a congregation adopts a resolution, this is with greater force etc.

99 אז בשעת א ציבור נעמט אָן אַ החלטה איז דאס מיט מער תוקף וכו'.

English translation 714

And especially when this is a Chassidic farbrengen –

ובפרט בשעת דאס איז א חסיד'ישער פארברענגען –

English translation 715

as is known the saying of the Alter Rebbe100 regarding the “note that descended from heaven” about the greatness of the elevation of a Chassidic farbrengen,

כידוע דער פתגם פון דעם אלטן רבי'ן 100 וועגן דער "פתקא אשר משמי שמיא נחיתא" וועגן דעם גודל העילוי פון א חסיד'ישן פארברענגען,

English translation 716

the greatness of the satisfaction that this creates above for our Father in Heaven when He sees that His children gather together and stand in unity etc.,

דער גודל הנחת רוח וואס דאס שאפט למעלה ביי אבינו שבשמים ווען ער זעט אז זיינע קינדער קלייבן זיך צוזאמען און שטייען באחדות וכו',

English translation 717

and “they help each other and say to his brother, ‘Be strong!’”101.

און "איש את רעהו יעזרו ולאחיו יאמר חזק" 101.

English translation 718

That this is also connected with the gathering that will take place on Motzaei Shabbos this week in connection with a synagogue,

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט דער התוועדות וואס וועט פארקומען במוצאי שבת זה בקשר מיט א בית הכנסת,

English translation 719

and especially since this is the meal of “Melaveh Malkah”,

ובפרט אז דאס איז סעודת "מלוה מלכה",

English translation 720

the meal of David, King Mashiach102,

סעודתא דדוד מלכא משיחא 102,

English translation 721

and especially since this is also the special day of the 7th of Adar,

ובפרט אז דאס איז אויך דער יום מיוחד פון ז' אדר,

English translation 722

the day of birth and passing of Moshe Rabbeinu

יום לידת ופטירת משה רבינו

English translation 723

(as discussed at length above).

(כנ"ל בארוכה).

English translation 724

And to this is also added the virtue that on Motzaei Shabbos one sanctifies the moon,

און דערצו קומט אויך צו די מעלה וואס במוצאי שבת איז מען מקדש די לבנה,

English translation 725

because this is already 7 days after the molad.

ווייל דאס איז שוין ז' ימים לאחרי המולד.

English translation 726

And as usual,

וכרגיל,

English translation 727

one should proceed to take mashkeh,

זאל מען צוגיין נעמען משקה,

English translation 728

and include in this those gathered here by distributing to them a portion of the mashkeh,

און משתף זיין בזה די מתוועדים כאן דורך טיילן זיי א חלק פון די משקה,

English translation 729

and the rest –

והשאר –

English translation 730

at the Melaveh Malkah.

בא דער מלוה מלכה.

English translation 731

May it be His will that from the Melaveh Malkah in connection with the synagogue “Ahavas Moshe” one should come to Moshe and Aharon with them103,

ויה"ר אז פון דער מלוה מלכה בקשר מיט ביהכנ"ס "אהבת משה" זאל מען קומען צו משה ואהרן עמהם 103,

English translation 732

in the true and complete redemption through David, King Mashiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י דוד מלכא משיחא,

English translation 733

that the Melaveh Malkah is the meal of David, King Mashiach,

וואס די מלוה מלכה איז סעודתא דדוד מלכא משיחא,

English translation 734

that David, King Mashiach and Moshe are connected –

וואס דוד מלכא משיחא און משה זיינען פארבונדן –

English translation 735

for David, King Mashiach is the redeemer

וויל דוד מלכא משיחא איז גואל

English translation 736

(Mashiach104)

(משיח 104)

English translation 737

the first redeemer is connected with the final redeemer,

ראשון פארבונדן מיט גואל אחרון,

English translation 738

Mashiach Tzidkeinu105,

משיח צדקנו 105,

English translation 739

as it is stated regarding Moshe Rabbeinu that the first redeemer is the final redeemer106.

אזוי ווי עס שטייט אויף משה רבינו אז גואל ראשון הוא גואל אחרון 106.

English translation 740

And may the redemption already come on this Shabbos,

און די גאולה זאל שוין קומען בשבת זה,

English translation 741

the 6th of Adar,

ו' אדר,

English translation 742

and then the redemption will already be on the 7th of Adar and in the days following it,

און דעמולט וועט שוין זיין די גאולה בז' אדר ובימים שלאחרי זה,

English translation 743

and in a manner –

ובאופן –

English translation 744

of immediately and truly at once.

פון תיכף ומיד ממש.

English translation 745

[The Rebbe shlita gave a jug of mashkeh to R. A.M.B.

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן קנקן משקה להר"ר א.מ.ב.

English translation 746

and “L’chaim” to R. S.A.L. shlita (for the Melaveh Malkah of the synagogue “Ahavas Moshe”).

ו"לחיים" להר"ר ש.א.ל. שיחיו (עבור המלוה מלכה דביהכנ"ס "אהבת משה").

English translation 747

And instructed to announce regarding the time and place.

וצוה להכריז אודות הזמן והמקום.

English translation 748

Afterwards the Rebbe shlita began to sing “Veharikosi lachem bracha”].

אח"כ התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "והריקותי לכם ברכה"].

English translation 749

The explanation in Rashi –

דער ביאור בפרש"י –

English translation 750

and with an introduction:

ובהקדים:

English translation 751

To our sorrow, there are teachers who teach a matter without contemplating how the reality is in actuality;

לצערינו זיינען דא מלמדים וואס לערנען אן ענין אָן אריינטראכטן זיך ווי די מציאות איז בפועל;

English translation 752

they repeat letters without content that is connected to reality. And from this emerge many errors in the simple meaning of things.

מ'חזר'ט איבער אותיות אָן א תוכן וואס איז פארבונדן מיט מציאות. און דערפון קומען ארויס כמה וכמה טעותים בפשט הדברים.

English translation 753

For example:

לדוגמא:

English translation 754

In the matter that was discussed107 that the slaughter of the Pesach sacrifice in Egypt could have been in the house108,

אין דעם ענין וואס האט זיך גערעדט 107 אז שחיטת קרבן פסח מצרים האט געקענט זיין בבית 108,

English translation 755

“and consequently it was necessary to slaughter it in his house,

"ובמילא מוכרח לשחטו בביתו,

English translation 756

since it was forbidden to leave his house” –

כיון שאסור לצאת מביתו" –

English translation 757

there was a whole discussion109 regarding the necessity of the matter:

איז געווארן א גאנצע שקו"ט 109 אין דעם הכרח הדבר:

English translation 758

What is the necessity from the law that the slaughter of the Pesach sacrifice had to be in the house? The prohibition of “and you shall not go out, any man from the door of his house until morning”110 is simply to protect the Jews from the “destroyer” during the night111,

וואס איז דער הכרח מן הדין אז שחיטת הפסח האט געדארפט זיין בבית? דער איסור פון "ואתם לא תצאו איש מפתח ביתו עד בקר" 110 איז בפשטות צוליב פארהיטן אידן פון דעם "משחית" במשך הלילה 111,

English translation 759

so what connection does it have with the slaughter of the Pesach sacrifice which was between the evenings

איז וואס האט עס פאר א שייכות מיט שחיטת הפסח וואס איז געווען בין הערבים

English translation 760

(from six hours and upward is called between the evenings etc.)112?

(משש שעות ולמעלה קרוי בין הערבים כו') 112?

English translation 761

Granted, regarding the eating of the Pesach sacrifice which is at night *112 –

בשלמא בנוגע אכילת הפסח וואס איז בלילה *112 –

English translation 762

it is understood that this must be “in the house”,

איז מובן אז דאס דארף זיין "בבית",

English translation 763

because at night there is the prohibition “you shall not go out etc.”;

ווייל בלילה איז פאראן דער איסור "לא תצאו וגו'";

English translation 764

and regarding the throwing of the blood it is explicit in the verse113 that this must be on the lintel and the two doorposts of the “house” –

עד"ז בנוגע זריקת הדם איז מפורש בפסוק 113 אז דאס דארף זיין על המשקוף ושתי המזוזות פון דעם "בית" –

English translation 765

but regarding slaughter it is not understood what is the necessity that also the slaughter of the sacrifice was in the house and not in another place?

אבער בנוגע שחיטה איז ניט מובן וואס איז דער הכרח אז אויך שחיטת הקרבן איז געווען בבית און ניט במקום אחר?

English translation 766

But when one thinks into the reality of the matters –

בשעת מ'טראכט זיך אבער אריין אין מציאות הדברים –

English translation 767

one sees that the entire discussion has no place from the outset:

זעט מען אז די גאנצע שקו"ט האט מלכתחילה קיין ארט ניט:

English translation 768

It is written114 that the Jews

עס שטייט 114 אז די אידן

English translation 769

("on the tenth of this month"115)

("בעשור לחודש הזה" 115)

English translation 770

"took for themselves each one a lamb for the Passover and tied it to the legs of their beds, and the Egyptians asked them, 'Why is this for you?'" and this brought about the miracle of "smiting Egypt with their firstborn."116

"לקחו להם כל אחד שה לפסחו וקשר אותו בכרעי מטתו ושאלום המצריים למה זה לכם" און דאס האט געבראכט צום נס פון "למכה מצרים בבכוריהם" 116.

English translation 771

Where is a bed found in simple terms –

וואו געפינט זיך א מטה בפשטות –

English translation 772

in the house, in the bedroom!117

אין בית בחדר המטות 117!

English translation 773

Even if one can prevail upon a teacher that the bed was located in the middle of the city and there a Jew tied his lamb –

אפילו אויב מ'קען פועל'ן ביי א מלמד אז די מטה האט זיך געפונען אין מיטן שטאט און דארטן האט א איד צוגעבונדן זיין שה –

English translation 774

a thing that is entirely not in reality –

א זאך וואס לייגט זיך אינגאנצן ניט במציאות –

English translation 775

one will not be able to prevail upon a child of five studying Scripture,

וועט מען דאס אבער ניט קענען פועל זיין באם בן חמש למקרא,

English translation 776

because he pictures the reality in actuality,

ווייל ער איז זיך מצייר די מציאות בפועל,

English translation 777

and the reality in actuality is that a bed is located in the bedroom,

און די מציאות בפועל איז אז א מטה געפינט זיך אין חדר המטות,

English translation 778

not in the middle of the city! And when the Egyptians entered the bedroom they saw there the lamb tied to the legs of the bed,

ניט אין מיטן שטאט! און בשעת די מצריים זיינען אריין אין חדר המטות האבן זיי דארטן געזען דעם שה צוגעבונדן צו כרעי המטה,

English translation 779

it aroused in them wonder etc.,

האט עס בא זיי מעורר געווען א פלא וכו',

English translation 780

until it later brought about "smiting Egypt with their firstborn." But it is contrary to simple reality to say that the bed was in the middle of the city!

ביז אז עס האט דערנאך געבראכט צו "למכה מצרים בבכוריהם". אבער ס'איז היפך המציאות בפשטות צו זאגן אז די מטה איז געווען באמצע העיר!

English translation 781

It follows that from the tenth of the month

קומט אויס אז פון בעשור לחודש

English translation 782

(the tenth of Nisan),

(עשרה בניסן),

English translation 783

four days before the slaughter of the Passover offering,

ד' ימים פאר שחיטת הפסח,

English translation 784

the lamb was in the house tied to the bed

איז דער שה געווען בבית צוגעבונדן צו דער מטה

English translation 785

(in the bedroom),

(בחדר המטות),

English translation 786

"and it shall be for you for safekeeping until the fourteenth day of this month,"118

"והי' לכם למשמרת עד ארבעה עשר יום לחודש הזה" 118,

English translation 787

and simply, the lamb remained there "for safekeeping" the four days until the slaughter. There is no reason to say that in the meantime the Jews went out strolling with the lamb outside.

ובפשטות איז דער שה דארטן געבליבן "למשמרת" די ד' ימים ביז דער שחיטה. ס'איז ניטא קיין טעם צו זאגן אז בינתיים זיינען אידן ארויסגעגאנגען שפאצירן מיטן שה בחוץ.

English translation 788

On the contrary:

אדרבה:

English translation 789

In simple terms it is logical to say that they explicitly did not go strolling with the lamb outside during these four days,

בפשטות איז מסתבר צו זאגן אז מ'איז בפירוש ניט געגאנגען שפאצירן מיטן שה בחוץ בד' ימים אלו,

English translation 790

because the lamb had to be "for safekeeping,"

ווארום דער שה האט געדארפט זיין "למשמרת",

English translation 791

and as Rashi explains:119

וכפרש"י 119 –

English translation 792

"This is an expression of examination,

"זהו לשון בקור,

English translation 793

examination for a blemish four days before slaughter."

שטעון בקור ממום ארבעה ימים קודם שחיטה".

English translation 794

From this it is understood,

איז דערפון מובן,

English translation 795

that during these four days a person will not go strolling in the street with his lamb where the lamb could receive a blemish,

אז בד' ימים אלו וועט א איך ניט גיין שפאצירן אין גאס מיט זיין שה וואו דער שה קען באקומען א מום,

English translation 796

because the nature of a lamb is that it runs around and can get caught on something that will cause a blemish in it –

ווייל דער טבע פון א שה איז אז ער לויפט ארום און ער קען זיך פארטשעפען אין א זאך וואס וועט אין אים מאכן א מום –

English translation 797

as a child of five studying Scripture knows from himself,

ווי דער בן חמש למקרא ווייסט עס פון זיך אליין,

English translation 798

that by nature it wants to run around –

אז בטבע וויל ער ארומלויפן –

English translation 799

and therefore one must tie it so that it will not run around,

און דעריבער דארף מען עם צובינדן ער זאל ניט ארומלויפן,

English translation 800

so if one goes strolling with the lamb, it could be that the lamb will get caught on something that will cause a blemish in it

איז אויב מ'וועט גיין שפאצירן מיטן שה קען דאך זיין אז דער שה וועט פארטשעפעט ווערן אין עפעס א זאך וואס וועט מאכן אין אים א מום

English translation 801

(even a scratch on the ear),

(אפילו א צרם באוזן),

English translation 802

consequently it follows that they did not go strolling with the lamb in the street,

במילא לייגט זיך אז מ'איז ניט געגאנגען שפאצירן מיטן שה אין גאס,

English translation 803

but during these four days the lamb remained tied to the legs of the bed,

נאר בד' ימים אלו איז דער שה געבליבן פארבונדן בכרעי המטה,

English translation 804

so that it would not receive any blemish.

בכדי ער זאל ניט באקומען קיין מום.

English translation 805

And this is indeed the simple reason why they initially tied the lamb to the legs of the bed –

וואס דאס איז טאקע דער טעם בפשטות פארוואס מ'האט לכתחילה צוגעבונדן דעם שה לכרעי המטה –

English translation 806

so that the lamb would not run around and receive a blemish.

בכדי דער שה זאל ניט ארומלויפן און באקומען א מום.

English translation 807

And according to all this it is understandable,

וואס ע"פ כל זה איז פארשטאנדיק,

English translation 808

how the reality of the matters compels that the slaughter of the Passover offering was in the house,

ווי מציאות הדברים איז מכריח אז שחיטת הפסח איז געווען בבית,

English translation 809

because there the lamb had been since the tenth of Nisan until the slaughter.

ווייל דארטן איז געווען דער שה זינט עשרה בניסן ביז דער שחיטה.

English translation 810

And the entire error and discussion that there was about this

און דער גאנצער טעות ושקו"ט וואס איז אין דעם געווען

English translation 811

(whether the absence of leaving the house was because of the destroyer or because of the offering etc.),

(צי דער העדר היציאה מבית איז מצד המשחית אדער מצד הקרבן וכו'),

English translation 812

came about because one thinks about the matter as if it were a thing that happened in the time when the Holy Temple stood and the like,

איז ארויסגעקומען דערפון וואס מ'טראכט וועגן דעם ענין כאילו ווי דאס איז א זאך וואס איז געווען בזמן שביהמ"ק הי' קיים וכיו"ב,

English translation 813

and as if it were not connected to a reality in actuality. But when one pictures the reality in actuality as it was then –

און כאילו ווי דאס איז ניט פארבונדן מיט א מציאות בפועל. בשעת מ'איז זיך אבער מצייר די מציאות בפועל ווי ס'איז דעמולט געווען –

English translation 814

that they tied the lamb to the legs of the bed etc.,

אז מ'האט צוגעבונדן דעם שה לכרעי המטה וכו',

English translation 815

as elaborated above –

כנ"ל בארוכה –

English translation 816

one sees that the entire discussion has no place,

זעט מען אז די גאנצע שקו"ט האט קיין ארט ניט,

English translation 817

because by force of reality the slaughter was in the house. And what difference does it make why the slaughter was in the house –

ווייל מצד הכרח המציאות איז די שחיטה געווען בבית. ולמאי נפק"מ פארוואס די שחיטה איז געווען בבית –

English translation 818

whether because of the destroyer or because of the offering –

צי מצד המשחית אדער מצד הקרבן –

English translation 819

when the reality in actuality was so!

בשעת די מציאות בפועל איז אזוי געווען!

English translation 820

And so it is regarding many matters,

ועד"ז איז עס בנוגע לכו"כ ענינים,

English translation 821

that questions and doubts arise because one reads only the letters of the verse and the like,

אז עס ווערן שאלות וספיקות מצד דעם וואס מ'לייענט נאר די אותיות פון פסוק וכיו"ב,

English translation 822

and does not think how the reality is in actuality,

און מ'טראכט ניט ווי די מציאות איז בפועל,

English translation 823

which is not stated in the verse,

וואס דאס שטייט ניט אין פסוק,

English translation 824

this one must understand on his own.

דאס דארף מען אליין פארשטיין.

English translation 825

And this is the error that many teachers make,

וואס דאס איז דער טעות וואס כמה מלמדים מאכן,

English translation 826

therefore errors in the simple meaning come out from them.

דערפאר קומט בא זיי ארויס טעותים אין פשט.

English translation 827

But a child of five studying Scripture thinks into how the reality is in actuality.

משא"כ א בן חמש למקרא טראכט זיך אריין ווי די מציאות איז בפועל.

English translation 828

For example:

ולדוגמא:

English translation 829

The reality that two plus two is four, etc. –

די מציאות אז צוויי מיט צוויי איז פיר וכיו"ב –

English translation 830

is not explicitly stated in the verse. Consequently, a teacher could develop a reasoning that perhaps two plus two is not four,

שטייט ניט בפירוש אין פסוק. במילא קען דערפון ארויסקומען ביי א מלמד א סברא אז אפשר איז צוויי מיט צוויי ניט פיר,

English translation 831

because he has no proof for it from the verse!...

ווייל ער האט אויף דעם ניט קיין ראי' פון פסוק!...

English translation 832

With a child of five years for Scripture, such an error cannot occur,

ביי א בן חמש למקרא קען אזא טעות ניט ווערן,

English translation 833

because he knows from reality that when he has two candies and another two candies –

ווייל ער ווייסט פון מציאות אז בשעת ער האט צוויי צאצקעס און נאך צוויי צאצקעס –

English translation 834

it makes four candies,

מאַכט עס פיר צאצקעס,

English translation 835

not five and not three!

ניט פינף און ניט דריי!

English translation 836

Accordingly, this is also the explanation in the matter of the thickness of the cover –

עד"ז איז אויך דער ביאור אין דעם ענין פון עובי הכפורת –

English translation 837

that when one contemplates the actual reality, one understands the necessity of why Rashi must say that the cover had a thickness:

אז בשעת מ'טראכט זיך אריין אין דער מציאות בפועל פארשטייט מען דעם הכרח פארוואס רש"י דארף זאגן אז דער כפורת האט געהאט אן עובי:

English translation 838

It is stated in the verse that the cover was made of "pure gold."

עס שטייט אין פסוק אז דער כפורת איז געמאכט געווארן פון "זהב טהור".

English translation 839

Gold –

זהב –

English translation 840

gold –

גאָלד –

English translation 841

is an actual reality in this physical world. And the property of physical gold is –

איז א מציאות בפועל בעוה"ז הגשמי. און די תכונה פון זהב גשמי איז –

English translation 842

that it is a soft substance

אז דאס איז א ווייכע זאך

English translation 843

(relative to other metals).

(לפי ערך אנדערע מתכות).

English translation 844

Therefore, the reality is,

וואס דערפאר איז די מציאות,

English translation 845

that when one makes something from gold, one mixes into the gold another metal, etc., so that the gold will hold its strength and not bend.

אז בשעת מ'מאכט עפעס פון גאלד מישט מען אריין אין די גאלד נאך א מתכת כו' בכדי אז די גאלד זאל זיך האלטן בתוקף און זיך ניט איינבויגן.

English translation 846

When one takes into consideration the actual reality

בשעת מ'נעמט אין באטראכט די מציאות בפועל

English translation 847

(that gold is a soft metal that can bend),

(אז זהב איז א ווייכער מעטאַל וואס קען זיך איינבויגן),

English translation 848

it is understood that it is necessary to say

איז מובן אז ס'איז מוכרח צו זאגן

English translation 849

(according to the plain meaning)

(ע"ד הפשט)

English translation 850

that the cover had a thickness,

אז דער כפורת האט געהאט אן עובי,

English translation 851

because:

ווארום:

English translation 852

The cover occupied a large area,

דער כפורת האט פארנומען א שטח גדול,

English translation 853

"two and a half cubits its length and a cubit and a half its width,"

"אמתים וחצי ארכה ואמה וחצי רחבה",

English translation 854

and it lay upon the Ark,

און ס'איז געלעגן אויפן ארון,

English translation 855

"resting on the thickness of the walls,"

"מונחת על עובי הכתלים",

English translation 856

with an extremely minimal thickness,

אן עובי קטן ביותר וביותר,

English translation 857

literally. And since the cover is of "pure gold"

כפשוט. און היות אז דער כפורת איז פון "זהב טהור"

English translation 858

(into which no other substance is mixed,

(אין דעם איז ניט אריינגעמישט אַן אנדער זאך,

English translation 859

wood, etc.),

עץ וכיו"ב),

English translation 860

and gold is a soft substance,

וואס זהב איז א ווייכע זאך,

English translation 861

and it is very thin

און דאס איז זייער דין

English translation 862

("like a sheet" 119) –

("כמין דף" *119) –

English translation 863

it would have to be, by the nature of things,

האט געדארפט ווערן מצד טבע הדברים,

English translation 864

that the cover,

אז דער כפורת,

English translation 865

lying on the Ark

ליגנדיק אויפן ארון

English translation 866

(a large area),

(א שטח גדול),

English translation 867

which "was open at the top,"

וואס "הי' פתוח מלמעלה",

English translation 868

would bend and fall into the Ark

וועט זיך איינבויגן און אריינפאלן אין דעם ארון

English translation 869

(as one can test oneself with cardboard, etc.),

(ווי מ'קען עס אליין אויספרואוון מיט א קארטאן וכיו"ב),

English translation 870

and it could not serve as a covering for the Ark.

און עס קען ניט דינען אלס א כיסוי להארון.

English translation 871

Now, if the cover had not been made of "pure gold,"

איז בשלמא אויב דער כפורת וואלט מען ניט געמאכט פון "זהב טהור",

English translation 872

and one had mixed into it another substance

און מ'וואלט אין דעם אריינגעמישט אן אנדער זאך

English translation 873

(wood, etc.),

(עץ וכיו"ב),

English translation 874

which would have made it a hard substance –

וואס וואלט דאס געמאכט פאר א הארטע זאך –

English translation 875

it could have lain on the Ark and not bent;

וואלט עס געקענט ליגן אויפן ארון און ניט איינבויגן זיך;

English translation 876

but since it was made of "pure gold,"

אבער היות אז ס'איז געווען געמאכט פון "זהב טהור",

English translation 877

which is soft –

וואס איז ווייך –

English translation 878

how can such a long, wide, and thin thing hold itself on the Ark and not bend and fall in?!

ווי קען זיך אזא לאנגע און ברייטע און דינע זאך האלטן אויפן ארון און זיך ניט אינבויגן און אריינפאלן?!

English translation 879

Thus, this compels one to say in the plain sense of Scripture,

איז דאס מכריח צו זאגן אין פשוטו של מקרא,

English translation 880

that certainly the cover had a thickness sufficient that it would not bend

אז זיכער האט דער כפורת געהאט אן עובי וואס איז גענוג דיק אז עס וועט זיך ניט איינבויגן

English translation 881

(even though it is of pure gold).

(אע"פ וואס ס'איז פון זהב טהור).

English translation 882

And therefore Rashi explains: "And although no measure was given for its thickness, our Sages explained that its thickness was a handbreadth":

און דעריבער איז רש"י מפרש "ואע"פ שלא נתן שיעור לעובי' פירשו רבותינו שהי' עובי' טפח":

English translation 883

Just as the length and width of the cover

כשם ווי אורך ורוחב הכפורת

English translation 884

("two and a half cubits its length and a cubit and a half its width")

("אמתיים וחצי ארכה ואמה וחצי רחבה")

English translation 885

are a necessity of reality, that they are like the length and width of the Ark,

איז א הכרח המציאות אז דאס איז כאורך ורוחב הארון,

English translation 886

as Rashi explains and emphasizes: "Two and a half cubits its length –

ווי רש"י איז מפרש ומדגיש "אמתים וחצי ארכה –

English translation 887

like the length of the Ark,

כארכו של ארון,

English translation 888

and its width like the width of the Ark,

ורחבה כרחבו של ארון,

English translation 889

and it rests on the thickness of the walls,"

ומונחת על עובי הכתלים",

English translation 890

so too does Rashi continue further in his commentary regarding the thickness of the cover –

אזוי איז רש"י ממשיך ווייטער בפירוש בנוגע עובי הכפורת –

English translation 891

which is also a necessity of reality –

וואס דאס איז אויך א הכרח המציאות –

English translation 892

"And although no measure was given

"ואע"פ שלא נתן

English translation 893

(by the verse)

(הפסוק)

English translation 894

for its thickness, our Sages explained that its thickness was a handbreadth,"

שיעור לעובי' פירשו רבותינו שהי' עובי' טפח",

English translation 895

which then is sufficiently hard so that it would not fall in. And Rashi specifically writes "our Sages explained"

וואס דעמולט איז דאס גענוג הארט אז דאס זאל ניט איינפאלן. און רש"י שרייבט דוקא "פירשו רבותינו"

English translation 896

(not "they expounded"),

(ניט "דרשו"),

English translation 897

because in our matter –

ווייל בעניננו –

English translation 898

(the plain sense of Scripture)

(פשוטו של מקרא)

English translation 899

this is not from a teaching and exposition,

איז דאס ניט מצד א לימוד ודרש,

English translation 900

rather it is connected to the necessity of reality.

נאר דאס איז פארבונדן מיט הכרח המציאות.

English translation 901

And based on this, the explanation in Rashi's commentary is simply understood.

וואס עפ"ז איז מובן בפשטות דער ביאור בפרש"י.

English translation 902

And we have from this a tremendous foundation –

און מ'האט אויף דעם א געוואלדיקן יסוד –

English translation 903

that it is a "householder's" explanation:

אז ס'איז א בעה"בת'ישער ביאור:

English translation 904

This is the one and only "deficiency" in this explanation –

דאס איז דער איין און איינציקער "חסרון" אין דעם ביאור –

English translation 905

it is not an explanation according to allusion, pilpul, and mystery, etc.,

ס'איז ניט א ביאור ע"ד הרמז והפלפול והסוד וכו',

English translation 906

but an explanation based on the necessity of reality! From this one sees the aforementioned matter,

נאר א ביאור ע"פ הכרח המציאות! וואס דערפון זעט מען דעם ענין הנ"ל,

English translation 907

how specifically a child of five years for Scripture can teach his teacher, who is a "battlan" and has never seen gold –

ווי דוקא א בן חמש למקרא קען אויסלערנען זיין מלמד וואס איז א "בטלן" און האט קיינמאל ניט געזען גאלד –

English translation 908

how one must understand a verse in Chumash,

ווי מ'דארף פארשטיין א פסוק אין חומש,

English translation 909

through picturing the reality of things.

דורך דעם וואס מ'איז זיך מצייר מציאות הדברים.

English translation 910

In American times it could have been that a teacher and the like in a small town had never seen gold

אמאליקע צייטן האט געקענט געמאָלדט זיין אז א מלמד וכיו"ב אין א קליין שטעטל האט קיינמאל ניט געזען קיין גאלד

English translation 911

(and in particular –

(ובפרט –

English translation 912

pure gold) –

זהב טהור) –

English translation 913

not even thought of Jews now, especially in the Holy Land.

ניט אויף קיין אידן געדאכט איצטער בפרט אין ארצה"ב.

English translation 914

One saw coins of silver and copper,

מ'האט געזען מטבעות של כסף ונחושת,

English translation 915

but not necessarily –

אבער לאו דוקא –

English translation 916

of gold.

של זהב.

English translation 917

And on rare occasions perhaps they once brought into the town a gold coin so that one could see what gold is –

ולעתים נדירות האט מען אפשר אריינגעבראכט אמאל אין שטעטל א מטבע של זהב בכדי מ'זאל זען וואס איז דאס גאלד –

English translation 918

whether it is a white thing,

צי דאס איז א ווייסע זאך,

English translation 919

a yellow thing,

א געלע זאך,

English translation 920

a green thing and the like.

א גרינע זאך וכיו"ב.

English translation 921

But as a rule they did not see it there.

אבער ע"ד הרגיל האט מען עס דארטן ניט געזען.

English translation 922

Consequently, from this could arise the situation

במילא האט דערפון געקענט ארויסקומען די מציאות,

English translation 923

that one would not know what pure gold is,

אז מ'זאל ניט וויסן וואס עס איז זהב טהור,

English translation 924

and not know that it is a soft thing that can be bent,

און ניט וויסן אז דאס איז א ווייכע זאך וואס קען זיך איינבויגן,

English translation 925

consequently one would have no necessity that the cover

במילא וועט מען ניט האבן קיין הכרח אז דער כפורת

English translation 926

(of pure gold)

(של זהב טהור)

English translation 927

had thickness,

האט געהאט עובי,

English translation 928

and consequently one cannot understand Rashi on the verse.

ובמילא קען מען ניט פארשטיין פרש"י עה"פ.

English translation 929

And similarly regarding another matter:

וע"ד ווי דאס איז בנוגע צו נאך א זאך:

English translation 930

When 120 I studied in cheder my teacher translated

בשעת 120 איך האב געלערנט אין חדר האט מיין מלמד געטייטשט

English translation 931

[and presumably they translated thus in other cheders]

[ומסתמא האט מען אזוי געטייטשט אין אנדערע חדרים]

English translation 932

that "etzey shittim" *120 means "pimsn-holtz". I asked the teacher:

אז "עצי שטים" *120 מיינט "פימסן-האלץ". האב איך געפרעגט באם מלמד:

English translation 933

What is "pimsn-holtz"? He answered,

וואס איז "פימסן-האלץ"? האט ער געענטפערט,

English translation 934

that "pimsn-holtz" is "pimsn-holtz"...

אז "פימסן-האָלץ" איז "פימסן-האלץ"...

English translation 935

But what is it anyway? In the street near the cheder stands a tree –

וואס איז דאס אבער פארט? אין גאס לעבן חדר שטייט א בוים –

English translation 936

is that a "pimsn-holtz tree"? The teacher said –

איז דאָס אַ "פימסן-האלץ בוים"? האט דער מלמד געזאגט –

English translation 937

No. If so, what is "pimsn-holtz"? A teacher "cannot" answer that he does not know,

ניין. אויב אזוי וואָס איז דאָס "פימסן-האלץ"? אַ מלמד "קען דאָך ניט" ענטפערן אז ער ווייסט ניט,

English translation 938

so he said that when you grow older you will understand!

האט ער געזאגט אז בשעת דו וועסט עלטער ווערן וועסטו פארשטיין!

English translation 939

That is, that in order to understand this one must be "worthy" of it...

ד.ה. אז בכדי דאס צו פארשטיין דארף מען זיין "ראוי" לזה...

English translation 940

But when one contemplates the actual reality of things,

בשעת מ'טראכט זיך אבער אריין אין מציאות הדברים בפועל,

English translation 941

that pure gold is a soft thing,

אז זהב טהור איז א ווייכע זאך,

English translation 942

and a large area of pure gold that is very thin can bend –

און א שטח גדול פון זהב טהור וואס איז זייער דין קען זיך איינבויגן –

English translation 943

this compels according to the simple meaning that the cover had thickness,

איז דאס מכריח בפשש"מ אז דער כפורת האט געהאט עובי,

English translation 944

and as Rashi –

וכפרש"י –

English translation 945

that "our Sages explained that its thickness was a handbreadth".

אז "פירשו רבותינו שהי' עובי' טפח".

English translation 946

After this explanation of Rashi according to the simple meaning –

לאחרי דעם ביאור בפרש"י ע"ד הפשט –

English translation 947

there is also "the wine of Torah" in Rashi 121.

איז דאך אויך דא "יינה של תורה" בפרש"י 121.

English translation 948

And especially in a Rashi that speaks about the cover,

ובפרט אין א פרש"י וואס עס רעדט זיך וועגן כפורת,

English translation 949

which was placed upon and above the Ark

וואס איז געלעגן על גבי ולמעלה מן הארון

English translation 950

(being a covering over the Ark),

(זייענדיק א כיסוי על הארון),

English translation 951

and upon the cover were the two cherubim that were made from one piece with the cover. And as explained in Chassidus that this indicates that the cover and the cherubim upon the cover had a superiority in spirituality relative to the Ark,

און על הכפורת זיינען געווען די שני כרובים וואס זיינען געמאכט געווארן מקשה אחת פון דעם כפורת. וכמבואר בחסידות אז דאס באווייזט אז דער כפורת והכרובים על הכפורת האבן געהאט א מעלה ברוחניות לגבי דעם ארון,

English translation 952

therefore they were above the Ark

דערפאר זיינען זיי געווען למעלה מן הארון

English translation 953

(also in physical matters).

(אויך בגשמיות הענינים).

English translation 954

From this it is understood that certainly there is "the wine of Torah" in this Rashi that speaks about the cover.

איז דערפון מובן אז זיכער איז דא "יינה של תורה" אין דעם פרש"י וואס רעדט וועגן דעם כפורת.

English translation 955

The explanation of this matter in the glosses on the Zohar:

דער ביאור אין דעם ענין אין די הערות אויפן זהר:

English translation 956

It has been spoken many times,

מ'האט גערעדט כמ"פ,

English translation 957

that just as the Most High creates and renews the world,

אז כשם ווי דער אויבערשטער איז בורא ומחדש את העולם,

English translation 958

so too are Jews

אזוי זיינען אויך אידן

English translation 959

(through their service)

(ע"י עבודתם)

English translation 960

creators and renewers of the world –

בורא ומחדש את העולם –

English translation 961

as the words of our Sages 122 regarding Yaakov "El is your father Israel,

כדברי חז"ל 122 בנוגע ליעקב "א-ל הוא ישראל אביכם,

English translation 962

just as the Holy One, blessed be He creates worlds, so too your father creates worlds",

מה הקב"ה בורא עולמות אף אביכם בורא עולמות",

English translation 963

and from this it is understood that something similar applies also to every Jew because the soul of Yaakov "includes all the souls of Israel from beginning to end" 123.

ומזה מובן אז מעין זה איז אויך בא כאו"א מישראל ווארום נשמת יעקב "כלולה מכל הנשמות שבישראל מעולם ועד עולם" 123.

English translation 964

[Which is not only like that which is stated 124,

[וואס דאס איז ניט נאר ווי דאס וואס שטייט 124,

English translation 965

that "the Holy One, blessed be He looked into the Torah and created the world,

אז "קוב"ה אסתכל באורייתא וברא עלמא,

English translation 966

a person looks into the Torah and sustains the world" –

בר נש מסתכל בה באורייתא ומקיים עלמא" –

English translation 967

which is only "sustains the world",

וואס דאס איז נאר "מקיים עלמא",

English translation 968

but in our case it says more –

אבער בנדו"ד זאגט מען נאכמער –

English translation 969

that a Jew is "a creator of worlds",

אז א איך איז "בורא עולמות",

English translation 970

in the manner of the Most High Who creates worlds].

בדוגמא ווי דער אויבערשטער איז בורא עולמות].

English translation 971

And as our Sages said 125 –

וכמאחז"ל 125 –

English translation 972

"a partner with the Holy One, blessed be He in the work of creation",

"נעשה שותף להקב"ה במעשה בראשית",

English translation 973

as is known that true partners are equal partners in the entire matter 126,

כידוע אז שותפים אמיתיים זיינען גלייכע שותפים אין דער גאנצער זאך 126,

English translation 974

from which it is understood regarding "partner with the Holy One, blessed be He in the work of creation",

וואס דערפון איז מובן בנוגע צו "שותף להקב"ה במעשה בראשית",

English translation 975

that just as the first partner

אז כשם ווי דער ערשטער שותף

English translation 976

(the Most High)

(דער אויבערשטער)

English translation 977

created the work of creation anew from nothing to something,

האט באשאפן מעשה בראשית מחדש מאין ליש,

English translation 978

so too the second partner

אזוי אויך דער צווייטער שותף

English translation 979

(a Jew)

(א איד)

English translation 980

does a complete innovation in creation from nothing to something.

טוט אויף א חידוש גמור אין דער בריאה מאין ליש.

English translation 981

In the teaching of our Sages, of blessed memory127 "Three partners are there in a person: the Holy One, blessed be He, and his father and his mother" –

[במאחז"ל 127 "ג' שותפין הן באדם הקב"ה ואביו ואמו" –

English translation 982

they are not equal partners,

זיינען זיי ניט גלייכע שותפים,

English translation 983

because the Most High gives the soul,

ווייל דער אויבערשטער גיט אריין די נשמה,

English translation 984

and the father and mother give the body,

און דער אב ואם גיבן אריין דער גוף,

English translation 985

and also the formation of the body is by the Holy One, blessed be He (and not by the father and mother) *127;

און אויך יצירת הגוף איז ע"י הקב"ה (און ניט ע"י אב ואם) *127;

English translation 986

but in the matter at hand, Jews are equal partners with the Most High,

אבער בנדו"ד זיינען אידן גלייכע שותפים מיטן אויבערשטן,

English translation 987

and just as the Most High created the entire world –

און כשם ווי דער אויבערשטער האט באשאפן די גאנצע וועלט –

English translation 988

the soul together with the body –

די נשמה מיטן גוף –

English translation 989

ex nihilo,

יש מאין,

English translation 990

so too do Jews through their service:

אזוי טוען אויף אידן ע"י עבודתם:

English translation 991

through actual deed they create the body,

ע"י מעשה בפועל מאכן זיי אויף דעם גוף,

English translation 992

and through intention –

און ע"י הכוונה –

English translation 993

the soul,

די נשמה,

English translation 994

as explained in Tanya128.

כמבואר בתניא 128].

English translation 995

From this it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 996

that from the manner of the renewal of creation

אז פון אופן חידוש הבריאה

English translation 997

(from nothing to something)

(מאין ליש)

English translation 998

by the Holy One, blessed be He, one can learn how a Jew

ע"י הקב"ה קען מען אפלערנען ווי א איד

English translation 999

(who creates worlds,

(שבורא עולמות,

English translation 1000

and becomes a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation)

ונעשה שותף להקב"ה במעשה בראשית)

English translation 1001

must bring renewal into creation through his service.

דארף מחדש זיין אין דער בריאה ע"י עבודתו.

English translation 1002

And especially since "He placed the world in their heart"129,

ובפרט אז "את העולם נתן בלבם" 129,

English translation 1003

all matters of the world are found in the "small world," which is man130,

אלע ענינים בעולם געפינען זיך אין דעם "עולם קטן" זה האדם 130,

English translation 1004

and "for my sake the world was created"131,

און "בשבילי נברא העולם" 131,

English translation 1005

and it is fixed and not nullified132.

וקבוע לא בטל 132.

English translation 1006

And from this it is also understood regarding the matter

און דערפון איז אויך מובן בנוגע צו דעם ענין

English translation 1007

(which is stated in the Zohar and explained in the notes)

(וואס שטייט אין זהר ונתבאר אין די הערות)

English translation 1008

of "When the Holy One, blessed be He, created the world, He engraved with His engravings of the mysteries of faith within the hidden chambers in supernal secrets, etc.",

פון "כד ברא קב"ה עלמא גליף בגליפוי דרזי מהימנותא גו טהירין ברזין עלאין וכו'",

English translation 1009

the matter of the tzimtzum and the letters of the residue –

דער ענין הצמצום ואותיות הרשימו –

English translation 1010

that this too exists in the renewal in creation through the service of man.

אז דאס איז אויך דא אין דעם חידוש בהבריאה ע"י עבודת האדם.

English translation 1011

And the explanation:

והביאור:

English translation 1012

Just as the creation of the world by the Holy One, blessed be He, was after the preparation of the first tzimtzum in the manner of removal

כשם ווי בריאת העולם ע"י הקב"ה איז געווען לאחרי הקדמת צמצום הראשון בדרך סילוק

English translation 1013

(in order to give a place for the existence of the worlds)

(בכדי צו געבן א נתינת מקום אויף מציאות העולמות)

English translation 1014

and only afterwards can the order of the chain of descent be built –

און ערשט דערנאך קען אויפגעבויט ווערן סדר ההשתלשלות –

English translation 1015

so too in the service of man,

אזוי איז אויך בעבודת האדם,

English translation 1016

that before there can be an existence of building and creating worlds and an order of the chain of descent in the service of man, there must be the preparation of tzimtzum –

אז איידער עס קען זיין א מציאות פון בנין ובריאת עולמות וסדר השתלשלות בעבודת האדם דארף זיין די הקדמת הצמצום –

English translation 1017

the service of self-nullification133.

עבודת הביטול 133.

English translation 1018

And just as the first tzimtzum was a tzimtzum in the Infinite light,

און אזוי ווי דער צמצום הראשון איז געווען א צמצום אין אור א"ס,

English translation 1019

and moreover –

און נאכמער –

English translation 1020

in the essence of the light,

אין עצם האור,

English translation 1021

so too must the self-nullification in the service of man be not merely a nullification of undesirable things

אזוי דארף אויך דער ביטול בעבודת האדם זיין ניט בלויז א ביטול פון דברים בלתי רצויים

English translation 1022

(for what would this teach us),

(דמאי קמ"ל),

English translation 1023

but a nullification within his own picture of holiness,

נאר א ביטול בציור הקדושה שלו,

English translation 1024

in the matters of light and revelation that exist in his service,

אין די עניני אור וגילוי וואס זיינען דא בעבודתו,

English translation 1025

until the essence and substance of his light.

ביז אין עצם ומהות האור שלו.

English translation 1026

And just as the first tzimtzum was not in a manner of diminution

וכשם ווי דער צמצום הראשון איז ניט באופן של מיעוט

English translation 1027

(like the other tzimtzumim of the order of the chain of descent134),

(ווי שאר הצמצומים פון סדר השתלשלות 134),

English translation 1028

but specifically in a manner of removal *134,

נאר דוקא באופן של סילוק *134,

English translation 1029

so that no revelation of light remains whatsoever,

אז עס בלייבט ניט איבער קיין גילוי אור מכל וכל,

English translation 1030

so too must the service of self-nullification be in a manner of removal,

אזוי דארף די עבודת הביטול זיין באופן של סילוק,

English translation 1031

a nullification completely and utterly.

א ביטול מכל וכל.

English translation 1032

As is the order of service each day –

ווי דער סדר העבודה איז בכל יום –

English translation 1033

that as soon as one awakens from his sleep135

אז' מיד כשניעור משנתו 135

English translation 1034

(at which time he is a new creation,

(וואס דעמולט איז ער א ברי' חדשה,

English translation 1035

a renewed creation of the small world (which is man))

בריאת עולם קטן (זה האדם) מחדש)

English translation 1036

he says "Modeh ani lefanecha",

זאגט ער "מודה אני לפניך",

English translation 1037

the service of thanksgiving and self-nullification –

די עבודה פון הודאה וביטול –

English translation 1038

in the likeness of the first tzimtzum in the creation of the world by the Holy One, blessed be He,

בדוגמת צמצום הראשון בבריאת העולם ע"י הקב"ה,

English translation 1039

and this becomes a preparation so that afterwards the order of the chain of descent of his world

און דאס ווערט א הקדמה אז דערנאך זאל קענען אויפגעבויט ווערן דער סדר השתלשלות דעולם

English translation 1040

(small)

(קטן)

English translation 1041

can be built –

שלו –

English translation 1042

prayer and study of Torah,

תפלה ולימוד התורה,

English translation 1043

"from the synagogue to the study hall"136,

"מביהכנ"ס לביהמ"ד" 136,

English translation 1044

until "conduct yourself in them with the way of the land"137,

ביז "הנהג בהן מנהג דרך ארץ" 137,

English translation 1045

his service throughout the day.

עבודתו במשך היום.

English translation 1046

And this is also the case in greater detail within the study of Torah itself:

ווי דאס איז אויך בפרטיות יותר אין לימודי התורה עצמה:

English translation 1047

First and foremost there must be the preparation of "and may my soul be like dust to all"138:

לכל לראש דארף זיין די הקדמה פון "ונפשי כעפר לכל תהי'" 138:

English translation 1048

"Dust" indicates a matter of self-nullification,

"עפר" באווייזט אויף אן ענין פון ביטול,

English translation 1049

he must have "and may my soul be like dust",

דארף ביי אים זיין "ונפשי כעפר",

English translation 1050

and "to all",

און "לכל",

English translation 1051

a tzimtzum

א צמצום

English translation 1052

(not in a manner of diminution,

(ניט בדרך מיעוט,

English translation 1053

for then it would not be "to all", but)

וואס דעמולט איז דאס ניט "לכל", נאר)

English translation 1054

in a manner of removal,

בדרך סילוק,

English translation 1055

a nullification completely and utterly,

א ביטול מכל וכל,

English translation 1056

and in a manner of "tehi" (shall be),

און באופן פון "תהי'",

English translation 1057

in his very being it shall be139,

בהוייתו יהא 139,

English translation 1058

so that the self-nullification is not something additional and external to him,

אז דער ביטול איז ניט קיין דבר נוסף וחוץ ממנו,

English translation 1059

but rather it permeates and becomes his very existence.

נאר דאס נעמט דורך און ווערט זיין מציאות.

English translation 1060

And only after the preparation of the self-nullification of "and may my soul be like dust to all",

און דוקא לאחרי הקדמת הביטול פון "ונפשי כעפר לכל תהי'",

English translation 1061

can there be "open my heart in Your Torah"138 –

קען זיין "פתח לבי בתורתך" 138 –

English translation 1062

a true opening of the heart in the study of Torah –

אמת'ע פתיחת הלב בלימוד התורה –

English translation 1063

the building of the order of the chain of descent of his Torah study,

בנין סדר השתלשלות דלימוד התורה שלו,

English translation 1064

and great is study that brings to action140 –

וגדול לימוד שמביא לידי מעשה 140 –

English translation 1065

the fulfillment of the commandments,

קיום המצוות,

English translation 1066

until his service of "all your deeds shall be for the sake of Heaven"141 and "in all your ways know Him"142.

ביז עבודתו פון "כל מעשיך יהיו לשם שמים" 141 און "בכל דרכיך דעהו" 142.

English translation 1067

On the other hand, one must beware,

לאידך גיסא דארף מען באווארענען,

English translation 1068

that even though he has the service of self-nullification

אז אע"פ וואס ביי אים איז דא עבודת הביטול

English translation 1069

(from every matter of light and revelation)

(מכל ענין של אור וגילוי)

English translation 1070

he must not become like a "threshold that is trampled"143, Heaven forbid,

טאר ער ניט ווערן ווי אן "אסקופה הנדרסת" 143 ח"ו,

English translation 1071

for the service of Hashem must be in a manner of "and I shall walk in a broad place"144,

ווארום עבודת ה' דארף זיין באופן פון "ואתהלכה ברחבה" 144,

English translation 1072

"and his heart was lifted up in the ways of Hashem"145.

"ויגבה לבו בדרכי ה'" 145.

English translation 1073

This is the concept in the service of the One who, in the creation of the world by the Holy One, blessed be He, also after the first contraction, the impression remained of the Infinite Light before the contraction

וואס דאס איז דער ענין בעבודה פון דעם וואס בבריאת העולם ע"י הקב"ה איז אויך לאחרי הצמצום הראשון געבליבן די רשימו פון אוא"ס שלפני הצמצום

English translation 1074

(letters of the 248 gates)

(אותיות דרל"א שערים)

English translation 1075

of the Infinite Light before the contraction146,

פון אוא"ס שלפני הצמצום 146,

English translation 1076

which impression "is the aspect that includes all worlds"147,

וואס די רשימו "היא בחי' הכוללת לכל העולמות" 147,

English translation 1077

and this is an impression not only of the Infinite Light that the contraction touched,

און דאס איז א רשימו ניט נאר פון אוא"ס שנגע בו הצמצום,

English translation 1078

but from a "place" and "level" that the contraction did not touch,

נאר פון אן "אָרט" און "דרגא" שלא נגע בו הצמצום,

English translation 1079

as is known that the letters of the impression the contraction did not touch at all148,

כידוע אז אין די אותיות הרשימו לא נגע בהם הצמצום כלל 148,

English translation 1080

this is an impression of the entire Infinite Light before the contraction149

דאס איז א רשימו פון גאנץ אוא"ס שלפני הצמצום 149

English translation 1081

[and in the language of the father's note:

[ובלשון פון דעם טאטן'ס הערה:

English translation 1082

"Also the sefirot etc. (and not only the letters) were drawn into the void and from the general line"].

"גם הספירות כו' (און ניט בלויז די אותיות) נמשכו לתוך החלל ומקו"פ").

English translation 1083

Which impression "is the aspect that includes all worlds",

וואס די רשימו "היא בחי' הכוללת לכל העולמות",

English translation 1084

and the letters of the impression the contraction did not touch at all,

און די אותיות הרשימו לא נגע בהם הצמצום כלל,

English translation 1085

this is an impression of the entire Infinite Light before the contraction

דאס איז א רשימו פון גאנץ אוא"ס שלפני הצמצום

English translation 1086

(also the light without end and the essence and substance of the light etc.),

(אויך דער אור הבלי גבול ועצם ומהות האור כו'),

English translation 1087

and the impression remained after the contraction

און די רשימו איז געבליבן לאחרי הצמצום

English translation 1088

[and in the language of the father's note:

[ובלשון פון דעם טאטן'ס הערה:

English translation 1089

"Also the sefirot etc. (and not only the letters) were drawn into the void and from the general line"],

"גם הספירות כו' (און ניט בלויז די אותיות) נמשכו לתוך החלל ומקו"פ"],

English translation 1090

only in the impression all these matters stand in a manner of concealment.

נאר אין דער רשימו שטייען די אלע ענינים באופן של העלם.

English translation 1091

So too in the service of man:

אזוי אויך בעבודת האדם:

English translation 1092

Together with that his service must be in a manner of utter nullification and contraction

ביחד עם זה וואס עבודתו דארף זיין באופן של ביטול וצמצום מכל וכל

English translation 1093

(in the way of removal),

(בדרך סילוק),

English translation 1094

there must remain within this itself an "impression" that includes all matters that are above the aspect of his light and revelations

דארף אין דעם גופא בלייבן א "רשימו" וואס איז כולל אלע ענינים שלמעלה מבחי' אור וגילויים שלו

English translation 1095

(where the contraction did not touch).

(וואו לא נגע בו הצמצום).

English translation 1096

And because of this it is not possible that at the time of his nullification

ומצד דעם איז ניט שייך אז בשעת הביטול

English translation 1097

(contraction)

(צמצום)

English translation 1098

he should be like a "threshold that is trampled",

שלו זאל ער זיין ווי אן "אסקופה הנדרסת",

English translation 1099

for on the contrary –

ווייל אדרבה –

English translation 1100

there remains an "impression" that includes within itself all matters,

עס בלייבט א "רשימו" וואס איז כולל אין זיך כל הענינים,

English translation 1101

the very opposite of a "threshold that is trampled",

תכלית ההיפך פון "אסקופה הנדרסת",

English translation 1102

only that this itself stands with him in a manner of nullification and concealment,

נאר דאס גופא שטייט ביי אים באופן של ביטול והעלם,

English translation 1103

and this gives him the power,

און דאס גיט אים דעם כח,

English translation 1104

that his service should be with full force,

אז עבודתו זאל זיין מיטן גאנצן תוקף,

English translation 1105

in a manner of "and I shall walk in a broad place",

באופן פון "ואתהלכה ברחבה",

English translation 1106

and "and his heart was lifted up in the ways of Hashem".

און "ויגבה לבו בדרכי ה'".

English translation 1107

And based on this one can also explain in the service of man the other details in this matter as they are explained in the note of the father.

ועפ"ז קען מען אויך מבאר זיין בעבודת האדם די אנדערע פרטים אין דעם ענין ווי זיי ווערן נתבאר אין דער הערה פון טאטן.

English translation 1108

The lesson "to correct the opinions and to straighten all deeds" from the aforementioned law in the Rambam –

דער לימוד "לתקן הדעות וליישר כל המעשים" פון דער הלכה הנ"ל אין רמב"ם –

English translation 1109

And with an introduction:

ובהקדים:

English translation 1110

The reason for this law that "two litigants, one of whom was dressed in expensive garments and the other dressed in shabby garments, we say to the honored one: either dress him like yourself until you judge with him, or dress like him until you are equal, and afterwards you will stand in judgment" – is:

דער טעם אויף דעם דין אז "שני בעלי דינין שהי' אחד מהם מלובש בגדים יקרים והשני מלובש בגדים בזויין אומר למכובד או הלבישהו כמותך עד שתדון עמו או לבוש כמותו עד שתהיו שוין אחר כך תעמדו בדין" – איז:

English translation 1111

"So that it should not cause us to show favor to you or that the words of your opponent be silenced because of your importance, and he says, 'How will the court believe me against such an important person'"150.

"שלא תגרום לנו לישא לך פנים או יסתתמו דברי שכנגדך מפני חשיבותך ואמר איך יאמינו בי בית דין על אדם חשוב כזה" 150.

English translation 1112

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 1113

Even when both stand in the same garments,

אפילו בשעת ביידע שטייען אין די זעלבע בגדים,

English translation 1114

everyone knows, however,

ווייסן אבער אלע

English translation 1115

(both the court,

(סיי ב"ד,

English translation 1116

and the one who was previously dressed in shabby garments, and also the rich man),

סיי דער וואס איז פריער געווען אנגעטאן בבגדים בזויין און סיי דער עשיר),

English translation 1117

that his being now equal to the rich man is only temporary,

אז דאס וואס ער איז איצטער שוה מיטן עשיר איז נאר לפי שעה,

English translation 1118

and only because the court compelled the other to do so,

און נאר ווייל ב"ד האט יענעם מכריח געווען אזוי צו טאן,

English translation 1119

to give the poor man

צו געבן דעם עני

English translation 1120

(as a loan,

(בתור השאלה,

English translation 1121

or as charity)

אדער בתור צדקה)

English translation 1122

honorable garments,

לבושים מכובדים,

English translation 1123

but in truth he knows that he is a poor man and the other is a rich man,

אבער באמת ווייסט ער אז ער איז אן עני און דער צווייטער איז אן עשיר,

English translation 1124

and immediately after they leave the court it will be seen openly also on their garments –

און גלייך לאחרי ווי זיי וועלן ארויסגיין פון בית דין וועט מען עס זען בגלוי אויך אויף זייערע לבושים –

English translation 1125

so what does it help regarding the opening of his heart and mind that at that hour he is dressed in the same garments as the other?!

היינט וואס העלפט עס בנוגע לפתיחת הלב והמוח שלו אז באותה שעה איז ער אנגעטאן אין די זעלבע בגדים ווי דער צווייטער?!

English translation 1126

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 1127

According to Torah one must prevent as much as one can prevent. That one is a poor man and the other a rich man –

ע"פ תורה דארף מען באווארענען וויפל מ'קען נאר באווארענען. דאס וואס איינער איז אן עני און דער צווייטער אן עשיר –

English translation 1128

one cannot prevent,

קען מען ניט באווארענען,

English translation 1129

because such is the reality in the world as the Most High created them. And according to Torah the court must adjudicate in a Torah judgment between a rich man and a poor man,

ווייל אזוי איז די מציאות בעולם ווי דער אויבערשטער האט זיי באשאפן. און ע"פ תורה דארף ב"ד פסק'נען ביי א דין תורה צווישן אן עשיר ועני,

English translation 1130

and accordingly it is understood that the Torah gives the court the power to be able to adjudicate the judgment and not show favor to the rich man and also "and do not honor the poor in his lawsuit"151;

ובמילא איז מובן אז תורה גיט דעם כח צו ב"ד צו קענען פסק'נען דעם דין און ניט נושא פנים זיין צום עשיר און אויך "ודל לא תהדר בריבו" 151;

English translation 1131

but that which one can prevent –

אבער דאס וואס מ'קען יע באווארענען –

English translation 1132

that at least at that hour,

אז עכ"פ באותה שעה,

English translation 1133

when they stand before the court,

ווען זיי שטייען פאר ב"ד,

English translation 1134

they should both be equal

זאלן זיי ביידע זיין שוה

English translation 1135

(in their garments),

(בבגדיהם),

English translation 1136

because of the two aforementioned reasons

מצד די צוויי טעמים הנ"ל

English translation 1137

(not to show favor,

(שלא לישא פנים,

English translation 1138

and so that the poor man should have opening of the mind and heart at least at that hour) –

און בכדי דער עני זאל האבן פתיחת המוח והלב עכ"פ באותה שעה) –

English translation 1139

one must certainly prevent.

דארף מען זיכער באווארענען.

English translation 1140

What we see from this is how much one takes into account the mood of a Jew:

וואס דערפון זעט מען וויפל מ'רעכנט זיך מיט דעם מצב רוח פון א אידן:

English translation 1141

Even though it is only temporary,

אע"פ וואס עס רעדט זיך נאר לפי שעה,

English translation 1142

and in a manner that the court compels both litigants to be dressed in equal garments,

און באופן אז ב"ד איז מכריח ביידע בעלי דין זיי זאלן זיין אנגעטאן בבגדים שוים,

English translation 1143

and everyone knows that in truth one is rich and the other is poor, and the rich one gives him the garments as a gift, etc. –

און אלע ווייסן אז באמת איז דער אן עשיר און דער אן עני און דער עשיר גיט אים די בגדים בתור נדבה וכו' –

English translation 1144

nevertheless, one takes into account the mood of that Jew at that time,

פונדעסטוועגן רעכנט מען זיך מיטן מצב רוח פון דעם אידן באותה שעה,

English translation 1145

and one says to the one who is dressed in honorable garments: "Either dress him like yourself until you judge with him, or dress like him until you are equal, and afterward you will stand in judgment,"

און מ'זאגט צו דעם וואס איז אנגעטאן בבגדים מכובדים "או הלבישהו כמותך עד שתדון עמו או לבוש כמותו עד שתהיו שוין אחר כך תעמדו בדין",

English translation 1146

in order to protect the mood of the poor man, at least at that time!

בכדי צו באווארענען דער מצב רוח פון דעם עני עכ"פ באותה שעה!

English translation 1147

The lesson from this is:

וואס דערפון איז די הוראה:

English translation 1148

When someone bothers a Jew and says a sharp word to him,

בשעת איינער טשעפעט זיך מיט א אידן און זאגט אים אַ שארפן וואָרט,

English translation 1149

he might think that it is not so dangerous –

קען ער טראכטן אז ס'איז ניט אזוי געפערלעך –

English translation 1150

because it is only temporary,

ווייל ס'איז דאך נאר לפי שעה,

English translation 1151

and afterward he will ask him for forgiveness

און דערנאך וועט ער יענעם בעטן מחילה

English translation 1152

(or he has already asked him for forgiveness).

(אדער ער האט אים שוין געבעטן מחילה).

English translation 1153

And if he is clever –

און אויב ער איז א קלוגער –

English translation 1154

he knows how to say something to the other person so that the other

ווייסט ער ווי יענעם אריינצוזאגן אזוי אז בא יענעם

English translation 1155

(at the time of the act)

(בשעת מעשה)

English translation 1156

"his lungs and liver fall out"... –

"פאלט אַראָפ די לונג און לעבער"... –

English translation 1157

he thinks to himself:

טראכט ער אבער צו זיך:

English translation 1158

What is the commotion –

מה רעש –

English translation 1159

it is only temporary,

ס'איז דאך נאר לפי שעה,

English translation 1160

and afterward he will ask for forgiveness!

און דערנאך וועט ער בעטן מחילה!

English translation 1161

Regarding this, the aforementioned lesson applies,

אויף דעם איז די הוראה הנ"ל,

English translation 1162

how much one must take into account the mood of a Jew even temporarily.

וויפל מ'דארף זיך רעכענען מיטן מצב רוח פון א אידן אפילו לפי שעה.

English translation 1163

And particularly according to the teaching of the Baal Shem Tov152,

ובפרט ע"פ תורת הבעש"ט 152,

English translation 1164

that at every single moment the world is created anew from absolute nothingness –

אז בכל רגע ורגע ווערט התהוות העולם מחדש מאין ואפס המוחלט –

English translation 1165

from this it is understood how much each individual moment matters,

איז דערפון פארשטאנדיק וויפל ס'איז נוגע יעדער רגע באזונדער,

English translation 1166

not looking at what was in the moment before and what will be in the moment after,

ניט קוקנדיק וואס עס איז געווען ברגע שלפנ"ז און וואס עס וועט זיין ברגע שלאחרי זה,

English translation 1167

because in that moment there was a new creation.

ווארום ברגע ההוא איז געווען די התהוות מחדש.

English translation 1168

And so too in our matter:

ועד"ז בעניננו:

English translation 1169

Even though a few moments before the Torah judgment and a few moments afterward one is poor and the other is rich,

אע"פ וואס בכמה רגעים לפני הדין תורה ובכמה רגעים לאח"ז איז דער אן עני און דער אן עשיר,

English translation 1170

and they wear different garments –

און זיי טראגן פארשידענע בגדים –

English translation 1171

but in this moment,

איז אבער ברגע זה,

English translation 1172

when they stand in court,

בשעת זיי שטייען אין ב"ד,

English translation 1173

they both become literally new creations,

ווערן זיי ביידע נבראים חדשים ממש,

English translation 1174

new people,

נייע מענטשן,

English translation 1175

consequently, what was before and what will be later is irrelevant,

במילא איז ניט נוגע וואס עס איז געווען פריער און וואס עס וועט זיין שפעטער,

English translation 1176

and one must do everything in order to protect the mood of the person,

און מ'דארף טאן אלץ בכדי צו באווארענען דעם מצב רוח פון דעם מענטש,

English translation 1177

who has now been created anew in this moment!

וואס איז איצטער נתהווה געווארן מחדש ברגע זה!

English translation 1178

That which will be later,

דאס וואס עס וועט זיין שפעטער,

English translation 1179

and that which the verdict might possibly not be in favor of the poor man –

און דאס וואס דער פס"ד וועט אפשר זיין ניט לטובת העני –

English translation 1180

is a matter that will be in a few moments after this;

איז א זאך וואס וועט זיין בכמה רגעים שלאחרי זה;

English translation 1181

but in this moment they have indeed been created anew –

אבער ברגע זה זיינען זיי דאך נתהווה געווארן מחדש –

English translation 1182

one must do everything in order to ensure that in this moment

דארף מען טאן אלץ בכדי צו באווארענען אז ברגע זה

English translation 1183

(at least)

(עכ"פ)

English translation 1184

the poor man should feel good!

זאל דער עני פילן גוט!

English translation 1185

Based on the above, the lesson for each and every one is understood

ע"פ הנ"ל איז מובן די הוראה פאר כאו"א

English translation 1186

(not only for judges)

(ניט נאר פאר דיינים)

English translation 1187

from this law in the Rambam regarding "In righteousness shall you judge your fellow" –

פון דעם דין אין רמב"ם בנוגע צו "בצדק תשפוט עמיתך" –

English translation 1188

that everyone must take into account the mood of other Jews,

ווי יעדערער דארף זיך רעכענען מיטן מצב רוח פון אנדערע אידן,

English translation 1189

and conduct themselves with them in a manner of "In righteousness shall you judge your fellow,"

און פירן זיך מיט זיי באופן פון "בצדק תשפוט עמיתך",

English translation 1190

and even when it concerns the mood of a Jew temporarily –

און אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן דעם מצב רוח פון א אידן לפי שעה –

English translation 1191

one must also ensure that he feels good at that moment,

דארף מען אויך פארזיכערן אז ער זאל דעמולט פילן גוט,

English translation 1192

through both of them wearing the same garments and the like.

דורך דעם וואס ביידע טוען אן די זעלבע בגדים וכיו"ב.

English translation 1193

All this, however, was said regarding other Jews;

דאס איז אבער אלץ גערעדט געווארן בנוגע צו אנדערע אידן;

English translation 1194

but when it concerns the "judges of his soul"153 in each and every person –

בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן "שופטי נפשו" 153 בכאו"א –

English translation 1195

as explained in Tanya154,

כמבואר בתניא 154,

English translation 1196

that "this one and that one judge him"155,

אז "זה וזה שופטן" 155,

English translation 1197

the good inclination

דער יצר טוב

English translation 1198

(in the right chamber of the heart)

(בחלל הימני)

English translation 1199

and the evil inclination

און דער יצה"ר

English translation 1200

(in the left chamber of the heart)

(בחלל השמאלי)

English translation 1201

are two judges and arbiters in the person,

זיינען צוויי שופטים ודיינים אין דעם מענטשן,

English translation 1202

and the person

און דער מענטש

English translation 1203

(with the help of the Holy One, blessed be He156)

(בעזר הקב"ה 156)

English translation 1204

must decide between them in favor of the good inclination –

דארף מכריע זיין ביניהם לצד היצר טוב –

English translation 1205

it is understood and simple that one should not dress the evil inclination in the "garments" and vestments of the good inclination, Heaven forbid,

איז מובן ופשוט אז מ'דארף ניט אנטאן אויפן יצה"ר די "בגדים" ולבושים פון דעם יצ"ט ח"ו,

English translation 1206

rather in this case it must be exactly the opposite:

נאר אין דעם פאל דארף זיין פונקט פארקערט:

English translation 1207

one must negate and nullify the evil inclination in the left chamber of the heart,

מ'דארף שולל ומבטל זיין דעם יצה"ר בחלל השמאלי,

English translation 1208

until it becomes "my heart is hollow within me"157,

ביז עס ווערט "לבי חלל בקרבי" 157,

English translation 1209

and even more so158 –

ביז נאכמער 158 –

English translation 1210

transform the evil inclination to good159,

מהפך זיין דעם יצה"ר לטוב 159,

English translation 1211

so that it should be "with all your heart –

עס זאל זיין "בכל לבבך –

English translation 1212

with both your inclinations"160,

בשני יצריך" 160,

English translation 1213

as it was with our father Abraham

ווי ס'איז געווען ביי אברהם אבינו

English translation 1214

(the first Jew),

(דער ערשטער איד),

English translation 1215

that "You found his heart faithful before You"161

אז "ומצאת את לבבו נאמן לפניך" 161

English translation 1216

(as explained in the Jerusalem Talmud162).

(כמבואר בירושלמי 162).

English translation 1217

And the reason for the difference

וטעם החילוק

English translation 1218

(why in the case of "this one and that one judge him" one does not dress the evil inclination in the "garments" of the good inclination,

(פארוואס בא "זה וזה שופטן" טוט מען ניט אן אויפן יצה"ר די "בגדים" פון יצ"ט,

English translation 1219

as per the ruling of the Rambam) –

כפס"ד הרמב"ם) –

English translation 1220

is because the inner intent of the evil inclination is,

ווייל פנימיות הכוונה פון דעם יצה"ר איז,

English translation 1221

that the person should not obey it and through this reveal his superiority,

אז דער מענטש זאל אים ניט פאלגן און דורך דעם מגלה זיין מעלתו,

English translation 1222

like the well-known parable in the Zohar163 of the harlot and the king's son,

כמשל הידוע אין זהר 163 פון דער זונה ובן המלך,

English translation 1223

as explained in the lessons on Tanya from these days164.

כמבואר אין די שיעורים בתניא פון ימים אלו 164.

English translation 1224

And the service with the yetzer hara in the left void becomes a close preparation for the true and complete redemption,

און די עבודה מיטן יצה"ר בחלל השמאלי ווערט א הכנה קרובה צו דער גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1225

when the concept of "a nation shall overpower"165 between the yetzer hara and yetzer tov will be nullified,

וואס דעמולט וועט בטל ווערן דער ענין פון "לאום מלאם יאמץ" 165 צווישן יצה"ר ויצ"ט,

English translation 1226

and not only in a manner of subjugation,

און ניט בלויז באופן פון אתכפיא,

English translation 1227

as it was "as in the days of your exodus from the land of Egypt"166,

ווי ס'איז געווען "כימי צאתך מארץ מצרים" 166,

English translation 1228

as explained in Tanya167 that then there was subjugation,

כמבואר בתניא 167 אז דעמולט איז געווען אתכפיא,

English translation 1229

"for the people fled"168,

"כי ברח העם" 168,

English translation 1230

but also in a manner of transformation,

נאר אויך באופן פון אתהפכא,

English translation 1231

"and the spirit of impurity I will remove from the land"169.

"ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" 169.

English translation 1232

As discussed many times, the two interpretations170 of "and I will cause evil beasts to cease from the land"171

כמדובר כמ"פ אז די ביידע פירושים 170 אין "והשבתי חי' רעה מן הארץ" 171

English translation 1233

(which will be in the future to come),

(וואס וועט זיין לע"ל),

English translation 1234

"remove them from the world" and "cause them to cease so they do not harm",

"מעבירן מן העולם" און "משביתן שלא יזוקו",

English translation 1235

will be in two periods in the future to come:

וועלן זיין אין צוויי תקופות לע"ל:

English translation 1236

first there will be subjugation

פריער וועט זיין אתכפיא

English translation 1237

("remove them from the world"),

("מעבירן מן העולם"),

English translation 1238

and afterwards transformation

און דערנאך אתהפכא

English translation 1239

("cause them to cease so they do not harm"),

("משביתן שלא יזוקו"),

English translation 1240

so that the serpent will become a "great luminary"

אז דער נחש וועט ווערן א "שמש גדול"

English translation 1241

(as it was before the sin172),

(כמו שהי' קודם החטא 172),

English translation 1242

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 1243

through transformation there will come a superior elevation,

דורך אתהפכא וועט צוקומען אן עילוי נעלה יותר,

English translation 1244

the advantage of light from darkness173.

כיתרון האור מן החושך 173.

English translation 1245

And the perfection of the future to come

וואס די שלימות פון לע"ל

English translation 1246

(transformation and the advantage of light from darkness)

(אתהפכא ויתרון האור מן החושך)

English translation 1247

is connected with that then there will be the revelation down here of His Essence and Being, blessed be He,

איז פארבונדן דערמיט וואס דעמולט וועט זיין דער גילוי דא למטה פון עצמותו ומהותו ית',

English translation 1248

which is above all revelations and names.

וואס איז העכער פאר אלע גילויים ושמות.

English translation 1249

And one can connect this with the portion of Ve'atah Tetzaveh

ויש לקשר זה מיט פ' ואתה תצוה

English translation 1250

(which will be read at the Minchah prayer):

(וואס מ'גייט לייענען בתפלת מנחה):

English translation 1251

It is explained in many places174 that "and you shall command",

ס'איז מבואר בכ"מ 174 אז "ואתה תצוה",

English translation 1252

"you" being a direct address term,

אתה לשון נוכח,

English translation 1253

refers to Essence and Being which is above all names,

גייט אויף עצמות ומהות שלמעלה מכל השמות,

English translation 1254

for He is the true "You"

ווארום ער איז דער "אתה"

English translation 1255

(direct address term)

(לשון נוכח)

English translation 1256

the true,

האמיתי,

English translation 1257

as explained175 regarding the concept "You have been shown to know"176,

כמבואר 175 בענין "אתה הראת לדעת" 176,

English translation 1258

and this is when Essence and Being stands revealed –

און דאס איז ווי עצמות ומהות שטייט בגלוי –

English translation 1259

in direct address,

בלשון נוכח,

English translation 1260

as also explained in the responsum of the Rashba177 in explaining the formulation of the blessings "Blessed are You".

כמבואר אויך בתשובת הרשב"א 177 בביאור נוסח הברכות "ברוך אתה".

English translation 1261

And based on this, the order of the portions is understood –

ועפ"ז איז מובן דער סדר הפרשיות –

English translation 1262

the portion of Terumah and the portion of Tetzaveh:

פ' תרומה ופ' תצוה:

English translation 1263

At the beginning of the portion of Terumah it says "they shall take for Me a portion",

בריש פ' תרומה שטייט "ויקחו לי תרומה",

English translation 1264

"for Me –

"לי –

English translation 1265

for My name",

לשמי",

English translation 1266

i.e., this is connected with the aspect of the name of the Holy One, blessed be He.

ד.ה. אז דאס איז פארבונדן מיט בחי' שמי של הקב"ה.

English translation 1267

Afterwards comes "they go from strength to strength, He appears before Elokim in Zion",

דערנאך ווערט "ילכו מחיל אל חיל יראה אל אלקים בציון",

English translation 1268

but not only to the aspect of Elokim

אבער ניט בלויז לבחי' אלקים

English translation 1269

(in Zion),

(בציון),

English translation 1270

which is also a name,

וואס דאס איז אויך א שם,

English translation 1271

rather afterwards one comes to "and you shall command",

נאר מ'קומט דערנאך צו "ואתה תצוה",

English translation 1272

the true "You" –

"אתה" האמיתי –

English translation 1273

Essence and Being,

עצמות ומהות,

English translation 1274

which is above all names. And the revelation of the true "You" will be in the future to come –

שלמעלה מכל השמות. וואס דער גילוי פון "אתה" האמיתי וועט זיין לע"ל –

English translation 1275

"they shall all know Me",

"כולם ידעו אותי",

English translation 1276

Essence and Being,

עצמות ומהות,

English translation 1277

and Essence and Being will be revealed down here –

און עצמות ומהות וועט זיין בגלוי דא למטה –

English translation 1278

in the dwelling place for His Essence, blessed be He, in the lower realms,

אין דער דירה לעצמותו ית' בתחתונים,

English translation 1279

in this lowest world, below which there is no lower.

בעוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו.

English translation 1280

And then there will also be the revelation in the manner of "for Me"

און דעמולט וועט אויך זיין דער גילוי באופן פון "לי"

English translation 1281

("they shall take for Me a portion"),

("ויקחו לי תרומה"),

English translation 1282

for wherever it is said "for Me" it never ceases forever179 –

וואס כל מקום שנאמר לי אינו זז לעולם 179 –

English translation 1283

the concept of eternity –

דער ענין הנצחיות –

English translation 1284

a redemption after which there is no exile180,

גאולה שאין אחרי' גלות 180,

English translation 1285

that does not move from its place;

שאינו זז ממקומו;

English translation 1286

but together with this there will also be a going from strength to strength,

אבער ביחד עם זה וועט דעמולט אויך זיין א הליכה מחיל אל חיל,

English translation 1287

a true going,

א הליכה אמיתית,

English translation 1288

from the lowest low to the highest high,

פון למטה מטה ביז למעלה מעלה,

English translation 1289

until Essence and Being,

ביז אין עצמות ומהות,

English translation 1290

and they become one and the same thing.

און זיי ווערן ביידע איין זאך ממש.

English translation 1291

Here is the place to mention and to awaken about the celebration of the completions in connection with the completion of the second cycle of the study of the book of the Rambam –

כאן המקום להזכיר ולעורר עוה"פ וועגן חגיגת הסיומים בקשר מיטן סיום המחזור שני פון לימוד ספר הרמב"ם –

English translation 1292

as discussed at length181,

ווי גערעדט בארוכה 181,

English translation 1293

that one should make the appropriate preparations for it and with a storm,

אז מ'זאל מאכן די פאסיקע הכנות לזה און מיט א שטורעם,

English translation 1294

and that the participation in this should be "with a multitude of people is the King's glory"182.

און אז די השתתפות בזה זאל זיין "ברב עם הדרת מלך" 182.

English translation 1295

And first and foremost, the obligation to act in this lies upon those who already have experience in this from last year,

ולכל לראש ליגט די התחייבות צו טאן אין דעם אויף די וואס האבן שוין נסיון בזה פון פאַראַיאָרן,

English translation 1296

at the celebration of the completion of the first cycle;

בחגיגת הסיום דמחזור ראשון;

English translation 1297

together with this, however, there is also an advantage when one adds to it "new faces",

ביחד עם זה איז אבער אויך דא א מעלה בשעת מ'איז דערצו מצרף "פנים חדשות",

English translation 1298

which adds to the storm in the matter.

וואס דאס גיט צו אין דעם שטורעם שבדבר.

English translation 1299

Therefore it is worthwhile,

דעריבער איז כדאי,

English translation 1300

that in addition to those who already have experience in this from the previous year,

אז נוסף צו די וואס האבן שוין נסיון בזה משנה שלפנ"ז,

English translation 1301

one should also add "new faces",

זאל מען אויך מצרף זיין א "פנים חדשות",

English translation 1302

and surely there will be no contradiction between them,

און זיכער וועט ניט זיין קיין סתירה ביניהם,

English translation 1303

and all are activists,

און כולם עסקנים,

English translation 1304

and all are beloved, all are pure, all are mighty, etc.183,

וכולם אהובים כולם ברורים כולם גבורים כו' 183,

English translation 1305

and all are understanding, etc.

וכולם נבונים וכו'.

English translation 1306

Another matter that is worthwhile to add:

נאך אן ענין וואס איז כדאי צו מוסיף זיין:

English translation 1307

In order to further add to the storm and to the participation in the celebration of the completion –

בכדי נאכמער צוגעבן אין דעם שטורעם און אין די השתתפות בחגיגת הסיום –

English translation 1308

one should publicize,

זאל מען מפרסם זיין,

English translation 1309

that after the celebration of the completion,

אז נאך דער חגיגת הסיום,

English translation 1310

a collection of Torah novellae that were said at the "completion" will be published for the world,

וועט מען אפדרוקן לאור עולם א קובץ פון חידושי תורה וואס מ'האט געזאגט באם "סיום",

English translation 1311

with the addition of source references and notes, etc.,

בצירוף מראי מקומות והערות וכו',

English translation 1312

for when one says the Torah novellae at the "completion" one cannot say all the source references, etc.,

וואס בשעת מ'זאגט די חידושי תורה באם "סיום" קען מען ניט זאגן אלע מראי מקומות וכו',

English translation 1313

because not every mind can bear this,

ווארום לאו כל מוחא סביל דא,

English translation 1314

especially when it is a completion "with a multitude of people is the King's glory",

בפרט בשעת ס'איז א סיום "ברב עם הדרת מלך",

English translation 1315

and one must suffice with general source references, etc.;

און מ'דארף זיך מסתפק זיין מיט מראי מקומות כלליים וכו';

English translation 1316

but afterwards this will be published in a collection for the world,

אבער לאחרי זה וועט מען דאס אפדרוקן אין א קובץ לאור עולם,

English translation 1317

where all the source references and notes, etc., will be added.

וואס דארטן וועט מען צוגעבן אלע מראי מקומות והערות וכו'.

English translation 1318

That itself –

וואס דאס אליין –

English translation 1319

that one knows that afterward it will be printed in a booklet for the eternal light –

וואס מ'ווייסט אז דערנאך וועט מען דאס אפדרוקן אין א קובץ לאור עולם –

English translation 1320

will also add to the saying of the novel Torah insights at the time of the conclusion itself,

וועט אויך צוגעבן אין אמירת החידושי תורה בעת הסיום עצמו,

English translation 1321

in length,

באורך,

English translation 1322

breadth and depth,

רוחב ועומק,

English translation 1323

as one sees it in human nature.

ווי מ'זעט עס בטבע האדם.

English translation 1324

May it be His will that just as we are now concluding the second cycle

ויה"ר אז כשם ווי מ'איז איצטער מסיים דעם מחזור שני

English translation 1325

(in the study of the Rambam),

(בלימוד הרמב"ם),

English translation 1326

"double for wisdom,"

"כפליים לתושי'",

English translation 1327

and we enter the third cycle,

און מ'גייט אריין אין דעם מחזור שלישי,

English translation 1328

for three times establishes a presumption184 –

וואס בתלתי זימני הוה חזקה 184 –

English translation 1329

so too should it be regarding exile and redemption,

זאל אזוי אויך זיין בנוגע צו גלות וגאולה,

English translation 1330

that we should conclude the exile of

אז מ'זאל מסיים זיין דעם גלות פון

English translation 1331

(after the destruction)

(לאחרי חורבן)

English translation 1332

the Second Temple,

בית שני,

English translation 1333

by inserting into "golah"

דורך דעם וואס מען שטעלט אריין אין "גולה"

English translation 1334

(exile)

(גלות)

English translation 1335

the alef of "the Master of the World,"

דעם אל"ף פון "אלופו של עולם",

English translation 1336

it becomes "geulah"185 even during the time of exile

ווערט "גאולה" 185 נאך בזמן הגלות

English translation 1337

(of the Second Temple),

(דבית שני),

English translation 1338

"those who taste life merit"186 –

"טועמי' חיים זכו" 186 –

English translation 1339

and then we immediately dance into the third redemption,

און דערנאך טאַנצט מען גלייך אריין אין דער גאולה השלישית,

English translation 1340

the building of the Third Holy Temple,

בנין ביהמ"ק השלישי,

English translation 1341

"the Sanctuary, Hashem, Your hands established"187,

"מקדש אד' כוננו ידיך" 187,

English translation 1342

speedily in our days, truly, and in our actual time, truly.

במהרה בימינו ממש ובעגלא דידן ממש.

English translation 1343

Afterward he said:

אח"כ אמר:

English translation 1344

Those who need to recite the after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1345

will certainly recite the after-blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.