English translation — שיחת יום א' פ' ויגש, מוצאי זאת חנוכה ה'תשמ"ו.

English translation 1

The farbrengen on Motza'ei "Zos Chanukah" is, seemingly, not in the usual manner.

די התוועדות במוצאי "זאת חנוכה" איז דאך לכאורה שלא על דרך הרגיל.

English translation 2

But we have already become accustomed to unusual matters,

אבער מען איז דאך שוין איינגעוואוינט געווארן צו ענינים בלתי רגילים,

English translation 3

and may it be that there should be many unusual matters in good things and matters of joy.

און הלואי זאלן זיין א סאך ענינים בלתי רגילים אין דברים טובים און דברים של שמחה.

English translation 4

And in particular –

ובפרט –

English translation 5

a farbrengen that is connected with "Achdus Yisrael",

א התוועדות וואס איז פארבונדן מיט "אחדות ישראל",

English translation 6

where we gather together in the same house,

וואס מען קלייבט זיך צוזאמען אין דעם זעלבן בית,

English translation 7

and especially that this is not merely a "house",

און במיוחד אז דאס איז ניט סתם א "בית",

English translation 8

but a "Beis HaKnesses and Beis HaMidrash",

נאר א "בית הכנסת ובית המדרש",

English translation 9

a "place where they magnify Torah" and "a place where they magnify prayer"1;

א "מקום שמגדלין בו תורה" ו"מקום שמגדלין בו תפלה" 1;

English translation 10

and in this itself –

און אין דעם גופא –

English translation 11

a Beis HaKnesses and Beis HaMidrash of the "Nasi Yisrael" of our generation,

א ביהכנ"ס וביהמ"ד פון "נשיא ישראל" שבדורנו,

English translation 12

His Holy Honor, my father-in-law, the Rebbe,

כ"ק מו"ח אדמו"ר,

English translation 13

where he learned and prayed and was occupied with the dissemination of Judaism in general and the dissemination of the wellsprings in particular,

וואו ער האט געלערנט און געדאוונט און האט זיך מתעסק געווען אין הפצת היהדות בכלל און הפצת המעיינות במיוחד,

English translation 14

and in a manner that the fruits and the fruits of fruits of his activities are seen now,

ובאופן אז די פירות און פירי-פירות פון פעולותיו זעט מען איצטער,

English translation 15

both in this Beis HaKnesses and Beis HaMidrash,

סיי בביהכנ"ס וביהמ"ד זה,

English translation 16

and in all corners of the earth.

און סיי בכל קצווי תבל.

English translation 17

From all this it is understood,

וואס מכל זה איז מובן,

English translation 18

that it is a desirable thing,

אז עס איז א דבר הרצוי,

English translation 19

and more than merely "desirable",

און נאכמער ווי סתם "רצוי",

English translation 20

when one makes such a farbrengen,

בשעת מ'מאכט אזא התוועדות,

English translation 21

even though this is an unusual thing.

כאטש דאס איז א דבר בלתי רגיל.

English translation 22

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 23

may it be that many good things should come,

הלואי זאלן צוקומען א סאך ענינים טובים,

English translation 24

especially good things for the many,

בפרט ענינים טובים לרבים,

English translation 25

even in an unusual manner,

אפילו באופן בלתי רגיל,

English translation 26

until all undesirable things will completely disappear

ביז אז עס וועלן אינגאנצן פארשוואונדן ווערן אלע ענינים בלתי רצויים

English translation 27

(which are unusual in the opposite aspect).

(וואס זיינען בלתי רגיל אין דעם צד ההפכי).

English translation 28

And it is known the saying2

וכידוע דער פתגם 2

English translation 29

(which is brought in several places in Chassidus3,

(וואס ברענגט זיך בכ"מ אין חסידות 3,

English translation 30

and its foundation is in the Tanya4),

און יסודו איז אין ספר התניא 4),

English translation 31

that even "a little light dispels much darkness",

אז אפילו "מעט אור דוחה הרבה מן החושך",

English translation 32

it is certainly understood a fortiori regarding a multitude of light,

איז דאך מובן במכ"ש וק"ו בנוגע צו א ריבוי אור,

English translation 33

and not merely "light",

און ניט סתם אן "אור",

English translation 34

but such light that kindles another light in another place,

נאר אזא אור וואס צינדט אָן נאך אן אור במקום אחר,

English translation 35

"candles to illuminate",

"נרות להאיר",

English translation 36

that one kindles the candles of Jews,

אז מ'צינדט אן די נרות פון אידן,

English translation 37

"the candle of Hashem is the soul of man"4,

"נר ה' נשמת אדם" *4,

English translation 38

that they should shine in their place.

זיי זאלן לייכטן במקומם.

English translation 39

And it is known the example and parable that Chassidim say regarding the Baal Shem Tov5,

וכידוע די דוגמא און משל וואס חסידים זאגן בנוגע צו דעם בעש"ט 5,

English translation 40

that he found many "candles",

אז ער האט געפונען א סאך "נרות",

English translation 41

but the candles were not lit,

אבער די נרות זיינען ניט געווען אנגעצונדן,

English translation 42

did not shine,

ניט געלויכטן,

English translation 43

and he "lit the candles",

און ער האט "אָנגעצונדן די נרות",

English translation 44

that they should be illuminating candles,

זיי זאלן זיין נרות מאירים,

English translation 45

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 46

such candles that can kindle other candles,

אזוינע נרות וואס קענען אנצינדן אנדערע נרות,

English translation 47

"one kindles a candle from another candle"5,

"מדליק נר מנר" *5,

English translation 48

and so it continues until the end of all generations.

וואס אזוי גייט עס עד סוף כל הדורות.

English translation 49

And the manner in which this is drawn down until the end of all generations is precisely as in the parable:

און דער אופן ווי דאס ווערט נמשך עד סוף כל הדורות איז טאקע בדיוק ווי אין משל:

English translation 50

Just as in the parable of "one kindles a candle from another candle",

פונקט ווי אין דעם משל פון "מדליק נר מנר",

English translation 51

nothing is lacking in the kindling candle6,

איז גארניט חסר אין דעם נר המדליק 6,

English translation 52

and there need be no exertion on the part of the kindling candle,

און עס דארף ניט זיין קיין טירחא מצד הנר המדליק,

English translation 53

and there is no change in its own fire

און עס איז ניטא קיין שינוי אין דעם אש של עצמו

English translation 54

(as it is with the influence of the rav to the student,

(ווי דאס איז ביי השפעת הרב לתלמיד,

English translation 55

that this is "shefa" (not "ohr"),

אז דאס איז "שפע" (ניט "אור"),

English translation 56

consequently, it takes from the time of the "rav" and the effort and the clothing of the intellect of the rav in a parable according to the vessel (and according to the understanding) of the recipient)

במילא נעמט עס צו דעם זמן פון "רב" און די השתדלות און הלבשת שכל הרב אין א משל לפי כלי (ולפי הבנת) המקבל)

English translation 57

7 rather, it only requires the closeness of the kindling candle as it is to the candle that needs to be kindled,

7 נאר עס דארף בלויז זיין קירוב הנר המדליק כמו שהוא אל הנר וואס מ'דארף אנצינדן,

English translation 58

this itself makes the other candle a "candle to illuminate",

מאכט דאס אליין דעם אנדערן נר א "נר להאיר",

English translation 59

so too in the allegory –

אזוי איז אויך אין נמשל –

English translation 60

that the activity of the dissemination of the wellsprings outward as it was initiated by the Baal Shem Tov etc. is in such a manner that it is drawn by itself

אז די פעולה פון הפצת המעיינות חוצה ווי עס האט זיך אויפגעטאן ע"י הבעש"ט וכו' איז באופן כזה אז דאס ווערט נמשך מעצמו

English translation 61

(without any change or exertion etc.)

(אן קיין שינוי וטירחא וכו')

English translation 62

until the end of all generations.

עד סוף כל הדורות.

English translation 63

And as is simply seen in this Beis HaKnesses and Beis HaMidrash,

און ווי מ'זעט בפשטות אין דעם ביהכנ"ס וביהמ"ד,

English translation 64

and in the building in general –

און אין דעם בנין בכלל –

English translation 65

that this is a building from which Judaism and wellsprings have been disseminated

אז דאס איז א בנין פון וועלכן עס איז נתפשט געווארן יהדות און מעיינות

English translation 66

(as above),

(כנ"ל),

English translation 67

in a manner of "candles to illuminate",

באופן של "נרות להאיר",

English translation 68

and in such a manner that the "candles" kindled additional candles,

ובאופן כזה אז די "נרות" האבן מדליק געווען נאך נרות,

English translation 69

fruits and fruits of fruits,

פירות ופירי-פירות,

English translation 70

until the fruits of fruits also brought forth fruits,

ביז אז די פירי-פירות האבן אויך געבראכט פירות,

English translation 71

and so on ad infinitum,

און אזוי עד אין סוף,

English translation 72

and in common parlance "until the end of the world",

ובלשון הרגיל "עד סוף העולם",

English translation 73

as the language of the Talmud8,

כלשון הש"ס 8,

English translation 74

which according to the explanation of Chassidus8 that "olam" is from the term helem and hester (concealment and hiding),

וואס לויט פירוש החסידות *8 אז "עולם" איז מלשון העלם והסתר,

English translation 75

it follows that "end of the world" means the end of "concealment and hiding".

קומט אויס אז "סוף העולם" מיינט דער סוף פון "העלם והסתר".

English translation 76

In addition to this, there is another reason for the farbrengen not in the usual manner:

נוסף לזה איז פאראן נאך א טעם אויף דער התוועדות שלא ע"ד הרגיל:

English translation 77

In continuation of the tumult and commotion9 that on Chanukah one should increase in joy in connection with Judaism and Torah and mitzvos –

בהמשך צום טומל און שטורעם 9 אז בחנוכה זאל מען מרבה זיין בשמחה בקשר מיט יהדות און תורה ומצוותי' –

English translation 78

it is certainly understood,

איז דאך מובן,

English translation 79

that when is a matter of addition and increase and tumult noticeable –

אז ווען איז ניכר אן ענין של הוספה וריבוי און טומל –

English translation 80

specifically when one does an unusual thing!

דוקא בשעת מ'טוט א דבר בלתי רגיל!

English translation 81

If it is a usual thing –

אויב דאס איז א דבר הרגיל –

English translation 82

then it is like "the daily offerings in their order"10,

איז דאך דאס אזוי ווי "תמידים כסדרם" 10,

English translation 83

there is no aspect of addition and increase seen in it

עס זעט זיך ניט אין דעם קיין ענין של הוספה וריבוי

English translation 84

("musafim");

("מוספים");

English translation 85

when it is an unusual thing –

בשעת ס'איז א דבר בלתי רגיל –

English translation 86

then one sees that this is not "the daily offerings",

דאן זעט מען אז דאס איז ניט "תמידים",

English translation 87

consequently, there must be a special reason for it –

במילא דארף זיין א סיבה מיוחדת אויף דעם –

English translation 88

this certainly brings about a second thing,

איז דאס זיכער פועל אויף א צווייטן,

English translation 89

a movement of joy etc.

א תנועה של שמחה וכו'.

English translation 90

Why, whether he understands the reason for this unusual thing or not –

ווארום צי ער פארשטייט די סיבה אויף דעם דבר בלתי רגיל צי ניט –

English translation 91

it is certain that seeing an unusual thing has an effect on him,

איז זיכער אז דאס וואס ער זעט א דבר בלתי רגיל האט א השפעה אויף אים,

English translation 92

that he should also increase in good things.

ער זאל אויך מוסיף זיין אין דברים טובים.

English translation 93

And certainly, all the more so:

וכמובן במכ"ש וק"ו:

English translation 94

If regarding undesirable matters one must, according to Torah, be careful that the conduct of a Jew be such that the other should not learn from it11

מה-דאך אז בנוגע ענינים בלתי רצויים דארף מען ע"פ תורה באווארענען אז די הנהגה פון א אידן זאל זיין באופן כזה אז דער צווייטער זאל זיך דערפון ניט אפלערנען 11

English translation 95

(for example,

(ע"ד,

English translation 96

"before a blind person"12 etc.) –

"לפני עור" 12 וכו') –

English translation 97

then all the more so in a "good measure" which is "abundant,"13

עאכו"כ אין "מדה טובה" וואס איז "מרובה" 13,

English translation 98

that when one sees a good thing,

אז בשעת מ'זעט א דבר טוב,

English translation 99

it will certainly have a positive influence on the other,

וועט עס זיכער האבן א השפעה לטובה על הזולת,

English translation 100

i.e., that the good thing is "active,"

ד.ה. אז דער דבר טוב איז "פעיל",

English translation 101

it affects those around it,

דאס פועל'ט אויף די ארומיקע,

English translation 102

and they affect those around them,

און זיי זיינען פועל אויף זייערע ארומיקע,

English translation 103

for these are all matters of goodness,

ווארום דאס זיינען דאך אלץ ענינים של טובה,

English translation 104

matters of Torah and mitzvos and Judaism in general,

עניני תומ"צ ויהדות בכלל,

English translation 105

also as Judaism expresses itself in "all your ways" and in "all your deeds,"

אויך ווי יהדות דריקט זיך אויס אין "כל דרכיך" און אין "כל מעשיך",

English translation 106

that "in all your ways know Him"14,

אז "בכל דרכיך דעהו" 14,

English translation 107

and "all your deeds should be for the sake of Heaven."15

און "כל מעשיך יהיו לשם שמים" 15.

English translation 108

From all this it is understood –

וואס מכל זה איז מובן –

English translation 109

that when one performs an action in matters of Judaism in an unusual manner,

אז בשעת מ'טוט א פעולה בעניני יהדות וואס איז באופן בלתי רגיל,

English translation 110

its result is stronger.

איז די תוצאה דערפון שטארקער.

English translation 111

And since in all matters,

און וויבאלד אז אין אלע ענינים,

English translation 112

even ordinary matters,

אפילו ענינים רגילים,

English translation 113

we have the principle –

האט מען דעם כלל –

English translation 114

"And I am the beginner"16,

"ואני המתחיל" 16,

English translation 115

that before one admonishes another,

אז איידער מ'מאנט ביי א צווייטן,

English translation 116

one must show oneself that one spares no effort, time, or energy, etc.,

דארף מען ווייזן אליין אז מ'זשאַלעוועט ניט קיין טירחא אדער זמן אדער מרץ וכיו"ב,

English translation 117

and certainly and all the more so in an unusual matter,

וכ"ש וק"ו בדבר בלתי רגיל,

English translation 118

it is a sure thing that it must be "And I am the beginner."

איז א זיכערע זאך אז עס דארף זיין "ואני המתחיל".

English translation 119

This is an additional reason for the farbrengen in an unusual manner.

וואס דאס איז א טעם נוסף אויף דער התוועדות באופן בלתי רגיל.

English translation 120

One could elaborate on this,

ויש להאריך בזה,

English translation 121

but "give to the wise and he will become wiser."17

אבער "תן לחכם ויחכם עוד" 17.

English translation 122

Another point in this –

נאך אן ענין בזה –

English translation 123

and this is the main point:

והוא העיקר:

English translation 124

Now the reason is no longer relevant –

איצטער איז דאך שוין ניט נוגע דער טעם –

English translation 125

the people have already gathered,

דער עולם איז דאך שוין צוזאמענגעקומען,

English translation 126

and they have already been disturbed from their ordinary matters,

און מ'האט זיי שוין מבלבל געווען פון עניניהם הרגילים,

English translation 127

and certainly they will not want to leave now,

און זיכער וועט מען ניט וועלן איצטער אוועקגיין,

English translation 128

and it would not be appropriate to leave at all.

און עס וועט ניט פאַסן גאר אוועקגיין

English translation 129

Consequently, it is not practically necessary to elaborate on the necessity of the matter,

במילא איז ניט נוגע לפועל צו מאריך זיין בנחיצות הדבר,

English translation 130

since we are already in the synagogue and study hall,

וויבאלד מ'געפינט זיך שוין אין ביהכנ"ס וביהמ"ד,

English translation 131

and in the company of so many of the children of Israel,

און אין א סביבה פון כו"כ מבני ישראל,

English translation 132

and also in the "women's section" of the daughters of Israel –

ועד"ז אין "עזרת נשים" מבנות ישראל –

English translation 133

this itself obligates that one be in a state of farbrengen, etc.

איז דאך דאס גופא מחייב מ'זאל שטיין אין א מצב של התוועדות וכו'.

English translation 134

As is known the saying that the Nasi of our generation said in the name of the Mitteler Rebbe,18

כידוע דער פתגם וואס נשיא דורנו האט געזאגט בשם פון מיטעלן רבי'ן 18,

English translation 135

that when two Jews meet they should speak about "supernal unity,"19

אז ווען צוויי אידן טרעפן זיך זאלן זיי ריידן וועגן "יחודא עילאה" 19,

English translation 136

and the second saying

און דער צווייטער פתגם

English translation 137

(which is,

(וואס איז,

English translation 138

apparently,

כנראה,

English translation 139

from the Nasi of our generation himself),

פון נשיא דורנו אליין),

English translation 140

that when two Jews come together,

אז ווען צוויי אידן קומען זיך צוזאמען,

English translation 141

a benefit must come from this for a third Jew,

דארף דערפון ארויסקומען א טובה פאר א דריטן אידן,

English translation 142

or for even more Jews.

אדער פאר נאך מערער אידן.

English translation 143

And it is a sure thing,

וואס ס'איז א זיכערע זאך,

English translation 144

that this will be fulfilled in his study hall and in his synagogue –

אז דאס וועט מקויים ווערן בבית מדרשו ובבית הכנסת שלו –

English translation 145

of the one who gave the instructions, together with the empowerment to be able to carry out the instructions,

פון דעם וואס האט געגעבן די הוראות. צוזאמען מיט דער נתינת כח אז מ'זאל קענען דורכפירן די הוראות,

English translation 146

and with a pleasant countenance,

ובסבר פנים יפות,

English translation 147

i.e., in a manner that one need not have excessive effort,

ד.ה. באופן אז מ'דארף ניט האבן קיין טירחא יתירה,

English translation 148

and that success is guaranteed,

און אז די הצלחה איז מובטחת,

English translation 149

including the aforementioned matter,

כולל דעם ענין הנ"ל,

English translation 150

that it will be drawn forth like one who lights from lamp to lamp,

אז דאס וועט נמשך ווערן כמדליק מנר לנר,

English translation 151

a second lamp and a third lamp,

א צווייטן נר און א דריטן נר,

English translation 152

until the end of the world,

עד סוף העולם,

English translation 153

until the concealment and hiding in these matters will be nullified,

ביז עס וועט בטל ווערן דער העלם והסתר בענינים אלו,

English translation 154

and this will nullify the concealment and hiding in the world entirely,

און דאס וועט מבטל זיין דעם העלם והסתר שבעולם לגמרי,

English translation 155

as the Rambam rules20,

ווי דער רמב"ם פסק'נט 20,

English translation 156

that through one action one tips the balanced world,

אז דורך א מעשה אחד איז מען מכריע דעם עולם שקול,

English translation 157

both the "small world"21 and the great world,

סיי דעם "עולם קטן" 21 סיי דעם עולם גדול,

English translation 158

and one brings salvation and deliverance.

און מ'ברענגט א ישועה והצלה.

English translation 159

In addition to all this, now is the time of "Zos Chanukah,"

נוסף על כל זה איז דאך יעצט די צייט פון "זאת חנוכה",

English translation 160

which has a special aspect:

וואס האט אין זיך אן ענין מיוחד:

English translation 161

It is told in the Torah,

עס ווערט דערציילט אין תורה,

English translation 162

that when the Jews traveled in the desert,

אז בשעת אידן זיינען געגאנגען אין מדבר,

English translation 163

and even during their encampments,

און אפילו בשעת חנייתן,

English translation 164

there was a tribe whose role was "the gatherer of all the camps,"22

איז געווען א שבט וואס ענינו איז געווען "מאסף לכל המחנות" 22,

English translation 165

i.e., a tribe that "would travel last, and whoever lost something, he would return it to him."23

ד.ה. א שבט וואס "הי' נוסע באחרונה וכל מי שהי' מאבד דבר הי' מחזירו לו" 23.

English translation 166

And since this is a story in the Torah24, it is certainly a lesson25,

וואס וויבאלד דאס איז א סיפור אין תורה 24 איז דאך דאס זיכער א הוראה 25,

English translation 167

and especially a story about a general matter.

ובפרט א סיפור אין אן ענין כללי.

English translation 168

Thus, one can say,

איז יש לומר,

English translation 169

that just as this is in "place,"

אז אזוי ווי דאס איז אין "מקום",

English translation 170

so too is it in "time"

אזוי איז אויך אין "זמן"

English translation 171

(as explained in Chassidus26 that time and place have a connection and bond between them) –

(כמבואר אין חסידות 26 אז זמן ומקום האבן א שייכות וקשר ביניהם) –

English translation 172

that when a time comes that is the conclusion and seal of a certain span of time –

אז בשעת עס קומט א זמן וואס איז בסיום וחותם פון א משך זמן מסויים –

English translation 173

it has within it the quality of "the gatherer of all the camps,"

האט ער אין זיך די סגולה פון "מאסף לכל המחנות",

English translation 174

that it gathers and completes all those matters that were lacking in the days and hours prior

אז ער איז מאסף ומשלים די אלע ענינים וואס האבן געפעלט אין די ימים ושעות שלפנ"ז

English translation 175

(in that continuum of time).

(אין דעם המשך הזמן).

English translation 176

And from this it is understood regarding "Zot Chanukah,"

ומזה מובן בנוגע צו "זאת חנוכה",

English translation 177

the day that is the conclusion and seal of the days of Chanukah,

דער טאג וואס איז דער סיום וחותם פון ימי חנוכה,

English translation 178

that it is in the aspect of "gatherer of all the camps" of the days of Chanukah27.

אז ער איז בבחינת "מאסף לכל המחנות" פון ימי החנוכה 27.

English translation 179

Not only according to the opinion28 that all eight days of Chanukah are one entity,

לא מיבעי להשיטה 28 אז כל שמונת ימי חנוכה זיינען א מציאות אחת,

English translation 180

according to which it follows that "Zot Chanukah" is the conclusion of the "one entity" of the time of the eight days of Chanukah,

וואס לפי זה קומט אויס אז "זאת חנוכה" איז דער סיום פון דער "מציאות אחת" של זמן דשמונת ימי חנוכה,

English translation 181

but even according to the opinion that they are eight separate days,

נאר אפילו להשיטה אז זיי זיינען שמונה ימים נפרדים,

English translation 182

it can be said,

איז י"ל,

English translation 183

that also according to this opinion there are matters in which all the days of Chanukah are one entity29.

אז אויך לפי שיטה זו זיינען פאראן ענינים אין וועלכע אלע ימי חנוכה זיינען א מציאות אחת 29.

English translation 184

[And as has been discussed several times,

[וכמדובר כמה פעמים,

English translation 185

that in truth it can be said that "they do not disagree,"

אז באמת י"ל אז "לא פליגי",

English translation 186

because there are matters in which the eight days of Chanukah are one entity,

ווייל עס זיינען דא ענינים אין וועלכע די שמונת ימי חנוכה זיינען א מציאות אחת,

English translation 187

and there are matters in which "each day does its own work" *29,

און עס זיינען דא ענינים אין וועלכע "כל יומא ויומא עביד עבידתי'" *29,

English translation 188

as was discussed at length about this29].

כמדובר אמאל די אריכות בזה 29].

English translation 189

According to this, the unique matter of this time is understood:

על פי זה איז מובן דער ענין מיוחד שבזמן זה:

English translation 190

Since "Zot Chanukah" is the last day of the entire period of the eight days,

וויבאלד אז "זאת חנוכה" איז דער יום האחרון פון דער גאנצער תקופה פון די שמונת הימים,

English translation 191

it is understood,

איז מובן,

English translation 192

that when one is now returning a lost object to its owner,

אז בשעת מ'איז איצטער מחזיר אבידה לבעל האבידה,

English translation 193

completing a matter that the "owner of the lost object" missed,

מ'איז משלים אן ענין וועלכן א "בעל האבידה" האט פארפעלט,

English translation 194

whether regarding himself,

אדער צו זיך אליין,

English translation 195

since he himself could have done better than he did,

היות אז ער אליין האט געקענט טאן בעסער ווי ער האט געטאן,

English translation 196

or he entirely missed it for some reason –

אדער ער האט גאר מאיזו סיבה טאקע פארפעלט –

English translation 197

the completion is now,

איז די השלמה יעצט,

English translation 198

at least until midnight,

עכ"פ עד חצות הלילה,

English translation 199

in a manner of "gatherer of all the camps,"

באופן פון "מאסף לכל המחנות",

English translation 200

meaning that this completes and fills the lack of all eight days of Chanukah.

ד.ה. אז דאס איז משלים וממלא דעם חסרון פון אלע שמונת ימי חנוכה.

English translation 201

And this includes both the general matter of Chanukah,

וואס דאס איז כולל סיי כללות הענין פון חנוכה,

English translation 202

and several particular matters that were explicitly mentioned regarding Chanukah:

סיי כמה ענינים פרטיים וועלכע מ'האט גערעכנט בפירוש בנוגע לחנוכה:

English translation 203

And this includes the matters of charity that one sets aside in connection with the auspicious days of Chanukah.

וואס דאס איז כולל די עניני צדקה וואס מ'איז מפריש בקשר צו די ימי סגולה פון חנוכה.

English translation 204

And since Chanukah is the conclusion and seal of the entire month of Kislev –

און וויבאלד אז חנוכה איז דער סיום וחותם פון גאנץ חודש כסלו –

English translation 205

this

איז דאס

English translation 206

(the completion on "Zot Chanukah")

(די השלמה ב"זאת חנוכה")

English translation 207

also includes the matters of charity and collections that are connected with Yud-Tes Kislev,

כולל אויך די עניני צדקה און מגביות וואס זיינען פארבונדן מיט י"ט כסלו,

English translation 208

Yud Kislev,

יו"ד כסלו,

English translation 209

Tu Kislev,

ט"ו כסלו,

English translation 210

Rosh Chodesh Kislev,

ר"ח כסלו,

English translation 211

the intervening days, etc.

די ימים שבינתיים וכו'.

English translation 212

Regarding this, the matter of "it is a mitzvah to place it at the entrance of his house on the outside"30,

עד"ז דער ענין פון "מצוה להניחה על פתח ביתו מבחוץ" 30,

English translation 213

which is a primary matter in Chanukah –

וואס איז אן ענין עיקרי אין חנוכה –

English translation 214

meaning that the content of Chanukah is to illuminate also the "outside"31 –

ד.ה. אז דער תוכן פון חנוכה איז צו מאיר זיין אויך אין דעם "חוץ" 31 –

English translation 215

also in this there can now be,

איז אויך אין דעם קען זיין יעצט,

English translation 216

on "Zot Chanukah,"

ב"זאת חנוכה",

English translation 217

the completion for the service of the eight days of Chanukah.

די השלמה אויף דער עבודה פון שמונת ימי חנוכה.

English translation 218

And although one is not now found "outside,"

והגם אז מ'געפינט זיך ניט יעצט "בחוץ",

English translation 219

but rather in a synagogue or study hall,

נאר אין א ביהכנ"ס וביהמ"ד,

English translation 220

as above;

כנ"ל;

English translation 221

nevertheless, the very resolution,

איז אבער די עצם החלטה,

English translation 222

with the appropriate strength,

מיטן תוקף המתאים,

English translation 223

to do and to illuminate the "outside,"

צו טאן אין מאיר זיין דעם "חוץ",

English translation 224

is already sufficient as a completion for the eight days of Chanukah.

איז שוין גענוג אלס השלמה אויף שמונת ימי חנוכה.

English translation 225

For at the time of the resolution it is in such a manner that "Hashem sees into the heart"32,

ווארום בשעת די החלטה איז באופן כזה אז "ה' יראה ללבב" 32,

English translation 226

that the Almighty sees that it was accepted in such a way that it will certainly come down into actual deed,

אז דער אויבערשטער זעט אז ס'איז אנגענומען געווארן באופן כזה אז עס וועט זיכער אראפקומען במעשה בפועל,

English translation 227

because it is "according to the soul" and with the appropriate strength –

ווייל ס'איז "אליבא דנפשי'" און בתוקף המתאים –

English translation 228

there is the well-known ruling in the Shulchan Aruch33 that the resolution is considered as if one has already performed the matter in actuality,

איז דאך דא דער פס"ד הידוע אין שו"ע 33 אז די החלטה ווערט גערעכנט כאילו מ'האט שוין אפגעטאן די זאך בפועל,

English translation 229

and one immediately receives the reward.

און מ'באקומט גלייך דעם שכר.

English translation 230

All that was said above is relevant throughout the entire period of "Zot Chanukah,"

כל האמור לעיל איז דאך שייך בכל המעת-לעת פון "זאת חנוכה",

English translation 231

even at the beginning of "Zot Chanukah."

אויך בהתחלת "זאת חנוכה".

English translation 232

But this is only after the seven days of Chanukah,

דאס איז דאך אבער בלויז לאחרי שבעת ימי החנוכה,

English translation 233

yet there remain several hours in the eighth day of the days of Chanukah,

עס בלייבן דאך אבער דערנאך כמה שעות אין דעם יום השמיני פון ימי החנוכה,

English translation 234

and who knows if during these hours one will perform these matters with utmost perfection.

און ווער ווייס צי אין די שעות וועט מען טאן די ענינים בתכלית השלימות.

English translation 235

But when one is speaking now,

בשעת מ'רעדט אבער יעצט,

English translation 236

in the last hours of "Zot Chanukah,"

אין די לעצטע שעות פון "זאת חנוכה",

English translation 237

then one also guarantees the last of the time, after which there is no later time

דעמולט באווארנט מען אויך דעם אחרון שבזמן שאין אחרון אחריו

English translation 238

(similar to in place –

(ע"ד ווי אין מקום –

English translation 239

the lowest, below which there is nothing lower).

תחתון שאין למטה ממנו).

English translation 240

And simply:

ובפשטות:

English translation 241

First of all –

לכל לראש –

English translation 242

regarding charity,

בנוגע צו צדקה,

English translation 243

in which one does not need to have great contemplation whether one gave for the collections or not...

וואס אין דעם דארף מען ניט האבן קיין גודל ההתבוננות צי מ'האט געגעבן אויף די מגביות צי ניט...

English translation 244

It is a clear and simple matter:

ס'איז א דבר ברור ופשוט:

English translation 245

He remembers whether he gave and whether he gave according to his ability,

ער געדיינקט צי ער האט געגעבן און צי ער האט געגעבן לפי יכולתו,

English translation 246

according to his means,

לפי הישג ידו,

English translation 247

or he could have given more...

אדער ער האט געקענט געבן מערער...

English translation 248

But this is also connected with the spiritual matters in this

דאס איז דאך אבער אויך פארבונדן מיט די ענינים רוחניים שבזה

English translation 249

(or the spirituality of the giving),

(אדער די רוחניות הנתינות),

English translation 250

in which one must already have contemplation,

וואס אין דעם דארף מען שוין האבן התבוננות,

English translation 251

whether at the time he gave, he had a "pleasant countenance"34 with all the perfection of that time,

צי בשעת ער האט געגעבן איז ביי אים געווען "סבר פנים יפות" 34 בכל השלימות שבזמן ההוא,

English translation 252

or not;

אדער ניט;

English translation 253

and in what manner one can complete this.

און אין וואס פאר אן אופן מ'קען דאס משלים זיין.

English translation 254

And if the contemplation will extend beyond midnight –

און טאמער וועט זיך די התבוננות פארציען נאך חצות הלילה –

English translation 255

then if only something will come of it in actual deed,

איז אויב נאר דערפון וועט עפעס ארויסקומען לפועל,

English translation 256

a completion in matters of good and holiness and Judaism –

א השלמה אין עניני טוב וקדושה ויהדות –

English translation 257

then blessed be he! And even if it will extend beyond the day after "Zot Chanukah",

איז תבוא עליו ברכה! און אפילו אויב עס וועט זיך פארציען לאחרי היום שאחרי "זאת חנוכה",

English translation 258

or even in the days thereafter –

אדער אפילו אין די ימים שלאח"ז –

English translation 259

but the main thing is that there should be a result and action,

איז אבער דער עיקר עס זאל ארויס דער פועל ומעשה,

English translation 260

for the action is the main thing35.

וואס המעשה הוא העיקר 35.

English translation 261

For this also includes the general matters about which was explicitly spoken on Chanukah36 –

וואס דאס איז אויך כולל די ענינים כלליים וועגן וועלכע עס האט זיך גערעדט בפירוש בחנוכה 36 –

English translation 262

regarding elderly men and elderly women,

בנוגע צו זקנים וזקנות,

English translation 263

regarding "the hosts of Hashem",

בנוגע "צבאות השם",

English translation 264

regarding the ages in between and so forth;

בנוגע די גילים שבינתיים וכיו"ב;

English translation 265

And also –

און אויך –

English translation 266

the matter of the spreading of the wellsprings outward,

אן ענין של הפצת המעיינות חוצה,

English translation 267

by printing the Tanya in places where it has not yet been printed,

ע"י הדפסת התניא במקומות שלא נדפס לע"ע,

English translation 268

the dissemination of the writings that have not yet been printed37;

הפצת הכתבים שלא נדפסו לע"ע 37;

English translation 269

And also –

און אויך –

English translation 270

regarding the establishment of Chabad Houses38,

בנוגע צו ייסוד פון בתי חב"ד 38,

English translation 271

in the places where for some strange reason they are not yet present,

אין די ערטער וואו מאיזו סיבה משונה זיינען זיי דערווייל ניטא,

English translation 272

and where they are present and they can be with greater expansion –

און דארט וואו זיי זיינען דא און זיי קענען זיין מיט מער הרחבה –

English translation 273

let this be with greater expansion.

זאל דאס זיין מיט מער הרחבה.

English translation 274

For in this matter there can always be an addition –

וואס אין דעם ענין קען אלע מאל זיין א הוספה –

English translation 275

for as much as it appears that there is already a state of "expansion",

ווייל וויפל עס ווייזט זיך אויס אז ס'איז שוין א מצב של "הרחבה",

English translation 276

this is only what appears to a limited person,

איז דאך דאס אלץ וואס עס ווייזט זיך אויס צו אן אדם המוגבל,

English translation 277

therefore he must ask another –

במילא דארף ער פרעגן ביי א צווייטן –

English translation 278

perhaps this is not at all a true expansion,

אפשר איז דאס גאר ניט קיין הרחבה אמיתית,

English translation 279

but only an expansion relative to his standing and situation at that moment etc.,

נאר בלויז הרחבה לפי ערך מעמדו ומצבו ברגע ההוא וכו',

English translation 280

unlike how the other sees it,

משא"כ ווי דער צווייטער זעט עס,

English translation 281

he sees that there can be expansion in a much greater manner,

זעט ער אז עס קען זיין הרחבה אין א סאך א גרעסערן אופן,

English translation 282

and especially since the other does not have the "bribe" of sparing himself trouble,

ובפרט אז דער צווייטער האט ניט דעם "שוחד" פון פארשפארן זיך א טירחא,

English translation 283

or using the time for another matter of Torah and His commandments that does not override this matter;

אדער פארנוצן די צייט אויף א צווייטן ענין של תורה ומצוותי' וואס איז ניט דוחה אט דעם ענין;

English translation 284

therefore one must ask another,

במילא דארף מען פרעגן א צווייטן,

English translation 285

perhaps he should immediately adopt the resolution to expand,

אפשר דארף ער גלייך אננעמען די החלטה להרחיב,

English translation 286

and a true expansion according to all opinions,

און א הרחבה אמיתית לכל הדיעות,

English translation 287

and especially there where the time and place demand it.

ובפרט דארט וואו דער זמן ומקום איז דאס דורש.

English translation 288

Among the matters that must be completed from the days of Chanukah –

צווישן די ענינים וואס מ'דארף משלים זיין פון ימי חנוכה –

English translation 289

there is a matter of a "difficulty",

איז פאראן אן ענין של "קשיא",

English translation 290

which certainly must be completed,

וואס דאס דארף מען זיכער משלים זיין,

English translation 291

for a difficulty is an undesirable thing,

ווארום א קשיא איז דאך א דבר בלתי רצוי,

English translation 292

and especially a difficulty that is connected with understanding and comprehension in the study of Torah,

ובפרט א קשיא וואס איז פארבונדן מיט הבנה והשגה אין לימוד התורה,

English translation 293

and particularly –

ובמיוחד –

English translation 294

a difficulty that is connected with a "child of five for Scripture".

א קשיא וואס איז פארבונדן מיט א "בן חמש למקרא".

English translation 295

For a difficulty by a "child of five for Scripture" is more damaging than by an older one:

וואס א קשיא ביי א "בן חמש למקרא" איז מער נוגע אראפנעמען איידער ביי אן עלטערן:

English translation 296

An older one has already become accustomed,

אן עלטערער איז שוין געוואוינט געווארן,

English translation 297

that there are things in the world that he does not understand,

אז עס זיינען דא זאכן אין וועלט וועלכע ער פארשטייט ניט,

English translation 298

and this does not confuse him,

און דאס איז אים ניט מבלבל,

English translation 299

and all the more so a difficulty in the Torah of Hashem,

ועאכו"כ א קשיא אין תורת השם,

English translation 300

it is not at all surprising to him that he does not understand it;

איז ביי אים כלל קיין פלא ניט וואס ער פארשטייט עס ניט;

English translation 301

but when the child of five for Scripture learns with his teacher,

בשעת אבער דער בן חמש למקרא לערנט מיט זיין מלמד,

English translation 302

and the teacher remains with a difficulty –

און דער מלמד בלייבט מיט א קשיא –

English translation 303

it affects his faith in the teacher.

רירט עס אן אין זיין אימון אין דעם מלמד.

English translation 304

For according to the Shulchan Aruch the child must look to the teacher,

וואס ע"פ שו"ע דארף דער קינד קוקן אויף דעם מלמד,

English translation 305

for by him he can find all matters in their perfection. Only he must be a diligent student,

ווייל ביי אים קען ער געפינען כל הענינים בשלימותם. נאר ער דארף זיין א תלמיד חרוץ,

English translation 306

to listen to what the teacher tells him,

זיך צוהערן וואס דער מלמד זאגט אים,

English translation 307

and he must not be shy39;

און דארף ניט זיין קיין ביישן 39;

English translation 308

if he has a question or a difficulty –

אויב ער האט א שאלה אדער א קשיא –

English translation 309

he must ask it,

דארף ער איר פרעגן,

English translation 310

and it is a certain thing,

און ס'איז א זיכערע זאך,

English translation 311

that since this is his teacher,

אז וויבאלד אז דאס איז זיין מלמד,

English translation 312

the teacher will answer him all difficulties.

וועט אים דער מלמד פארענטפערן אלע קשיות.

English translation 313

Therefore,

במילא,

English translation 314

when he sees that the teacher remained with a difficulty and does not give him an answer,

אז ער זעט אז דער מלמד איז געבליבן מיט א קשיא און זאגט אים ניט קיין תירוץ,

English translation 315

and a period of time passes –

און עס גייט דורך א משך זמן –

English translation 316

it affects his connection and his faith in the teacher,

רירט עס אן אין זיין קשר און אין זיין אימון אין דעם מלמד,

English translation 317

this affects the bond and devotion of a student to his teacher,

דאס רירט אן אין דער פארבונדנקייט און איבערגעגעבנקייט פון א תלמיד לרבו,

English translation 318

which according to the words of the Mishnah must be "the awe of your teacher like the awe of Heaven"40. And there is much to elaborate on all this.

וואס לויט דברי המשנה דארף זיין "מורא רבך כמורא שמים" 40. ויש להאריך בכל זה.

English translation 319

Therefore we will begin by continuing in the commentary of Rashi that was spoken about in the previous farbrengen41,

וואס דערפאר וועט מען אנהויבן פון ממשיך זיין אין דעם פירוש רש"י וואס מ'האט גערעדט בהתוועדות שלפנ"ז 41,

English translation 320

in connection with "Zerach"42,

בקשר מיט "זרח" 42,

English translation 321

regarding which several questions were added,

וואס מ'האט מוסיף געווען בזה כמה שאלות,

English translation 322

and there was no time to answer them,

און ס'איז ניט געווען קיין זמן זיי צו פארענטפערן,

English translation 323

and it was also hoped that "give to the wise and he will become wiser"17,

און מ'האט אויך געהאפט אז "תן לחכם ויחכם עוד" 17,

English translation 324

that they would answer it themselves.

אז מ'וועט דאס אליין פארענטפערן.

English translation 325

For part of the questions have already been answered by my having looked in the record of what was spoken about several years ago43,

וואס א טייל פון די שאלות איז שוין פארענטפערט געווארן דורך דעם וואס איך האב א קוק געטאן אין דער רשימה דערפון וואס ס'האט זיך גערעדט לפני כמה שנים 43,

English translation 326

so those who do not have the record –

איז די וואס האבן ניט די רשימה –

English translation 327

they can seek the record,

קענען זיי זוכן די רשימה,

English translation 328

and if the difficulty bothers them,

און אויב די קשיא טומל'ט זיי,

English translation 329

they will find there the answer to the questions.

וועלן זיי דארט געפינען דעם ענטפער אויף די שאלות.

English translation 330

There are, however, several questions that were not answered then –

עס זיינען אבער פאראן כמה שאלות וואס זיינען ניט פארענטפערט געווארן דעמולט –

English translation 331

and we will now address them.

און אויף זיי וועט מען זיך אפשטעלן איצטער.

English translation 332

Rashi44 focuses on the fact that in connection with the birth of Zerach the expression "hand" appears four times,

רש"י שטעלט 44 זיך אויף דעם וואס בקשר צו לידת זרח שטייט פיר מאל דער אויסדרוק "יד",

English translation 333

and writes: "Four hands are written here,

און שרייבט "ארבע ידות כתובות כאן,

English translation 334

corresponding to the four trespasses that Achan, who descended from him, committed,

כנגד ארבע חרמים שמעל עכן שיצא ממנו,

English translation 335

and some say corresponding to the four items that he took, etc."

ויש אומרים כנגד ד' דברים שלקח כו'".

English translation 336

Many questions were asked about this in the previous farbrengens –

וואס דא האט מען געפרעגט כמה וכמה שאלות בהתוועדויות הקודמות –

English translation 337

and the answers to several of them are understood from the aforementioned list.

און די תירוצים אויף כמה מהם זיינען מובן פון דער רשימה הנ"ל.

English translation 338

Among the questions that remain –

צווישן די שאלות וואס זיינען נאך געבליבן –

English translation 339

there is, however, a "major difficulty":

איז אבער פאראן א "קלאָץ קשיא":

English translation 340

According to Rashi's commentary, it follows

לויט פירוש רש"י קומט אויס,

English translation 341

that since Zerach had a great-great-grandson who was improper,

אז וויבאלד ביי זרח'ן איז געווען אן אור-אור-אייניקל וואס איז געווען שלא כדרוש,

English translation 342

not as desired –

שלא כרצוי –

English translation 343

therefore, already at the time of Zerach's birth,

דעריבער איז מען שוין בשעת לידת זרח,

English translation 344

hundreds of years before that,

הונדערטער יארן לפני זה,

English translation 345

the Torah alludes to this.

דאס מרמז אין תורה.

English translation 346

But seemingly:

ולכאורה:

English translation 347

The Torah tells about the birth of many people before Zerach's birth and after Zerach's birth –

עס ווערט דערציילט אין תורה וועגן דער לידה פון כו"כ מענטשן פאר לידת זרח און נאך לידת זרח –

English translation 348

and regarding them, the Torah does not mention any special sign or change at the time of their birth.

און ביי זיי ווערט ניט דערמאנט אין תורה קיין סימן ושינוי מיוחד בשעת לידתם.

English translation 349

According to this, one might think –

וואס לפי זה קען מען מיינען –

English translation 350

that only by Zerach was there such a great-great-grandson,

אז בלויז ביי זרח'ן איז געווען אזא אור-אור-אייניקל,

English translation 351

who behaved in an undesirable manner,

וואס האט זיך געפירט באופן בלתי רצוי,

English translation 352

whereas all the others had all their descendants until the end of all generations as desired!

משא"כ ביי די אלע איבעריקע זיינען געווען אלע אור-אייניקלאך עד סוף כל הדורות כדרוש!

English translation 353

This is something that cannot be said,

וואס דאס איז א זאך וועלכע מ'קען ניט זאגן,

English translation 354

because generally "the Torah speaks of the majority"45,

ווייל בכלל איז "תורה על הרוב תדבר" 45,

English translation 355

and moreover –

און נאכמער –

English translation 356

there are many that we know,

עס זיינען דא כו"כ וואס מ'ווייס,

English translation 357

and it is told in the Torah itself,

און עס ווערט דערציילט אין תורה עצמה,

English translation 358

that their descendants did undesirable things?

אז זייערע אור-אייניקלאך האבן געטאן דברים בלתי רצויים?

English translation 359

Seemingly, this is a simple question –

וואס לכאורה איז דאס א שאלה פשוטה –

English translation 360

and we do not find that Rashi addresses it.

און מ'געפינט ניט אז רש"י זאל דאס באווארענען.

English translation 361

And as has been said several times,

וכמדובר כמה פעמים,

English translation 362

one must say that the matter is understood by itself to the five-year-old studying Scripture,

מוז מען זאגן אז דער ענין איז מובן מעצמו צו דעם בן חמש למקרא,

English translation 363

or that Rashi addressed it in his commentary.

אדער אז רש"י האט עס באווארנט בפירושו.

English translation 364

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 365

simply:

בפשטות:

English translation 366

When the five-year-old studying Scripture sees

בשעת דער בן חמש למקרא זעט,

English translation 367

that there is a grandfather who had a grandson, etc., who behaved in an undesirable manner –

אז ס'איז פאראן א זיידע וואס האט געהאט אן אייניקל וכיו"ב וואס האט זיך געפירט באופן בלתי רצוי –

English translation 368

he understands on his own

פארשטייט ער אליין,

English translation 369

that one cannot, for every small thing that the grandson did,

אז מען קען ניט צוליב יעדער קלייניקייט וואס דער אייניקל האט געטאן,

English translation 370

allude to it at the time of the birth of his grandfather, etc.

מרמז זיין אויף דעם בשעת דער לידה פון זיין זיידן וכיו"ב.

English translation 371

Rather, this is told –

נאר ווען דערציילט מען דאס –

English translation 372

specifically when the undesirable matter that the grandson did is in an exceptional manner.

דוקא בשעת דער ענין בלתי רצוי וואס דער אייניקל האט געטאן איז באופן יוצא מן הכלל.

English translation 373

And as was the case with Achan,

און ווי דאס איז געווען ביי עכן'ען,

English translation 374

that his deed was an undesirable deed in a particularly exceptional way.

אז זיין מעשה איז געווען א מעשה בלתי רצוי באופן מיוחד.

English translation 375

And although Rashi does not explicitly relate the details of the matter of Achan –

און כאטש רש"י דערציילט ניט בפירוש די פרטי הדברים שבמעשה עכן –

English translation 376

since, however, he says that it was Achan,

וויבאלד אבער ער זאגט אז דאס איז געווען עכן,

English translation 377

and that he trespassed four times or with four items,

און ער האט מועל געווען ד' פעמים אדער בד' דברים,

English translation 378

it is understood

איז פארשטאנדיק,

English translation 379

that Rashi intends to "tell the teacher",

אז רש"י מיינט צו "זאָגן דעם מלמד",

English translation 380

that if the five-year-old studying Scripture asks him for details,

אז אויב דער בן חמש למקרא וועט ביי אים פרעגן פרטים,

English translation 381

he should tell him the details.

זאל ער אים דערציילן די פרטים.

English translation 382

[Rashi's purpose is not to copy all the details of the matters in Tanach from which he brings proofs from verses;

[ענינו של רש"י איז ניט צו מעתיק זיין אלע פרטי הענינים אין תנ"ך פון וועלכע ער ברענגט ראיות פון פסוקים;

English translation 383

by indicating

דורך דעם וואס ער ווייזט אָן,

English translation 384

about what kind of matter or which person he is speaking –

וועגן וואס פאר אן ענין אדער איש פלוני ער רעדט –

English translation 385

he relies that one can look up the details on one's own,

פארלאזט ער זיך אז מ'קען אליין נאכקוקן די פרטי הדברים,

English translation 386

and does not copy the details that are not necessary to know for the simple meaning of the verses.]

און איז ניט מעתיק די פרטים וואס זיינען ניט מוכרח צו וויסן בפשט הכתובים].

English translation 387

Consequently, the five-year-old studying Scripture understands –

במילא פארשטייט דער בן חמש למקרא –

English translation 388

that in the matter of Achan there was an exceptional case,

אז ביי מעשה עכן איז געווען אן ענין יוצא מן הכלל,

English translation 389

therefore this case is distinguished from all other cases.

במילא טיילט מען אויס דעם פאל פון אלע איבעריקע פאלן.

English translation 390

In what way was the matter of Achan actually distinguished from other undesirable deeds, simply?

מיט וואס איז טאקע מעשה עכן געווען אויסגעטיילט פון אנדערע מעשים בלתי רצויים בפשטות?

English translation 391

This too is simple:

איז דאס אויך פשוט:

English translation 392

The matter of Achan was a matter that affected all Jews46.

מעשה עכן איז געווען אן ענין וואס האט אנגערירט אלע אידן 46.

English translation 393

Consequently, it is also understood why the Torah alludes specifically to this matter at the birth of Achan's great-grandfather:

במילא איז אויך מובן פארוואס תורה איז מרמז דוקא וועגן דעם ענין ביי דער לידה פון עכן'ס עלטער זיידן:

English translation 394

Since here it concerns a deed that affected all of Israel,

וויבאלד דא רעדט זיך וועגן א מעשה וואס האט אנגערירט כל ישראל,

English translation 395

and the Torah is a narrative for all of Israel,

און תורה איז א סיפור דברים לכל ישראל,

English translation 396

"an inheritance of the congregation of Jacob"47,

"מורשה קהלת יעקב" 47,

English translation 397

one Torah for all of them,

תורה אחת לכולנה,

English translation 398

"for the small and the great"48 –

"לקטן ולגדול" 48 –

English translation 399

the Torah must mention this undesirable deed;

דארף תורה דערמאנען וועגן דעם מעשה בלתי רצוי;

English translation 400

but if the grandson did an undesirable matter that affected only him or his family or tribe, etc.

משא"כ אויב דער אייניקל האט געטאן אן ענין בלתי רצוי וואס האט אנגערירט בלויז אים אדער זיין משפחה אדער שבט וכו'

English translation 401

(but not the entirety of Israel) –

(אבער ניט כלל ישראל) –

English translation 402

there is no place for the Torah to mention it.

האט ניט קיין ארט אז תורה זאל וועגן דעם דערמאנען.

English translation 403

Therefore, we find that the allusion to the deed of a descendant is stated only by Zerach.

דעריבער געפינט מען אז דער רמז אויף דעם מעשה פון אן אור אייניקל שטייט נאר ביי זרח'ן.

English translation 404

And regarding this by Yaakov –

[ועד"ז ביי יעקב'ן –

English translation 405

it says 49 "Let my soul not enter their secret; with their assembly let my honor not be united,"

שטייט 49 "בסודם אל תבוא נפשי בקהלם אל תחד כבודי",

English translation 406

because of the incident of Korach,

מצד מעשה קרח,

English translation 407

since the incident of Korach was also a matter that pertained to all of Israel.

ווייל אויך מעשה קרח איז אן ענין וואס איז געווען נוגע צו כלל ישראל].

English translation 408

However, it still remains not understood:

עס בלייבט נאך אבער ניט מובן:

English translation 409

We find in the narratives of the Torah,

מ'געפינט אין סיפורי התורה,

English translation 410

and even more so in the Prophets and Writings

און נאכמערער אין נביאים וכתובים

English translation 411

(which the five-year-old student of Scripture will learn later),

(וואס דער בן חמש למקרא וועט לערנען שפעטער),

English translation 412

that there were kings of Yehudah or kings of Yisrael who did undesirable things that affected all of Israel –

אז עס זיינען געווען מלכי יהודה אדער מלכי ישראל וואס האבן געטאן דברים בלתי רצויים וואס האבן אנגערירט כלל ישראל –

English translation 413

and nevertheless we do not find that regarding their grandfathers and the like it is mentioned that their great-grandchildren would do undesirable deeds that pertain to all of Israel?

און אעפ"כ געפינט מען ניט אז ביי זייערע זיידעס וכיו"ב זאל ווערן דערמאנט אז די אור-אייניקלאך וועלן טאן מעשים בלתי רצויים וואס זיינען נוגע צו כלל ישראל?

English translation 414

For example:

ולמשל:

English translation 415

We find that "Yeravam ben Nevat" caused Jews to sin with the golden calves 50,

מ'געפינט אז "ירבעם בן נבט" האט מכשיל געווען אידן מיט די עגלי הזהב 50,

English translation 416

which was a matter that pertained to all of Israel,

וואס דאס איז געווען נוגע צו כלל ישראל,

English translation 417

even the Jews in the Land of Israel,

אפילו אידן שבארץ ישראל,

English translation 418

and as our Sages 51 say that Yeravam "sinned and caused the many to sin,"

און ווי חז"ל 51 זאגן אז ירבעם "חטא והחטיא את הרבים",

English translation 419

all of the ten tribes who are the majority of Israel,

אלע עשרת השבטים וואס זיינען רובם של ישראל,

English translation 420

to the extent that this had an influence even regarding Yehudah and Binyamin who lived in Yehudah

ביז אז דאס האט געהאט א השפעה אפילו בנוגע צו יהודה און בנימין וואס האבן געלעבט אין יהודה

English translation 421

(not in Yisrael).

(ניט אין ישראל).

English translation 422

Nevertheless –

אעפ"כ –

English translation 423

we do not find at the time of the birth of Efrayim,

געפינט מען ניט בשעת לידת אפרים,

English translation 424

that the Torah

אז תורה

English translation 425

(the Written Torah)

(שבכתב)

English translation 426

should hint that from him would come Yeravam ben Nevat?

זאל מרמז זיין אז פון אים וועט ארויסקומען ירבעם בן נבט?

English translation 427

[And this is regarding the tribe of Dan –

[עד"ז איז בנוגע צו שבט דן –

English translation 428

that although in the territory of the tribe of Dan a calf was set up 52 (and as Rashi 53 brings regarding this what it says by Avraham 54 "and he pursued until Dan" –

אז כאטש אין דעם שטח פון שבט דן האט מען אויפגעשטעלט אן עגל 52 (און ווי רש"י 53 ברענגט בנוגע דערצו וואס עס שטייט ביי אברהם 54 "וירדוף עד דן" –

English translation 429

"he saw that his descendants were destined to set up a calf there"),

"שראה שעתידין בניו להעמיד שם עגל"),

English translation 430

nevertheless we do not find that the Torah (the Written Torah) gives any special sign at the time of the birth of Dan].

אעפ"כ געפינט מען ניט אז תורה (שבכתב) זאל געבן קיין סימן מיוחד בשעת דער לידה פון דן].

English translation 431

So the answer to the question is also so simple,

איז אויך דער ענטפער אויף דער שאלה אזוי פשוט,

English translation 432

that Rashi does not even need to mention it.

אז רש"י דארף דאס אפילו ניט דערמאנען.

English translation 433

With an introduction:

ובהקדמה:

English translation 434

The five-year-old student of Scripture can indeed ask that it is not fair:

דער בן חמש למקרא קען דאך פרעגן אז ס'איז ניט יושר'דיק:

English translation 435

When someone has two great-great-grandchildren,

בשעת איינער האט צויי אור-אור-אייניקלאך,

English translation 436

one of whom did an undesirable thing for all of Israel,

וואס איינער פון זיי האט געטאן א דבר בלתי רצוי פאר כלל ישראל,

English translation 437

and the second did a good thing for all of Israel –

און דער צווייטער האט געטאן א דבר טוב פאר כלל ישראל –

English translation 438

it is not fair and not proper to say,

איז ניט יושר'דיק און ניט אויסגעהאלטן צו זאגן,

English translation 439

that the Torah should hint by the grandfather only about the grandchild who did an undesirable thing and not about the grandchild who did a good thing!

אז תורה זאל מרמז זיין ביים זיידן נאר וועגן דעם אייניקל וואס האט געטאן א דבר בלתי רצוי און ניט וועגן דעם אייניקל וואס האט געטאן א דבר טוב!

English translation 440

It is understood,

איז מובן,

English translation 441

that when one does not mention the good side,

אז בשעת מ'דערמאנט ניט דעם צד הטוב,

English translation 442

that he had a grandchild who did a good thing –

אז ער האט געהאט אן אייניקל וואס האט געטאן א דבר טוב –

English translation 443

there is no place to mention the grandchild who did an undesirable thing.

האט ניט קיין ארט צו מזכיר זיין דעם אייניקל וואס האט געטאן א דבר בלתי רצוי.

English translation 444

When, however, there is such a one,

בשעת אבער עס איז דא אזא,

English translation 445

that among his great-great-grandchildren there were only those who did a matter that would influence all of Israel in the undesirable direction,

וואס צווישן זיינע אור-אור-אייניקלאך זיינען געווען בלויז אזעלכע וואס האבן געטאן אן ענין וואס זאל משפיע זיין אויף גאנץ כלל ישראל אין דעם כיוון הבלתי רצוי,

English translation 446

as opposed to the good side,

משא"כ אין דעם צד הטוב,

English translation 447

that although there were not only intermediate ones and those below them but also righteous ones,

איז כאטש עס זיינען געווען ניט נאר בינונים ושלמטה מהם נאר אויך צדיקים,

English translation 448

but the righteous ones did not influence all of Israel through their deeds –

אבער די צדיקים האבן ניט משפיע געווען במעשיהם אויף גאנץ כלל ישראל –

English translation 449

then there is a place to single him out,

דאן האט אן ארט אויסטיילן אים,

English translation 450

and mention at the time of his birth about the grandchild who will do an undesirable thing.

און דערמאנען בשעת לידתו וועגן דעם אייניקל וואס וועט טאן א דבר בלתי רצוי.

English translation 451

And regarding our matter:

ובנוגע לעניננו:

English translation 452

Among Zerach's grandchildren there were certainly righteous and intermediate ones,

צווישן זרח'ס אייניקלאך זיינען זיכער געווען צדיקים ובינונים,

English translation 453

and especially since Rashi 55 brings that both Zerach and Peretz were "both righteous" 56,

ובפרט אז רש"י 55 ברענגט אז סיי זרח סיי פרץ זיינען געווען "שניהם צדיקים" 56,

English translation 454

and in the natural way a righteous person gives birth to a righteous person 57 –

און ע"פ דרך הטבע איז א צדיק מוליד א צדיק 57 –

English translation 455

nevertheless among his descendants there was not such a good deed that would rectify and protect all twelve tribes or the majority of the tribes,

אעפ"כ איז ביי צאצאיו ניט געווען אזא פעולה טובה וואס זאל מתקן זיין און באווארענען אלע י"ב שבטים אדער רוב השבטים,

English translation 456

there was only Achan who did an undesirable deed that affected all of Israel,

עס איז בלויז געווען עכן וואס האט געטאן א פעולה בלתי רצוי' וואס האט געווירקט אויף כלל ישראל,

English translation 457

and therefore it is mentioned at the time of his birth.

און דעריבער ווערט עס דערמאנט בשעת לידתו.

English translation 458

From where, however, does Rashi know this very thing,

פון וואנען ווייסט אבער רש"י דאס גופא,

English translation 459

that by Zerach there was not a single great-great-grandchild who did a good thing for all of Israel?!

אז ביי זרח'ן איז ניט געווען קיין איין און איינציקער אור-אור-אייניקל וואס האט געטאן א דבר טוב פאר גאנץ כלל ישראל?!

English translation 460

One could say,

איז יש לומר,

English translation 461

that Rashi learns this from the matter itself:

אז דאס לערנט רש"י אפ פון דעם ענין גופא:

English translation 462

If there had been such a great-great-grandchild –

אויב עס וואלט געווען אזא אור-אור-אייניקל –

English translation 463

the Torah would have mentioned him,

וואלט אים תורה דערמאנט,

English translation 464

or mentioned neither;

אדער ביידן ניט דערמאנט;

English translation 465

since it mentions only the great-grandchild,

וויבאלד אז מ'דערמאנט מערניט ווי דעם אור-אייניקל,

English translation 466

this itself is a proof that there was no other great-grandchild that needed to be mentioned.

איז דאס גופא א הוכחה אז ס'איז ניט געווען קיין אנדערער אור-אייניקל וועלכן מ'דארף דערמאנען.

English translation 467

And in this way all the aforementioned precise points are answered,

וואס עפ"ז ווערן פארענטפערט די אלע דיוקים האמורים,

English translation 468

along with additional precise points that are connected to this.

מיט נאך דיוקים וואס זיינען קשור בזה.

English translation 469

There is another matter that will be completed now in this time which is "the gatherer of all the camps" –

עס איז פאראן נאך אן ענין וואס מ'וועט משלים זיין איצטער אין דעם זמן וואס איז "מאסף לכל המחנות" –

English translation 470

and this is the completion of the conclusion of the entire Talmud that was made at the farbrengen of Yud-Tes Kislev58.

און דאס איז די השלמה פון סיום הש"ס וואס מ'האט געמאכט ביי דער התוועדות פון י"ט כסלו 58.

English translation 471

This will also add flavor to the farbrengen:

וואס דאס וועט אויך צוגעבן א געשמאק אין דער התוועדות:

English translation 472

Just as there are still those who cry out "the opposite is evident",

אזוי ווי עס זיינען נאך דא אזוינע וואס שרייען "איפכא מסתברא",

English translation 473

who suddenly gather together and make a celebration etc.,

וואס מיטאמאל צוזאמענקלייבן זיך און מאכן א שמחה וכו',

English translation 474

"what does this do for joy"59

"לשמחה מה זה עושה" 59

English translation 475

(which does not indicate any excess wisdom –

(וואס דאס באווייזט ניט אויף קיין איבעריקע חכמה –

English translation 476

when one asks such questions) –

ווען מ'פרעגט אזוינע שאלות) –

English translation 477

they will make a "conclusion",

וועט מען מאכן א "סיום",

English translation 478

for the law is60 that one makes a feast for the completion of the Torah...

וואס דער דין איז 60 אז עושים סעודה לגמרה של תורה...

English translation 479

But so that the people should not be frightened that they will "Heaven forbid" take from them further who knows how many hours,

אבער כדי דער עולם זאל זיך ניט דערשרעקן אז מ'וועט "חס ושלום" ביי זיי צונעמען ווייטער כ'ווייס וויפל שעות,

English translation 480

and they will have to trouble themselves etc. –

און זיי וועלן זיך דארפן מאטערן וכו' –

English translation 481

they will review a conclusion of the Rebbe Maharash.

וועט מען איבער'חזר'ן א סיום פון רבי'ן מהר"ש.

English translation 482

Since with him it was indeed "from the outset, in a transcending manner"61 in all his matters,

וואס ביי אים איז דאך געווען "לכתחילה אריבער" 61 בכל עניניו,

English translation 483

all the more so in his Torah matters,

עאכו"כ בעניני תורה שלו,

English translation 484

it is a sure thing,

איז א זיכערע זאך,

English translation 485

that at the time they will review his Torah discourse –

אז בשעת מ'וועט חזר'ן זיין דבר תורה –

English translation 486

it will be "from the outset, in a transcending manner",

וועט דאס זיין "לכתחילה אריבער",

English translation 487

and it will be received with a pleasant countenance,

און עס וועט נתקבל ווערן בסבר פנים יפות,

English translation 488

and especially since they will review only points from that conclusion.

ובפרט אז מ'וועט חזר'ן בלויז נקודות פון דעם סיום.

English translation 489

And as discussed above, it comes as a completion to the conclusion of the entire Talmud of Yud-Tes Kislev:

וכמדובר לעיל קומט עס אלס השלמה צו דעם סיום הש"ס די"ט כסלו:

English translation 490

The Alter Rebbe writes in his Iggeres HaKodesh62 regarding the conclusion of the entire Talmud each and every year,

דער אלטער רבי שרייבט דאך באגרת הקודש שלו 62 וועגן סיום הש"ס בכל שנה ושנה,

English translation 491

and in continuation of this, a conclusion of the entire Talmud is made on Yud-Tes Kislev.

וואס בהמשך לזה מאכט מען א סיום הש"ס בי"ט כסלו.

English translation 492

But in the conclusion of the entire Talmud there are several levels63:

אבער אין סיום הש"ס זיינען פאראן כמה דרגות 63:

English translation 493

Simply, it means the conclusion of the entire Talmud in the Gemara,

בפשטות מיינט עס דעם סיום הש"ס אין גמרא,

English translation 494

as is the custom in many places,

ווי דער מנהג איז בכמה מקומות,

English translation 495

that on Yud-Tes Kislev a conclusion is made on the last Gemara

אז בי"ט כסלו מאכט מען א סיום אויף דער לעצטער גמרא

English translation 496

(Niddah).

(נדה).

English translation 497

And correspondingly, on Yud-Tes Kislev they made the conclusion of the entire Talmud in the Gemara,

וואס בהתאם לזה האט מען געמאכט בי"ט כסלו דעם סיום הש"ס אין גמרא,

English translation 498

which ends with the Baraisa "Do not read 'halichos' (ways) but 'halachos' (laws)",

וואס ענדיקט זיך מיט דער ברייתא "אל תקרי הליכות אלא הלכות",

English translation 499

and they connected the conclusion of the entire Talmud with its beginning –

און מ'האט מקשר געווען דעם סיום הש"ס מיט התחלתו –

English translation 500

with the first Mishnah in Berachos.

מיט די ערשטע משנה אין ברכות.

English translation 501

There is, however, another level in the conclusion of the entire Talmud,

עס איז אבער פאראן נאך א דרגא אין סיום הש"ס,

English translation 502

in a broader

אויף א ברייטערן

English translation 503

(or deeper)

(אדער טיפערן)

English translation 504

manner,

אופן,

English translation 505

in which one also includes the tractates that have no Gemara

וואס אין דעם איז מען כולל אויך די מסכתות וועלכע האבן ניט קיין גמרא

English translation 506

(in their place)

(על אתר)

English translation 507

[consequently, one learns the commentaries on the Mishnah from the Gemara in the other tractates,

[במילא לערנט מען די פירושי המשנה פון דער גמרא בשאר המסכתות,

English translation 508

or from the commentators on the Mishnah] –

אדער פון מפרשי המשנה] –

English translation 509

then one makes a conclusion on Tractate Ukatzin

וואס דעמולט מאכט מען א סיום אויף מס' עוקצין

English translation 510

(the conclusion of Order Taharos,

(דער סיום פון סדר טהרות,

English translation 511

the last order of the orders of the Mishnah),

דער לעצטער סדר פון די סדרי משנה),

English translation 512

and one connects the last Mishnah in Tractate Ukatzin,

און מ'פארבינדט די לעצטע משנה אין מס' עוקצין,

English translation 513

with the

מיט דער

English translation 514

(same)

(זעלבער)

English translation 515

first Mishnah of Tractate Berachos.

ערשטער משנה פון מסכתא ברכות.

English translation 516

Therefore now is the appropriate time to complete this matter –

איז דעריבער יעצט דער זמן המתאים צו משלים זיין דעם ענין –

English translation 517

by making a conclusion on Tractate Ukatzin,

דורך מאכן א סיום אויף מס' עוקצין,

English translation 518

and connecting it with the first Mishnah in the entire Talmud.

און מקשר זיין דאס מיט דער ערשטער משנה אין ש"ס.

English translation 519

The aforementioned conclusion of the entire Talmud is the discourse beginning "Mei'ematai korin es Shema b'arvis"64 of the Rebbe Maharash,

דער סיום הש"ס הנ"ל איז דער מאמר ד"ה מאימתי קורין את שמע בערבית 64 פון רבי'ן מהר"ש,

English translation 520

where he stands on the first Mishnah of the entire Talmud,

וואו ער שטעלט זיך אויף דער ערשטער משנה פון ש"ס,

English translation 521

and he shows the connection of that Mishnah with the last Mishnah of Ukatzin,

און ער ווייזט אן דעם קשר פון דער משנה מיט דער לעצטער משנה פון עוקצין,

English translation 522

until he writes "and it is found that Rabbeinu HaKadosh sealed the Mishnah in a manner similar to the opening,

ביז אז ער שרייבט "ונמצא שחתם רבינו הקדוש המשנה מעין הפתיחה,

English translation 523

and this is like a hadran etc."

והרי זה כעין הדרן כו'"

English translation 524

(which is a phrase not common in other discourses).

(וואס איז א לשון שאינו רגיל בשאר דרושים).

English translation 525

This discourse has already been printed in a separate pamphlet,

וואס דער מאמר איז שוין געדרוקט אין א קונטרס בפני עצמו,

English translation 526

consequently only points will be recited,

במילא וועט מען איבערזאגן בלויז נקודות,

English translation 527

and whoever wishes can see the entire matter at length in the explanation in the letters of the Rav etc.

און ווער עס וויל קען זען דעם גאנצן ענין באריכות הביאור אין אותיות הרב וכו'.

English translation 528

He brings there earlier that the beginning of the Mishnah is "Mei'ematai korin etc.",

ער ברענגט דארט פריער אז התחלת המשנה איז "מאימתי קורין כו'",

English translation 529

and the conclusion of the Mishnah is with the verse65 "Hashem oz l'amo yitein, Hashem yevarech es amo bashalom",

און דער סיום המשנה איז מיטן פסוק 65 "ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 530

and according to this he connects the beginning of the entire Talmud and the conclusion of the entire Talmud:

און לפי זה איז ער מקשר התחלת הש"ס וסיום הש"ס:

English translation 531

Regarding the beginning of the Mishnah –

בנוגע צו התחלת המשנה –

English translation 532

"Mei'ematai korin es Shema b'arvis mish'ah shehakohanim nichnasim le'echol b'terumasan",

"מאימתי קורין את שמע בערבית משעה שהכהנים נכנסים לאכול בתרומתן",

English translation 533

he brings that "the Ra'av explained

ברענגט ער אז "פירש הרע"ו

English translation 534

[the Bartinura]

[דער ברטנורא]

English translation 535

that he did not teach it except incidentally,

שלא קתני לה אלא אגב אורחא,

English translation 536

and not for its own sake

ולא לגופה

English translation 537

[because the matter of "the kohanim enter etc." has no relevance here,

[ווייל דער ענין פון "הכהנים נכנסים כו'" האט קיין שייכות ניט אהערצו,

English translation 538

and the Rebbe Maharash explains the reason why Rabbeinu HaKadosh specifically brings this matter], that they

און דער רבי מהר"ש איז מבאר דעם טעם פארוואס רבינו הקדוש ברענגט טאקע דעם ענין], שהם

English translation 539

[the kohanim]

[די כהנים]

English translation 540

are the ones who bless Israel with peace, as it is said in the Priestly Blessing66 "v'yaseim lecha shalom"

המברכים אל ישראל בשלום כמ"ש בברכת כהנים 66 וישם לך שלום

English translation 541

[i.e., although the beginning of the Priestly Blessing is "yevarechecha"67,

[ד.ה. כאטש די התחלה פון ברכת כהנים איז "יברכך" 67,

English translation 542

the conclusion and seal is –

איז אבער דער סיום וחותם –

English translation 543

"v'yaseim lecha shalom"],

"וישם לך שלום"],

English translation 544

and it is found that Rabbeinu HaKadosh sealed the Mishnah in a manner similar to the opening,

ונמצא שחתם רבינו הקדוש המשנה מעין הפתיחה,

English translation 545

and this is like a hadran etc."

וה"ז כעין הדרן כו'".

English translation 546

And according to the custom then at the time of making a "hadran," one must answer some question –

וע"פ הנהוג אז בשעת מ'מאכט א "הדרן" דארף מען פארענטפערן עפעס א קשיא –

English translation 547

he brings "what there is to still be precise:

ברענגט ער "מה שיש לדקדק עוד:

English translation 548

Behold, the last Mishnah begins: Rabbi Yehoshua ben Levi said: The Holy One, blessed be He, will in the future cause each and every righteous person to inherit three hundred and ten worlds, as it is said68 "to cause those who love Me to inherit substance," and it concludes with the statement of Rabbi Shimon ben Chalafta: The Holy One, blessed be He, found no vessel that holds blessing except peace, as it is said65 "Hashem will give strength to His people, Hashem will bless His people with peace." And it is brought in the books69,

הנה משנה אחרונה מתחלת אמר ריב"ל עתיד הקב"ה להנחיל לכל צדיק וצדיק ש"י עולמות שנאמר 68 להנחיל אוהבי יש ומסיים במאמר ר' שמעון בן חלפתא לא מצא הקב"ה כלי מחזיק ברכה אלא השלום. שנאמר 65 ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום. ואיתא בספרים 69,

English translation 549

why did Rabbeinu HaKadosh bring the statement of Rabbi Yehoshua ben Levi before the statement of Rabbi Shimon ben Chalafta,

מדוע הביא רבינו הקדוש מאמר ריב"ל קודם מאמר רשב"ח,

English translation 550

that although the Rambam70 counted Rabbi Yehoshua ben Levi as a Tanna, nevertheless his disputants are many...

שעם היות שהרמב"ם 70 חשב ריב"ל לתנא מ"מ רבו החולקים...

English translation 551

and also, behold Rabbi Shimon ben Chalafta was old in the days of Rabbeinu HaKadosh who arranged the Mishnah,

וגם הלא רשב"ח הי' זקן בימי רבינו הקדוש שסידר המשנה,

English translation 552

as is evident from his words71...

כנראה מדבריו 71...

English translation 553

rocks became high, close ones became distant, which is due to his old age, a small rock is considered like a large one and a near way is considered like a distant one

סלעים נעשו גבוהים קרובים נעשו רחוקים שזהו מחמת זקנותו סלע קטן כגדול יחשב ודרך קרובה לרחוקה יחשב

English translation 554

[and therefore he could not come to hear the discourse of Rabbeinu HaKadosh,

[וואס דערפאר האט ער ניט געקענט קומען צו הערן דרשת רבינו הקדוש,

English translation 555

because he was extremely old],

ווייל ער איז געווען א זקן מופלג],

English translation 556

and Rabbi Yehoshua ben Levi was young in years72 in the days of Rabbi,

וריב"ל הי' רך בשנים 72 בימי רבי,

English translation 557

and why did he give precedence to him over the elder Rabbi Shimon ben Chalafta?"

ולמה הקדימו להזקן רשב"ח"?

English translation 558

And he elaborates in this discourse on many and various matters in the inner dimension of the Torah, as this is connected with the revealed aspect of the Torah,

און ער איז מאריך אין דעם מאמר בכמה וכמה ענינים אין פנימיות התורה ווי דאס איז פארבונדן מיט נגלה דתורה,

English translation 559

and he concludes73,

און פירט אויס 73,

English translation 560

that the reason why "Rabbeinu HaKadosh, in his arrangement of the Mishnah, gave precedence to the words of Rabbi Yehoshua ben Levi over the words of Rabbi Shimon ben Chalafta,

אז דער טעם פארוואס "הקדים רבינו הקדוש בסידור המשנה דברי ריב"ל לדברי רשב"ח,

English translation 561

although Rabbi Yehoshua ben Levi was young in years and Rabbi Shimon ben Chalafta was old as above,

שהגם שריב"ל הי' רך בשנים ורשב"ח הי' זקן כנ"ל,

English translation 562

is because the words of Rabbi Shimon ben Chalafta are an explanation and elucidation of the words of Rabbi Yehoshua ben Levi, etc.,

מפני כי דברי רשב"ח הם פירוש וביאור דברי ריב"ל כו',

English translation 563

that how they will in the future attain three hundred and ten worlds, this is through peace, etc."

שאיך ישיגו לע"ל הש"י עולמות זהו ע"י השלום כו'".

English translation 564

And what the rationale in this is, in a simple style, is:

וואס די הסברה בזה אין א סגנון הפשוט איז:

English translation 565

When one says "the Holy One, blessed be He, will in the future cause each and every righteous person to inherit three hundred and ten worlds," a question can arise:

בשעת מ'זאגט "עתיד הקב"ה להנחיל לכל צדיק וצדיק ש"י עולמות" קען ווערן א שאלה:

English translation 566

How will the righteous person be able to receive it?

ווי אזוי וועט עס דער צדיק קענען מקבל זיין?

English translation 567

Here it speaks about "to cause those who love Me to inherit substance, and I will fill their treasuries,"

דא רעדט זיך וועגן "להנחיל אוהבי יש ואוצרותיהם אמלא",

English translation 568

and moreover –

און נאכמער –

English translation 569

"three hundred and ten worlds,"

"ש"י עולמות",

English translation 570

and according to the explanation of the Rambam74 that this means "as if he gathered all the delights of this world in their entirety...

וכפירוש הרמב"ם 74 אז דאס מיינט "כאילו קיבצו מעדני העולם הזה בכללם...

English translation 571

and afterwards that gathered amount is multiplied three hundred and ten times" –

ואח"כ נכפל אותו המקובץ שלש מאות ועשר פעמים" –

English translation 572

so how can a righteous person contain this?

איז ווי קען דאס א צדיק פארנעמען?

English translation 573

Even regarding all of Israel, the Gemara says75 "You have bestowed upon them

אפילו בנוגע צו כל ישראל זאגט די גמרא 75 "השפעת עליהם

English translation 574

(abundant76)

(רוב 76)

English translation 575

good, they cannot withstand it";

טובה אינן יכולין לעמוד";

English translation 576

all the more so when it speaks about one righteous person?

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן איין צדיק?

English translation 577

So for this, the explanation is –

איז אויף דעם דער ביאור –

English translation 578

that "the Holy One, blessed be He, found no vessel that holds blessing except peace,"

אז "לא מצא הקב"ה כלי מחזיק ברכה אלא השלום",

English translation 579

that through "peace" one has a vessel to receive the blessing, to receive even a blessing like "three hundred and ten worlds."

אז דורך "שלום" האט מען א כלי צו אויפנעמען די ברכה אויף מקבל זיין אפילו א ברכה ווי "ש"י עולמות".

English translation 580

And this "peace" was given to all of Israel –

און דער "שלום" איז אפגעגעבן געווארן לכל ישראל –

English translation 581

"Hashem will give strength to His people, Hashem will bless His people with peace,"

"ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 582

for whoever gives, gives with a generous eye77.

וואס כל הנותן בעין יפה הוא נותן 77.

English translation 583

And this is the general content of the discourse,

וואס דאס איז כללות תוכן המאמר,

English translation 584

where he explains in the manner of "hadranim,"

וואו ער איז מבאר ע"ד ווי "הדרנים",

English translation 585

both the connection of the beginning of the entire Shas and its end,

סיי דעם קשר פון תחלת הש"ס וסיומו,

English translation 586

and many questions,

סיי כו"כ קושיות,

English translation 587

including the aforementioned question and others,

כולל די קושיא הנ"ל און נאך,

English translation 588

which are all explained according to the explanation in this discourse,

וואס ווערן אלע מבואר לויטן ביאור אין דעם מאמר,

English translation 589

which is already printed

וואס איז שוין געדרוקט

English translation 590

(as above).

(כנ"ל).

English translation 591

From this there is also a directive in the service of each and every person:

דערפון האט מען אויך א הוראה בעבודת כל אחד ואחד:

English translation 592

It is spoken about,

מ'רעדט דאך וועגן דעם,

English translation 593

that one should increase in the study of Torah in general,

אז מ'זאל מוסיף זיין אין לימוד התורה בכלל,

English translation 594

and in the study of the inner dimension of the Torah in particular:

און אין לימוד פנימיות התורה במיוחד:

English translation 595

A Jew can ask the question:

קען א איד פרעגן די שאלה:

English translation 596

Where will he take time to increase –

וואו וועט ער נעמען זמן צו מוסיף זיין –

English translation 597

when he has already conducted himself until now according to the Shulchan Aruch?

בשעת ער האט זיך שוין ביז איצטער געפירט ע"פ שו"ע?

English translation 598

And if he is a Chabadnik –

און אויב ער איז א חב"ד'ניק –

English translation 599

he has conducted himself according to what is stated at the beginning of the holy book of Tanya

האט ער זיך דאך געפירט לויט דעם וואס עס שטייט בהתחלת ספר תניא קדישא

English translation 600

[the Written Torah of Chassidus78,

[תורה שבכתב פון תורת החסידות 78,

English translation 601

of the master of the redemption of Yud-Tes Kislev and the days of Chanukah (the time of his second redemption79)],

פון דעם בעל הגאולה פון י"ט כסלו און ימי חנוכה (זמן גאולתו השני' 79)],

English translation 602

in the first chapter and on the first page,

אין דעם ערשטן פרק און אויפן ערשטן עמוד,

English translation 603

where one must beware not to waste every moment on the study of Torah,

ווי מ'דארף זיך אפהיטן פון ניט אויסנוצן יעדער רגע אויף לימוד התורה,

English translation 604

and he brings there the terrifying punishment that comes for negating this matter –

און ער ברענגט דארט דעם עונש מבהיל וואס קומט פאר שלילת הענין –

English translation 605

so since all his time is full with the study of Torah,

איז וויבאלד זיין גאנצע צייט איז פול מיט לימוד התורה,

English translation 606

where will he take time to increase in the study of Torah?!

וואו וועט ער נעמען צייט אויף מוסיף זיין אין לימוד התורה?!

English translation 607

For this, the answer is in the aforementioned Mishnah:

אויף דעם האט מען דעם ענטפער אין דער משנה הנ"ל:

English translation 608

In the Mishnah it is stated,

אין דער משנה שטייט,

English translation 609

that one can receive not only one world,

אז א איך קען מקבל זיין ניט נאר איין עולם,

English translation 610

which is also "abundant good,"

וואס איז אויך "רוב טובה",

English translation 611

but three hundred and ten worlds! And there is no question how a Jew can contain this –

נאר דריי הונדערט מיט צען עולמות! און ס'איז קיין קשיא ניט ווי אזוי א איד קען דאס אויפנעמען –

English translation 612

because "Hashem will give strength to His people, Hashem will bless His people with peace,"

ווייל "ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 613

and peace is a vessel that holds blessing.

און שלום איז א כלי המחזיק ברכה.

English translation 614

And accordingly, it is understood regarding our matter:

ועד"ז איז מובן בעניננו:

English translation 615

When he has a claim of how will he be able to receive an increase in the study of Torah –

בשעת ער האט א טענה ווי אזוי וועט ער קענען אויפנעמען א ריבוי אין לימוד התורה –

English translation 616

the answer is:

איז דער ענטפער:

English translation 617

This is not your concern! You be determined to do good things;

דאס איז ניט דיין דאגה! דו זיי מחליט טאן ענינים טובים;

English translation 618

where will you take time and strength, etc. –

וואו וועסטו נעמען צייט און כח וכיו"ב –

English translation 619

"Hashem will give strength to His people, Hashem will bless His people with peace"!

איז "ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום"!

English translation 620

It still remains, however, not understood:

עס בלייבט נאך אבער ניט מובן:

English translation 621

How does one explain this,

ווי אזוי איז מען דאס מסביר,

English translation 622

and especially to a "master of the revealed aspect"?

ובפרט צו א "בעל נגלה"?

English translation 623

It is indeed stated thus in the discourse,

עס שטייט טאקע אזוי אין דעם מאמר,

English translation 624

and it is a "hadran",

און ס'איז א "הדרן",

English translation 625

and it is connected to an explicit Mishnah –

און ס'איז פארבונדן מיט א משנה מפורשת –

English translation 626

but one must explain this,

מ'דארף דאך דאס אבער מסביר זיין,

English translation 627

how this is revealed in the Torah –

ווי אזוי דאס איז בגלוי בתורה –

English translation 628

how can it be that he can add even more in the study of Torah?

ווי קען זיין אז ער זאל קענען נאך מער מוסיף זיין אין לימוד התורה?

English translation 629

And especially since until now he was filled with the study of Torah,

ובפרט אז ער איז געווען ביז איצטער פול מיט לימוד התורה,

English translation 630

in a manner of toil,

באופן של יגיעה,

English translation 631

and as is known80 that "If you have not toiled and found –

וכידוע 80 אז "לא יגעת ומצאת –

English translation 632

do not believe",

אל תאמין",

English translation 633

but specifically "If you have toiled and found, believe",

נאר דוקא "יגעת ומצאת תאמין",

English translation 634

and the toil must be with utmost intensity,

און די יגיעה דארף זיין בתכלית התוקף,

English translation 635

until he will sweat from toil in the study of Torah.

ביז אז ער וועט שוויצן פון יגיעה אין לימוד התורה.

English translation 636

[And as it is stated in the writings of the Arizal81 regarding the Arizal himself –

[און ווי עס שטייט אין כתבי האריז"ל 81 בנוגע צו דעם אריז"ל –

English translation 637

"When he would...

"כשהי'...

English translation 638

read a halachah [the revealed aspect of Torah] in the study hall among the friends, he would ask with force until he became very weary and sweated a great sweat [which means physical sweat –

קורא הלכה [נגלה דתורה] בישיבה בין החברים הי' מקשה בכח עד שנלאה מאוד ומזיע זיעה גדולה [וואס דאס מיינט זיעה גשמית –

English translation 639

as is applicable to physicality regarding the Arizal] and I asked him [his disciple Rabbi Chaim Vital asked him] why he did so,

ווי ס'איז שייך גשמיות ביים אריז"ל] ושאלתיו [תלמידו ר"ח וויטאל האט אים געפרעגט] למה עשה כן,

English translation 640

and he answered me that the engagement in halachah is to break the kelipah, which is the secret of the difficulty...

והשיב לי כי עסק ההלכה כדי לשבר הקליפה שהם סוד הקושי'...

English translation 641

this requires great exertion" [which is why one must labor with the body,

זה צריך טורח גדול" [וואס דערפאר דארף מען הארעווען מיטן גוף,

English translation 642

until the body sweats].

ביז דער גוף וועט שוויצן].

English translation 643

If this is said about the Arizal,

וואס אויב מ'זאגט דאס אויפן אריז"ל,

English translation 644

whose essence is indeed "Eitz Chayim"82,

וואס ענינו איז דאך "עץ חיים" 82,

English translation 645

the innermost aspect of Torah82,

פנימיות התורה 82,

English translation 646

and nevertheless he needed to nullify the difficulties that come from the kelipah etc.,

ואעפ"כ האט ער געדארפט מבטל זיין די קושיות שמצד הקליפה וכו',

English translation 647

all the more so is this regarding those who are below his level].

עאכו"כ אז אזוי איז בנוגע צו די וואס זיינען למטה ממדריגתו].

English translation 648

So how can one demand of him that he add in the study of Torah?

איז ווי קען מען מאנען פון אים ער זאל מוסיף זיין בלימוד התורה?

English translation 649

The Baal HaGeulah answers this in his book "Torah Or"

באווארנט עס דער בעל הגאולה בספרו "תורה אור"

English translation 650

[and as has been discussed several times, the explanation of the phrase "Torah Or",

[וכמדובר כמה פעמים דער ביאור הלשון "תורה אור",

English translation 651

that "Torah" is from the term hora'ah (teaching)83,

אז "תורה" איז מלשון הוראה 83,

English translation 652

and "Torah Or" means that this is a teaching given in a luminous and clear manner84]:

און "תורה אור" מיינט אז דאס איז א הוראה וואס ווערט ארויסגעגעבן אין א ליכטיקן און קלארן אופן 84]:

English translation 653

On the first page of the book "Torah Or"85 it is brought down,

אין דעם ערשטן עמוד פון ספר "תורה אור" 85 ווערט אראפגעבראכט,

English translation 654

that "By means of one who rectifies his deeds...

אז "ע"י שמתקן מעשיו...

English translation 655

in physical actions in the aspect of 'legs' as he says later,

בעשי' גשמיות בבחי' רגלים ווי ער זאגט שפעטער,

English translation 656

'and their totality is charity,

"וכללותן היא הצדקה,

English translation 657

and about this it is said86 and charity exalts a nation') his mind and heart become clear a thousand times as much",

ועל זה נאמר 86 וצדקה תרומם גוי") נעשה מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה",

English translation 658

and the Tzemach Tzedek explains in a gloss on that discourse87,

און דער צ"צ איז מבאר אין א הגהה אויף דעם מאמר 87,

English translation 659

"And one could say that our Sages, of blessed memory, said in the Midrash Rabbah88 'A thousand enter to study Scripture, a hundred emerge to study Mishnah,

"ויש לומר דהנה ארז"ל במד"ר 88 אלף נכנסין למקרא יוצא ממנו מאה למשנה,

English translation 660

a hundred enter to study Mishnah, ten emerge to study Talmud,

מאה למשנה עשרה לתלמוד,

English translation 661

from the ten of Talmud, one emerges to teach (hora'ah)'",

מיו"ד של תלמוד אחד להוראה",

English translation 662

and he elaborates,

און ער פירט אויס,

English translation 663

that this means "his mind and heart become clear a thousand times as much",

אז דאס מיינט "נעשה מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה",

English translation 664

that his study is in such a manner that he "emerges to teach (hora'ah)",

אז זיין לימוד איז באופן כזה אז ער איז "יוצא להוראה",

English translation 665

it comes out,

קומט אויס,

English translation 666

that this is not an expression of exaggeration,

אז דאס איז ניט קיין לשון של גוזמא,

English translation 667

but rather it means literally,

נאר דאס מיינט כפשוטו,

English translation 668

that through the act of charity, the study of a Jew has the power of "a thousand enter to study Scripture",

אז דורך מעשה הצדקה האט דער לימוד פון א אידן דעם כח פון "אלף נכנסין למקרא",

English translation 669

that he "emerges to teach (hora'ah)".

אז ער איז "יוצא להוראה".

English translation 670

It thus comes out –

קומט דאך אויס –

English translation 671

that through the matter of charity in its perfection,

אז דורך דעם ענין הצדקה בשלימות,

English translation 672

and as mentioned earlier,

און ווי דערמאנט פריער,

English translation 673

and clamored and stormed,

און גע'טומל'ט און גע'שטורעמט,

English translation 674

that one should complete all matters of charity,

אז מ'זאל משלים זיין כל עניני צדקה,

English translation 675

also from the term shleimus (completeness),

אויך מלשון שלימות,

English translation 676

according to the present situation

לפי המצב בהוה

English translation 677

(even though according to the past situation it was already in its perfection) –

(כאטש לפי המצב בעבר איז זי שוין געווען בשלימותה) –

English translation 678

through this "his mind and heart become clear a thousand times as much",

איז דורך דעם ווערט "מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה",

English translation 679

so that notwithstanding that his study of Torah until now was already in perfection

אז ניט קוקנדיק אויף דעם וואס זיין לימוד התורה ביז איצטער איז שוין געווען בשלימות

English translation 680

(as discussed at length above),

(כנ"ל בארוכה),

English translation 681

he receives the power from Above,

באקומט ער דעם כח מלמעלה,

English translation 682

that he can have in this study a thousand times as much!

ער זאל קענען האבן אין דעם לימוד טויזנט מאל אזויפיל!

English translation 683

According to this, the aforementioned question is answered –

וואס לפי זה איז פארענטפערט די שאלה הנ"ל –

English translation 684

because "a matter does not depart from its literal meaning":

ווייל "אין ענין יוצא מדי פשוטו":

English translation 685

As long as a Jew has not yet increased in charity,

כל זמן א איד האט נאך ניט מרבה געווען בצדקה,

English translation 686

there is perhaps still room for the aforementioned question:

איז אפשר נאך פאראן אן ארט אויף דער שאלה הנ"ל:

English translation 687

Since you have studied Torah with diligence and devotion,

וויבאלד דו האסט געלערנט תורה בהתמדה ושקידה,

English translation 688

and with this you have utilized all your time,

און דערמיט האסטו אויסגענוצט דיין גאנצע צייט,

English translation 689

until not even a moment remained free from the study of Torah –

ביז ס'איז ניט געבליבן אפילו א רגע פנוי פון לימוד התורה –

English translation 690

how can one demand of you that there be "lafsha lah" (additional time for it)89,

איז ווי מאנט מען פון דיר עס זאל זיין "לאפשא לה" 89,

English translation 691

that you should add,

זאלסט מוסיף זיין,

English translation 692

and beyond all proportion;

און שלא בערך;

English translation 693

from where will you take time?

וואו וועסטו נעמען צייט?

English translation 694

But when you increase in charity,

אבער בשעת דו ביסט מרבה בצדקה,

English translation 695

the Alter Rebbe tells you simply:

זאגט דיר דער אלטער רבי בפשטות:

English translation 696

That which previously took you a thousand hours,

דאס וואס בא דיר האט פריער גענומען טויזנט שעות,

English translation 697

will now take you only a single hour,

וועט ביי דיר נעמען יעצט בלויז אן איין-און-איינציקע שעה,

English translation 698

you will have free999 hours!

וועסטו האבן פריע 999 שעות!

English translation 699

Thus the question of where you will take time to study additional topics is nullified –

איז במילא בטל די שאלה וואו וועסטו נעמען צייט אויף לערנען ענינים נוספים –

English translation 700

since that which until now you studied in 1000 hours,

בשעת אז דאס וואס ביז איצטער האסטו געלערנט אין 1000 שעות,

English translation 701

in a manner of "toil and find",

באופן פון "יגעת ומצאת",

English translation 702

you can now study in one hour!

קענסטו יעצט לערנען אין איין שעה!

English translation 703

And this is not merely in a way of a gift from Above –

און דאס איז ניט סתם בדרך מתנה מלמעלה –

English translation 704

but also in a manner of "toil and find":

נאר אויך באופן של "יגעת ומצאת":

English translation 705

The toil and exertion consists of the giving of charity,

די יגיעה וטירחא באשטייט אין דער נתינת הצדקה,

English translation 706

which is a matter of "giving one's very soul",

וואס דאס איז אן ענין פון "נותן חיי נפשו",

English translation 707

as explained in Tanya90,

כמבואר אין תניא 90,

English translation 708

which is even greater than toil,

וואס דאס איז נאך מערער ווי יגיעה,

English translation 709

it is a matter of one's very soul itself!

דאס איז אן ענין של חיי נפשו ממש!

English translation 710

From all this it is understood that all these considerations regarding the prior state and situation are not relevant –

וואס מכל זה מובן אז עס זיינען ניט נוגע די אלע חשבונות מצד המעמד ומצב שלפנ"ז –

English translation 711

because at the time a Jew adds in charity, "his mind and heart become clear a thousand times as much."

ווייל בשעת א איד איז מוסיף אין צדקה איז "נעשה מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה".

English translation 712

And it can be said,

ויש לומר,

English translation 713

that the explanation of the Alter Rebbe in Torah Or,

אז דער ביאור פון אלטן רבי'ן אין תורה אור,

English translation 714

is the inner content of the aforementioned Mishnah statement

איז דער תוכן פנימי פון דעם מאמר המשנה הנ"ל

English translation 715

(according to the interpretation of the Rebbe Maharash),

(לויטן פירוש פון רבי'ן מהר"ש),

English translation 716

that the vessel for the "three hundred and ten worlds" is "Hashem will bless His people with peace,"

אז דער כלי אויף די "ש"י עולמות" איז "ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 717

the concept of peace:

ענין השלום:

English translation 718

The concept of "peace" is the concept of charity,

דער ענין פון "שלום" איז דער ענין הצדקה,

English translation 719

as explained in several places90.

כמבואר בכמה מקומות *90.

English translation 720

And this is what the Mishnah says,

און דאס זאגט די משנה,

English translation 721

that when the concept of charity exists,

אז בשעת עס איז פאראן דער ענין פון צדקה,

English translation 722

peace,

שלום,

English translation 723

then a Jew is a vessel for three hundred and ten worlds.

דעמולט איז א איד א כלי אויף ש"י עולמות.

English translation 724

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 725

When the concept of charity exists,

בשעת ס'איז פאראן דער ענין הצדקה,

English translation 726

and especially when it is with a pleasant countenance

ובפרט אז דאס איז בסבר פנים יפות

English translation 727

(which is a primary condition in the giving of charity,

(וואס איז א תנאי עיקרי אין נתינת הצדקה,

English translation 728

as explained in Shulchan Aruch91),

כמבואר אין שולחן ערוך 91),

English translation 729

then he receives not only three hundred and ten worlds,

דעמולט באקומט ער ניט נאר ש"י עולמות,

English translation 730

but a thousand times as much!

נאר 1000 פעמים ככה!

English translation 731

Consequently, "Hashem will give strength to His people,"

ווערט במילא "ה' עוז לעמו יתן",

English translation 732

he receives "a thousand times as much,"

ער באקומט "אלף פעמים ככה",

English translation 733

and consequently, "Hashem will bless His people with peace,"

ובמילא איז "ה' יברך את עמו בשלום",

English translation 734

that he has the vessels to receive the lights.

אז ער האט די כלים אויפצונעמען די אורות.

English translation 735

Heaven forbid that it is "abundant goodness" that one cannot receive,

ניט ח"ו ס'איז "רוב טובה" וואס אין יכולין לקבל,

English translation 736

but on the contrary,

נאר פארקערט,

English translation 737

he has the vessels to receive "abundant goodness."

ער האט די כלים אויף מקבל זיין "רוב טובה".

English translation 738

And as the language of the Gemara92 regarding Rabbi Akiva,

וכלשון הגמרא 92 בנוגע צו ר' עקיבא,

English translation 739

that "he entered in peace,"

אז "נכנס בשלום",

English translation 740

and afterwards "he departed in peace,"

און דערנאך איז "יצא בשלום",

English translation 741

and took with him all the matters of the Pardes,

און האט מיט זיך מיטגענומען אלע ענינים שבפרדס,

English translation 742

of Maaseh Merkavah.

במעשה מרכבה.

English translation 743

At first glance:

דלכאורה:

English translation 744

Since the novelty of Rabbi Akiva compared to the others was in that "he departed in peace" –

וויבאלד דער חידוש פון ר' עקיבא לגבי די אנדערע איז געווען אין דעם וואס "יצא בשלום" –

English translation 745

in what way is it different that specifically by him it says "he entered in peace"?

איז במה נשתנה אז דוקא ביי אים שטייט "נכנס בשלום"?

English translation 746

It is explained in many places the interpretation of this93:

איז דאך מבואר בכ"מ דער פירוש בזה 93:

English translation 747

Because he "entered in peace,"

וויבאלד אז ער איז "נכנס בשלום",

English translation 748

therefore he also "departed in peace."

דערפאר איז ער אויך "יצא בשלום".

English translation 749

The question arises:

פרעגט זיך די שאלה:

English translation 750

What does "entered in peace" mean? –

וואס הייסט "נכנס בשלום"? –

English translation 751

He was engaged in the matters of Maaseh Merkavah,

ער האט זיך דאך עוסק געווען אין עניני מעשה מרכבה,

English translation 752

Pardes,

פרדס,

English translation 753

as the Rambam explains at length at the beginning of his work94,

ווי דער רמב"ם איז מבאר בארוכה בתחלת חיבורו 94,

English translation 754

that the matters of Maaseh Merkavah and Maaseh Bereishis are called Pardes etc.?

אז עניני מעשה מרכבה ומעשה בראשית ווערן אנגערופן פרדס וכו'?

English translation 755

How then was the entry of Rabbi Akiva different from the entry of the others?

איז מיט וואס איז אנדערש די כניסה פון ר"ע פון דער כניסה פון די אנדערע?

English translation 756

Rather, the explanation of this is –

נאר דער ביאור בזה איז –

English translation 757

that by him the entry was "in peace,"

אז ביי אים איז געווען די כניסה "בשלום",

English translation 758

i.e., he entered into the study of Torah with the concept of peace and charity,

ד.ה. ער איז אריין אין לימוד התורה מיט דעם ענין השלום והצדקה,

English translation 759

and as is known,

וכידוע,

English translation 760

that before the study of Torah there must be the service of prayer,

אז לפני לימוד התורה דארף זיין עבודת התפלה,

English translation 761

"that my prayer be near my bed"95,

"שתהא תפלתי סמוכה למיטתי" 95,

English translation 762

and before prayer, "one gives a coin to a poor person and then prays"96,

און לפני התפלה איז דאך "יהיב פרוטה לעני והדר מצלי" 96,

English translation 763

there must be the giving of charity before prayer

עס דארף זיין נתינת הצדקה לפני התפלה

English translation 764

(as brought also in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch97).

(ווי געבראכט אויך אין אלטן רבי'נס שו"ע 97).

English translation 765

This causes that "his mind and heart become clear a thousand times as much,"

וואס דאס טוט אויף עס זאל זיין "נעשה מוחו ולבו זכים אלף פעמים ככה",

English translation 766

consequently also the "departed in peace" is,

במילא ווערט אויך דער "יצא בשלום",

English translation 767

and his Torah with him,

ותורתו עמו,

English translation 768

and as it says in the verse98 regarding Yaakov Avinu,

און ווי עס שטייט אין פסוק 98 בנוגע צו יעקב אבינו,

English translation 769

"And Yaakov came complete" –

"ויבא יעקב שלם" –

English translation 770

"complete in his body, complete in his property, complete in his Torah"99,

"שלם בגופו שלם בממונו שלם בתורתו" 99,

English translation 771

that despite the upheaval of the journey he was "complete in his Torah,"

אז ניט קוקנדיק אויף טלטול הדרך איז ער געווען "שלם בתורתו",

English translation 772

that "his Torah" was in completeness100.

אז "תורתו" איז געווען בשלימות 100.

English translation 773

From this matter there is also a general directive for the children of Yaakov,

פון דעם ענין האט מען אויך א הוראה כללית לבני יעקב,

English translation 774

who are the children of Israel until the end of all generations101:

וואס דאס זיינען בני ובנות ישראל עד סוף כל הדורות 101:

English translation 775

Notwithstanding that one goes on the path of exile,

ניט קוקנדיק אויף דעם וואס מ'גייט אין דרך הגלות,

English translation 776

and the exile draws on for a long time without end –

און דער גלות ציט זיך א זמן רב עד אין סוף –

English translation 777

And as has been discussed several times,

וכמדובר כמה פעמים,

English translation 778

that when a king's son is for one moment not at the table of his father the king102 –

אז בשעת א בן מלך געפינט זיך א רגע אחד ניט על שולחן אביו המלך 102 –

English translation 779

this is a matter of "no end"! On the clock it is indeed only a "brief moment"

איז דאס אן ענין של "אין סוף"! אויפן זייגער איז דאס טאקע בלויז א "רגע קטן"

English translation 780

("In a brief moment I forsook you"103),

("ברגע קטן עזבתיך" 103),

English translation 781

but from the perspective of the nature and essence of the king's son, the pain is endless;

אבער מצד דעם טבע ועצם בן המלך איז דער צער אין סוף;

English translation 782

and especially since also in "time" itself it extends without limits –

ובפרט אז אויך אין "זמן" גופא ציט זיך דאס בלי הגבלות –

English translation 783

First and foremost, there is the promise,

האט מען לכל לראש די הבטחה,

English translation 784

that there will be "And Yaakov came complete,"

אז עס וועט זיין דער "ויבא יעקב שלם",

English translation 785

not only complete in his soul,

ניט נאר שלם בנשמתו,

English translation 786

but also "complete in his body,"

נאר אויך "שלם בגופו",

English translation 787

and also "complete in his Torah,"

און אויך "שלם בתורתו",

English translation 788

i.e., that the upheaval of exile does not affect the completeness of knowledge in Torah.

ד.ה. אז דער טלטול בגלות רירט ניט אָן אין דער שלימות הידיעה בתורה.

English translation 789

And this also effected further in the service of Yaakov,

און דאס האט אויך גע'פועל'ט ווייטער אין דער עבודה פון יעקב'ן,

English translation 790

that although "his anger surged upon him etc."104,

אז כאטש "קפץ עליו רוגזו כו'" 104,

English translation 791

one anger and a second anger and a third anger –

איין רוגז און א צווייטער רוגז און א דריטער רוגז –

English translation 792

ultimately there was the matter of "And Yehudah approached him"105,

איז סוכ"ס געווארן דער ענין פון "ויגש אליו יהודה" 105,

English translation 793

the prayer of Yehudah,

די תפלה פון יהודה,

English translation 794

"'And he approached' means nothing other than prayer"106,

"אין ויגש אלא תפלה" 106,

English translation 795

which was "to him" –

וואס איז געווען "אליו" –

English translation 796

"to him and not to his attributes"107

"אליו ולא למדותיו" 107

English translation 797

(as the Tzemach Tzedek brings108),

(ווי דער צ"צ ברענגט 108),

English translation 798

and which succeeded –

און וואס האט מצליח געווען –

English translation 799

that there be "And Yaakov lived in the land of Egypt"109,

עס זאל זיין דער "ויחי יעקב בארץ מצרים" 109,

English translation 800

that while still in the exile of Egypt he was at the ultimate level of completeness and goodness as is possible in exile110.

אז נאך זייענדיק אין גלות מצרים איז ער געווען בתכלית השלימות והטוב ווי עס קען זיין אין גלות 110.

English translation 801

And so it is also brought about now –

וואס אזוי ווערט אויפגעטאן אויך איצטער –

English translation 802

"The deeds of the fathers are a sign for the children"111.

"מעשה אבות סימן לבנים" 111.

English translation 803

Jews cry out, but:

אידן שרייען אבער:

English translation 804

"Enough of exile"! What connection do we have with exile?!

"דאלאי גלות"! וואָס האָבן מיר פֿאַר אַ שייכות מיט גלות?!

English translation 805

Indeed, by the will of the Creator,

טאקע ברצון הבורא,

English translation 806

but must one then use the decree of the verse and the decree of the Creator, heaven forbid –

אבער אויף דעם דארף מען דען אויסנוצן גזירת הכתוב וגזירת הבורא ר"ל –

English translation 807

to keep Jews in exile?!

אויף האלטן אידן אין גלות?!

English translation 808

Indeed, a descent for the sake of an ascent –

טאקע ירידה צורך עלי' –

English translation 809

but enough of the ascents! And enough of the descents!

אבער גענוג די עליות! און גענוג די ירידות!

English translation 810

And especially since "all the appointed times have passed, and the matter depends only on repentance"112 –

ובפרט אז "כלו כל הקיצין ואין הדבר תלוי אלא בתשובה" 112 –

English translation 811

then there is already the "And Judah approached him,"

איז דאך שוין דא דער "ויגש אליו יהודה",

English translation 812

there is no approach except prayer,

אין גישה אלא תפלה,

English translation 813

through every Jew who is called "Yehudi" after Yehudah,

דורך יעדן אידן וואס ווערט אנגערופן "יהודי" ע"ש יהודה,

English translation 814

for the name Yehudah is from "I will thank Hashem"113,

ווארום דער נאמען יהודה איז ע"ש "אודה את ה'" 113,

English translation 815

and also the name Yehudi is from one who denies idolatry114,

און אויך דער נאמען יהודי איז ע"ש שכופר בע"ז 114,

English translation 816

and whoever denies idolatry is as one who acknowledges the entire Torah115,

און כל הכופר בע"ז כמודה בכל התורה כולה 115,

English translation 817

the Torah as "Your Torah"116.

תורה אלס "תורתך" 116.

English translation 818

Consequently, there is indeed the end of the exile,

במילא ווערט טאקע דער סיום הגלות,

English translation 819

that one dances out of exile,

אז מ'טאַנצט ארויס פון גלות,

English translation 820

and in one moment, in an instant,

ובשעתא חדא וברגעא חדא,

English translation 821

and one comes "with our young and with our old, with our sons and with our daughters"117,

און מ'קומט "בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 117,

English translation 822

together with "their silver and their gold with them"118,

צוזאמען מיט "כספם וזהבם אתם" 118,

English translation 823

"complete in his wealth",

"שלם בממונו",

English translation 824

and with "complete in his Torah",

און מיט "שלם בתורתו",

English translation 825

and completeness in the fulfillment of the commandments,

און שלימות בקיום המצוות,

English translation 826

which is the completeness of the Torah –

וואס דאס איז די שלימות התורה –

English translation 827

great is study that brings to action119,

גדול לימוד שמביא לידי מעשה 119,

English translation 828

in the Holy Land,

אין ארץ הקודש,

English translation 829

which is a "land which the eyes of Hashem your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year"120,

וואס זי איז אן "ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 120,

English translation 830

and in this itself one adds a special completeness.

און אין דעם גופא איז מען מוסיף א שלימות מיוחדת.

English translation 831

And here is the place to stop for another matter:

וכאן המקום זיך אפשטעלן אויף נאך אן ענין:

English translation 832

Since Jews are compared to our father Yaakov,

וויבאלד אידן זיינען געגליכן צו יעקב אבינו,

English translation 833

their dwelling in the Land of Israel must be in the manner of "And Yaakov dwelt in the land of his father's sojournings"121:

דארף ביי זיי זיין די ישיבה בארץ ישראל באופן פון "וישב יעקב בארץ מגורי אביו" 121:

English translation 834

One must not come, heaven forbid, to the nations that they should agree in the "U.N.",

מען דארף ניט אנקומען ר"ל צו גוים אז זיי זאלן מסכים זיין אין "יו-ען",

English translation 835

that one must give away the Land of Israel to Jews –

אז מ'דארף אפגעבן אידן ארץ ישראל –

English translation 836

this is "the land of his father's sojournings"!

דאס איז "ארץ מגורי אביו"!

English translation 837

And the claim that there was once "Canaan" there –

און די טענה אז דארט איז געווען אמאל "כנען" –

English translation 838

one says that "Canaan" is from the term merchant

זאגט מען אז "כנען" איז מלשון סוחר

English translation 839

(a Canaanite man122 –

(איש כנעני 122 –

English translation 840

a trader123),

תגר 123),

English translation 841

as the Alter Rebbe brings in Torah Or124,

ווי דער אלטער רבי ברענגט אין תורה אור 124,

English translation 842

meaning that what was in the Land of Israel, Canaan, the intention in this is the matter of commerce,

ד.ה. אז דאס וואס אין ארץ ישראל איז געווען כנען איז די כוונה בזה דער ענין המסחר,

English translation 843

that there should be the conquest of the land,

עס זאל זיין דער כיבוש הארץ,

English translation 844

and moreover –

און נאכמער –

English translation 845

"Hashem your God will enlarge your border"125.

"ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 125.

English translation 846

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 847

That which the Land of Israel was initially given to the nations of the world is in order to inform Jews about "the power of His works",

דאס וואס מ'האט אפגעגעבן ארץ ישראל לכתחילה צו אומות העולם איז כדי צו מודיע זיין אידן וועגן "כח מעשיו",

English translation 848

"the power126 of His works He declared to His people"!

"כח 126 מעשיו הגיד לעמו"!

English translation 849

If there were no nations of the world –

אויב עס וואלטן ניט געווען קיין אומות העולם –

English translation 850

one would not have needed to declare "the power of His works",

וואלט מען ניט געדארפט מודיע זיין "כח מעשיו",

English translation 851

but since there are nations of the world who come and claim "You are robbers who conquered the land of the seven nations" –

וויבאלד אבער אז עס זיינען דא די אומות העולם וואס קומען און טענה'ן "לסטים אתם שכבשתם ארץ שבעה אומות" –

English translation 852

for this there is "the power of His works He declared to His people, to give them the inheritance of nations",

אויף דעם האט מען דעם "כח מעשיו הגיד לעמו לתת להם נחלת גוים",

English translation 853

as Rashi brings at the beginning of his commentary on the Torah.

ווי רש"י ברענגט בתחלת פירושו על התורה.

English translation 854

From this is also understood regarding the conduct in recent times –

דערפון איז אויך פארשטאנדיק בנוגע צו דער הנהגה בזמן האחרון –

English translation 855

that one thinks that one must come to the point that the nations of the world should agree to everything,

וואס מ'מיינט אז מ'דארף אנקומען דערצו אז די אומות העולם זאלן אויף אלץ מסכים זיין,

English translation 856

consequently one sends emissaries there,

במילא שיקט מען שלוחים אהערצו,

English translation 857

and one promises that one will give away territories, heaven forbid,

און מ'איז מבטיח אז מ'וועט אפגעבן שטחים ר"ל,

English translation 858

and place Jews in danger, heaven forbid,

און איינשטעלן אידן אין סכנה ר"ל,

English translation 859

unthinkable for Jews and unthinkable for people –

ניט פאר קיין אידן געדאכט און ניט פאר קיין מענטשן געדאכט –

English translation 860

a matter of actual danger to life!

אן ענין של פקוח נפשות ממש!

English translation 861

And as one sees events every day –

און ווי מ'זעט מעשים בכל יום –

English translation 862

how this conduct brings danger to life!

ווי די הנהגה ברענגט צו סכנת נפשות!

English translation 863

One has convinced oneself,

מ'האט זיך איינגערעדט,

English translation 864

that when another Jew will come and say:

אז בשעת עס וועט קומען א צווייטער איד און וועט זאגן:

English translation 865

How is it possible? How can one allow such a thing? –

היתכן? ווי דערלאזט מען אזא זאך? –

English translation 866

one will answer him that "it was a chance occurrence"127!

וועט מען אים ענטפערן אז "נקרה נקרית" 127!

English translation 867

There was indeed

ס'איז טאקע געווען

English translation 868

(heaven forbid)

(חלילה)

English translation 869

a fire in a tent

א שריפה אין אן אוהל

English translation 870

(a "barrack"),

(א "באַראַק"),

English translation 871

and indeed 8 soldiers were killed, heaven forbid,

און עס זיינען טאקע אומגעקומען ר"ל 8 חיילים,

English translation 872

and many were wounded –

וכו"כ נפצעו –

English translation 873

but this is not a matter that has in it any lesson...

אבער דאס איז ניט אן ענין וואס האט אין זיך עפעס א הוראה...

English translation 874

It is a "coincidental thing"...

ס'איז אַ "צופעליקע זאך"...

English translation 875

But why did these "coincidental things" happen one after the other and after the third, etc.,

פארוואס האבן אבער די "צופעליקע זאכן" געטראפן איינע נאך דער צווייטער און נאך דער דריטער וכו',

English translation 876

and specifically in these most recent weeks and months,

און דוקא אין די שבועות וחדשים הכי אחרונים,

English translation 877

specifically when it was announced that one is going to give away "the West Bank" and "Judea and Samaria", etc., etc.?!

דוקא בשעת מ'האט מכריז געווען אז מ'גייט אפגעבן "מערב ירדן" און "יהודה ושומרון" וכו' וכו'?!

English translation 878

It must have some explanation!

עס מוז דאך האבן עפעס א הסברה!

English translation 879

But the explanation for this is this very thing:

נאר די הסברה בזה איז דאס גופא:

English translation 880

Because one wants to give away things to the nations,

וויבאלד מ'וויל אפגעבן זאכן צו די גויים,

English translation 881

this itself arouses the terrorists to increase in acts of sabotage.

איז דאס גופא מעורר די מחבלים צו מוסיף זיין אין מעשי החבלה.

English translation 882

Just as the entire matter of wanting to give away territories has no place in reason –

אזוי ווי דער גאנצער ענין פון וועלן אפגעבן שטחים האט קיין ארט ניט אין שכל –

English translation 883

one finds an explanation,

געפינט מען א הסברה,

English translation 884

that in exchange for this one will receive a piece of paper!

אז תמורת דעם וועט מען באקומען א פאפירל!

English translation 885

One cannot say this openly –

מען קען דאך דאס ניט זאגן אפענערהייט –

English translation 886

so they fell upon an invention:

איז מען געפאלן אויף א המצאה:

English translation 887

Why must one say that in exchange for the territories one will receive merely a piece of paper –

וואס דארף מען זאגן אז תמורת די שטחים וועט מען באקומען סתם א פאפירל –

English translation 888

they say that one will receive a paper on which will be written the word "peace",

זאגט מען אז מ'וועט באקומען א פאפירל אויף וועלכן עס וועט שטיין דער ווארט "שלום",

English translation 889

consequently it means that one gives the territories in exchange for peace...

במילא הייסט עס אז מ'גיט די שטחים תמורת שלום...

English translation 890

We already know from the past what happens when one gives territories in exchange for a paper on which is written "peace":

וואס מ'ווייס שוין מן העבר וואס ווערט בשעת מ'גיט שטחים תמורת א פאפיר וואו עס שטייט "שלום":

English translation 891

When they received a paper at Camp David

בשעת מ'האט באקומען א פאפיר אין קעמפ דייוויד

English translation 892

(Camp David) –

(מחנה דוד) –

English translation 893

with that content it brought a chain of troubles,

מיט דעם תוכן האט עס געבראכט צרות צרורות,

English translation 894

both materially and spiritually

סיי בגשמיות סיי ברוחניות

English translation 895

(not to mention now):

(ניט איצטער געדאכט):

English translation 896

Materially, the troubles are simple –

בגשמיות זיינען די צרות בפשטות –

English translation 897

it ruined the economic situation of the entire country!

דאס האט רוענירט דעם מצב הכלכלי פון דער גאנצער מדינה!

English translation 898

Because they had to give up the oil,

ווארום מ'האט געדארפט אפגעבן די נעפט,

English translation 899

consequently one must buy oil,

במילא דארף מען קויפן נעפט,

English translation 900

which makes the economic situation very difficult!

וואס דאס מאכט זייער שווער דעם מצב הכלכלי!

English translation 901

The oil sources were in the possession of Israel –

די קוואלן פון נעפט זיינען געווען ברשותם של ישראל –

English translation 902

they gave them to the Egyptians,

האט מען זיי אפגעגעבן די מצריים,

English translation 903

and now,

און יעצט,

English translation 904

when one needs oil to work the fields –

בשעת מ'דארף האבן נעפט אויף באַאַרבעטן די פעלד –

English translation 905

one must go to the Egyptian,

דארף מען גיין צום מצרי,

English translation 906

and find him in a good mood,

און געפינען אים אין א גוטער שטימונג,

English translation 907

when he will want to sell the oil...

ווען ער וועט וועלן פארקויפן די נעפט...

English translation 908

Because suddenly he can become "angry" –

ווארום מיטאמאל קען ער ווערן "ברוגז" –

English translation 909

he recalls his "ambassador",

רופט ער אפ זיין "שגריר",

English translation 910

and does not want to speak at all!

און וויל בכלל ניט רעדן!

English translation 911

Afterwards they send emissaries to South America –

דערנאך שיקט מען שלוחים קיין דרום אמעריקע –

English translation 912

to bring from there a barrel of oil...

כדי צו ברענגען פון דארטן א פעסל נעפט...

English translation 913

When they had the oil springs in their possession,

בשעת מ'האט געהאט די מעיינות הנפט ברשות,

English translation 914

no one dreamed –

האט זיך קיינעם ניט גע'חלומ'ט –

English translation 915

neither in Washington,

ניט אין וואשינגטאן,

English translation 916

nor in Jordan,

ניט אין ירדן,

English translation 917

nor in Egypt –

ניט אין מצרים –

English translation 918

that they would let them out of their hand! This is a matter that has no explanation in human intellect

אז מ'וועט זיי ארויסלאזן פון האנט! דאס איז דאך א דבר וואס האט קיין הסברה ניט אין שכל אנושי

English translation 919

(not in Divine intellect –

(ניט אין שכל אלקי –

English translation 920

in the intellect of the animal soul)!

אין שכל פון נפש הבהמית)!

English translation 921

But what then? They talked themselves into it,

נאר וואס דען? מ'האט זיך איינגעשמועסט,

English translation 922

that they would be called a fine man,

אז מ'וועט הייסן א פיינער מאן,

English translation 923

and a fine politician, etc.,

און א פיינער פאליטיקער וכו',

English translation 924

and they would receive a "Nobel Prize" for peace!...

און מ'וועט באקומען א "נאָבעל-פרייז" אויף שלום!...

English translation 925

(Incidentally:

(דרך אגב:

English translation 926

How does the whole matter of a "Nobel Prize" come about?

ווי אזוי קומט דער גאנצער ענין פון א "נאָבעל-פרייז"?

English translation 927

There was a non-Jew who succeeded in making matters of destruction and ruin,

ס'איז געווען א ניט-איך וואס האט מצליח געווען אין מאכן ענינים של הרס וחורבן,

English translation 928

not in matters of peace,

ניט אין ענינים של שלום,

English translation 929

but matters of devastation that were later used in all sorts of wars,

נאר ענינים של השחתה וואס מ'האט דערנאך גענוצט אין אלע-ערליי מלחמות,

English translation 930

and killed, may Hashem spare us, hundreds of thousands of people;

און גע'הרג'עט ר"ל הונדערטער טויזנטער מענטשן;

English translation 931

and afterwards it occurred to him,

און דערנאך איז אים איינגעפאלן,

English translation 932

whether he had a merit or for whatever reason –

צי ער האט געהאט א זכות אדער מאיזו סיבה שתהי' –

English translation 933

that from part of the money he made from it, they should make a "fund" from which they would distribute "prizes" for good matters,

אז פון א טייל פון די געלט וואס ער האט געמאכט דערפון זאל מען מאכן א "קרן" פון וועלכן מ'זאל טיילן "פרסים" אויף ענינים טובים,

English translation 934

such as innovations in medical science or an innovation in the conduct of bringing peace and the like.

ווי חידושים אין חכמת הרפואה אדער א חידוש אין דער הנהגה פון ברענגען שלום וכיו"ב.

English translation 935

It turns out,

קומט אויס,

English translation 936

that the money he received for the "Nobel Prize" is money that was made by manufacturing matters of devastation –

אז די געלט וואס ער האט געקראגן פון דער "נאָבעל-פרייז" זיינען געלט וואס זיינען געמאכט געווארן דורך דעם וואס מ'האט פאבריקירט ענינים של השחתה –

English translation 937

is that a virtue!?

איז דען דאָס אַ מעלה!?

English translation 938

What value do all these things have when one knows what the "peace" brought –

וואס פאר אן ערך האבן די אלע זאכן בשעת מ'ווייס אז וואס האט געבראכט דער "שלום" –

English translation 939

it brought, may Hashem spare us, actual killing of hundreds of soldiers of the children of Israel, in actuality! And we know their names!

דאס האט געבראכט ר"ל הריגה בפועל פון הונדערטער חיילים פון בני ובנות ישראל בפועל! און מ'ווייס זייערע נעמען!

English translation 940

And they give the same excuse that "it was a chance occurrence":

און מ'זאגט דעם זעלבן תירוץ אז "נקרה נקרית":

English translation 941

Just as a terrorist passed through a certain place,

אזוי ווי א מחבל איז דורכגעגאנגען במקום פלוני,

English translation 942

and afterwards one had to travel in a certain manner,

און דערנאך האט מען געדארפט פאָרן באופן מסוים,

English translation 943

and he took a "hitchhiker",

און ער האט גענומען א "טרעמפ",

English translation 944

a "car" passed by

עס איז דורכגעפארן אַ "קאר"

English translation 945

(an automobile)

(א מכונית)

English translation 946

and he entered there,

און ער איז אהין אריין,

English translation 947

a terrorist was sitting there,

איז דארט געזעצן א מחבל,

English translation 948

and killed him...

און האט אים דער'הרג'ט...

English translation 949

In truth, this is an explanation when it happens once,

איז באמת איז דאס א הסברה בשעת דאס טרעפט איין מאל,

English translation 950

and not when it happens many times;

און ניט בשעת עס טרעפט כמה וכמה פעמים;

English translation 951

and furthermore, even when it happened the first time it is also completely incomprehensible:

ונוסף לזה איז אפילו בשעת דאס האט געטראפן דעם ערשטן מאל איז אויך אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:

English translation 952

Why was this not before the agreement of "Camp David"...

פארוואס איז דאס ניט געווען פאר'ן הסכם פון "קעמפ דייוויד"...

English translation 953

Before that agreement they trembled before an Israeli soldier,

פאר דעם הסכם האט מען געציטערט פאר א ישראל'דיקן חייל,

English translation 954

and now the opposite situation has arisen:

און איצטער איז געווארן א מצב הפכי:

English translation 955

One goes in Jerusalem,

מ'גייט אין ירושלים,

English translation 956

in Hebron,

אין חברון,

English translation 957

in Shechem,

אין שכם,

English translation 958

and even in Tel Aviv,

און אפילו אין תל-אביב,

English translation 959

and one is not sure if there is an Arab behind him who will, may Hashem spare us, do what he did!...

און מ'איז ניט זיכער צי עס איז דאָ אַן אַראַבער מאחוריו וואָס וועט ר"ל אָפּטאָן דאָס וואָס ער האָט געטאָן!...

English translation 960

Afterwards there was another matter:

דערנאך איז געווארן נאך אן ענין:

English translation 961

When one must answer the question "how is it possible" –

בשעת מ'דארף פארענטפערן די שאלה "היתכן" –

English translation 962

with what does one answer it?

איז מיט וואס פארענטפערט מען דאס?

English translation 963

One flees to Tunis,

מען פליט אין טוניס,

English translation 964

hundreds of miles from there,

הונדערטער מיילן פון דארטן,

English translation 965

and one selects the Arabs who have a good relationship with Jews,

און מ'קלייבט אויס די אראבער וואס זיינען אין א יחס טוב צו אידן,

English translation 966

chooses a country where there are several thousand Jews,

אויסגעקליבן א מדינה וואו עס זיינען דא עטלעכע טויזנט אידן,

English translation 967

to whom there was the best relationship –

וואס צו זיי איז געווען א יחס הכי טוב –

English translation 968

and there one flees!...

און דארטן פליט מען!...

English translation 969

Not to Syria,

ניט אין סורי',

English translation 970

not to Jordan,

ניט אין ירדן,

English translation 971

not to Egypt –

ניט אין מצרים –

English translation 972

which are indeed the open enemies,

וואס זיי זיינען דאך די שונאים גלויים,

English translation 973

who make no secret of it –

וואס מאכן דערפון ניט קיין סוד –

English translation 974

but whom did they choose –

נאר וועמען האט מען אויסגעקליבן –

English translation 975

specifically Tunis!

דוקא טוניס!

English translation 976

That is to say,

הייסן הייסט עס,

English translation 977

the "strategists" "caught on",

אז "עסטראטעגן" האבן זיך "געכאפט",

English translation 978

that if one would flee to Jordan –

אז אויב מ'וועט פליען אין ירדן –

English translation 979

they would be prepared for it there,

וועט מען דארט זיין מוכן דערצו,

English translation 980

but if one would flee to Tunis,

משא"כ אז מ'וועט פליען קיין טוניס,

English translation 981

it would not occur to anyone that one would do such a madness without any benefit!

וועט קיינעם ניט איינפאלן אז מ'וועט טאן אזא משוגע'ס ללא כל תועלת!

English translation 982

They endangered all the planes;

מ'האט איינגעשטעלט אין סכנה אלע פליער;

English translation 983

they killed so many and so many terrorists,

מ'האט דער'הרג'ט אזויפיל און אזויפיל מחבלים,

English translation 984

so that the danger from the terrorists who are there,

וואס די סכנה פון די מחבלים וואס זיינען דארטן,

English translation 985

is incomparably greater than the danger of the very flight there –

איז שלא בערך צו די סכנה פון דער עצם פליען דארטן –

English translation 986

but the Supreme One performed a miracle,

נאר דער אויבערשטער האט באוויזן א נס,

English translation 987

and they came flying back whole,

און מ'איז געקומען צופליען צוריק גאנצערהייט,

English translation 988

but this was truly a miraculous matter!

אבער דאס איז געווען אן ענין נסי ממש!

English translation 989

And this is no secret,

און דאס איז ניט קיין סוד,

English translation 990

because everyone knows all the "military secrets" that are revealed there –

ווייל אלע ווייסן די אלע "סודות צבאיים" וואס ווערן דארט אויפגעטאן –

English translation 991

therefore one knows,

במילא ווייס מען,

English translation 992

in the blink of an eye,

ברגע כמימרא,

English translation 993

or the next morning,

אדער אויף מארגן אינדערפרי,

English translation 994

by the enemy,

ביים אויב,

English translation 995

as is known from several stories of several matters!

כידוע פון כמה סיפורים פון כמה ענינים!

English translation 996

How does it come to do such a thing –

ווי קומט עס צו טאן אזא זאך –

English translation 997

this is understood simply:

איז דאס מובן בפשטות:

English translation 998

They caught on –

מ'האט זיך געכאפט –

English translation 999

that just as this will make a great impression,

אז אזוי ווי דאס וועט מאכן א רושם גדול,

English translation 1000

it will atone for the "failure"

וועט דאס מכפר זיין אויפן "מחדל"

English translation 1001

(as they call it)

(ווי זיי רופן דאס)

English translation 1002

of the overall leadership:

פון דער כללות ההנהגה:

English translation 1003

For after every victory that the Supreme One gave to the "Israel Defense Forces" –

אזוי ווי לאחרי כל נצחון וואס דער אויבערשטער האט געגעבן צו דעם "צבא הגנה לישראל" –

English translation 1004

the politicians came,

זיינען געקומען די פאליטיקער,

English translation 1005

and sold the victory for a piece of paper,

און האבן פארקויפט דעם נצחון פאר א שטיקל פאפיר,

English translation 1006

they thought that they would cover up the "failure" by flying to Tunis without any benefit!

האט מען געמיינט אז מ'וועט פארדעקן אויף דעם "מחדל" דורך דעם וואס מ'וועט פליען אין טוניס ללא כל תועלת!

English translation 1007

And as mentioned above –

וכאמור לעיל –

English translation 1008

they sell a victory for a piece of paper,

פארקויפט מען א נצחון פאר א שטיקל פאפיר,

English translation 1009

and they "requested" that they write on the paper the word "peace";

און מ'האט "אויסגעבעטן" אז מ'זאל אנשרייבן אויפן פאפיר דעם ווארט "שלום";

English translation 1010

afterwards they also did not want to concede that –

דערנאך האט מען דאס אויך ניט געוואלט נאכגעבן –

English translation 1011

they requested that they write,

האט מען זיך אויסגעבעטן מ'זאל אנשרייבן,

English translation 1012

that they agree to meet and talk together at a "round table":

אז מ'איז מסכים אז מ'זאל זיך טרעפן און ריידן צוזאמען ביי א "קיילעכדיקן טיש":

English translation 1013

afterwards they also retracted that!

דערנאך האט מען דאס אויך צוריקגעצויגן!

English translation 1014

And they are not ashamed! And they continue on!

און מ'שעמט זיך ניט! און מ'גייט אָן ווייטער!

English translation 1015

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1016

For as they go on,

אזוי ווי עס גייען אן,

English translation 1017

as mentioned,

כאמור,

English translation 1018

acts of sabotage in Hebron and in Shechem and in Ramla and in the Old City of Jerusalem –

מעשי חבלה אין חברון און אין שכם און אין רמלה און אין ירושלים העתיקה –

English translation 1019

first and foremost a method was established,

איז לכל לראש געווארן א שיטה,

English translation 1020

that one should always cover up,

מ'זאל אלץ מעלים זיין,

English translation 1021

that one should not tell that terrorists killed soldiers!

מ'זאל ניט דערציילן אז מחבלים האבן גע'הרג'ט סאלדאטן!

English translation 1022

There are dozens of cases where a Jew was actually killed –

ס'איז דא צענדליקער פאלן ווען א איד איז גע'הרג'ט געווארן בפועל –

English translation 1023

and they ordered the newspapers not to tell about it!

און מ'האט אנגעזאגט די צייטונגען אז מ'זאל דאס ניט דערציילן!

English translation 1024

The Supreme One helped

האט דער אויבערשטער געהאלפן

English translation 1025

(if this is called "help") –

(אויב דאס הייסט "הילף") –

English translation 1026

that since there are correspondents of newspapers from outside the country there,

אז אזוי ווי דארט זיינען דא קאָרעספאָנדענטן פון צייטונגען שמחוץ למדינה,

English translation 1027

they reported to their newspapers about this –

האבן זיי איבערגעגעבן זייערע צייטונגען וועגן דעם –

English translation 1028

and they publicized it;

און זיי האבן דאס מפרסם געווען;

English translation 1029

therefore they had no choice,

במילא האט מען ניט געהאט קיין ברירה,

English translation 1030

and they had to admit that such an incident occurred,

און מ'האט געדארפט מודה זיין אז ס'האט געטראפן אזא פאסירונג,

English translation 1031

but what then –

נאר וואס דען –

English translation 1032

a terrorist did not do it;

ניט א טעראריסט האט עס געמאכט;

English translation 1033

rather "it was a chance occurrence"!

נאר "מקרה נקרה הוא"!

English translation 1034

But one cannot say,

מ'קען דאך אבער ניט זאגן,

English translation 1035

that while dozens of cases occur in "Yehuda and Shomron",

אז בשעת עס גייען אן צענדליקער פאלן אין "יהודה ושומרון",

English translation 1036

that terrorists are not doing this –

אז דאס טוען ניט קיין טעראריסטן –

English translation 1037

they caught on to a very strange invention

האט מען זיך געכאפט אויף גאר א משונה'דיקע המצאה

English translation 1038

(that is, a "political invention" unparalleled):

(וואס דאס הייסט א "פאליטישע המצאה" שאין כמוה):

English translation 1039

Jews from the USA came traveling,

עס זיינען געקומען צופארן אידן פון ארה"ב,

English translation 1040

who do not understand any cleverness, only they ask a simple question:

וואס פארשטייען ניט קיין חכמות נאר זיי פרעגן א שאלת תם:

English translation 1041

How is it possible! What happened here?

היתכן! וואס האט דא פאסירט?

English translation 1042

Until now the Arabs were not any smaller friends

ביז איצטער זיינען די אראבער ניט געווען ניט קיין קלענערע אוהבים

English translation 1043

(or were not any smaller enemies)

(אדער ניט געווען קיין קלענערע אויבים)

English translation 1044

than before –

ווי פריער –

English translation 1045

and suddenly one sees,

און מיטאמאל זעט מען,

English translation 1046

that in the "West Bank" of the Jordan,

אז אין דער "גדה המערבית" פון דעם ירדן,

English translation 1047

there became incomparably more matters of sabotage,

זיינען געווארן שלא בערך מערער ענינים של חבלנות,

English translation 1048

until –

ביז –

English translation 1049

matters of actual killing of people!

עניני הריגת נפשות ממש!

English translation 1050

So they are "wise" –

איז מען דאך "חכמים" –

English translation 1051

they hit upon an invention!

איז מען געפאלן אויף א המצאה!

English translation 1052

What is the invention? –

וואס איז די המצאה? –

English translation 1053

That this is actually a benefit for Jews...!!!

אז דאס איז גאר א טובה פאר אידן...!!!

English translation 1054

Terrorists have murdered several Jews in Judea and Samaria,

"מחבלים" האבן גע'הרג'עט כו"כ אידן אין יהודה ושומרון,

English translation 1055

where there is

וואס דארט איז

English translation 1056

(in part of them)

(בחלק מהם)

English translation 1057

a "military regime",

א "משטר צבאי",

English translation 1058

a military leadership,

א מיליטערישע אנפירונג,

English translation 1059

not a civilian administration –

ניט קיין הנהגה אזרחית –

English translation 1060

and there they murdered! And one knows whom they murdered and who murdered

און דארט האט מען גע'הרג'עט! און מ'ווייס וועמען מ'האט גע'הרג'עט און ווער עס האט גע'הרג'עט

English translation 1061

(indeed not who is the private individual –

(טאקע ניט ווער איז דער איש פרטי –

English translation 1062

but which group did it) –

אבער וועלכע גרופע עס האט דאס געטאן) –

English translation 1063

So when wealthy people from the USA come visiting,

איז ווען עס קומען צופארן גבירים פון ארה"ב,

English translation 1064

and one needs to answer them something –

און מען דארף זיי עפעס ענטפערן –

English translation 1065

they tell them that there is a benefit for Jews in this!

זאגט מען זיי אז אין דעם איז פאראן א תועלת פאר אידן!

English translation 1066

– Has one ever heard such an invention?!

– געהערט אַמאָל אַ המצאה?!

English translation 1067

They murdered a Jew, Heaven forbid,

מ'האט גע'הרג'עט א אידן ר"ל,

English translation 1068

and "one soul" is also like a "full world"128,

וואס א "נפש אחת" איז אויך ווי אן "עולם מלא" 128,

English translation 1069

all the more so when it concerns dozens of souls,

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן צענדליקער נפשות,

English translation 1070

and all the more so when these are dozens of souls of military personnel,

ועאכו"כ ווען דאס זיינען צענדליקער נפשות פון אנשי הצבא,

English translation 1071

which weakens the fear that non-Jews

וואס דאס איז מחליש דעם פחד וואס ניט אידן

English translation 1072

(Arabs)

(אַראַבער)

English translation 1073

have of the Israel Defense Forces –

האבן פאר צבא ישראל –

English translation 1074

and they say that this is a benefit for Jews!

און מ'זאגט אַז דאָס איז אַ טובה פאר אידן!

English translation 1075

With this they explain why they do nothing about the acts of sabotage:

וואס דערמיט פארענטפערט מען פארוואס מ'טוט גארניט וועגן די מעשי החבלה:

English translation 1076

With what can one deter a terrorist? Not by the fact that when one catches him one "punishes" him by putting him in prison,

מיט וואס קען מען אפשרעקן א מחבל? ניט דורך דעם וואס בשעת מ'כאפט אים איז מען אים "מעניש" דורך אריינזעצן אים אין תפיסה,

English translation 1077

where they give him food and drink and lodging etc. ready-made –

וואו מען גיט אים עסן און טרינקען און א דירה וכו' מן המוכן –

English translation 1078

which is even better than what he had when he was wallowing in his own village –

וואס איז נאך בעסער דערפון וואס ער האט געהאט בשעת ער האט זיך געוואַלגערט ביי זיך אין דאָרף –

English translation 1079

and after a short while passes,

און אז עס גייט דורך א קורצע וויילע,

English translation 1080

they exchange him

בייט מען אים איבער

English translation 1081

(as they exchanged hundreds of terrorists for three or four or five Jews),

(ווי מ'האט געביטן הונדערטער מחבלים פאר דריי אדער פיר אדער פינף אידן),

English translation 1082

which they know from the outset,

וואס דאס ווייסן זיי מלכתחילה,

English translation 1083

because this has become a practice of "always in the usual manner".

ווייל דאס איז געווארן א הנהגה פון "תמידים כסדרם".

English translation 1084

So it is certainly that with such a practice

איז דאך זיכער אז מיט אזא הנהגה

English translation 1085

(of "imprisoning")

(פון "אריינזעצן")

English translation 1086

one cannot deter the terrorist...

קען מען ניט אפשרעקן דעם מחבל...

English translation 1087

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1088

In order that the terrorist not do what he does –

כדי דער מחבל זאל ניט טאן דאס וואס ער טוט –

English translation 1089

he must be afraid beforehand,

דארף ער זיך שרעקן פון פריער,

English translation 1090

that he will not succeed and they will catch him.

אז ער וועט ניט מצליח זיין און מ'וועט אים כאפן.

English translation 1091

But how can one catch him –

איז אבער ווי קען מען אים כאפן –

English translation 1092

when one chases after him!

ווען מ'גייט אים נאך!

English translation 1093

In contrast, when one is occupied with other matters and the like,

משא"כ ווען מ'איז פארנומען מיט ענינים אחרים וכיו"ב,

English translation 1094

there is simply a weakening in the guarding of Jews in the Land of Israel itself!

ווערט פשוט א חלישות אין דער שמירה פון אידן אין ארץ ישראל גופא!

English translation 1095

[I know that they hear this there,

[איך ווייס דאך אז מ'הערט דאס דארטן,

English translation 1096

and certainly there will be a commotion –

און זיכער וועט ווערן א טומל –

English translation 1097

from where do I have the knowledge –

פון וואנען האב איך די ידיעה –

English translation 1098

these are reports that appear in all the newspapers in the USA,

זיינען דאס ידיעות וואס שטייען אין אלע צייטונגען אין ארה"ב,

English translation 1099

and in some of the major newspapers in the Land of Israel itself!

און אין א טייל פון די גרויסע צייטונגען אין ארץ ישראל גופא!

English translation 1100

And truly one need not have any greater knowledge than this very incident itself,

און באמת דארף מען גאר ניט האבן קיין גרעסערע ידיעה פון דעם מעשה האמור גופא,

English translation 1101

about which they say that a benefit for Jews will come out of it...].

וואס מ'זאגט אז דערפון וועט ארויסקומען א תועלת פאר אידן...].

English translation 1102

And as mentioned –

וכאמור –

English translation 1103

there are official people who speak in an official manner,

עס אונטערשטייען זיך אפיציעלע מענטשן וואס ריידן באופן רשמי,

English translation 1104

with emissaries

מיט צירים

English translation 1105

(delegates)

(דעלעגאַטן)

English translation 1106

of the wealthy people who have money and to whom one must appeal that they give the money –

פון די גבירים וואס האבן געלט און צו וועלכע מ'דארף אנקומען זיי זאלן געבן די געלט –

English translation 1107

to say this invention,

צו זאגן די המצאה,

English translation 1108

which they are not ashamed to say –

וואס מ'שעמט זיך ניט זאגן –

English translation 1109

that what they did, murdering dozens of soldiers in the "West Bank" and in "Judea and Samaria", is for the benefit of Israel!

אז דאס וואס מ'האט גע'הרג'ט צענדליקער חיילים אין "גדה המערבית" און אין "יהודה ושומרון" איז לטובתן של ישראל!

English translation 1110

But one must have some explanation –

מ'דארף דאך אבער האבן עפעס א הסברה –

English translation 1111

so since they have a "Jewish head", they invent a rationale of "the opposite is evident":

האט מען דאך א "אידישע קאָפ" איז מען ממציא א סברא פון "איפכא מסתברא":

English translation 1112

Since in Judea and Samaria there are Arabs,

אזוי ווי אין יהודה ושומרון געפינען זיך אראבער,

English translation 1113

and they are even the majority,

און זיי זיינען גאר דער רוב,

English translation 1114

therefore by the fact that the terrorists will conduct themselves "improperly" and will actually kill a soldier while he stands on guard with his rifle –

איז דורך דעם וואס די מחבלים וועלן זיך פירן "שלא כדרוש" און וועלן הרג'נען בפועל א סאלדאט בשעת ער שטייט על המשמר מיט זיין ביקס –

English translation 1115

this will make the inhabitants of Judea and Samaria angry,

וועט דאס מאכן די תושבים פון יהודה ושומרון אין כעס,

English translation 1116

consequently they will stop supporting the terrorists!...

במילא וועלן זיי אויפהערן שטיצן די מחבלים!...

English translation 1117

This is the benefit that comes out of this for Jews...

איז דאס די תועלת וואס קומט דערפון ארויס צו אידן...

English translation 1118

But the Arabs who live in Judea and Samaria are all

וואס די אראבער וואס לעבן אין יהודה ושומרון זיינען דאך אלע

English translation 1119

(the vast majority of them)

(רובם ככולם)

English translation 1120

themselves terrorists,

אליין מחבלים,

English translation 1121

as they themselves admit to this,

ווי זיי זיינען אליין מודה בזה,

English translation 1122

they are terrorists by nature.

זיי זיינען מחבלים בטבע.

English translation 1123

They calculated –

האט מען גערעכנט –

English translation 1124

so goes the explanation –

אזוי גייט די הסברה –

English translation 1125

that the Arabs who live there in Judea and Samaria will conduct themselves "statesmanlike"...

אז די אראבער וואס לעבן דארט אין יהודה ושומרון וועלן זיך פירן "סטאַטעטשנע"...

English translation 1126

What does it mean they will conduct themselves "statesmanlike"?

וואס הייסט זיי וועלן זיך פירן "סטאַטעטשנע"?

English translation 1127

Not "Heaven forbid" to renounce the method that one must drive Jews out of the Land of Israel –

ניט "חס ושלום" זיך אפזאגן פון דער שיטה אז מ'דארף ארויסטרייבן אידן פון ארץ ישראל –

English translation 1128

this, by no means, no!

דאס בשום אופן לא!

English translation 1129

Nor to renounce the method that they will harm Jews –

עד"ז זיך ניט אפזאגן פון דער שיטה אז מ'וועט מזיק זיין אידן –

English translation 1130

also no!

אויך לא!

English translation 1131

Only what then? At the time a soldier stands with a rifle as a representative of the government –

נאר וואס דען? בשעת א סאלדאט שטייט מיט א ביקס אלס פאָרשטייער פון דער ממשלה –

English translation 1132

they will not bother with him.

וועט מען זיך מיט אים ניט טשעפען.

English translation 1133

And this regarding a soldier who stands on the "border guard" and the like...

ועד"ז א סאלדאט וואס שטייט אויפן "משמר הגבול" וכיו"ב...

English translation 1134

But after the residents of Judea and Samaria

בשעת אבער די תושבים פון יהודה ושומרון

English translation 1135

(the terrorists...)

(די מחבלים...)

English translation 1136

saw,

האבן דערזען,

English translation 1137

that even the "honesty"

אז אפילו די "ערלעכקייט"

English translation 1138

(alas that this is called by the name "honesty"),

(אַז אָך-און-וויי אז דאס ווערט אנגערופן בשם "ערלעכקייט"),

English translation 1139

the terrorists of the P.L.O. also did not –

האבן די מחבלים פון פי.על.א. אויך ניט –

English translation 1140

they told the terrorists "with a blunt finger":

האבן זיי אנגעזאגט די מחבלים "מיטן גראָבן פינגער":

English translation 1141

You should know,

איר זאָלט וויסן זיין,

English translation 1142

that we are angry at you,

אז מיר זיינען אויף אייך ברוגז,

English translation 1143

and therefore,

ולכן,

English translation 1144

we must consider whether we will help you or not,

דארפן מיר זיך מיישב זיין צי מיר וועלן אייך העלפן צי ניט,

English translation 1145

and whether we will give you money or not,

און צי מיר וועלן אייך געבן געלט צי ניט,

English translation 1146

and whether we will assist you or not!

און צי מיר וועלן אייך מסייע זיין צי ניט!

English translation 1147

This is the benefit that Jews have from the acts of sabotage according to their explanation...

דאס איז די תועלת וואס אידן האבן פון די מעשי חבלה לויט זייער הסברה...

English translation 1148

Because one calculates and hopes and wants to persuade someone,

ווייל מ'רעכנט און מ'האפט און מ'וויל איינשמועסן אימיצן,

English translation 1149

that through this they will become lovers of Israel and stop harming Jews –

אז דורך דעם וועלן זיי ווערן אוהבי ישראל און אויפהערן מזיק זיין אידן –

English translation 1150

when in practice it was seen that they harmed Jews even after this!

בשעת מ'האט געזען בפועל אז זיי האבן מזיק געווען אידן אויך לאחרי זה!

English translation 1151

That with money no one needs to approach the residents,

וואס מיט געלט דארף קיינער ניט אנקומען צו די תושבים,

English translation 1152

the Arabs who sit in Judea and Samaria –

צו די אראבער וואס זיצן אין יהודה ושומרון –

English translation 1153

they have money over their heads from "Saudi Arabia" and the like,

זיי האבן געלט איבערן קאפ פון "סאודי-אראביע" וכיו"ב,

English translation 1154

from the governments that have oil.

פון די ממשלות וואס האבן נעפט.

English translation 1155

[For here one sees a strange thing:

[וואס דא זעט מען א מאדנע זאך:

English translation 1156

Just as Jews gave away the oil that the Almighty gave them literally in their hands,

פונקט ווי אידן האבן אפגעגעבן די נעפט וואס דער אויבערשטער האט זיי געגעבן בידם ממש,

English translation 1157

so those hold on to their oil,

אזוי האלטן זיך יענע בא זייער נעפט,

English translation 1158

and they put pressure on the entire world through the oil –

און זיי לייגן א לחץ על כל העולם כולו דורך די נעפט –

English translation 1159

and a portion of the profits they send,

און א טייל פון די רווחים שיקן זיי,

English translation 1160

as mentioned,

כאמור,

English translation 1161

to the terrorists in Judea and Samaria,

צו די מחבלים אין יהודה ושומרון,

English translation 1162

and in Jordan (in "Rabbath Benei Ammon")].

און אין ירדן (אין "רבת בני עמון")].

English translation 1163

So here the question arises:

וואס דא ווערט די שאלה:

English translation 1164

What is the benefit of this talk and this shouting about this? It is after all what was, was.

וואס איז די תועלת פון דעם דיבור און דעם שרייען בזה? עס איז דאך מה שהי' הי'.

English translation 1165

But the reason that one speaks about this –

איז אבער דער טעם וואס מ'רעדט בזה –

English translation 1166

because one sees that they are going in the same method that already caused the greatest damages in the past,

ווייל מ'זעט אז מ'גייט אין דער זעלבער שיטה וואס האט שוין גורם געווען צו די גרעסטע הזיקות בעבר,

English translation 1167

and perhaps one will prevent it in the future:

און אפשר וועט מען דאס מונע זיין בעתיד:

English translation 1168

The mistake that is being made now is the same mistake that was made when the "Camp David" agreement was signed,

דער טעות וואס מ'מאכט איצטער איז דער זעלבער טעות וואס מ'האט געמאכט בשעת מ'האט גע'חתמ'עט דעם אפמאך פון "קעמפ דייוויד",

English translation 1169

that through this signing an act was done that is a "crying for generations"

וואס דורך דעם חתמ'נען האט מען געטאן א מעשה וואס איז א "בכי' לדורות"

English translation 1170

(may it be prevented)!

(היל"ת)!

English translation 1171

And as one sees it now in practice!

און ווי מ'זעט דאס איצטער בפועל!

English translation 1172

And everyone knows,

און אלע ווייסן,

English translation 1173

that the reason for this that the treaty was then signed,

אז דער טעם דערפון וואס מ'האט דעמולט גע'חתמ'עט דעם חוזה,

English translation 1174

is because there was the greatest pressure,

איז ווייל ס'איז געווען א לחץ הכי גדול,

English translation 1175

and one knows who was the pressurer,

און מ'ווייס ווער ס'איז געווען דער לוחץ,

English translation 1176

and one knows upon whom pressure was applied,

און מ'ווייס אויף וועמען מ'האט לוחץ געווען,

English translation 1177

that he had to regret his method regarding the security of the land with which he held for 40 years!

וואס ער האט געדארפט חרטה האבן פון זיין שיטה בנוגע צו בטחון הארץ מיט וועלכער ער האט זיך געהאלטן 40 יאר!

English translation 1178

So despite the fact that such was his method for 40 years –

איז טראץ דעם וואס אזוי איז געווען זיין שיטה במשך 40 שנה –

English translation 1179

he could not withstand the pressure,

האט ער ניט געקענט ביישטיין דעם לחץ,

English translation 1180

and went and signed that paper!

און איז געגאנגען און גע'חתמ'עט אט דעם פאפיר!

English translation 1181

And in truth, Carter himself did not expect that he would ever sign it!

און באמת האט זיך קאַרטער אליין ניט געריכט אז ער וועט דאס אמאל חתמ'נען!

English translation 1182

He had to demand it,

ער האט דאס געמוזט פארלאנגען,

English translation 1183

due to the pressure that he had upon himself from the "State Department" and the like –

מצד דעם לחץ וואס ער האט געהאט אויף זיך מצד דעם "סטייט דעפארטמענט" וכיו"ב –

English translation 1184

but by him it was a clear thing that they would not agree to it!

ביי אים איז אבער געווען א דבר ברור אז מ'וועט אויף דעם ניט מסכים זיין!

English translation 1185

And as discussed several times that so it was also after the Six-Day War:

און ווי גערעדט כמה פעמים אז אזוי איז אויך געווען לאחרי מלחמת ששת הימים:

English translation 1186

By everyone it was a clear thing,

ביי אלעמען איז געווען א דבר ברור,

English translation 1187

that after the Six-Day War they would not agree to return anything;

אז לאחרי מלחמת ששת הימים וועט מען ניט מסכים זיין מ'זאל עפעס אומקערן;

English translation 1188

and nevertheless immediately after the victory a whole delegation went from the Land of Israel to Washington,

ואעפ"כ גלייך לאחרי הנצחון איז ארויסגעפארן א גאנצע משלחת פון ארץ ישראל קיין וואשינגטאן,

English translation 1189

to announce,

כדי מודיע זיין,

English translation 1190

that although they had "acquired" and taken all the occupied territories etc. etc. –

אז כאטש מ'האט "רוכש געווען" און אפגענומען אלע שטחים הכבושים וכו' וכו' –

English translation 1191

they were ready to give everything back,

איז מען גרייט אלץ אפגעבן צוריק,

English translation 1192

except for the Old City of Jerusalem and other matters of this sort!

א חוץ ירושלים העתיקה מיט נאך ענינים שבדוגמת זה!

English translation 1193

Only the miracle was –

נאר דער נס איז געווען –

English translation 1194

that the gentiles did not want to take it,

וואס די גויים האבן דאס ניט געוואלט נעמען,

English translation 1195

they wanted to have more! Were it not for this, may Hashem forbid,

זיי האָבן געוואָלט האָבן מערער! לולא זאת, ר"ל,

English translation 1196

it would have already happened then...

וואלט עס שוין דעמולט געטראפן...

English translation 1197

Afterwards the same people went,

דערנאך זיינען געפארן די זעלבע מענטשן,

English translation 1198

or their "students",

אדער זייערע "תלמידים",

English translation 1199

with the same method,

מיט דער זעלבער שיטה,

English translation 1200

and signed the "Camp David" treaty!

און גע'חתמ'עט דעם חוזה "קעמפ דייוויד"!

English translation 1201

And regarding this they conduct themselves with the same method also now –

ועד"ז פירט מען זיך מיט דער זעלבער שיטה אויך איצטער –

English translation 1202

and they are not ashamed and they say that the acts of sabotage in Judea and Samaria etc. are a benefit for Jews!

און מ'שעמט זיך ניט און מ'זאגט אז די מעשי החבלה אין יהודה ושומרון וכו' זיינען א תועלת פאר אידן!

English translation 1203

Clever people come traveling,

עס קומען צופארן קלוגע מענטשן,

English translation 1204

and the proof is –

והא ראי' –

English translation 1205

they were successful in commerce –

זיי האבן מצליח געווען אין מסחר –

English translation 1206

and they are "explained" to,

און מ'איז זיי "מסביר",

English translation 1207

that although everyone agrees that dozens of Jews were killed in Yehuda and Shomron,

אז כאטש הכל מודים אז מ'האט גע'הרג'עט צענדליקער אידן אין יהודה ושומרון,

English translation 1208

this is nevertheless "a favor for Jews",

איז דאס אבער "אַ טובה פאר אידן",

English translation 1209

which "favor" consists of this, that the Arabs in Yehuda and Shomron became thereby angry at the P.L.O. terrorists who sit in Syria and Jordan etc. –

וואס די "טובה" באשטייט אין דעם אז די אראבער וואס אין יהודה ושומרון זיינען עי"ז געווארן ברוגז אויף די מחבלים פון פי.על.א. וואס זיצן אין סוריא און ירדן וכו' –

English translation 1210

consequently this is an obvious favor...

במילא איז דאס א טובה גלוי'...

English translation 1211

Who will bring back the dozens of soldiers who were killed! And they have widows and orphans,

ווער וועט אומקערן די צענדליקער חיילים וואָס מ'האט גע'הרג'עט! און זיי האָבן אלמנות און יתומים,

English translation 1212

who walk in the street,

וואָס גייען ארום אין גאס,

English translation 1213

and they are not ashamed before them!...

און מ'שעמט זיך ניט פאר זיי!...

English translation 1214

And regarding this they wish to conduct themselves also in the future –

ועד"ז וויל מען זיך פירן אויך בעתיד –

English translation 1215

that they chase after that the other should sign a paper!

אז מ'יאָגט זיך נאָך אַז יענער זאָל חתמ'נען א פאפיר!

English translation 1216

If they will make peace –

אז מ'וועט מאכן שלום –

English translation 1217

they have already lost hope;

האט מען שוין פארלארן די תקוה;

English translation 1218

only what are they chasing after –

נאר נאך וואס יאגט מען זיך נאך –

English translation 1219

that they should agree that it should stand on paper that they will meet and talk among themselves!...

אז מ'זאל מסכים זיין עס זאל שטיין אויפן פאפיר אז מ'וועט זיך טרעפן און ריידן צווישן זיך!...

English translation 1220

And later,

און שפעטער,

English translation 1221

at the time when they had already accomplished this and received the promise about this –

בשעת מ'האט דאס שוין גע'פועל'ט און באקומען די הבטחה על זה –

English translation 1222

the other received pressure from the Arabs,

האט יענער באקומען א לחץ פון די אראבער,

English translation 1223

among them also Arabs from Yehuda and Shomron –

צווישן זיי אויך אראבער פון יהודה ושומרון –

English translation 1224

he immediately regretted,

האט ער גלייך חרטה געהאט,

English translation 1225

and said that he does not want to be a "mediator",

און געזאגט אז ער וויל ניט זיין קיין "ממוצע",

English translation 1226

and they should go themselves and talk and accomplish,

און מען זאל אליין גיין און ריידן און פועל זיין,

English translation 1227

and in practice they accomplished nothing.

און למעשה האט מען גארניט גע'פועל'ט.

English translation 1228

May it be protected that one needs to mention this very thing!

ר"ל אז מ'דארף דאס גופא דערמאנען!

English translation 1229

Consequently it is not fitting to say about this "what was, was" –

וואס במילא פאסט ניט זאגן אויף דעם "מה שהי' הי'" –

English translation 1230

because they conduct themselves this way,

ווייל מ'פירט זיך אזוי,

English translation 1231

with the same method,

מיט דער זעלבער שיטה,

English translation 1232

until this very day,

ביז היינטיקן טאג,

English translation 1233

and tomorrow,

און אויף מארגן,

English translation 1234

and the day after,

און איבערמארגן,

English translation 1235

and they say "I have eaten and I will eat again" etc. –

און מ'זאגט "אכלתי ואוכל עוד" וכו' –

English translation 1236

saying,

זאגנדיק,

English translation 1237

that thus conducted himself the "predecessor".

אז אזוי האט זיך געפירט דער "שקדמני".

English translation 1238

– Since you see yourself to what the "predecessor" led –

– אז דו זעסט אליין צו וואס האט דערפירט דער "שקדמני" –

English translation 1239

you should have at least warned that they should not go deeper into the misfortune!

האסטו דאך געדארפט באווארענען מען זאל לכל הפחות ניט אריינגיין טיפער אין דעם אומגליק!

English translation 1240

What proof does he bring from the "predecessor"? Just as that one went and "fell in",

וואס ברענגט ער א ראי' פון דעם "שקדמני"? פונקט ווי יענער איז געפארן און איז "אריינגעפאלן",

English translation 1241

and placed all of Israel in danger,

און האט אריינגעשטעלט כלל ישראל אין א סכנה,

English translation 1242

which is as mentioned above a "weeping for generations"

וואס איז כאמור לעיל א "בכי' לדורות"

English translation 1243

(may it be prevented) –

(היל"ת) –

English translation 1244

consequently he will also do thus,

במילא וועט ער אויך אזוי טאן,

English translation 1245

because he is not the first...

ווייל ער איז ניט דער ערשטער...

English translation 1246

– Have you ever heard such a claim? He placed Jews in danger,

– געהערט אַמאָל אַ טענה? אריינגעשטעלט אידן אין סכנה,

English translation 1247

he will continue it,

וועט ער דאס ממשיך זיין,

English translation 1248

because he is not the first...

ווייל ער איז ניט דער ערשטער...

English translation 1249

Afterwards there was another horrifying matter:

דערנאך איז געווארן נאך אן ענין מבהיל:

English translation 1250

There is no country in the world where one forces a person to vote against his own conscience!

ס'איז ניטא קיין מדינה בעולם וואו מ'איז מכריח א מענטשן שטימען קעגן זיין אייגענעם מצפון!

English translation 1251

Even in Communist Russia,

אפילו אין קאָמוניסטישע רוסלאנד,

English translation 1252

it was never heard that one forces a person to act thus,

איז ניט געהערט געווארן. מען זאל מכריח זיין א מענטשן ער זאל אזוי טאן,

English translation 1253

saying publicly,

זאגנדיק בפרהסיא,

English translation 1254

that although your conscience tells you to say such and such,

אז כאטש דיין מצפון הייסט דיר זאגן כך וכך,

English translation 1255

the party tells you not to reckon with your conscience,

הייסט דיר אבער די מפלגה זאלסט זיך ניט רעכענען מיט דיין מצפון,

English translation 1256

and you should do and say and write and swear,

און זאלסט טאן און זאגן און שרייבן ובשבועה,

English translation 1257

as the party commanded you

ווי די מפלגה האט דיר געהייסן

English translation 1258

(contrary to your conscience)!

(היפך דיין מצפון)!

English translation 1259

I myself was in Soviet Russia,

איך בין אליין געווען אין סאָוויעטסקע רוסלאנד,

English translation 1260

and woe and alas that one must bring proofs from them,

און אז אָך-און-וויי אז מ'דארף ברענגען ראיות פון זיי,

English translation 1261

and as the language of our Sages 129 "like the corrupt among them

וע"ד לשון חז"ל 129 "כמקולקלין שבהם

English translation 1262

[among the nations]

[שבאומות]

English translation 1263

you have acted" –

עשיתם" –

English translation 1264

but there the order is thus:

אבער אזוי איז דארט דער סדר:

English translation 1265

At the time when they forced one to say or do forbidden things –

בשעת מ'האט מכריח געווען זאגן אדער טאן דברים אסורים –

English translation 1266

they "explained",

האט מען "מסביר געווען",

English translation 1267

that thus the "conscience" must compel:

אז אזוי דארף מכריח זיין דער "מצפון":

English translation 1268

because thus it works out according to the system of "Marx",

וויבאלד אזוי קומט אויס לשיטת "מאַרקס",

English translation 1269

and according to the system of "justice and righteousness",

און לויט דער שיטה פון "צדק ויושר",

English translation 1270

that one must protect the poor,

אז מ'דארף היטן די עניים,

English translation 1271

and not harm the hired laborers

און ניט אָנרירן די שכירים

English translation 1272

(you shall not oppress a hired worker 130)

(לא תלין פעולת שכיר 130)

English translation 1273

and the like –

וכיו"ב –

English translation 1274

consequently one must conduct oneself according to the Communist instructions.

במילא דארף מען זיך פירן לויט די קאָמוניסטישע הוראות.

English translation 1275

Here, however, they say the opposite:

דא זאגט מען אבער פארקערט:

English translation 1276

If you have a conscience,

אויב דו האסט א מצפון,

English translation 1277

and the conscience tells you that you should say yes or say no –

און דער מצפון זאָגט דיר אַז דו זאָלסט זאָגן יאָ אָדער זאָגן ניין –

English translation 1278

you may not reckon with your conscience! Not because the conscience is false –

טארסטו זיך ניט רעכענען מיט דיין מצפון! ניט דערפאר וואס דער מצפון איז אַ פאַלשער –

English translation 1279

but because there is a party,

נאר וויבאלד ס'איז דא א מפלגה,

English translation 1280

which is led by three-four-five men –

וואס ווערט אָנגעפירט דורך דריי-פיר-פינף מענטשן –

English translation 1281

one must do what the leaders of the party say!

דארף מען טאָן וואָס די אנפירער פון דער מפלגה זאָגן!

English translation 1282

[And it is known that regarding all the other members of the party, one does not know whether this interests them at all;

[וכידוע אז בנוגע אלע איבעריקע חברים פון דער מפלגה ווייס מען ניט צי דאס אינטעריסירט זיי בכלל;

English translation 1283

each one is occupied with his work,

יעדערער איז פארנומען מיט עבודתו,

English translation 1284

with his "desk",

מיט זיין "דעסק",

English translation 1285

the department which was given over to him,

די מחלקה וועלכע מ'האט אים איבערגעגעבן,

English translation 1286

and the general matter of the conduct of the state –

און כללות ענין הנהגת המדינה –

English translation 1287

they do not involve themselves in this,

מישן זיי זיך ניט אין דעם,

English translation 1288

because they will not be listened to anyway,

ווייל מ'וועט זיי סיי-ווי ניט פאלגן,

English translation 1289

consequently there is no difference,

במילא איז קיין נפק"מ ניט,

English translation 1290

what they will say!].

וואס זיי וועלן זאגן!].

English translation 1291

Several leaders of the party come out,

איז די עטלעכע מנהיגי המפלגה קומען ארויס,

English translation 1292

and they say simply –

און זיי זאגן בפשטות –

English translation 1293

that even though it is about a rabbi's son or someone who is himself a "rabbi",

אז כאטש עס רעדט זיך וועגן א רב'ס זון אדער איינער וואס איז אליין א "רב",

English translation 1294

consequently he has a conscience and the conscience tells him such and such –

במילא האט ער א מצפון און דער מצפון זאגט אים כך וכך –

English translation 1295

they tell him:

זאגט מען אים:

English translation 1296

No!

ניין!

English translation 1297

One argues:

טענה'ט מען:

English translation 1298

It could be at least "the honored one sit in your place"131;

עס קען זיין לכל הפחות "הכבד ושב במקומך" 131;

English translation 1299

he will sit at home and not come to the vote –

ער וועט זיצן אין דער היים און ניט קומען צו דער אפשטימונג –

English translation 1300

they say further:

זאגט מען ווייטער:

English translation 1301

No! You have a party,

ניין! דו האסט א מפלגה,

English translation 1302

and the party makes you master over itself! Not master over your body,

און די מפלגה מאכט דיר אויס בעה"ב אויף זיך! ניט אויס בעה"ב אויף דיין גוף,

English translation 1303

but master over your soul! The soul has a conscience and does not agree,

נאר אויס בעה"ב אויף דיין נשמה! די נשמה האט מצפון און איז ניט מסכים,

English translation 1304

so let him at least sit at home –

איז לאז אים לכל הפחות זיצן אין דער היים –

English translation 1305

they say:

זאגט מען:

English translation 1306

No!

ניין!

English translation 1307

That this is a "dictatorship" unparalleled!

וואָס דאָס איז אַ "דיקטאַטורע" שאין כמוה!

English translation 1308

Even in Soviet Russia there is no such thing!

אפילו אין סאָוויעטסקע רוסלאנד איז ניטא אַזאַ זאַך!

English translation 1309

In practice

בפועל

English translation 1310

(as mentioned above)

(כאמור לעיל)

English translation 1311

it is alas that one can compare them to that;

איז אָך-און-וויי אז מ'קען זיי פארגלייכן דערצו;

English translation 1312

but openly,

אבער בגלוי,

English translation 1313

officially,

אפיציעל,

English translation 1314

the "leader"

אונטערשטייט זיך ניט דער "לידער"

English translation 1315

(ruler)

(אנפירער)

English translation 1316

of the "Kremlin" does not presume to tell someone,

פון "קרעמלין" צו זאגן אימיצן,

English translation 1317

even a Communist,

אפילו א קאָמוניסט,

English translation 1318

or a Democrat etc.,

אדער א דעמאקראט וכו',

English translation 1319

that he should vote against his conscience!

ער זאל שטימען קעגן זיין מצפון!

English translation 1320

He only tells him,

ער זאגט אים בלויז,

English translation 1321

that if he wants to conduct himself according to his conscience –

אז אויב ער וויל זיך פירן לויט זיין מצפון –

English translation 1322

they will put him in "Chad Gadya",

וועט מען אים זעצן אין "חד גדיא",

English translation 1323

in prison,

אין תפיסה,

English translation 1324

or in Siberia –

אדער אין סיביר –

English translation 1325

but he can say what his conscience tells him.

אבער ער קען זאגן ווי דער מצפון זאגט אים.

English translation 1326

Here, however, they say –

דא זאגט מען אבער –

English translation 1327

No! You must go vote! And how will you vote? It makes no difference what your soul tells you –

ניין! דו מוזט גיין שטימען! און ווי אזוי וועסטו שטימען? איז קיין נפק"מ ניט וואס דיין נשמה זאגט דיר –

English translation 1328

you must ask the secretary of your party,

דו דארפסט פרעגן ביים מזכיר פון דיין מפלגה,

English translation 1329

who will receive the instruction that one must come on such and such a day and at such and such an hour,

וואס ער וועט באקומען די הוראה אז מ'דארף קומען ביום פלוני ובשעה פלונית,

English translation 1330

and vote in such and such a manner!

און שטימען באופן כך וכך!

English translation 1331

And this is called "democracy"! There has never been such a "dictatorship" in the entire world!

און דאָס הייסט "דעמאקראטיע"! ס'איז ניט געווען בכל העולם כולו אַזאַ "דיקטאַטורע"!

English translation 1332

And here one sees how all these matters are connected with each other:

און דא זעט מען ווי די אלע ענינים זיינען פארבונדן זה בזה:

English translation 1333

They give the leadership the name "democracy" even though it is the opposite,

מ'גיט די הנהגה א נאמען "דעמאקראטיע" כאטש עס איז דער היפך,

English translation 1334

just as they call a "piece of paper" by the name "peace",

פונקט ווי מ'רופט אן מיטן נאמען "שלום" א "פיסת נייר",

English translation 1335

on which not even the word "peace" is written!

אויף וועלכער עס שטייט ניט אפילו דער ווארט "שלום"!

English translation 1336

And as mentioned –

וכאמור –

English translation 1337

on the piece of paper it only said that there would be a "meeting",

אויף דער פיסת נייר איז בלויז געשטאנען אז עס וועט זיין א "פגישה",

English translation 1338

and even that was nullified...

און אויך דאס איז בטל געווארן...

English translation 1339

And nevertheless, Jews came and immediately issued a declaration:

און אעפ"כ זיינען אידן געקומען און גלייך ארויסגעגעבן א הצהרה:

English translation 1340

Let it be known,

מ'זאל וויסן זיין,

English translation 1341

that this is only from the other side;

אז דאס איז בלויז מהצד השני;

English translation 1342

but Jews are a "wise and understanding people"132,

אבער אידן זיינען אן "עם חכם ונבון" 132,

English translation 1343

and "lovers of peace and pursuers of peace",

און "אוהבי שלום ורודפי שלום",

English translation 1344

consequently they announce,

במילא איז מען מודיע,

English translation 1345

that they are always ready and prepared to speak with the other side. So when the other side will show the "great kindness",

אז מ'איז אלע מאל מוכן ומזומן צו ריידן מיטן צד השני. איז בשעת דער צד השני וועט ווייזן דעם "חסד גדול",

English translation 1346

and will agree to meet,

און וועט מסכים זיין זיך טרעפן,

English translation 1347

they agree

איז מען מסכים

English translation 1348

(without any conditions of what and when),

(אָן קיינע תנאים וואס און ווען),

English translation 1349

wherever they will propose to meet and they will let them talk about whatever they want...

וואו מ'וועט מציע זיין צו טרעפן זיך און מ'וועט לאזן ריידן וועגן וואס מ'וויל...

English translation 1350

Afterwards,

דערנאך,

English translation 1351

when a report arrives that in the Old City of Jerusalem a Jew was stabbed –

אז עס קומט אָן אַ ידיעה אז אין ירושלים העתיקה האט מען געשטאָכן אַ אידן –

English translation 1352

they call in the newspapers,

רופט מען אריין די צייטונגען,

English translation 1353

and tell them,

און מ'זאגט זיי,

English translation 1354

that under no circumstances should they write about it,

זיי זאלן בשום אופן וועגן דעם ניט שרייבן,

English translation 1355

because this will "agitate Jews"...

ווייל דאס וועט "אויפרעגן אידן"...

English translation 1356

– Who is talking about "agitation" –

– ווער רעדט וועגן "אויפרעגן" –

English translation 1357

it is about living people!

ס'רעדט זיך וועגן לעבעדיקע מענטשן!

English translation 1358

It is not the meaning,

ס'איז דאך ניט דער פשט,

English translation 1359

that because someone was killed,

אז וויבאלד מ'האט גע'הרג'עט איינעם,

English translation 1360

they have "fulfilled",

האט מען "יוצא געווען",

English translation 1361

and they go off to sleep or take a walk;

און מ'גייט אַוועק שלאפן אָדער שפאצירן;

English translation 1362

on the contrary –

אדרבה –

English translation 1363

because he killed and he walks around free

וויבאלד ער האט גע'הרג'עט און ער גייט ארום פריי

English translation 1364

(released to freedom) –

(יוצא לחפשי) –

English translation 1365

this gives encouragement for him to continue doing so with greater intensity and greater strength!

גיט דאס עידוד ער זאל דאס ווייטער טאן ביתר שאת וביתר עוז!

English translation 1366

And this is not a hypothesis,

און דאס איז ניט קיין השערה,

English translation 1367

but this is what happened in practice!

נאר אזוי איז געווען בפועל!

English translation 1368

And nevertheless, they continue with the same method!

און אעפ"כ גייט מען אלץ אָן מיט דער זעלבער שיטה!

English translation 1369

Seemingly, however, the question arises:

לכאורה ווערט דאך אבער די שאלה:

English translation 1370

What is the benefit of shouting about this?!

וואס איז די תועלת פון שרייען וועגן דעם?!

English translation 1371

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1372

This will anger them,

דאס וועט דאך זיי איינ'כעס'ן,

English translation 1373

consequently they will not give on the matters that are connected to the one who shouts against them?

במילא וועלן זיי ניט געבן אויף די ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט דעם וואס שרייט קעגן זיי?

English translation 1374

There are two answers in the matter:

איז שתי תשובות בדבר:

English translation 1375

First of all –

צום אלעם ערשטן –

English translation 1376

because this is connected with actual bloodshed,

וויבאלד דאס איז פארבונדן מיט שפיכות דמים ממש,

English translation 1377

there is the principle "Do not stand by the blood of your fellow"133!

איז א כלל "לא תעמוד על דם רעך" 133!

English translation 1378

And as for the fact that one is silent and a second is silent and a third is silent –

אי דאס וואס דער שווייגט און א צווייטער שווייגט און א דריטער שווייגט –

English translation 1379

let them be asked.

זאל מען פרעגן בא זיי.

English translation 1380

And secondly –

און צווייטנס –

English translation 1381

when a matter is truly pertinent,

בשעת א זאך איז באמת נוגע,

English translation 1382

one does not consider whether the shouting will help or not,

רעכנט מען זיך ניט צי דער שרייען וועט אויפטאן צי ניט,

English translation 1383

because when it hurts and it is pertinent –

ווארום אז ס'טוט וויי און ס'איז נוגע –

English translation 1384

one shouts!

שרייט מען!

English translation 1385

And furthermore, and this is the main point:

ועוד והוא העיקר:

English translation 1386

It is stated regarding Yosef134 that he was a "master of dreams." And since "all of Israel are called by the name Yosef,"135

עס שטייט בנוגע צו יוסף'ן 134 אז ער איז געווען א "בעל החלומות". און וויבאלד אז "כל ישראל נקראים על שם יוסף" 135,

English translation 1387

as it is written136 "He leads like the flock of Yosef"

כמ"ש 136 "נוהג כצאן יוסף"

English translation 1388

(which means all of Israel, as it is written137 "He leads like the flock of Your people") –

(וואס דאס מיינט אלע אידן כמ"ש 137 "נחית כצאן עמך") –

English translation 1389

it is therefore understood that every Jew by nature is a "master of dreams"...

איז דערפון מובן אז יעדער איד בטבע איז א "בעל החלומות"...

English translation 1390

This gives the strength to endure the pain and suffering of the exile!

וואס דאס גיט כח צו דורכטראגן דעם צער ויסורי הגלות!

English translation 1391

If a Jew were not a "master of dreams,"

ווען א איד וואלט ניט געווען קיין "בעל החלומות",

English translation 1392

one would not have the strength to endure the pain and suffering!

וואלט מען ניט געהאט קיין כח צו דורכטראגן דעם צער ויסורים!

English translation 1393

And primarily –

ובעיקר –

English translation 1394

the suffering of "your destroyers and those who laid you waste go out from you,"138

די יסורים פון "מהרסיך ומחריביך ממך יצאו" 138,

English translation 1395

the troubles one has from Jews, G-d forbid!

די צרות וואס מ'האט פון אידן ר"ל!

English translation 1396

Since one is a "master of dreams,"

אזוי ווי מ'איז א "בעל החלומות",

English translation 1397

a grandchild of Yosef,

אייניקלאך פון יוסף,

English translation 1398

one reminds oneself,

דערמאנט מען זיך,

English translation 1399

that Yosef indeed dreamed and dreamed,

אז יוסף האט טאקע גע'חלומ'ט און גע'חלומ'ט,

English translation 1400

and sat in prison –

און געזעצן אין תפיסא –

English translation 1401

but in the end it became "and without you139 no man shall lift his hand or his foot, etc."...

אבער סוף סוף איז געווארן "ובלעדיך 139 לא ירים איש את ידו ואת רגלו וגו'"...

English translation 1402

I do not calculate that when I shout, no one will lift a hand or foot until they receive permission from me...

ניט איך רעכן אז ווען איך וועל שרייען וועט מען ניט אויפהויבן קיין האנט אדער פוס איידער מ'וועט באקומען פון מיר רשות...

English translation 1403

I do not dream to such an extent either...

עד כדי כך חלומ'ט זיך מיר אויך ניט...

English translation 1404

But perhaps this will accomplish something –

אבער אפשר וועט דאס עפעס אויפטאן –

English translation 1405

that they will at least increase the actual guard in the Old City of Jerusalem,

אז מ'וועט עכ"פ מוסיף זיין אין דער שמירה ממשית אין ירושלים העתיקה,

English translation 1406

in Shechem,

אין שכם,

English translation 1407

in Chevron,

אין חברון,

English translation 1408

and even in Tel Aviv.

און אפילו אין תל-אביב.

English translation 1409

And one should not delude oneself that one can explain away everything as a "chance occurrence,"

און מ'זאל זיך ניט איינריידן אז מ'קען פארענטפערן יעדער זאך אז דאס איז א "מקרה נקרית",

English translation 1410

and the foolish world will accept it –

און דער עולם-גולם וועט דאס אננעמען –

English translation 1411

because even if one pretends not to understand,

ווארום אפילו אז מ'מאכט זיך ניט פארשטייענדיק,

English translation 1412

the Arabs themselves publicize,

זיינען דאס די אראבער אליין מפרסם,

English translation 1413

that they are the ones who murdered, G-d forbid, so-and-so son of so-and-so,

אז זיי זיינען די וואס האבן גע'הרג'עט ר"ל פלוני בן פלוני,

English translation 1414

and harmed so-and-so daughter of so-and-so, etc.,

און מזיק געווען פלונית בת פלונית וכיו"ב,

English translation 1415

and they add that this is an entire organization,

און זיינען מוסיף אז דאס איז א גאנצער אירגון,

English translation 1416

and their hand is still outstretched, G-d forbid.

ועוד ידם נטוי', ר"ל.

English translation 1417

And the claim that they want to convince the world that this is for the sake of true peace –

און די איינרעדעניש וואס מ'וויל איינריידן די וועלט אז דאס איז צוליב שלום אמיתי –

English translation 1418

they will not convince anyone, because the world is not foolish!

וועט מען קיינעם ניט איינריידן ווייל דער עולם איז ניט קיין גולם!

English translation 1419

They think –

זיי טראכטן –

English translation 1420

that the world is not affected by it anyway,

אז די וועלט איז דאס סיי-ווי ניט נוגע,

English translation 1421

therefore they will be able to convince them to some extent,

במילא וועט מען זיי קענען איינריידן באופן מסויים,

English translation 1422

and conduct themselves in a manner of "neglect" in economics, in politics, and in education,

און זיך פירן באופן של "מחדל" אין כלכלה און אין פאליטיקע און אין חינוך,

English translation 1423

and in all matters.

און אין כל הענינים.

English translation 1424

This too is a frightening matter:

וואס דאס איז אויך אן ענין מבהיל:

English translation 1425

There has never been such wild education as there is now in Eretz Yisrael!

ס'איז ניט געווען אזא חינוך פרוע ווי ס'איז איצטער אין ארץ ישראל!

English translation 1426

One may not speak disparagingly of Israel – but

מ'טאר דאך ניט ריידן בגנותן של ישראל – אבער

English translation 1427

(as mentioned above)

(כאמור לעיל)

English translation 1428

it is a "dream" that perhaps it will accomplish something,

ס'איז א "חלום" אז אפשר וועט עס עפעס באווארענען,

English translation 1429

at least partially.

עכ"פ במקצת.

English translation 1430

It is enough to see how education is in the USA –

ס'איז גענוג ווי דער חינוך איז אין ארה"ב –

English translation 1431

there the situation is even worse:

דארט איז דער מצב נאך ערגער:

English translation 1432

In the USA there are such schools,

אין ארה"ב זיינען דא אזוינע בתי ספר,

English translation 1433

upon which the government does not pressure,

אויף וועלכע די ממשלה איז ניט לוחץ,

English translation 1434

because they do not need to approach the government;

ווייל זיי דארפן ניט אנקומען צו דער ממשלה;

English translation 1435

but in Eretz Yisrael everyone must approach the government,

משא"כ אין ארץ ישראל מוזן אלע אנקומען צו דער ממשלה,

English translation 1436

and consequently it leads to a frightening situation in education.

און במילא ברענגט עס צו א מצב מבהיל אין חינוך.

English translation 1437

And as discussed above regarding the conduct of the government:

וכמדובר לעיל ווי הנהגת הממשלה איז:

English translation 1438

The government says clear things,

די ממשלה זאגט דברים ברורים,

English translation 1439

that even if your conscience tells you a certain way,

אז כאטש דיין מצפון זאגט באופן מסויים,

English translation 1440

you must hold onto your conscience when you are in your "bedroom";

דארפסטו זיך האלטן ביים מצפון בשעת דו ביסט אין דיין "שלאף-צימער";

English translation 1441

but when you go out into the street –

בשעת אבער דו גייסט ארויס אין גאס –

English translation 1442

you must ask what the party says!

דארפסטו פרעגן וואָס זאָגט די מפלגה!

English translation 1443

It makes absolutely no difference who your father was,

ס'איז אינגאנצן קיין נפק"מ ניט ווער ס'איז געווען דיין טאטע,

English translation 1444

and what kind of education you received,

און וואס פאר א חינוך דו האסט געקראגן,

English translation 1445

and not the education your brother had or what you give your son –

און ניט דער חינוך וואס עס האט געהאט דיין ברודער אדער וואס דו גיסט דיין זון –

English translation 1446

but specifically what the party says!

נאר דוקא וואס די מפלגה זאגט!

English translation 1447

And they even bring a proof from themselves:

און מ'ברענגט נאך א ראי' פון זיך אליין:

English translation 1448

He himself had an education that was connected with a good Jew and with a rabbi,

ער אליין האט געהאט א חינוך וואס איז געווען פארבונדן מיט א גוטן-אידן און מיט א רב,

English translation 1449

and was connected with a yeshiva and cheder and Talmud Torah,

און איז געווען פארבונדן מיט א ישיבה און חדר ות"ת,

English translation 1450

and grew up as a religious Jew –

און געוואקסן אלס א פרומער איד –

English translation 1451

but because the party got involved,

אבער וויבאלד אז די מפלגה האט זיך אריינגעמישט,

English translation 1452

he goes against his conscience,

שטימט ער קעגן זיין מצפון,

English translation 1453

and does so openly!

און טוט עס בגלוי!

English translation 1454

And they even make from this a matter of glory and splendor:

און מאכט נאך דערפון אן ענין של פאר והדר:

English translation 1455

Just as "He did not create it to be empty –

אזוי ווי "לא תוהו בראה –

English translation 1456

He formed it to be inhabited"140,

לשבת יצרה" 140,

English translation 1457

therefore not everyone can take the law into his own hands,

במילא קען דאך ניט יעדערער נעמען דעם חוק אין זיינע הענט,

English translation 1458

so when a law must be implemented throughout the entire country –

איז אז מ'דארף דורכפירן א חוק בכל המדינה כולה –

English translation 1459

one relies on the experts and those knowledgeable in this,

פארלאזט מען זיך אויף די מומחים ובקיאים בזה,

English translation 1460

and those who have been chosen for this –

און די וואס מ'האט זיי אויסגעקליבן אויף דעם –

English translation 1461

therefore, go to sleep with your conscience,

במילא איז לייג זיך שלאפן מיט דיין מצפון,

English translation 1462

you will wake up tomorrow morning,

וועסט אויפשטיין מארגן אינדערפרי,

English translation 1463

you will open the newspaper of the party,

וועסטו עפענען די צייטונג פון דער מפלגה,

English translation 1464

you will see what the party secretary and the three or four people who lead the party write,

וועסטו זען וואס עס שרייבט דער מזכיר המפלגה און די דריי-פיר מענטשן וואס פירן אן מיט דער מפלגה,

English translation 1465

and as they have decided, so you should vote openly,

און ווי זיי האבן מחליט געווען אזוי זאלסטו שטימען בגלוי,

English translation 1466

and afterwards send the news throughout the entire world,

און דערנאך פאנאנדערשיקן די ידיעה בכל העולם כולו,

English translation 1467

that there was a majority of the people's representatives on the proposal!...

אז אויף דער הצעה איז געווען א רוב פון באי כח העם!...

English translation 1468

Some of them are Communists;

א טייל פון זיי זיינען קאָמוניסטן;

English translation 1469

some of them are Christians;

א טייל פון זיי זיינען נוצרים;

English translation 1470

some of them are Arabs,

א טייל פון זיי זיינען אַראַבער,

English translation 1471

and some of them are,

און א טייל פון זיי זיינען,

English translation 1472

be it differentiated,

להבדיל,

English translation 1473

Jews –

אידן –

English translation 1474

but he will not differentiate between one and another,

אבער ער וועט ניט מחלק זיין בין אחד לשני,

English translation 1475

because it is contrary to democracy...

ווייל ס'איז היפך הדעמאקראטיע...

English translation 1476

– Who is talking about democracy? Does anyone take into account the opinion of the majority? Does anyone ask anyone what he thinks about the giving away of the oil,

– ווער רעדט וועגן דעמאקראטיע? אימיצער רעכנט זיך דען מיט דעת הרוב? מ'פרעגט דען ביי אימיצן וואָס ער טראַכט וועגן דעם וואָס מ'האט אַוועקגעגעבן דעם נעפט,

English translation 1477

or about the Jews who were expelled from "Yamit",

אָדער וועגן די אידן וואס מ'האט אַרויסגעטריבן פון "ימית",

English translation 1478

or about the Jews whom they are seeking to expel from the Old City of Jerusalem!

אָדער וועגן די אידן וואָס מ'קלייבט זיך אַרויסטרייבן פון ירושלים העתיקה!

English translation 1479

Until now they have indeed not expelled –

ביז איצטער האט מען טאקע ניט ארויסגעטריבן –

English translation 1480

but they do not allow settling there!

מ'לאָזט אָבער ניט באזעצן זיך דאָרטן!

English translation 1481

And this –

און דאס –

English translation 1482

while the Arabs multiply with natural birth,

בשעת די אראבער מערן זיך מיט א ילודה טבעית,

English translation 1483

and there comes an increase of Arabs in the Old City of Jerusalem!

און עס קומט צו א ריבוי אראבער אין ירושלים העתיקה!

English translation 1484

It is a matter for the Almighty,

ס'איז דעם אויבערשטנס אן ענין,

English translation 1485

and one may not harm a child of non-Jews,

און מ'טאר זיך ניט טשעפען מיט א תינוק פון א ניט-אידן,

English translation 1486

just as one may not harm a child of Israel,

פונקט ווי מ'טאר זיך ניט טשעפען מיט א תינוק של ישראל,

English translation 1487

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 1488

regarding "abortion"

בנוגע צו "הפלה"

English translation 1489

(abortions)

(אַבאָרשן)

English translation 1490

the children of Noah are commanded even regarding fetuses more than a Jewish daughter141.

איז דאך בני נח נצטוו אף על העוברין נאכמער ווי א אידישע טאכטער 141.

English translation 1491

So until now the "expulsion from the Old City of Jerusalem" consists of not allowing,

איז ביז איצטער באשטייט דער "ארויסטרייבן פון ירושלים העתיקה" אין דעם וואס מ'לאזט ניט צו,

English translation 1492

settling there,

זיך באזעצן דארטן,

English translation 1493

and likewise in Hebron and in Shechem,

ועד"ז אין חברון און אין שכם,

English translation 1494

and they clothe this in "nice words",

און מ'איז דאס מלביש אין "שיינע ווערטער",

English translation 1495

that one must not incite passions,

אז מ'טאר ניט אנרייצן די געמיטער,

English translation 1496

and one must take into account public opinion,

און מ'דארף זיך רעכענען מיט דעת הקהל,

English translation 1497

and since in Jerusalem there are 65,

און אזוי ווי אין ירושלים זיינען פאראן 65,

English translation 1498

000 Arabs, "according to their word shall every matter be" –

000 אראבער איז "על פיהם יהי' כל דבר" –

English translation 1499

and afterwards this can lead etc.

און דערנאך קען דאס ברענגען וכו'.

English translation 1500

And this is not the place to elaborate on a matter that is not for the good of Israel.

ואין כאן המקום להאריך בענין שאינו בטובתם של ישראל.

English translation 1501

But today we stand at the conclusion and seal of Chanukah –

מ'שטייט דאך אבער היינט בסיום וחותם פון חנוכה –

English translation 1502

in this there is a lesson from Chanukah:

האט מען אין דעם א הוראה פון חנוכה:

English translation 1503

During eight consecutive days on Chanukah we said "Al Hanissim",

במשך שמונה ימים רצופים האט מען געזאגט בחנוכה "על הנסים",

English translation 1504

that although we are indeed "weak" physically and "few" physically,

אז כאטש מ'איז טאקע "חלשים" בגשמיות און "מעטים" בגשמיות,

English translation 1505

and there is the "wicked kingdom of Greece",

און ס'איז דא די "מלכות יון הרשעה",

English translation 1506

one should know that we defeated them!

זאל מען וויסן אז מ'האט זיי מנצח געווען!

English translation 1507

So too in our matter –

וואס אזוי איז אויך בעניננו –

English translation 1508

that there is a "wicked kingdom of Greece",

אז ס'איז דא א "מלכות יון הרשעה",

English translation 1509

or the kingdom in Syria or in Rabbat Bnei Ammon,

אדער די מלכות אין סוריא אדער אין רבת בני עמון,

English translation 1510

or in Saudi Arabia etc.,

אדער אין סאודי-אראביע וכיו"ב,

English translation 1511

and their hand is stretched out to lead the "people who dwell in Zion",

און ידם נטוי' צו אנפירן מיטן "עם היושב בציון",

English translation 1512

and they seek "Hellenists".

און זיי זוכן "מתייוונים".

English translation 1513

One approaches a Jew who is naturally religious,

מ'קומט צוגיין צו א איד וואס איז א פרומער בטבע,

English translation 1514

religious by education,

א פרומער בחינוך,

English translation 1515

born through a blessing from a good Jew,

געבוירן געווארן דורך א ברכה פון א גוטן-אידן,

English translation 1516

and boasts about it,

און בארימט זיך דערמיט,

English translation 1517

and in his private life there are many good matters,

און בחייו הפרטיים זיינען דא כו"כ ענינים טובים,

English translation 1518

and when it is not connected to the party –

און בשעת ס'איז ניט פארבונדן מיט דער מפלגה –

English translation 1519

he does a favor to a religious Jew because that Jew is religious,

טוט ער א טובה א פרומן אידן דערפאר וואס דער איד איז א פרומער,

English translation 1520

and he has a feeling for a Jew in general,

און ער האט א רגש פון א אידן בכלל,

English translation 1521

especially in the Holy Land,

בפרט אין ארה"ק,

English translation 1522

and especially since he has seen so many open miracles in his private life –

ובפרט אז ער האט געזען כו"כ נסים גלויים בחייו הפרטיים –

English translation 1523

and the greatest miracle is,

און דער גרעסטער נס איז,

English translation 1524

that in the natural order he was given the intelligence for what happens with hundreds of thousands of Jews,

וואס בדרך הטבע האט מען אים געגעבן די דיעה אויף דעם וואס עס זאל זיך טרעפן מיט הונדערטער טויזנטער אידן,

English translation 1525

in matters of actual life-threatening danger –

אין ענינים של פקוח נפש ממש –

English translation 1526

And they are not ashamed to issue an announcement that one should vote against conscience! And if not –

און מ'שעמט זיך ניט ארויסלאזן א הודעה אז מ'זאל שטימען קעגן דעם מצפון! און אויב ניט –

English translation 1527

they throw that person out of the party,

ווארפט מען יענעם ארויס פון מפלגה,

English translation 1528

out of his livelihood,

פון זיי פרנסה,

English translation 1529

out of all the positions he held,

פון אלע פאָזיציעס וואס ער האט פארנומען,

English translation 1530

and afterwards there will be persecutions,

און דערנאך וועט מען האבן רדיפות,

English translation 1531

he and his wife and his household until the end of all generations,

הוא ואשתו ובני ביתו עד סוף כל הדורות,

English translation 1532

as has already happened in past times.

ווי כבר הי' לעולמים.

English translation 1533

For this is indeed a matter of "Hellenists" etc.

וואס דאס איז דאך אן ענין של "מתייוונים" וכו'.

English translation 1534

There will be the victory over the wicked kingdom of Greece with the Hellenists etc.,

וועט זיין דער נצחון אויף מלכות יון הרשעה מיט די מתייוונים וכו',

English translation 1535

as it was "in those days".

ווי ס'איז געווען "בימים ההם".

English translation 1536

May it be His will,

ויהי רצון,

English translation 1537

even though it says in the verse142 "In the multitude of words etc." –

אז כאטש עס שטייט אין פסוק 142 "ברוב דברים וגו'" –

English translation 1538

that at least all the words spoken shall be fulfilled,

זאלן עכ"פ נתקיים ווערן כל הדברים האמורים,

English translation 1539

since this is a synagogue and study hall,

וויבאלד אז דאס איז א ביהכנ"ס וביהמ"ד,

English translation 1540

and we stand at the conclusion and seal of the days of Chanukah,

און מ'שטייט בסיום וחותם פון ימי חנוכה,

English translation 1541

may it be "to give thanks and praise to Your great Name",143

זאל זיין "להודות ולהלל לשמך הגדול" 143,

English translation 1542

for the "open miracles",144

אויף די "נסים גלויים" 144,

English translation 1543

and open miracles before actual flesh,

און נסים גלויים לעיני בשר ממש,

English translation 1544

and in one moment and in one instant.

ובשעתא חדא וברגעא חדא.

English translation 1545

Until we come to the primary miracle,

ביז מ'וועט קומען צו דעם נס העיקרי,

English translation 1546

and this also –

און אויך דאס –

English translation 1547

specifically in a revealed manner,

דוקא אין אן אופן גלוי,

English translation 1548

and specifically in a manner of "I will hasten it"145 –

און דוקא אין אן אופן פון "אחישנה" 145 –

English translation 1549

the true and complete redemption through our righteous Moshiach.

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 1550

Since this is the time of the "gathering" of all previous times,

וויבאלד אז דאס איז דער זמן ה"מאסף" לכל הזמנים הקודמים,

English translation 1551

as mentioned above,

כנ"ל,

English translation 1552

now is the time to complete another matter that was discussed yesterday.146

איז כאן הזמן להשלים נאך אן ענין וואס מ'האט גערעדט נעכטן 146.

English translation 1553

The well-known story was brought147,

מ'האט געבראכט דעם סיפור הידוע 147,

English translation 1554

that when he was imprisoned, the Alter Rebbe asked the Maggid and the Baal Shem Tov how he should conduct himself from then on regarding the revelation of the teachings of Chassidus –

אז בהיותו במאסר האט דער אלטער רבי געפרעגט ביים מגיד און בעש"ט ווי ער זאל זיך נוהג זיין מכאן ולהבא בנוגע צו גילוי תורת החסידות –

English translation 1555

and they answered him that he should continue in the dissemination of the wellsprings.

און זיי האבן אים געענטפערט ער זאל ממשיך זיין אין הפצת המעיינות.

English translation 1556

And the difficulty in this was asked,

און מ'האט געפרעגט די קשיא בזה,

English translation 1557

how this is consistent according to the revealed [Torah] etc.,

ווי דאס איז אויסגעהאלטן ע"פ נגלה וכו',

English translation 1558

and the matter was explained148 at length with the details of the questions and answers in the matter.

און מ'האט מבאר געווען 148 דעם ענין בארוכה מיט פרטי השאלות והתירוצים שבדבר.

English translation 1559

However, a primary matter remained that requires explanation:

עס איז אבער געבליבן אן ענין עיקרי הדורש ביאור:

English translation 1560

It was only explained how the Alter Rebbe could ask them the question

מ'האט מבאר געווען בלויז ווי אזוי דער אלטער רבי האט זיי געקענט פרעגן די שאלה

English translation 1561

(even though they were already in the World of Truth),

(כאטש זיי זיינען שוין געווען בעולם האמת),

English translation 1562

because they were revealed to him as "souls in bodies",

ווייל זיי זיינען נתגלה געווארן צו אים אלס "נשמות בגופים",

English translation 1563

and why he needed to ask them the question

און פארוואס ער האט זיי געדארפט פרעגן די שאלה

English translation 1564

(and in a manner that there was a doubt whether he should do this,

(ובאופן אז ס'איז געווען א ספק צי ער זאל דאס טאן,

English translation 1565

and his conduct was dependent on their answer –

און זיין הנהגה איז תלוי אין זייער ענטפער –

English translation 1566

even though there was already such a question in the time of the Maggid,

כאטש עס איז שוין געווען א שאלה כזו בזמן המגיד,

English translation 1567

and it had already been decided) –

און עס איז שוין נפסק געווארן) –

English translation 1568

because at that time a new matter had been introduced,

ווייל דעמולט איז נתחדש געווארן א נייער ענין,

English translation 1569

due to the decree of the kingdom etc.

מצד גזירת המלכות וכו'.

English translation 1570

But this does not answer the content of the matter –

דאס פארענטפערט אבער ניט דעם תוכן הענין –

English translation 1571

because even though the question and doubt in the time of the Alter Rebbe was different than in the time of the Maggid,

ווייל כאטש די שאלה וספק בזמן פון אלטן רבי'ן איז געווען אנדערש ווי בזמן המגיד,

English translation 1572

nevertheless, the answer that the Alter Rebbe gave in the time of the Maggid seemingly fits in its content also in the time of the Alter Rebbe:

איז אבער דער ענטפער וועלכן דער אלטער רבי האט געענטפערט בזמן המגיד לכאורה מתאים מצד תוכנו אויך בזמן פון אלטן רבי'ן:

English translation 1573

The incident in the time of the Maggid was149,

די מעשה בזמן המגיד איז דאך געווען 149,

English translation 1574

that a certain great one found "two leaves upon which were written his Torah teachings

אז א גדול אחד האט געפונען "שני עלים כתובים דברי תורתו

English translation 1575

[of the Maggid]

[של המגיד)

English translation 1576

rolling in the courtyard in the wind of the day, and he was angered by this",

מתגוללים בחצר לרוח היום ויקפיד על זה",

English translation 1577

and the Alter Rebbe said to him about this "the well-known parable of the king's son who fell ill with a terrible illness and the doctors said there is no cure for his affliction except...

און דער אלטער רבי האט אים אויף דעם געזאגט "המשל הידוע מבן מלך שנחלה בחולי עצום והרופאים אמרו שאין תרופה למכתו רק...

English translation 1578

to grind precious stones and drink from that water...

לשחק אבנים טובות ולשתות מהמים ההם...

English translation 1579

and one of the wise men investigated and found that in the king's crown there is one stone unlike any other...

ויחקור אחד החכמים וימצא אשר בכתר המלך ישנה אבן אחת שאין דוגמתה...

English translation 1580

and that stone has the power to heal the illness of the king's son...

והאבן ההיא יש בה הסגולה לרפא מחלתו של בן המלך...

English translation 1581

but in the meantime the condition of the king's son worsened so much that the doctors said that if they pour the healing water into his mouth, it is doubtful whether he will accept it, and the precious stone from the king's crown will be lost without any benefit,

אבל בינתיים הורע מצבו של בן המלך כל כך עד אשר הרופאים אמרו שאם ישפכו מי הרפואה לתוך פיו ספק אם יקבלם והאבן היקרה מכתר המלך תלך לאיבוד בלי כל תועלת,

English translation 1582

and the king answered and said:

ויען המלך ויאמר:

English translation 1583

Precious is the crown of the kingdom...

יקר הוא כתר המלכות...

English translation 1584

and the precious stone is the diadem of the crown that crowns it,

והאבן היקרה היא נזר העטרה המכתירה,

English translation 1585

but all this is as nothing and naught compared to the essence and selfhood of the king's son,

אבל כל זה הוא כאין וכאפס לגבי מהותו ועצמותו של בן המלך,

English translation 1586

for whom it is worthwhile to grind the precious stone even on the chance,

אשר כדאי שישחקו את האבן היקרה אפילו על הספק,

English translation 1587

lest perhaps a single drop reach the mouth of the king's son and he be healed from his illness".

פן ואולי תגיע טיפה אחת לתוך פיו של בן המלך וירפא מחליו".

English translation 1588

So too in the allegory,

וואס אזוי איז אויך אין נמשל,

English translation 1589

that there must be the dissemination of the "wellsprings",

אז עס דארף זיין דער פירסום פון די "מעיינות",

English translation 1590

the precious stone of the king's crown,

אבן יקרה שבכתר המלך,

English translation 1591

"lest perhaps a single drop reach the mouth of the king's son",

"פן ואולי תגיע טיפה אחת לתוך פיו של בן המלך",

English translation 1592

consequently the parable nullifies the anger and the accusation against the Maggid.

במילא איז דער משל מבטל די קפידא און דעם קטרוג אויפן מגיד.

English translation 1593

It is seemingly not understood:

איז לכאורה ניט מובן:

English translation 1594

True indeed,

אמת טאקע,

English translation 1595

that in the time of the Alter Rebbe there was a change in the manner of the accusation –

אז בזמן פון אלטן רבי'ן איז געווען א שינוי אין אופן הקטרוג –

English translation 1596

it was not an accusation about his leadership

דאס איז ניט געווען א קטרוג על נשיאותו

English translation 1597

(as with the Maggid),

(ווי ביים מגיד),

English translation 1598

rather it was a decree of the kingdom,

נאר עס איז געווען א גזירת המלכות,

English translation 1599

consequently there is a question whether one must give up one's life etc. –

במילא איז א שאלה צי מ'דארף זיך מוסר נפש זיין וכו' –

English translation 1600

but the content of the parable as a nullification of the accusation remains in full force,

אבער דער תוכן המשל אלס ביטול הקטרוג איז בתקפו עומד,

English translation 1601

and on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1602

in the time after the Maggid, the condition of the "king's son" certainly did not improve,

בזמן שלאחרי המגיד איז דאך דער מצב פון "בן המלך" ניט געווארן בעסער,

English translation 1603

and in the well-known phrase150 "the generation is worthy –

ובלשון הידוע 150 "אכשור דרי –

English translation 1604

it is ruined",

בתמי'",

English translation 1605

is it not certainly that "it is worthwhile to grind the precious stone...

איז דאך זיכער אז "כדאי שישחקו את האבן היקרה...

English translation 1606

lest perhaps a single drop reach the mouth of the king's son"?!

פן ואולי תגיע טיפה אחת לתוך פיו של בן המלך"?!

English translation 1607

Indeed, truly, from the aspect of the royal decree there is an additional question

אמת טאקע אז מצד גזירת המלכות איז פאראן א שאלה נוספת

English translation 1608

(which did not exist in the time of the Maggid)

(וואס איז ניט געווען בזמן המגיד)

English translation 1609

whether this is a matter for which one must sacrifice oneself

צי דאס איז אן ענין אויף וועלכן מען דארף זיך מוסר נפש זיין

English translation 1610

(since it is not among the three transgressions for which one must "be killed and not transgress"151) –

(ווייל דאס איז ניט פון די ג' עבירות וואס "יהרג ואל יעבור" 151) –

English translation 1611

but from the aspect of the aforementioned parable it is understood that here it is not relevant how the conduct of "so-and-so" should be,

אבער מצד דעם משל הנ"ל איז מובן אז דא איז ניט נוגע ווי עס דארף זיין הנהגת "פלוני",

English translation 1612

but rather that it is a situation that can only be rectified by placing the drop of the stone from the king's crown into "the mouth of the king's son"?

נאר אז ס'איז א מצב וואס מ'קען אים מתקן זיין נאר דורך דעם וואס מ'וועט אריינלייגן די טיפה פון דעם אבן שבכתר המלך אין "פיו של בן המלך"?

English translation 1613

This is not merely an additional question from the aspect of the inner dimension of the matter –

וואס דאס איז ניט נאר א שאלה נוספת מצד פנימיות הענין –

English translation 1614

rather it is a question regarding the essence of the matter.

נאר ס'איז א שאלה בעיקר הדבר.

English translation 1615

Thus it can be said,

איז יש לומר,

English translation 1616

that the explanation of this is hinted at in the aforementioned parable of the Alter Rebbe,

אז דער ביאור בזה איז מרומז אין דעם משל האמור פון אלטן רבי'ן,

English translation 1617

and with an introduction:

ובהקדמה:

English translation 1618

At first glance it is not understood how a matter of accusation from above regarding the dissemination of the wellsprings by the Alter Rebbe came about at all:

לכאורה איז ניט מובן ווי אזוי עס איז געקומען בכלל אן ענין של קטרוג מלמעלה אויף הפצת המעיינות דורכן אלטן רבי'ן:

English translation 1619

In the time of the Maggid there was already, as mentioned, the accusation which was nullified through the aforementioned parable,

בזמן המגיד איז דאך שוין געווען כאמור דער קטרוג וועלכן מ'האט מבטל געווען דורכן משל האמור,

English translation 1620

consequently the Maggid continued in his leadership,

במילא האט דער מגיד ממשיך געווען בנשיאותו,

English translation 1621

and afterwards there were his successors,

און דערנאך זיינען געווען ממלאי מקומו,

English translation 1622

his disciples,

תלמידיו,

English translation 1623

and among them –

וביניהם –

English translation 1624

the Alter Rebbe.

דער אלטער רבי.

English translation 1625

Now the Maggid passed away in the year 5533 –

וואס דער מגיד איז נסתלק געווארן בשנת תקל"ג –

English translation 1626

and afterwards, only in the year 5559,

און דערנאך ערשט בשנת תקנ"ט,

English translation 1627

more than 20 years later,

העכער ווי 20 יאר שפעטער,

English translation 1628

did the accusation occur.

איז געווארן דער קטרוג.

English translation 1629

That is, that during all the intervening time there was no accusation,

ד.ה. אז כל הזמן שבינתיים איז ניט געווען דער קטרוג,

English translation 1630

and only after this did an accusation arise.

און ערשט לאחרי זה איז געווארן א קטרוג.

English translation 1631

Now the simple reason for why the accusation was renewed at that time is,

וואס דער טעם בפשטות אויף דעם וואס דעמולט איז נתחדש געווארן דער קטרוג איז,

English translation 1632

as the language of the story152 states:

כלשון הסיפור 152:

English translation 1633

"The accusation against you has strengthened because you say many discourses of Chassidus and in a revealed manner, etc."

"נתחזק עליך הקטרוג על שאתה אומר ד"ח הרבה ובגילוי וכו'".

English translation 1634

It is not understood:

איז ניט מובן:

English translation 1635

What was renewed over the course of the years? –

וואס איז נתחדש געווארן במשך די יארן? –

English translation 1636

The matter of saying discourses of Chassidus already existed before this in the time of the Maggid,

דער ענין פון אמירת דא"ח איז דאך שוין געווען לפני זה בזמן המגיד,

English translation 1637

and likewise throughout all the intervening years by the Alter Rebbe himself?

ועד"ז במשך כל השנים שבינתיים ע"י אדמו"ר הזקן עצמו?

English translation 1638

One must say,

מוז מען זאגן,

English translation 1639

that during this time there was added a novelty and change in the manner of saying Chassidus –

אז עס איז צוגעקומען במשך זמן זה א חידוש ושינוי אין דעם אופן אמירת החסידות –

English translation 1640

and it was regarding this that the accusation arose.

וואס אויף דעם איז געווארן דער קטרוג.

English translation 1641

According to this it is also understood,

וואס לפי זה איז אויך מובן,

English translation 1642

why the verdict in the Maggid's lifetime was not sufficient regarding the time of the Alter Rebbe,

פארוואס דער פס"ד בחיי המגיד איז ניט געווען מספיק בנוגע לזמן אדמו"ר הזקן,

English translation 1643

because the accusation then was due to a novelty and change in the manner of saying Chassidus.

ווייל דער קטרוג דאן איז געווען צוליב א חידוש ושינוי אין אופן אמירת החסידות.

English translation 1644

The rationale for this:

די הסברה בזה:

English translation 1645

When one compares the manner of saying Chassidus by the Alter Rebbe,

בשעת מ'פארגלייכט דעם אופן אמירת חסידות דורך דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1646

in the time close to the arrest,

בהזמן שבסמיכות להמאסר,

English translation 1647

to the saying of Chassidus of the Maggid,

צו דער אמירת החסידות פון דעם מגיד,

English translation 1648

and also to the saying of Chassidus of the Alter Rebbe himself before this –

און אויך צו דער אמירת החסידות פון אלטן רבי'ן אליין לפני זה –

English translation 1649

one immediately sees the simple difference between them:

זעט מען גלייך דעם חילוק ביניהם בפשטות:

English translation 1650

Regarding the saying of Chassidus by the Maggid,

בנוגע לאמירת החסידות ע"י המגיד,

English translation 1651

we have his discourses which are printed in his two books,

האט מען דאך זיינע מאמרים וואס זיינען געדרוקט בשני ספריו,

English translation 1652

"Likkutei Amarim"

"לקוטי אמרים"

English translation 1653

(by the Maggid)

(להרב המגיד)

English translation 1654

and "Or Torah";

און "אור תורה";

English translation 1655

likewise we see the discourses of the Maggid's disciples in their books;

עד"ז זעט מען די מאמרים פון תלמידי המגיד בספריהם;

English translation 1656

afterwards we have the discourses of the Alter Rebbe himself from the early years of his leadership.

דערנאך האט מען די מאמרים פון דעם אלטן רבי'ן גופא אין די ערשטע יארן פון נשיאותו.

English translation 1657

Afterwards there are the discourses that the Alter Rebbe said later,

דערנאך זיינען דא די מאמרים וואס דער אלטער רבי האט געזאגט שפעטער,

English translation 1658

in the years close to 5559,

אין די שנים שבסמיכות צו תקנ"ט,

English translation 1659

and particularly as this was published in the Tanya153

ובפרט ווי דאס איז ארויסגעגעבן געווארן אין תניא 153

English translation 1660

(which is the "Written Torah" of Chassidus78),

(וואס איז "תורה שבכתב" פון חסידות 78),

English translation 1661

which was printed in the year 5557,

וועלכער איז געווען געדרוקט בשנת תקנ"ז,

English translation 1662

two years before 5559,

צוויי יאר פאר תקנ"ט,

English translation 1663

which book was compiled from discourses that the Alter Rebbe said orally154

וואס דער ספר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון מאמרים וואס דער אלטער רבי האט געזאגט בעל-פה 154

English translation 1664

(which is one of the reasons for the name "Likkutei Amarim"155),

(וואס דאס איז איינער פון טעמי השם "לקוטי אמרים" 155),

English translation 1665

which were afterwards compiled through editing and changes and so forth156

וואס דערנאך האט מען זיי צוזאמענגעשטעלט ע"י עריכה ושינויים וכיו"ב 156

English translation 1666

(the details of which are known).

(וואס פרטי הדבר זיינען ידוע).

English translation 1667

Thus when one compares the saying of Chassidus in the time before the arrest with the Chassidus of the time before this –

איז בשעת מ'פארגלייכט די אמירת החסידות בזמן שקודם המאסר מיט די חסידות שבזמן שלפני זה –

English translation 1668

one immediately sees,

זעט מען גלייך,

English translation 1669

that in the later discourses which were said close to the arrest –

אז אין די שפעטערדיקע מאמרים וואס זיינען געזאגט געווארן בסמיכות להמאסר –

English translation 1670

there is a fundamental change157 relative to the discourses of the Maggid and his disciples,

איז פאראן א שינוי עיקרי 157 לגבי מאמרי המגיד ותלמידיו,

English translation 1671

and even relative to the discourses of the Alter Rebbe himself from the early years of his leadership –

ואפילו לגבי מאמרי אדמו"ר הזקן עצמו אין די ערשטע יארן פון זיין נשיאות –

English translation 1672

which change is,

וואס דער שינוי איז,

English translation 1673

that at that time the Chassidus became in the manner of Chabad, etc.:

אז דעמולט איז די חסידות געווארן באופן פון חב"ד וכו':

English translation 1674

The points that stand in the manner of a point in the discourses of the Baal Shem Tov and the Maggid and the Alter Rebbe in his early years

די נקודות וואס שטייען באופן פון נקודה אין די מאמרים פון בעש"ט און מגיד און דעם אלטן רבי'ן בשנותיו הראשונות

English translation 1675

(And it is known that in his early years the Alter Rebbe delivered the discourses in the most concise manner158 –

(וכידוע אז בשנותיו הראשונות האט דער אלטער רבי געזאגט די מאמרים בקיצור הכי נמרץ 158 –

English translation 1676

at least in relation to the matters in Tanya) –

עכ"פ ביחס לגבי די ענינים שבתניא) –

English translation 1677

were later brought forth in a manner of expansion and understanding and comprehension,

זיינען שפעטער ארויס באופן של הרחבה והבנה והשגה,

English translation 1678

wisdom, understanding, and knowledge,

חכמה בינה ודעת,

English translation 1679

and in the language of the Tikkunei Zohar159 –

ובלשון התקוני זהר 159 –

English translation 1680

"they will be sustained from Me,"

"יתפרנסון מיני'",

English translation 1681

and as explained in Tanya160,

וכמבואר אין תניא 160,

English translation 1682

that first there is the matter of "wisdom,"

אז פריער האט מען דעם ענין פון "חכמה",

English translation 1683

then one contemplates

דערנאך איז מען זיך מתבונן

English translation 1684

(understanding),

(בינה),

English translation 1685

and then there is the matter of knowledge,

און דערנאך איז דא דער ענין הדעת,

English translation 1686

in a manner of "a wondrous unity"161,

באופן פון "יחוד נפלא" 161,

English translation 1687

until "blood and flesh become like his flesh"161.

ביז אז "נעשה דם ובשר כבשרו" 161.

English translation 1688

From this it is understood why the nullification of the accusation in the time of the Maggid is not related to the revelation of Chassidus by the Alter Rebbe:

דערפון איז מובן פארוואס דער ביטול הקטרוג בזמן המגיד איז ניט שייך צו דעם גילוי החסידות דורכן אלטן רבי'ן:

English translation 1689

The nullification of the accusation in the time of the Maggid was through the parable of the "drop" that enters the mouth of the "king's son."

דער ביטול הקטרוג בזמן המגיד איז דאך געווען דורכן משל פון דער "טיפה" וואס קומט אריין אין דעם מויל פון "בן המלך".

English translation 1690

What is the matter of a "drop"? It is a "point,"

וואס איז דער ענין פון א "טיפה"? דאס איז א "נקודה",

English translation 1691

not expansion!

ניט הרחבה!

English translation 1692

And it is like in Torah:

וע"ד ווי אין תורה:

English translation 1693

One says "a word,"

מ'זאגט "אַ וואָרט",

English translation 1694

or a few words –

אדער א פאר ווערטער –

English translation 1695

and this revives the "king's son." Because since it speaks about the Torah of Hashem,

און דאס מאכט לעבעדיק דעם "בן מלך". ווייל היות עס רעדט זיך וועגן תורת הוי',

English translation 1696

even one point and one word and one "drop" can save the king's son from the most dangerous situation so that he becomes healthy.

איז אפילו איין נקודה און איין ווארט און איין "טיפה" קען מציל זיין דעם בן מלך פון א מצב הכי מסוכן ער זאל ווערן געזונט.

English translation 1697

But the revelation of Chassidus by the Alter Rebbe was not in a manner of a "drop";

אבער דער גילוי החסידות דורכן אלטן רבי'ן איז ניט געווען באופן של "טיפה";

English translation 1698

he made from the drop a lengthy discourse,

ער האט געמאכט פון דער טיפה א מאמר ארוך,

English translation 1699

until he produced an entire book of Tanya!

ביז ער האט ארויסגעגעבן א גאנצן ספר התניא!

English translation 1700

Thus, at the beginning of the time of leadership of the Alter Rebbe, the path was not yet in such a manner,

איז בתחלת זמן הנשיאות פון אלטן רבי'ן נאך ניט געווען דער דרך באופן כזה,

English translation 1701

consequently, there was not then the accusation;

במילא איז דאן ניט געווען דער קטרוג;

English translation 1702

but when the time after this came,

בשעת ס'איז אבער געקומען דער זמן שלאחרי זה,

English translation 1703

when a new path was established,

ווען ס'איז געווארן א דרך חדשה,

English translation 1704

which has a distinct name,

וואס האט א באזונדער נאמען,

English translation 1705

"His name which shall be called upon him in the holy tongue"162, –

"שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש" 162, –

English translation 1706

the way of "Chassidus Chabad" –

דער וועג פון "חסידות חב"ד" –

English translation 1707

then a "new accusation"163 came about.

דאן איז געווארן א "קטרוג חדש" 163.

English translation 1708

[And although one finds lengthy discourses also before this,

[והגם אז מ'געפינט לאַנגע מאמרים אויך לפני זה,

English translation 1709

and likewise short discourses after this164 –

ועד"ז קורצע מאמרים לאחרי זה 164 –

English translation 1710

this is nevertheless connected to the cause that brought about the delivery of the discourse:

איז דאס אבער פארבונדן מיט דער סיבה וואס האט געבראכט צו אמירת המאמר:

English translation 1711

Just as regarding the "opening statement" of a discourse,

ע"ד ווי בנוגע דעם "דיבור המתחיל" פון א מאמר,

English translation 1712

which depends on the weekly portion or on the specific event that causes the delivery of the discourse,

וואס איז תלוי אין פרשת השבוע אדער אין דעם מאורע מסויים וואס איז גורם אמירת המאמר,

English translation 1713

like a "Chanukas HaBayis" (when one delivers a discourse beginning with "Mizmor Shir Chanukas HaBayis"165) or the birth of a son or a Bar Mitzvah (- beginning with "Vechazakta Vehayisa Le'ish"166) etc. –

ווי א "חנוכת הבית" (ווען מ'זאגט א מאמר ד"ה מזמור שיר חנוכת הבית 165) אדער הולדת הבן אדער בר מצוה (- ד"ה וחזקת והיית לאיש 166) וכו' –

English translation 1714

so too regarding the length of the discourse,

אזוי איז אויך בנוגע לאורך המאמר,

English translation 1715

it can be,

אז עס קען זיין,

English translation 1716

that due to the particular matter that caused the delivery of the discourse,

אז מצד דעם ענין מיוחד וואס האט גורם געווען אמירת המאמר,

English translation 1717

the style of the discourse was also in a particular manner,

איז אויך דער סגנון המאמר געווען באופן מיוחד,

English translation 1718

sometimes more expansive and sometimes the opposite –

אמאל מער בהרחבה און אמאל פארקערט –

English translation 1719

more concise.

מער בקיצור.

English translation 1720

But the path of Chassidus Chabad,

אבער דער דרן פון חסידות חב"ד,

English translation 1721

in the manner of "they will be sustained" –

באופן פון "יתפרנסון" –

English translation 1722

was innovated in the time close to 5559167,

איז נתחדש געווארן אין דעם זמן שבסמיכות לתקנ"ט 167,

English translation 1723

and this brought about the accusation].

און דאס האט געבראכט דעם קטרוג].

English translation 1724

That which one must revive the "king's son" –

דאס וואס מ'דארף מחי' זיין דעם "בן המלך" –

English translation 1725

a "drop" suffices for this;

איז אויף דעם גענוג א "טיפה";

English translation 1726

and the proof –

והראי' –

English translation 1727

the drop helped in the time of the Maggid and his students and in the first years of the Alter Rebbe.

די טיפה האט געהאלפן בזמן המגיד ותלמידיו און אין די ערשטע יארן פון אלטן רבי'ן.

English translation 1728

Consequently, the parable of the "king's son" is not sufficient to nullify the accusation.

במילא איז דער משל פון "בן המלך" ניט מספיק אויף מבטל זיין דעם קטרוג.

English translation 1729

Every matter must lead to "the main thing is the deed"35 –

יעדער זאך דארף דאך צוברענגען צו המעשה הוא העיקר 35 –

English translation 1730

and this is regarding the aforementioned story:

ועד"ז איז בנוגע דעם סיפור האמור:

English translation 1731

From this story we have an explicit instruction and an explicit ruling regarding the Alter Rebbe and his students,

פון דעם סיפור האט מען דאך די הוראה מפורשת ופסק דין מפורש בנוגע דעם אלטן רבי'ן ותלמידיו,

English translation 1732

that not only was the "accusation" nullified,

אז ניט נאר וואס דער "קטרוג" איז בטל געווארן,

English translation 1733

but on the contrary,

נאר אדרבה,

English translation 1734

as they

ווי זיי

English translation 1735

(the Maggid and the Baal Shem Tov)

(דער מגיד מיטן בעש"ט)

English translation 1736

said to him "since you have begun, do not cease,

האבן אים געזאגט "כיון שהתחלת לא תפסוק,

English translation 1737

and on the contrary,

ואדרבה,

English translation 1738

when you go out, you shall say more"!

לכשתצא תאמר יותר"!

English translation 1739

However, the question can be raised:

עס קען אבער ווערן די שאלה:

English translation 1740

This was said to the Alter Rebbe himself –

דאס איז דאך געזאגט געווארן צום אלטן רבי'ן אליין –

English translation 1741

what relevance does it have to "people like us"?

וואס פאר א שייכות האט עס אבער צו "אנשים כערכנו"?

English translation 1742

Since certainly that which the story is told to people like us is a proof that it pertains to us,

וואס זיכער אז דאס וואס מ'דערציילט דעם סיפור לאנשים כערכנו איז א באווייז אז דאס איז אונז נוגע,

English translation 1743

because it is through Divine Providence,

ווייל דאס איז דאך בהשגחה פרטית,

English translation 1744

and "everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He did not create a single thing in vain"168 –

און "כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא ברא דבר אחד לבטלה" 168 –

English translation 1745

the question is:

איז די שאלה:

English translation 1746

What is the practical difference for us? We cannot innovate matters in Chassidus,

למאי נפק"מ צו אונז? מיר קענען דאך ניט מחדש זיין ענינים אין חסידות,

English translation 1747

no more than we can repeat the discourses of the Rebbes,

מערניט ווי חזר'ן די מאמרים פון די רביים,

English translation 1748

so what is the practical difference that they said to the Alter Rebbe "when you go out, you shall say more"?

איז למאי נפק"מ וואס מ'האט געזאגט דעם אלטן רבי'ן "לכשתצא תאמר יותר".

English translation 1749

Rather, the practical difference is simply:

נאר די נפק"מ איז בפשטות:

English translation 1750

That in the area of Chassidus where you may innovate,

אז אין דעם שטח אין חסידות וואו דו מעגסט מחדש זיין,

English translation 1751

in understanding the words of the teacher –

אין הבנת דברי הרב –

English translation 1752

you cannot fulfill your obligation with it as it was a day earlier,

קענסטו אין דעם ניט יוצא זיין דערמיט ווי ס'איז געווען מיט א טאג פריער,

English translation 1753

rather you must add in it!

נאר דו דארפסט מוסיף זיין אין דעם!

English translation 1754

So why was it told to your Rebbe,

ווארום אזוי האט מען אנגעזאגט דיין רבי'ן,

English translation 1755

the Rebbe of our generation,

נשיא דורנו,

English translation 1756

that he received from his Rebbe,

וואס ער האט עס באקומען פון זיין רבי'ן,

English translation 1757

his father,

זיין פאטער,

English translation 1758

that he received from his Rebbe,

וואס ער האט עס באקומען פון זיין רבי'ן,

English translation 1759

from his father

פון זיין פאטער

English translation 1760

(the grandfather of the Rebbe of our generation),

(דער זיידע פון נשיא דורנו),

English translation 1761

and so on until the first directive of the Alter Rebbe that he received from his Rebbes –

ועד"ז ביז די ערשטע הוראה פון אלטן רבי'ן וואס ער האט באקומען פון זיינע רביים –

English translation 1762

from the Maggid and from the Baal Shem Tov.

פון דעם מגיד און פון דעם בעש"ט.

English translation 1763

That from them the directive descends to every Chassid –

וואס פון זיי קומט אראפ די הוראה צו יעדער חסיד –

English translation 1764

that in the matters of Chassidus that were given into his domain,

אז אין די ענינים אין חסידות שניתנו לרשותו,

English translation 1765

his avodah must be in the manner of "you shall say more,"

דארף עבודתו זיין באופן פון "תאמר יותר",

English translation 1766

an addition in Chassidus.

א הוספה אין חסידות.

English translation 1767

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1768

Not only does the matter of addition in Chassidus pertain to every Chassid,

ניט נאר איז דער ענין פון הוספה אין חסידות נוגע צו יעדן חסיד,

English translation 1769

but this pertains to every Jew:

נאר דאס איז נוגע צו יעדן אידן:

English translation 1770

The matter of a "Chassid" is that he learns Chassidus169,

דער ענין פון א "חסיד" איז דאך וואס ער לערנט חסידות 169,

English translation 1771

meaning, he learns the inner dimension of the Torah in the manner of "they will be sustained from Me";

ד.ה. ער לערנט פנימיות התורה באופן פון "יתפרנסון מיני'";

English translation 1772

according to which it follows,

וואס לפי זה קומט אויס,

English translation 1773

that the Rambam rules that every Jew will become a "Chassid",

אז דער רמב"ם פסק'נט אז יעדער איד וועט ווערן א "חסיד",

English translation 1774

for he says170 that "at that time...

ווארום ער זאגט דאך 170 אז "ובאותו הזמן...

English translation 1775

Israel will be great sages and know hidden matters and will grasp knowledge of their Creator according to the capacity of man,

יהיו ישראל חכמים גדולים ויודעים דברים הסתומים וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם,

English translation 1776

as it is said171 for the earth shall be full of the knowledge of Hashem as the waters cover the sea" –

שנאמר 171 כי מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים" –

English translation 1777

and "will grasp knowledge of their Creator" is the matter of the study of the inner dimension of the Torah172!

און "ישיגו דעת בוראם" איז דער ענין פון לימוד פנימיות התורה 172!

English translation 1778

And according to the simple understanding of the matter:

וכפשטות הענין:

English translation 1779

When one says "and will grasp knowledge of their Creator" –

בשעת מ'זאגט "וישיגו דעת בוראם" –

English translation 1780

it is not speaking about a law in Choshen Mishpat,

רעדט זיך דאך ניט וועגן א דין אין חושן משפט,

English translation 1781

it is not speaking about a law in Even HaEzer,

עס רעדט זיך ניט וועגן א דין אין אבן העזר,

English translation 1782

it is not speaking about a law in Yoreh Deah,

עס רעדט זיך ניט וועגן א דין אין יורה דעה,

English translation 1783

and it is not speaking about a law in Orach Chaim –

און עס רעדט זיך ניט וועגן א דין אין או"ח –

English translation 1784

rather here it speaks about "will grasp knowledge of their Creator"!

נאר דא רעדט זיך וועגן "ישיגו דעת בוראם"!

English translation 1785

And about this the Rambam says that "Israel will be great sages",

און אויף דעם זאגט דער רמב"ם אז "יהיו ישראל חכמים גדולים",

English translation 1786

that all Jews without exception will be "great sages...

אז אלע אידן אָן אויסנאם וועלן זיין "חכמים גדולים...

English translation 1787

and will grasp knowledge of their Creator",

וישיגו דעת בוראם",

English translation 1788

it follows that according to the ruling of the Rambam, every Jew is connected to the study of the inner dimension of the Torah.

קומט דאך אויס אז לפי פסק הרמב"ם איז יעדער איד שייך צו לימוד פנימיות התורה.

English translation 1789

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1790

The Rambam rules173 that "there is no difference between this world and the days of Moshiach except subjugation to the kingdoms alone";

דער רמב"ם פסק'נט דאך 173 אז "אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא שיעבוד מלכיות בלבד";

English translation 1791

it is seemingly not understood:

איז לכאורה ניט מובן:

English translation 1792

When one jumps from occupying oneself with matters of commerce to "will grasp knowledge of their Creator" –

בשעת מ'שפרינגט אריבער פון מתעסק זיין זיך אין עניני מסחר צו "ישיגו דעת בוראם" –

English translation 1793

is this not the greatest change –

איז דאך דאס דער גרעסטער שינוי –

English translation 1794

so how does the Rambam say that "there is no difference between this world and the days of Moshiach except etc."?!

איז ווי זאגט דער רמב"ם אז "אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא כו'"?!

English translation 1795

One must say,

מוז מען זאגן,

English translation 1796

that this is indeed not a change from one extreme to the other,

אז דאס איז טאקע ניט קיין שינוי מן הקצה אל הקצה,

English translation 1797

because even before the days of Moshiach one already prepares oneself

ווייל אויך לפני ימות המשיח גרייט מען זיך שוין

English translation 1798

(in a natural way)

(בדרך הטבע)

English translation 1799

for this study of "knowledge of their Creator",

צו דעם לימוד פון "דעת בוראם",

English translation 1800

like the preparation of Erev Shabbos for Shabbos,

ע"ד ווי די הכנה פון ערב שבת צו שבת,

English translation 1801

meaning, that already now one studies "knowledge of their Creator",

ד.ה. אז שוין איצטער לערנט מען "דעת בוראם",

English translation 1802

and in the language of the verse174 that the Alter Rebbe brings in Igeres HaKodesh175 –

ובלשון הפסוק 174 וואס דער אלטער רבי ברענגט אין אגרת הקודש 175 –

English translation 1803

"Know the God of your father and serve Him with a whole heart."

"דע את אלקי אביך ועבדהו בלב שלם".

English translation 1804

Moreover:

ויתירה מזו:

English translation 1805

The Rambam himself writes explicitly about the mitzvah of "Know the God of your father" that this pertains to every Jew –

דער רמב"ם אליין שרייבט בפירוש וועגן דער מצוה פון "דע את אלקי אביך" אז דאס איז שייך צו יעדן אידן –

English translation 1806

as we see that he begins his book176 with "the foundation of foundations and the pillar of wisdoms to know that there is a First Existence etc."

ווי מ'זעט אז ער הויבט אן ספרו 176 מיט "יסוד היסודות ועמוד החכמות לידע שיש שם מצוי ראשון וכו'".

English translation 1807

It follows,

קומט אויס,

English translation 1808

that before he brings all the laws of Orach Chaim and Yoreh Deah and Even HaEzer and Choshen Mishpat –

אז נאך איידער ער ברענגט די אלע דינים פון או"ח און יו"ד און אה"ע און חו"מ –

English translation 1809

first of all he brings about the obligation "to know that there is a First Existence...

איז צום אלעם ערשטן ברענגט ער וועגן דעם חיוב "לידע שיש שם מצוי ראשון...

English translation 1810

and all existences...

וכל הנמצאים...

English translation 1811

only exist from the truth of His existence."

לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו".

English translation 1812

Which includes the matter of knowledge of G-dliness as Chassidus explains it,

וואס דאס איז כולל דעם ענין פון ידיעת האלקות ווי חסידות איז דאס מבאר,

English translation 1813

and as is known that that which "the Baal Shem Tov explained"177,

וכידוע אז דאס וואס "פירש הבעש"ט" 177,

English translation 1814

that creation is at every single moment,

אז די התהוות איז בכל רגע ורגע,

English translation 1815

the Rambam explains in the first chapter of Hilchos Yesodei HaTorah178,

איז דער רמב"ם מבאר אין פרק ראשון פון הלכות יסודי התורה 178,

English translation 1816

where he writes explicitly that "if it would arise in the mind that He does not exist, no other thing could possibly exist",

וואו ער שרייבט בפירוש אז "ואם יעלה על הדעת שהוא אינו מצוי אין דבר אחר יכול להמצאות",

English translation 1817

meaning, that without the Above and the G-dly power that brings existence into being,

ד.ה. אז אָן דעם אויבערשטן וכח אלקי וואס איז מהווה די מציאות,

English translation 1818

existence is nullified!

איז די מציאות בטל!

English translation 1819

What does it mean?!

ס'טייטש?!

English translation 1820

Hashem created the world in six days of creation,

דער אויבערשטער האט דאך באשאפן די וועלט בששת ימי בראשית,

English translation 1821

"In the beginning God created the heavens and the earth"179!

"בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ" 179!

English translation 1822

One says,

זאגט מען,

English translation 1823

that the Rambam rules in his book,

אז דער רמב"ם פסק'נט בספרו,

English translation 1824

the book of "Laws, Laws"180,

ספר "הלכות הלכות" 180,

English translation 1825

that creation was in such a manner,

אז די התהוות איז געווען באופן כזה,

English translation 1826

that when one considers the existence of the Creator, "no other thing could possibly exist"! Which includes all things in the world181.

אז בשעת מ'נעמט צו מציאות הבורא איז "אין דבר אחר יכול להמצאות"! וואס דאס איז כולל כל הדברים שבעולם 181.

English translation 1827

And the Rambam further precedes,

און דער רמב"ם איז נאך מקדים,

English translation 1828

that one should know that this is "the foundation of foundations and the pillar of wisdoms"!

אז מ'זאל וויסן אז דאס איז "יסוד היסודות ועמוד החכמות"!

English translation 1829

And in this, Chassidus spread this matter,

און אין דעם האט חסידות אויפגעטאן די הפצה פון ענין זה,

English translation 1830

as known the explanation in "And the Baal Shem Tov explained177"182,

כידוע דער פירוש אין "ופירש 177 הבעש"ט" 182,

English translation 1831

although this is stated in Midrash Tehillim183

כאטש דאס שטייט אין מדרש תהלים 183

English translation 1832

(as the Tzemach Tzedek brings in Likkutei Torah184) –

(ווי דער צ"צ ברענגט אין לקו"ת 184) –

English translation 1833

that the Baal Shem Tov disseminated it. This is also the novelty of the future when "the earth will be filled with knowledge of Hashem as the waters cover the sea"171,

אז דער בעש"ט האט דאס פאנאנדערגעשפרייט. וואס דאס איז אויך דער חידוש דלע"ל ווען "מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים" 171,

English translation 1834

that from a drop and point becomes a sea and expanse.

אז פון דער טיפה ונקודה ווערט א ים והרחבה.

English translation 1835

But as mentioned above –

אבער כאמור לעיל –

English translation 1836

the change of the time of this world and the days of Moshiach does not consist of this,

ניט דערויף באשטייט דער שינוי פון זמן עוה"ז וימות המשיח,

English translation 1837

rather the change is only "subjugation to the kingdoms".

נאר דער שינוי איז בלויז "שיעבוד מלכיות".

English translation 1838

One must say,

מוז מען זאגן,

English translation 1839

that also now there is an obligation according to Torah that there should be the "those who taste life merit"185 of the matter of the days of Moshiach. And in a manner of knowledge,

אז אויך יעצט איז פאראן א חיוב ע"פ תורה עס זאל זיין דער "טועמי' חיים זכו" 185 פון דעם ענין שבימות המשיח. ובאופן של ידיעה,

English translation 1840

as the Rambam rules that the commandment is not only "to believe"186,

ווי דער רמב"ם פסק'נט אז די מצוה איז ניט נאר "להאמין" 186,

English translation 1841

rather "to know that there is a First Existence"187 etc.,

נאר "לידע שיש שם מצוי ראשון" 187 וכו',

English translation 1842

which the knowledge becomes a true knowledge in his soul and flesh,

וואס די ידיעה ווערט א ידיעה אמיתית בנפשו ובשרו,

English translation 1843

until blood and flesh as his flesh.

ביז דם ובשר כבשרו.

English translation 1844

Until it becomes a true knowledge –

ביז אז עס ווערט א ידיעה אמיתית –

English translation 1845

"he shall fix his thought with strength"188,

"יתקע מחשבתו בחוזק" 188,

English translation 1846

and it generates "love and its branches and fear and its branches"188,

און זי איז מוליד "אהבה וענפי' ויראה וענפי'" 188,

English translation 1847

which includes all 248 positive commandments and 365 negative commandments189,

וואס דאס איז כולל כל רמ"ח מ"ע ושס"ה מל"ת 189,

English translation 1848

great is study that brings to deed119.

גדול לימוד שמביא לידי מעשה 119.

English translation 1849

And thus it actually becomes –

און אזוי ווערט טאקע בפועל –

English translation 1850

that through having "know the God of your father",

אז דורך דעם וואס מ'האט דעם "דע את אלקי אביך",

English translation 1851

the fulfillment of Torah and its commandments comes about,

ווערט קיום התורה ומצוותי',

English translation 1852

and one brings down in one hour and in one moment the days of Moshiach,

און מ'ברענגט אראפ בשעתא חדא וברגעא חדא די ימות המשיח,

English translation 1853

both their beginning,

סיי תחלתן,

English translation 1854

when "there is no difference between this world and the days of Moshiach except subjugation to the kingdoms alone",

ווען "אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא שיעבוד מלכיות בלבד",

English translation 1855

and it is obvious that there will be the occupation in "and they will attain knowledge of their Creator",

און פשיטא אז עס וועט זיין דער עסק אין "וישיגו דעת בוראם",

English translation 1856

And afterwards one comes to the perfection in the days of Moshiach,

און דערנאך קומט מען צו דער שלימות אין ימות המשיח,

English translation 1857

the world of the resurrection,

עולם התחי',

English translation 1858

as the ruling of the Ramban190,

ווי דער פס"ד פון רמב"ן 190,

English translation 1859

And amidst joy and goodness of heart.

ומתוך שמחה וטוב לבב.

English translation 1860

[They sang the melody of the Hakafos of Simchas Torah,

[ניגנו ניגון הקפות דשמח"ת,

English translation 1861

and in the middle of the melody the Rebbe shlita hinted with his holy hand that they should whistle].

ובאמצע הניגון רמז כ"ק אדמו"ר שליט"א בידו הק' שישרקו].

English translation 1862

Continuing the discussion above about completions,

בהמשך להמדובר לעיל וועגן סיומים,

English translation 1863

in connection with the matter of joy,

בקשר מיט ענין השמחה,

English translation 1864

that "they make a feast for the completion of the Torah",

וואס "עושים סעודה לגמרה של תורה",

English translation 1865

in addition to the completion of the entire Talmud that was made on Yud Tes Kislev,

איז בהוספה צו דעם סיום הש"ס בגמרא וואס מ'האט געמאכט בי"ט כסלו,

English translation 1866

and the completion of the entire Mishnah that was previously reviewed from the Rebbe Maharash –

און דעם סיום הש"ס במשנה וואס מ'האט פריער גע'חזר'ט פון רבי'ן מהר"ש –

English translation 1867

here is the place also to make a completion on the Rambam,

איז כאן המקום אויך צו מאכן א סיום אויפן רמב"ם,

English translation 1868

because one is involved in the Rambam.

וויבאלד מ'קאכט זיך אין רמב"ם.

English translation 1869

And in particular, just as regarding the Oral Torah in general,

ובפרט אז ע"ד ווי בנוגע צו תורה שבע"פ בכלל,

English translation 1870

that its beginning is "From when may one recite the Shema in the evening",

אז התחלתה איז "מאימתי קורין את שמע בערבית",

English translation 1871

and the Gemara explains that "the Tanna, where does he stand? He stands on the verse",

און די גמרא איז מבאר אז "תנא היכא קאי אקרא קאי",

English translation 1872

that it is founded on the Written Torah,

אז דאס איז מיוסד אויף תורה שבכתב,

English translation 1873

so too regarding the Rambam,

אזוי איז אויך בנוגע צום רמב"ם,

English translation 1874

as the Rambam writes in his introduction that "therefore I called the name of this work Mishneh Torah,

ווי דער רמב"ם שרייבט בהקדמתו אז "לפיכך קראתי שם חיבור זה משנה תורה,

English translation 1875

because a person first reads the Written Torah and afterwards reads this",

לפי שאדם קורא בתורה שבכתב תחלה ואחר כך קורא בזה",

English translation 1876

i.e., that the work is founded on the Written Torah,

ד.ה. אז דער חיבור איז מיוסד אויף תורה שבכתב,

English translation 1877

"he stands on the verse".

"אקרא קאי".

English translation 1878

One finds a wondrous matter in the beginning of the Rambam and the end of the Rambam:

געפינט מען אן ענין נפלא אין התחלת הרמב"ם וסיום הרמב"ם:

English translation 1879

Just as the Rebbe Maharash explains in the aforementioned discourse,

ע"ד ווי דער רבי מהר"ש איז מבאר אין דעם מאמר הנ"ל,

English translation 1880

regarding the six orders of the Mishnah,

בנוגע צו די ששה סדרי משנה,

English translation 1881

that their beginning is with the letter Mem and their end is with the letter Mem,

אז התחלתם איז מיט אן אות מ"ם און סיומם איז באות מ"ם,

English translation 1882

it begins with an open Mem,

עס הויבט זיך אן מיט מ"ם פתוחה,

English translation 1883

"From when may one recite",

"מאימתי קורין",

English translation 1884

and ends with a closed Mem,

און ענדיקט זיך מיט א מ"ם סתומה,

English translation 1885

"Hashem will bless His people with peace" –

"ה' יברך את עמו בשלום" –

English translation 1886

so too in the Mishneh Torah of the Rambam:

אזוי איז אויך אין משנה תורה להרמב"ם:

English translation 1887

The end of the Mishneh Torah is with a closed Mem –

דער סיום פון משנה תורה איז מיט א מ"ם סתומה –

English translation 1888

"as the waters cover the sea".

"כמים לים מכסים".

English translation 1889

And regarding the beginning – (a)

ובנוגע צו דער התחלה – איז (א)

English translation 1890

the entire book is called "Mishneh Torah"

דער גאנצער ספר ווערט אנגערופן "משנה תורה"

English translation 1891

(this is its name by which it is called in the Holy Tongue),

(דאס איז שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש),

English translation 1892

whose beginning is with an open Mem, and (b)

וואס התחלתו איז מיט א מ"ם פתוחה, און (ב)

English translation 1893

those who will argue that this is the name of the book and not the beginning of the book –

די וואס וועלן זיך דינגען אז דאס איז שם הספר און ניט התחלת הספר –

English translation 1894

the book begins with a Yud,

דער ספר הויבט זיך אן מיט א יו"ד,

English translation 1895

"The foundation of foundations" –

"יסוד היסודות" –

English translation 1896

the Rambam safeguards this by beginning his book,

באווארנט עס דער רמב"ם מיט דעם וואס ער הויבט אן זיין ספר,

English translation 1897

before he writes about "the foundation of foundations",

פאר דעם וואס ער שרייבט וועגן "יסוד היסודות",

English translation 1898

with a verse,

מיט א פסוק,

English translation 1899

"he stands on the verse",

"אקרא קאי",

English translation 1900

"Draw out Your kindness to those who know You etc."191 –

"משוך חסדך ליודעיך גו'" 191 –

English translation 1901

which the verse begins with an open Mem!

וואס דער פסוק הויבט זיך אן מיט א מ"ם פתוחה!

English translation 1902

This is a matter of "their end is interwoven in their beginning and their beginning in their end"192.

וואס דאס איז אן ענין פון "נעוץ סופן בתחלתן ותחלתן בסופן" 192.

English translation 1903

Another matter in this:

נאך אן ענין בזה:

English translation 1904

Just as in the completion of the entire Talmud, the Rebbe Maharash connects the beginning and end of the Mishnah not only from the aspect of the letters

ע"ד ווי אין סיום הש"ס פארבינדט דאך דער רבי מהר"ש די התחלת וסיום המשנה ניט נאר מצד האותיות

English translation 1905

(Mem),

(מ"ם),

English translation 1906

but also from the aspect of the content of the matter

נאר אויך מצד תוכן הענין

English translation 1907

(peace),

(שלום),

English translation 1908

so too in the Rambam:

אזוי איז אויך אין רמב"ם:

English translation 1909

Just as the beginning of the Rambam is "to know that there is a First Existence",

פונקט ווי התחלת הרמב"ם איז "לידע שיש שם מצוי ראשון",

English translation 1910

with all the details that he lists afterwards –

מיט די אלע פרטים וואס ער רעכנט לאח"ז –

English translation 1911

so too the end of the Rambam is in the matter of "and they will attain knowledge of their Creator according to the capacity of man"!

אזוי איז אויך דער סיום הרמב"ם אין דעם ענין פון "וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם"!

English translation 1912

And just as he connects the "foundation of foundations" at the beginning of the book with "all existents from heaven and earth and what is between them"193,

און אזוי ווי ער פארבינדט דעם "יסוד היסודות" שבתחלת הספר מיט "כל הנמצאים משמים וארץ ומה שביניהם" 193,

English translation 1913

so too at the conclusion of the book "and the earth shall be filled with the knowledge of Hashem",

אזוי איז אויך בסיום הספר "ומלאה הארץ דעה את ה'",

English translation 1914

that the entire world will be permeated with "knowledge of Hashem".

אז די גאנצע וועלט וועט זיין דורכגענומען מיט "דעה את הוי'".

English translation 1915

For although he uses the term "earth" at the conclusion of the Rambam, this is not contrary to "heaven"

וואס כאטש ער נוצט דעם לשון "ארץ" בסיום הרמב"ם איז דאס ניט בניגוד צו "שמים"

English translation 1916

(as at the beginning of his book),

(ווי בתחלת ספרו),

English translation 1917

rather it means the entire world.

נאר דאס מיינט די גאנצע וועלט.

English translation 1918

And according to the simple understanding of the matters,

וכפשטות הענינים,

English translation 1919

that also in the realm of the angels which is "in heaven"194 there will be "knowledge of Hashem",

אז אויך אין מדור המלאכים וואס איז "בשמים" 194 וועט זיין דער "דעה את ה'",

English translation 1920

all the more so from the earth below

במכ"ש וק"ו פון ארץ למטה

English translation 1921

[and especially according to what the Rambam explains at the beginning of his book195 the ten names and ten levels among the angels].

[ובפרט לויט דעם וואס דער רמב"ם איז מבאר בתחלת ספרו 195 די עשרה שמות ועשר דרגות שבמלאכים].

English translation 1922

In addition to the aforementioned matter which is "like a conclusion",

נוסף אויפן ענין האמור וואס איז "כעין הדרן",

English translation 1923

that the beginning and conclusion of the Rambam are connected with each other both from the aspect of the letters,

אז התחלת וסיום הרמב"ם זיינען קשור זה עם זה סיי מצד האותיות,

English translation 1924

and from the aspect of the content,

סיי מצד התוכן,

English translation 1925

there is another matter:

איז פאראן נאך אן ענין:

English translation 1926

Regarding the number of chapters in the Rambam,

בנוגע צו מספר הפרקים שברמב"ם,

English translation 1927

it is explained in various places that there are 1000 chapters,

איז מבואר בכ"מ אז דארט זיינען דא 1000 פרקים,

English translation 1928

but there is a dispute about this and variant readings196,

אבער עס איז דא א שקו"ט בזה ושינויי גירסאות 196,

English translation 1929

and as we see in the manuscript of the Rambam himself,

און ווי מ'זעט בכת"י הרמב"ם עצמו,

English translation 1930

that he changed in one place,

אז ער האט משנה געווען אין איין ארט,

English translation 1931

and altered the number of the chapter

און געביטן דעם מספר הפרק

English translation 1932

(as we see in the printed photographs of the Rambam's manuscript).

(ווי מ'זעט אין די געדרוקטע צילומי כת"י הרמב"ם).

English translation 1933

And there is no difficulty how these changes come about –

און ס'איז קיין קשיא ניט ווי קומען די שינויים –

English translation 1934

because presumably this depends on the editions of the book of the Rambam,

ווייל מסתמא איז דאס תלוי אין די מהדורות פון ספר הרמב"ם,

English translation 1935

as discussed elsewhere.

ווי גערעדט במ"א.

English translation 1936

But regarding the number of halachos the Rambam writes197:

אבער בנוגע למספר ההלכות שרייבט דער רמב"ם 197:

English translation 1937

"All the halachos of these fourteen books are eighty-three halachos".

"כל ההלכות של ארבעה עשר ספרים אלו שמונים ושלש הלכות".

English translation 1938

What is the significance of the number 83?

וואס איז דער ענין פון מספר פ"ג?

English translation 1939

The Gemara says198 on the verse199 "And I will remove illness from your midst" –

זאגט די גמרא 198 אויפן פסוק 199 "והסירותי מחלה מקרבך" –

English translation 1940

"Illness is bile,

"מחלה זו מרה,

English translation 1941

and why is it called illness,

ולמה נקרא שמה מחלה,

English translation 1942

because it has eighty-three illnesses,

ששמונים ושלשה חלאין יש בה,

English translation 1943

illness in gematria is that,

מחלה בגימטריא הכי הוו,

English translation 1944

and all of them,

וכולן,

English translation 1945

bread with salt in the morning and a jug of water nullify them".

פת במלח שחרית וקיתון של מים מבטלן".

English translation 1946

Thus it can be said regarding the 83 halachos in Mishneh Torah of the Rambam –

איז עד"ז י"ל בנוגע צו די פ"ג הלכות שבמשנה תורה להרמב"ם –

English translation 1947

that the 83 halachos bring about "And I will remove illness from your midst".

אז די פ"ג הלכות טוען אויף עס זאל זיין "והסירותי מחלה מקרבך".

English translation 1948

And furthermore –

און נאכמער –

English translation 1949

the removal of illness is in the manner of "I will not place upon you"200,

די הסרת המחלה איז באופן פון "לא אשים עליך" 200,

English translation 1950

as the Rambam explains in Hilchos Deos201,

ווי דער רמב"ם איז מבאר אין הלכות דעות 201,

English translation 1951

that "anyone who conducts himself in these ways that we have instructed

אז "כל המנהיג עצמו בדרכים אלו שהורינו

English translation 1952

[as he enumerates there in Hilchos Deos]

[ווי ער רעכנט אויס דארט אין הלכות דיעות]

English translation 1953

I guarantee that he will not come to illness all his days...

אני ערב לו שאינו בא לידי חולי כל ימיו...

English translation 1954

and he does not need a physician etc.".

ואינו צריך לרופא כו'".

English translation 1955

Which is in the manner of the healing from above202,

וואס דאס איז ע"ד דער אופן הרפואה שלמעלה 202,

English translation 1956

consequently this is the manner of healing as it comes through the Torah,

במילא איז דאס דער אופן הרפואה ווי עס קומט ע"י התורה,

English translation 1957

because Torah is "from the heavens He made you hear His voice"203,

ווייל תורה איז "מן השמים השמיעך את קולו" 203,

English translation 1958

and Torah indeed brings healing to the world204,

און תורה איז דאך מביאה רפואה לעולם 204,

English translation 1959

until in a manner of healing from above –

ביז אין אן אופן פון רפואה שלמעלה –

English translation 1960

that "I will not place upon you for I am Hashem your healer",

אז "לא אשים עליך כי אני ה' רופאך",

English translation 1961

because Torah is the word of Hashem,

ווייל תורה איז דבר הוי',

English translation 1962

and especially halacha in the Torah,

ובפרט הלכה שבתורה,

English translation 1963

"the word of Hashem205 –

"דבר הוי' 205 –

English translation 1964

this is halacha"206,

זו הלכה" 206,

English translation 1965

which is the essence of the book of the Rambam.

וואס דאס איז ענינו של ספר הרמב"ם.

English translation 1966

And this also gives encouragement and strengthening in the dissemination of the study of the Rambam,

וואס דאס גיט אויך אן עידוד וחיזוק אין הפצת לימוד הרמב"ם,

English translation 1967

i.e., that together with the study of Written Torah and Oral Torah,

ד.ה. אז צוזאמען מיט לימוד תושב"כ ותושבע"פ,

English translation 1968

and especially the inner dimension of the Torah,

ובפרט פנימיות התורה,

English translation 1969

and especially the study cycles of Chitas,

ובפרט שיעורי חת"ת,

English translation 1970

established by the leader of our generation –

איינגעשטעלט ע"י נשיא דורנו –

English translation 1971

there should also be the study of Mishneh Torah of the Rambam.

זאל אויך זיין דער לימוד משנה תורה להרמב"ם.

English translation 1972

And all these matters will further hasten the fulfillment of the prophecy "and in that time there will be neither famine nor war nor envy nor competition etc. for the earth shall be filled with knowledge of Hashem as the waters cover the sea".

וואס די אלע ענינים וועלן נאכמער צוהיילן דעם קיום היעוד פון "ובאותו הזמן לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות וכו' כי מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים".

English translation 1973

And one could elaborate on all this –

ויש להאריך בכל זה –

English translation 1974

but now it will become a "conclusion",

אבער דעמולט וועט עס ווערן אויס "סיום",

English translation 1975

it will become a "beginning",

עס וועט ווערן א "התחלה",

English translation 1976

and one does not know when one will finish it...

און מ'ווייסט ניט ווען מ'וועט דאס פארענדיקן...

English translation 1977

Therefore we will now proceed to say a joyous melody.

אשר לכן וועט מען איצטער איבערגיין צו זאגן א פריילעכן ניגון.

English translation 1978

And as an introduction:

ובהקדמה:

English translation 1979

Since this is the conclusion of the days of Chanukah,

וויבאלד אז דאס איז דער סיום פון ימי חנוכה,

English translation 1980

whose significance is corresponding to the days of Mashiach,

וואס ענינם איז כנגד ימות המשיח,

English translation 1981

eight days and eight lights corresponding to the harp of eight strings and eight princes of man

שמונה ימים ושמונה נרות כנגד כנור של שמונה נימין און שמונה נסיכי אדם

English translation 1982

(as explained at length in the discourses of Chanukah of our Rebbes and leaders207,

(כמבואר בארוכה אין דרושי חנוכה לרבותינו נשיאינו 207,

English translation 1983

from the Alter Rebbe until the Rebbe, my father-in-law, the leader of our generation) –

פון דעם אלטן רבי'ן ביז כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו) –

English translation 1984

Now is the appropriate time to sing,

איז יעצט דער זמן המתאים צו זינגען,

English translation 1985

as usual,

כרגיל,

English translation 1986

first a melody of "preparation",

פריער א ניגון "הכנה",

English translation 1987

then the melody of the Alter Rebbe,

דערנאך דעם ניגון פון אלטן רבי'ן,

English translation 1988

then the melody of the Mitteler Rebbe –

דערנאך דעם ניגון פון מיטעלן רבי'ן –

English translation 1989

a melody of joy.

א ניגון של שמחה.

English translation 1990

And after this –

און לאחרי זה –

English translation 1991

also the well-known melody "Shivneh Beis HaMikdash",

אויך דעם ניגון הידוע "שיבנה ביהמ"ק",

English translation 1992

and the melody that is sung in the language of "Baei Olam",

און דעם ניגון וואס מ'זינגט אין דעם לשון של "באי עולם",

English translation 1993

that "nit nit nikavo",

אז "ניעט ניעט ניקאווא",

English translation 1994

there is nothing besides the Supreme One alone,

ס'איז ניטא קיין זאך אחוץ דעם אויבערשטן אליין,

English translation 1995

who is the "first existent" and the "One",

וואס ער איז דער "מצוי ראשון" און דער "אחד",

English translation 1996

until true unity.

ביז אחדות האמיתית.

English translation 1997

And after the final blessing they will also distribute charity matters.

און לאחרי הברכה האחרונה וועט מען אויך טיילן עניני צדקה.

English translation 1998

Here is the place to mention again about completing matters of charity,

וכאן המקום צו דערמאנען נאכאמאל וועגן משלים זיין עניני צדקה,

English translation 1999

that those who for whatever reason have not given with the required completeness,

אז די וואס מ'איזו סיבה שתהי' האבן ניט געגעבן בשלימות הדרושה,

English translation 2000

should complete it not only according to the completeness of today –

זאלן דאס משלים זיין ניט נאר לויט דער שלימות פון היינטיקן טאג –

English translation 2001

What does this come to teach us?

דמאי קמ"ל?

English translation 2002

This has already become a law,

דאס איז דאך געווארן א דין,

English translation 2003

a matter of "as is proper for me to do"208,

אן ענין פון "כדבעי לי' למיעבד" 208,

English translation 2004

and beyond the letter of the law and "a matter of piety" –

און לפנים משורת הדין און "מילתא דחסידותא" –

English translation 2005

but also according to the completeness of tomorrow.

נאר אויך לויט דער שלימות פון דעם מאָרגנדיקן טאג.

English translation 2006

Thus the question arises:

ווערט דאך די שאלה:

English translation 2007

From where does he know what will be tomorrow? He is not a foreseer of the future?

פון וואנען ווייס ער וואס וועט זיין מארגן? ער איז דאך ניט קיין יודע עתידות?

English translation 2008

So it is exactly as in other matters,

איז פונקט ווי אין די איבעריקע זאכן,

English translation 2009

when one has a question –

איז אז מ'האט א שאלה –

English translation 2010

one goes to a rav,

גייט מען צו א רב,

English translation 2011

so too there are rabbis who sit here at the table,

אזוי זיינען אויך דא פאראן רבנים וואס זיצן דא ביים טיש,

English translation 2012

and together with this also "the kohen who will be in those days"209 –

און צוזאמען דערמיט אויך "הכהן אשר יהי' בימים ההם" 209 –

English translation 2013

the rav will presumably not begrudge him,

וועט אים מסתמא דער רב ניט זשאלעווען,

English translation 2014

and will wish him completeness,

און וועט אים אנווינטשן שלימות,

English translation 2015

and in a manner as a rav should wish,

און אין אן אופן ווי א רב דארף ווינטשן,

English translation 2016

in the manner of "rav" meaning increase.

באופן של "רב" לשון ריבוי.

English translation 2017

And may there be increase in physicality and increase in spirituality and increase in physicality and spirituality together,

און עס זאל זיין ריבוי בגשמיות און ריבוי ברוחניות און ריבוי בגשמיות וברוחניות גם יחד,

English translation 2018

Until the true increase comes,

ביז עס וועט קומען דער ריבוי האמיתי,

English translation 2019

"the blessing in increase...

"הברכה בריבוי...

English translation 2020

peace in increase"210,

השלום בריבוי" 210,

English translation 2021

and all matters in increase,

וכל הענינים בריבוי,

English translation 2022

until the true increase,

ביז צו דעם ריבוי האמיתי,

English translation 2023

the true and complete redemption through our righteous Moshiach.

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 2024

We will repeat again what was proclaimed yesterday – that those who wish to give their name and their mother's name in order to bring the note to the gravesite of the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, the Nasi of our generation –

מ'וועט נאכאמאל איבער'חזר'ן דאס וואס מ'האט נעכטן אויסגערופן -אז די וואס ווילן מיטגעבן שמם ושם אמם כדי צו ברענגען דעם צעטל על ציון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו –

English translation 2025

should do so while there is still time,

זאלן אזוי טאן בעוד מועד,

English translation 2026

and we will not need to wait for this.

און מ'וועט ניט דארפן ווארטן אויף דעם.

English translation 2027

And this will further hasten,

און דאס וועט נאכמער צוהיילן,

English translation 2028

that we should not need to wait for our righteous Moshiach, heaven forbid,

אז מ'זאל ניט דארפן ווארטן אויף משיח צדקנו, ח"ו,

English translation 2029

and he comes in an instant, in the blink of an eye,

און ער קומט ברגע כמימרא,

English translation 2030

"I will hasten it" in "I will hasten it."

"אחישנה" אין "אחישנה".

English translation 2031

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 2032

Let the notes be distributed.

זאל מען פאנאנדערטיילן די צעטלעך.

English translation 2033

Afterwards they sang the preparatory melody,

אח"כ ניגנו ניגון הכנה,

English translation 2034

the melody of the Alter Rebbe

ניגון אדה"ז

English translation 2035

(the fourth stanza –

(בבא הרביעית –

English translation 2036

once),

פעם אחת),

English translation 2037

"Nie zhuritsy khlaptsy."

"ניע זשוריצי חלאפצי".

English translation 2038

The one who leads the prayers, may he live, sang "May it be Your will that the Holy Temple be speedily rebuilt in our days, and grant us our portion in Your Torah."

הש"צ שיחי' ניגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 2039

Afterwards the Rebbe, may he live for many good days, began to sing "Niet niet nikavo,"

אח"כ התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "ניעט ניעט ניקאווא",

English translation 2040

and in the middle of the melody he signaled with his holy hand that they should whistle.

ובאמצע הניגון רמז בידו הק' שישרקו.

English translation 2041

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 2042

Those who need to recite the after-blessing –

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה –

English translation 2043

will surely recite the after-blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 2044

The Rebbe, may he live for many good days, distributed to the "tankistn," may they live, dollar bills,

כ"ק אדמו"ר שליט"א חילק לה"טאנקיסטן" שיחיו שטרות של דולר,

English translation 2045

in order to distribute to each of those present, may they live, one bill,

בכדי לחלק לכאו"א מהנוכחים שיחיו שטר אחד,

English translation 2046

with the intent to give it

על מנת לתת אותו

English translation 2047

(or its equivalent)

(או חילופו)

English translation 2048

to charity.

לצדקה.

English translation 2049

Before his departure he began to sing "For with joy you shall go forth."

טרם צאתו התחיל לנגן "כי בשמחה תצאו".