English translation — שיחת ש"פ בשלח, שבת שירה, ט"ו בשבט ה'תשמ"ו.

English translation 1

It has been spoken about many times,

מ'האט גערעדט כמ"פ,

English translation 2

that in every day and in every matter of Judaism and Torah and mitzvos there are several matters.

אז אין יעדער טאג און אין יעדער ענין פון יהדות ותורה ומצוות זיינען דא כמה ענינים.

English translation 3

So too there are several matters in this present day:

אזוי אויך זיינען דא כמה ענינים אין דעם היינטיקן טאג:

English translation 4

a) It is the Shabbos that comes after the day of the hilula of the Rebbe, my father-in-law, the Nasi of our generation, on the tenth of Shevat

א) ס'איז דער שבת וואס קומט נאך דעם יום ההילולא פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו בעשירי בשבט

English translation 5

("the tenth shall be holy" 1).

("העשירי יהי' קודש" 1).

English translation 6

b) It is the fifteenth of the month –

ב) ס'איז חמשה עשר בחודש –

English translation 7

when the moon stands in its fullness 2.

ווען קיימא סיהרא באשלמותא 2.

English translation 8

And in these matters on this day

און אין די ענינים ביום זה

English translation 9

(and on every day)

(ובכל יום)

English translation 10

there are two points:

זיינען דא צוויי נקודות:

English translation 11

Since the several matters come together in one day,

וויבאלד אז די כמה ענינים קומען צוזאמען אין איין טאג,

English translation 12

it is understood that on one hand there is between them a common denominator,

איז מובן אז פון איין זייט איז דא צווישן זיי א צד השווה,

English translation 13

and moreover –

און נאכמער –

English translation 14

one assists the other;

איינער איז מסייע צום צווייטן;

English translation 15

on the other hand they are separate matters,

לאידך גיסא זיינען זיי באזונדערע ענינים,

English translation 16

and the proof –

והראי' –

English translation 17

that in some years,

אז בכמה שנים,

English translation 18

when there is a different calendar determination,

ווען ס'איז אן אנדער קביעות,

English translation 19

they occur on separate days.

קומען זיי אין באזונדערע טעג.

English translation 20

And although it has been spoken about many times that when they come together in one day there is from this an eternal lesson and instruction for all years

ואע"פ אז מ'האט גערעדט כמ"פ אז בשעת זיי קומען צוזאמען אין איין טאג איז דערפון דא א לימוד והוראה נצחית על כל השנים

English translation 21

(also for when the calendar determination is in a different manner),

(אויך אויף ווען די קביעות איז באופן אחר),

English translation 22

nevertheless they are in actuality separate matters

פונדעסטוועגן זיינען זיי בפועל באזונדערע ענינים

English translation 23

(as understood from that which they sometimes occur separately),

(כמובן מזה וואס זיי קומען אמאל אויס באזונדער),

English translation 24

and also from the calendar determination when they occur on separate days there is an eternal lesson and instruction for all years.

און אויך פון דער קביעות ווען זיי קומען אויס אין באזונדערע טעג איז דא א לימוד והוראה נצחית על כל השנים.

English translation 25

And particularly when the matters that come together on this specific day are "once a year" *2,

ובפרט בשעת די ענינים וואס קומען צוזאמען אין דעם יום מסויים זיינען "אחת בשנה" *2,

English translation 26

in which there are two extremes:

וואס אין דעם זיינען פאראן צוויי קצוות:

English translation 27

On one hand it is "once a year",

פון איין זייט איז דאס "אחת בשנה",

English translation 28

it is a day in the year,

ס'איז א יום בשנה,

English translation 29

which is drawn into the entire year 3:

וואס ווערט נמשך על כל השנה כולה 3:

English translation 30

On the other hand, however, it is "once a year",

לאידך גיסא איז ער אבער "אחת בשנה",

English translation 31

the essence and intensity of the revelation is on this one and only day

דער עיקר ותוקף הגילוי איז אין דעם איין און איינציקן טאג

English translation 32

("once a year"),

("אחת בשנה"),

English translation 33

and to such an extent that the matter of this day is revealed with intensity until it has the power to draw this matter throughout the entire year 4,

ועד כדי כך איז ענינו פון דעם טאג דעמולט בתוקף ביז ער האט בכח צו ממשיך זיין ענין זה בכל השנה 4,

English translation 34

from which is understood the greatness of the elevation specifically of this day.

וואס דערפון איז מובן דער גודל העילוי דוקא פון יום זה.

English translation 35

In the matters that exist on this Shabbos itself, one must proceed in order:

אין די ענינים וואס זיינען דא בשבת זה גופא דארף מען גיין על הסדר:

English translation 36

First speak about the matter on this day as it comes in sequence to the days before it,

פריער רעדן וועגן דעם ענין ביום זה ווי ער קומט בהמשך צו די ימים שלפניו,

English translation 37

and afterwards about the matter of this day itself,

און דערנאך וועגן דעם ענין פון יום זה עצמו,

English translation 38

and in our case:

ובנדו"ד:

English translation 39

First one must speak about that which the Shabbos comes after the day of the hilula,

פריער דארף מען רעדן וועגן דעם וואס דער שבת קומט לאחרי דעם יום ההילולא,

English translation 40

and afterwards about the day itself,

און דערנאך וועגן דעם יום עצמו,

English translation 41

which is the fifteenth of the month when the moon stands in its fullness.

וואס ער איז חמשה עשר בחודש ווען קיימא סיהרא באשלמותא.

English translation 42

And although also the matter of the fifteenth of the month comes in sequence to the days of the month before it, beginning from Rosh Chodesh –

ואע"פ אז אויך דער ענין פון חמשה עשר בחודש קומט בהמשך לימי החודש שלפני זה אנהויבנדיק פון ראש חודש –

English translation 43

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 44

the superiority of this day

איז די מעלה פון יום זה

English translation 45

(when the moon stands in its fullness)

(ווען קיימא סיהרא באשלמותא)

English translation 46

is specifically on this day,

דוקא ביום זה,

English translation 47

not as a continuation of the days before it.

ניט אלס המשך צו די ימים שלפניו.

English translation 48

However, from the aspect of this detail on this day that it is the day of Shabbos,

משא"כ מצד דעם פרט ביום זה וואס ער איז יום השבת,

English translation 49

it comes in sequence to the days before it.

קומט ער בהמשך צו די ימים שלפנ"ז.

English translation 50

And the explanation:

והענין:

English translation 51

On the day of Shabbos the elevation and completion of the weekdays before it occurs,

ביום השבת ווערט די עלי' ושלימות פון די ימי השבוע שלפניו,

English translation 52

that "each day does its work" 5,

וואס "כל יומא ויומא עביד עבידתי'" 5,

English translation 53

and on Shabbos they are elevated in the manner of "Vayechulu" 6 from the term elevation 7 and from the term delight 7,

און בשבת ווערן זיי נתעלה באופן פון "ויכולו" 6 מלשון עלי' 7 ומלשון תענוג 7,

English translation 54

as it is written "the delight of days, You called it" 8.

כמ"ש "חמדת ימים אותו קראת" 8.

English translation 55

And the elevation on Shabbos is even higher when in the weekdays there is a special day that is "once a year",

און די עלי' בשבת איז נאך העכער ווען אין די ימי השבוע איז דא א יום המיוחד וואס איז "אחת בשנה",

English translation 56

in our case –

בנדו"ד –

English translation 57

the tenth of Shevat.

עשירי בשבט.

English translation 58

In addition to that which on this Shabbos there is an elevation of the day of the hilula –

נוסף לזה וואס בשבת זה ווערט אן עלי' אין דעם יום ההילולא –

English translation 59

the Shabbos also has a special connection to the day of the hilula from the aspect of its content

האט דער שבת אויך א שייכות מיוחדת מיטן יום ההילולא מצד תוכן ענינו

English translation 60

(consequently it is understood that the elevation of the day of the hilula on Shabbos is with greater intensity and greater strength):

(במילא איז מובן אז די עלי' פון דעם יום ההילולא בשבת איז ביתר שאת וביתר עוז):

English translation 61

On the day of Shabbos all matters are elevated to the world of thought 9,

ביום השבת ווערן אלע ענינים נתעלה בעולם המחשבה 9,

English translation 62

"Shabbos, and He rested" 10. And this is the content of a day of passing and hilula –

"שבת וינפש" 10. וואס דאס איז דער תוכן פון א יום ההסתלקות והילולא –

English translation 63

when the soul and "all his deeds and Torah and service which he served all the days of his life" 11 ascend on high.

ווען די נשמה און "כל מעשיו ותורתו ועבודתו אשר עבד כל ימי חייו" 11 איז עולה למעלה.

English translation 64

Especially a day of hilula of a Torah scholar is called Shabbos 12. And the simple reason –

בפרט א יום ההילולא פון א תלמיד חכם דאיקרי שבת 12. והטעם בפשטות –

English translation 65

because a Torah scholar is separated from worldly matters and from weekday matters. Consequently it turns out,

ווייל א תלמיד חכם איז מובדל מעניני העולם ומעניני חול. במילא קומט אויס,

English translation 66

that a Torah scholar

אז א תלמיד חכם

English translation 67

(who himself is Shabbos)

(וואס ער אליין איז שבת)

English translation 68

on the day of Shabbos in the entire world –

ביום השבת בכל העולם כולו –

English translation 69

is a matter of "Shabbos within Shabbos".

איז אן ענין פון "שבת בשבתו".

English translation 70

All the more so when it is his day of hilula,

עאכו"כ בשעת ס'איז זיין יום ההילולא,

English translation 71

whose content

וואס תוכנו

English translation 72

(of a day of hilula)

(פון א יום הילולא)

English translation 73

is also Shabbos.

איז אויך שבת.

English translation 74

And this is so regarding every Torah scholar

וואס דאס איז אזוי בנוגע צו יעדער תלמיד חכם

English translation 75

[who is called by this name because he is a student of the wisdom of the Torah,

[וואס ווערט אזוי אנגערופן על שם זה וואס ער איז א תלמיד פון חכמת התורה,

English translation 76

or of a sage in the wisdom of the Torah13,

אדער פון א חכם בחכמת התורה 13,

English translation 77

that the Torah is called by his name14]:

שהתורה נקראת על שמו 14]:

English translation 78

all the more so when it speaks about a Nasi in Israel,

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן א נשיא בישראל,

English translation 79

who is in the aspect of Shabbat even regarding an ordinary Torah scholar –

וואס ער איז בחי' שבת אפילו לגבי סתם תלמיד חכם –

English translation 80

as is understood from the law15 that "once a person is appointed a leader over the community, he is forbidden to perform labor

כמובן פון דעם דין 15 אז "כיון שנתמנה אדם פרנס על הצבור אסור בעשיית מלאכה

English translation 81

(a matter of the mundane)

(אן ענין של חול)

English translation 82

in the presence of three",

בפני שלשה",

English translation 83

all the more so a Nasi in Israel

עאכו"כ א נשיא בישראל

English translation 84

(a fortiori from a leader over the community),

(במכ"ש פון א פרנס על הצבור),

English translation 85

whose role is to lead the entire nation.

וואס ענינו איז צו אנפירן מיט כל העם כולו.

English translation 86

And especially a Nasi who is connected with the inner dimension of the Torah –

ובפרט א נשיא וואס איז פארבונדן מיט פנימיות התורה –

English translation 87

as is known that the root of Shabbat and weekday in the Torah

כידוע אז דער שרש פון שבת וחול אין תורה

English translation 88

(He looked into the Torah and created the world16)

(דאסתכל באורייתא וברא עלמא 16)

English translation 89

is the inner dimension of the Torah and the revealed dimension of the Torah:

איז פנימיות התורה און נגלה דתורה:

English translation 90

The revealed dimension of the Torah speaks primarily about conduct in worldly matters

נגלה דתורה רעדט בעיקר וועגן דער הנהגה בעניני העולם

English translation 91

(matters of the weekday),

(עניני חול),

English translation 92

the clarifications of nogah17,

בירורי נוגה 17,

English translation 93

the aspect of the weekday of the Torah;

בחי' חול שבתורה;

English translation 94

in contrast, the inner dimension of the Torah speaks primarily about matters that are above worldly matters and above the world,

משא"כ פנימיות התורה רעדט בעיקר וועגן ענינים וואס זיינען למעלה מעניני חול ומעניני העולם,

English translation 95

the aspect of Shabbat of the Torah.

בחי' שבת שבתורה.

English translation 96

Along with this, the inner dimension of the Torah draws down from above the world into the world itself,

ביחד עם זה איז פנימיות התורה ממשיך מלמעלה מן העולם אין עולם גופא,

English translation 97

so that the world itself should perceive G‑dliness that is above the world. Therefore, it results from this that along with Shabbat being above the world

אז עולם גופא זאל דערהערן אלקות שלמעלה מן העולם. דערפאר ווערט דערפון נשתלשל אז ביחד עם זה וואס שבת איז למעלה מן העולם

English translation 98

("Shabbat vayinafash"),

("שבת וינפש"),

English translation 99

it itself is drawn down into the world and time18,

ווערט דאס גופא נמשך אין עולם וזמן 18,

English translation 100

so that it is a day of the week,

אז ער איז א יום בשבוע,

English translation 101

not only is it within the category of time,

ניט נאר איז ער בגדר זמן,

English translation 102

but it is the seventh day –

נאר ער איז יום השביעי –

English translation 103

in the count of time,

במנין הזמן,

English translation 104

for the seventh comes after the sixth etc.,

ווארום שביעי קומט נאך ששי וכו',

English translation 105

and before the eighth.

און פאר שמיני.

English translation 106

And especially when it speaks about a Nasi

ובפרט ווען עס רעדט זיך וועגן א נשיא

English translation 107

(in the inner dimension of the Torah itself)

(אין פנימיות התורה גופא)

English translation 108

of Chabad Chassidut –

פון חסידות חב"ד –

English translation 109

as is known that Chabad Chassidut brought down the inner dimension of the Torah into understanding and comprehension in human intellect,

כידוע אז חסידות חב"ד האט אראפגעטראגן פנימיות התורה אין הבנה והשגה בשכל האדם,

English translation 110

in a manner of yitparnason minei19,

באופן פון יתפרנסון מיני' 19,

English translation 111

until it becomes blood and flesh like his flesh20.

ביז אז דאס ווערט דם ובשר כבשרו 20.

English translation 112

That is, it not only becomes unified with his intellect,

ד.ה. אז דאס ווערט ניט בלויז נתאחד מיט זיין שכל,

English translation 113

but from the intellect it is drawn into the heart and into the innermost being of all the soul powers,

נאר פון שכל ווערט עס נמשך אין לב און בפנימיות בכל כחות הנפש,

English translation 114

until –

ביז –

English translation 115

into all the powers of the body,

בכל כחות הגוף,

English translation 116

blood and flesh like his flesh.

דם ובשר כבשרו.

English translation 117

And just as this is regarding the Torah of Chabad Chassidut,

וכשם ווי דאס איז בנוגע צו תורת חסידות חב"ד,

English translation 118

so too is this regarding the influence of the Nesi'im of Chabad –

אזוי איז דאס אויך בנוגע צו דער השפעה פון נשיאי חב"ד –

English translation 119

that their influence upon the people of their generation is in an internal manner until it takes them over entirely. As is known the Chabad approach21 that from "the righteous shall live by his faith"22,

אז זייער השפעה צו אנשי דורם איז באופן פנימי ביז דאס נעמט זיי אינגאנצן דורך. כידוע שיטת חב"ד 21 אז פון "צדיק באמונתו יחי'" 22,

English translation 120

do not read "yichyeh" but "yichyeh"

א"ת יחי' אלא יחי'

English translation 121

(with a patach),

(מיט א פת"ח),

English translation 122

it is drawn into "yichyeh",

ווערט עס נמשך אין "יחי'",

English translation 123

it becomes the inner life-force of every Jew.

דאס ווערט דער חיות פנימי פון יעדער אידן.

English translation 124

And this demonstrates that the influence is with ultimate perfection,

וואס דאס באווייזט אז די השפעה איז בתכלית השלימות,

English translation 125

as is known that the perfection of influence from an influencer to a recipient,

כידוע אז די שלימות ההשפעה פון א משפיע צו א מקבל,

English translation 126

from a teacher to a student,

פון א רב לתלמיד,

English translation 127

is when the teacher opens up the senses of the student so that they become like the senses of the teacher23,

איז בשעת דער רב טוט אויף אין די חושי התלמיד אז זיי זאלן ווערן כחושי הרב 23,

English translation 128

to such an extent that the student does not need to come to the teacher for every single detail,

ועד כדי כך ביז דער תלמיד דארף צום רב ניט אנקומען אויף כל פרט ופרט,

English translation 129

because he can "stand on his own" since he has become exactly like the teacher. And if the teacher does not do this in the student,

ווארום ער קען "שטיין אַליין" וויבאלד אז ער איז געווארן פונקט ווי דער רב. און אויב דער רב טוט עס ניט אויף אין תלמיד,

English translation 130

it indicates a deficiency in the teacher.

באווייזט עס אויף א חסרון אין דעם רב.

English translation 131

Where is this found in the revealed dimension? The Gemara relates24 that "Rabbi Eliezer HaGadol never said a matter that he had not heard from his teacher." And seemingly:

וואו שטייט עס אין נגלה? דערציילט די גמרא 24 אז "רבי אליעזר הגדול לא אמר דבר שלא שמע מפי רבו לעולם". ולכאורה:

English translation 132

What is the "greatness" in that he repeated the words of his teacher? On the contrary –

וואס איז די "גדלות" אין דעם וואס ער חזר'ט איבער דברי רבו? אדרבה –

English translation 133

true greatness is seen specifically when the student innovates novel insights of his own,

אמת'ע גדלות זעט מען דוקא בשעת דער תלמיד איז מחדש חידושים מדילי',

English translation 134

and not when he merely repeats the words of his teacher,

און ניט ווען ער חזר'ט בלויז איבער דברי רבו,

English translation 135

even if he repeats them with full force. The explanation of this is:

אפילו אויב ער חזר'ט עס מיטן גאנצן שטורעם. איז דער ביאור בזה:

English translation 136

That which "he never said a matter that he had not heard from his teacher" demonstrates that his teacher, the teacher of Rabbi Eliezer HaGadol, effected in him the perfection of influence from teacher to student –

דאס וואס "לא אמר דבר שלא שמע מפי רבו לעולם" באווייזט אז רבו של ר"א הגדול האט אין אים גע'פועל'ט די שלימות ההשפעה מרב לתלמיד –

English translation 137

that the influence should permeate him so much that he should become exactly like his teacher,

אז די השפעה זאל אים אזויפיל דורכנעמען ביז ער זאל ווערן פונקט ווי רבו,

English translation 138

the existence of the teacher becomes his existence25.

מציאות הרב ווערט זיין מציאות 25.

English translation 139

And the influence of the Nesi'im of Chabad upon the people of their generation in an internal manner –

און די השפעה פון נשיאי חב"ד לאנשי דורם באופן פנימי –

English translation 140

comes forth from the fact that the service and life of the Nesi'im of Chabad and the Tzaddikim of Chabad is in such a manner.

קומט ארויס דערפון וואס די עבודה וחיים פון די נשיאי חב"ד וצדיקי חב"ד איז באופן כזה.

English translation 141

As the Alter Rebbe explains in Iggeret HaKodesh26 –

ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין אגה"ק 26 –

English translation 142

that is, that the concept emerges revealed in the Torah of Chabad

ד.ה. אז דער ענין קומט ארויס בגלוי אין תורת חב"ד

English translation 143

(hence it is understood that this is certainly by the Nesi’im and Tzaddikim of Chabad) –

(במילא איז מובן אז דאס איז זיכער בא נשיאי וצדיקי חב"ד) –

English translation 144

that “the life of the tzaddik is not a physical life27 but a spiritual life, etc.” The explanation of this is28 not that regarding the tzaddik there are two separate things,

אז "וויי הצדיק אינם חיים בשרים 27 כ"א חיים רוחניים כו'". וואס דער פירוש בזה איז 28 ניט אז באם צדיק זיינען דא צוויי באזונדערע זאכן,

English translation 145

physical life and spiritual life,

חיים בשריים און חיים רוחניים,

English translation 146

and the spiritual life overcomes the physical life,

און די חיים רוחניים זיינען גובר אויף די חיים בשריים,

English translation 147

but rather:

נאר נאכמער:

English translation 148

his physical life itself becomes spiritual life,

זיינע חיים בשריים גופא זיינען געווארן חיים רוחניים,

English translation 149

one and the same thing,

איין זאך ממש,

English translation 150

through the fact that he transformed, through his service, that his physical life should become spiritual life,

דורך דעם וואס ער האט איבערגעמאכט ע"י עבודתו אז זיינע חיים בשריים זאלן ווערן חיים רוחניים,

English translation 151

beginning with that the inner dimension of the Torah descends into understanding and comprehension in the intellect,

אנהויבנדיק דערמיט וואס פנימיות התורה קומט אראפ בהבנה והשגה בשכל,

English translation 152

and from this it is drawn into the heart,

און דערפון ווערט עס נמשך אין לב,

English translation 153

and into all the powers of the soul,

און אין אלע כחות הנפש,

English translation 154

until –

ביז –

English translation 155

all the powers of the body,

אלע כחות הגוף,

English translation 156

so that it becomes “they shall be sustained from Me,”

אזוי אז עס ווערט יתפרנסון מיני',

English translation 157

blood and flesh like His flesh,

דם ובשר כבשרו,

English translation 158

hence the physical life becomes –

במילא ווערן די חיים בשריים –

English translation 159

spiritual life.

חיים רוחניים.

English translation 160

From this we have the lesson regarding the greatness of the matter of actual deed in physical life in general,

דערפון האט מען דעם לימוד בגודל הענין פון מעשה בפועל בחיים בשריים בכלל,

English translation 161

and in particular –

ובמיוחד –

English translation 162

standing in this Shabbat after

שטייענדיק אין דעם שבת נאך

English translation 163

(and which is related to)

(און וואס האט א שייכות צו)

English translation 164

the day of the hillula –

דעם יום ההילולא –

English translation 165

in the matter of the spreading forth of the wellsprings outward, which the ba’al hahillula championed:

אין דעם ענין פון הפצת המעינות חוצה וואס דער בעל ההילולא האט געמאנט:

English translation 166

The unique lesson of this Shabbat after the day of the hillula of the Nasi of our generation is,

דער לימוד מיוחד פון דעם שבת נאך דעם יום ההילולא פון נשיא דורנו איז,

English translation 167

that it is not sufficient to study a concept with understanding and comprehension and to accept good resolutions in thought and speech, even in the most elevated manner, etc.,

אז ס'איז ניט מספיק צו לערנען אן ענין בהבנה והשגה און צו אננעמען החלטות טובות במחשבה ובדיבור ובאופן הכי נעלה וכו',

English translation 168

rather the main thing is –

נאר דער עיקר איז –

English translation 169

that the matters that are above the world should descend into actual deed in physical life,

אז די ענינים שלמעלה מן העולם זאלן אראפקומען אין מעשה בפועל אין חיים בשריים,

English translation 170

and be actualized in actual deed in this physical world. And as long as the actual deed is lacking –

און אויפטאן בפועל ממש בעוה"ז הגשמי. און כל זמן עס פעלט די מעשה בפועל –

English translation 171

the main thing is lacking.

פעלט דער עיקר.

English translation 172

As the Alter Rebbe explains in Tanya29 regarding the greatness of the matter of actual deed,

ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא 29 וועגן דעם גודל הענין פון מעשה בפועל,

English translation 173

that one can intend all the kavanot,

אז מ'קען מכוון זיין אלע כוונות,

English translation 174

and one can have all the understandings and comprehensions, etc.,

און מ'קען האבן אלע הבנות והשגות וכו',

English translation 175

but if the actual deed is lacking –

אבער אויב עס פעלט די מעשה בפועל –

English translation 176

the entire thing is lacking and one has not fulfilled the mitzvah in actual deed:

פעלט די גאנצע זאך און מ'האט ניט מקיים געווען די מצוה בפועל:

English translation 177

at the time that one has all these kavanot,

בשעת מ'האט די אלע כוונות,

English translation 178

one can indeed thereby reach even the highest Gan Eden,

קען מען טאקע דורך דעם דערגרייכן ביז אין גן עדן הכי עליון,

English translation 179

but if the actual deed is lacking –

אבער אויב עס פעלט די מעשה בפועל –

English translation 180

the entire main thing is lacking!

פעלט דער גאנצער עיקר!

English translation 181

That is,

דאס הייסט,

English translation 182

that when he studies a concept in Torah and afterwards fulfills it in actual deed,

אז בשעת ער לערנט אן ענין אין תורה און דערנאך איז ער דאס מקיים אין מעשה בפועל,

English translation 183

the explanation of this is not that the actual deed is a separate matter –

איז ניט דער פירוש בזה אז די מעשה בפועל איז א באזונדער ענין –

English translation 184

rather “the deed is the main thing,”30

נאר המעשה הוא העיקר 30,

English translation 185

and when he brings down a concept from Torah into actual deed, this does not merely add another matter,

און בשעת ער ברענגט אראפ אן ענין פון תורה אין מעשה בפועל איז דאס ניט גלאט מוסיף נאך אן ענין,

English translation 186

rather this causes that the study and understanding in Torah is in a completely new and different manner.

נאר דאס טוט אויף אז דער לימוד והבנה בתורה איז באופן חדש ואחר לגמרי.

English translation 187

Based on this, the unique instruction in this Shabbat that comes after the day of the hillula is understood:

עפ"ז איז מובן די הוראה מיוחדת אין דעם שבת וואס קומט נאך דער יום ההילולא:

English translation 188

Standing in this Shabbat that comes after and is connected with the day of the hillula of the Nasi of our generation,

שטייענדיק אין דעם שבת וואס קומט נאך און וואס איז פארבונדן מיט דער יום ההילולא פון נשיא דורנו,

English translation 189

one must surely utilize this day to do the matters in which the ba’al hahillula was particularly engrossed,

דארף מען דאך אויסנוצן דעם טאג אויף טאן די ענינים וואס דער בעל ההילולא האט זיך אין זיי במיוחד געקאכט,

English translation 190

who is the Nasi of our generation,

וואס ער איז נשיא דורנו,

English translation 191

of whom it is said “the Nasi is everything”31 and “after the head, the body goes.”32

וואס "הנשיא הוא הכל" 31 און "בתר רישא גופא אזיל" 32.

English translation 192

What is the primary matter that he championed –

וואס דער ענין עיקרי וואס ער האט געמאנט איז –

English translation 193

the matter of the spreading forth of the wellsprings outward.

דער ענין פון הפצת המעינות חוצה.

English translation 194

Thus we have the aforementioned instruction regarding the great emphasis specifically on actual deed,

האט מען די הוראה הנ"ל בגודל ההדגשה דוקא אויף מעשה בפועל,

English translation 195

that after all the matters that are spoken of in the farbrengen,

אז לאחרי די אלע ענינים וואס מ'רעדט אין דער התוועדות,

English translation 196

and all the good resolutions that are accepted based on the matters in Torah concerning these matters –

און די אלע החלטות טובות וואס מ'נעמט אן מיוסד אויף די ענינים בתורה בענינים אלו –

English translation 197

“the deed is the main thing,”

איז המעשה הוא העיקר,

English translation 198

one must spread the wellsprings outward in actual deed.

מ'דארף מפיץ זיין די מעינות חוצה בפועל ממש.

English translation 199

As the ba’al hahillula championed,

ווי דער בעל ההילולא האט געמאנט,

English translation 200

that one must engage in the spreading forth of the wellsprings outward in a simple manner,

אז מ'דארף זיך מתעסק זיין אין הפצת המעינות חוצה אן פשט'לעך,

English translation 201

specifically below ten handbreadths in the world of Asiyah.

נאר למטה מעשרה טפחים בעולם העשי'.

English translation 202

And as long as this remains only in thought or in speech,

און כל זמן דאס בלייבט נאר במחשבה אדער בדיבור,

English translation 203

even in the study of Torah concerning this matter,

אפילו אין דעם לימוד התורה שבענין זה,

English translation 204

but the actual deed is lacking –

אבער עס פעלט די מעשה בפועל –

English translation 205

the entire matter is lacking,

פעלט דער גאנצער ענין,

English translation 206

for the actual deed was not done!

ווארום די מעשה בפועל איז ניט געווען!

English translation 207

However, when there is the actual deed,

משא"כ בשעת ס'איז דא די מעשה בפועל,

English translation 208

this does not merely add another matter to the study of Torah concerning this,

איז דאס ניט בלויז מוסיף נאך אן ענין אין דעם לימוד התורה שבזה,

English translation 209

rather it imparts a permanence and validity to the understanding and comprehension concerning this in a completely new manner.

נאר דאס גיט אריין א קיום ותוקף אין דער הבנה והשגה שבזה באופן חדש לגמרי.

English translation 210

That is:

דאס הייסט:

English translation 211

One might think

איינער קען מיינען,

English translation 212

that, granted, regarding influencing another that he should put on tefillin

אז בשלמא בנוגע צו משפיע זיין אויף א צווייטן אז יענער זאל לייגן תפילין

English translation 213

(for the entire Torah is compared to tefillin33),

(וואס הוקשה כל התורה כולה לתפילין 33),

English translation 214

there the deed is the main thing,

איז דארטן המעשה הוא העיקר,

English translation 215

that the other should actually put on tefillin;

אז יענער זאל לייגן תפילין בפועל:

English translation 216

however, when it comes to the spreading of the wellsprings outward,

משא"כ ווען עס רעדט זיך וועגן הפצת המעינות חוצה,

English translation 217

it is sufficient to speak with another about the wellsprings,

איז גענוג רעדן מיט א צווייטן וועגן די מעינות,

English translation 218

because this itself is already a matter of spreading the wellsprings.

ווייל דאס גופא איז שוין אן ענין פון הפצת המעינות.

English translation 219

One is told —

זאגט מען אים –

English translation 220

No! Also in the spreading of the wellsprings outward, thought, speech, and intention are secondary,

ניין! אויך בא הפצת המעינות חוצה איז די מחשבה ודיבור וכוונה א טפל,

English translation 221

and the main thing is —

און דער עיקר איז –

English translation 222

actual deed,

מעשה בפועל,

English translation 223

that the wellsprings should actually reach the outside,

אז אין חוצה זאלן בפועל אנקומען די מעינות,

English translation 224

and in a manner of spreading.

און אין אן אופן פון הפצה.

English translation 225

That is, one should see openly upon the other how the wellsprings stand within him actually, in a manner of spreading!

ד.ה. אז מ'זאל זען בגלוי אויפן צווייטן ווי אין אים שטייען די מעינות בפועל באופן של הפצה!

English translation 226

And the claims that one might have,

און די טענות וואס מ'קען האבן,

English translation 227

that he is compelled or the other is compelled —

אז ער איז אן אנוס אדער דער צווייטער איז אן אנוס –

English translation 228

he says in Tanya

זאגט ער דאך אין תניא

English translation 229

(as above)

(כנ"ל)

English translation 230

that the main thing is actual deed. It is indeed true —

אז דער עיקר איז מעשה בפועל. איז אמת טאקע –

English translation 231

the Merciful One exempts one who is compelled34,

אונס רחמנא פטרי' 34,

English translation 232

but we do not say "as if he did it"35.

אבער "כמאן דעביד לא אמרינן" 35.

English translation 233

And one has the promise that "the Torah is not in heaven" but rather "the matter is very near to you, in your mouth and in your heart to do it"35,

און מ'האט די הבטחה אז "תורה לא בשמים היא" נאר "קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו" *35,

English translation 234

and especially since one has additionally the promise of the Baal HaHilula that now it only needs to be "stand ready, all of you"36 because everything is given ready-made,

ובפרט אז מ'האט דערצו די הבטחה פון דעם בעל ההילולא אז איצטער דארף נאר זיין "עמדו הכן כולכם" 36 ווייל אלץ גיט מען מן המוכן,

English translation 235

and if one will only act in this, he will surely succeed,

און אויב מ'וועט נאר טאן אין דעם וועט מען זיכער מצליח זיין,

English translation 236

only sometimes it will come easily,

נאר אמאל וועט עס אנקומען גרינגערהייט,

English translation 237

and sometimes one will need greater effort, and then it will be "and you will find"37.

און אמאל וועט מען דארפן האבן א שטארקערע יגיעה און דעמולט וועט זיין "ומצאת" 37.

English translation 238

And in order to know whether one is doing the matter of spreading the wellsprings outward in actual deed —

ובכדי צו וויסן צי מ'טוט דעם ענין פון הפצת המעינות חוצה בפועל ממש –

English translation 239

there is a simple test:

האט מען א בחינה פשוטה:

English translation 240

Everyone must take a look at the Jews with whom he has a connection

יעדערער דארף א קוק טאן אויף די אידן מיט וועמען ער האט א שייכות

English translation 241

(which proves that he was supposed to influence them),

(וואס דאס באווייזט אז ער האט אויף זיי געדארפט משפיע זיין),

English translation 242

and see whether he can show with his physical finger —

און זען צי ער קען באווייזן מיט זיין אצבע הגשמי –

English translation 243

pointing with his finger and saying "this"38

מראה באצבעו ואומר זה 38

English translation 244

[and not necessarily with his right hand,

[ולאו דוקא מיט זיין רעכטער האנט,

English translation 245

but even with his left hand,

נאר אפילו מיט זיין לינקער האנט,

English translation 246

and on the contrary —

ואדרבה –

English translation 247

it is more relevant that it be with his left hand] —

ס'איז מער נוגע אז ס'זאל זיין מיט זיין לינקער האנט] –

English translation 248

here stands a Jew upon whom he influenced that he should learn Chassidus,

אט שטייט א איד וואס ער האט אויף אים משפיע געווען אז יענער זאל לערנען חסידות,

English translation 249

and one sees in him openly the wellsprings outward,

און מ'זעט אין אים בגלוי די מעינות חוצה,

English translation 250

here stands a "candle to illuminate" who also influences others!

אָט שטייט אַ "נר להאיר" וואס איז אויך משפיע אויף אנדערע!

English translation 251

This is an answer to those who ask:

וואס דאס איז אן ענטפער צו די וואס פרעגן:

English translation 252

What is the touchstone to know for certain whether they have fulfilled the will of the Baal HaHilula? There is the simple test:

וואס איז דער אבן הבוחן צו וויסן זיכער צי זיי האבן מקיים געווען רצון בעל ההילולא? האט מען די פשוט'ע בחינה:

English translation 253

After he shouts that he has stormed and clamored in spreading the wellsprings outward,

לאחרי ווי ער שרייט אז ער האט געשטורעמט און געליארעמט אין הפצת המעינות חוצה,

English translation 254

and he brings proofs for this and says a thing in the name of its speaker and that he influenced this one and that one and in the outside, etc. —

און ער ברענגט ראיות לזה און זאגט דבר בשם אומרו און אז ער האט משפיע געווען אויף דעם און אויף יענעם און אין חוצה וכו' –

English translation 255

one asks him the question:

פרעגט מען אים די שאלה:

English translation 256

Can he show with his physical finger a Jew upon whom he influenced that the wellsprings stand within him openly;

צי קען ער ווייזן מיטן אצבע הגשמי אויף א אידן אויף וועמען ער האט משפיע געווען אז אין אים שטייען די מעינות בגלוי;

English translation 257

pointing with his finger and saying "this is my G-d and I will glorify Him"39,

מראה באצבעו ואומר "זה אלי ואנוהו" 39,

English translation 258

as is known the explanation of the Shelah on this40

וכידוע פירוש השל"ה בזה 40

English translation 259

(as the Baal HaHilula brings41),

(ווי דער בעל ההילולא ברענגט 41),

English translation 260

that "v'anveihu" means I and He,

אז "ואנוהו" איז דער טייטש אני והוא,

English translation 261

that "I and He" become one thing,

אז "אני והוא" ווערן איין זאך,

English translation 262

not two separate things. And in avodah —

ניט צוויי באזונדערע זאכן. ובעבודה –

English translation 263

that he and his avodah become one thing.

אז ער מיט עבודתו ווערן איין זאך.

English translation 264

And this is a test that clarifies with clarity whether he has actually fulfilled the mission that the Baal HaHilula placed upon him.

און דאס איז א בחינה וואס איז מברר קלארערהייט צי האט ער מקיים געווען בפועל די שליחות וואס דער בעל ההילולא האט אויף אים ארויפגעלייגט.

English translation 265

And this is in addition to the very benefit therein, that through this he clarifies and knows where he stands —

און דאס איז נוסף צו דעם עצם תועלת שבזה וואס דורך דעם איז ער מברר און ווייסט וואו ער האלט –

English translation 266

which itself is a tremendous matter. And especially as it is stated at the end of Daniel42,

וואס דאס אליין איז א געוואלדיקער ענין. ובפרט ווי עס שטייט אין סוף דניאל 42,

English translation 267

that at the end of the time of exile it will be "they will be clarified, whitened, and refined, many". And this is stated there even regarding the Babylonian exile under Nebuchadnezzar,

אז בסוף זמן הגלות וועט זיין "יתבררו ויתלבנו ויצרפו גו'". וואס דאס שטייט דארטן אפילו לגבי גלות בבל אונטער נבוכדנאצר,

English translation 268

or his grandson,

אדער זיין אייניקל,

English translation 269

or Darius the Mede

אדער דריוש מלך מדי

English translation 270

(which is also discussed in the chapters before the conclusion of Daniel);

(וואס רעדט זיך אויך אין די קאפיטלען פאר דעם סיום פון דניאל);

English translation 271

all the more so now,

עאכו"כ איצטער,

English translation 272

at the time when we are after that exile,

בשעת מ'שטייט נאך יענעם גלות,

English translation 273

and "all the ends have already passed"43,

און ס'איז שוין אויך "כלו כל הקיצין" 43,

English translation 274

it is certain that "they will be clarified, whitened, and refined, many"44.

איז זיכער אז "יתבררו ויתלבנו ויצרפו גו'" 44.

English translation 275

So in addition to the very clarification of the matter,

איז נוסף צו דעם עצם בירור הדבר,

English translation 276

which itself is a great thing —

וואס דאס אליין איז א גרויסע זאך –

English translation 277

one also derives from this whether one has accomplished the matter of spreading the wellsprings outward in actual deed.

האט מען דערפון אויך ארויס צי מ'האט אויפגעטאן דעם ענין פון הפצת המעינות חוצה אין מעשה בפועל.

English translation 278

And now there is no longer the excuse that the spreading of the wellsprings outward is only relevant for select individuals,

.. און איצטער האט מען ניט דעם תירוץ אז הפצת המעינות חוצה איז שייך נאר פאר יחידי סגולה,

English translation 279

or for those who studied in "Tomchei Temimim" all their lives,

אדער פאר די וואס האבן געלערנט אין "תומכי תמימים" כל ימי חייהם,

English translation 280

or at least for those who walk in the ways of the Baal HaHilula and the like –

אדער עכ"פ פאר די וואס זיינען הולכים באורחותיו פון דעם בעל ההילולא וכיו"ב –

English translation 281

because after the Baal HaHilula came to the lower hemisphere in the last ten years of his life in this world,

ווארום לאחרי ווי דער בעל ההילולא איז געקומען בחצי כדור התחתון בעשר שנים האחרונות בחיים חיותו בעלמא דין,

English translation 282

the spreading of the wellsprings outward became relevant to all Jews without exception.

איז הפצת המעינות חוצה געווארן שייך צו אלע אידן אן אויסנאם.

English translation 283

And as is known, the letter of the Baal HaHilula45 regarding the matter of the lower hemisphere,

וכידוע דער מכתב פון דעם בעל ההילולא 45 וועגן דעם ענין פון חצי כדור התחתון,

English translation 284

in the name of the Alter Rebbe,46

בשם פון דעם אלטן רבי'ן 46,

English translation 285

that the Giving of the Torah was in the upper hemisphere, not in the lower hemisphere. That is to say47:

אז מתן תורה איז געווען אין חצי כדור העליון ניט אין חצי כדור התחתון. דאס הייטט 47:

English translation 286

Even though the Giving of the Torah certainly affected the entire world,

אע"פ וואס מתן תורה האט זיכער אויפגעטאן בכל העולם כולו,

English translation 287

as is understood from the Midrash48 that "when the Holy One, blessed be He, gave the Torah, no bird chirped,

כמובן פון מדרש 48 אז "כשנתן הקב"ה את התורה צפור לא צווח,

English translation 288

no fowl flew,

עוף לא פרח,

English translation 289

no ox lowed, etc.",

שור לא געה כו'",

English translation 290

and simply, this was so throughout the entire world,

ובפשטות איז דאס געווען אזוי בכל העולם כולו,

English translation 291

nevertheless, the Giving of the Torah was revealed in a specific place –

אעפ"כ איז מ"ת בגילוי געווען אין א מקום מסויים –

English translation 292

in the upper hemisphere,

בחצי כדור העליון,

English translation 293

not in the lower hemisphere,

ניט בחצי כדור התחתון,

English translation 294

and the explanation of this will be as it may.

ווי דער ביאור אין דעם זאל נאר זיין.

English translation 295

And it is also simply understood:

און ווי ס'איז אויך מובן בפשטות:

English translation 296

The Giving of the Torah was on the day of Shabbat49 "when the morning came",50

מ"ת איז געווען ביום השבת 49 "בהיות הבוקר" 50,

English translation 297

and due to the very essence of the Giving of the Torah, it was relevant that this be specifically at this time,

און מצד דעם עצם ענין פון מ"ת איז געווען נוגע אז דאס זאל זיין דוקא בזמן זה,

English translation 298

nevertheless, in the lower hemisphere there was then a different time according to the nature of the world,

אעפ"כ איז בחצי כדור התחתון דעמולט געווען אן אנדער זמן כטבע העולם,

English translation 299

and since this is so according to the revealed aspect, it is certainly so according to the inner aspect of matters.

און וויבאלד אז דאס איז אזוי ע"פ נגלה איז זיכער אז אזוי איז ע"פ פנימיות הענינים.

English translation 300

[This,

[וואס דאס האט,

English translation 301

of course,

כמובן,

English translation 302

has no connection with what the Alter Rebbe writes in his Shulchan Aruch51 regarding Tikkun Chatzot,

קיין שייכות ניט מיט דעם וואס דער אלטער רבי שרייבט בשו"ע שלו 51 בנוגע לתיקון חצות,

English translation 303

that Chatzot is "a time of favor above at all times and in all places, and even though the days and nights vary according to climates and the distance between countries, etc., this does not matter,

אז חצות איז אן "עת רצון למעלה בכל זמן ובכל מקום ואף שהימים והלילות משתנים לפי האקלימים וריחוק מדינות זו מזו כו' אין בכך כלום,

English translation 304

and like the time for Kriat Shema and prayer and the time for the onset of Shabbat and Yom Tov, which is also in each country according to its time of days and nights",

וכמו זמן ק"ש ותפילה וזמן כניסת שבת ויו"ט שהוא ג"כ בכל מדינה ומדינה לפי זמן הימים והלילות שלה",

English translation 305

"because the time of favor above and the supernal unifications in Kriat Shema, etc., are above the bounds of place and time, only that they shine downward to each place at its appropriate time" –

"כי עת רצון שלמעלה ויחודים עליונים שבק"ש וכו' הוא למעלה מגדר המקום והזמן רק שמאיר למטה לכל מקום ומקום זמנו הראוי לו" –

English translation 306

because Tikkun Chatzot must still be connected specifically with the time of Chatzot in each place according to its time,

ווייל תיקון חצות דארף פארט זיין פארבונדן דוקא מיטן זמן פון חצות בכל מקום ומקום לפי זמן שלה,

English translation 307

and so forth,

וכיו"ב,

English translation 308

unlike the Giving of the Torah, which was a one-time event at a specific time in the Sinai Desert,

משא"כ מ"ת איז געווען אן איין-מאליקער זאך בזמן מסויים במדבר סיני,

English translation 309

when there was a different time in the rest of the world –

וואס דעמולט איז געווען אן אנדער זמן בשאר חלקי העולם –

English translation 310

and the explanation of this will be as it may,

ווי דער ביאור אין דעם זאל נאר זיין,

English translation 311

and elsewhere this is discussed].

ואכ"מ].

English translation 312

From this is understood the magnitude of the descent of the lower hemisphere, since there the Giving of the Torah did not occur.

וואס דערפון איז מובן דער גודל הירידה פון חצי כדור התחתון היות אז דארטן איז מ"ת ניט געווען.

English translation 313

Nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 314

after the Baal HaHilula came to the lower hemisphere,

לאחרי ווי דער בעל ההילולא איז געקומען אין חצי כדור התחתון,

English translation 315

he then brought about that Torah and the spreading of the wellsprings should also reach the lower hemisphere. Thus the matter of the spreading of the wellsprings outward becomes relevant to all Jews,

האט ער דעמולט אויפגעטאן אז תורה והפצת המעינות זאלן אויך אנקומען אין חצי כדור התחתון. וואס דעמולט ווערט דער ענין פון הפצת המעינות חוצה שייך צו אלע אידן,

English translation 316

and both to men and to women and girls.

און סיי צו אנשים און סיי צו נשים ובנות.

English translation 317

And this is the practical directive, standing in this Shabbat after the day of the Hilula:

וואס דאס איז די הוראה בפועל שטייענדיק אין דעם שבת נאך דעם יום ההילולא:

English translation 318

On the day of the Hilula itself, there is the directive that each and every one must do the mission that the Baal HaHilula gave to everyone –

אין דעם יום ההילולא עצמו האט מען די הוראה אז כל אחד ואחת דארף טאן אין דער שליחות וואס דער בעל ההילולא האט יעדערן געגעבן –

English translation 319

the spreading of the wellsprings outward.

הפצת המעינות חוצה.

English translation 320

All the more so when one stands in this Shabbat after the day of the Hilula, when all the matters of the day of the Hilula ascend in a manner of completeness and delight,

עאכו"כ בשעת מ'שטייט אין דעם שבת נאך דעם יום ההילולא. ווען אלע ענינים פון דעם יום ההילולא זיינען עולה באופן של שלימות ותענוג,

English translation 321

"the delight of days, You called it".

"חמדת ימים אותו קראת".

English translation 322

And from this Shabbat, the eighth, all days are blessed52 –

און פון דעם שבת שמיני' מתברכין כולהו יומין 52 –

English translation 323

one must take the directive for all the days of the week,

דארף מען נעמען די הוראה על כל ימי השבוע,

English translation 324

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 325

for all the days of the year,

על כל ימי השנה,

English translation 326

because since the day of the Hilula is "once a year",

ווארום היות אז דער יום ההילולא איז "אחת בשנה",

English translation 327

it is drawn into the entire year

ווערט עס נמשך בכל השנה כולה

English translation 328

(as above, section 1),

(כנ"ל ס"א),

English translation 329

and the more one does in this –

און וואס מער ער טוט אין דעם –

English translation 330

the more one adds in it,

אלץ מער איז ער מוסיף בזה,

English translation 331

because one who has two hundred wants

ווארום מי שיש לו מאתיים רוצה

English translation 332

(not just another portion, but)

(ניט בלויז נאך א מנה, נאר)

English translation 333

four hundred, etc.53

ד' מאות וכו' 53.

English translation 334

And regarding the practical:

ובנוגע לפועל:

English translation 335

Each and every one has the mission to spread the wellsprings outward,

יעדערער און יעדערע האט די שליחות צו מפיץ זיין די מעינות חוצה,

English translation 336

so that in the outside, the wellsprings themselves should stand,

אז אין חוצה זאלן שטיין די מעינות אליין,

English translation 337

and in a manner of spreading.

און אין אן אופן של הפצה.

English translation 338

And this means simply –

און דאס מיינט בפשטות –

English translation 339

in actual deed,

במעשה בפועל,

English translation 340

in the language of the Baal HaHilula54 –

בלשון בעל ההילולא 54 –

English translation 341

"Taparo da flachu",

"טאַפאָרו דא פלאַחו",

English translation 342

so that one can point with a physical finger –

אזוי אז מ'זאל קענען אנווייזן מיטן אצבע הגשמי –

English translation 343

pointing with his finger and saying, "This" –

מראה באצבעו ואומר זה –

English translation 344

here is a Jew upon whom he has influenced so that in him the wellsprings stand in a revealed manner.

אט איז א איד אויף וועמען ער האט משפיע געווען אז אין אים שטייען די מעינות בגלוי.

English translation 345

And it should be noted,

ולהעיר,

English translation 346

that the expression "Táparo da flaho" in the talks of the Baal HaHilula is specifically in the language of the country,

אז דער לשון "טאַפאָרו דא פלאַחו" אין די שיחות פון בעל ההילולא איז דוקא בלשון המדינה,

English translation 347

not in the Holy Tongue and not even in Yiddish. And even not like the expression "Totafot"55,

ניט בלשון הקודש און אפילו ניט אויף אידיש. און אפילו ניט ווי דער לשון "טוטפות" 55,

English translation 348

that although its explanation is "Tet in the shoulders two, Pat in Africa two"56,

וואס אע"פ אז דער פירוש בזה איז "טט בכתפי שתים פת באפריקי שתים" 56,

English translation 349

it is nevertheless a word that is written in the Torah,

איז דאס אבער א ווארט וואס שטייט אין תורה,

English translation 350

to the extent that there are great commentators who say57,

ביז אז עס זיינען דא גדולי המפרשים וואס זאגן 57,

English translation 351

that in truth it is

אז באמת איז דאס

English translation 352

[namely "Totafot",

[נ"טוטפות",

English translation 353

and regarding this "Tet" and "Pat"]

ועד"ז "טט" און "פת"]

English translation 354

a word in the Holy Tongue,

א ווארט אויף לשון הקודש,

English translation 355

only that a certain country merited that this word should also become a part of the language of that country;

נאר די געוויסע מדינה האט זוכה געווען אז דער ווארט זאל אויך ווערן א חלק פון לשון מדינה ההיא;

English translation 356

in contrast, "Táparo dia flaho" is not a word from the Holy Tongue or Yiddish, but rather from the seventy languages literally.

משא"כ "טאַפאָרו דיא פלאַחו" איז ניט א ווארט פון לשון הקודש און אידיש נאר פון די שבעים לשון ממש.

English translation 357

This proves that the actual deed must be below ten handbreadths, to such an extent that it comes down into the language of the nations,

וואס דאס באווייזט אז די עשי' בפועל דארף זיין למטה מעשרה טפחים עד כדי כך אז דאס קומט אראפ בלשון העמים,

English translation 358

so that even they understand it.

אז אויך זיי פארשטייען דאס.

English translation 359

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 360

the test of this is,

די בחינה אויף דעם איז,

English translation 361

whether one can point with a physical finger at a Jew in whom the wellsprings are revealed,

צי מ'קען אנווייזן מיטן אצבע הגשמי אויף א אידן אין וועמען עס שטייען די מעינות בגלוי,

English translation 362

that in addition to the essential clarification of where he stands in the world,

וואס נוסף צום עצם הבירור וואו ער האלט אין דער וועלט,

English translation 363

one also has from this the aspect regarding the fulfillment of the mission in actual deed,

האט מען דערפון אויך די בחינה בנוגע צום קיום השליחות במעשה בפועל,

English translation 364

because one sees with physical eyes that here stands a Jew upon whom one has influenced that he should have a connection to the wellsprings revealed.

ווארום מ'זעט בעיני בשר אז אט שטייט א איד' אויף וועמען מ'האט משפיע געווען אז ער זאל האבן א שייכות צו זיי מעינות בגלוי.

English translation 365

Thus it becomes "Your world you shall see in your lifetime"58,

אזוי אז עס ווערט דער "עולמך תראה בחייך" 58,

English translation 366

which was said not only for unique individuals59,

וואס דאס איז געזאגט געווארן ניט נאר פאר יחידי סגולה 59,

English translation 367

but in general it applies to all Jews,

נאר בכללות איז דאס שייך צו אלע אידן,

English translation 368

that even before the coming of Moshiach it is "Your world you shall see in your lifetime",

אז נאך לפני ביאת המשיח איז "עולמך תראה בחייך",

English translation 369

first and foremost –

לכל לראש –

English translation 370

through that which "the reward of a mitzvah is a mitzvah"60,

דורך דעם וואס "שכר מצוה מצוה" 60,

English translation 371

the greatest reward is the very thing of having fulfilled the mitzvah,

דער גרעסטער שכר איז די עצם זאך וואס מ'האט מקיים געווען די מצוה,

English translation 372

and one sees it with physical eyes

און מ'זעט דאס בעיני בשר

English translation 373

("Your world you shall see in your lifetime"),

("עולמך תראה בחייך"),

English translation 374

because one can point with a physical finger at the service that he has accomplished.

ווארום מ'קען אנווייזן מיטן אצבע הגשמי אויף דער עבודה וואס ער האט אויפגעטאן.

English translation 375

And together with this, Jews also ask that the true and complete redemption should already come,

וביחד עם זה בעטן אידן אויך אז עס זאל שוין קומען די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 376

and they ask this openly and in speech,

און זיי בעטן דאס בגלוי ובדיבור,

English translation 377

even though the Omnipresent knows the thoughts of Jews –

אע"פ וואס דער אויבערשטער ווייסט די מחשבות פון אידן –

English translation 378

because,

ווארום,

English translation 379

as above,

כנ"ל,

English translation 380

the main thing is how it comes down into actual deed openly in this world.

דער עיקר איז ווי דאס קומט אראפ אין מעשה בפועל בגלוי אין עוה"ז.

English translation 381

As we see it in the general matter of prayer,

ווי מ'זעט עס בכללות ענין התפלה,

English translation 382

that although "What is service of the heart? That is prayer"61,

אז אע"פ וואס "איזו היא עבודה שבלב זו תפלה" 61,

English translation 383

nevertheless "one should not pray in his heart alone, but rather articulate the words with his lips and make them audible to his ears"62,

פונדעסטוועגן "לא יתפלל בלבו לבד אלא מחתך הדברים בשפתיו ומשמיע לאזניו" 62,

English translation 384

prayer must specifically be in speech with the mouth

תפלה מוז זיין בדבור בפה דוקא

English translation 385

(and therefore it is counted in the number of the commandments63),

(און דערפאר ווערט זי גערעכנט במנין המצוות 63),

English translation 386

even though the Omnipresent knows what transpires in his heart,

אע"פ וואס דער אויבערשטער ווייסט וואס עס טוט זיך בלבו,

English translation 387

and certainly the letters of thought,

ועאכו"כ די אותיות המחשבה,

English translation 388

nevertheless he must pray in speech.

אעפ"כ דארף ער מתפלל זיין בדיבור.

English translation 389

So too regarding the prayer and request "Until when",

אזוי איז אויך בנוגע צו דער תפלה ובקשה "עד מתי",

English translation 390

"Delay the exile" –

"דאלאי גלות" –

English translation 391

it is not sufficient that he think about it in thought,

איז ניט מספיק אז ער זאל טראכטן וועגן דעם במחשבה,

English translation 392

rather it must come out in speech and with a great voice.

נאר עס דארף ארויסקומען בדיבור ובקול גדול.

English translation 393

And even though,

ואע"פ אז,

English translation 394

"Whoever makes his voice heard in his prayer is among those of little faith"64,

"כל המשמיע קולו בתפלתו ה"ז מקטני אמנה" 64,

English translation 395

this applies when there could be a concern that thereby he causes one to think "as if the Holy One, blessed be He, does not hear a silent prayer" –

איז בד"א בשעת עס קען זיין א חשש אז דערמיט ברענגט ער דערצו מ'זאל טראכטן "כאלו אין הקב"ה שומע תפלת לחש" –

English translation 396

but here we are speaking about a "great voice" that comes as a result of "a voice within"65,

אבער דא רעדט זיך וועגן א "קול גדול" וואס קומט אלס תוצאה פון "קלא פנימה" 65,

English translation 397

with all the force and storm that comes from all the powers of his soul,

מיטן גאנצן תוקף און שטורעם וואס קומט פון כל כחות נפשו,

English translation 398

then certainly this cry with a great voice is a good thing.

איז זיכער אז די צעקה בקול גדול איז אן ענין טוב.

English translation 399

And through that which Jews will request the redemption in the aforementioned manner,

און דורך דעם וואס אידן וועלן בעטן די גאולה באופן האמור,

English translation 400

and will do their service in actual deed –

און וועלן טאן עבודתם בפועל ממש –

English translation 401

even if only a majority of Jews do their service,

איז אפילו אויב נאר רוב אידן טוען עבודתם,

English translation 402

moreover –

נאכמער –

English translation 403

even one person alone can tip himself and the entire world to the scale of merit and bring about for himself and for them salvation and deliverance66.

אפילו איינער אליין קען מכריע זיין את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגורם לו ולהם תשועה והצלה 66.

English translation 404

May it be His will that it should be so in actual deed –

ויה"ר אז אזוי זאל זיין בפועל ממש –

English translation 405

the true and complete redemption through Moshiach our righteousness,

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 406

"with our youths and with our elders etc. with our sons and with our daughters"67,

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 67,

English translation 407

the completeness of the people,

שלימות העם,

English translation 408

and we go in the completeness of the land,

און מ'גייט אין שלימות הארץ,

English translation 409

"a land which etc. the eyes of Hashem your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year"68,

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 68,

English translation 410

in a manner of "for Hashem your God will enlarge your border"69,

באופן פון "כי ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 69,

English translation 411

together with the completeness of the Torah and His commandments.

צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי'.

English translation 412

And this

וואס דאס

English translation 413

(the completeness of the Torah)

(שלימות התורה)

English translation 414

is also connected to the upcoming weekly portion

איז אויך פארבונדן מיט דער קומענדיקער פרשת השבוע

English translation 415

(Parshat Yitro),

(פ' יתרו),

English translation 416

which we begin reading in the Mincha prayer of this Shabbat –

וואס מ'הויבט אָן לייענען בתפלת מנחה דשבת זה –

English translation 417

the portion of the Giving of the Torah:

די פרשה פון מתן תורה:

English translation 418

Even though the Giving of the Torah will not be again

אע"פ וואס מתן תורה וועט נאכאמאל ניט זיין

English translation 419

(as ruled by our Nesi'im70) –

(כפסק רבותינו נשיאינו 70) –

English translation 420

it is known the Torah of the Alter Rebbe

איז ידוע די תורה פון דעם אלטן רבי'ן

English translation 421

(as transmitted by the Baal HaHilula71)

(ווי איבערגעגעבן ע"י בעל ההילולא 71)

English translation 422

that one must live –

אז מ'דארף לעבן –

English translation 423

not only in spiritual life but also in physical life –

ניט נאר בחיים רוחניים נאר אויך בחיים בשריים –

English translation 424

with the time,

מיט דער צייט,

English translation 425

with the weekly parshah,

מיט פרשת השבוע,

English translation 426

and in our case –

ובנדו"ד –

English translation 427

with the parshah of the Giving of the Torah,

מיט דער פרשה פון מתן תורה,

English translation 428

and simply –

ובפשטות –

English translation 429

that when one sits to learn Torah it is exactly like at the Giving of the Torah72,

אז בשעת מ'זעצט זיך לערנען תורה איז דאס פונקט ווי בא מתן תורה 72,

English translation 430

for whoever reads and reviews Torah, the Holy One, blessed be He, reads and reviews opposite him73,

ווארום כל הקורא ושונה בתורה הקב"ה קורא ושונה כנגדו 73,

English translation 431

and therefore72 "just as there with awe and fear and trembling and perspiration, so too here with awe and fear and trembling and perspiration"74,

און דערפאר 72 איז "מה להלן באימה וביראה וברתת ובזיע אף כאן באימה וביראה וברתת ובזיע" 74,

English translation 432

And in our actual times.

ובעגלא דידן ממש.

English translation 433

As mentioned above,

כנזכר לעיל,

English translation 434

that in addition to it being the day of Shabbos,

אז נוסף לזה וואס ס'איז יום השבת,

English translation 435

there is a second matter in this day –

איז דא א צווייטער ענין אין דעם טאג –

English translation 436

that it is the fifteenth of the month,

אז ס'איז חמשה עשר בחודש,

English translation 437

when the moon stands in its fullness.

ווען קיימא סיהרא באשלמותא.

English translation 438

And the explanation:

והענין:

English translation 439

Shabbos is one of the seven days of creation75,

שבת איז איינער פון די שבעת ימי בראשית 75,

English translation 440

which are dependent on the course of the sun

וואס זיינען תלוי אין מהלך השמש

English translation 441

(and there was evening and there was morning),

(ויהי ערב ויהי בוקר),

English translation 442

and Shabbos is the perfection thereof,

און שבת איז די שלימות דערפון,

English translation 443

as is known that regarding Shabbos Bereishis it is not said "and there was evening",

כידוע אז בשבת בראשית לא נאמר בו "ויהי ערב",

English translation 444

because "for thirty-six hours that light served"76. And just as it was on Shabbos Bereishis,

ווייל "ל"ו שעות שמשה אותה האורה" 76. און פונקט ווי ס'איז געווען בשבת בראשית,

English translation 445

so it repeats itself on every Shabbos

אזוי חזר'ט זיך עס איבער בכל שבת ושבת

English translation 446

(as explained in Likkutei Torah77 in explanation of the reason why on every Sunday one says in the Song of the Day "Today is day one" etc.,

(כמבואר בלקו"ת 77 בביאור הטעם פארוואס בכל יום ראשון זאגט מען בשיר של יום "היום יום ראשון" וכו',

English translation 447

because on every Sunday the order of times begins anew as on Sunday at the beginning of creation,

ווייל בכל יום ראשון הויבט זיך אן מחדש סדר זמנים אזוי ווי ביום ראשון בתחלת הבריאה,

English translation 448

and certainly so regarding Shabbos).

ועאכו"כ אז אזוי איז בנוגע לשבת).

English translation 449

But the month is dependent on the light of the moon,

משא"כ חודש איז תלוי אין אור הלבנה,

English translation 450

and the fifteenth thereof –

און חמשה עשר שבו –

English translation 451

when the moon stands in its fullness –

ווען קיימא סיהרא באשלמותא –

English translation 452

is the perfection of the moon.

איז די שלימות הלבנה.

English translation 453

It follows that Shabbos is the perfection of the sun,

קומט אויס אז שבת איז שלימות השמש,

English translation 454

and the fifteenth of the month is the perfection of the moon.

און חמשה עשר בחודש איז שלימות הלבנה.

English translation 455

Now sun and moon are two matters opposite one another –

וואס שמש ולבנה זיינען צוויי ענינים פארקערט איינער פון צווייטן –

English translation 456

as understood from that "Israel counts by the moon and the nations of the world by the sun"78,

כמובן מזה וואס "ישראל מונין ללבנה ועובדי כוכבים לחמה" 78,

English translation 457

and regarding Israel and the nations of the world it is stated "one nation shall prevail over the other,

און בנוגע צו ישראל ואוה"ע שטייט אז "לאום מלאום יאמץ,

English translation 458

when this rises the other falls"79,

כשזה קם זה נופל" 79,

English translation 459

and likewise regarding moon and sun,

ועד"ז איז אויך בנוגע צו לבנה ושמש,

English translation 460

that when the moon is in its fullness the power of the sun of the side of impurity is weakened80,

אז בשעת די לבנה איז בשלימותה איז תשש כחה של חמה דלעו"ז 80,

English translation 461

and vice versa.

ועד"ז פארקערט.

English translation 462

So too in holiness itself, sun and moon indicate two distinct services opposite one another

אזוי אויך אין קדושה גופא באווייזן שמש ולבנה אויף צוויי באזונדערע עבודות פארקערט איינע פון דער אנדערער

English translation 463

(as discussed in a previous farbrengen81):

(ווי גערעדט אין א פריערדיקער התוועדות 81):

English translation 464

Shabbos refers to the perfection of service in the manner of "the regular offerings in their order"82,

שבת גייט אויף שלימות העבודה באופן פון "תמידים כסדרם" 82,

English translation 465

like the light of the sun which shines without changes,

אזוי ווי אור השמש וואס איז מאיר בלי שינויים,

English translation 466

"they do not cease"83. The fifteenth of the month

"לא ישבותו" 83. חמשה עשר בחודש

English translation 467

(the perfection of the moon)

(שלימות הלבנה)

English translation 468

refers to the perfection of service in the manner of "the additional offerings according to their law"82,

גייט אויף שלימות העבודה באופן פון "מוספים כהלכתם" 82,

English translation 469

increasing and going

מוסיף והולך

English translation 470

(constant changes and innovations in his service),

(שטענדיקע שינויים וחידושים בעבודתו),

English translation 471

like the light of the moon which constantly changes in a manner of increasing and going.

אזוי ווי אור הלבנה וואס ווערט שטענדיק נשתנה באופן פון מוסיף והולך.

English translation 472

And in this itself there are two manners:

און אין דעם גופא זיינען פאראן צוויי אופנים:

English translation 473

In the first half of the month,

בחצי הראשון של החודש,

English translation 474

when the light of the moon is growing from day to day –

ווען דער אור הלבנה איז הולך וגדל מיום ליום –

English translation 475

it indicates the service in the manner of increasing and going in light,

ווייזט עס אויף דער עבודה באופן פון מוסיף והולך ואור,

English translation 476

until its perfection on the fifteenth of the month,

ביז דער שלימות דערפון בחמשה עשר בחודש,

English translation 477

the moon stands in its fullness;

קיימא סיהרא באשלמותא;

English translation 478

And in the second half of the month,

ובחצי השני של החודש,

English translation 479

when the light of the moon is diminishing from day to day,

ווען דער אור הלבנה איז הולך ומתמעט מיום ליום,

English translation 480

one must nevertheless say that then too there is a matter of "ascending in holiness"84,

מוז מען דאך זאגן אז אויך דעמולט איז דא אן ענין פון "מעלין בקודש" 84,

English translation 481

and "He declares His words to Yaakov, His statutes and judgments to Yisrael" –

ו"מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל" –

English translation 482

"what He does He tells Yisrael to do"85 –

"מה שהוא עושה הוא אומר לישראל לעשות" 85 –

English translation 483

the matter in this is:

איז דער ענין בזה:

English translation 484

Regarding shining upon the earth,

בנוגע להאיר על הארץ,

English translation 485

in earthly matters,

אין ענינים ארציים,

English translation 486

the moon

איז די לבנה

English translation 487

(in the second half of the month)

(בחצי השני של החודש)

English translation 488

is diminishing,

הולך ומתמעט,

English translation 489

but then it is increasing

אבער זי איז דעמולט הולך ומוסיף

English translation 490

(ascending in holiness)

(מעלין בקודש)

English translation 491

from day to day in the service of self-nullification,

מיום ליום בעבודת הביטול,

English translation 492

until the perfection of the service of self-nullification before the new moon,

ביז דער שלימות עבודת הביטול שלפני המולד,

English translation 493

when the light of the moon becomes nullified completely

ווען דער אור הלבנה ווערט נתבטל מכל וכל

English translation 494

(until even a point does not remain),

(ביז אפילו א נקודה בלייבט ניט איבער),

English translation 495

which is a necessary condition and preparation for the new moon on Rosh Chodesh

וואס דאס איז דאך א תנאי והכנה מוכרחת למולד החדש בראש חודש

English translation 496

("and you shall be remembered when your dwelling is remembered"86),

("ונפקדת כי יפקד מושבך" 86),

English translation 497

a new birth in his service,

הולדה חדשה בעבודתו,

English translation 498

to be elevated even higher in his service;

נתעלה ווערן נאך העכער בעבודתו;

English translation 499

But to jump directly from a state of the moon standing in its fullness

אבער גלייך איבערצושפרינגען פון א מצב של קיימא סיהרא באשלמותא

English translation 500

(the perfection of service in the moon's shining upon the earth)

(שלימות העבודה בהארת הלבנה על הארץ)

English translation 501

to complete nullification

צו ביטול בתכלית

English translation 502

(in order that there can be a birth and a new level in his service) –

(בכדי עס זאל קענען זיין א הולדה ודרגא חדשה בעבודתו) –

English translation 503

one cannot,

קען מען דאך ניט,

English translation 504

therefore the service of self-nullification must be from the light to the heavy,

דעריבער דארף די עבודת הביטול זיין מן הקל אל הכבד,

English translation 505

each day

בכל יום

English translation 506

(after the fifteenth of the month)

(לאחרי חמשה עשר בחודש)

English translation 507

he increases in the service of self-nullification,

איז ער הולך ומוסיף בעבודת הביטול,

English translation 508

and in service –

ובעבודה –

English translation 509

this is through his feeling that even though he stands in perfection

איז דאס דורך דעם וואס ער איז מרגיש אז אע"פ וואס ער שטייט בשלימות

English translation 510

(the moon stands in its fullness),

(קיימא סיהרא באשלמותא),

English translation 511

this is nevertheless incomparable relative to where he could have been,

איז דאס אבער שלא בערך לגבי וואו ער האט געקענט זיין,

English translation 512

therefore he stands in a movement of self-nullification,

דעריבער שטייט ער בתנועת ביטול,

English translation 513

And each day he adds and progresses in this,

ובכל יום ויום איז ער מוסיף והולך בזה,

English translation 514

until he reaches the completeness of nullification on the eve of Rosh Chodesh,

ביז ער קומט צו שלימות הביטול בערב ראש חודש,

English translation 515

when the moon becomes nullified completely and entirely,

ווען די לבנה ווערט בטל מכל וכל,

English translation 516

more than "and my soul shall be as dust to all,"

נאכמער ווי "ונפשי כעפר לכל תהי'" 87,

English translation 517

for "and my soul shall be as dust" is still some existence of "my soul" which stands "as dust"

וואס "ונפשי כעפר" איז נאך אלץ עפעס א מציאות פון "נפשי" וואס שטייט "כעפר"

English translation 518

(because dust is also an existence),

(ווארום עפר איז אויך א מציאות),

English translation 519

and "as dust to all,"

און "כעפר לכל",

English translation 520

and "shall be,"

און "תהי'",

English translation 521

in its being it shall be,

בהווייתו יהא 88,

English translation 522

but on the eve of Rosh Chodesh before the birth of the moon, the moon becomes entirely nullified until nothing remains of it

משא"כ בערב ר"ח לפני המולד ווערט די לבנה אינגאנצן בטל ביז אז עס בלייבט פון איר גארניט איבער

English translation 523

(not even a point).

(אפילו ניט קיין נקודה).

English translation 524

And specifically this becomes the preparation for a new month,

און דוקא דאס ווערט די הכנה צו א מולד חדש,

English translation 525

a completely new birth in his service,

א הולדה חדשה לגמרי בעבודתו,

English translation 526

as it is said "and you shall be remembered when your dwelling is remembered,"

כמ"ש "ונפקדת כי יפקד מושבך",

English translation 527

until he reaches the completeness in this –

ביז ער קומט צו דער שלימות בזה –

English translation 528

"until David grew great,"

"עד דוד הגדיל" 89,

English translation 529

as explained in the discourses of Chassidus.

כמבואר בדרושי חסידות 90.

English translation 530

It follows that the service of Shabbos and the service of the fifteenth of the month are two separate,

קומט אויס אז די עבודה פון שבת און די עבודה פון חמשה עשר בחודש זיינען צוויי באזונדערע,

English translation 531

opposite services:

היפוך'דיקע עבודות:

English translation 532

Shabbos is the completeness of service in the manner of "the perpetual offerings in their order,"

שבת איז די שלימות העבודה באופן פון "תמידים כסדרם",

English translation 533

in the likeness of the sun;

בדוגמת השמש;

English translation 534

and the fifteenth of the month is the completeness of service in the manner of "the additional offerings according to their law,"

און חמשה עשר בחודש איז דער שלימות העבודה באופן פון "מוספים כהלכתם",

English translation 535

in the likeness of the moon.

בדוגמת הלבנה.

English translation 536

And in a more general way:

ובכללות יותר:

English translation 537

Shabbos is the completeness of the service of the influencer

שבת איז שלימות עבודת המשפיע

English translation 538

(sun),

(שמש),

English translation 539

and the fifteenth of the month is the completeness of the service of the recipient

און חמשה עשר בחודש איז שלימות עבודת המקבל

English translation 540

(moon,

(לבנה,

English translation 541

which receives light from the sun).

וואס איז מקבל אורה מהשמש 91).

English translation 542

For an influencer and a recipient,

וואס א משפיע און א מקבל,

English translation 543

a teacher and a student,

א רב ותלמיד,

English translation 544

are two opposite services. Even though one must indeed have both together in order for there to be the matter of influence,

זיינען צוויי פארקערטע עבודות. דאע"פ וואס מ'דארף זיי טאקע האבן ביידע צוזאמען בכדי עס זאל זיין דער ענין ההשפעה,

English translation 545

in the likeness of the mitzvah of charity –

בדוגמא ווי בא מצות צדקה –

English translation 546

where one must have the rich person and the poor person in order for there to be the fulfillment of the mitzvah –

וואו מ'דארף האבן דעם עשיר ועני בכדי עס זאל זיין דער קיום המצוה 92 –

English translation 547

nevertheless they are two separate services:

אבער פונדעסטוועגן זיינען זיי צוויי באזונדערע עבודות:

English translation 548

this one is an influencer and that one is a recipient.

דער איז א משפיע און דער איז א מקבל.

English translation 549

In the future to come, however, these two levels will be truly equal,

לעתיד לבוא וועלן די ביידע דרגות אבער זיין בשוה ממש,

English translation 550

as it is said "and the light of the moon shall be as the light of the sun, and the light of the sun shall be sevenfold as the light of the seven days,"

כמ"ש 93 "והי' אור הלבנה כאור החמה ואור החמה יהי' שבעתים כאור שבעת הימים",

English translation 551

for then will be the rectification of the diminution of the moon,

ווארום דעמולט וועט זיין דער תיקון פון מיעוט הלבנה,

English translation 552

consequently the light of the moon will be as the light of the sun.

במילא וועט אור הלבנה זיין כאור החמה 94.

English translation 553

And in the service of man –

ובעבודת האדם –

English translation 554

that both services of "the perpetual offerings in their order" and "the additional offerings according to their law"

אז ביידע עבודות פון "תמידים כסדרם" און "מוספים כהלכתם"

English translation 555

(corresponding to sun and moon)

(כנגד שמש און לבנה)

English translation 556

will be together and equal.

וועלן זיין ביחד ובשוה.

English translation 557

And an aspect of this also exists in the present time –

ומעין זה איז אויך דא בזמן הזה –

English translation 558

in a fixed occurrence like this day,

אין א קביעות כביום זה,

English translation 559

when Shabbos and the fifteenth of the month come together in one day,

ווען שבת און חמשה עשר בחודש קומען צוזאמען אין איין טאג,

English translation 560

so that every single moment of this day is both Shabbos and the fifteenth of the month,

אזוי אז כל רגע ורגע פון דעם טאג איז סיי שבת און סיי חמשה עשר בחודש,

English translation 561

which gives the ability to perform both services together –

וואס דאס גיט כח אויף צו טאן די ביידע עבודות צוזאמען –

English translation 562

the connection of both services:

דער חיבור פון ביידע עבודות:

English translation 563

Shabbos –

שבת –

English translation 564

the completeness of the sun,

שלימות השמש,

English translation 565

"the perpetual offerings in their order" and the fifteenth of the month –

"תמידים כסדרם" און חמשה עשר בחודש –

English translation 566

the completeness of the moon,

שלימות הלבנה,

English translation 567

"the additional offerings according to their law."

"מוספים כהלכתם".

English translation 568

It follows that in this particular fixed occurrence

קומט אויס אז אין דער היינטיקער קביעות פרטית

English translation 569

(Shabbos the fifteenth of the month)

(שבת חמשה עשר בחודש)

English translation 570

is reflected the general matter

שפיגלט זיך אפ דער כללות הענין

English translation 571

(as it will be in the future to come)

(ווי ס'וועט זיין לע"ל)

English translation 572

of the connection of both services together

פן חיבור ביידע עבודות ביחד

English translation 573

[as discussed many times,

[כמדובר כמ"פ,

English translation 574

that in every particular of Shabbos and the festivals is reflected the general aspect of Shabbos and the festivals.

אז בכל פרט שבתומ"צ שפיגלט זיך אפ כללות התומ"צ.

English translation 575

Therefore one who is engaged in a mitzvah is exempt from the mitzvah because every mitzvah includes all the mitzvos].

וואס דערפאר איז העוסק במצוה פטור מן המצוה 95 ווייל יעדער מצוה איז כלול פון כל המצוות 96].

English translation 576

And in the same way as was discussed regarding Shabbos Rosh Chodesh,

וע"ד ווי מ'האט גערעדט 97 בנוגע צו שבת ראש חודש,

English translation 577

that every moment of that day is both Shabbos and Rosh Chodesh,

אז יעדער רגע פון דעם טאג איז סיי שבת און סיי ראש חודש,

English translation 578

which indicates the connection of both services of "the perpetual offerings in their order"

וואס דאס באווייזט אויף דעם חיבור פון ביידע עבודות פון "תמידים כסדרם"

English translation 579

(Shabbos)

(שבת)

English translation 580

and "the additional offerings according to their law"

און "מוספים כהלכתם"

English translation 581

(Rosh Chodesh).

(ראש חודש).

English translation 582

But there is in this what is not in that,

אבער יש בזה מה שאין בזה,

English translation 583

there is an advantage in this matter in Shabbos Rosh Chodesh and an advantage in Shabbos the fifteenth of the month. And standing now in the fifteenth of the month,

ס'איז דא א מעלה בענין זה אין שבת ראש חודש און א מעלה אין שבת חמשה עשר בחודש. און שטייענדיק איצטער בחמשה עשר בחודש,

English translation 584

which then is the "gate" through which all the other matters ascend,

וואס דעמולט איז דאס דער "שער" דורך וועלכן שאר כל הענינים זיינען עולה 98,

English translation 585

one must speak about the advantage of the fifteenth of the month:

דארף מען רעדן וועגן דער מעלה פון חמשה עשר בחודש:

English translation 586

On Rosh Chodesh the completeness of the light of the moon stands only in potential and in concealment,

בראש חודש שטייט די שלימות אור הלבנה נאר בכח ובהעלם,

English translation 587

indeed in potential as it is in a beginning

טאקע בכח ווי דאס איז אין א ראש

English translation 588

(where it is in completeness),

(וואס דארטן איז דאס בשלימות),

English translation 589

but it is still in potential and in concealment;

אבער ס'איז פארט בכח ובהעלם;

English translation 590

but on the fifteenth of the month the moon stands in its completeness in actuality and in revelation,

משא"כ בחמשה עשר בחודש איז קיימא סיהרא באשלמותא בפועל ובגלוי,

English translation 591

so that all inhabitants of the world can see it,

אזוי אז כל יושבי תבל קענען דאס זען,

English translation 592

also the nations of the world. However the inner action of the moon is primarily in the Jewish people,

אויך אומות העולם נדי פעולה פנימית פון דער לבנה איז בעיקר אין אידן,

English translation 593

"who are destined to be renewed like it,"

"שהם עתידים להתחדש כמותה" 99,

English translation 594

but the influence of the moon at the time when the moon stands in its completeness is revealed also to the nations of the world].

אבער די השפעה פון דער לבנה בשעת קיימא סיהרא באשלמותא איז בגלוי אויך פאר אוה"ע].

English translation 595

What was discussed above

המדובר לעיל

English translation 596

(regarding the matter of Shabbos,

(בנוגע לענין השבת,

English translation 597

that it is a drawing down from above the world into the world,

אז דאס איז א המשכה מלמעלה מן העולם אין עולם,

English translation 598

like the matter of the yahrtzeit,

אזוי ווי דער ענין ההילולא,

English translation 599

and particularly of a Nasi of Chabad,

ובפרט פון א נשיא חב"ד,

English translation 600

as explained above at length)

כנ"ל בארוכה)

English translation 601

has a connection also with the weekly portion

האט א שייכות אויך מיט פרשת השבוע

English translation 602

(Parshas Beshalach),

(פ' בשלח),

English translation 603

and also with the portion of the coming week

און אויך מיט דער פרשה פון שבוע הבא

English translation 604

(Parshas Yisro)

(פ' יתרו)

English translation 605

which is blessed from this Shabbos,

וואס ווערט מתברך פון דעם שבת,

English translation 606

and one begins to read it in the Minchah prayer of this Shabbos:

און מ'הויבט איר אן לייענען בתפלת מנחה דשבת זה:

English translation 607

In our parshah there is the portion of the manna

בפרשתנו איז דא די פרשת המן

English translation 608

(the Chumash lesson of the sixth day,

(דער שיעור חומש פון יום הששי,

English translation 609

Erev Shabbat).

ערב שבת).

English translation 610

In the coming weekly parshah

בפרשת השבוע הבא

English translation 611

(Parshas Yitro)

(פ' יתרו)

English translation 612

there is the portion of the giving of the Torah.

איז דא די פרשה פון מתן תורה.

English translation 613

And both matters –

וואס ביידע ענינים –

English translation 614

manna and Torah –

מן און תורה –

English translation 615

are connected with the content of the matter of Shabbat –

זיינען פארבונדן מיטן תוכן הענין פון שבת –

English translation 616

a drawing down from above the world into the world,

א המשכה מלמעלה מן העולם אין עולם,

English translation 617

as follows.

כדלקמן.

English translation 618

It is explained in many places that the manna comes from the most supernal place,

ס'איז מבואר בכ"מ 100 אז מן נעמט זיך ממקום עליון ביותר,

English translation 619

"bread from the heavens",

"לחם מן השמים" 101,

English translation 620

and together with this it is a physical food that became blood and flesh like the flesh of those who ate the manna. And –

וביחד עם זה איז ער א מזון גשמי וואס איז געווארן דם ובשר כבשרם פון די אוכלי המן. און –

English translation 621

in its descent below into the physicality of the world, the manna remained in its essence as it was above

בירידתו למטה בגשמיות העולם איז דער מן פארבליבן במהותו ווי ער איז געווען למעלה

English translation 622

("bread from the heavens"),

("לחם מן השמים"),

English translation 623

even while being below "clothed in it are the actual supernal lights",

אויך זייענדיק למטה "מלובש בו אורות העליונים ממש" 102,

English translation 624

and therefore even when coming below "there was no waste in it".

און דערפאר איז אויך קומענדיק למטה "לא הי' בו פסולת" 103.

English translation 625

That is, that the manna was not only "bread from the heavens" above,

ד.ה. אז דער מן איז ניט נאר געווען "לחם מן השמים" למעלה,

English translation 626

but also as it came down below it remained "bread from the heavens" and therefore "there was no waste in it".

נאר אויך ווי ער איז אראפגעקומען למטה איז ער געבליבן "לחם מן השמים" וואס דערפאר "לא הי' בו פסולת".

English translation 627

And therefore the manna effected a refinement in those who ate the manna,

און דערפאר האט דער מן אויפגעטאן א זיכוך אין די אוכלי המן,

English translation 628

so that their physical lives should become spiritual lives

אז זייערע חיים בשריים זאלן ווערן חיים רוחניים

English translation 629

("bread from the heavens").

("לחם מן השמים").

English translation 630

And based on this the connection of the manna with Shabbat is understood

ועפ"ז איז מובן די שייכות פון מן מיט שבת

English translation 631

(and with the day of the hillula of the Tenth of Shevat):

(און מיטן יום ההילולא פון עשירי בשבט):

English translation 632

Shabbat and the manna are connected with the same level and effect in general the same matter –

שבת און מן זיינען פארבונדן מיט דער זעלבער דרגא און טוען אויף בכללות דעם זעלבן ענין –

English translation 633

the connection of the upper and lower in a manner that the upper remains in its level and the lower remains in its existence:

חיבור עליון ותחתון באופן אז דער עליון בלייבט במעלתו און דער תחתון בלייבט במציאותו:

English translation 634

On Shabbat there is the elevation of the worlds

בשבת ווערט עליית העולמות

English translation 635

(in their actual existence)

(במציאותם הם)

English translation 636

upward,

למעלה,

English translation 637

and the manna is the drawing down of the upper

און מן איז המשכת העליון

English translation 638

(in its essence)

(במהותו)

English translation 639

downward.

למטה 103.

English translation 640

And this is the reason,

וואס דאס איז דער טעם,

English translation 641

as explained in Chassidic discourses

כמבואר בדרושי חסידות

English translation 642

(in the discourses of the Alter Rebbe and our Nesiim after him),

(בדרושי אדה"ז ורבותינו נשיאינו שלאח"ז 104),

English translation 643

for that which although the manna did not descend

אויף דעם וואס אע"פ שלא ירד המן

English translation 644

(below)

(למטה)

English translation 645

on Shabbat, it states in the Zohar that the main drawing down of the manna above is specifically on Shabbat,

בשבת שטייט אבער אין זהר 105 אז עיקר המשכת המן למעלה איז דוקא בשבת,

English translation 646

and all six days are blessed with manna from the seventh day,

וכל שיתא יומין מתברכאן במן מיומא שביעאה,

English translation 647

because the manna and Shabbat generally come from the same level –

ווייל מן און שבת נעמען זיך בכללות פון דער זעלבער דרגא –

English translation 648

the aspect of the innerness of the upper,

בחי' פנימיות שלמעלה,

English translation 649

and therefore specifically on Shabbat,

און דערפאר איז דוקא בשבת,

English translation 650

when the worlds are elevated to this level,

ווען די עולמות ווערן נתעלה לדרגא זו,

English translation 651

the manna is drawn down above,

ווערט נמשך דער מן למעלה,

English translation 652

but since on Shabbat there is the elevation of the worlds in the aspect of the innerness of the upper,

אבער היות אז בשבת ווערט עליית העולמות בבחי' פנימיות שלמעלה,

English translation 653

the manna cannot then be drawn down below,

קען דער מן דעמולט ניט נמשך ווערן למטה,

English translation 654

and this is drawn down in actuality in the six weekdays following Shabbat *105.

און דאס ווערט נמשך בפועל אין די ששת ימי השבוע שלאחרי השבת *105.

English translation 655

And this is also the connection with the day of the hillula,

און דאס איז אויך די שייכות מיטן יום ההילולא,

English translation 656

whose content is also an ascent above the world,

וואס תוכנו איז אויך אן עלי' למעלה מן העולם,

English translation 657

and together with this it is drawn down in the innerness of each one,

וביחד עם זה ווערט עס נמשך בפנימיות כאו"א,

English translation 658

in a manner of "they will be sustained from Me",

באופן פון יתפרנסון מיני',

English translation 659

in physical life,

אין חיים בשריים,

English translation 660

as explained above at length.

כנ"ל בארוכה.

English translation 661

And based on this one will understand why the portion of the manna is an introduction to the portion of the giving of the Torah

ועפ"ז וועט מען פארשטיין פארוואס פרשת המן איז א הקדמה צו דער פרשה פון מתן תורה

English translation 662

(in Parshas Yitro):

(בפ' יתרו):

English translation 663

Our Sages say "The Torah was only given to be expounded upon to those who eat the manna".

חז"ל זאגן 106 "לא ניתנה התורה לדרוש אלא לאוכלי המן".

English translation 664

That is, in order that the Jews should be able to receive the Torah at the giving of the Torah

ד.ה. בכדי אז אידן זאלן קענען מקבל זיין די תורה בא מתן תורה

English translation 665

(in Parshas Yitro),

(בפ' יתרו),

English translation 666

they needed to have the preparation and the refinement through eating the manna. And the reason for this –

האבן זיי געדארפט האבן די הכנה און דעם זיכוך שע"י אכילת המן. והטעם לזה –

English translation 667

because eating the manna effects something similar to the matter that was effected at the giving of the Torah:

ווייל אכילת המן טוט אויף מעין הענין וואס האט זיך אויפגעטאן בא מתן תורה:

English translation 668

the connection of the upper and lower in a manner that the upper remains in its essence and the lower in its existence,

דער חיבור העליון ותחתון באופן אז דער עליון בלייבט במהותו און דער תחתון במציאותו,

English translation 669

as is known that the effect of the giving of the Torah

כידוע אז דער אויפטו פון מתן תורה

English translation 670

(regarding the Torah that existed before the giving of the Torah,

(לגבי תורה וואס איז געווען לפני מ"ת,

English translation 671

as our Sages said the Torah preceded the world by two thousand years)

כמאחז"ל 107 אלפיים שנה קדמה תורה לעולם)

English translation 672

was,

איז געווען,

English translation 673

that the Torah which comes from the heavens

אז תורה וואס קומט מן השמים

English translation 674

(like "bread from the heavens"),

(אזוי ווי "לחם מן השמים"),

English translation 675

"from the heavens He made you hear His voice",

"מן השמים השמיעך את קולו" 108,

English translation 676

was drawn down below in this physical world in order to effect a refinement in the physicality of the world,

איז נמשך געווארן למטה בעוה"ז הגשמי בכדי צו אויפטאן א זיכוך אין גשמיות העולם,

English translation 677

and there was the nullification of the decree that the upper ones should not descend to the lower ones and the lower ones should not ascend to the upper ones.

און ס'איז געווארן דער ביטול הגזירה פון עליונים לא ירדו לתחתונים ותחתונים לא יעלו לעליונים 109.

English translation 678

And therefore the Jews needed for this the preparation of eating the manna,

און דעריבער האבן אידן דערצו געדארפט האבן די הכנה פון אכילת המן,

English translation 679

which effected in them the connection of the upper and the lower,

וואס האט אין זיי אויפגעטאן דעם חיבור העליון והתחתון,

English translation 680

the refinement of the body through that which becoming blood and flesh like their flesh it remains "bread from the heavens",

זיכוך הגוף עי"ז וואס ווערנדיק דם ובשר כבשרם בלייבט עס "לחם מן השמים",

English translation 681

and "there was no waste in it",

און "לא הי' בו פסולת",

English translation 682

something similar to and a preparation for the connection of the upper ones and lower ones at the giving of the Torah.

מעין און א הכנה צו חיבור העליונים ותחתונים בא מתן תורה.

English translation 683

And from that same reason itself, just as the manna is connected with Shabbat, so too is the giving of the Torah connected with Shabbat,

ומאותו טעם עצמו איז כשם ווי מן איז פארבונדן מיט שבת אזוי איז אויך מתן תורה פארבונדן מיט שבת 110,

English translation 684

as our Sages said "According to everyone, the Torah was given on Shabbat",

כמאחז"ל 111 ל"כולי עלמא בשבת ניתנה תורה",

English translation 685

because in general they are all

ווייל בכללות זיינען זיי אלע

English translation 686

(Shabbat,

(שבת,

English translation 687

manna and Torah)

מן ותורה)

English translation 688

connected with the same level.

פארבונדן מיט דער זעלבער דרגא.

English translation 689

And correspondingly, the order in the parshiyos of the Torah is also arranged,

ובהתאם לזה שטעלט זיך אזוי אויך אויס דער סדר בפרשיות התורה,

English translation 690

that first comes the portion of the manna

אז פריער קומט פרשת המן

English translation 691

(in Parshas Beshalach),

(בפ' בשלח),

English translation 692

afterwards comes the portion of the giving of the Torah –

דערנאך קומט פרשת מתן תורה –

English translation 693

because the matter of the manna is a preparation for the giving of the Torah.

ווייל דער ענין המן איז א הכנה צו מתן תורה.

English translation 694

And one must add in this,

ויש להוסיף בזה,

English translation 695

then on this Shabbat

אז בשבת זה

English translation 696

(Shabbat of Parshat Beshalach)

(שבת פ' בשלח)

English translation 697

they actually have the concept of the manna

האט מען בפועל דעם ענין פון מן

English translation 698

(as it is above) –

(ווי דאס איז למעלה) –

English translation 699

because the drawing down of the manna

ווייל המשכת המן

English translation 700

(above)

(למעלה)

English translation 701

is specifically on Shabbat

איז דוקא בשבת

English translation 702

(as mentioned above),

(כנ"ל),

English translation 703

and therefore it also comes out in the Torah reading of this Shabbat,

און דערפאר קומט עס ארויס אויך אין דער תורה פון דעם שבת,

English translation 704

that one reads the portion of the manna:

אז מ'לייענט פרשת המן:

English translation 705

but the concept of the giving of the Torah –

משא"כ דער ענין פון מתן תורה –

English translation 706

whose main accomplishment is the drawing down of the Torah below to earth –

וואס דער עיקר אויפטו פון מ"ת איז המשכת התורה למטה בארץ –

English translation 707

is on this Shabbat only above,

איז בשבת זה נאר למעלה,

English translation 708

and the concept of the giving of the Torah actually below is only on the Shabbat after this,

און דער ענין פון מתן תורה בפועל למטה איז ערשט בשבת שלאחרי זה,

English translation 709

after the preparation of "And Yitro heard etc.",

לאחרי ההכנה פון "וישמע יתרו גו'",

English translation 710

as explained in the Zohar that the giving of the Torah came specifically after the acknowledgment of Yitro,

כמבואר בזהר 112 אז מתן תורה איז געקומען דוקא לאחרי הודאת יתרו,

English translation 711

which is the concept of the advantage of light from darkness and the advantage of wisdom from foolishness.

וואס דאס איז דער ענין פון יתרון 113 האור מן החושך ויתרון החכמה מן הסכלות 114.

English translation 712

Since the Torah is eternal,

וויבאלד אז התורה היא נצחית 115,

English translation 713

it is understood that the concept of the manna and the giving of the Torah

איז פארשטאנדיק אז דער ענין המן און מתן תורה

English translation 714

(and the concept of "The Torah was not given etc. except to those who eat the manna")

(און דער ענין פון "לא ניתנה התורה כו' אלא לאוכלי המן")

English translation 715

also exists now in the service of man. As it is understood from this that according to some opinions one must recite the portion of the manna every day,

איז אויך דא איצטער בעבודת האדם. ווי ס'איז פארשטאנדיק דערפון וואס לכמה דיעות דארף מען זאגן פרשת המן בכל יום 116,

English translation 716

and even according to those who do not recite it verbally with the mouth,

ואפילו לויט די וואס זאגן עס ניט בדיבור בפה,

English translation 717

one thinks about it in thought.

טראכט מען וועגן דעם במחשבה.

English translation 718

One of the lessons from this:

איינער פון די לימודים מזה:

English translation 719

The general content of the service of man is –

דער כללות התוכן פון עבודת האדם איז –

English translation 720

to draw down Divinity into this lowest world, below which there is no lower, exactly as it is above;

צו ממשיך זיין אלקות בעוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו פונקט ווי דאס איז למעלה;

English translation 721

to draw down spiritual life into physical life,

ממשיך זיין חיים רוחניים אין חיים בשריים,

English translation 722

so that the physical life should be one thing with the spiritual life

אזוי אז די חיים בשריים זאלן זיין איין זאך מיט חיים רוחניים

English translation 723

(similar to the drawing down of the manna and the giving of the Torah,

(בדוגמת ווי המשכת המן און מתן תורה,

English translation 724

that it is drawn down below in blood and flesh like his flesh, exactly as it is above).

אז דאס ווערט נמשך למטה בדם ובשר כבשרו פונקט ווי דאס איז למעלה).

English translation 725

And the lesson is specifically –

און דער לימוד איז במיוחד –

English translation 726

regarding the unique service of the master of the hillula

בנוגע צו דער עבודה המיוחדת פון דעם בעל ההילולא

English translation 727

(since we are now in the Shabbat that comes after and has a connection to the day of the hillula) –

(היות אז מ'שטייט איצטער אין דעם שבת וואס קומט לאחרי און האט א שייכות מיט דעם יום ההילולא) –

English translation 728

the service of spreading the wellsprings outward:

די עבודה פון הפצת המעינות חוצה:

English translation 729

Into the actual outside one must actually bring the wellsprings themselves

אין חוצה ממש דארף מען בפועל ברענגען די מעינות אליין

English translation 730

(just as the wellsprings stand in their place),

(פונקט ווי די מעינות שטייען במקומם),

English translation 731

and in a manner of spreading.

און אין אן אופן פון הפצה.

English translation 732

And in this itself it means

און אין דעם גופא מיינט עס

English translation 733

(as discussed earlier at length),

(ווי גערעדט פריער בארוכה),

English translation 734

that good resolutions in thought and speech are not enough,

אז ס'איז ניט גענוג די החלטות טובות במחשבה ודיבור,

English translation 735

but from this it must come down into actual deed,

נאר דערפון דארף עס אראפקומען אין מעשה בפועל,

English translation 736

that the wellsprings themselves should actually stand in a manner of spreading into the outside.

אז די מעינות אליין זאלן בפועל שטיין באופן של הפצה אין חוצה.

English translation 737

And although we are now on the day of Shabbat,

ואע"פ אז מ'שטייט איצטער ביום השבת,

English translation 738

when one cannot fulfill

וואס דעמולט קען מען ניט מקיים זיין

English translation 739

(in completeness)

(בשלימות)

English translation 740

the concept of spreading the wellsprings outward in actuality,

דעם ענין פון הפצת המעינות חוצה בפועל,

English translation 741

because on Shabbat it is "Let no man go out from his place"

ווייל בשבת איז "אל יצא איש ממקומו" 117

English translation 742

(similar to the manna that did not descend below on Shabbat),

(בדוגמא ווי דער מן וואס לא ירד למטה בשבת),

English translation 743

all the more so that the actual spreading of the wellsprings does not mean merely that one goes out "from his place" but one goes into the outside –

עאכו"כ אז הפצת המעינות בפועל מיינט ניט בלויז אז מ'גייט ארויס "ממקומו" נאר מ'גייט אין חוצה –

English translation 744

nevertheless, one has the lesson from this from the drawing down of the manna:

האט מען אבער דעם לימוד דערפון פון המשכת המן:

English translation 745

Just as the main drawing down of the manna above is specifically on Shabbat and all six days are blessed with manna from the seventh day

אזוי ווי עיקר המשכת המן למעלה איז דוקא בשבת און כל שיתא יומין מתברכאן במן מיומא שביעאה

English translation 746

(when the manna actually descends below),

(ווען דער מן איז יורד בפועל למטה),

English translation 747

so too "one attends to the needs of the community on Shabbat",

אזוי איז אויך "מפקחין על צרכי צבור בשבת" 118,

English translation 748

that is, that although in general on Shabbat one prepares for the weekday,

ד.ה. אז אע"פ וואס בכלל איז אין שבת מכינה לחול 119,

English translation 749

but regarding the needs of the community even in mundane matters

אבער בנוגע לצרכי צבור אפילו בעניני חול

English translation 750

(which ostensibly one would not be permitted to prepare for on Shabbat,

(וואס מצ"ע וואלט מען דערצו ניט געמעגט מכין זיין בשבת,

English translation 751

because if it concerns matters permitted on Shabbat, what is the novelty that one attends to this on Shabbat)

ווארום אויב דאס רעדט זיך וועגן ענינים המותרים בשבת איז מאי קמ"ל אז מפקחין על זה בשבת)

English translation 752

is "one attends to the needs of the community on Shabbat",

איז "מפקחין על צרכי צבור בשבת",

English translation 753

and from this "attending" on Shabbat it is then drawn down below in actual deed on the weekdays after this. And "needs of the community" includes also the concept of spreading the wellsprings outward,

און פון דעם "מפקחין" בשבת ווערט עס דערנאך נמשך למטה במעשה בפועל בימי החול שלאחרי זה. וואס "צרכי צבור" איז כולל אויך דעם ענין פון הפצת המעינות חוצה,

English translation 754

as the simple understanding of the matter. And especially according to what is stated in the books,

כפשטות הענין. ובפרט ע"פ מ"ש אין ספרים 120,

English translation 755

that "community" is an acronym for righteous, intermediate, and wicked,

אז "צבור" איז ר"ת צדיקים בינונים ורשעים,

English translation 756

and specifically through all these types together

און דוקא דורך די אלע סוגים צוזאמען

English translation 757

(the righteous and the intermediate,

(דער צדי"ק און דער בי"ת,

English translation 758

corresponding to the righteous and the intermediate),

כנגד צדיקים און בינונים),

English translation 759

together with the vav that adds and draws down and connects with the resh

צוזאמען מיטן וא"ו המוסיף והממשיך והמחבר מיטן רי"ש

English translation 760

(the wicked),

(רשעים),

English translation 761

the word and reality of "community" is formed.

ווערט דער ווארט ומציאות פון "צבור".

English translation 762

What in service is the concept of –

וואס אין עבודה איז דאס דער ענין פון –

English translation 763

"May the Lord add to me another son",

"יוסף ה' לי בן אחר" 121,

English translation 764

that one adds

אז מ'איז מוסיף

English translation 765

(the vav that adds between the righteous and intermediate and the resh)

(דער וא"ו המוסיף צווישן דעם צדי"ק ובי"ת און דעם רי"ש)

English translation 766

the concept that from an "other" one makes a "son",

דעם ענין אז פון אן "אחר" מאכט מען א "בן" 122,

English translation 767

the transformation of the resh corresponding to the wicked into a "son".

די הפיכה פון דעם רי"ש שכנגד רשע צו א "בן".

English translation 768

And to add,

ולהוסיף,

English translation 769

that the addition

אז די הוספה

English translation 770

(the vav that adds)

(וא"ו המוסיף)

English translation 771

of the resh

פון דעם רי"ש

English translation 772

(the wicked),

(רשעים),

English translation 773

the transformation of "other" into "son" –

הפיכת "אחר" ל"בן" –

English translation 774

is through the letter vav,

איז דורך דעם אות וא"ו,

English translation 775

which is the letter of truth,

וואס אות אמת דא ו' 123,

English translation 776

the middle line,

קו האמצעי 124,

English translation 777

which is drawn down below exactly as it is above without changes,

וואס ווערט נמשך למטה פונקט ווי ער איז למעלה בלי שינויים,

English translation 778

like the form of the letter vav,

כציור אות וא"ו,

English translation 779

that from it

אז פון דעם

English translation 780

(the yud of)

(יו"ד ב)

English translation 781

the head of the vav a line is drawn down below exactly as it is above.

ראש הוא"ו ווערט נמשך א קו למטה פונקט ווי דאס איז למעלה.

English translation 782

And it is explained that through the service of the Vav

וי"ל אז דורך דער עבודה פון וא"ו

English translation 783

(the drawing down of the higher to the lower exactly as it is above)

(המשכת העליון למטה פונקט ווי ער איז למעלה)

English translation 784

one opens the matter of the redemption which is connected with the letter Vav,

טוט מען אויף דעם ענין הגאולה וואס איז פארבונדן מיט אות וא"ו,

English translation 785

for then will be the perfection of the drawing down of the letter Vav,

ווארום דעמולט וועט זיין די שלימות פון המשכת אות וא"ו,

English translation 786

as the words of our Sages: "In five places it is written

כדברי חז"ל 125 "בחמשה מקומות נכתב

English translation 787

(Jacob)

(יעקב)

English translation 788

full, and Elijah is missing in five places,

מלא ואליהו חסר בחמשה מקומות,

English translation 789

Jacob took a letter from the name of Elijah as a pledge that he will come and announce the redemption of his children."

יעקב נטל אות משמו של אליהו ערבון שיבוא ויבשר גאולת בניו".

English translation 790

And in this consists the entirety of the service of man,

וואס אין דעם באשטייט כללות עבודת האדם,

English translation 791

to draw down from the head of the Vav downward exactly as it is above,

צו ממשיך זיין פון ראש הוא"ו למטה מטה פונקט ווי דאס איז למעלה,

English translation 792

in the manner of the drawing down of the manna that when it is drawn down below into blood and flesh like his flesh, it remains in its essence as it is above

בדוגמת המשכת המן אז בשעת ער ווערט נמשך למטה בדם ובשר כבשרו בלייבט ער במהותו ווי ער איז למעלה

English translation 793

(which above is drawn down on Shabbat).

(וואס למעלה ווערט ער נמשך בשבת).

English translation 794

And so too is the lesson regarding Shabbat,

און אזוי איז אויך דער לימוד בנוגע צו דעם שבת,

English translation 795

that "we attend to the needs of the community on Shabbat,"

אז "מפקחין על צרכי צבור בשבת",

English translation 796

and from Shabbat

און פון שבת

English translation 797

(as the matters are above,

(ווי די ענינים זיינען למעלה,

English translation 798

in thought etc.)

במחשבה וכו')

English translation 799

it is then drawn down below into actual deed on the weekdays with the same force as it stands on Shabbat.

ווערט עס דערנאך נמשך למטה אין מעשה בפועל בימי החול פונקט מיטן זעלבן תוקף ווי דאס שטייט בשבת.

English translation 800

And simply:

ובפשטות:

English translation 801

The main darkness of the exile is not at the time when one is at the farbrengen,

דער עיקר חושך הגלות איז ניט בשעת מ'געפינט זיך בא דעם פארברענגען,

English translation 802

or when one sits with a book and learns Torah and the like –

אדער בשעת מ'זיצט באם ספר און מ'לערנט תורה וכיו"ב –

English translation 803

for then

ווארום דעמולט

English translation 804

(at the time of the deed)

(בשעת מעשה)

English translation 805

one indeed stands with enthusiasm and arousal,

שטייט מען טאקע בהתלהבות ובהתעוררות,

English translation 806

The main darkness of the exile consists in this, that from this there is no lasting effect:

דער עיקר חושך הגלות באשטייט אין דעם אז דערפון איז ניטא קיין פעולה נמשכת:

English translation 807

after one goes away from the farbrengen

לאחרי ווי מ'גייט אוועק פון דעם פארברענגען

English translation 808

(or from a book in which one learns)

(אדער פון א ספר אין וועלכן מ'לערנט)

English translation 809

and the like,

וכיו"ב,

English translation 810

and afterwards there is an interval of several days or several weeks until the next farbrengen –

און דערנאך איז דא א הפסק פון כמה ימים אדער כמה שבועות ביז דעם קומענדיקן פארברענגען –

English translation 811

one forgets about the standing and state in which one stood and the good resolutions that one accepted during the farbrengen,

פארגעסט מען וועגן דעם מעמד ומצב ווי מ'איז געשטאנען און די החלטות טובות וואס מ'האט אנגענומען בשעת דעם פארברענגען,

English translation 812

until another farbrengen comes and then he remembers again about it and he stands again in arousal.

ביז עס קומט נאך א פארברענגען און דעמולט דערמאנט ער זיך ווייטער וועגן דעם און ער שטייט ווייטער בהתעוררות.

English translation 813

As one sees in practice,

ווי מ'זעט בפועל,

English translation 814

that after the farbrengen one looks at him and one sees that he sits and "counts flies!"...

אז לאחרי דעם פארברענגען גיט מען אויף אים א קוק און מ'זעט אז ער זיצט און "ציילט פליגן"!...

English translation 815

Why does he count flies? Because they disturb him and he thinks that by counting them they will stop disturbing him...

פארוואס ציילט ער פליגן? ווייל זיי זיינען אים מבלבל און ער טראכט אז דורך ציילן זיי וועלן זיי אויפהערן אים מבלבל זיין...

English translation 816

He does not understand that the entire disturbance begins through his counting the flies instead of using the time to say a chapter of Tehillim,

ער פארשטייט ניט אז דער גאנצער בלבול הויבט זיך אן דורך דעם וואס ער ציילט די פליגן אַנשטאָט אויסנוצן די צייט אויף זאגן א קאפיטל תהלים,

English translation 817

learn a matter in Torah and the like,

לערנען אַן ענין אין תורה וכיו"ב,

English translation 818

for then he would have been entirely rid of the flies!...

וואס דעמולט וואלט ער אינגאנצן פטור געווארן פון די פליגן!...

English translation 819

And in this consists the main darkness of the exile:

און אין דעם באשטייט דער עיקר חושך הגלות:

English translation 820

During the farbrengen he stands in arousal and with a storm and accepts good resolutions with force and with truth,

בשעת דעם פארברענגען שטייט ער בהתעוררות און מיט א שטורעם און נעמט אן החלטות טובות מיט א תוקף און מיט אן אמת,

English translation 821

and he knows that the standing and state is the main thing;

און ער ווייסט אז דער מעמד ומצב איז דער עיקר;

English translation 822

but after he goes away from the farbrengen and goes out into the world and to his position in order to earn a livelihood,

אבער לאחרי ווי ער גייט אוועק פון פארברענגען און גייט ארויס אין וועלט און צו זיין שטעלע בכדי שאפן א פרנסה,

English translation 823

he thinks that since the world gives him a livelihood, the world is the main thing,

מיינט ער אז וויבאלד אז די וועלט גיט אים פרנסה איז וועלט דער עיקר,

English translation 824

and the world tells him how he must conduct himself:

און וועלט זאגט אים ווי ער דארף זיך פירן:

English translation 825

whether he should go to the farbrengen at all,

צי ער דארף בכלל גיין צום פארברענגען,

English translation 826

whether he should learn Torah and when he should learn and the like...

צי ער דארף לערנען תורה און ווען ער זאל לערנען וכיו"ב...

English translation 827

And when one shows him that in the Kitzur Shulchan Aruch it is written opposite to how it appears in the world –

און בשעת מ'באווייזט אים אז אין קיצור שולחן ערוך שטייט פארקערט ווי בא וועלט קומט אויס –

English translation 828

he argues that he finds himself in the world,

טענה'ט ער אז ער געפינט זיך אין וועלט,

English translation 829

"when you go to a city, follow its customs,"

ואזלת לקרתא הלך בנימוסי' 126,

English translation 830

he must conduct himself as it appears in the world!...

דארף ער זיך פירן ווי אין וועלט קומט אויס!...

English translation 831

And regarding this is the main concealment and hiding –

און אויף דעם איז דער עיקר העלם והסתר –

English translation 832

that into physical life should be drawn spiritual life;

אז אין חיים בשריים זאלן נמשך ווערן חיים רוחניים;

English translation 833

he thinks that they are two separate things,

ער מיינט אז זיי זיינען צוויי באזונדערע זאכן,

English translation 834

and his spiritual life he had in the past and will have them in the future,

און זיינע חיים רוחניים האט ער געהאט בעבר און וועט זיי האבן בעתיד,

English translation 835

but now

אבער איצטער

English translation 836

(in the present),

(בהוה),

English translation 837

he thinks that the world and physical life is the main thing,

מיינט ער אז וועלט און חיים בשריים איז דער עיקר,

English translation 838

and the world tells him how he must conduct himself,

און וועלט זאגט אים ווי ער דארף זיך פירן,

English translation 839

that first and foremost he must think about his livelihood etc.,

אז לכל לראש דארף ער טראכטן וועגן זיין פרנסה וכו',

English translation 840

and regarding matters of Torah and commandments he can put them off to another time. Until another farbrengen comes and the like.

און בנוגע צו עניני תומ"צ קען ער עס אפלייגן אויף אן אנדער זמן. ביז ס'וועט קומען נאך א פארברענגען וכיו"ב.

English translation 841

Regarding this there is the aforementioned instruction

אויף דעם האט מען די הוראה הנ"ל

English translation 842

(from the drawing down of the manna etc.) –

(פון המשכת המן וכו') –

English translation 843

that in the world,

אז אין וועלט,

English translation 844

in physical life,

אין חיים בשריים,

English translation 845

one must draw down spiritual life,

דארף מען ממשיך זיין חיים רוחניים,

English translation 846

and this should stand in the world in physical life with the same force exactly as it is above.

און דאס זאל שטיין אין וועלט אין חיים בשריים מיטן זעלבן תוקף פונקט ווי דאס איז למעלה.

English translation 847

That is, that from the farbrengen

ד.ה. אז פון דעם פארברענגען

English translation 848

(or from the learning of Torah and the like)

(אדער פון דעם לימוד התורה וכיו"ב)

English translation 849

there must be a lasting effect,

דארף זיין א פעולה נמשכת,

English translation 850

so that also after the farbrengen one should always remember and stand with the same storm and arousal exactly as during the farbrengen.

אזוי אז אויך לאחרי דעם פארברענגען זאל מען שטענדיק געדענקען און שטיין מיטן זעלבן שטורעם והתעוררות פונקט ווי בעת דעם פארברענגען.

English translation 851

And then one does not delude oneself that one can postpone the service to another time,

און דעמולט רעדט מען זיך ניט איין אז מ'קען אפלייגן די עבודה אויף אן אנדער זמן,

English translation 852

and one can fulfill with good resolutions,

און מ'קען יוצא זיין מיט החלטות טובות,

English translation 853

because in every single moment one feels the storm that one had during the farbrengen or when one was in the study hall and synagogue and the like,

ווארום בכל רגע ורגע איז מען מרגיש דעם שטורעם וואס מ'האט געהאט בשעת דעם פארברענגען אדער בשעת מ'איז געווען אין בית המדרש ובית הכנסת וכיו"ב,

English translation 854

consequently it brings down the good resolutions into actual deed immediately and at once.

במילא ברענגט ער אראפ די החלטות טובות אין מעשה בפועל תיכף ומיד.

English translation 855

And as the Baal HaHilula writes in the maamar of the Hilula

און ווי דער בעל ההילולא שרייבט אין דעם מאמר ההילולא 127

English translation 856

[which certainly he studied the maamar in this year,

[וואס זיכער האט ער געלערנט דעם מאמר בשנה זו,

English translation 857

just as he studied it in the year of the histalkus and several times in between],

פונקט ווי ער האט עס געלערנט בשנת ההסתלקות וכמה פעמים בינתיים],

English translation 858

that one of the explanations in "Tzava" is –

אז איינער פון די פירושים אין "צבא" איז –

English translation 859

"a limited time",

"זמן מוגבל",

English translation 860

"for every person has a fixed time".

"דלכל אדם יש לו זמן קבוע".

English translation 861

That is, that regarding every single matter in service a person has a "limited time" when he must accomplish it,

ד.ה. אז בנוגע לכל ענין וענין שבעבודה האט א מענטש א "זמן מוגבל" ווען ער דארף דאס אפטאן,

English translation 862

and he cannot postpone it for later.

און ער קען דאס ניט אפלייגן אויף שפעטער.

English translation 863

And especially when one finds oneself in the time of Ikvasa d'Meshicha –

ובפרט בשעת מ'געפינט זיך אין דעם זמן פון עקבתא דמשיחא –

English translation 864

it is known the parable of the Baal HaHilula that the service in the time of Ikvasa d'Meshicha is comparable to walking on a steep mountain

איז ידוע דער משל פון דעם בעל ההילולא 128 אז די עבודה בזמן עקבתא דמשיחא איז בדוגמא ווי מ'גייט אויף א הר תלול

English translation 865

(not just a sloping mountain,

(ניט נאר א הר משופע,

English translation 866

but a steep mountain),

נאר א הר תלול),

English translation 867

where then one either goes up or one slips down,

וואס דעמולט גייט מען אדער ארויף אדער מ'גליטשט זיך אראפ,

English translation 868

and one has no time to rest and to postpone the walking,

און מ'האט ניט קיין צייט זיך צו אפרוען און אפלייגן דעם גיין,

English translation 869

because then one will slip down.

ווייל דעמולט וועט מען זיך אראפגליטשן.

English translation 870

When one walks on level ground –

בשעת מ'גייט במישור –

English translation 871

one can walk at ease,

קען מען גיין במנוחה,

English translation 872

and afterwards stop,

און דערנאך זיך אפשטעלן,

English translation 873

and sit down and rest,

און זיך צוזעצן און אפרוען,

English translation 874

or lie down to sleep,

אדער זיך צולייגן שלאפן,

English translation 875

and contemplate at ease,

און זיך באטראכטן במנוחה,

English translation 876

and afterwards catch oneself that he needs to ascend relative to his state on the previous day.

און דערנאך זיך כאפן אז ער דארף עולה זיין לגבי מצבו ביום שלפנ"ז.

English translation 877

For while he rests he indeed does not go further and he does not reach his destination,

וואס בשעת ער רוט זיך אפ גייט ער טאקע ניט ווייטער און ער דערגרייכט ניט למקומו,

English translation 878

but he also does not descend from his level.

אבער ער איז אויך ניט יורד ממדריגתו.

English translation 879

However, when one finds oneself on a steep mountain,

משא"כ בשעת מ'געפינט זיך אויף א הר תלול,

English translation 880

one cannot rest even for a moment and lie down to sleep,

קען מען זיך אפילו אויף א וויילע ניט אפרוען און זיך לייגן שלאפן,

English translation 881

because then he will slip down, Heaven forbid!...

ווייל דעמולט וועט ער זיך אראפגליטשן ר"ל!...

English translation 882

But what then –

אלא מאי –

English translation 883

since he sleeps, he does not feel the pain of the fact that he is slipping down,

וויבאלד אז ער שלאפט איז ער ניט מרגיש דעם צער פון דעם וואס ער גליטשט זיך אראפ,

English translation 884

because he does not know at all that he is slipping!

ווארום ער ווייסט אינגאנצן ניט אז ער גליטשט זיך!

English translation 885

On the other hand, however, there is an advantage in walking on a steep mountain –

לאידך גיסא איז אבער דא א מעלה אין הליכה אויף א הר תלול –

English translation 886

and because of this the Baal HaHilula indeed told it,

און צוליב דעם האט דאס דער בעל ההילולא טאקע דערציילט,

English translation 887

for one cannot say that he told it in order to cause pain to Jews, Heaven forbid –

ווארום מ'קען ניט זאגן אז ער האט עס דערציילט בכדי מצער זיין אידן ר"ל –

English translation 888

that when one walks on level ground it takes a long time until one reaches the top,

אז בשעת מ'גייט במישור דארף נעמען א זמן ארוך ביז מ'דערגרייכט אויבן,

English translation 889

however, when one walks on a steep mountain,

משא"כ בשעת מ'גייט אויף א הר תלול,

English translation 890

when one decides to climb higher on the mountain,

איז בשעת מ'איז מחליט קריכן העכער אויפן הר,

English translation 891

one can in a short time reach very high,

קען מען אין א זמן קצר דערגרייכן גאר הויך,

English translation 892

up to the peak of the mountain!

ביז צום שפיץ בארג!

English translation 893

This is the lesson of the portion of the manna in the service of man now.

וואס דאס איז די הוראה פון פרשת המן בעבודת האדם איצטער.

English translation 894

And this becomes a preparation for the matter of the giving of the Torah –

און דאס ווערט א הכנה צו דעם ענין פון מתן תורה –

English translation 895

"The Torah was not given to expound except to eaters of the manna" –

"לא ניתנה תורה לדרוש אלא לאוכלי המן" –

English translation 896

that "just as there with awe and fear and trembling and perspiration, so too here with awe and fear and trembling and perspiration",

אז "מה להלן באימה וביראה וברתת ובזיע אף כאן באימה וביראה וברתת ובזיע",

English translation 897

because "whoever reads and reviews the Torah, the Holy One, blessed be He, reads and reviews opposite him".

ווייל "כל הקורא ושונה בתורה הקב"ה קורא ושונה כנגדו".

English translation 898

And in the meantime comes the matter of the obliteration of Amalek

ובינתיים קומט דער ענין פון מחיית עמלק

English translation 899

(at the end of Parshas Beshalach),

(בסוף פ' בשלח),

English translation 900

which is also an eternal matter

וואס דאס איז אויך אן ענין נצחי

English translation 901

(standing in the eternal Torah)

(שטייענדיק אין התורה הנצחית)

English translation 902

which is relevant also now,

וואס איז שייך אויך איצטער,

English translation 903

as it is said "the war of Hashem against Amalek from generation to generation",

כמ"ש 129 "מלחמה לה' בעמלק מדור דור",

English translation 904

that is, that the service of the obliteration of Amalek exists in every single generation,

ד.ה. אז די עבודה פון מחיית עמלק איז דא בכל דור ודור,

English translation 905

even in the generation of King Moshiach.

אפילו בדרא דמלכא משיחא 130.

English translation 906

And afterwards "and Yisro heard etc." –

און דערנאך "וישמע יתרו גו'" –

English translation 907

the service of the advantage of light from darkness and the advantage of wisdom from foolishness in the darkness of exile,

די עבודה פון יתרון האור מן החושך ויתרון החכמה מן הסכלות בחושך הגלות,

English translation 908

And this becomes a preparation for the giving of the Torah –

און דאס ווערט א הכנה צו מתן תורה –

English translation 909

the revelation of the inner dimension of the Torah in the future in a manner of sight,

דער גילוי פון פנימיות התורה לעתיד לבוא 131 באופן של ראי' 132,

English translation 910

comparable to how it was at the time of the giving of the Torah,

בדוגמא ווי ס'איז געווען בשעת מתן תורה,

English translation 911

where all Jews

וואו אלע אידן

English translation 912

(even those who afterwards failed in the sin)

(אפילו די וואס זיינען דערנאך נכשל געווארן אין דעם חטא)

English translation 913

saw the Maaseh Merkava,

האבן געזען מעשה מרכבה 133,

English translation 914

In the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 915

speedily in our actual days,

בעגלא דידן ממש,

English translation 916

quickly in our actual times,

במהרה בימינו ממש,

English translation 917

in a manner that one can grasp it with the sense of touch.

באופן אז מ'קען עס אנטאפן מיטן חוש המישוש 134.

English translation 918

Maamar (like a sicha)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 919

beginning "Vayomer etc. Mah Titzak Ailai".

ד"ה ויאמר גו' מה תצעק אלי.

English translation 920

It is also customary to study a verse from the weekly portion together with the commentary of Rashi,

ס'איז אויך רגיל אפצולערנען א פסוק פון פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש"י,

English translation 921

a topic in the notes of the Tatte on the Zohar,

אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר,

English translation 922

and a topic in the daily lesson in the Rambam.

און אן ענין אין דעם שיעור היומי ברמב"ם.

English translation 923

In the portion of the manna in our parshah

בפרשת המן שבפרשתנו

English translation 924

(chapter 16, verse 16 and onward)

(קאפיטל טז פסוק טז ואילך)

English translation 925

it is stated:

שטייט:

English translation 926

"This is the thing which Hashem commanded: gather from it each man according to his eating, an omer per head, according to the number of your souls, each man for those in his tent shall you take,

"זה הדבר אשר צוה ה' לקטו ממנו איש לפי אכלו עומר לגולגולת מספר נפשותיכם איש לאשר באהלו תקחו,

English translation 927

and the children of Israel did so and they gathered, the one who gathered much and the one who gathered little,

ויעשו כן בני ישראל וילקטו המרבה והממעיט,

English translation 928

and they measured with an omer, and the one who gathered much did not have more and the one who gathered little did not lack, each man according to his eating they gathered".

וימודו בעומר ולא העדיף המרבה והממעיט לא החסיר איש לפי אכלו לקטו".

English translation 929

And Rashi explains:

ופרש"י:

English translation 930

"There were those who gathered much and those who gathered little,

"יש שלקטו הרבה ויש שלקטו מעט,

English translation 931

and when they came to their homes and measured with an omer each person what he had gathered, they found that the one who increased to gather did not have more than an omer per head in his tent, and the one who diminished to gather did not find less than an omer per head,

וכשבאו לביתם ומדדו בעומר איש איש מה שלקטו ומצאו שהמרבה ללקוט לא העדיף על עומר לגולגולת אשר באהלו והממעיט ללקוט לא מצא חסר מעומר לגולגולת,

English translation 932

and this is a great miracle that was performed with it."

וזהו נס גדול שנעשה בו".

English translation 933

(Because in the verse it is written "an omer per head, etc., each person according to those in his tent you shall take,"

(דערפון וואס אין פסוק שטייט "עומר לגולגולת גו' איש אשר באהלו תקחו",

English translation 934

it is understood that the omer per head is connected to "each person according to those in his tent,"

איז מובן אז דער עומר לגולגולת איז פארבונדן מיט "איש אשר באהלו",

English translation 935

therefore Rashi explains that even though "there were those who gathered much and those who gathered little,"

דערפאר איז רש"י מפרש אז אע"פ וואס "יש שלקטו הרבה ויש שלקטו מעט",

English translation 936

but "when they came to their homes etc. they found" that in each one there was an omer per head].

אבער "כשבאו לביתם גו' מצאו" אז בא יעדערן איז געווען אן עומר לגולגולת].

English translation 937

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 938

In this verse "they gathered from it each person according to his eating,

אין דעם פסוק "לקטו ממנו איש כפי אכלו,

English translation 939

an omer per head" there is simply a contradiction from within and from without:

עומר לגולגולת" איז בפשטות דא א סתירה מיני' ובי':

English translation 940

On one side it says "they gathered from it each person according to his eating,"

פון איין זייט זאגט מען "לקטו ממנו איש כפי אכלו",

English translation 941

that is, that each person "gathered" according to how much he needed for his eating,

ד.ה. אז "לקטו" יעדער מענטש לויט וויפל ער דארף האבן פאר אכילתו,

English translation 942

in which there are differences between one person and another,

וואס אין דעם זיינען דא שינויים בין איש לאיש,

English translation 943

together with this it says a specific measure "an omer per head"?!

ביחד עם זה זאגט מען א מדה מסויימת "עומר לגולגולת"?!

English translation 944

So that this should not be a contradiction,

וואס בכדי אז דאס זאל ניט זיין קיין סתירה,

English translation 945

one would simply learn,

וואלט מען בפשטות געלערנט,

English translation 946

that what is written here "an omer per head" is not a requirement,

אז דאס וואס עס שטייט דא "עומר לגולגולת" איז ניט א הכרח,

English translation 947

rather the Torah says so because the Torah speaks of the majority,

נאר תורה זאגט אזוי ווייל תורה על הרוב תדבר 135,

English translation 948

and in the manner that Rashi explains in several places "the text speaks of the common occurrence,"

וע"ד ווי רש"י איז מפרש בכ"מ 136 "דיבר הכתוב בהוה",

English translation 949

and for the majority an "omer" is the measure of eating for one person during the day. Therefore this is not a contradiction to "each person according to his eating,"

און ע"פ רוב איז אן "עומר" די מדת האכילה פאר איין מענטש במשך היום. דעריבער איז דאס ניט קיין סתירה צו "איש כפי אכלו",

English translation 950

because it is indeed the simple meaning that each person must gather "according to his eating,"

ווייל ס'איז טאקע דער פשט אז יעדער מענטש דארף קלייבן "כפי אכלו",

English translation 951

and "an omer per head" is only the measure of eating in most people.

און "עומר לגולגולת" איז נאר די מדת האכילה בא רוב בני אדם.

English translation 952

But according to Rashi's explanation one cannot answer in this way,

אבער לויט פרש"י קען מען אזוי ניט ענטפערן,

English translation 953

because Rashi explains that "an omer per head" means exactly,

ווייל רש"י איז מפרש אז "עומר לגולגולת" מיינט בדיוק,

English translation 954

that each one actually received specifically an "omer per head" not less and not more

אז יעדערער האט בפועל באקומען דוקא אן "עומר לגולגולת" לא פחות ולא יותר

English translation 955

(and this is not a measure from the aspect of the Torah speaking of the majority).

(און דאס איז ניט א מדה מצד תורה על הרוב תדבר).

English translation 956

According to this it turns out,

וואס לפי"ז קומט אויס,

English translation 957

that this contradicts what is written before this "they gathered from it each person according to his eating,"

אז דאס איז סותר צו דעם וואס עס שטייט לפנ"ז "לקטו ממנו איש כפי אכלו",

English translation 958

that is, each person according to how much he needed for his eating,

ד.ה. יעדער מענטש לויט וויפל ער דארף האבן פאר אכילתו,

English translation 959

in which there are differences between one person and another –

וואס אין דעם זיינען דא שינויים בין איש לאיש –

English translation 960

precisely the opposite of Rashi's explanation that each one actually received an "omer per head" exactly?!

פונקט דער היפך פון פרש"י אז יעדערער האט בפועל באקומען אן "עומר לגולגולת" בדיוק?!

English translation 961

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 962

What compels Rashi to explain that "an omer per head" means specifically this measure not less and not more,

וואס איז מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין אז "עומר לגולגולת" מיינט בדוקא מדה זו לא פחות ולא יותר,

English translation 963

according to which there becomes a contradiction in the verse to "each person according to his eating" –

וואס לויט דעם ווערט א סתירה אין פסוק צו "איש כפי אכלו" –

English translation 964

when one could have learned simply,

ווען מ'האט געקענט לערנען בפשטות,

English translation 965

that "an omer per head" does not mean this measure specifically,

אז "עומר לגולגולת" מיינט ניט מדה זו בדוקא,

English translation 966

rather the Torah speaks of the majority?!

נאר תורה על הרוב תדבר?!

English translation 967

And especially that according to his explanation Rashi must come to this that a "great miracle" occurred here

ובפרט אז לויט זיין פירוש דארף רש"י אנקומען דערצו אז דא האט פאסירט א "נס גדול"

English translation 968

(that even though "there were those who gathered much and those who gathered little" but "when they came to their homes and measured with an omer each person what he had gathered, they found that the one who increased to gather did not have more than an omer per head etc. and the one who diminished to gather did not find less than an omer per head") –

(אז אע"פ וואס "יש שלקטו הרבה ויש שלקטו מעט" איז אבער "כשבאו לביתם ומדדו בעומר איש איש מה שלקטו ומצאו שהמרבה ללקוט לא העדיף על עומר לגולגולת כו' והממעיט ללקוט לא מצא חסר מעומר לגולגולת") –

English translation 969

what compels Rashi to learn that a "great miracle" occurred here that in each one there was actually an "omer per head,"

איז וואס איז מכריח רש"י'ן צו לערנען אז דא האט פאסירט א "נס גדול" אז בא יעדערן איז בפועל געווען אן "עומר לגולגולת",

English translation 970

when one could have learned simply that "an omer per head" is not exact

ווען מ'האט געקענט לערנען בפשטות אז "עומר לגולגולת" איז ניט בדיוק

English translation 971

(rather the Torah speaks of the majority)

(נאר תורה על הרוב תדבר)

English translation 972

and one does not need to come to that a miracle was here?!

און מ'דארף ניט אנקומען אז דא איז געווען א נס?!

English translation 973

One cannot answer,

מ'קען ניט ענטפערן,

English translation 974

that according to Rashi's explanation "each person according to his eating" itself is an "omer per head" –

אז לויט פרש"י איז "איש כפי אכלו" גופא אן "עומר לגולגולת" –

English translation 975

because this is a great miracle beyond the great miracle that is stated in Rashi,

ווארום דאס איז א נס גדול למעלה מהנס גדול וואס שטייט אין פרש"י,

English translation 976

for in "each person according to his eating" there are naturally differences from one extreme to the other:

ווייל אין "איש כפי אכלו" זיינען דא ע"פ טבע חילוקים מן הקצה אל הקצה 137:

English translation 977

A child of five years for Scripture understands that a one-day-old infant,

א בן חמש למקרא פארשטייט אז א תינוק בן יומו,

English translation 978

and even a child of five years,

און אפילו א בן חמש שנים,

English translation 979

needs incomparably less food than a man of thirty for strength and the like,

דארף האבן שלא בערך ווייניקער עסן ווי א בן שלשים לכח 138 וכיו"ב,

English translation 980

both from the aspect that he is older and larger and from the aspect that he needs to have strength to work harder

הן מצד דעם וואס ער איז עלטער און גרעסער און הן מצד דעם וואס ער דארף האבן כח צו ארבעטן שווערער

English translation 981

("you shall sow your field" and "you shall prune your vineyard")

("תזרע שדך" און "תזמור כרמך" 139)

English translation 982

than a child of five years for Scripture. Consequently it is a very great wonder and miracle to say that "according to his eating" of every person

ווי א בן חמש למקרא. במילא איז גאר א גרויסער פלא ונס צו זאגן אז "כפי אכלו" פון יעדער מענטשן

English translation 983

(a one-day-old infant until a man of thirty for strength)

(א תינוק בן יומו ביז א בן שלשים לכח)

English translation 984

is an "omer per head" equally in all of them,

איז אן "עומר לגולגולת" בשוה בכולם,

English translation 985

for naturally a man of thirty needs to eat incomparably more than an infant.

ווארום ע"פ טבע דארף א בן שלשים עסן שלא בערך מער ווי א תינוק.

English translation 986

However, the great miracle that Rashi explains

משא"כ דער נס גדול וואס רש"י איז מפרש

English translation 987

(that even though "some gathered much and some gathered little," but "when they came to their homes and measured with an omer, each person what he gathered, they found that the one who gathered much did not have more than an omer per head, etc.")

(אז אע"פ וואס "יש שלקטו הרבה ויש שלקטו מעט" איז אבער "כשבאו לביתם ומדדו בעומר איש איש מה שלקטו ומצאו שהמרבה ללקוט לא העדיף על עומר לגולגולת כו'")

English translation 988

is not such a great miracle

איז ניט אזא גרויסער נס

English translation 989

(in comparison to the aforementioned miracle),

(בערך לנס הנ"ל),

English translation 990

because even a strong person who "gathers much" in his gathering,

ווארום אפילו א גבור וואס איז "מרבה" בלקיטתו,

English translation 991

this is still in proportion to how much an ordinary person can lift,

איז דאס פארט בערך צו וויפל סתם א מענטש קען אויפהויבן,

English translation 992

not like the difference between the measure of eating of an adult relative to the measure of eating of an infant.

ניט ווי דער אין ערוך פון מדת האכילה פון אן ערוואקסענעם לגבי מדת האכילה פון א תינוק.

English translation 993

The question on Rashi becomes even stronger:

די קשיא אויף פרש"י ווערט נאך שטארקער:

English translation 994

The phrase "each man according to his eating" appears not only once

דער לשון "איש כפי אכלו" שטייט ניט נאר איין מאל

English translation 995

(in the command of Hashem),

(בציווי ה'),

English translation 996

but it appears again a second time

נאר דאס שטייט ווייטער א צווייטער מאל

English translation 997

(in verse 18)

(בפסוק יח)

English translation 998

when it speaks about the actual gathering:

בשעת עס רעדט זיך וועגן דער לקיטה בפועל:

English translation 999

"each man according to his eating they gathered."

"איש לפי אכלו לקטו".

English translation 1000

Now, regarding "each man according to his eating" the first time

איז בשלמא "איש לפי אכלו" דעם ערשטן מאל

English translation 1001

(in the command of Hashem),

(בציווי ה'),

English translation 1002

one could answer with difficulty that the gathering would be "according to his eating,"

וואלט מען געקענט פארענטפערן בדוחק אז די לקיטה וועט זיין "לפי אכלו",

English translation 1003

but in practice they would have "an omer per head,"

אבער בפועל וועלן זיי האבן "עומר לגולגולת",

English translation 1004

exactly an omer

אן עומר בדיוק

English translation 1005

(and the Almighty said it to the Jews in order to calm them, so that they would not become anxious when they saw that they had "an omer per head").

(און דער אויבערשטער זאגט עס אן אידן בכדי זיי בארואיקן. אז זיי זאלן ניט איבער'רעש'ט ווערן ווען זיי וועלן זען אז זיי האבן "עומר לגולגולת").

English translation 1006

But after it says a second time "each man according to his eating,"

אבער לאחרי ווי עס שטייט א צווייטן מאל "איש לפי אכלו",

English translation 1007

which speaks after "and they measured with an omer, etc., they did not have less" –

וואס דארטן רעדט זיך לאחרי וואס "וימודו בעומר גו' לא החסיר" –

English translation 1008

one must say that the Jews actually had "each man according to his eating"

מוז מען זאגן אז אידן האבן בפועל געהאט "איש לפי אכלו"

English translation 1009

(and not "an omer per head"),

(און ניט "עומר לגולגולת"),

English translation 1010

so how does it accord with "an omer per head"

איז ווי שטימט עס מיט "עומר לגולגולת"

English translation 1011

(according to Rashi that "an omer per head" is exact)?

(לויט פרש"י אז "עומר לגולגולת" איז בדיוק)?

English translation 1012

The question becomes even stronger:

די קשיא ווערט נאך שטארקער:

English translation 1013

A child of five studying Scripture remembers that earlier

דער בן חמש למקרא געדענקט אז פריער

English translation 1014

(in Chumash Shemot, Parshat Bo, before our portion)

(אין חומש שמות בפ' בא שלפני פרשתנו)

English translation 1015

the phrase "each man according to his eating" also appears regarding the command of the Paschal offering:

שטייט אויך דער לשון "איש לפי אכלו" בא דעם ציווי אויפן קרבן פסח 140:

English translation 1016

After the Almighty says "on the tenth of this month, they shall take for themselves each man a lamb for a father's house, a lamb for a house," it says:

לאחרי ווי דער אויבערשטער זאגט אָן 141 "בעשור לחודש הזה ויקחו להם איש שה לבית אבות שה לבית". שטייט:

English translation 1017

"And if the house is too small for a lamb, then he and his neighbor who is near to his house shall take, etc., each man according to his eating you shall count for the lamb."

"ואם ימעט הבית מהיות משה ולקח הוא ושכנו הקרוב אל ביתו גו' איש לפי אכלו תכסו על השה".

English translation 1018

One sees from this that even though there was a command of Hashem "a lamb for a house," this is not a contradiction to "each man according to his eating,"

זעט מען דערפון אז אע"פ וואס ס'איז געווען א ציווי ה' "שה לבית" איז דאס קיין סתירה ניט צו "איש לפי אכלו",

English translation 1019

because "a lamb for a house" is not exact that every house must eat one lamb,

ווייל "שה לבית" איז ניט בדיוק אז יעדער בית דארף אויפעסן א שה אחד,

English translation 1020

rather the Torah speaks of the majority,

נאר תורה על הרוב תדבר,

English translation 1021

and in the majority of cases it is "a lamb for a house,"

וע"פ רוב איז "שה לבית",

English translation 1022

but "if the house is too small for a lamb," then "he and his neighbor who is near to his house shall take, etc., each man according to his eating."

אבער "אם ימעט הבית מהיות משה" דעמולט איז "ולקח הוא ושכנו הקרוב אל ביתו גו' איש לפי אכלו".

English translation 1023

Based on this, it is appropriate to say that also in the portion of the manna,

וואס עפ"ז לייגט זיך צו זאגן אז אויך בפרשת המן,

English translation 1024

where the same phrase "each man according to his eating" appears,

וואו עס שטייט דער זעלבער לשון "איש כפי אכלו",

English translation 1025

the same interpretation applies,

איז דער זעלבער פשט,

English translation 1026

that "an omer per head" is not exact,

אז "עומר לגולגולת" איז ניט בדיוק,

English translation 1027

rather the Torah speaks of the majority.

נאר תורה על הרוב תדבר.

English translation 1028

The question arises on Rashi –

שטעלט זיך די שאלה אויף רש"י –

English translation 1029

why does he interpret here differently than regarding the Paschal offering, that "an omer per head" is exact,

פארוואס לערנט ער דא אנדערש ווי בא קרבן פסח אז "עומר לגולגולת" איז בדיוק,

English translation 1030

even though there it contradicts "each man according to his eating"?

אע"פ וואס דעמולט איז דאס סותר צו "איש לפי אכלו"?

English translation 1031

One must say that according to the simple meaning, it is necessary to learn that "an omer per head" means exactly an "omer," no less and no more –

מוז מען זאגן אז ע"ד הפשט איז מוכרח צו לערנען אז "עומר לגולגולת" מיינט בדיוק אן "עומר" לא פחות ולא יותר –

English translation 1032

because there is a rule in Rashi that "I have come only for the simple meaning of Scripture,"

ווארום ס'איז א כלל בפרש"י אז "אני לא באתי אלא לפשוטו של מקרא" 142,

English translation 1033

and he does not even bring it from Aggadah or "our Rabbis expounded,"

און ער ברענגט עס אפילו ניט פון אגדה אדער רבותינו דרשו,

English translation 1034

that is, an "Aggadah that settles the words of Scripture,"

ד.ה. אן "אגדה המיישבת דברי המקרא" 143,

English translation 1035

rather he brings it simply,

נאר ער ברענגט עס בפשטות,

English translation 1036

that is, that this is the simple meaning of Scripture.

ד.ה. אז דאס איז פשוטו של מקרא.

English translation 1037

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1038

In my father's notes on the Zohar in our portion, he brings two ways in giving charity:

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר בפרשתנו ברענגט ער 144 צוויי אופנים בנתינת הצדקה:

English translation 1039

One way –

איין אופן –

English translation 1040

that one gives charity to the poor person after he comes to ask for it,

אז מ'גיט דעם עני צדקה לאחרי ווי ער קומט עס בעטן,

English translation 1041

a second,

א צווייטן,

English translation 1042

higher way –

העכערן אופן –

English translation 1043

that one gives charity to the poor person before he comes to ask.

אז מ'גיט דעם עני צדקה איידער ער קומט בעטן.

English translation 1044

These two ways in charity exist in Halachah,

וואס די צוויי אופנים בצדקה זיינען דא אין הלכה,

English translation 1045

according to the ruling of the Rambam that one level in charity is "that he gives him with his hand before he asks,"

כפס"ד הרמב"ם 145 אז איין מעלה אין צדקה איז "שיתן לו בידו קודם שישאל",

English translation 1046

and "lower than this is that he gives him after he asks." And simply, the difference is:

און "פחות מזה שיתן לו אחר שישאל". ובפשטות איז דער חילוק:

English translation 1047

When one gives the poor person before he asks,

בשעת מ'גיט דעם עני קודם שישאל,

English translation 1048

this is with a more pleasant countenance,

איז דאס מיט מער סבר פנים יפות,

English translation 1049

because there is less shame for the poor person when he does not need to ask.

ווייל ס'איז ווייניקער בושה פארן עני ווען ער דארף דאס ניט בעטן.

English translation 1050

However, one must also have a lesson from this in the service of man,

דערצו דארף מען אבער אויך האבן א הוראה דערפון אין עבודת האדם,

English translation 1051

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1052

The matter

דער ענין

English translation 1053

(in the notes on the Zohar)

(אין די הערות אויפן זהר)

English translation 1054

is also connected to the lessons in the Rambam of these days –

איז אויך פארבונדן מיט די שיעורים אין רמב"ם דימים אלו –

English translation 1055

in the Laws of Lender and Borrower:

בהלכות מלוה ולוה:

English translation 1056

At the beginning of the laws of lender and borrower, the Rambam writes:

בריש הל' מלוה ולוה שרייבט דער רמב"ם:

English translation 1057

"It is a positive commandment to lend to the poor of Israel, as it is said, 'If you lend money to My people, to the poor with you,'"

"מצות עשה להלוות לעניי ישראל שנאמר 146 אם כסף תלוה את עמי את העני עמך",

English translation 1058

and he adds that "this commandment is greater than charity to the poor person who asks,

און איז מוסיף אז "מצוה זו גדולה מן הצדקה אל העני השואל,

English translation 1059

for this one has already become needy to ask, and that one has not yet reached this level." And this is in the manner of the aforementioned superiority in giving charity before the poor person asks, relative to giving charity after the poor person asks.

שזה כבר נצרך לשאול וזה עדיין לא הגיע למדה זו". וואס דאס איז ע"ד די מעלה הנ"ל אין נתינת הצדקה קודם שישאל העני לגבי נתינת הצדקה לאחר שישאל העני.

English translation 1060

In this law in the Rambam, the question is known,

אין דער הלכה אין רמב"ם איז ידוע די שאלה,

English translation 1061

as was once asked

ווי מ'האט אמאל געפרעגט

English translation 1062

(and it has already been printed)

(און ס'איז שוין געדרוקט)

English translation 1063

and was not concluded at that time:

147 און מ'האט דעמולט ניט מסיים געווען:

English translation 1064

The commandment of acts of kindness is both for a poor person and for a rich person who is temporarily [in need],

די מצוה פון גמילות חסדים איז בין לעני ובין לעשיר 148 לפי שעה 149,

English translation 1065

for at that hour he is poor –

וואס באותה שעה עני הוא –

English translation 1066

so why does the Rambam write that "it is a positive commandment to lend to the poor of Israel" and does not mention the rich at all?

היינט פארוואס שרייבט דער רמב"ם אז "מצות עשה להלוות לעניי ישראל" און דערמאנט אינגאנצן ניט לעשירים?

English translation 1067

And one cannot answer based on the general principle of the Rambam that he does not write novellae,

און מ'קען ניט ענטפערן ע"פ כלל הרמב"ם אז ער שרייבט ניט קיין חידושים,

English translation 1068

because the commandment regarding the rich is explicitly stated in the words of our Sages.

ווייל די מצוה לעשירים שטייט בפירוש אין חז"ל.

English translation 1069

And see the Shulchan Aruch of the Alter Rebbe

ועיין שו"ע אדה"ז

English translation 1070

[which brings the laws with their reasons and with details]

[וואס ער ברענגט הלכות בטעמיהן און מיט פרטים 150]

English translation 1071

at the beginning of the laws of lending.

ריש הל' הלוואה

English translation 1072

[Printed in the sixth part of the Shulchan Aruch of the Alter Rebbe.

[געדרוקט בחלק ששי פון שו"ע אדה"ז.

English translation 1073

Incidentally:

דרך אגב:

English translation 1074

The sixth part of the Shulchan Aruch is not a division by the old Rebbe himself,

דער חלק ששי פון שו"ע איז ניט קיין חלוקה פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1075

for the Alter Rebbe did not divide his Shulchan Aruch into parts. He only divided it into laws in Orach Chaim,

ווארום דער אלטער רבי האט ניט צעטיילט זיין שו"ע אויף חלקים. ער האט זיי נאר צעטיילט אויף הלכות אין אורח חיים,

English translation 1076

and laws of lending and the like (in the other parts of the Shulchan Aruch),

און הלכות הלואה וכיו"ב (בשאר חלקי השו"ע),

English translation 1077

but the division of the books was done by another. And there is also a question whether the sons of the Gaon, the author, divided the Shulchan Aruch into these parts (including –

אבער חלוקת הספרים איז געווען דורך א צווייטן. און ס'איז אויך א שאלה צי בני הגאון המחבר האבן מחלק געווען דעם שו"ע אויף די חלקים (כולל –

English translation 1078

the sixth part),

חלק ששי),

English translation 1079

or the printers did this due to expenses and so forth.

אדער די מדפיסים האבן דאס געטאן צוליב הוצאות הכסף וכו'.

English translation 1080

And this is not the place to contemplate this,

ואין כאן המקום להתבונן בזה,

English translation 1081

only to raise awareness of this.]

נאר לעורר בזה]

English translation 1082

And after he brings the words of the Rambam on this and more,

וואס לאחרי ווי ער ברענגט ל' הרמב"ם בזה ועוד,

English translation 1083

he writes:

שרייבט ער:

English translation 1084

"I have only a poor person; a rich person who needs to borrow, from where [is it derived]? The verse states 'My people'" –

"אין לי אלא עני עשיר שצריך ללות מנין כו' ת"ל את עמי" –

English translation 1085

an additional, special derivation

לימוד נוסף מיוחד

English translation 1086

(and see the Sma on Shulchan Aruch Choshen Mishpat beginning of section 97).

(וראה סמ"ע לשו"ע חו"מ ר"ס צז).

English translation 1087

And see the Sefer HaMitzvot of the Rambam, root 2.

וראה סהמ"צ להרמב"ם שורש ב.

English translation 1088

"Give to a wise man, and he will become wiser."

ותן לחכם ויחכם עוד.

English translation 1089

It is also customary to pause on a matter in the daily Rambam lesson:

ס'איז אויך רגיל אפצושטעלן זיך אויף אן ענין אין דעם שיעור רמב"ם היומי:

English translation 1090

In today's lesson

אין היינטיקן שיעור

English translation 1091

(in the laws of lender and borrower)

(בהל' מלוה ולוה 151)

English translation 1092

the Rambam rules like Reish Lakish,

פסק'נט דער רמב"ם ווי ריש לקיש 152,

English translation 1093

that "it is a presumption that a person does not repay within his term."

אז "חזקה היא שאין אדם פורע בתוך זמנו".

English translation 1094

And one should note several observations on this:

ויש להעיר בזה כמה הערות:

English translation 1095

A) In this matter, there is a general question

א) אין דעם ענין איז דא א שאלה כללית

English translation 1096

(both in the Rambam and in the Gemara):

(סיי אין רמב"ם און סיי אין גמרא):

English translation 1097

The source of this ruling of the Rambam like Reish Lakish is in the Gemara:

דער מקור פון דעם פסק הרמב"ם ווי ריש לקיש איז אין גמרא:

English translation 1098

The Gemara brings a dispute on this:

די גמרא 153 ברענגט אין דעם א מחלוקת:

English translation 1099

Reish Lakish holds that "one who sets a time for his fellow

ריש לקיש האלט אז "הקובע זמן לחבירו

English translation 1100

(in a loan that he lent him)

(במלוה שהלוהו)

English translation 1101

and said to him, 'I repaid you within my term,'

ואמר לו פרעתיך בתוך זמני,

English translation 1102

is not believed,"

אינו נאמן",

English translation 1103

because "would that he would repay within his term." Abaye and Rava hold that he is believed,

ווייל "ולואי שיפרע בזמנו". אביי ורבא האלטן אז ער איז נאמן,

English translation 1104

because "a person sometimes repays within his term; sometimes money comes to him, he says, 'I will go and repay, so that I will not be troubled,'"

ווייל "עביד איניש דפרע בגו זימני' זימנין דמתרמו לי' זוזי אמר איזיל איפרעי' כי היכי דלא ליטרדן",

English translation 1105

and additionally he is afraid to hold onto the money lest he need to use it for another matter,

און דערצו האט ער מורא צו האלטן די געלט טאמער וועט ער עס דארפן נוצן פאר אן אנדער זאך,

English translation 1106

therefore he repays it immediately. And the Gemara rules that "the law is like Reish Lakish."

במילא צאלט ער עס גלייך אפ. און די גמרא פסק'נט אפ אז "הלכתא כר"ל".

English translation 1107

One must have a rationale for how this aligns with the principle that "the law is like the later authorities,"

דארף מען האבן א הסברה ווי דאס שטימט מיטן כלל אז "הלכה כבתראי" 154,

English translation 1108

for Abaye and Rava are later authorities relative to Reish Lakish,

וואס אביי ורבא זיינען בתראי לגבי ריש לקיש,

English translation 1109

and therefore regarding Rava and Reish Lakish, the law is like Rava because he is the later authority.

און דערפאר איז רבא וריש לקיש הלכה כרבא ווייל ער איז בתראי 155.

English translation 1110

B) In the early authorities, the reason for this presumption is stated

ב) אין ראשונים 156 שטייט דער טעם אויף דער חזקה

English translation 1111

(that a person does not repay within his term),

(שאין אדם פורע תוך זמנו),

English translation 1112

because the borrower initially set the time for repayment because he estimated that he would not have the money to repay until that time,

ווייל דער לוה האט לכתחילה קובע געווען דעם זמן לפרעון ווארום ער האט אפגעשאַצט אז ער וועט ניט האבן די געלט אפצוצאלן ביז דעם זמן,

English translation 1113

and through this he revealed his mind that he would not be able to repay within the term.

און דורך דעם גילה דעתו אז ער וועט ניט קענען צאלן בתוך הזמן.

English translation 1114

Accordingly, a question and inquiry arises regarding the last day on which the debt is completed,

וואס לפי"ז ווערט א שאלה וחקירה בנוגע ליום האחרון שנשלם בו החוב,

English translation 1115

whether the borrower is believed when he says that he repaid the debt on that day:

אויב דער לוה איז נאמן בשעת ער זאגט אז ער האט אפגעצאלט דעם חוב בו ביום 157:

English translation 1116

On one hand, one can say that he is believed,

פון איין זייטן קען מען זאגן אז ער איז נאמן,

English translation 1117

because it is the way of people to repay on the day the debt is completed immediately when they have the money,

ווייל דרך בני אדם לפרוע ביום שנשלם בו החוב גלייך ווען ער האט די געלט,

English translation 1118

and the principle that a person does not repay within his term

און דער כלל אז אין אדם פורע תוך זמנו

English translation 1119

(because he estimated that until that time he would not be able to repay)

(ווייל ער האט אפגעשאצט אז ביז דעם זמן וועט ער ניט קענען צאלן)

English translation 1120

applies only until the day the debt is completed,

איז נאר ביז דעם יום שנשלם החוב,

English translation 1121

but when that day arrives, he repays immediately. On the other hand, however, one can say that he is not believed until the end of the day,

אבער בשעת עס קומט יום זה צאלט ער גלייך אפ. פון דער צווייטער זייט קען מען אבער זאגן אז ער איז ניט נאמן נאר בסוף היום,

English translation 1122

because until the end of the day it is considered within the term,

ווייל ביז סוף היום ווערט גערעכנט תוך הזמן,

English translation 1123

for the same reason that by setting the day, the borrower revealed his mind that for him it is difficult to repay until the end of the day.

מאותו הטעם אז מיט קובע זיין דעם טאג האט דער לוה מגלה געווען דעתו אז פאר אים איז שווער צו צאלן ביז סוף היום.

English translation 1124

c) The entire dispute between Rashi and Abaye and Rava

ג) די גאנצע מחלוקת צווישן ר"ל און אביי ורבא

English translation 1125

(whether a person may repay within his time or not)

(צי אדם פורע תוך זמנו אדער ניט)

English translation 1126

is only regarding a lender and borrower,

איז נאר ביי א מלוה ולוה,

English translation 1127

where immediately at the time of the loan the borrower is already obligated to the lender and his properties are mortgaged to him

וואס גלייך בשעת ההלואה איז דער לוה שוין מחוייב צום מלוה און זיינע נכסים זיינען צו אים משועבד

English translation 1128

(a monetary lien or movable property and the like),

(שעבוד ממון אדער מטלטלין וכיו"ב),

English translation 1129

therefore it is possible that Abaye and Rava hold that a person may repay within the time when the money happens to come to him;

דערפאר איז שייך אז אביי ורבא זאלן האלטן אז אדם פורע תוך הזמן כשנזדמנו לו המעות;

English translation 1130

However, in a case where the obligation itself has not yet come, there is no dispute,

משא"כ אין א פאל וואו דער עצם חיוב איז נאך ניט געקומען. איז ניטא קיין מחלוקת,

English translation 1131

and Abaye and Rava also hold that a person does not repay before he becomes obligated,

און אביי ורבא האלטן אויך אז אין אדם פורע קודם שנתחייב,

English translation 1132

if he will not come to obligation at all.

טאמער וועט ער בכלל ניט קומען לידי חיוב.

English translation 1133

Therefore the law is that one who rents a house to another and demands the rent of the house, and the borrower claims that he paid within the time –

וואס דערפאר איז דער דין 158 אז המשכיר בית לחברו ותבעו שכר הבית און דער לוה טענה'ט אז ער האט אפגעצאלט תוך הזמן –

English translation 1134

he is not believed according to everyone

אינו נאמן לדברי הכל

English translation 1135

(also according to Abaye and Rava),

(אויך לאביי ורבא 159),

English translation 1136

because he has not yet become obligated

ווייל 159 ער איז נאך ניט נתחייב געווארן

English translation 1137

(and his property has not yet become mortgaged)

(און זיין רכוש איז נאך ניט משועבד געווארן)

English translation 1138

to the lessor,

צום משכיר,

English translation 1139

for we are concerned lest the house collapse or lest the house of the lessor collapse and he will evict him from this house,

ווארום מ'איז חושש שמא יפול הבית אדער שמא יפול ביתו של המשכיר און ער וועט אים ארויסווארפן מבית זה,

English translation 1140

consequently he will not need to pay him any rent,

במילא וועט ער אים ניט דארפן צאלן קיין שכירות,

English translation 1141

because he did not live there the time that was agreed upon,

ווייל ער האט דארטן ניט געלעבט דעם זמן וואס מ'האט אפגערעדט,

English translation 1142

and "rent is only paid at the end."

ו"שכירות אינה משתלמת אלא בסוף" 160.

English translation 1143

And so too is the law regarding the redemption of the firstborn,

און אזוי איז אויך דער דין בא פדיון הבן,

English translation 1144

that according to everyone we say that a person does not repay before the obligation

אז לדברי הכל זאגט מען אז אין אדם פורע לפני החיוב

English translation 1145

(and we do not say that if he will have the money he will repay before the time "so that he not be troubled"),

(און מ'זאגט ניט אז אויב ער וועט האבן די געלט וועט ער אפצאלן קודם הזמן "דלא ליטרדן"),

English translation 1146

because the obligation does not take effect until thirty days, lest the son die and he will not come to obligation.

ווייל דער חיוב איז ניט חל ביז שלשים יום שמא ימות הבן און ער וועט ניט קומען לידי חיוב.

English translation 1147

Based on the above, a question arises in the inner dimension of the matters:

ע"פ הנ"ל שטעלט זיך א שאלה בפנימיות הענינים:

English translation 1148

It was once said that also the Most High fulfills the commandment of redemption of the firstborn

מ'האט אמאל גערעדט 161 אז אויך דער אויבערשטער איז מקיים מצות פדיון הבן 162

English translation 1149

(for "He declares His word to Jacob, His statutes and judgments to Israel" –

(ווארום "מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל" –

English translation 1150

"what He does, He tells Israel to do") –

"מה שהוא עושה הוא אומר לישראל לעשות") –

English translation 1151

our Father in Heaven redeems "My firstborn son Israel" from exile.

אבינו שבשמים איז פודה "בני בכורי ישראל" 163 פון גלות.

English translation 1152

And based on the above that according to everyone

וע"פ הנ"ל אז לכולי עלמא

English translation 1153

(also according to Abaye and Rava)

(אויך לאביי ורבא)

English translation 1154

a person does not repay within his time regarding the redemption of the firstborn –

איז אין אדם פורע תוך זמנו בא פדיון הבן –

English translation 1155

it seemingly follows that the Most High will not redeem the Jews within the time,

קומט לכאורה אויס אז דער אויבערשטער וועט ניט פודה זיין אידן בתוך הזמן,

English translation 1156

and seemingly this is contrary to reality, for the Gemara explicitly says that "if they merit –

ולכאורה דאס איז דאך היפך המציאות ווארום די גמרא 164 זאגט בפירוש אז "זכו –

English translation 1157

I will hasten it,"

אחישנה",

English translation 1158

before the time?!

קודם הזמן?!

English translation 1159

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 1160

The reason why the obligation of the redemption of the firstborn is specifically after thirty days and not immediately upon the birth of the child is –

דער טעם פארוואס דער חיוב פון פדיון הבן איז דוקא לאחרי שלשים יום און ניט תיכף משנולד הולד איז –

English translation 1161

because "any [child] that survives thirty days in a human is not a stillborn,"

ווייל "כל ששהה ל' יום באדם אינו נפל" 165,

English translation 1162

i.e., before thirty days he is a doubtful stillborn,

ד.ה. אז לפני שלשים יום איז ער א ספק נפל,

English translation 1163

however, on the thirtieth day the child leaves the category of stillborn and he is presumed to be viable,

משא"כ ביום השלשים איז דער ולד יוצא מכלל נפל און ער איז בחזקת בר קיימא,

English translation 1164

consequently the obligation takes effect. And therefore everyone holds that regarding the redemption of the firstborn, a person does not repay before thirty days.

במילא איז דעמולט חל דער חיוב. און דערפאר האלטן אלע אז בא פדיון הבן איז אין אדם פורע לפני שלשים יום.

English translation 1165

However, regarding the Most High, it is not possible to say that within the thirty days there is a doubt of stillborn,

משא"כ בא דעם אויבערשטן איז דאך ניט שייך זאגן אז אין די שלשים יום איז דא א ספק נפל,

English translation 1166

for the Most High certainly knows that "My firstborn son Israel" is viable and that they must certainly be redeemed from exile,

ווארום דער אויבערשטער ווייסט זיכער אז "בני בכורי ישראל" זיינען קיים און אז מ'דארף זיי זיכער אויסלייזן פון גלות,

English translation 1167

and especially since together with the Jews the Divine Presence is in exile,

ובפרט אז צוזאמען מיט אידן איז שכינתא בגלותא 166,

English translation 1168

and the Most High is already, as it were, obligated –

און דער אויבערשטער איז שוין כביכול משועבד –

English translation 1169

there is no reason to postpone the redemption and payment until thirty days,

איז ניטא קיין טעם אויף אפצולייגן דעם פדיון ופרעון עד שלשים יום,

English translation 1170

rather certainly the Most High does it immediately and at once,

נאר זיכער טוט עס דער אויבערשטער תיכף ומיד,

English translation 1171

"not delaying even the blink of an eye"!

"לא 167 עכבן אפילו כהרף עין"!

English translation 1172

However, along with this comes the matter,

נאר דערביי קומט צו דער ענין,

English translation 1173

that this depends not only on the Most High Himself, as it were,

אז דאס איז תלוי ניט נאר אין דעם אויבערשטן אליין כביכול,

English translation 1174

but it has also been given into the hands of the Jews,

נאר מ'האט עס אויך אפגעגעבן אין די הענט פון אידן,

English translation 1175

that they must "pay" the redemption with silver and gold,

אז זיי דארפן "אפצאלן" דעם פדיון פון כסף וזהב,

English translation 1176

love and fear,

אהבה ויראה 168,

English translation 1177

in order to go out from exile,

בכדי ארויסצוגיין פון גלות,

English translation 1178

and when they will do this before the time of the end

און בשעת זיי וועלן דאס טאן לפני זמן הקץ

English translation 1179

(within the thirty days) –

(בתוך השלשים יום) –

English translation 1180

the Most High will then immediately redeem "My firstborn son Israel" from exile.

וועט דער אויבערשטער דעמולט גלייך פודה זיין "בני בכורי ישראל" פון גלות.

English translation 1181

Now, the question that a person does not repay within his time because it is difficult for him to pay before the time that was initially set –

אי איז די שאלה אז אין אדם פורע תוך זמנו ווייל אים איז שווער אפצוצאלן פאר דעם זמן וואס מ'האט לכתחילה באשטימט –

English translation 1182

when it comes, however, to going out from exile, one forgoes the confusion and difficulty of paying the silver and gold

איז בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן ארויסגיין פון גלות איז מען מוותר אויף דעם בלבול און שוועריקייט פון אפצאלן דעם כסף וזהב

English translation 1183

(love and fear)

(אהבה ויראה)

English translation 1184

before its time,

לפני זמנו,

English translation 1185

and one indeed pays it before its time,

און מ'צאלט עס טאקע אפ לפני זמנו,

English translation 1186

so that one may immediately go out from exile.

אבי מ'זאל גלייך ארויסגיין פון גלות.

English translation 1187

And what will be with the silver and gold? Jews answer that we will have the silver and gold –

און וואס וועט זיין מיטן כסף וזהב? ענטפערן אידן אז מ'וועט האבן דעם כסף וזהב –

English translation 1188

love and fear –

אהבה ויראה –

English translation 1189

after the redemption,

לאחרי הגאולה,

English translation 1190

but now we want only one thing:

אבער איצטער וויל מען האבן נאר איין זאך:

English translation 1191

the true and complete redemption immediately and instantly! As it was at the time of the Exodus from Egypt that "the place did not delay even the blink of an eye." And especially now that "all the appointed times have passed,"

די גאולה האמיתית והשלימה תיכף ומיד ממש! ווי ס'איז געווען ביצי"מ אז "לא עכבן המקום כהרף עין". ובפרט אז איצטער איז "כלו כל הקיצין" 169,

English translation 1192

therefore we want to have the redemption immediately,

במילא וויל מען גלייך האבן די גאולה,

English translation 1193

and simply –

ובפשטות –

English translation 1194

on this very Shabbat!

אין דעם שבת עצמו!

English translation 1195

Because among Jews there is no delay,

ווארום בא אידן איז דאך ניטא קיין אפלייגן,

English translation 1196

Jews always act with alacrity,

אידן טוען אלץ בזריזות,

English translation 1197

as explained in the Iggeret HaKodesh that "the alacrity of our father Abraham, peace be upon him, stands forever for us and for our children until the end of time, etc."

כמבואר באגה"ק 170 אז "זריזותי' דאברהם אבינו ע"ה היא העומדת לעד לנו ולבנינו עד עולם כו'"

English translation 1198

(as discussed numerous times).

(כמדובר כמ"פ).

English translation 1199

A scholar of the revealed Torah comes and asks questions:

קומט צוגיין א בעל נגלה און פרעגט שאלות:

English translation 1200

If we will go out of exile on the day of Shabbat –

אויב מ'וועט ארויסגיין פון גלות ביום השבת –

English translation 1201

what will be then with the parcel,

וואס וועט דעמולט זיין מיט דער פאטשיילע,

English translation 1202

we may not carry it?!

מ'טאר זי דאך ניט טראגן?!

English translation 1203

They say to him:

זאגט מען אים:

English translation 1204

Leave the parcel in exile –

לאז די פאַטשיילע אין גלות –

English translation 1205

and go out of exile yourself!

און גיי אליין ארויס פון גלות!

English translation 1206

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 1207

It is his parcel,

ס'איז דאך זיין פאטשיילע,

English translation 1208

and "the righteous, their money is dear to them, etc." even a small coin,

און "צדיקים חביב עליהם ממונם כו'" אפילו א שוה פרוטה 171,

English translation 1209

and the parcel is worth more than a small coin,

און די פאַטשיילע איז ווערט מער משוה פרוטה,

English translation 1210

and especially since it is a red parcel...

ובפרט אז ס'איז א רויטע פאטשיילע...

English translation 1211

They say to him:

זאגט מען אים:

English translation 1212

Tie the parcel around your neck –

בינד די פאַטשיילע ארום דעם האלדז –

English translation 1213

as is the custom of Israel –

כמנהג ישראל –

English translation 1214

and dance out of exile!

און טאנץ ארויס פון גלות!

English translation 1215

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 1216

How can he now

ווי קען ער איצטער

English translation 1217

(on the day of Shabbat)

(ביום השבת)

English translation 1218

go out of exile –

ארויסגיין פון גלות –

English translation 1219

he must soon make Havdalah,

ער דארף דאך באלד מאכן הבדלה,

English translation 1220

and after Havdalah he has a position and must conduct business and speak on the telephone about all those matters about which one may not speak on Shabbat?!

און נאך הבדלה האט ער דאך א שטעלע און דארף פירן א מסחר און רעדן אויפן טעלעפאן וועגן די אלע ענינים וואס מ'טאר וועגן זיי ניט רעדן בשבת?!

English translation 1221

They say to him:

זאגט מען אים:

English translation 1222

You have a divine soul,

האסט דאך א נפש האלקית,

English translation 1223

a part of God from above literally –

א חלק אלוקה ממעל ממש 172 –

English translation 1224

which is your essence,

וואס דאס איז דיין עיקר,

English translation 1225

and the soul never went into exile and no one is a master over it

און די נשמה איז קיינמאל אין גלות ניט געגאנגען און קיינער איז אויף איך ניט קיין בעה"ב

English translation 1226

(as will be explained below) –

(כדלקמן) –

English translation 1227

so obey your divine soul,

איז פאלג אמאל דיין נפש האלקית,

English translation 1228

and your divine soul wants you to already go out of exile!

און דיין נה"א וויל אז דו זאלסט שוין ארויסגיין פון גלות!

English translation 1229

And you also have a "foolish old king" who tells you that your position and your business are the main thing –

אי דו האסט אויך א "מלך זקן וכסיל" 173 וואס זאגט דיר אז דיין שטעלע און דיין מסחר איז דער עיקר –

English translation 1230

do you then need to prove to everyone that the foolish and old and stupid one rules over you?!...

איז צי דען דארפסטו אלעמען באווייזן אז דער טיפש וזקן וכסיל איז אויף דיר שליט?!...

English translation 1231

Nevertheless, he specifically wants to lie in the material world,

אעפ"כ וויל מען דוקא ליגן אין עוה"ז החומרי,

English translation 1232

the physical world is not enough for him,

אים איז ניט גענוג עוה"ז הגשמי,

English translation 1233

he specifically must have the material world and make from materiality –

ער דארף דוקא האבן עוה"ז החומרי און מאכן פון חומריות –

English translation 1234

physicality! But even so –

גשמיות! אבער אפילו אזוי –

English translation 1235

at least do not hinder your divine soul,

איז עכ"פ שטער ניט דיין נפש האלקית,

English translation 1236

your part of God from above literally!

דיין חלק אלוקה ממעל ממש!

English translation 1237

How much time do you spend on your animal soul,

וויפל א שיעור פטר'ן צייט אויף דער נפה"ב,

English translation 1238

perhaps you will sometimes think about your divine soul as well?!

אפשר וועסטו אמאל א טראכט טאן וועגן דיין נפה"א אויך?!

English translation 1239

And although not with our will we went into exile and not with our will we will go out of exile

און אע"פ אז ניט מיט אונזער רצון זיינען מיר געגאנגען אין גלות און ניט מיט אונזער רצון וועלן מיר ארויסגיין פון גלות

English translation 1240

(as the saying of the Baal HaHilula) –

(כפתגם בעל ההילולא 174) –

English translation 1241

this is only with regard to will,

איז דאס נאר בנוגע צו רצון,

English translation 1242

but one must cry out that we want to already go out of exile,

אבער שרייען דארף מען אז מ'וויל שוין ארויסגיין פון גלות,

English translation 1243

"Until when,"

"עד מתי",

English translation 1244

"Enough of exile"!

"דאלאי גלות"!

English translation 1245

And together with this one must know,

וביחד עם זה דארף מען וויסן,

English translation 1246

as the Baal HaHilula continued,

ווי דער בעל ההילולא האט ממשיך געווען,

English translation 1247

that although not with our will we went into exile and not with our will we will go out, the soul never went into exile,

אז אע"פ וואס ניט מיט אונזער רצון זיינען מיר געגאנגען אין גלות און ניט מיט אונזער רצון וועלן מיר ארויסגיין. איז אבער די נשמה קיינמאל אין גלות ניט געגאנגען,

English translation 1248

and from that aspect he has the power to stand above exile,

און מצד דעם האט ער בכח צו שטיין העכער פאר גלות,

English translation 1249

and he should not think about his position and the like,

און ער זאל ניט טראכטן וועגן זיין שטעלע וכיו"ב,

English translation 1250

but his only thought and desire is only –

נאר זיין איינציקע מחשבה ורצון איז נאר –

English translation 1251

that he wants to go out of his exile

אז ער וויל ארויסגיין פון גלותו

English translation 1252

And in the place where a person's thought is, there he is,

ובמקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא 175,

English translation 1253

together with his table and his chair and all his affairs he finds himself in the place of his thought,

צוזאמען מיט זיין טיש און זיין בענקל און אלע זיינע ענינים געפינט ער זיך במקום מחשבתו,

English translation 1254

even if that is "above him,"

אפילו אויב דאס איז "ממעל לו",

English translation 1255

as is known that from the verse "Seraphim stand above Him" we learn that in the place where a person's thought is, there he is,

כידוע 175 אז פון דעם פסוק "שרפים עומדים ממעל לו" 176 לערנט מען אפ אז במקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא,

English translation 1256

that although the place is "above Him" from the level of the Seraphim,

אז אע"פ וואס דער מקום איז "ממעל לו" פון דרגת השרפים,

English translation 1257

but from the aspect of their thought and longing to stand there –

אבער מצד מחשבתם ותשוקתם צו שטיין דארטן –

English translation 1258

they are actually "standing above Him"!

זיינען זיי בפועל "עומדים ממעל לו"!

English translation 1259

One comes with a claim –

קומט מען מיט א טענה –

English translation 1260

that it is the day of Shabbat,

אז ס'איז דאך יום השבת,

English translation 1261

in which there is no sadness and one must then be in delight and joy –

וואס אין עצב בו 177 און מ'דארף דעמולט שטיין בעונג ובשמחה –

English translation 1262

so why does one come to distress Jews that they find themselves in exile and must cry out "Until when"? And especially since you yourself have said that now especially one should be in great joy?

איז וואס קומט מען מצער זיין אידן אז זיי געפינען זיך אין גלות און דארפן שרייען "עד מתי"? ובפרט אז דן אליין האסט דאך געמאנט אז איצטער במיוחד זאל מען שטיין בשמחה גדולהו

English translation 1263

They say to him that there is no contradiction at all:

זאגט מען אים אז ס'איז קיין סתירה נגיט:

English translation 1264

Go around and cry out and storm out of joy and goodness of heart that we want to have the redemption!

גיי ארום און שריי און שטורעם מתוך שמחה וטוב לבב אז מ'וויל האבן די גאולה!

English translation 1265

And as the ruling of the Rambam,

וכפס"ד הרמב"ם 178,

English translation 1266

then "the joy that a person rejoices in the performance of the commandments is a great service." Consequently, the Rambam rules:

אז "השמחה שישמח האדם בקיום המצוות עבודה גדולה היא". במילא פסק'נט דער רמב"ם:

English translation 1267

A Jew hears this –

הערט זיך איין אידן –

English translation 1268

he goes out and cries out with great joy that the Almighty must already take the Jews out of exile!!

גייט ארוס און שרייט בשמחה גדולה אַז דער אויבערשטער דאַרף שוין אַרויסנעמען אידן פון גלות!!

English translation 1269

One comes and argues –

קומט מען און מ'טענה'ט –

English translation 1270

that the custom of our fathers is in our hands,

אז מנהג אבותינו בידינו,

English translation 1271

he did not see that his grandfather should cry out that one must go out of exile!

ער האט ניט געזען אז זיין זיידע זאל שרייען אז מ'דארף ארויסגיין פון גלות!

English translation 1272

Your grandfather, however, also never read a newspaper! And the Sabbath day was for him a day of rest and a day of holiness and there is no sadness in it,

דיין זיידע האט אבער קיין פייפער אויך קיינמאל ניט געלייענט! און יום השבת איז ביי אים געווען א יום מנוחה ויום קדושה ואין עצב בו,

English translation 1273

and he did not speak any matters of the profane which one may not speak –

און האט ניט גערעדט קיין ענינים של חול וועלכע מ'טאר ניט רעדן –

English translation 1274

so why do you compare yourself to your grandfather?!

איז וואס מעסטו זיך מיט דיין זיידן?!

English translation 1275

And in general –

ובכלל –

English translation 1276

what does it have to do with your grandfather? We are, after all, in exile,

וואס איז דא נוגע דיין זיידע? מ'געפינט זיך דאך אין גלות,

English translation 1277

and the Divine Presence is in exile and all the angels and all the Jews are in exile,

און שכינתא בגלותא און אלע מלאכים און אלע אידן געפינען זיך אין גלות,

English translation 1278

and the main point –

און דער עיקר –

English translation 1279

a person is close to himself –

אדם קרוב אצל עצמו 179 –

English translation 1280

you yourself are in exile,

דו אליין געפינסט זיך אין גלות,

English translation 1281

consequently, you certainly must want to go out of exile!!

במילא דארפסטו דאָך זיכער וועלן ארויסגיין פון גלות!!

English translation 1282

Afterwards, they will write to me after Havdalah,

דערנאך וועט מען מיר אריינשרייבן נאך הבדלה,

English translation 1283

that one should know that one has a physical body,

אז מ'זאל וויסן אז מ'האט א גוף גשמי,

English translation 1284

and one must guard the health of the body,

און מ'דארף היטן בריאות הגוף,

English translation 1285

and eat and drink and sleep and not practice fasts, etc.

און עסן און טרינקען און שלאפן און ניט פראווען תעניות וכו'.

English translation 1286

Here, however, all these arguments are not relevant –

דא איז אבער ניט נוגע די אלע טענות –

English translation 1287

the main point is:

דער עיקר איז:

English translation 1288

go out of exile!!

גייט ארויס פון גלות!!

English translation 1289

If you have questions –

אי דו האסט קשיות –

English translation 1290

leave the questions in exile and go yourself out of exile! If you want to take the questions –

לאָז די קשיות אין גלות און גיי אַליין ארויס פון גלות! ווילסט מיטנעמען די קשיות –

English translation 1291

in good health,

געזונטערהייט,

English translation 1292

go out of exile together with the questions,

גיי ארויס פון גלות צוזאמען מיט די קשיות,

English translation 1293

and Tishbi will resolve questions and difficulties,

ותשבי יתרץ קושיות ואבעיות 180,

English translation 1294

but the questions should not confuse you and hold you back from going out of exile!

אבער די קשיות זאלן דיר ניט מבלבל זיין און אפהאלטן פון ארויסגיין פון גלות!

English translation 1295

He argues,

טענה'ט ער,

English translation 1296

that it is the Sabbath day,

אז ס'איז יום השבת,

English translation 1297

a day of delight –

א יום תענוג –

English translation 1298

why must one stir oneself,

וואס דארף מען זיך אויפרעקן,

English translation 1299

and especially when one stirs oneself,

ובפרט אז בשעת מ'רעקט זיך אויף,

English translation 1300

it harms eating and drinking and the health of the body –

שאדט עס אין אכילה ושתי' ובריאות הגוף –

English translation 1301

it is as stated:

איז כאמור:

English translation 1302

there is no time for all these matters –

ס'איז ניטא קיין צייט אויף די אלע ענינים –

English translation 1303

one must go out of exile!

מ'דארף ארויסגיין פון גלות!

English translation 1304

And this is the sole thought and will,

און דאס איז די איינציקע מחשבה ורצון,

English translation 1305

and in the place where a person's thought is, there he is

ובמקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא

English translation 1306

(as above)!

(כנ"ל)!

English translation 1307

And may it be His will that all Jews should already go out of exile,

ויה"ר אז אלע אידן זאלן שוין ארויסגיין פון גלות,

English translation 1308

"with our young and with our old, with our sons and with our daughters",

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",

English translation 1309

also the Jews who have questions and who want to stick and rise specifically in exile,

אויך די אידן וואס האבן קשיות און וואס ווילן שטעקן און שטייגן דוקא אין גלות,

English translation 1310

For the "And it was when Pharaoh sent" is already here –

ווארום דער "ויהי בשלח פרעה" איז שוין דא –

English translation 1311

with Pharaoh one is already finished,

מיט פרעה איז מען שוין פארטיק,

English translation 1312

and from the side of Pharaoh it is "against the will of Israel, he will drive them out of his land",

און מצד פרעה איז "על כרחם של ישראל יגרשם מארצו" 181,

English translation 1313

the only hindrance is from the side of the Jews,

די איינציקע מניעה איז מצד אידן,

English translation 1314

they only need to add their little finger,

זיי דארפן נאר צולייגן זייער אצבע קטנה,

English translation 1315

and with one thought of repentance one becomes a complete righteous person,

און מיט א הרהור אחד של תשובה ווערט מען א צדיק גמור 182,

English translation 1316

and so too regarding the righteous –

און אזוי אויך בא צדיקים –

English translation 1317

it is to bring the righteous back in repentance,

איז לאתבא צדיקיא בתיובתא 183,

English translation 1318

And everyone goes out of exile with joy and with a good heart.

און מ'גייט אלע ארויס פון גלות בשמחה ובטוב לבב.

English translation 1319

This is also connected with the fact that before the Sabbath, a beverage was sent regarding a matter of spreading the wellsprings outward

וואס דאס איז אויך פארבונדן דערמיט וואס לפני השבת האט מען אריינגעשיקט משקה אויף אן ענין פון הפצת המעינות חוצה

English translation 1320

(which brings the redemption)

(וואס דאס ברענגט די גאולה 184)

English translation 1321

which began before the Sabbath and its continuation is on this Sabbath and afterwards after the Sabbath.

וואס האט זיך אנגעהויבן פאר שבת און זיין המשך איז בשבת זה און דערנאך לאחרי השבת.

English translation 1322

So too, a beverage was sent for several farbrengens or "conclusions"

אזוי אויך האט מען אריינגעשיקט משקה פאר כמה התוועדויות אדער "סיומים"

English translation 1323

(or as it is called by another name)

(אדער ווי מ'רופט עס אן מיט אן אנדער נאמען)

English translation 1324

which will take place in the coming days.

וואס וועלן פארקומען בימים הבאים.

English translation 1325

They should, as usual, include all those present and all those gathered here in the matters of joy –

זאלן זיי כרגיל משתף זיין כל הנמצאים וכל הנוכחים כאן אין די ענינים של שמחה –

English translation 1326

through this, that they will all approach and take the beverage and distribute a part of it to them,

דורך דעם וואס זיי וועלן אלע צוגיין און נעמען די משקה און אויסטיילן א טייל דערפון זיא,

English translation 1327

and the remainder should be distributed at the farbrengens,

און די איבעריקע זאל מען טיילן בא די התוועדויות,

English translation 1328

as a continuing action from the farbrengen.

אלס פעולה נמשכת פון דער התוועדות.

English translation 1329

And they should also announce where it will be and when it will be,

און זיי זאלן אויך מכריז זיין וואו דאס וועט זיין און ווען דאס וועט זיין,

English translation 1330

and invite everyone with a pleasant countenance,

און איינלאדן אלעמען בסבר פנים יפות,

English translation 1331

so that whoever wishes can come there.

אז כל הרוצה זאל קענען דארטן קומען.

English translation 1332

And may it be His will that from this time of the desire of desires,

ויה"ר אז פון דעם זמן פון רעוא דרעוין 185,

English translation 1333

"the inheritance of Jacob",

"נחלת יעקב" 186,

English translation 1334

one should come to the meal of Melaveh Malkah,

זאל מען קומען לסעודת מלוה מלכה,

English translation 1335

the meal of David, the king, the Messiah,

סעודתא דדוד מלכא משיחא 187,

English translation 1336

in the true and complete redemption through the Holy One, blessed be He, in His honor and in His essence,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י הקב"ה בכבודו ובעצמו,

English translation 1337

and with joy and with a good heart.

ובשמחה ובטוב לבב.

English translation 1338

[The Rebbe, the Admor Shlita, gave bottles of drink to the honorable R. S.Tz.P. Shyichyeh (for the Gemach "Keren Yisrael Aryeh Leib").

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן קנקני משקה להר"ר ש.צ.פ. שיחי' (עבור גמ"ח "קרן ישראל ארי' ליב").

English translation 1339

To the honorable R. Sh.P.Z. Shyichyeh (a meeting through the "Committee for Hebrew Speakers").

להר"ר ש.פ.ז. שיחי' (פגישה ע"י "הועדה לדוברי עברית").

English translation 1340

To the honorable R. Tz.G. Shyichyeh (a Melaveh Malkah for the benefit of activities in South America).

להר"ר צ.ג. שיחי' (מלוה מלכה לטובת הפעולות בדרום אמעריקא).

English translation 1341

To the honorable R. A.G. Shyichyeh (a farbrengen of Tiferes Zekeinim Levi Yitzchak in Australia).

להר"ר א.ג. שיחי' (התוועדות ד"תפארת זקנים לוי"צ" באוסטרליא).

English translation 1342

To the honorable R. M.L.K. Shyichyeh (a meal of the descendants of the Shpoler Zeide).

להר"ר מ.ל.ק. שיחי' (סעודת צאצאי השפאלער זיידע).

English translation 1343

To the honorable R. Y.V. Shyichyeh (a dinner in Chicago).

להר"ר י.ו. שיחי' (דינער בשיקאגא).

English translation 1344

To the honorable R. M.Ch.L. Shyichyeh (a party –

להר"ר מ.ח.ל. שיחי' (מסיבה –

English translation 1345

for the benefit of the journal "Or" in Russian).

לטובת כתב עת "אור" ברוסית).

English translation 1346

To the honorable R. B.Sh. Shyichyeh (a dinner for the benefit of "Shamir").

להר"ר ב.ש. שיחי' (דינער לטובת "שמי"ר").

English translation 1347

And each one announced about the time and place etc.

וכאו"א הכריז אודות הזמן והמקום כו'.

English translation 1348

Afterwards, the Rebbe, the Admor Shlita, began to play the melody "Veharikosi Lachem Berachah".

אח"כ התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "והריקותי לכם ברכה"].

English translation 1349

[It was spoken here about the celebrations of the conclusion of the second cycle of the study of the Rambam –

[דובר כאן ע"ד חגיגות סיום מחזור שני דלימוד הרמב"ם –

English translation 1350

it was edited by the Rebbe, the Admor Shlita (and printed in a separate pamphlet) and printed below on page 622.

הוגה ע"י כ"ק אדמו"ר שליט"א (וי"ל בקונטרס בפ"ע) ונדפס לקמן ע' 622.

English translation 1351

Afterwards, he gave bottles of drink to the honorable R. D.Ch. Shyichyeh and to the honorable R. Y.Y. Shyichyeh

אח"כ נתן קנקני משקה להר"ר ד.ח. שיחי' ולהר"ר י.י. שיחי'

English translation 1352

(rabbis in the Holy Land)].

(רבנים בארץ הקודש)].

English translation 1353

The point of the explanation in Rashi

נקודת הביאור בפרש"י

English translation 1354

(in brief):

(בקיצור):

English translation 1355

It was said several times that when a child of five [studying] Mikra has a difficulty in the plain meaning of the verse,

מ'האט גערעדט כמ"פ אז בשעת דער בן חמש למקרא האט א קשיא אין פשוטו של מקרא,

English translation 1356

he waits until the end of the topic,

ווארט ער ביזן סוף הענין,

English translation 1357

because after he will learn the entire topic, perhaps his difficulty will be answered.

ווארום לאחרי ווי ער וועט אפלערנען דעם גאנצן ענין וועט אפשר פארענטפערט ווערן זיין קשיא.

English translation 1358

So too in our case:

אזוי אויך בנדו"ד:

English translation 1359

When one learns the portion until the end,

ווען מ'לערנט די פרשה ביזן סוף,

English translation 1360

one sees that from the plain meaning of the verses it is

זעט מען אז פון פשטות הכתובים איז

English translation 1361

(Rashi)

(רש"י)

English translation 1362

necessary to explain that "an omer per head" means exactly an omer, no less and no more

מוכרח צו מפרש זיין אז "עומר לגולגולת" מיינט אן עומר בדיוק לא פחות ולא יותר

English translation 1363

(and not that the Torah speaks in general terms):

(און ניט אז תורה על הרוב תדבר):

English translation 1364

In the continuation of the portion it states:

בהמשך הפרשה 188 שטייט:

English translation 1365

"And it was on the sixth day, they gathered double bread, two omers for one, and all the princes of the congregation came and told Moses",

"ויהי ביום הששי לקטו לחם משנה שני העומר לאחד ויבואו כל נשיאי העדה ויגידו למשה",

English translation 1366

and Rashi explains:

ופרש"י:

English translation 1367

"They asked him, 'What is this day different from other days?'

"שאלוהו מה היום מיומים,

English translation 1368

And from here one can learn that Moses had not yet told them the portion of the Sabbath etc. until they asked this etc." And Moses answered them,

ומכאן יש ללמוד שעדיין לא הגיד להם משה פרשת שבת כו' עד ששאלו את זאת כו'". און משה האט זיי געענטפערט,

English translation 1369

that the "double bread, two omers for one" was for two days –

אז דער "לחם משנה שני העומר לאחד" איז אויף צוויי טעג –

English translation 1370

the sixth day and the Sabbath day.

יום הששי ויום השבת.

English translation 1371

And according to the plain meaning of the verses it is understood,

וע"פ פשטות הכתובים איז מובן,

English translation 1372

that not only the princes of the congregation had then "two omers for one",

אז ניט נאר די נשיאי העדה האבן דעמולט געהאט "שני העומר לאחד",

English translation 1373

but so it was with all Jews,

נאר אזוי איז געווען ביי אלע אידן,

English translation 1374

and for all Jews this was a novelty,

און ביי אלע אידן איז דאס געווען א חידוש,

English translation 1375

all the more so from the fact that it was a novelty and wonder for the princes of the congregation,

במכ"ש דערפון וואס דאס איז געווען א חידוש ופלא בא די נשיאי העדה,

English translation 1376

to such an extent that they came to ask Moses, "What is this day different from other days?"

עד כדי כך אז זיי זיינען געקומען פרעגן בא משה'ן "מה היום מיומים".

English translation 1377

One sees from this that from Above, every Jew received on the sixth day "two omers for one".

זעט מען דערפון אז מצד למעלה האט יעדער איד באקומען ביום הששי "שני העומר לאחד".

English translation 1378

[And even without this, one cannot interpret here that "they gathered double bread, two omers for one" refers to the gathering. One cannot say that they were such great stubborn people,

[ובלאו הכי קען מען דא ניט טייטשן אז "לקטו לחם משנה שני העומר לאחד" גייט אויף דער לקיטה. מ'קען ניט זאגן אז זיי זיינען געווען אזעלכע גרויסע עקשנים,

English translation 1379

that after five days in which they saw that "he who gathered much did not have more",

אז נאך חמשה ימים וואס זיי האבן געזען אז "לא העדיף המרבה",

English translation 1380

they would at all continue to gather more on the sixth day,

וועלן זיי בכלל ממשיך זיין מרבה זיין ללקוט ביום הששי,

English translation 1381

and especially –

ובפרט –

English translation 1382

double,

נאך כפליים,

English translation 1383

and exactly double (!

ובדיוק כפליים (!

English translation 1384

) relative to the previous days (because even he who gathered much on the previous days simply did not gather two omers) –

) לגבי די ימים שלפני זה (ווארום אפילו המרבה בימים שלפנ"ז האט בפשטות ניט געקליבן שני עומר) –

English translation 1385

for this one would need to be more stubborn than oneself! One must say that each one of them actually received "two omers". And in the language of Rashi:

אויף דעם דארף מען דאך זיין מער עקשן ווי זיך אליין! מוז מען זאגן אז יעדערער פון זיי האט בפועל באקומען "שני העומר". ובלשון רש"י:

English translation 1386

"When they measured their gathering in their tents, they found double"].

"כשמדדו את לקיטתם באהליהם מצאו כפלים"].

English translation 1387

And since the verse continues that the "double bread"

און וויבאלד אז דער פסוק איז ממשיך אז דער "לחם משנה"

English translation 1388

(which they received)

(וואס זיי האבן באקומען)

English translation 1389

was "two omers for one",

איז געווען "שני העומר לאחד",

English translation 1390

exactly two omers

שני עומר בדיוק

English translation 1391

(and here one cannot say that "two omers" is in general terms,

(און דא קען מען ניט זאגן אז "שני העומר" איז ע"ד הרוב,

English translation 1392

because if so, it should have said "double bread" simply),

ווייל אויב אזוי האט געדארפט שטיין "לחם משנה" סתם),

English translation 1393

it is proven from this that on the other days

איז דערפון מוכח אז בשאר הימים

English translation 1394

(when one does not need to have manna for two days)

(ווען מ'דארף ניט האבן מן פאר שני ימים)

English translation 1395

each Jew received half of the "two omers for one" of the sixth day –

האט יעדער איד באקומען האלב פון "שני העומר לאחד" שביום הששי –

English translation 1396

that is, exactly one omer per head.

ד.ה. אן עומר אחד לגולגולת בדיוק.

English translation 1397

And that which in the verse it says "each man according to his eating"

און דאס וואס אין פסוק שטייט "איש לפי אכלו"

English translation 1398

(even though it was "an omer per head" exactly) –

(אע"פ וואס ס'איז געווען "עומר לגולגולת" בדיוק) –

English translation 1399

the explanation of this is explicit in Rashi on Parshat Bo

איז דער פירוש בזה מפורש בפרש"י פ' בא

English translation 1400

(Bo, [on the topic of] the Korban Pesach):

(בא קרבן פסח) 189:

English translation 1401

"Each man according to his eating –

"איש לפי אכלו –

English translation 1402

one who is fit to eat,

הראוי לאכילה,

English translation 1403

excluding a sick person and an old person who cannot eat a kezayit".

פרט לחולה וזקן שאינו יכול לאכול כזית"*.

English translation 1404

The lesson in the service of man from this topic in the notes on the Zohar –

דער לימוד בעבודת האדם פון דעם ענין אין די הערות אויפן זהר –

English translation 1405

the advantage of giving charity before the request of the poor person over giving after his request – is:

די מעלה פון נתינת הצדקה קודם בקשת העני לגבי הנתינה לאחרי בקשתו – איז:

English translation 1406

the necessity of the matter of a pleasant countenance in all matters of service,

דער הכרח אויף דעם ענין פון סבר פנים יפות בכל עניני עבודה,

English translation 1407

and certainly in all matters and details of the mitzvot of charity and acts of kindness.

עאכו"כ אין אלע ענינים ופרטים במצות צדקה וגמילות חסדים.

English translation 1408

And based on this, one can add an explanation in the reason for the presumption "a person does not pay within his term"

ועפ"ז יש להוסיף ביאור אין דעם טעם החזקה "אין אדם פורע בתוך זמנו"

English translation 1409

(which is brought in today's lesson of the Rambam):

(וואס ברענגט זיך אין היינטיקן שיעור רמב"ם):

English translation 1410

The reason for the presumption

דער טעם אויף דער חזקה

English translation 1411

(as it stands in the early authorities)

(ווי עס שטייט אין ראשונים)

English translation 1412

is as above –

איז כנ"ל –

English translation 1413

because the borrower initially fixed the time for payment because he estimated that he would not have the money to pay until that time,

ווייל דער לוה האט לכתחילה קובע געווען דעם זמן לפרעון ווארום ער האט אפגעשאצט אז ער וועט ניט האבן די געלט אפצוצאלן ביז דעם זמן,

English translation 1414

and through this he revealed his opinion that he will not pay within the time.

און דורך דעם גילה דעתו אז ער וועט ניט צאלן בתוך הזמן.

English translation 1415

And one can say that for this reason this is also a presumption on the part of the lender that he does not come to demand payment before the time –

ויש לומר אז מטעם זה איז דאס אויך א חזקה מצד המלוה אז ער קומט ניט מאנען קודם הזמן –

English translation 1416

because this enters into the category of a pleasant countenance which must be on the part of the lender in relation to the borrower –

ווארום דאס גייט אריין אין דעם גדר פון סבר פנים יפות וואס דארף זיין באם מלוה ביחס צום לוה –

English translation 1417

since the borrower determined a specific time for payment of the debt,

היות אז דער לוה האט באשטימט דעם זמן מסויים אויף פרעון החוב,

English translation 1418

because he estimated that until that time he will not be able to pay,

ווארום ער האט אפגעשאצט אז ביז דעם זמן וועט ער ניט קענען צאלן,

English translation 1419

the lender must

דארף דער מלוה

English translation 1420

(from the aspect of the matter of a pleasant countenance)

(מצד הענין פון סבר פנים יפות)

English translation 1421

refrain from going to demand payment from the borrower of the debt within the time,

זיך אפהאלטן פון גיין מאנען באם לוה דעם חוב בתוך הזמן,

English translation 1422

even if he sees that the borrower has the money within the time to pay,

אפילו אויב ער זעט אז דער לוה האט די געלט בתוך הזמן צו אפצאלן,

English translation 1423

all the more so from this, that even after the time has passed he must also have caution not to transgress the prohibition "you shall not be to him as a creditor",

במכ"ש דערפון וואס אפילו לאחרי שעבר הזמן דארף ער אויך האבן זהירות ניט צו עובר זיין אויפן לאו "לא תהי' לו כנושה" 190,

English translation 1424

all the more so within the time.

עאכו"כ בתוך הזמן.

English translation 1425

Based on this –

עפ"ז –

English translation 1426

that a pleasant countenance is a general category in all the details of the commandment of charity and acts of lovingkindness –

אז סבר פנים יפות איז א גדר כללי בכל הפרטים במצות צדקה וגמ"ח –

English translation 1427

one can also explain why the Rambam does not mention "rich people" at the beginning of the laws of lender and borrower,

קען מען אויך מסביר זיין פארוואס דער רמב"ם דערמאנט ניט "עשירים" בריש הל' מלוה ולוה,

English translation 1428

and writes only "it is a positive commandment to lend to the poor of Israel",

און שרייבט נאר "מצות עשה להלוות לעניי ישראל",

English translation 1429

even though the commandment is also to a rich person who is poor at that time:

אע"פ וואס די מצוה איז אויך לעשיר שהוא עני באותה שעה:

English translation 1430

If the Rambam had specified "rich people" –

אויב דער רמב"ם וואלט מפרט געווען "עשירים" –

English translation 1431

it would have given a place for the opposite of "upright dispositions",

וואלט עס געגעבן אן ארט אויף דעם היפך פון "ליישר הדיעות" 191,

English translation 1432

and the opposite of a pleasant countenance in the loan to the rich person who is poor at that time,

און היפך פון סבר פנים יפות אין דער הלואה צו דעם עשיר שהוא עני באותה שעה,

English translation 1433

because knowing that he is a rich person,

ווייל וויסנדיק אז ער איז אן עשיר,

English translation 1434

one will have towards him a different attitude than towards a truly poor person whose "heart is broken and crushed"

וועט מען צו אים האבן אן אנדער יחס ווי צו אן עני ממש וואס "לבו נשבר ונדכא"

English translation 1435

(as the Rambam writes earlier in the laws of gifts to the poor,

(ווי דער רמב"ם שרייבט פריער אין הל' מתנות עניים 192,

English translation 1436

and in the laws of the festival and the laws of Purim).

און אין הל' יו"ט 193 והל' פורים 194).

English translation 1437

Therefore the Rambam does not specify that the commandment is also to rich people,

דעריבער איז דער רמב"ם ניט מפרט אז די מצוה איז אויך לעשירים,

English translation 1438

and writes only "it is a positive commandment to lend to the poor of Israel",

און שרייבט נאר "מ"ע להלוות לעניי ישראל",

English translation 1439

which also includes a rich person who at that time is poor,

וואס דאס איז אויך כולל אן עשיר שבאותה שעה עני הוא,

English translation 1440

for then

וואס דעמולט

English translation 1441

(at that time)

(באותה שעה)

English translation 1442

he is not a rich person who needs a loan,

איז ער ניט קיין עשיר וואס דארף האבן א הלואה,

English translation 1443

but a poor person,

נאר אן עני,

English translation 1444

exactly like a truly poor person,

פונקט ווי אן עני ממש,

English translation 1445

therefore it is a commandment to give him a loan,

דעריבער איז א מצוה אים צו געבן א הלואה,

English translation 1446

with the same attitude and pleasant countenance as towards a truly poor person*.

מיטן זעלבן יחס און סבר פנים יפות ווי צו אן עני ממש*.

English translation 1447

So it is also in the inner aspect of matters:

אזוי איז אויך בפנימיות הענינים:

English translation 1448

In relation to the revelations that will be in the future redemption,

ביחס צו די גילויים וואס וועלן זיין בגאולה העתידה,

English translation 1449

the revelation of the innerness of Atik,

גילוי פנימיות עתיק 195,

English translation 1450

and "they shall all know Me" –

און "כולם ידעו אותי" 196 –

English translation 1451

all Jews are,

זיינען אלע אידן,

English translation 1452

even the greatest Tannaim and Amoraim and great ones of Israel of all generations,

אפילו די גרעסטע תנאים ואמוראים וגדולי ישראל שבכל הדורות,

English translation 1453

poor in knowledge

עניים בדעת

English translation 1454

(there is no poor person except in knowledge),

(אין עני אלא בדעת 197),

English translation 1455

and they all equally need to come to the charity of the Holy One, blessed be He,

און זיי דארפן אלע בשוה אנקומען צו צדקתו של הקב"ה,

English translation 1456

of which "to You, Hashem, is the charity",

וואס "לך הוי' הצדקה" 198,

English translation 1457

which is His commandment, the Holy One, blessed be He,

וואס זי איז מצותו של הקב"ה 199,

English translation 1458

because specifically the Supreme One is infinite,

ווייל דוקא דער אויבערשטער איז א"ס,

English translation 1459

And certainly the Supreme One will fulfill the commandment of charity and with a pleasant countenance,

און זיכער וועט דער אויבערשטער מקיים זיין די מצות הצדקה ובסבר פנים יפות,

English translation 1460

and give every Jew with a pleasant countenance "from His full, open, holy, and broad hand" in all matters even during the time of exile,

און געבן יעדן אידן בסבר פנים יפות "מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה" 200 בכל הענינים נאך בזמן הגלות,

English translation 1461

and the main point –

און דער עיקר –

English translation 1462

to give them the true and complete redemption,

געבן זיי די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1463

immediately and literally,

תיכף ומיד ממש,

English translation 1464

"it will not delay even for an instant",

"לא עכבן אפילו כהרף עין",

English translation 1465

"an instant" of a flesh and blood being,

"כהרף עין" פון א בשר ודם,

English translation 1466

literally speedily in our days.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1467

His Holiness, our master, teacher, and Rebbe, may he live for many good days, Amen, commanded to sing the songs for the third meal –

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה לנגן זמירות לסעודה שלישית –

English translation 1468

"Bnei Heichala". And afterwards he commanded to the holy chassid, may he live, to sing "Yehi Ratzon ... that the Holy Temple be built, speedily in our days, and give us our portion in Your Torah."

"בני היכלא". ואח"כ צוה להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 1469

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1470

Those who need to make a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1471

will certainly make a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.