English translation — שיחת ש"פ מקץ, שבת חנוכה ה'תשמ"ו

English translation 1

There is a farbrengen connected with Chanukah,

ס'איז א התוועדות פארבונדן מיט חנוכה,

English translation 2

after the giving of Chanukah money, one makes a farbrengen –

הבתר נתינת דמי חנוכה מאכט מען א התוועדות –

English translation 3

so the farbrengen is connected with that which in Chanukah itself is the praise of Chanukah.

איז די התוועדות פארבונדן דעריבט וואס אין חנוכה גופא איז דאס שבח חנוכה.

English translation 4

And although in this year there was a proposal1 that on each of the days of Chanukah a farbrengen should be made –

ואע"פ אז בשנה זו איז געווען די הצעה 1 אז בכל יום מימי החנוכה זאל מען מאכן א התוועדות –

English translation 5

however, within this itself there are differences:

זיינען אבער אין דעם גופא פאראן חילוקים:

English translation 6

whether it is a farbrengen that takes place on weekdays and only for a particular group,

צי ס'איז א התוועדות וואס קומט פאָר בימי החול און נאר פאר א חוג מסויים,

English translation 7

in which case it involves less burden on the community,

וואס דעמולט איז דאס פארבונדן מיט ווייניקער טירחא דציבורא,

English translation 8

or for several groups,

אדער פאר מערערע חוגים,

English translation 9

in which case it involves a greater burden on the community,

וואס דעמולט איז דאס מערער טירחא דציבורא,

English translation 10

up to many groups and on the Sabbath day,

ביז אז א סך חונים וביום השבת,

English translation 11

like the farbrengen,

ווי די התוועדות,

English translation 12

in which case it involves the greatest burden.

וואס דעמולט איז דאס פארבונדן מיט א טירחא הכי גדולה.

English translation 13

Also, a farbrengen in general,

אויך א התוועדות בכלל,

English translation 14

and particularly a Chassidic farbrengen, it is seemingly not appropriate to say that it is a matter of burden –

ובפרט א התוועדות חסידותית איז לכאורה ניט שייך זאגן אז דאס איז אן ענין של טירחא –

English translation 15

because it is exactly the opposite,

ווייל ס'איז פונקט פארקערט,

English translation 16

as is known the note that came down from heaven2 which the Alter Rebbe transmitted, and after the Nasi of our generation he ordered it to be printed3 and publicized,

כידוע די פתקא אשר משמי שמיא נחיתא 2 וואס דער אלטער רבי האט איבערגעגעבן נאָך נשיא דורנו האט עס געהייסן אפדרוקן 3 און מפרסם זיין,

English translation 17

regarding the greatest benefit that a farbrengen brings about:

וועגן דער תועלת הכי גדולה וואס א התוועדות טוט אויף:

English translation 18

with the satisfaction it creates Above,

מיטן נחת רוח וואס דאס שאפט למעלה,

English translation 19

to the extent that it comes down below and into "He who works salvations in the midst of the earth"3,

ביז אז דאס קומט אראפ למטה און אין "פועל ישועות בקרב הארץ" 3,

English translation 20

Consequently, it is understandable,

במילא איז פארשטאנדיק,

English translation 21

that although from the perspective of the body a farbrengen is a bodily burden,

אז אע"פ וואס מצדן גוף איז א התוועדות א טירחא דגופא,

English translation 22

but for the soul it is exactly the opposite of a burden –

אבער פאר דער נשמה איז דאס פונקט פארקערט פון טירחא –

English translation 23

it is the greatest benefit. And since there must be the overcoming of form over matter4

דאס איז א תועלת הכי גדולה. והיות אז עס דארף זיין התגברות הצורה על החומר 4

English translation 24

(the soul over the body),

(הנשמה על הגוף),

English translation 25

so when the soul overcomes its body,

איז ווען נשמה זיך מתגבר אויף זיין גוף,

English translation 26

and the bodily burden does not disturb it,

און עס שטערט אים ניט די טירחא דגופא,

English translation 27

it brings about the great benefit that comes through this,

פועל'ט דער תועלת גדולה וואס קומט דורך דעם צו,

English translation 28

for the soul5.

פאר דער נשמה 5.

English translation 29

And regarding this, it is so concerning Shabbat:

ועד"ז איז דאס אין בנוגע צו שבת:

English translation 30

"For he who toils on Erev Shabbat will eat on Shabbat"5,

"כי שטרח בערב שבת יאכל בשבת" 5,

English translation 31

it is understood and simple that although on Erev Shabbat there must be toil,

אין דאך מובן ופשוט אז אע"פ וואס בערב שבת דארף זיין א טירחא,

English translation 32

he does it with joy because in this regard the momentary toil is considered nothing compared to the delight that results from it, "will eat on Shabbat".

טוט ער דאס בשמחה ווייל בזה נחשב היא די טירחא לפי שעה לגבי דער תענוג וואס קומט ארויס פון דעם "יאכל בשבת".

English translation 33

Nevertheless, for the body there is a toil of preparation in honor of Shabbat,

פונדעסטוועגן איז אין דעם פארן גוף א טירחא פון דער הכנה לכבוד שבת,

English translation 34

but this is because "what is it considered" compared to the delight that results from it.

וואס דאס איז אבער פארדיג אז "במה נחשב הוא" לגבי דער תענוג וואה קומט דערפון ארויס.

English translation 35

And particularly since according to Torah,

ובפרט אז ע"פ תורה,

English translation 36

which is eternal at every hour,

וואס זי איז נצחית בכל שעה ושעה,

English translation 37

also a temporary matter is an eternal matter,

איז אויך אן ענין לפי שעה אן ענין נצחי,

English translation 38

consequently, also the momentary toil –

במילא איז אויך די טירחא לפי שעה –

English translation 39

is an eternal matter.

אן ענין נצחי.

English translation 40

He must seek an explanation of how both things are consistent

דארף ער זוכן א ביאור ווי די ביידע זאכן שטימען

English translation 41

(that this is a matter of momentary bodily toil which is, however, an eternal matter etc.,

(אז דאס איז אן ענין של טירחא דגופא לפי שעה וואס איז אבער אן ענין נצחי כו',

English translation 42

and together with this it is completely the opposite of toil) –

וביחד עם זה איז דאס היפך הטירחא לגמרי) –

English translation 43

but it is a clear thing that there are explanations for this,

אבער ס'איז א דבר ברור אז אין דעם זיינען דא ביאורים,

English translation 44

and even if he does not yet know the explanation,

ואפילו אויב ער ווייסט נאך ניט דעם ביאור,

English translation 45

he understands, however,

פארשטייט ער אבער,

English translation 46

that this is still due to a lack of knowledge,

אז דאס איז נאך מצד חסרון ידיעה,

English translation 47

and a lack of knowledge is not a deficiency in itself,

וחסרון ידיעה איז קיין חסרון גופא,

English translation 48

so that it does not change the reality at all,

אז דאס איז לגמרי ניט משנה די מציאות,

English translation 49

and moreover,

און נאכמער,

English translation 50

so it is even when the knowledge is the reality –

אזוי איז אפילו דעמולט ווען די ידיעה איז די מציאות –

English translation 51

what does this come to teach us,

מאי קמ"ל,

English translation 52

rather this is even at this time,

נאר דאס איז אפילו בשעת משנה זו,

English translation 53

this time is upon it and even in truth,

משנה זו על ואף אין אמת,

English translation 54

because he says it this way and it is only due to a lack of knowledge,

ווייל ער זאגט דאס אזוי און איז בלויז מצד חסרון ידיעה,

English translation 55

and as it is written6 "for not from you alone is it, and if it is from you it is from you",

וכמ"ש 6 "כי לא לבד מן הוא מכם ואם הוא לקי מכם הוא",

English translation 56

consequently, this does not change his feeling that the matter is true.

במילא איז דאס ניט משנה זיין הרגש אז דער ענין איז אמת.

English translation 57

In the fixed occurrence of Shabbat Chanukah in this year, a special matter comes about –

אין דער קביעות פון שבת חנוכה בשנה זו קומט צו אן ענין מיוחד –

English translation 58

due to the fact that the holy day is the seventh day of Chanukah.

מצד דעם וואס יום טוב איז יום שביעי דחנוכה.

English translation 59

With preface:

ובהקדים:

English translation 60

The fixed occurrence of a festival and holiday is according to the day of the month when it happened the first time,

די קביעות פון א יום טוב ומועד איז לויטן יום בחודש ווען דאס האט פאסירט בפעם הראשונה,

English translation 61

and not according to the day of the week when it happened.

און ניט לויטן יום בשבוע ווען דאס האט פאסירט.

English translation 62

That is, that each and every year a festival is fixed on the same date in the month,

ד.ה. אז מדי שנה בשנה איז א יום טוב קבוע אין דעם זעלבן דאטום אין חודש,

English translation 63

whereas regarding the day of the week there are changes from year to year.

משא"כ בנוגע צו דעם יום בשבוע זיינען דא דעם זיינען שינויים משנה לשנה.

English translation 64

For example –

לדוגמא –

English translation 65

the festival of Pesach was established each and every year on the fifteenth of Nissan,

חג הפסח איז נקבע געווארן בכל שנה ושנה בחמשה עשר בניסן,

English translation 66

the day of the month when the Jews left Egypt,

דער יום בחודש ווען אידן זיינען ארויס ממצרים,

English translation 67

whereas regarding the establishment on the day of the week there are changes from year to year, and it is not specifically on the same day of the week as it was the first time.

משא"כ בנוגע דער קביעות ביום השבוע זיינען דא שינויים משנה לשנה און ס'איז דאך דוקא אין דעם זעלבן טאג בשבוע ווי דאס איז געווען בפעם הראשונה.

English translation 68

And from this it is understood that the primary matter is the establishment on the days of the month,

ואין דערפון איז מובן אז דער ענין עיקרי איז דער קביעות ביומי החדש,

English translation 69

whereas the establishment on the day of the week is secondary

משא"כ די קביעות ביום השבוע איז א טפל

English translation 70

(and requires great examination) –

(וצריך עיון גדול) –

English translation 71

and the proof is that in several years when the establishment of the first time falls on the days of the month and the days of the week exactly as it was the first time, it does not become a festival with a complete establishment

והראי' אז בכמה שנים ווען די קביעות דעם ערשטן מאל ארויסקומען בימי החודש ובימי השבוע פונקט ווי ס'איז געווען בפעם הראשונה איז דאס ניט קיין יום טוב געווארן מיט א קביעות גמורה

English translation 72

(that is, an example)

(כלומר דוגמא)

English translation 73

overrides and pushes aside the establishment on the days of the week.

גובר ודוחה די קביעות בימי השבוע.

English translation 74

In other capitulations in the world of Tova Teofali,

נאך אין אנדערע קאפיטאלאציעס אין דער וועלט פון טובה טעאפאלי,

English translation 75

that one can calculate that every 28 years all the determinations come out in the same order,

אז מ'קען אויסרעכענען אז יעדער 28 יאר קומען אויס אלע קביעות מיט'ן זעלבן סדר,

English translation 76

and the determination of the sun is generally year by year,

און די קביעות פון דער זון איז בכלל שנה ושנה,

English translation 77

but there is no festival that occurs

אבער ס'איז דאך קיין יום טוב קומט אויס

English translation 78

(also)

(אויך)

English translation 79

in which it occurs for the first time, it is stated that it has in it both the essential and the secondary perfections,

אין דעם וועלכן עס אויסקומען בפעם הראשונה שטייט עס האט אין זיך סיי די סיי די עיקרי און סיי די טפל שלימות,

English translation 80

because it has in it both the determination of the days of the month and the determination of the days of the week.

ווייל דאס האט אין זיך סיי די קביעות פון ימי החדש און סיי די קביעות פון ימי השבוע.

English translation 81

For example, as this is regarding the matter of the occurrence with the festival of Pesach:

ולדוגמא ווי דאס איז בנוגע צו ענין פאסירונג מיט חג הפסח:

English translation 82

The commandment of Sefirat HaOmer was said regarding "the morrow of the Shabbat" in "seven complete weeks shall they be"8,

די מצוה פון ספירת העומר איז געזאגט געווארן אויף "ממחרת השבת" אין שבע שבתות תמימות תהיינה 8,

English translation 83

i.e., the explanation is "the morrow of Pesach" in the "morrow of the festival"9,

ד.ה. דער פירוש איז "ממחרת הפסח" אין דעם "ממחרת היום טוב" 9,

English translation 84

i.e., the second day of Pesach. However, it is stated in the Midrash11,

ד.ה. דעם צווייטן טאג פסח. שטייט אבער אין מדרש 11,

English translation 85

that when the second day of Pesach occurs "the morrow of the Shabbat" in the days of the week

אז בשעת דער צווייטער טאג פסח קומט אויס "ממחרת השבת" בימי השבוע

English translation 86

(in the simple explanation it is "the morrow of the Shabbat"),

(בפירוש הפשוט איז "ממחרת השבת"),

English translation 87

i.e., on Sunday, then the "seven complete weeks" are in a higher perfection,

ד.ה. ביום ראשון בשבוע דעמולט איז דער "שבע שבתות תמימות" בשלימות נעלה יותר,

English translation 88

with greater strength and vigor. And as discussed many times at length12.

ביתר שאת וביתר עוז. וכמדובר כמ"פ בארוכה 12.

English translation 89

And accordingly, one will also understand regarding the present day of Chanukah –

ועד"ז וועט מען אויך פארשטיין בנוגע צום היינטיקן טאג אין חנוכה –

English translation 90

the seventh day of Chanukah:

דער זיבעטער טאג חנוכה:

English translation 91

Nasi17 that they brought for the inauguration of the altar in the Mishkan,

נשא 17 וואס זיי האבן געבראכט לחנוכת המזבח אין משכן,

English translation 92

and the reason why we read this specifically on Chanukah is –

און דעם טעם פארוואס מ'לייענט דאס דוקא בחנוכה איז –

English translation 93

because in this reason is the matter of the inauguration of the altar

ווייל אין דעם טעם איז דער ענין פון חנוכת המזבח

English translation 94

(also retailers)

(אויך ביזנקרעמער)

English translation 95

18 by the Nesiim who volunteered,

18 ע"י הנשיאים המתנדבים,

English translation 96

which recalls the victory of the Chashmonaim over the Greeks and the inauguration of the altar in the days of the Chashmonaim. And from this it is understood that the matter of the offerings of the Nesiim and the laws of the inauguration of the altar,

וואס דאס דערמאנט פון נצחון פון חשמונאים על היוונים וחנוכת המזבח בימי החשמונאים. און דערפון איז מובן אז דעם ענין פון קרבנות הנשיאים און די דינים פון חנוכת המזבח,

English translation 97

from which comes the matter of the offerings of the Nesiim and the inauguration of the altar.

וואס דערפון איז דער ענין פון די קרבנות הנשיאים און חנוכת המזבח.

English translation 98

And in all the years after this, it comes down that this day should be in all the days of the Chashmonaim,

ובכל השנים שלאחרי זה קומט עס אראפ אז דעם יום זאל בכל ימי החשמונאים,

English translation 99

even in exile,

אפילו אין גלות,

English translation 100

even in double and multiplied darkness of exile –

אפילו בחושך כפול ומכופל פון גלות –

English translation 101

that one lives with it –

אז מ'לעבט דערמיט –

English translation 102

the seven attributes that are aroused through their service, the offerings that they brought for the inauguration of the altar,

די ז' המידות וואס ווערט ערוועקט דורך זייער עבודה די קרבנות וואס זיי האבן געבראכט לחנוכת המזבח,

English translation 103

from which the inauguration of the Chashmonaim was drawn.

וואס דערפון איז נמשך געווארן חנוכת החשמונאים.

English translation 104

From which it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 105

that on the seventh day of Chanukah in every year,

אז ביום השביעי פון חנוכה בכל שנה ושנה,

English translation 106

when we read about the offering of the Nasi on the seventh day,

ווען מ'לייענט וועגן הקרבה פון דעם נשיא ליום השביעי,

English translation 107

"Nasi of the children of Ephraim"19 –

"נשיא לבני אפרים" 19 –

English translation 108

one then lives with the offering of that Nasi.

לעבט מען דעמולט מיט דער הקרבה פון דעם נשיא.

English translation 109

Which is a remembrance,

וואס דאס איז א זכר,

English translation 110

the Nasi on the seventh day of Chanukah in every year

דער נשיא ביום שביעי דחנוכה בכל שנה ושנה

English translation 111

(when we read this in a matter),

(ווען מ'לייענט דאס אין א דבר),

English translation 112

the Nasi comes as it is from the aspect of the days of the week:

דער נשיא קומט צו ווי דאס איז מצד ימי השבוע:

English translation 113

In his commentary on the Torah, Rashi writes20 that the first day of the inauguration of the altar was on Sunday:

בפירושו של התורה שרייבט רש"י 20 אז יום ראשון פון חנוכת המזבח איז געווען ביום ראשון בשבוע:

English translation 114

"After the day in all ten crowns,

"אחרי היום בכל עשר עטרות,

English translation 115

first for the work of creation,

ראשון למעשה בראשית,

English translation 116

first for the Nesiim etc." And from this it follows that on the seventh day,

ראשון לנשיאים וכו'". וואס דערפון קומט אויס אז ביום השביעי,

English translation 117

"Nasi of the children of Ephraim" was on Shabbat.

נשיא לבני אפרים" איז געווען ביום השבת.

English translation 118

And accordingly it follows that in this year,

וואס לוי"ז קומט אויס אז בשנה זו,

English translation 119

when the seventh day of Chanukah occurs on Shabbat,

ווען יום שביעי דחנוכה קומט אויס ביום השבת,

English translation 120

we have the matter of "on the seventh day, Nasi of the children of Ephraim" not only from the aspect that it is the seventh day of Chanukah

האט מען דעם ענין פון "ביום השביעי נשיא לבני אפרים" ניט נאר מצד דעם וואס ס'איז יום השביעי דחנוכה

English translation 121

(when we read the Nasi every year),

(ווען מ'לייענט דעם נשיא בכל שנה ושנה),

English translation 122

but also from the aspect of the determination in the days of the week, it was on Shabbat, Nasi of the children of Ephraim the first time, and it was in that day within you.

נאר אויך מצד דער קביעות בימי השבוע געווען ביום השבת נשיא לבני אפרים בפעם הראשונה און געווען אין דעם טאג אין אייך.

English translation 123

It is known the teaching of the Alter Rebbe13 that one must live with the time,

ס'איז ידוע די תורה פון דעם אלטן רבי'ן 13 אז מ'דארף לעבן מיט דער צייט,

English translation 124

and as it was explained –

און ווי מ'האט עס מפרש געווען –

English translation 125

with the portion in the Torah that is read and studied at that time.

מיט דער פרשה אין תורה וואס מ'לייענט און מ'לערנט אין דער צייט.

English translation 126

And the explanation and reason for this is simply:

וואס דער פירוש וטעם לזה איז בפשטות:

English translation 127

Because the Torah is Torat Chaim and Torah is light,

וויבאלד אז תורה איז תורת חיים און תורה אור,

English translation 128

i.e., a directive in life,

ד.ה. א הוראה בחיים,

English translation 129

and a luminous directive in life –

און א ליכטיקע הוראה בחיים –

English translation 130

it is understood that one must live with the Torah that is read and studied at that time.

איז פארשטאנדיק אז מ'דארף לעבן מיט דער תורה וואס מ'לייענט און מ'לערנט אין דער צייט.

English translation 131

From this it is understood that although the saying about living with the time was said regarding the weekly portion,

דערפון איז מובן אז אע"פ וואס דער פתגם וועגן לעבן מיט דער צייט איז געזאגט געווארן בנוגע צו פרשת השבוע,

English translation 132

the same matter applies also regarding a special Torah reading that is read at a specific time. And in our matter –

איז דער זעלבער ענין אויך בנוגע צו א ספעציעלע קריאה בתורה וואס מ'לייענט בזמן מסויים. ובעניננו –

English translation 133

the reading of the portion of the Nesiim during the days of Chanukah:

די קריאה פון פרשת הנשיאים בימי החנוכה:

English translation 134

Because we read this section in the Torah during the days of Chanukah with a blessing before and after,

וויבאלד אז מ'לייענט דעם חלק אין תורה בימי החנוכה מיט א ברכה לפני' ולאחרי',

English translation 135

which is Torat Chaim,

וואס דאס איז א תורת חיים,

English translation 136

a directive in life,

א הוראה בחיים,

English translation 137

it is understood according to the above that one must then "live" with it,

איז פארשטאנדיק ע"פ הנ"ל אז מ'דארף דעמולט "לעבן" דערמיט,

English translation 138

just as one must live with the weekly portion.

פונקט ווי מ'דארף לעבן מיט פרשת השבוע.

English translation 139

From this it is also understood regarding the Torah reading on this day –

דערפון איז אויך מובן בנוגע צו דער קריאה בתורה ביום זה –

English translation 140

Shabbat Chanukah,

שבת חנוכה,

English translation 141

that in addition to the need to live on this Shabbat with the weekly portion,

אז נוסף לזה וואס מ'דארף לעבן בשבת זו מיט פרשת השבוע,

English translation 142

Parshat Mikeitz,

פ' מקץ,

English translation 143

one must also live with the conclusion of the reading of this Shabbat –

דארף מען אויך לעבן מיטן סיום הקריאה פון דעם שבת –

English translation 144

for all follows the conclusion14 –

וואס הכל הולך אחר החיתום 14 –

English translation 145

the portion in the Torah of the section of the princes that is read on this Shabbat Chanukah

דער חלק אין תורה בפ' הנשיאים וואס מ'לייענט בשבת חנוכה זו

English translation 146

(the seventh day of Chanukah).

(יום השביעי דחנוכה).

English translation 147

On the contrary:

ואדרבה:

English translation 148

Since the reading of Chanukah is a new thing relative to the reading of the weekly portion –

וויבאלד אז די קריאה פון חנוכה איז א דבר חדש לגבי דער קריאה בפ' השבוע –

English translation 149

it is therefore even more beloved. As we see simply also with a simple person:

איז דאס נאכמער חביב. ווי מ'זעט עס בפשטות אויך ביי אן איש פשוט:

English translation 150

Because this Shabbat is also Chanukah,

וויבאלד אז דער שבת איז אויך חנוכה,

English translation 151

a festival

א יום טוב

English translation 152

[as Chanukah is called in several places15] –

[ווי חנוכה ווערט אנגערופן בכ"מ 15] –

English translation 153

it affects him,

פועל'ט עס אויף אים,

English translation 154

even upon his eating and drinking,

ביז אויך אויף זיין אכילה ושתי',

English translation 155

that this is in a more elevated manner because it is Chanukah.

אז דאס איז באופן נעלה יותר וויבאלד אז ס'איז חנוכה.

English translation 156

From this it is understood that living with the reading of Chanukah on this day is more beloved than the weekly portion because of the novelty in the matter.

איז דערפון מובן אז דער לעבן מיט דער קריאה פון חנוכה ביום זה איז מער חביב ווי פרשת השבוע מפני החידוש שבדבר.

English translation 157

And regarding the reading of this day of Chanukah, one has the aforementioned advantage,

ובנוגע צו דער קריאה פון דעם טאג חנוכה האט מען די מעלה הנ"ל,

English translation 158

that in it one has both the completeness from the aspect of the days of the month and the completeness from the aspect of the days of the week:

אז מ'האט דערביי סיי די שלימות מצד ימי החודש און סיי די שלימות מצד ימי השבוע:

English translation 159

On Chanukah we read about the princes,16

בחנוכה קוראים בנשיאים 16,

English translation 160

i.e., the offerings of the princes in Parshat Nasso17 that they brought for the dedication of the altar in the Mishkan,

ד.ה. די קרבנות הנשיאים שבפ' נשא 17 וואס זיי האבן געבראכט לחנוכת המזבח אין משכן,

English translation 161

and the reason why we read this specifically on Chanukah is –

און דעם טעם פארוואס מ'לייענט דאס דוקא בחנוכה איז –

English translation 162

because it recalls the victory of the Hasmoneans

ווייל דאס דערמאנט פון נצחון פון חשמונאים

English translation 163

(even to the ironworker)18,

(אויך ביזן אייזנקרעמער) 18,

English translation 164

which recalls the victory of the Hasmoneans over the Greeks and the dedication of the altar in the days of the Hasmoneans.

וואס דאס דערמאנט פון נצחון פון חשמונאים על היוונים וחנוכת המזבח בימי החשמונאים.

English translation 165

And in all the years after this –

ובכל השנים שלאחרי זה –

English translation 166

it comes down that this day should be in all the days of the Hasmoneans,

קומט עס אראפ אז דעם יום זאל בכל ימי החשמונאים,

English translation 167

even in exile,

אפילו אין גלות,

English translation 168

even in the double and multiplied darkness of exile –

אפילו בחושך כפול ומכופל פון גלות –

English translation 169

that one lives with it –

אז מ'לעבט דערמיט –

English translation 170

the twelve measures that are awakened through their service, the offerings that they brought for the dedication of the altar,

די ז' המידות וואס ווערט ערוועקט דורך זייער עבודה די קרבנות וואס זיי האבן געבראכט לחנוכת המזבח,

English translation 171

from which the dedication of the Hasmoneans was drawn.

וואס דערפון איז נמשך געווארן חנוכת החשמונאים.

English translation 172

From which it is understood,

וואס דערפון איז מובן,

English translation 173

that on the seventh day of Chanukah in every single year,

אז ביום השביעי פון חנוכה בכל שנה ושנה,

English translation 174

when we read about the offering of the prince of the seventh day,

ווען מ'לייענט וועגן הקרבה פון דעם נשיא ליום השביעי,

English translation 175

"the prince of the children of Ephraim"19 –

"נשיא לבני אפרים" 19 –

English translation 176

one then lives with the offering of that prince.

לעבט מען דעמולט מיט דער הקרבה פון דעם נשיא.

English translation 177

And this is a remembrance,

וואס דאס איז א זכר,

English translation 178

the prince on the seventh day of Chanukah in every single year

דער נשיא ביום שביעי דחנוכה בכל שנה ושנה

English translation 179

(when we read this in a thing),

(ווען מ'לייענט דאס אין א דבר),

English translation 180

the prince comes as it is from the aspect of the days of the week:

דער נשיא קומט צו ווי דאס איז מצד ימי השבוע:

English translation 181

In the commentary of the Torah, Rashi writes20 that the first day of the dedication of the altar was on the first day of the week:

בפירושו של התורה שרייבט רש"י 20 אז יום ראשון פון חנוכת המזבח איז געווען ביום ראשון בשבוע:

English translation 182

"After the day, in all ten crowns,

"אחרי היום בכל עשר עטרות,

English translation 183

first for the work of creation,

ראשון למעשה בראשית,

English translation 184

first for the princes, etc." From which it follows that on the seventh day,

ראשון לנשיאים וכו'". וואס דערפון קומט אויס אז ביום השביעי,

English translation 185

"the prince of the children of Ephraim" was on the day of Shabbat.

נשיא לבני אפרים" איז געווען ביום השבת.

English translation 186

And accordingly, it follows that in this year,

וואס לוי"ז קומט אויס אז בשנה זו,

English translation 187

when the seventh day of Chanukah occurs on Shabbat,

ווען יום שביעי דחנוכה קומט אויס ביום השבת,

English translation 188

one has the matter of "on the seventh day the prince of the children of Ephraim" not only from the aspect that it is the seventh day of Chanukah

האט מען דעם ענין פון "ביום השביעי נשיא לבני אפרים" ניט נאר מצד דעם וואס ס'איז יום השביעי דחנוכה

English translation 189

(when we read the prince in every single year),

(ווען מ'לייענט דעם נשיא בכל שנה ושנה),

English translation 190

but also from the aspect of the fixed occurrence in the days of the week, that on Shabbat the prince of the children of Ephraim was the first time and was in that day itself.

נאר אויך מצד דער קביעות בימי השבוע געווען ביום השבת נשיא לבני אפרים בפעם הראשונה און געווען אין דעם טאג אין אייך.

English translation 191

Certainly there are in this matters on the level of hint,

זיכער זיינען אין דעם דא ענינים ע"ד הרמז,

English translation 192

on the level of homily and on the level of secret, up to the deepest secrets,

ע"ד הדרוש וע"ד הסוד ביז רזין דרזין,

English translation 193

and as the saying of our Nesi'im21 that in Rashi's commentary there is also "the wine of the Torah",

וכפתגם רבותינו נשיאינו 21 אז אין פרש"י איז אויך דא "יינה של תורה",

English translation 194

i.e., the inner dimension of the Torah –

ד.ה. פנימיות התורה –

English translation 195

but in all levels of study there is the principle that "a matter does not depart from its simple meaning"22,

אבער אין אלע דרגות הלימוד איז דא דער כלל אז "אין ענין יוצא מידי פשוטו" 22,

English translation 196

first and foremost one must study it on the level of the simple meaning.

לכל לראש דארף מען דאס לערנען ע"ד הפשט.

English translation 197

It follows,

קומט אויס,

English translation 198

that even a simple person understands,

אז אויך אן איש פשוט פארשטייט,

English translation 199

that in the fixed occurrence of this year,

אז בקביעות שנה זו,

English translation 200

when the seventh day of Chanukah occurs on Shabbat,

ווען יום השביעי דחנוכה קומט אויס ביום השבת,

English translation 201

one has the matter of the prince of the children of Ephraim not only from the aspect of the seventh day of Chanukah

האט מען דעם ענין פון נשיא לבני אפרים ניט נאר מצד יום השביעי דחנוכה

English translation 202

(as in every year on the seventh day of Chanukah)

(ווי בכל שנה ביום ז' דחנוכה)

English translation 203

but also from the aspect of the days of the week –

נאר אויך מצד ימי השבוע –

English translation 204

the day of Shabbat,

יום השבת,

English translation 205

on which Ephraim offered.

שבו הקריב אפרים.

English translation 206

And as discussed above,

וכמדובר לעיל,

English translation 207

that when one has the fixed occurrence both from the aspect of the days of the month and from the aspect of the days of the week,

אז בשעת מ'האט די קביעות סיי מצד ימי החודש און סיי מצד ימי השבוע,

English translation 208

one then has the matter with greater strength and greater power,

האט מען דעמולט דעם ענין ביתר שאת וביתר עוז,

English translation 209

because since this was the fixed occurrence the first time

ווייל היות אז אזוי איז געווען די קביעות בפעם הראשונה

English translation 210

(that the offering of the prince on the seventh day was on Shabbat)

(אז הקרבת הנשיא ביום השביעי איז געווען ביום השבת)

English translation 211

it shows that this pertains to the entirety of the matter,

ווייזט עס אז דאס איז נוגע אין כללות הענין,

English translation 212

only sometimes it does not come out in a revealed manner. But when it does come out in a revealed manner, it is with greater strength and greater power. And from this it is drawn upon all the years.

נאר אמאל קומט עס ניט ארויס בגלוי. אבער בשעת עס קומט ארויס בגלוי איז דאס ביתר שאת וביתר עוז. און דערפון ווערט עס נמשך על כל השנים כולן.

English translation 213

Since on this day –

וויבאלד אז ביום זה –

English translation 214

the seventh day of Chanukah, which is Shabbat Chanukah –

יום השביעי דחנוכה וואס איז שבת חנוכה –

English translation 215

one must "live" with the Torah reading "on the seventh day the prince of the children of Ephraim,"

דארף מען "לעבן" מיט דער קריאה בתורה "ביום השביעי נשיא לבני אפרים",

English translation 216

and certainly in this year when it falls on the day of Shabbat

ועאכו"כ בשנה זו ווען דאס קומט אויס ביום השבת

English translation 217

(as it was at the time of his offering for the first time) –

(ווי דאס איז געווען בעת הקרבתו בפעם הראשונה) –

English translation 218

it is understood that one must derive from this a directive in life in actual deed,

איז פארשטאנדיק אז מ'דארף דערפון ארויסנעמען א הוראה בחיים במעשה בפועל,

English translation 219

for the deed is the main thing23.

וואס המעשה הוא העיקר 23.

English translation 220

And a directive in plainness that is also understandable to the simplest of the simple,

און א הוראה בפשטות וואס איז אויך מובן פאר א פשוט שבפשוטים,

English translation 221

since this

וויבאלד אז דאס

English translation 222

(the offering of Ephraim on the day of Shabbat)

(הקרבת אפרים ביום השבת)

English translation 223

is stated in the plain meaning of Scripture of the Written Torah.

שטייט אין פשוטו של מקרא פון תורה שבכתב.

English translation 224

It will be understood by prefacing the explanation on this matter in the Oral Torah –

וועט מען עס פארשטיין בהקדים דער פירוש אויף דעם ענין אין תורה שבעל-פה –

English translation 225

for the Torah was given with its interpretation24:

וואס תורה בפירושה ניתנה 24:

English translation 226

On the matter that the prince of the children of Ephraim offered sacrifices on the day of Shabbat

אויף דעם ענין אז דער נשיא לבני אפרים האט מקריב געווען קרבנות ביום השבת

English translation 227

(for seemingly, how can one offer a sacrifice on the day of Shabbat)

(דלכאורה ווי קען מען מקריב זיין א קרבן ביום השבת)

English translation 228

there are two explanations

זיינען דא צוויי ביאורים

English translation 229

(as discussed at length previously25):

(ווי גערעדט אמאל בארוכה 25):

English translation 230

a) The sacrifice of the prince had the status of an individual sacrifice,

א) דער קרבן הנשיא האט געהאט דעם דין פון א קרבן יחיד,

English translation 231

and every individual sacrifice does not override Shabbat26,

וואס כל קרבן יחיד איז ניט דוחה שבת 26,

English translation 232

but here there was a hora'as sha'ah27 that the prince of the children of Ephraim should offer

אבער דא איז געווען א הוראת שעה 27 אז דער נשיא לבני אפרים זאל מקריב זיין

English translation 233

(the individual sacrifice)

(דעם קרבן יחיד)

English translation 234

also on Shabbat.

אויך בשבת.

English translation 235

A proof that this was an individual sacrifice is from the fact that the prince brought the sacrifice from his own property,

א ראי' לזה אז דאס איז געווען א קרבן יחיד האט מען דערפון וואס דער נשיא האט געבראכט דעם קרבן מממונו,

English translation 236

not from what the tribe gave –

ניט פון דעם וואס דער שבט האט געגעבן –

English translation 237

"he brought from his own and did not collect from his tribe"28,

"משלו הביא ולא שגבה משבטו" 28,

English translation 238

which shows that this was not a communal sacrifice,

וואס דאס ווייזט אז דאס איז ניט געווען קיין קרבן ציבור,

English translation 239

but rather an individual sacrifice:

נאר א קרבן יחיד:

English translation 240

A communal sacrifice must be purchased from funds that each individual gave over to the community

א קרבן ציבור דארף געקויפט ווערן פון ממון וואס יעדער יחיד האט אפגעגעבן צום ציבור

English translation 241

(and it does not remain "his own"),

(און דאס בלייבט ניט "שלו"),

English translation 242

and not merely given over,

און ניט סתם אפגעגעבן,

English translation 243

but rather handed over properly, properly29

נאר מוסרו יפה יפה 29

English translation 244

(not once "properly" but twice "properly").

(ניט איין מאל "יפה" נאר צוויי מאל "יפה").

English translation 245

But here it was exactly the opposite:

משא"כ דא איז געווען פונקט פארקערט:

English translation 246

"he brought from his own and did not collect from his tribe."

"משלו הביא ולא שגבה משבטו".

English translation 247

From this it is understood that even according to the view that a tribe is called a congregation30

וואס דערפון איז מובן אז אפילו להשיטה אז שבט איקרי קהל 30

English translation 248

(regarding the sacrifice of a bull for an error of the congregation that is brought for an entire tribe) –

(לגבי דעם קרבן פון פר העלם דבר וואס מ'ברענגט פאר א גאנצן שבט) –

English translation 249

only within the congregation itself there are several levels:

נאר אין קהל גופא זיינען דא כמה דרגות:

English translation 250

a tribe is called a congregation,

שבט איקרי קהל,

English translation 251

and a larger public –

און א גרעסערער ציבור –

English translation 252

the entire congregation of the children of Israel,

כל קהל עדת בני ישראל,

English translation 253

all twelve tribes. And from this too there are several teachings] –

אלע י"ב שבטים. וואס אויך דערפון זיינען דא כמה לימודים] –

English translation 254

nevertheless, the sacrifices of the princes

זיינען אבער די קרבנות הנשיאים

English translation 255

(at the time of the dedication of the altar)

(בעת חנוכת המזבח)

English translation 256

were not a tribal sacrifice –

ניט געווען קיין קרבן שבט –

English translation 257

because "he brought from his own and did not collect from his tribe,"

ווארום "משלו הביא ולא שגבה משבטו",

English translation 258

and if it had been a tribal sacrifice

און אויב עס וואלט געווען א קרבן שבט

English translation 259

(a communal sacrifice)

(א קרבן ציבור)

English translation 260

every Jew of that tribe would have had to be "handed over properly, properly,"

וואלט יעדער איד פון דעם שבט געדארפט זיין "מוסרו יפה יפה",

English translation 261

as is the case with every communal sacrifice.

בדוגמא ווי דאס איז בא יעדן קרבן ציבור.

English translation 262

And therefore one must arrive at a "hora'as sha'ah."

און דערפאר דארף מען אנקומען צו א "הוראת שעה".

English translation 263

The second explanation:

דער צווייטער ביאור:

English translation 264

b) Even though the prince "brought from his own,"

ב) אע"פ וואס דער נשיא "משלו הביא",

English translation 265

but since he is a prince of an entire tribe and he brings his sacrifice as "prince of the tribe of Ephraim"

אבער וויבאלד אז ער איז א נשיא פון א גאנצן שבט און ער ברענגט דעם קרבן שלו אלס "נשיא למטה אפרים"

English translation 266

(and so forth),

(וכיו"ב),

English translation 267

"Scripture attributed him to his tribe"31,

"יחסו הכתוב על שבטו" 31,

English translation 268

and a tribe is called a congregation –

און שבט איקרי קהל –

English translation 269

therefore his sacrifice receives the status and force of a communal sacrifice which overrides Shabbat.

דעריבער באקומט זיין קרבן דעם דין ותוקף פון א קרבן ציבור וואס איז דוחה שבת.

English translation 270

The completeness of the dedication of the altar is specifically through the fact that each prince offered his sacrifices,

די שלימות פון חנוכת המזבח איז דוקא דורך דעם וואס יעדער נשיא איז מקריב ארויס זיינע קרבנות,

English translation 271

where each prince has his own matter specifically on his festival day,

וואס יעדער נשיא האט דעם ענין זיינס דוקא אויפן יום טוב,

English translation 272

and the completeness of the dedication of the altar through the princes is in that each prince has his own matter specifically.32 It is logical to say according to this that it is according to the first manner

און די שלימות פון חנוכת המזבח דורך די נשיאים אין דעם וואס יעדער נשיא האט דעם ענין זיינס דוקא. 32 סברא צו זאגן לויט דעם איז מען ווען לויטן ערשטן אופן

English translation 273

(for according to the first reason33 the princes offered an individual sacrifice,

(מצד ווי לויטן ערשטן טעם 33 די נשיאים האבן מקריב געווען א קרבן יחיד,

English translation 274

which is generally not [done] and one should offer it as a communal sacrifice,

וואס איז בכלל א מלא און מ'זאל דאס מקריב זיין אין א קרבן ציבור,

English translation 275

all the more so it is an individual sacrifice. Therefore it is not plausible to say that the offering of the princes was as a communal sacrifice, for in this it is for the entire tribe for the sake of the dedication of the altar.

עאכו"כ עס איז א קרבן יחיד. דעריבער איז אין מסתבר צו זאגן אז די הקרבת הנשיאים איז געווען אלס א קרבן ציבור איז אין דעם פארן גאנצן שבט לשם חנוכת המזבח.

English translation 276

Moreover,

נאכמער,

English translation 277

the princes themselves had agreed that since all wanted to offer their sacrifices on the first day,

די נשיאים מצדם זיינען געווען איינגאנגען אז מכיון האבן אלע געוואלט מקריב זיין זייערע קרבנות ביום ראשון,

English translation 278

as it is stated in the Sifri that they were concerned:

ווי עס שטייט אין ספרי אז חושש:

English translation 279

"And the princes brought the dedication of the altar on the day it was anointed, and the princes brought their sacrifice before the altar"33,

"ויקרבו הנשיאים את חנוכת המזבח ביום המשח אותו ויקרבו הנשיאים את קרבנם לפני המזבח" 33,

English translation 280

until it is stated in the Midrash34 that "Scripture considered it as if all of them offered on the first day"

ביז עס שטייט אין מדרש 34 אז "העלה עליהם הכתוב כאילו כולם הקריבו ביום ראשון"

English translation 281

[and likewise it is stated regarding the last day (the twelfth day) –

[ועד"ז שטייט אויך בנוגע צו דעם יום האחרון (ויום הי"ב) –

English translation 282

"as if all of them offered on the last day"],

"כאילו כולם הקריבו ביום האחרון"],

English translation 283

because there too the order of all the sacrifices of all the princes is required. And that in actuality each one was on separate days,

ווייל אויך דארפן שטייט סדר פון הכל-גוטן הקרבנות כל הנשיאים. און דאס וואס בפועל געווען כל אחד ואחד בימים נפרדים,

English translation 284

this is because the Most High made "one prince per day, one prince per day"35,

דאס איז ווייל דער אויבערשטער האט געמאכט "נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום" 35,

English translation 285

but they themselves all offered on the first day.

אבער זיי מצדם האבן אלע מקריב געווען ביום ראשון.

English translation 286

And as mentioned,

און כאמור,

English translation 287

each nasi added his unique aspect to this.

יעדער נשיא האט אין דעם צוגעגעבן זיין ענין מיוחד.

English translation 288

Based on this, it is understood why the Chanukat HaMizbeiach was accomplished through all twelve nesi'im

ועפ"ז איז מובן פארוואס די חנוכת המזבח האט זיך אויפגעטאן דורך אלע י"ב נשיאים

English translation 289

(not only through the first nasi on the first day),

(ניט בלויז דורך דעם נשיא ראשון ביום ראשון),

English translation 290

because 36 they

ווייל 36 זיי

English translation 291

(from their side)

(מצדם)

English translation 292

all brought offerings on the first day. And each one added his aspect to this –

האבן אלע מקריב געווען ביום ראשון. וכל אחד מהם האט אין דעם צוגעגעבן ענינו –

English translation 293

and through the offering of all of them together on the first day, the Chanukat HaMizbeiach was accomplished,

וע"י הקרבת כולם יחד ביום ראשון האט זיך אויפגעטאן חנוכת המזבח,

English translation 294

only in practice the Holy One, blessed be He, wanted their offering to be on separate days,

נאר בפועל האט דער אויבערשטער געוואלט אז זייער הקרבה זאל זיין בימים נפרדים,

English translation 295

"one nasi per day, one nasi per day."

"נשיא אחד ליום נשיא אחד ליום".

English translation 296

From this it follows,

דערפון קומט אויס,

English translation 297

that the offerings of the nesi'im are considered not only as communal offerings of a tribe

אז די קרבנות הנשיאים ווערן פאררעכנט ניט בלויז ווי קרבנות ציבור פון א שבט

English translation 298

(specifically the congregation),

(דאיקרי קהל),

English translation 299

but rather communal offerings of the entire congregation of the children of Israel –

נאר קרבנות ציבור פון כל קהל עדת בני ישראל –

English translation 300

because "Scripture credits them as if all of them offered on the first day and as if all of them offered on the last day."

ווייל "העלה עליהם הכתוב כאילו כולם הקריבו ביום ראשון וכאילו כולם הקריבו ביום האחרון".

English translation 301

That is, the offering of each nasi is combined with the offerings of all the other nesi'im,

ד.ה. אז דער קרבן פון יעדער נשיא שטייט צוזאמען מיט די קרבנות פון שאר כל הנשיאים,

English translation 302

and all of them together dedicate the altar.

און כולם ביחד זיינען מחנך את המזבח.

English translation 303

According to both of the above explanations, it follows that in the offering of the nasi of the children of Ephraim there was a great novelty:

וואס לויט די ביידע ביאורים הנ"ל קומט אויס אז אין הקרבת נשיא לבני אפרים איז געווען א חידוש גדול:

English translation 304

According to the first explanation, it follows that there was a tremendous novelty here –

לויט דעם ערשטן ביאור קומט אויס אז דא איז געווען א געוואלדיקער חידוש –

English translation 305

and thereby one sees the power of an individual in Israel:

און דערביי זעט מען דעם כח פון א יחיד בישראל:

English translation 306

Although according to Torah law, an individual's offering does not override Shabbat,

אע"פ וואס ע"פ דין תורה איז א קרבן יחיד ניט דוחה שבת,

English translation 307

there was an exception,

איז דא געווען אן אויסנאם,

English translation 308

that even though the offering of the nasi of the children of Ephraim is an individual's offering –

אז כאטש דער קרבן פון נשיא לבני אפרים איז א קרבן יחיד –

English translation 309

nevertheless there was a hora'at sha'ah that he should offer it on Shabbat!

איז דערביי געווען א הוראת שעה אז ער זאל מקריב זיין בשבת!

English translation 310

And a hora'at sha'ah does not come simply like that 37 –

וואס א הוראת שעה קומט ניט גלאט אזוי 37 –

English translation 311

rather, this itself is a law in the Torah

נאר דאס גופא איז א דין אין תורה

English translation 312

(even though it is a law only for the moment),

(אע"פ וואס דאס איז א דין נאר לשעה),

English translation 313

that at this time one must arrive at the directive that an individual's offering should be brought on Shabbat,

אז בשעה זו דארף מען אנקומען צו דער הוראה אז מ'זאל מקריב זיין א קרבן יחיד בשבת,

English translation 314

and to such an extent is the necessity for this that it outweighs the established halachah in the Torah that an individual's offering does not override Shabbat at all!

ועד כדי כך איז דער הכרח בזה אז דאס וועגט איבער די הלכה קבועה בתורה אז א קרבן יחיד איז בכלל ניט דוחה שבת!

English translation 315

And through this one also sees the most sublime power of an individual in Israel:

וואס דערביי זעט מען אויך דעם כח הכי נעלה פון א יחיד בישראל:

English translation 316

One does not say

מ'זאגט דא ניט

English translation 317

(according to the first explanation)

(לויטן ערשטן ביאור)

English translation 318

that the strength of this offering of the nasi is because it is an offering of a tribe,

אז דער תוקף פון דעם קרבן הנשיא איז ווייל דאס איז א קרבן שבט,

English translation 319

which has the strength of a communal offering,

וואס דאס האט דעם תוקף פון א קרבן ציבור,

English translation 320

which overrides Shabbat,

וואס דאס איז דוחה שבת,

English translation 321

similar to how the offering of the entire daily order overrides Shabbat,

בדוגמא ווי דער קרבן של כל קרבן סדר איז דוחה שבת,

English translation 322

rather one says that it is specifically an individual's offering –

נאר מ'זאגט אז דאס איז אפיקורס א קרבן יחיד –

English translation 323

"he brought from his own and did not collect from his tribe" –

"משלו הביא ולא שגבה משבטו" –

English translation 324

and nevertheless the power of the individual is so great,

ואעפ"כ איז דער כח היחיד אזוי כדי כך גרויס,

English translation 325

that there was a hora'at sha'ah that this overrides the law in the Torah that an individual's offering does not override Shabbat!

אז דערביי איז געווען א הוראת שעה אז און דאס דוחה דעם דין אין תורה אז א קרבן יחיד איז ניט דוחה שבת!

English translation 326

According to the second explanation

עד"ז דעם צוויטן ביאור

English translation 327

(that the offering of the nasi of the children of Ephraim had the law of a communal offering) –

(אז דער קרבן פון נשיא לבני אפרים האט געהאט דעם דין פון א קרבן ציבור) –

English translation 328

one sees an even greater novelty.

זעט מען נאך א גרעסערן חידוש.

English translation 329

The nasi of the children of Ephraim was only an individual.

דער נשיא פון בני אפרים איז געווען בלויז א יחיד.

English translation 330

Nevertheless, one cares,

אעפ"כ דאגען מען,

English translation 331

that not only does it override Shabbat

אז נאר וואס דאס איז דוחה שבת

English translation 332

(due to the hora'at sha'ah),

(מצד ההוראת שעה),

English translation 333

but moreover: his

נאר נאכמער: זיין

English translation 334

(the individual's)

(יחיד)

English translation 335

which is "he brought from his own and did not collect from his tribe",

וואס איז "משלו הביא ולא שגבה משבטו",

English translation 336

has the power to become like a communal offering, and therefore it overrides Shabbat!

האט בכח צו ווערן ווי א קרבן ציבור וואס איז דערפאר איז ער דוחה שבת!

English translation 337

The lesson from this,

די הוראה דערפון,

English translation 338

also for the simplest of the simple:

אויך פאר א פשוט שבפשוטים:

English translation 339

One might think that he is only an individual,

איינער קען מיינען אז ער איז בלויז א יחיד,

English translation 340

and,

וואס,

English translation 341

what can he accomplish through his action, and all the more so through his speech and thought,

וואס קען ער שוין אויפטאן ע"י המעשה שלו ועאכו"כ ע"י הדיבור והמחשבה שלו,

English translation 342

it is only an individual –

ס'איז דאך בלויז א יחיד –

English translation 343

but a word, a thought,

אבער א דבור א מחשבה,

English translation 344

of an individual –

פון א יחיד –

English translation 345

is it also in a single person who is alone?!

איז אויך אין איינציקער מענטש וואס איז איינער אליין??!

English translation 346

Today's day teaches him –

לערנט אים היינטיקער טאג –

English translation 347

the seventh of Chanukah and Shabbat Chanukah,

שביעי דחנוכה ושבת חנוכה,

English translation 348

the day of the offering of the nasi of the tribe of Ephraim who offered on the day of Shabbat the power that an individual in Israel has:

דער יום הקרבה פון נשיא למטה אפרים וועלכער האט מקריב געווען ביום השבת דעם כח וואס א יחיד בישראל האט:

English translation 349

Although he is seemingly only an individual –

אע"פ וואס ער איז לכאורה בלויז א יחיד –

English translation 350

he must know that this is a level that is sublime without end. He lives the quality of Peretz,

דארף ער וויסן דאס איז אופן נעלה עד אין קץ. ער לעבט די מעלה פון פרץ,

English translation 351

and Zerach –

און זרח –

English translation 352

that one sees,

אז דער זעט,

English translation 353

since this is the son of Yaakov Avinu 39 and the like,

וויבאלד אז דאס איז דער זון פון יעקב אבינו 39 וכיו"ב,

English translation 354

and especially since this is the servant 40 of Hashem,

ובפרט אז דאס איז דער עבד 40 פון השם,

English translation 355

and with this he has the power,

און דערמיט האט ער דעם כח,

English translation 356

and from this the leaf 41 rises above all.

און דערפון איז די עלה 41 עולה על כלנה.

English translation 357

Thus "something fixed is not nullified."

איז "קבוע לא בטל".

English translation 358

And therefore he should not think that he is only an individual and what can he accomplish with his thought, speech, and action,

און דערפאר זאל ער ניט מיינען אז ער איז בלויז א יחיד און וואס קען ער אויפטאן מיט זיין מחשבה דיבור ומעשה,

English translation 359

rather he must know

נאר ער דארף וויסן

English translation 360

(and one can also explain this to the animal soul)

(און מ'קען דאס אויך מסביר זיין צו דער נפש הבהמית)

English translation 361

that being connected to the Holy One, blessed be He, "something fixed is not nullified" and therefore he has the power,

אז זייענדיק פארבונדן מיט דעם אויבערשטן איז "קבוע לא בטל" און דעריבער האט ער דעם כח,

English translation 362

as an individual,

אלס יחיד,

English translation 363

that through his one action,

אז דורך זיין מעשה אחד,

English translation 364

one speech or one thought, he should tip himself and the entire world to the scale of merit and bring about for himself and them salvation and deliverance 42.

דיבור אחד אדער מחשבה אחת זאל ער מכריע זיין את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגורם לו ולהם תשועה והצלה 42.

English translation 365

Afterwards comes the study of the second explanation mentioned above –

דערנאך קומט צו דער לימוד פון דעם צווייטן ביאור הנ"ל –

English translation 366

That furthermore:

אז נאכמער:

English translation 367

Not only does he have the power as an individual to accomplish the most elevated things,

ניט נאר וואס ער האט דעם כח אלס יחיד צו אויפטאן דברים הכי נעלים,

English translation 368

Rather, being an individual, he has the power of a community,

נאר זייענדיק א יחיד האט ער דעם כח פון א ציבור,

English translation 369

For a community has more power than an individual –

וואס א ציבור האט נאכמער כח ווי א יחיד –

English translation 370

As it is written43 “Behold, God is great and does not despise.”

כמ"ש 43 "הן א-ל כביר ולא ימאס".

English translation 371

And although the power of an individual

ואע"פ אז דער כח פון א יחיד

English translation 372

(that “a fixed item is not nullified”)

(אז "קבוע לא בטל")

English translation 373

comes from his connection with the Above –

קומט מצד דעם וואס ער איז פארבונדן מיט דעם אויבערשטן –

English translation 374

Nevertheless, there is a manner in which the Above invests itself in the power of an individual,

איז אבער דא ווי דער אויבערשטער שטעלט זיך אריין אין דעם כח פון א יחיד,

English translation 375

And in which the Above invests itself in the power of a community,

און ווי דער אויבערשטער שטעלט זיך אריין אין דעם כח פון א ציבור,

English translation 376

Which is even stronger and greater than

וואס דאס איז נאך שטארקער און גרעסער ווי

English translation 377

(He invests itself in)

(ער שטעלט זיך אריין אין)

English translation 378

The power of an individual.

דער כח פון א יחיד.

English translation 379

And here we have the lesson

און דא האט מען דעם לימוד

English translation 380

(from the second explanation),

(פון דעם צווייטן ביאור),

English translation 381

That being an individual, he has in potential not only as an individual

אז זייענדיק א יחיד האט ער בכח ניט נאר ווי א יחיד

English translation 382

(for an individual can also accomplish much,

(וואס אויך א יחיד קען אויפטאן א סך,

English translation 383

as above),

כנ"ל),

English translation 384

But also the power of a community.

נאר אויך דעם כח פון א ציבור.

English translation 385

And this –

און דאס –

English translation 386

that an individual also has the power of a community –

אז א יחיד האט אויך דעם כח פון א ציבור –

English translation 387

Can also be made understandable to a simple person. And one must be able to explain it to him immediately,

קען מען אויך געבן צו פארשטיין צו אן איש פשוט. און אים דארף מען דאס קענען גלייך מסביר זיין,

English translation 388

And there is no time for him to sit and study because he must fulfill the directive in the remaining hours of the seventh day of Chanukah.

און ס'איז ניטא קיין צייט אז ער זאל זיך זעצן לערנען ווייל ער דארף מקיים זיין די הוראה אין די געבליבענע שעות פון שביעי דחנוכה.

English translation 389

So one explains it to him simply:

איז מען עס אים מסביר בפשטות:

English translation 390

When he performs his private service in his thought, speech, and action

בשעת ער טוט עבודתו הפרטית במחשבה דיבור ומעשה שלו

English translation 391

(as an individual)

(אלס יחיד)

English translation 392

“with all your heart and with all your soul and with all your might”44,

"בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך" 44,

English translation 393

To the extent that he speaks words that come from the heart,

ביז אין אן אופן אז ער רעדט דברים היוצאים מן הלב,

English translation 394

And likewise regarding his action, he conducts himself in a manner that from him they will see and so they will do –

ועד"ז בנוגע למעשה שלו פירט ער זיך אין אן אופן אז ממנו יראו וכן יעשו –

English translation 395

Then it is certain that words that come from the heart enter the heart45 and accomplish their effect,

דעמולט איז א זיכערע זאך אז דברים היוצאים מן הלב נכנסים אל הלב 45 ופועלים פעולתם,

English translation 396

And indeed it will be that from him they will see and so many will do.

און עס וועט טאקע זיין ממנו יראו וכן יעשו רבים.

English translation 397

And this is not something that exists only in Torah,

און דאס איז ניט א זאך וואס שטייט בלויז אין תורה,

English translation 398

Rather it is implanted in the nature of creation,

נאר אזוי איז אריינגעשטעלט געווארן אין טבע הבריאה,

English translation 399

Even among non-Jews. That when a person speaks words that come from the heart, they enter the heart and accomplish their effect.

אפילו בא ניט-אידן. אז בשעת א מענטש רעדט דברים היוצאים מן הלב זיינען זיי נכנסים אל הלב ופועלים פעולתם.

English translation 400

And this is something that applies to every person,

און דאס איז א זאך וואס איז שייך צו יעדן מענטשן,

English translation 401

For every person is by nature a “political being”,

ווארום יעדער מענטש איז בטבע א "מדיני",

English translation 402

As the Rambam writes46.

ווי דער רמב"ם שרייבט 46.

English translation 403

That is, it is in the nature of human beings that a person does not remain locked up alone in a room,

ד.ה. ס'איז בטבע בני אדם אז א מענטש בלייבט ניט פארשפארט בא זיך אין חדר,

English translation 404

Or even in his home or only with his family or with special people in his city and the like,

אדער אפילו בביתו אדער נאר מיט משפחתו אדער מיט אנשים מיוחדים בעירו וכיו"ב,

English translation 405

Rather he is a “political being”

נאר ער איז א "מדיני"

English translation 406

(from the term “medina”47),

(מלשון מדינה 47),

English translation 407

He finds himself in an entire country and is intermixed with the inhabitants of the country.

ער געפינט זיך אין א גאנצער מדינה און איז צוזאמענגעמישט מיט בני המדינה.

English translation 408

Consequently, it is understood that his conduct is not only the conduct of an individual for himself,

במילא איז פארשטאנדיק אז זיין הנהגה איז ניט בלויז די הנהגה פון א יחיד פאר זיך,

English translation 409

Rather it affects a multitude

נאר דאס פועל'ט אויף א רבים

English translation 410

(a community),

(אויף א ציבור),

English translation 411

Upon his surrounding environment,

אויף דער סביבה ארום אים,

English translation 412

For he finds himself among others and they see how he conducts himself,

ווארום ער געפינט זיך צווישן אנדערע און זיי זעען ווי ער פירט זיך אויף,

English translation 413

And they learn from him. And therefore it is relevant that he be a proper example of how one should conduct oneself in a manner that it should be “and I will be sanctified among the children of Israel”48 and not, heaven forbid, the opposite.

און זיי לערנען זיך פון אים. און דערפאר איז נוגע אז ער זאל זיין א ריכטיקער ביישפיל ווי מ'דארף זיך אויפפירן אין אן אופן אז עס זאל זיין "ונקדשתי בתוך בני ישראל" 48 און ניט ח"ו פארקערט.

English translation 414

From this it is understood simply that every individual is not only an individual, rather he is connected and has the power of a community,

וואס דערפון איז מובן בפשטות אז יעדער יחיד איז ניט בלויז א יחיד נאר ער איז פארבונדן און האט דעם כח פון א ציבור,

English translation 415

For his conduct affects others around him.

ווארום זיין הנהגה פועל'ט אויף אנדערע ארום אים.

English translation 416

From this is also understood the great responsibility that every person has,

דערפון איז אויך פארשטאנדיק דער גודל האחריות וואס יעדער מענטש האט,

English translation 417

For this is not only a responsibility of an individual regarding his own conduct,

ווייל דאס איז ניט בלויז אן אחריות פון א יחיד בנוגע צו זיין אייגענער הנהגה,

English translation 418

Rather it is a responsibility also regarding the conduct of the community that sees how he conducts himself!

נאר דאס איז אן אחריות אויך בנוגע צו די הנהגה פון א ציבור וואס זעען ווי ער פירט זיך אויף!

English translation 419

And since he has a greater responsibility

און וויבאלד אז ער האט א גרעסערע אחריות

English translation 420

(also for those around him) –

(אויך פאר די ארום אים) –

English translation 421

It evokes in him more exertion and enthusiasm and vitality and effort in his service, knowing that this affects not only an individual but also a multitude.

רופט עס ביי אים ארויס נאכמער יגיעה והתלהבות וחיות והשתדלות בעבודתו וויסנדיק אז דאס איז נוגע ניט בלויז פאר א יחיד נאר אויך פאר א רבים.

English translation 422

And this is the lesson of Shabbat Chanukah in this year,

וואס דאס איז די הוראה פון שבת חנוכה בשנה זו,

English translation 423

Which is on the seventh day of Chanukah

וואס איז בשביעי דחנוכה

English translation 424

(the day of the offering of the prince of the children of Ephraim which was on the Sabbath day) –

(דער יום ההקרבה פון נשיא לבני אפרים וואס איז געווען ביום השבת) –

English translation 425

The elevated powers and the great responsibility that an individual has,

די כחות נעלים און די אחריות גדולה וואס א יחיד האט,

English translation 426

To the extent that he has the power of the community.

ביז אז ער האט דעם כח הציבור.

English translation 427

And this lesson can already begin to be fulfilled on this Shabbat itself,

וואס די הוראה קען מען שוין אנהויבן מקיים זיין בשבת זה עצמו,

English translation 428

For even on the Sabbath day there are matters that every Jew can accomplish.

ווארום אויך ביום השבת זיינען דא ענינים וואס יעדער איד קען אויפטאן.

English translation 429

And as mentioned above,

וכאמור לעיל,

English translation 430

Although the lesson is stated explicitly and emphatically on Shabbat Chanukah in this year

אע"פ וואס די הוראה שטייט בגלוי ובהדגשה בשבת חנוכה בשנה זו

English translation 431

(due to the calendar determination that it is on the seventh day of Chanukah) –

(מצד דער קביעות אז דאס איז בשביעי דחנוכה) –

English translation 432

Nevertheless, the lesson is drawn from this year into the service in all years.

ווערט די הוראה אבער נמשך משנה זו אין דער עבודה בכל השנים.

English translation 433

So that this also becomes a preparation for the service in the Future to Come –

ביז אז דאס ווערט אויך א הכנה צו דער עבודה לעתיד לבוא –

English translation 434

as is known that the mitzvos in this time are "markers"49 that serve as an introduction, preparation, and qualification for the fulfillment of the mitzvos in the Future to Come,50 which will be in ultimate perfection in the manner of "according to the command of Your will,"51

כידוע אז די מצוות בזמן הזה זיינען "ציונים" 49 וואס דינען אלס א הקדמה והכנה והכשרה צום קיום המצוות לע"ל 50 וואס וועלן זיין בתכלית השלימות באופן פון "כמצות רצונך" 51,

English translation 435

and from the "markers" in this time one comes to –

און פון די "ציונים" בזמן הזה קומט מען צו –

English translation 436

"God is seen in Zion,"52

"יראה אל אלקים בציון" 52,

English translation 437

and "I show you the lights of Zion"53 in the Third Beis HaMikdash and the dedication of the Third Beis HaMikdash,

און "אני מראה לכם נרות של ציון" 53 בביהמ"ק השלישי וחנוכת ביהמ"ק השלישי,

English translation 438

in the true and complete redemption through Mashiach Tzidkeinu.

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 439

And this can be connected with the content of Ephraim

ויש לקשר זה מיטן תוכן פון אפרים

English translation 440

(whose Nasi of the tribe of Ephraim brought the offering on the seventh day, Shabbos) –

(וואס דער נשיא לשבט אפרים האט מקריב געווען ביום השביעי, שבת) –

English translation 441

as it is stated in our parshah54 that he is so called,

ווי עס שטייט אין פרשתנו 54 אז ער ווערט אזוי אנגערופן,

English translation 442

"for God has made me fruitful in the land of my affliction."

"כי הפרני אלקים בארץ עניי".

English translation 443

That is,

דאס הייסט,

English translation 444

that even though Ephraim was born in Egypt, "the land of affliction,"

אז אע"פ וואס אפרים איז געבארן געווארן אין מצרים "ארץ עניי",

English translation 445

in constraints and limitations,55

אין מיצרים וגבולים 55,

English translation 446

so that from this is derived Egypt in the simple sense,

ביז אז דערפון ווערט נשתלשל מצרים כפשוטה,

English translation 447

"the land of affliction" of the opposite side –

"ארץ עניי" דלעו"ז –

English translation 448

nevertheless, on the contrary:

איז אדרבה:

English translation 449

specifically there "God has made me fruitful,"

דוקא דארטן ווערט "הפרני אלקים",

English translation 450

and in the manner of the verse56 "as they afflicted him, so did he multiply and so did he spread out."

וע"ד מ"ש 56 "כאשר יענו אותו כן ירבה וכן יפרוץ".

English translation 451

And in the manner of what is stated further regarding Ephraim,

וע"ד ווי עס שטייט ווייטער אויף אפרים,

English translation 452

that even though he is the younger son –

אז אע"פ וואס ער איז דער בן הקטן –

English translation 453

"his younger brother will be greater than him."57

איז "אחיו הקטן יגדל ממנו" 57.

English translation 454

And this is also an explanation for the length of the exile

וואס דאס איז אויך א ביאור אויף דער אריכות הגלות

English translation 455

(so that there should be the "God has made me fruitful" and "so did he multiply and so did he spread out" more than until now),

(בכדי עס זאל זיין דער "הפרני אלקים" און "כן ירבה וכן יפרוץ" נאכמער ווי ביז איצטער),

English translation 456

because after all matters and after one cries out "until when,"58 –

ווארום לאחרי אלע ענינים ולאחרי וואס מ'שרייט "עד מתי" 58 –

English translation 457

one must nevertheless give some explanation why the exile drags on so long!...

מוז מען דאך געבן עפעס א ביאור פארוואס דער גלות ציט זיך אזוי לאנג!...

English translation 458

And now one can no longer accept the answer that was given to the Jews in Egypt,

און איצטער קען מען שוין ניט אננעמען דעם ענטפער וואס מ'האט געגעבן די אידן אין מצרים,

English translation 459

that the length of the exile in the manner of "and they will enslave them and afflict them"59 is so that there should be the "and afterwards they will go out with great wealth"60 –

אז די אריכות הגלות באופן פון "ועבדום וענו אותם" 59 איז בכדי עס זאל זיין דער "ואחרי כן יצאו ברכוש גדול" 60 –

English translation 460

because now "all the appointed times have passed and the matter depends only on teshuvah,"61

ווייל איצטער איז שוין "כלו כל הקיצין ואין הדבר תלוי אלא בתשובה" 61,

English translation 461

and during all these years in exile Jews have certainly already achieved the matter of teshuvah in its completeness,

און במשך די אלע יארן אין גלות האבן אידן זיכער שוין דעם ענין התשובה בשלימותה,

English translation 462

And especially when one stands on the day of Shabbos,

ובפרט ווען מ'שטייט ביום השבת,

English translation 463

for Shabbos is the letters

וואס שבת איז אותיות

English translation 464

(and content)

(ותוכן)

English translation 465

"teisheiv,"62

"תשב" 62,

English translation 466

as explained in Iggeres HaTeshuvah,63

כמבואר באגה"ת 63,

English translation 467

and as is also understood even for a simple person:

און ווי ס'איז מובן אויך פאר אן איש פשוט:

English translation 468

when he says the word "Shabbos" while speaking to the Above in prayer

ווען ער זאגט דעם ווארט "שבת" בשעת ער רעדט צו דעם אויבערשטן בתפלה

English translation 469

(at Kabbalas Shabbos and the like),

(בקבלת שבת וכיו"ב),

English translation 470

he sees simply that the letters in Lashon HaKodesh of the word "Shabbos" are the same letters as the word "teisheiv,"

זעט ער בפשטות אז די אותיות בלשון הקודש פון דעם ווארט "שבת" זיינען די זעלבע אותיות ווי דער ווארט "תשב",

English translation 471

which are letters of Lashon HaKodesh,

וואס דאס זיינען אותיות פון לשון הקודש,

English translation 472

a holy language,

א הייליקע שפראך,

English translation 473

which derives from the Above Who is "Holy am I."64

וואס נעמט זיך פון דעם אויבערשטן וואס "קדוש אני" 64.

English translation 474

Consequently, he asks:

במילא פרעגט ער:

English translation 475

Since the Torah says that "all the appointed times have passed and the matter depends only on teshuvah,"

וויבאלד אז תורה זאגט אז "כלו כל הקיצין ואין הדבר תלוי אלא בתשובה",

English translation 476

and one already has the matter of teshuvah –

און מ'האט שוין דעם ענין התשובה –

English translation 477

what is the explanation that the exile still drags on?!

איז וואס איז דער ביאור אז דער גלות ציט זיך נאך אלץ?!

English translation 478

And since Torah is from the word hora'ah (instruction),65

און וויבאלד אז תורה איז מלשון הוראה 65,

English translation 479

Torah must give some instruction and an answer to the question –

מוז תורה געבן עפעס א הוראה און אן ענטפער אויף דער שאלה –

English translation 480

consequently, one asks what is the answer to the fact that the exile still drags on now?...

במילא פרעגט מען וואס איז דער ענטפער אויף דעם וואס דער גלות ציט זיך נאך איצטער?...

English translation 481

And the intention in asking the question is not merely in order to ask difficulties and thereby prove that one is a great sage who can ask a question,

און די כוונה אין פרעגן די שאלה איז ניט גלאט בכדי צו פרעגן קשיות און דערמיט באווייזן אז מ'איז א חכם גדול וואָס קען פרעגן א קשיא,

English translation 482

but rather so that the redemption should come in actuality!

נאר בכדי אז די גאולה זאל קומען בפועל!

English translation 483

There are those who ask difficulties in order to prove their great wisdom. He thinks that he is a great lamdan and he has a desire to prove his wisdom. How can he do this? By asking great questions,

עס זיינען דא אזוינע וואס פרעגן קשיות בכדי באווייזן גודל חכמתם. ער האלט אז ער איז א למדן גדול און ער האט א תאוה צו באווייזן חכמתו. ווי קען ער דאס טאן? דורך דעם וואס ער פרעגט שאלות גדולות,

English translation 484

afterwards he comes and answers the questions –

דערנאך קומט ער און פארענטפערט די שאלות –

English translation 485

this proves that he is the greatest sage who can answer such great questions.

באווייזט עס אז ער איז א חכם הכי גדול וועלכער קען פארענטפערן אזוינע גרויסע שאלות.

English translation 486

Afterwards there are those who show an even greater trick:

דערנאך זיינען דא אזוינע וואס ווייזן נאך א גרעסערן קונץ:

English translation 487

on every matter that someone says –

אויף יעדער זאך וואס איינער זאגט –

English translation 488

they say "the opposite is logical"! And he argues that he has a foundation for this from the Baal Shem Tov:

זאגן זיי "איפכא מסתברא"! און ער טענה'ט אז ער האט נאך אויף דעם א יסוד פון דעם בעש"ט:

English translation 489

the Baal Shem Tov said66 that he will answer every question that one asks him and will ask a question on every matter that one tells him! And it is explained regarding this67 –

דער בעש"ט האט געזאגט 66 אז ער וועט ענטפערן יעדער קשיא וואס מ'וועט ביי אים פרעגן און וועט פרעגן א קשיא אויף יעדער זאך וואס מ'וועט אים זאגן! און מ'איז מבאר בזה 67 –

English translation 490

that a question in a lower world is answered in a world above it,

אז א קשיא אין אן עולם תחתון ווערט פארענטפערט אין אן עולם למעלה ממנו,

English translation 491

but regarding an even higher world, even the answer is insufficient,

אבער לגבי נאך א העכערן עולם איז אויך דער ענטפער ניט מספיק,

English translation 492

consequently one can further ask a question, etc.

במילא קען מען פרעגן ווייטער א קשיא א.א.וו.

English translation 493

Consequently, the one who says "the opposite is logical" about everything argues that he conducts himself as the Baal Shem Tov conducted himself!...

במילא טענה'ט דער וואס אויף אלץ זאגט ער "איפכא מסתברא" אז ער פירט זיך ווי דער בעש"ט האט זיך געפירט!...

English translation 494

In truth, however, one understands that the way he conducts himself is not like the Baal Shem Tov conducted himself in this matter. But since he has already begun with such a path of the opposite of what is apparent –

באמת פארשטייט מען אבער אז דאס וואס ער פירט זיך אזוי איז ניט ווי דער בעש"ט האט זיך אין דעם געפירט. אבער וויבאלד אז ער האט שוין אנגעהויבן מיט אזא דרך פון איפכא מסתברא –

English translation 495

it is a descent for the sake of ascent,

איז ירידה צורך עלי',

English translation 496

let him come from this to the conduct of the Baal Shem Tov of love of Israel and love of the Torah and love of Israel,

זאל ער דערפון צוקומען צו הנהגת הבעש"ט פון אהבת ישראל ואהבת התורה ואהבת ישראל,

English translation 497

through which, by means of the matter of love of Israel, he nullifies the cause of the exile,

וואס דורך דעם ענין פון אהבת ישראל איז ער מבטל סיבת הגלות 68,

English translation 498

"because of our sins,"

"מפני חטאינו" 69,

English translation 499

consequently the effect becomes nullified –

במילא ווערט בטל דער מסובב –

English translation 500

the "we were exiled from our land,"

דער "גלינו מארצנו" 69,

English translation 501

and this already blocks the crying and asking questions about the length of the exile

און דאס פארשפארט שוין דעם שרייען און פרעגן קשיות אויף אריכות הגלות

English translation 502

(as above),

(כנ"ל),

English translation 503

And instead of using the voice to cry "Until when?" and to cry what is the explanation of the length of the exile –

און אנשטאט אויסנוצן דעם קול אויף שרייען "עד מתי" און שרייען וואס איז דער ביאור באריכות הגלות –

English translation 504

one uses the voice

נוצט מען אויס דעם קול

English translation 505

[which "everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He did not create a single thing in vain" )

[וואס "כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא ברא דבר אחד לבטלה" 70)

English translation 506

to cry "Give thanks to the Lord, call out in His name,"

אויף שרייען "הודו לה' קראו בשמו" 71,

English translation 507

"Give thanks to the Lord for He is good, for His kindness endures forever" *71,

"הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו" *71,

English translation 508

as one cries it in Hallel on the days of Chanukah.

ווי מ'שרייט עס אין הלל בימי החנוכה.

English translation 509

As one sees the custom of Israel,

ווי מ'זעט מנהג ישראל 72,

English translation 510

that most of Hallel is said in a whisper

אז רוב הלל זאגט מען בלחש

English translation 511

(relatively),

(לפי ערך),

English translation 512

but when it comes to "Give thanks to the Lord for He is good, for His kindness endures forever,"

משא"כ ווען עס קומט צו "הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו",

English translation 513

and likewise "Please, Lord, save now" and "Please, Lord, grant success now" –

ועד"ז "אנא ה' הושיעה נא" 73 און "אנא ה' הצליחה נא" 73 –

English translation 514

the entire congregation shouts it!

שרייט עס דער גאנצער עולם!

English translation 515

And the shout of "Give thanks to the Lord for He is good, for His kindness endures forever" in the recitation of Hallel on the days of Chanukah with a blessing before it and after it,

און דער געשריי פון "הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו" אין אמירת הלל בימי חנוכה מיט א ברכה לפני' ולאחרי',

English translation 516

and a complete Hallel

און א הלל שלם

English translation 517

[which outweighs the half-Hallel of Rosh Chodesh,

[וואס וועגט איבער דעם חצי הלל פון ראש חודש,

English translation 518

for which reason yesterday,

וואס דערפאר האט מען נעכטן,

English translation 519

on Rosh Chodesh Tevet,

בראש חודש טבת,

English translation 520

they recited a complete Hallel because it was also Chanukah] –

געזאגט הלל שלם מצד דעם וואס עס איז געווען אויך חנוכה] –

English translation 521

gives strength so that instead of using the voice to cry "Until when?" and to ask questions etc.,

גיט כח אז אנשטאט דעם וואס מ'זאל אויסנוצן דעם קול אויף שרייען "עד מתי" און פרעגן קשיות וכו',

English translation 522

one will cry "Give thanks to the Lord for He is good, for His kindness endures forever"!

וועט מען שרייען "הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו"!

English translation 523

And this is hastened even more through the fulfillment of the instruction of the Shabbat of Chanukah,

און דאס איילט מען נאכמער צו דורך דעם וואס מ'איז מקיים די הוראה פון דעם שבת חנוכה,

English translation 524

when there is the matter of the offering of Ephraim on the seventh day, both from the perspective of the days of the month and from the perspective of the days of the week. And from this it is drawn forth in all the years.

ווען מ'האט דעם ענין פון הקרבת אפרים ביום השביעי סיי מצד ימי החודש און סיי מצד ימי השבוע. און דערפון ווערט נמשך בכל השנים.

English translation 525

Until one comes to "And Judah approached him,"

ביז אז מ'קומט צו "ויגש אליו יהודה",

English translation 526

the approach of Judah to Joseph

הגשת יהודה אל יוסף

English translation 527

(as it is also stated in the Haftarah) –

(ווי עס שטייט אויך אין דער הפטורה 74) –

English translation 528

as explained in the discourses of Chassidus,

כמבואר בדרושי חסידות 75,

English translation 529

including the discourse beginning "And My servant David shall be king over them" of his holiness, my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation

כולל דעם מאמר ד"ה ועבדי דוד מלך עליהם פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו

English translation 530

(which has already been printed ),

(וואס איז שוין געדרוקט 76),

English translation 531

that this is the unification of action

אז דאס איז דער יחוד פון מעשה

English translation 532

(Judah)

(יהודה)

English translation 533

and study

און תלמוד

English translation 534

(Joseph),

(יוסף),

English translation 535

and in this itself there was "And Judah approached him,"

און אין דעם גופא איז געווען "ויגש אליו יהודה",

English translation 536

the approach and unification comes through the service of Judah

די הגשה ויחוד קומט ע"י העבודה פון יהודה

English translation 537

(action)

(מעשה)

English translation 538

in his own capacity,

בקב שלו,

English translation 539

that Judah

אז יהודה

English translation 540

(action)

(מעשה)

English translation 541

of his own accord ascends from below upward to Joseph –

מדילי' איז עולה מלמטלמ"ע צו יוסף –

English translation 542

as is known the superiority of service in one's own capacity and the service of action,

כידוע די מעלה פון עבודה בקב שלו און די עבודה פון מעשה,

English translation 543

for which reason in the future to come it will specifically be "a great action."

וואס דעריבער וועט לע"ל זיין דוקא "מעשה גדול" 77.

English translation 544

And through the fulfillment of the instruction of this Shabbat, one hastens even more toward the redemption, that it should come in a manner of "I will hasten it" in the "I will hasten it,"

און דורך דעם וואס מ'איז מקיים די הוראה פון דעם שבת איילט מען נאכמער צו די גאולה אז עס זאל קומען באופן פון "אחישנה" אין דעם "אחישנה" 78,

English translation 545

speedily in our days and in our actual, immediate time.

במהרה בימינו ובעגלא דידן ממש.

English translation 546

In addition to the unique matter of the Shabbat of Chanukah in this year

נוסף צו דעם ענין המיוחד בשבת חנוכה בשנה זו

English translation 547

(on the seventh day of Chanukah) –

(ביום השביעי דחנוכה) –

English translation 548

there is a general superiority in the Shabbat of Chanukah in every year, regardless of which calendar configuration it falls in:

איז דא א מעלה כללית בשבת חנוכה בכל שנה ושנה ניט קוקנדיק אין וועלכער קביעות דאס קומט אויס:

English translation 549

Since Chanukah is eight consecutive days –

וויבאלד אז חנוכה איז שמונה ימים רצופים –

English translation 550

there must always be a Shabbat within them. This is the Shabbat of Chanukah.

מוז אין דעם אלעמאל זיין א שבת. וואס דאס איז שבת חנוכה.

English translation 551

And this Shabbat has within it a special elevation relative to the other Shabbats of the year, being not merely a Shabbat,

און דער שבת האט אין זיך אן עילוי מיוחד לגבי שאר שבתות השנה זייענדיק ניט סתם א שבת,

English translation 552

but a Shabbat

נאר א שבת

English translation 553

(within the eight days)

(אין די שמונת ימי)

English translation 554

of Chanukah:

חנוכה:

English translation 555

Every Shabbat influences the days with which the Shabbat has a connection –

יעדער שבת איז משפיע אין די ימים מיט וועלכע דער שבת האט א שייכות –

English translation 556

both the days before it,

סיי אין די ימים שלפניו,

English translation 557

as is known that Shabbat brings completion and elevation in a manner of "and they were completed" in all the matters of the days before it,

כידוע 79 אז שבת טוט אויף א שלימות ועלי' באופן פון "ויכולו" 80 אין די אלע ענינים פון די ימים שלפניו,

English translation 558

and also the days after it,

און סיי אין די ימים שלאחריו,

English translation 559

as is known that from Shabbat all the days are blessed from it;

כידוע אז פון שבת איז מיני' מתברכין כולהו יומין 81;

English translation 560

When, however, there come special days of the festival of Chanukah –

בשעת עס קומען אבער ימים מיוחדים פון דעם יום טוב חנוכה –

English translation 561

it is understood that the Shabbat of Chanukah is in a more elevated manner,

איז מובן אז דער שבת חנוכה איז באופן נעלה יותר,

English translation 562

because the Shabbat influences not merely into the weekdays,

ווייל דער שבת איז משפיע ניט סתם אין ימי החול,

English translation 563

but into the days of Chanukah –

נאר אין ימי חנוכה –

English translation 564

in this Shabbat, the completion of "and they were completed" is realized in all the matters of the days of Chanukah before the Shabbat,

אין דעם שבת ווערט די שלימות פון "ויכולו" בכל הענינים בימי החנוכה שלפני השבת,

English translation 565

and from it are blessed the matters of the days of Chanukah after the Shabbat.

און מיני' מתברכין די ענינים פון ימי החנוכה שלאחרי השבת.

English translation 566

A simple person comes and asks a question:

קומט אן איש פשוט און פרעגט א קשיא:

English translation 567

The aforementioned matter is not only applicable to the Shabbat of Chanukah,

ענין הנ"ל איז דאך ניט קיין אויפטו נאר פון שבת חנוכה,

English translation 568

but also to the Shabbat that occurs during the festival of Passover and the Shabbat that occurs during the festival of Sukkot:

נאר אויך פון דעם שבת בחג הפסח און דעם שבת בחג הסוכות:

English translation 569

Since both the festival of Passover and the festival of Sukkot have seven days

וויבאלד אז חג הפסח און חג הסוכות האבן ביידע שבעה ימים

English translation 570

(as it is stated in the Written Torah,

(ווי עס שטייט אין תושב"כ 82,

English translation 571

and as they are observed in the Land of Israel),

און ווי מ'פראוועט זיי אין ארץ ישראל),

English translation 572

it is therefore inevitable that they include a Shabbat,

איז דאך בהכרח אז זיי זאלן האבן א שבת,

English translation 573

because it is impossible to have seven consecutive days without a Shabbat

ווייל אי אפשר שבעה ימים רצופים אָן אַ שבת

English translation 574

(one need not resort to specifically eight days for this);

(מ'דארף אויף דעם ניט אנקומען צו שמונה ימים דוקא);

English translation 575

and since they are festivals,

און וויבאלד אז זיי זיינען ימים טובים,

English translation 576

it is understood that the Shabbat within them is of a most elevated nature, because it influences

איז פארשטאנדיק אז דער שבת שבהם איז באופן נעלה ביותר וויבאלד אז ער איז משפיע

English translation 577

(not merely during the weekdays, but)

(ניט סתם אין ימי החול, נאר)

English translation 578

during the days of the festival. Now, what is the innovation of the Shabbat of Chanukah?

אין טעג פון יום טוב. היינט וואס איז דער אויפטו פון שבת חנוכה?

English translation 579

One answers him that the difference lies in the very fact that Chanukah is specifically eight days, so this is a Shabbat of Chanukah of eight days,

ענטפערט מען אים אז דער חילוק איז אין דעם גופא וואס חנוכה איז שמונה ימים דוקא במילא איז דאס א שבת חנוכה פון שמונה ימים,

English translation 580

whereas the festivals of Passover and Sukkot are only seven days.

משא"כ חגה"פ וחגה"ס זיינען נאר שבעה ימים.

English translation 581

He asks:

פרעגט ער:

English translation 582

Well? What is the innovation in the fact that this is a Shabbat of Chanukah of eight days,

נו? וואס איז שוין דער אויפטו אין דעם וואס דאס איז א שבת חנוכה פון שמונה ימים,

English translation 583

and of seven days

אין שבעה ימים

English translation 584

(of Passover and Sukkot)

(פון פסח וסוכות)

English translation 585

there is also a Shabbat? One answers him:

איז אויך דא א שבת? ענטפערט מען אים:

English translation 586

Generally, Shabbat only influences seven days,

בכלל איז שבת נאר משפיע אויף שבעה ימים,

English translation 587

whereas in the Shabbat of Chanukah the novelty is that the Shabbat has the power to influence eight days!

משא"כ בשבת חנוכה איז דער חידוש אז דער שבת האט בכח צו משפיע זיין אויף שמונה ימים!

English translation 588

And the explanation of this is understood from the very difference that the other festivals

והביאור בזה איז מובן פון דעם חילוק גופא וואס די אנדערע ימים טובים

English translation 589

(Passover and Sukkot)

(חגה"פ וחגה"ס)

English translation 590

are seven days,

זיינען שבעה ימים,

English translation 591

whereas Chanukah is eight days,

משא"כ חנוכה איז שמונה ימים,

English translation 592

as follows.

כדלקמן.

English translation 593

It will be understood by prefacing the explanation of the novelty that Chanukah is eight days

וועט מען עס פארשטיין בהקדים הביאור אין דעם חידוש וואס חנוכה איז שמונה ימים

English translation 594

(not seven days like the other appointed times) –

(ניט שבעה ימים ווי די אנדערע מועדים) –

English translation 595

which is indeed a novelty,

וואס דאס איז דאך א חידוש,

English translation 596

which is seemingly entirely incomprehensible,

וואס איז לכאורה אינגאנצן ניט פארשטאנדיק,

English translation 597

and as has been discussed many times, no one poses a "block of a question":

וכמדובר כמ"פ אז אויף א "קלאָץ קשיא" שטעלט זיך קיינער ניט:

English translation 598

The Chanukah lights are a memorial to the miracle that occurred with the lights of the Temple. As the Gemara relates: "What is Chanukah? ... When the Greeks entered the Sanctuary, they defiled all the oils in the Sanctuary, and when the Hasmonean kingdom prevailed and defeated them, they searched and found only one cruse of oil that was lying with the seal of the High Priest, and there was only enough in it to light for one day; a miracle occurred with it, and they lit from it for eight days.

די נרות חנוכה זיינען דאך א זכר צום נס וואס איז געשען מיט די נרות המקדש. ווי די גמרא דערציילט 83 "מאי חנוכה כו' כשנכנסו יוונים להיכל טמאו כל השמנים שבהיכל וכשגברה מלכות בית חשמונאי ונצחום בדקו ולא מצאו אלא פך אחד של שמן שהי' מונח בחותמו של כהן גדול ולא הי' בו אלא להדליק יום אחד נעשה בו נס והדליקו ממנו שמונה ימים,

English translation 599

The following year, they established them and made them festive days..."

לשנה אחרת קבעום ועשאום ימים טובים כו'".

English translation 600

The "block of a question" arises:

שטעלט זיך די "קלאָץ קשיא" 84:

English translation 601

The lights of the Temple were seven lights –

די נרות המקדש זיינען געווען שבעה נרות –

English translation 602

now, how is it that the Chanukah lights,

היינט ווי קומט עס אז די נרות חנוכה,

English translation 603

which are a memorial to the miracle with the lights of the Temple,

וואס זיינען א זכר צום נס מיט די נרות המקדש,

English translation 604

are

זיינען

English translation 605

(not seven, but)

(ניט שבעה, נאר)

English translation 606

eight lights?!

שמונה נרות?!

English translation 607

The simple answer to this is:

איז דער פשוט'ער ענטפער אויף דעם:

English translation 608

Because "a miracle occurred with it and they lit from it for eight days"

וויבאלד אז "נעשה בו נס והדליקו ממנו שמונה ימים"

English translation 609

(even though the amount of oil by nature "was only enough to light for one day"),

(אע"פ וואס דער סכום שמן ע"פ טבע "לא הי' בו אלא להדליק יום אחד"),

English translation 610

therefore they established that one should light eight lights for eight days. And the reason why this was established for eight days is explained

דערפאר האט מען קובע געווען אז מ'זאל צינדן שמונה נרות בשמונה ימים. וכמבואר דער טעם פארוואס דאס איז נקבע געווארן לשמונה ימים

English translation 611

(even though the miracle was seemingly only for seven days) –

(אע"פ אז דער נס איז לכאורה געווען נאר שבעה ימים) –

English translation 612

because on the first day the miracle was that they found one cruse of oil

ווייל ביום הראשון איז געווען דער נס אז מצאו פך אחד של שמן 85

English translation 613

(as is also hinted in Sha'arei Orah),

(וכמרומז אויך אין שערי אורה 86),

English translation 614

along with several other explanations on this,

מיט נאך כמה ביאורים בזה 87,

English translation 615

with which they explain why one recites the blessing "Who performed miracles" also on the first day.

וואס דערמיט איז מען מסביר פארוואס מ'מאכט די ברכה "שעשה נסים" אויך ביום ראשון.

English translation 616

And the reason why the miracle lasted eight days –

און דער טעם פארוואס דער נס האט געדויערט שמונה ימים –

English translation 617

the early authorities explain,

זיינען ראשונים מסביר 88,

English translation 618

because it took eight days "until they crushed olives and extracted pure oil from it",

ווייל עס האט געדויערט שמונה ימים "עד שכתשו זיתים והוציאו ממנו שמן טהור" 89,

English translation 619

"because they had pure oil at a distance of four days and they needed eight days for going and returning".

"מפני שהי' להם שמן טהור רחוק ד' ימים והוצרכו שמונה ימים בין הליכה וחזרה" 90.

English translation 620

But when one delves into this,

אבער בשעת מ'טראכט זיך אריין אין דעם,

English translation 621

even superficially,

אפילו בשטחיות,

English translation 622

even the simplest of the simple sees that this is not an answer. And one need not resort to being a believer, the son of a believer for this,

זעט אפילו א פשוט שבפשוטים אז דאס איז ניט קיין תירוץ. און מ'דארף אויף דעם ניט אנקומען צו זיין א מאמין בן מאמין,

English translation 623

rather even one with an easily discerning mind, this is not an answer:

נאר אפילו דעת לנבון נקל 91 איז דאס ניט קיין תירוץ:

English translation 624

It is not possible to say that a festival by Torah law

ס'איז ניט שייך זאגן אז א יו"ט ע"פ תורה

English translation 625

(Chanukah)

(חנוכה)

English translation 626

was established for eight days

איז נקבע געווארן לשמונה ימים

English translation 627

(because of the fact that the miracle was for eight days)

(על שם זה וואס דער נס איז געווען שמונה ימים)

English translation 628

due to the fact that in the natural world they happened to be found in a certain place and by nature they needed to travel a distance of eight days

צוליב דעם וואס בטבע העולם האט מען זיך דעמולט געפונען במקום מסויים און ע"פ טבע האט מען געדארפט גיין א מרחק פון שמונה ימים

English translation 629

(there and back)

(אהין און צוריק)

English translation 630

in order to obtain olives and crush them, because the olives have certain properties by nature that take time to crush, etc.,

בכדי צו באקומען זיתים און זיי אויסקוועטשן ווייל די זיתים האבן תכונות מסויימות ע"פ טבע וואס עס נעמט צייט מ'זאל זיי קוועטשן וכו',

English translation 631

For the reality is exactly the opposite:

ווארום די מציאות איז פונקט פארקערט:

English translation 632

A matter in Torah is not determined according to the boundaries of the natural world. On the contrary:

אן ענין אין תורה ווערט ניט באשטימט לויט די גדרים פון טבע העולם. אדרבה:

English translation 633

He looked into the Torah and created the world,

אסתכל באורייתא וברא עלמא 92,

English translation 634

the boundaries of nature are established and derive from the matters as they stand in the Torah.

די גדרים פון טבע ווערן אויסגעשטעלט ונשתלשלו מהן 93 פון די ענינים ווי זיי שטייען אין תורה.

English translation 635

That is, the boundaries of nature do not compel that it should be so, a matter in Torah,

ד.ה. אז גדרי הטבע זיינען ניט מכריח אז אזוי זאל זיין אן ענין אין תורה,

English translation 636

but on the contrary:

נאר פארקערט:

English translation 637

Because the matter in Torah is thus, therefore it is also thus brought down into the boundaries of nature. For "In the beginning God created the heavens and the earth",

וויבאלד אז אזוי איז דער ענין אין תורה דערפאר ווערט אזוי נשתלשל אויך אין גדרי הטבע. ווארום "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ" 94,

English translation 638

the Most High created nature in a specific manner,

דער אויבערשטער האט באשאפן די טבע באופן מסויים,

English translation 639

and the Most High is entirely not limited by boundaries and He could have created nature in an entirely different manner.

און דער אויבערשטער איז אינגאנצן ניט מוגבל אין גדרים און ער האט געקענט באשאפן טבע באופן אחר לגמרי.

English translation 640

And this is likewise regarding the analogies in the words of our sages about the Most High and the matters above,

וע"ד ווי דאס איז בנוגע צו די משלים אין חז"ל אויף דעם אויבערשטן און די ענינים שלמעלה,

English translation 641

"To what can this be compared? To a king of flesh and blood" and from this there is an analogy for the King of kings of kings, the Holy One, blessed be He:

"משל למה הדבר דומה למלך בשר ודם" און דערפון האט מען א משל אויף מלך מלכי המלכים הקב"ה 95:

English translation 642

The explanation of this is not that the analogy is an explanation and compulsion that it is so above,

דער פירוש בזה איז ניט אז דער משל איז א ביאור והכרח אז אזוי איז למעלה,

English translation 643

but only a proof that it is so above,

נאר בלויז א ראי' אז אזוי איז למעלה,

English translation 644

for since the matters below were brought down from the matters above,

ווארום היות אז די ענינים שלמטה זיינען נשתלשל געווארן פון די ענינים שלמעלה 96,

English translation 645

"The kingdom on earth is like the kingdom in heaven" –

"מלכותא דארעא כעין מלכותא דרקיעא" 97 –

English translation 646

one cannot say that they compel that the matters above are so,

קען מען ניט זאגן אז זיי זיינען מכריח אז אזוי זיינען די ענינים דלמעלה,

English translation 647

but precisely the opposite:

נאר פונקט פארקערט:

English translation 648

Because the matters above are in a specific manner,

וויבאלד אז די ענינים דלמעלה זיינען באופן מסויים,

English translation 649

therefore it is also thus brought down below. Consequently, the matters below are only a proof that the matters above are so.

דערפאר ווערט אזוי נשתלשל אויך למטה. במילא זיינען די ענינים דלמטה בלויז א ראי' אז אזוי זיינען די ענינים למעלה.

English translation 650

Consequently, one cannot answer that the reason that the festival of Chanukah is eight days

במילא קען מען ניט ענטפערן אז די סיבה אויף דעם וואס דער יו"ט חנוכה איז שמונה ימים

English translation 651

(and not seven days,

(און ניט שבעה ימים,

English translation 652

corresponding to the seven lamps of the Temple)

כנגד די שבעה נרות המקדש)

English translation 653

is due to the limitations and boundaries of the nature of the world

איז מצד די הגבלות וגדרים פון טבע העולם

English translation 654

(that it took eight days "until they crushed olives and extracted pure oil from it",

(אז עס האט געדויערט שמונה ימים "עד שכתשו זיתים והוציאו ממנו שמן טהור",

English translation 655

"because they had pure oil a distance of four days and they needed eight days for going and returning"),

"מפני שהי' להם שמן טהור רחוק ד' ימים והוצרכו שמונה ימים בין הליכה וחזרה"),

English translation 656

for the reality is precisely the opposite:

ווארום די מציאות איז פונקט פארקערט:

English translation 657

The reality of nature was created specifically in such a manner

מציאות הטבע איז באשאפן געווארן באופן כזה דוקא

English translation 658

(that it should take eight days)

(אז דאס זאל געדויערן שמונה ימים)

English translation 659

by the Holy One, blessed be He, through His Torah, because Chanukah must be eight days and eight lights,

ע"י הקב"ה בתורתו ווייל חנוכה דארף זיין שמונה ימים ושמונה נרות,

English translation 660

therefore the Most High established the nature of creation in such a manner that it would take eight days to produce pure oil,

דערפאר האט דער אויבערשטער איינגעשטעלט טבע הבריאה באופן כזה אז עס זאל געדויערן שמונה ימים צו שאפן שמן טהור,

English translation 661

but were it not for this, the Most High would not have needed to create nature in such a manner,

אבער לולא זה האט דער אויבערשטער ניט געדארפט באשאפן די טבע באופן כזה,

English translation 662

He could have made it take seven days,

ער האט געקענט מאכן אז עס זאל געדויערן שבעה ימים,

English translation 663

six days,

ששה ימים,

English translation 664

five days,

חמשה ימים,

English translation 665

three days,

שלשה ימים,

English translation 666

one day, and so forth!

יום אחד וכיו"ב!

English translation 667

Consequently, the question is reversed:

במילא קערט זיך אום די קשיא:

English translation 668

Why is Chanukah specifically eight days with eight lights,

פארוואס איז חנוכה דוקא שמונה ימים מיט שמונה נרות,

English translation 669

and because of this the Most High established the way of nature in such a manner that the miracle of Chanukah should last specifically eight days?

און צוליב דעם האט דער אויבערשטער איינגעשטעלט דעם דרך הטבע באופן כזה אז דער נס פון חנוכה זאל זיך ציען דוקא שמונה ימים 98?

English translation 670

And this is a question even if one has no special reason why Chanukah should be a specific number of days;

וואס דאס איז א קשיא אפילו אויב מ'האט ניט קיין טעם מיוחד פארוואס חנוכה זאל זיין א מספר מסויים של ימים 99;

English translation 671

all the more so when one has a strong reason that the Chanukah lights should be specifically in a specific number –

עאכו"כ אז מ'האט א שטארקן טעם אז נרות חנוכה זאלן זיין דוקא במספר מסויים –

English translation 672

specifically seven lights, exactly like the lamps of the Temple

דוקא שבעה נרות פונקט ווי די נרות המקדש

English translation 673

(in whose memory are the Chanukah lights) –

(וואס לזכרם זיינען די נרות חנוכה) –

English translation 674

the question becomes even stronger:

ווערט די קשיא נאך שטארקער:

English translation 675

Why are they eight,

פארוואס זיינען זיי שמונה,

English translation 676

could the Most High not have established the nature of creation in another manner,

דער אויבערשטער האט דאך געקענט איינשטעלן טבע הבריאה באופן אחר,

English translation 677

in such a manner that it would take seven days to produce pure oil?

באופן כזה אז עס זאל געדויערן שבעה ימים בכדי שאפן שמן טהור?

English translation 678

And especially since for this one need not resort to a special miracle –

ובפרט אז דערצו דארף מען ניט אנקומען צו א נס מיוחד –

English translation 679

because the entire matter

ווייל די גאנצע זאך

English translation 680

(the lighting for eight days)

(די הדלקה שמונה ימים)

English translation 681

was in any case a miracle –

איז בלאו הכי געווען א נס –

English translation 682

"There was not enough [oil] to light for more than one day, a miracle occurred and they lit from it for eight days",

"לא הי' בו אלא להדליק יום אחד נעשה בו נס והדליקו ממנו שמונה ימים",

English translation 683

and also on the first day there was the miracle of the flask of oil

און אויך ביום ראשון איז געווען דער נס פון פך השמן

English translation 684

(as mentioned from the early authorities),

(כנ"ל מראשונים),

English translation 685

consequently, one need not resort to a special miracle that they should find pure oil for eight days,

במילא דארף מען ניט אנקומען צו א ספעציעלן נס אז מ'זאל געפינען שמן טהור פאר שמונה ימים,

English translation 686

and especially since one need not resort to such a great miracle to find oil in seven days instead of eight days!

ובפרט אז מ'דארף ניט אנקומען צו אזא נס גדול בכדי געפינען שמן בשבעה ימים אנשטאט בשמונה ימים!

English translation 687

So the explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 688

It is explained in Chassidus

ס'איז מבואר בחסידות

English translation 689

(in the Sefer HaMitzvos of the Tzemach Tzedek,

(בספר המצוות להצ"צ 100,

English translation 690

and in the discourses of our Rebbes and Nesiim before him and after him),

ובדרושי רבותינו נשיאינו שלפניו 101 ושלאחריו 102),

English translation 691

that the seven lamps of the Temple correspond to the seven shepherds and the eight Chanukah lights correspond to the eight princes of man.

אז די שבעה נרות המקדש זיינען כנגד די שבעה רועים און די שמונה נרות חנוכה זיינען כנגד די שמונה נסיכי אדם.

English translation 692

That is:

דאס הייסט:

English translation 693

Since in the root of matters the lamps of the Temple are connected with the seven shepherds –

וויבאלד אז בשרש הענינים זיינען די נרות המקדש פארבונדן מיט די שבעה רועים –

English translation 694

Therefore this is expressed below in seven lamps;

דערפאר שטעלט זיך דאס אויס למטה אין שבעה נרות;

English translation 695

And since Chanukah

און וויבאלד אז חנוכה

English translation 696

(in the root of matters)

(בשרש הענינים)

English translation 697

is connected with the matter of the eight princes of man –

איז פארבונדן מיט דעם ענין פון שמונה נסיכי אדם –

English translation 698

It is "a condition that the Holy One, blessed be He, made in the act of Creation" that when the time of Chanukah arrives, it should be established in a natural way

איז "תנאי התנה הקב"ה במעשה בראשית" אז ווען עס קומט דער זמן פון חנוכה זאל זיין איינגעשטעלט בדרך הטבע

English translation 699

(from the place and from the olives, etc.)

(פון דעם מקום און פון די זיתים וכו')

English translation 700

that it should last eight days until pure oil could be produced,

אז עס זאל געדויערן שמונה ימים ביז מ'וועט שאפן שמן טהור,

English translation 701

As it is stated regarding the splitting of the Red Sea that when the Almighty created the sea,

ע"ד ווי עס שטייט בנוגע צו קריעת ים סוף 103 אז בשעת דער אויבערשטער האט באשאפן דעם ים,

English translation 702

the Holy One, blessed be He, made a condition with the sea in the act of Creation that it should split before the children of Israel.

התנה הקב"ה עם הים במעשה בראשית שיבקע לפני בני ישראל.

English translation 703

This is also connected with what is stated in the Responsa of the Rashba and explained at length in Chassidus,

וואס דאס איז אויך פארבונדן דערמיט וואס עס שטייט בתשובות הרשב"א 104 ונתבאר בארוכה בחסידות 105,

English translation 704

that the number seven indicates the seven days of the circuit,

אז מספר שבעה באווייזט אויף שבעת ימי ההיקף,

English translation 705

for a complete circuit is expressed in seven

וואס א היקף שלם שטעלט זיך אויס אין שבעה

English translation 706

(days),

(ימים),

English translation 707

and eight is the guardian of the circuit.

און שמונה איז דער שומר את ההיקף.

English translation 708

And accordingly, this is also the difference between the seven lamps of the Temple and the eight lamps of Chanukah:

וואס עד"ז איז אויך דער חילוק צווישן שבעה נרות המקדש און שמונה נרות חנוכה 106:

English translation 709

The lamps of the Temple

די נרות המקדש

English translation 710

(in the root of matters)

(בשרש הענינים)

English translation 711

are connected with the extension and revelation of the circuit of the order of the chain of descent,

זיינען פארבונדן מיט דער המשכה וגילוי פון דעם היקף פון סדר השתלשלות,

English translation 712

which is expressed in the seven days of the circuit. Therefore this is reflected below in seven lamps.

וואס דאס שטעלט זיך אויס אין שבעת ימי ההיקף. דערפאר שפיגלט זיך דאס אפ למטה אין שבעה נרות.

English translation 713

However, the root of the miracle of Chanukah was from the aspect of the guardian of the circuit,

משא"כ דער שרש פון נס חנוכה איז געווען מבחי' שומר את ההיקף,

English translation 714

which is above the circuit

שלמעלה מן ההיקף

English translation 715

(time)

(הזמן)

English translation 716

and above the order of the chain of descent,

ולמעלה מסדר השתלשלות,

English translation 717

therefore this is reflected below in eight lamps and eight days *106,

דערפאר שפיגלט זיך דאס אפ למטה אין שמונה נרות ושמונה ימים *106,

English translation 718

and therefore it was established in a natural way that at that time it should last eight days in order to find pure oil.

און דערפאר איז נקבע געווארן בדרך הטבע אז בזמן ההוא זאל געדויערן שמונה ימים בכדי צו געפינען שמן טהור.

English translation 719

Accordingly, the nature of Chanukah, which is expressed in eight days, is also understood in relation to Passover and Sukkot, which are expressed in seven days:

עפ"ז איז אויך פארשטאנדיק דער אויפטו פון חנוכה וועלכער שטעלט זיך אויס אין שמונה ימים לגבי פסח און סוכות וועלכע שטעלן זיך אויס אין שבעה ימים 107:

English translation 720

The festivals of Passover and Sukkot are connected with a revelation of the aspect of the seven days of the circuit,

די מועדים פון חג הפסח און חג הסוכות זיינען פארבונדן מיט א גילוי פון בחי' שבעת ימי ההיקף,

English translation 721

therefore they are

דערפאר זיינען זיי

English translation 722

(according to Torah)

(ע"פ תורה)

English translation 723

seven days,

שבעה ימים,

English translation 724

the seven days of the circuit.

שבעת ימי ההיקף.

English translation 725

Chanukah is connected with a revelation of the aspect of the guardian of the circuit,

חנוכה איז פארבונדן מיט א גילוי פון בחי' שומר ההיקף,

English translation 726

which is above time,

שלמעלה מן הזמן,

English translation 727

therefore it is eight days.

דערפאר איז דאס שמונה ימים.

English translation 728

And accordingly, one will also understand the nature of the Shabbat of Chanukah in relation to the Shabbat during Passover and Sukkot

ועפ"ז וועט מען אויך פארשטיין דער אויפטו פון שבת חנוכה לגבי דער שבת בחג הפסח וחג הסוכות

English translation 729

(even though also during Passover and Sukkot (which have seven days) there must be a Shabbat):

(אע"פ וואס אויך בחגה"פ וחגה"ס (וועלכע האבן שבעה ימים) מוז זיין א שבת):

English translation 730

Shabbat is the seventh day

שבת איז דער יום השביעי

English translation 731

(and completion)

(ושלימות)

English translation 732

of the seven days of the circuit. And as explained in Chassidus,

פון די שבעת ימי ההיקף. וכמבואר בחסידות 108,

English translation 733

that the seven days of the week are a complete circuit which includes the entire order of times,

אז די שבעת ימי השבוע זיינען א היקף שלם וואס איז כולל כל סדר זמנים,

English translation 734

and after the seventh day

און לאחרי דעם יום השביעי

English translation 735

(Shabbat)

(שבת)

English translation 736

the order of times begins anew –

הויבט זיך אן דער סדר זמנים מחדש –

English translation 737

the first day

יום ראשון

English translation 738

(as we say in the Song of the Day –

(ווי מ'זאגט בשיר של יום –

English translation 739

"Today is the first day").

"היום יום ראשון").

English translation 740

That is, Shabbat is primarily connected with the order of times –

ד.ה. אז שבת איז פארבונדן בעיקר מיט סדר זמנים –

English translation 741

the seven days of the circuit. From this it is also understood regarding the influence of Shabbat,

שבעת ימי ההיקף. וואס דערפון איז אויך מובן בנוגע צו דער השפעה פון שבת,

English translation 742

that it is primarily upon the seven days of the circuit:

אז דאס איז בעיקר אויף די שבעת ימי ההיקף:

English translation 743

Both the influence of Shabbat upon the preceding days in the manner of "and they were completed",

סיי די השפעה פון שבת אין די ימים שלפנ"ז באופן פון "ויכולו",

English translation 744

is primarily upon the six days before Shabbat,

איז בעיקר אויף די ששה ימים שלפני השבת,

English translation 745

and then comes the seventh day and the completion of the seven days of the circuit;

און דערנאך קומט דער יום השביעי ושלימות פון שבעת ימי ההיקף;

English translation 746

And also the influence of Shabbat upon the following days, that from it all the days are blessed, is primarily upon the six days after it

און סיי די השפעה פון שבת אויף די ימים שלאחריו שמיני' מתברכין כולהו יומין איז בעיקר אויף די ששה ימים שלאחריו

English translation 747

(which together with Shabbat, from it the days are blessed –

(וואס צוזאמען מיט שבת שמיני' מתברכין די ימים –

English translation 748

these are the seven days of the circuit).

איז דאס שבעת ימי ההיקף).

English translation 749

[And even though it has been said several times,

[ואע"פ אז מ'האט גערעדט כמ"פ 109,

English translation 750

that Shabbat also blesses the coming Shabbat –

אז שבת איז אויך מברך דעם שבת הבא –

English translation 751

one must bring proofs and explanations for this;

דארף מען דערצו אנקומען צו ראיות וביאורים;

English translation 752

but the primary matter of the blessing of Shabbat simply is –

אבער דער עיקר ענין פון ברכת שבת בפשטות איז –

English translation 753

upon the six days].

על הששה ימים].

English translation 754

From this it is also understood regarding the Shabbat during Passover and Sukkot

דערפון איז אויך מובן בנוגע צו דעם שבת אין חגה"פ וחגה"ס

English translation 755

(which are also connected with the revelation of the seven days of the circuit) –

(וועלכע זיינען אויך פארבונדן מיטן גילוי פון שבעת ימי ההיקף) –

English translation 756

that the influence of Shabbat upon the seven days of Passover and the seven days of Sukkot is always connected with a revelation of the order of the chain of descent,

אז די השפעה פון שבת אויף די שבעת ימי הפסח ושבעת ימי הסוכות איז אלץ פארבונדן מיט א גילוי פון סדר השתלשלות,

English translation 757

the seven days of the circuit.

שבעת ימי ההיקף.

English translation 758

When it comes, however, to the Shabbat of Chanukah –

בשעת עס קומט אבער צו שבת חנוכה –

English translation 759

a novelty comes into this Shabbat

קומט צו אין דעם שבת א חידוש

English translation 760

(in relation to the other Shabbats of the year, including the Shabbat during Passover and Sukkot):

(לגבי שאר שבתות השנה כולל שבת בחגה"פ וחגה"ס):

English translation 761

Chanukah is eight days because it is connected with a revelation of above the order of the chain of descent

חנוכה איז שמונה ימים ווייל דאס איז פארבונדן מיט א גילוי פון למעלה מסדר השתלשלות

English translation 762

(above the seven days of the encompassing),

(למעלה משבעת ימי ההיקף),

English translation 763

from the aspect of the Guardian of the encompassing. From this it is understood,

מבחי' שומר ההיקף. וואס דערפון איז מובן,

English translation 764

that it is not the simple meaning that only the eighth day of Chanukah is connected with the aspect of the Guardian of the encompassing

אז ס'איז ניט דער פשט אז נאר דער יום השמיני פון חנוכה איז פארבונדן מיט בחי' שומר את ההיקף

English translation 765

(which is above the order of the chain of descent),

(שלמעלה מסדר השתלשלות),

English translation 766

rather all the days of Chanukah

נאר אלע טעג פון חנוכה

English translation 767

(also the first seven days)

(אויך די ערשטע שבעת ימים)

English translation 768

are

זיינען

English translation 769

(not only from the aspect of the seven days of the encompassing, rather)

(ניט בלויז מבחי' שבעת ימי ההיקף. נאר)

English translation 770

from the aspect that is above the encompassing,

מבחי' שלמעלה מההיקף,

English translation 771

therefore the entire festival is set as eight days.

דערפאר שטעלט זיך אויס דער גאנצער יו"ט אין שמונה ימים.

English translation 772

Regarding this it is also understood concerning Shabbat Chanukah,

עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו שבת חנוכה,

English translation 773

since it is a day of Chanukah whose essence is a revelation from above the seven days of the encompassing –

וויבאלד אז ער איז א טאג פון חנוכה וואס ענינו איז א גילוי מלמעלה משבעת ימי ההיקף –

English translation 774

so also the Shabbat is in a more elevated manner

איז אויך דער שבת באופן נעלה יותר

English translation 775

(than a regular Shabbat,

(ווי א שבת ע"ד הרגיל,

English translation 776

also a Shabbat during Pesach and Sukkot):

אויך א שבת בחגה"פ וחגה"ס):

English translation 777

Every Shabbat from the six days of creation

יעדער שבת מצ"ע

English translation 778

(also a Shabbat during Pesach and Sukkot)

(אויך א שבת בחגה"פ וחגה"ס)

English translation 779

influences only upon seven days,

איז משפיע נאר אויף שבעה ימים,

English translation 780

the seven days of the encompassing

שבעת ימי ההיקף

English translation 781

(only in this itself does Shabbat bring perfection),

(נאר אין דעם גופא טוט אויף שבת א שלימות),

English translation 782

and after Shabbat a new order of times begins

און נאך שבת הויבט זיך אן א נייער סדר זמנים

English translation 783

(of the seven days of the encompassing).

(פון שבעת ימי ההיקף).

English translation 784

But Shabbat Chanukah has the power to influence not only upon the seven days of the encompassing

אבער שבת חנוכה האט בכח צו משפיע זיין ניט נאר אויף שבעת ימי ההיקף

English translation 785

(the order of times),

(סדר זמנים),

English translation 786

but also with the eighth day that guards the encompassing,

נאר אויך מיט יום השמיני השומר את ההיקף,

English translation 787

which is above time!

שלמעלה מן הזמן!

English translation 788

And in particular as it is openly emphasized in the determination of this year,

ובפרט ווי ס'איז מודגש בגלוי בקביעות שנה זו,

English translation 789

when Shabbat Chanukah is on the seventh day of Chanukah:

ווען שבת חנוכה איז ביום השביעי דחנוכה:

English translation 790

Then it comes out that with this Shabbat a complete encompassing of seven days is concluded,

דעמולט קומט אויס אז מיט דעם שבת שליסט זיך אפ א היקף שלם פון שבעה ימים,

English translation 791

and afterwards

און דערנאך

English translation 792

(on the first day)

(ביום ראשון)

English translation 793

comes the eighth day of Chanukah. Whereas in another week the first day would not be connected with the previous seven days of the encompassing

קומט צו דער יום השמיני דחנוכה. וואס אין אן אנדער וואך וואלט דער יום הראשון ניט געווען פארבונדן מיט די פריערדיקע שבעת ימי ההיקף

English translation 794

(including Shabbat),

(כולל שבת),

English translation 795

rather then a new order of times begins

נאר דעמולט הויבט זיך אן א נייער סדר זמנים

English translation 796

(therefore it is called the first day);

(דערפאר הייסט עס יום ראשון);

English translation 797

However, in this year when this is also the eighth day of Chanukah

משא"כ בשנה זו ווען דאס איז אויך יום השמיני דחנוכה

English translation 798

(since all eight days of Chanukah are connected with the aspect of the eight that guards the encompassing),

(וואס אלע שמונת ימי חנוכה זיינען פארבונדן מיט בחי' שמונה השומר את ההיקף),

English translation 799

it demonstrates that this Shabbat Chanukah

באווייזט עס אז דער שבת חנוכה

English translation 800

(and all seven days of Chanukah,

(און אלע שבעת ימי חנוכה,

English translation 801

the seven days of the encompassing)

שבעת ימי ההיקף)

English translation 802

is connected and influences

איז פארבונדן און משפיע

English translation 803

(not only upon the seven days of the encompassing,

(ניט נאר אויף שבעת ימי ההיקף,

English translation 804

but also)

נאר אויך)

English translation 805

upon the eighth day of Chanukah that guards the encompassing,

אויף דעם יום השמיני דחנוכה השומר את ההיקף,

English translation 806

which is above the encompassing of time and the chain of descent.

וואס איז למעלה מן היקף הזמן והשתלשלות.

English translation 807

And simply –

ובפשטות –

English translation 808

as one can explain it to a simple person:

ווי מ'קען עס מסביר זיין אן איש פשוט:

English translation 809

The function of a regular Shabbat is –

דער אויפטו פון א געוויינלעכן שבת איז –

English translation 810

that after the six days of work comes the seventh day when then it is "all your work is done" and I can use the free time for matters of holiness –

אז לאחרי די ששת ימי מלאכה קומט דער יום השביעי וואס דעמולט איז "כל מלאכתך עשוי'" 110 און א איך קען אויסנוצן די ליידיקע צייט אויף עניני קדושה –

English translation 811

recite Tehillim,

זאגן תהלים,

English translation 812

learn "Ein Yaakov" and the like.

לערנען "עין יעקב" וכיו"ב.

English translation 813

And the holiness of Shabbat influences upon the seven days of the encompassing.

און קדושת שבת איז משפיע אויף די שבעת ימי ההיקף.

English translation 814

The function of Shabbat Chanukah is even more:

דער אויפטו פון שבת חנוכה איז נאכמער:

English translation 815

It has the power to influence and bring perfection not only in the seven days of the week,

דאס האט בכח צו משפיע זיין און אויפטאן א שלימות ניט נאר אין די שבעת ימי השבוע,

English translation 816

but in an additional day

נאר אין נאך טאג

English translation 817

(an eighth day)

(א יום שמיני)

English translation 818

which is outside of the seven days of the encompassing

וואס איז חוץ פון די שבעת ימי ההיקף

English translation 819

(and ordinarily has no connection with this Shabbat and with the seven days of the encompassing that precede it).

(און האט ע"ד הרגיל קיין שייכות ניט מיט דעם שבת און מיט די שבעת ימי ההיקף שלפניו).

English translation 820

Furthermore:

נאכמער:

English translation 821

Because the days of Chanukah and Shabbat Chanukah are not bound by the limitations of the order of times

וויבאלד אז ימי החנוכה ושבת חנוכה זיינען ניט געבונדן מיט די הגבלות פון סדר זמנים

English translation 822

(the seven days of the encompassing)

(שבעת ימי ההיקף)

English translation 823

rather they are connected with the aspect of the eighth that guards the encompassing,

נאר זיי זיינען פארבונדן מיט בחי' שמיני השומר את ההיקף,

English translation 824

which is above the order of times –

וואס איז למעלה מסדר זמנים –

English translation 825

it is understood that it has even more power to be drawn down upon the entire year.

איז פארשטאנדיק אז דאס האט נאכמער כח צו נמשך ווערן אויף כל השנה כולה.

English translation 826

That is to say,

דאס הייסט,

English translation 827

in addition to what one must say in general that the influences of the days of Chanukah are drawn down upon the entire year,

נוסף לזה וואס בכלל דארף מען זאגן אז די השפעות פון ימי חנוכה ווערן נמשך על כל השנה כולה,

English translation 828

for Chanukah is "once a year",

ווארום חנוכה איז "אחת בשנה",

English translation 829

and every matter of "once a year" is drawn down upon the entire year until that matter comes again in the following year when then one receives power to do it in a more elevated manner –

און יעדער ענין פון "אחת בשנה" ווערט נמשך על כל השנה ביז דער ענין קומט נאכאמאל בשנה הבאה 111 וואס דעמולט באקומט מען כח צו טאן אין דעם באופן נעלה יותר –

English translation 830

this stands even more emphasized in the days of Chanukah,

שטייט דאס נאכמער בהדגשה בימי החנוכה,

English translation 831

due to the fact that Chanukah is eight days which is connected with a revelation that is drawn down not only in the seven days of the encompassing,

מצד דעם וואס חנוכה איז שמונת ימים וואס איז פארבונדן מיט א גילוי וואס ווערט נמשך ניט בלויז בשבעת ימי ההיקף,

English translation 832

but also above time,

נאר אויך למעלה מהזמן,

English translation 833

in the aspect of the eight that guards the encompassing.

בבחי' שמונה השומר את ההיקף.

English translation 834

And the explanation of this is not only that the power and influence of Chanukah is a continuous effect upon the entire year,

און דער פירוש בזה איז ניט בלויז אז דער כח והשפעה פון חנוכה איז א פעולה נמשכת על כל השנה,

English translation 835

but furthermore –

נאר נאכמער –

English translation 836

the very essence of Chanukah is drawn down upon the entire year.

דער עצם ענין פון חנוכה ווערט נמשך על כל השנה.

English translation 837

Analogous to what was discussed many times the explanation of "May your springs spread forth outward",

ע"ד ווי גערעדט כמ"פ דער פירוש אין "יפוצו מעינותיך חוצה",

English translation 838

that not only does one spread outward an extension from the "springs",

אז ניט נאר וואס מ'איז מפיץ אין חוצה א המשכה פון די "מעינות",

English translation 839

but the "springs" themselves are spread outward.

נאר די "מעינות" אליין איז מען מפיץ אין חוצה.

English translation 840

So too regarding Chanukah:

עד"ז בנוגע צו חנוכה:

English translation 841

Not only does one receive an influence from Chanukah,

ניט נאר וואס מען קריגט א השפעה פון חנוכה,

English translation 842

but Chanukah itself is drawn down upon the entire year.

נאר חנוכה אליין ווערט נמשך על כל השנה.

English translation 843

And in the example, as this is during the days of Chanukah themselves:

ובדוגמא ווי דאס איז בימי חנוכה עצמם:

English translation 844

It is understood and simple that the plain meaning is not that the festival of Chanukah is only the 50 minutes when the Chanukah lights are burning,

מובן ופשוט אז ס'איז ניט דער פשט אז דער יו"ט פון חנוכה איז נאר די 50 מינוט ווען עס ברענען די נרות חנוכה 112,

English translation 845

Rather, all of the eight periods of twenty-four hours are the days of Chanukah.

נאר די אלע שמונה מעת לעת זיינען ימי החנוכה.

English translation 846

Similarly, this is also regarding the influence of the eight days of Chanukah

עד"ז איז אויך בנוגע צו דער השפעה פון שמונת ימי החנוכה

English translation 847

(from the aspect that is above the encompassing of time)

(מבחי' שלמעלה מהיקף הזמן)

English translation 848

that Chanukah itself is drawn forth upon the entire year.

אז חנוכה אליין ווערט נמשך על כל השנה כולה.

English translation 849

And this gives further strength that there should be "And Yehudah approached him." As it is also discussed in the Haftarah –

און דאס גיט נאכמער כח אז עס זאל זיין "ויגש אליו יהודה". ווי עס רעדט זיך אויך אין דער הפטורה –

English translation 850

"One to the other they approach,"

דער "אחד באחד יגשו" 113,

English translation 851

And simply –

ובפשטות –

English translation 852

the approaching of one self to the other out of love of Israel,

די הגשה פון איין איך צו דעם צווייטן מתוך אהבת ישראל,

English translation 853

until they become one reality of "A great multitude shall return here,"

ביז אז זיי ווערן איין מציאות פון "קהל גדול ישובו הנה" 114,

English translation 854

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 855

speedily in our days and in the immediate future.

בעגלא דידן ובמהרה בימינו ממש.

English translation 856

In connection with Shabbat Chanukah, there is the discourse of the Rebbe

בקשר מיט שבת חנוכה איז דא דער מאמר פון דעם רבי'ן

English translation 857

(the Maharash)

(מהורש"ב)

English translation 858

of blessed memory from ninety years ago, beginning "The Chanukah light, it is a commandment to place it, etc.,"

נ"ע מלפני תשעים שנה ד"ה נר חנוכה מצוה להניחה כו',

English translation 859

which was printed recently,

וואס איז געדרוקט געווארן לאחרונה 115,

English translation 860

and now we will review points from it.

און איצטער וועט מען דערפון חזר'ן נקודות.

English translation 861

For although the discourse in its foundation already exists in Torah Or of the Alter Rebbe and in the discourses of our Nesiim who followed him –

וואס אע"פ אז דער מאמר ביסודו איז שוין דא אין תורה אור פון דעם אלטן רבי'ן און אין דרושי רבותינו נשיאינו שלאחריו –

English translation 862

But because the discourse of the Rebbe of blessed memory was printed recently,

אבער וויבאלד אז דער מאמר פון דעם רבי'ן נ"ע איז געדרוקט געווארן לאחרונה,

English translation 863

it has the advantage of a new thing which is more beloved in the nature of human beings than a thing which was already printed several years before this and is not a new thing. As the Mitteler Rebbe writes. And although he writes it with dissatisfaction,

האט עס די מעלה פון א דבר חדש וואס איז חביב יותר בטבע בני אדם מער ווי א זאך וואס איז שוין געדרוקט געווארן כמה שנים לפני זה און איז ניט קיין דבר חדש. ווי דער מיטעלער רבי שרייבט 116. ואע"פ אז ער שרייבט עס מיט א ניט צופרידנקייט,

English translation 864

nevertheless, in practice, this is the reality and nature in practice. And this is also a reality according to Torah –

איז אבער אזוי בפועל די מציאות וטבע בפועל. און דאס איז אויך א מציאות ע"פ תורה –

English translation 865

as understood from the Torah commandment "In every day they shall be in your eyes as new,"

כמובן פון ציווי התורה "בכל יום יהיו בעיניך חדשים" 117,

English translation 866

from which it is understood that a new thing has an advantage according to Torah.

וואס דערפון איז מובן אז א דבר חדש האט ע"פ תורה א מעלה.

English translation 867

And this is also a confirmation of a matter in actual deed –

וואס דאס איז אויך אן אישור אויף אן ענין אין מעשה בפועל –

English translation 868

that which in the most recent years they are publicizing and printing new discourses and new books which until now they had not printed.

דאס וואס בשנים הכי אחרונות איז מען מפרסם און מען דרוקט אפ נייע מאמרים און נייע ספרים וואס ביז איצטער האט מען זיי ניט געדרוקט.

English translation 869

Seemingly, one can ask a question on the entire conduct:

דלכאורה קען מען פרעגן א שאלה אויף דער גאנצער הנהגה:

English translation 870

It is known the caution that one must have and that one always had in publicizing and printing Torah in general,

ס'איז ידוע די זהירות וואס מ'דארף האבן און מ'האט אלעמאל געהאט אין מפרסם זיין און אפדרוקן תורה בכלל,

English translation 871

and in particular –

ובפרט –

English translation 872

the inner dimensions of Torah. And in particular when it concerns discourses that the Rebbes themselves did not print in their time,

פנימיות התורה. ובפרט ווען עס רעדט זיך וועגן מאמרים וואס די רביים אליין האבן ניט אפגעדרוקט בשעתם,

English translation 873

like the aforementioned discourse from ninety years ago,

ווי דער מאמר הנ"ל מלפני תשעים שנה,

English translation 874

which this itself

וואס דאס גופא

English translation 875

(that they did not print them)

(אז מ'האט זיי ניט אפגעדרוקט)

English translation 876

is also with Divine Providence which pertains to the primordial thought there.

איז אויך בהשגחה פרטית וואס איז נוגע אין מחשבה הקדומה דא"ק.

English translation 877

A storm arises:

ווערט א שטורעם:

English translation 878

After the many years that they did not print all these discourses with Divine Providence –

לאחרי דער ריבוי שנים וואס מ'האט ניט אפגעדרוקט די אלע מאמרים בהשגחה פרטית –

English translation 879

Why are they now suddenly rushing to print them all and that they should remain for generations?!

וואָס שפארט מען זיך איצטער מיטאמאל זיי אלע צו אפדרוקן און זיי זאלן בלייבן לדורות?!

English translation 880

After all, many years have passed in which they did not print them,

עס זיינען דאך פארביי א ריבוי שנים וואס מ'האט זיי ניט אפגעדרוקט,

English translation 881

which proves that they did not need to print them

וואס דאס באווייזט אז מ'האט זיי ניט געדארפט אפדרוקן

English translation 882

(for everything is with Divine Providence as above),

(ווארום יעדער זאך איז בהשגח"פ כנ"ל),

English translation 883

and this proves that they are

און דאס באווייזט אז זיי זיינען

English translation 884

(perhaps)

(אפשר)

English translation 885

a part of the king's treasures "precious wealth gathered and collected over many years from generation to generation and which was never used for anything,

א חלק פון די אוצרות המלך "דהון יקר הנאסף והנקבץ במשך כמה שנים מדור אחר דור ואשר מעולם לא השתמש מזה לשום דבר,

English translation 886

and hidden and sealed from the eye of every beholder"

וכמוס וחתום מעין כל רואה"

English translation 887

(as explained in the discourses of the passing),

(כמבואר במאמרי ההסתלקות 118),

English translation 888

that is to say, not only does he not give them to anyone,

ד.ה. אז ניט נאר וואס ער גיט זיי קיינעם ניט,

English translation 889

rather, he does not show them to anyone,

נאר ער באווייזט זיי קיינעם ניט,

English translation 890

and even if a Rebbe once revealed and said the discourse –

און אפילו אויב א רבי האט איין מאל מגלה געווען און געזאגט דעם מאמר –

English translation 891

this is perhaps a revelation only according to the need of the hour,

איז דאס אפשר א גילוי נאר לפי צורך השעה,

English translation 892

and afterwards it must remain hidden!

און דערנאך דארף עס בלייבן באהאלטן!

English translation 893

For example, the discourse of Shabbat Chanukah from ninety years ago –

ווי לדוגמא דער מאמר פון שבת חנוכה מלפני תשעים שנה –

English translation 894

perhaps this is a discourse that the Rebbe of blessed memory revealed only for the year 5636,

אפשר איז דאס א מאמר וואס דער רבי נ"ע האט מגלה געווען נאר פאר שנת תרנ"ו,

English translation 895

and the proof –

והראי' –

English translation 896

that since then has already passed

אז זינט דעמולט איז שוין דורך

English translation 897

(approximately)

(בערך)

English translation 898

89 years and they did not print it and publicize it.

89 יאר און מ'האט עס ניט אפגעדרוקט ומפרסם געווען.

English translation 899

And similarly regarding all the other discourses that they did not print.

ועד"ז בנוגע צו אלע אנדערע מאמרים וואס מ'האט ניט אפגעדרוקט.

English translation 900

Today, what "pushes" that they should now suddenly publicize new discourses and print new books?!

היינט וואס "שטופט" אז מ'זאל איצטער מיטאמאל מפרסם זיין נייע מאמרים און אפדרוקן נייע ספרים?!

English translation 901

And even though in such a case one has the parable of the old Rebbe, "A son of a king who fell ill with a severe illness, and the doctors said that there is no remedy for his affliction except through a segulah of grinding precious stones and drinking from those waters, etc.,

ואע"פ אז מ'האט בכגון דא דעם משל פון דעם אלטן רבי'ן 119 "מבן מלך שנחלה בחולי עצום והרופאים אמרו שאין תרופה למכתו רק בדרך סגולה לשחק אבנים טובות ולשתות מהמים ההם כו',

English translation 902

And it was found that in the king's crown there is one stone that has no equal in the crowns of kings, and that stone has the segulah to heal the illness of the king's son, etc.,

וימצא אשר בכתר המלך ישנה אבן אחת שאין דוגמתה בכתרי המלכים והאבן ההיא יש בה הסגולה לרפא מחלתו של בן המלך כו',

English translation 903

But in the meantime the condition of the king's son deteriorated so much that the doctors said that if they pour the healing water into his mouth, it is doubtful whether he will receive it, and the precious stone from the king's crown will be lost without any benefit,

אבל בינתים הורע מצבו של בן המלך כל כך עד אשר הרופאים אמרו שאם ישפכו מי הרפואה לתוך פיו ספק אם יקבלם והאבן היקרה מכתר המלך תלך לאיבוד בלי כל תועלת,

English translation 904

And the king answered and said,

ויען המלך ויאמר,

English translation 905

Precious is the crown of royalty, etc., and the precious stone is the diadem of the crown that crowns it,

יקר הוא כתר המלכות כו' והאבן היקרה היא נזר העטרה המכתירה,

English translation 906

But all this is as nothing and naught compared to the essence and selfhood of the king's son, for whom it is worthwhile to grind the precious stone even on the chance,

אבל כל זה הוא כאין וכאפס לגבי מהותו ועצמותו של בן המלך אשר כדאי שישחקו את האבן היקרה אפילו על הספק,

English translation 907

Lest perhaps one drop will reach into the mouth of the king's son and he will be healed from his illness."

פן ואולי תגיע טפה אחת לתוך פיו של בן המלך וירפא מחליו".

English translation 908

And that this is a rationale also for that which one should now print the maamarim that until now have remained concealed in the treasures of the king –

וואס דאס איז א הסברה אויך אויף דעם וואס מ'זאל איצטער אפדרוקן די מאמרים וואס זיינען ביז איצטער געבליבן מכוסה באוצרות המלך –

English translation 909

But this is seemingly still not sufficient,

איז דאס אבער לכאורה נאך ניט מספיק,

English translation 910

Because hundreds and thousands of Chassidus maamarim have already been printed,

ווייל מ'האט דאך שוין אפגעדרוקט הונדערטער און טויזנטער מאמרי חסידות,

English translation 911

That is, thousands of "precious stones" have already been ground

ד.ה. אז מ'האט שוין צעריבן טויזנטער "אבנים טובות"

English translation 912

(from the king's crown) –

(מכתר המלך) –

English translation 913

Why then is it necessary to add printing additional new maamarim?

איז צוליב וואס דארף מען צוגעבן דרוקן נאך נייע מאמרים?

English translation 914

The answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 915

When one prints new maamarim,

בשעת מ'דרוקט אפ נייע מאמרים,

English translation 916

That until now have not been printed and publicized –

וואס מ'האט ביז איצטער ניט געדרוקט ומפרסם געווען –

English translation 917

One sees in human nature that he has for this a greater fondness and preciousness than he has for maamarim that have already been printed long ago. And especially when he sees that all these years one did not have this maamar,

זעט מען בטבע האדם אז ער האט דערצו א חביבות ויקרות יתירה מער ווי ער האט צו מאמרים וואס מ'האט שוין פון לאנג אפגעדרוקט. ובפרט בשעת ער זעט אז די אלע יארן האט מען ניט געהאט דעם מאמר,

English translation 918

And it is already 89 years

און ס'איז שוין 89 יאר

English translation 919

(for example)

(לדוגמא)

English translation 920

Since the Rebbe, of blessed memory, said this maamar and since then the maamar has remained hidden in the treasures of the king,

זינט דער רבי נ"ע האט געזאגט דעם מאמר און זינט דעמולט איז דער מאמר געבליבן באהאלטן באוצרות המלך,

English translation 921

And nevertheless it has now been printed and it has now been given into his hand –

ואעפ"כ האט מען עס איצטער אפגעדרוקט און מ'האט אים איצטער אפגעגעבן אין האנט –

English translation 922

This is for him a precious thing!

איז דאס ביי אים א טייערע זאך!

English translation 923

And since it is possible that there is one who, except for a new maamar, will not study a maamar in Torah Ohr and the like –

און וויבאלד אז ס'איז אפשר דא אזא וואס סיידן ער האט א מאמר חדש וועט ער ניט לערנען א מאמר אין תורה אור וכיו"ב –

English translation 924

Therefore it is worthwhile even on the chance that one should print all these new maamarim that until now have not been printed

איז צוליב דעם כדאי אפילו על הספק אז מ'זאל אפדרוקן די אלע נייע מאמרים וואס מ'האט ביז איצטער ניט אפגעדרוקט

English translation 925

(even though there is already a multitude of maamarim from before),

(אע"פ וואס מ'האט שוין א ריבוי מאמרים מלפנ"ז),

English translation 926

Perhaps it will bring even one Jew to study this new maamar, seeking there a matter of novelty, etc.!

טאמער וועט עס ברענגען אפילו איין אידן צו לערנען דעם מאמר חדש זוכנדיק דארטן אן ענין של חידוש וכו'!

English translation 927

This is still, however, on the chance –

דאס איז נאך אבער אלץ על הספק –

English translation 928

Perhaps someone will possibly study this new maamar;

טאמער איינער וועט אפשר לערנען דעם מאמר חדש;

English translation 929

But who has the power to resolve this doubt and confirm –

ווער האט אבער בכח צו פותר זיין דעם ספק און מאשר זיין –

English translation 930

It is not the printer and publisher,

איז דאס ניט דער מדפיס ומוציא לאור,

English translation 931

Rather, everyone who will purchase this new book and study in it in actuality,

נאר יעדערער וואס וועט קויפן דעם ספר חדש און לערנען אין דעם בפועל,

English translation 932

He will prove that it was worthwhile to print the new books and new maamarim,

וועט ער באווייזן אז ס'איז געווען כדאי אפצודרוקן די ספרים חדשים און נייע מאמרים,

English translation 933

And this will cause that one should print and publicize additional new maamarim.

און דאס וועט ארויסרופן אז מ'זאל דרוקן ומפרסם זיין נאך נייע מאמרים.

English translation 934

On the other hand, however, one must know,

לאידך גיסא דארף מען אבער וויסן,

English translation 935

That the evil inclination has nothing to come and persuade a Jew that he should not study with the hope

אז דער יצר הרע האט ניט וואס צו קומען איינרעדן א אידן אז ער זאל ניט לערנען מיט דער האפענונג

English translation 936

(of the evil inclination)

(פון דעם יצר)

English translation 937

That through this one will not further print books –

אז דורך דעם וועט מען ווייטער ניט דרוקן ספרים –

English translation 938

Because it will not help him in any case,

ווייל עס וועט אים סיי-ווי ניט העלפן,

English translation 939

For even if one will not study in it, one will continue to print,

ווארום אפילו אויב מ'וועט אין דעם ניט לערנען וועט מען ווייטער דרוקן,

English translation 940

Consequently, the evil inclination has from the outset nothing to come and confuse a Jew that he should not study,

במילא האט דער יצה"ר לכתחילה ניט וואס צו קומען און מבלבל זיין א אידן ער זאל ניט לערנען,

English translation 941

Because this will not stop the printing! And on the contrary –

ווייל דאס וועט ניט אפהאלטן דעם דרוקן! ואדרבה –

English translation 942

"As they afflicted him, so he multiplied and so he spread"! Until in this matter there will remain no place for the evil inclination!

"כאשר יענו אותו כן ירבה וכן יפרוץ"! ביז אז אין דעם ענין וועט ניט בלייבן קיין ארט פארן יצה"ר!

English translation 943

Accordingly

לפי"ז

English translation 944

[Since the benefit of printing the new maamarim so that one should study in them in actuality does not lie in the hands of the publisher,

[אז די תועלת פון אפדרוקן די נייע מאמרים בכדי מ'זאל אין זיי לערנען בפועל ליגט ניט אין די הענט פון דעם מוציא לאור,

English translation 945

Or in the hands of the students of the book,

אדער אין די לומדי הספר,

English translation 946

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 947

One will print even if one will not study in it]

מ'וועט דרוקן אפילו אויב מ'וועט אין דעם ניט לערנען]

English translation 948

There still remains, however, the question regarding that which is called printing the books –

בלייבט נאך אבער די שאלה אויף דעם וואס הייסט דרוקן די ספרים –

English translation 949

From where does one take the responsibility for this,

וואו נעמט מען די אחריות אויף דעם,

English translation 950

After the maamarim have remained hidden all these years?

לאחרי ווי די מאמרים זיינען געבליבן באהאלטן די אלע יארן?

English translation 951

The answer to this is –

איז דער ענטפער אויף דעם –

English translation 952

And this is also founded upon Chassidus:

און דאס איז אויך מיוסד אויף חסידות:

English translation 953

Since the matter of printing the books was entrusted to someone who it is known that his nature is to print and publicize everything that comes to his hand,

וויבאלד אז מ'האט אפגעגעבן דעם ענין פון דרוקן די ספרים ברשות פון איינעם וואס מ'ווייסט אז זיין טבע איז צו אפדרוקן ומפרסם זיין יעדער זאך וואס קומט צו זיין האנט,

English translation 954

and to such an extent that there is no doubt that the evil inclination could involve itself in this and prevent him from printing the matters,

ועד כדי כך אז ס'איז ניטא קיין ספק אז דער יצה"ר זאל זיך אין דעם קענען אריינמישן און אים מונע זיין פון דרוקן די ענינים

English translation 955

[and would that the evil inclination had no control in other matters as it has no control in this matter...],

[והלואי אז דער יצה"ר וואלט ניט געהאט א שליטה אין אנדערע ענינים ווי ער האט ניט קיין שליטה בענין זה...],

English translation 956

and it was seen in practice that he already became "ensnared" in this so many times

און מ'האט געזען בפועל אז ער איז שוין "נכשל" געווארן אין דעם כו"כ פעמים

English translation 957

(if one can call this an ensnarement...),

(אויב מ'קען דאס אנרופן א מכשול...),

English translation 958

then one certainly understood that also from now and onward he will continue to become "ensnared" in this and his good inclination will compel him

האט מען דאך זיכער פארשטאנען אז אויך מכאן ולהבא וועט ער ווייטער "נכשל" ווערן אין דעם און יצרו הטוב אנסו

English translation 959

(at least in my opinion this is from the side of the good inclination)

(עכ"פ לפענ"ד איז דאס מצד יצר הטוב)

English translation 960

to print everything that comes under his hand,

צו אפדרוקן אלץ וואס קומט אים אונטער דער האנט,

English translation 961

and nevertheless it was left in his possession –

ואעפ"כ האט מען עס געלאזט ברשותו –

English translation 962

it is a certain thing that one agrees to this!

איז א זיכערע זאך אז מ'איז דערצו מסכים!

English translation 963

And since such is the reality –

און וויבאלד אז אזוי איז די מציאות –

English translation 964

this completely nullifies the evil inclination in this matter,

איז דאס אינגאנצן מבטל דעם יצה"ר בענין זה,

English translation 965

knowing that it has absolutely nothing to latch onto and attempt to hold back the printing of the books,

וויסנדיק אז ער האט אינגאנצן ניט וואס צו קריכן און פרואוון אפהאלטן די הדפסת הספרים,

English translation 966

because this will not help it anyway,

ווייל דאס וועט אים סיי-ווי ניט העלפן,

English translation 967

consequently it must go seek somewhere else something to do...

במילא דארף ער גיין זוכן ערגעץ אנדערש עפעס אויפטאן...

English translation 968

And regarding the practical aspect it is understandable,

ובנוגע לפועל איז פארשטאנדיק,

English translation 969

since the new discourses were actually printed –

וויבאלד אז מ'האט בפועל אפגעדרוקט די נייע מאמרים –

English translation 970

this is certainly by Divine Providence and one must study them.

איז דאס זיכער בהשגחה פרטית און מ'דארף אין זיי לערנען.

English translation 971

As this is in all matters of Judaism:

ווי דאס איז אין אלע ענינים פון אידישקייט:

English translation 972

before a Jew performs a thing –

איידער א איד טוט אפ א זאך –

English translation 973

as long as he has not done it,

איז כל זמן ער האט עס ניט געטאן,

English translation 974

there can be a doubt as to how he should act;

קען זיין א ספק ווי ער דארף טאן;

English translation 975

but after the deed has been done,

אבער לאחרי ווי די מעשה האט זיך אפגעטאן,

English translation 976

and in our case –

ובנדו"ד –

English translation 977

after the new books were actually printed –

לאחרי וואס מ'האט בפועל אפגעדרוקט די נייע ספרים –

English translation 978

this is certainly by Divine Providence,

איז דאס זיכער בהשגחה פרטית,

English translation 979

and "this too is for the good",

און "גם זו לטובה" 120,

English translation 980

and at any rate "whatever the Merciful One does, He does for good",

ועכ"פ 121 "כל דעביד רחמנא לטב עביד" 122,

English translation 981

consequently one must certainly utilize this to purchase the books with the new discourses,

במילא דארף מען דאס זיכער אויסנוצן אויף קויפן די ספרים מיט די נייע מאמרים,

English translation 982

and not only so that they should remain lying on the shelf and from time to time he wipes the "dust" off them,

און ניט בלויז בכדי זיי זאלן בלייבן ליגן אויף דער פאליצע ומזמן לזמן ווישט ער פון זיי אפ די "דאָסט",

English translation 983

but rather so that one should actually study the new discourses in them!

נאר בכדי אז מ'זאל אין זיי לערנען בפועל די נייע מאמרים!

English translation 984

The evil inclination comes to a fool –

קומט דער יצה"ר צוגיין צו א טיפש –

English translation 985

for since the evil inclination sees that it cannot effect anything regarding the actual printing of the books

ווארום היות אז דער יצה"ר זעט אז ער קען ניט פועל'ן בנוגע צו דעם עצם דרוקן די ספרים

English translation 986

(as above)

(כנ"ל)

English translation 987

it seeks where it can do something,

זוכט ער וואו ער קען עפעס אויפטאן,

English translation 988

it finds a fool,

געפינט ער א טיפש,

English translation 989

and persuades him:

און רעדט אים איין:

English translation 990

Why must he study the first newly-printed discourse of the Rebbe, may his soul rest in Eden, from Shabbat Chanukah ninety years ago

צוליב וואס דארף ער לערנען דעם ערשט נייעם-געדרוקטן מאמר פון דעם רבי'ן נ"ע פון שבת חנוכה מלפני תשעים שנה

English translation 991

(and the like) –

(וכיו"ב) –

English translation 992

when he can take it from the "source" itself from which the Rebbe, may his soul rest in Eden, took it –

ווען ער קען דאס נעמען פון דעם "מקור" אליין פון וואנעט דער רבי נ"ע האט עס גענומען –

English translation 993

the discourse of the old Rebbe in Torah Or!...

דער מאמר פון דעם אלטן רבי'ן אין תורה אור!...

English translation 994

And he

און ער

English translation 995

(so he thinks)

(אזוי מיינט ער)

English translation 996

can certainly study the discourse in Torah Or more deeply than everyone and extract from there all the novellae –

קען דאך לערנען דעם מאמר אין תו"א טיפער פאר אלעמען און פון דארטן ארויסנעמען אלע חידושים –

English translation 997

so why does he need to come to the discourse of the Rebbe, may his soul rest in Eden....

איז וואס דארף ער אנקומען צום מאמר פון רבי'ן נ"ע....

English translation 998

And even when one tells him that in this discourse of the Rebbe, may his soul rest in Eden, there are deeper matters and novellae that he cannot extract from Torah Or on his own –

ואפילו בשעת מ'זאגט אים אז אין דעם מאמר פון דעם רבי'ן נ"ע זיינען דא טיפערע ענינים און חידושים וואס ער קען אליין ניט ארויסנעמען פון תו"א –

English translation 999

he argues,

טענה'ט ער,

English translation 1000

that he sees there no novellae! –

אז ער זעט דארטן ניט קיינע חידושים! –

English translation 1001

thus it settles in his mind...

אזוי לייגט זיך אין זיין שכל...

English translation 1002

Nu! Even if you see there no novellae –

נו! אפילו אויב דו זעסט דארטן ניט קיין חידושים –

English translation 1003

why does it not behoove you to review the discourse from Torah Or in the style of the Rebbe, may his soul rest in Eden, instead of the style of the old Rebbe?!

פארוואס שטייט דיר ניט אָן צו איבער'חזר'ן דעם מאמר פון תו"א בסגנון פון דעם רבי'ן נ"ע אנשטאט דעם סגנון פון דעם אלטן רבי'ן?!

English translation 1004

And furthermore, the main point:

ועוד ועיקר:

English translation 1005

From where do you know that there are no novellae there?!

פון וואנעט ווייסטו אז דארטן זיינען ניטא קיין חידושים?!

English translation 1006

Since you have not toiled in the discourse,

וויבאלד אז דו האסט ניט געהארעוועט אין דעם מאמר,

English translation 1007

there is a rule that "if I have not toiled and I found, do not believe",

איז דאך א כלל 123 אז "לא יגעתי ומצאתי אל תאמין",

English translation 1008

this does not hold even from the perspective of faith

דאס האלט ניט אויס אפילו מצד אמונה

English translation 1009

("do not believe")

("אל תאמין")

English translation 1010

all the more so not in intellect –

עאכו"כ ניט אין שכל –

English translation 1011

so from where do you know that there are no novellae there?!

איז פון וואנעט ווייסטו אז דארטן זיינען ניטא קיין חידושים?!

English translation 1012

Toil in the discourse –

הארעווע אין דעם מאמר –

English translation 1013

you will find novellae!

וועסטו געפינען חידושים!

English translation 1014

And in particular, since this discourse has the quality of a new thing –

ובפרט אז דער מאמר האט דאך די מעלה פון א דבר חדש –

English translation 1015

because the discourse was printed for the first time specifically in the most recent years, and until then he did not have the discourse –

ווייל מ'האט אפגעדרוקט דעם מאמר צום ערשטן מאל בשנים הכי אחרונות דוקא און ביז דעמולט האט ער ניט געהאט דעם מאמר, –

English translation 1016

this must have for him a special endearment and preciousness. Knowing that since the Rebbe, of blessed memory, said the discourse ninety years ago,

דארף דאס ביי אים האבן א ספעציעלע חביבות און טייערקייט. וויסנדיק אז זינט דער רבי נ"ע האט געזאגט דעם מאמר מיט ניינציק יאר צוריק,

English translation 1017

already eighty-nine years have passed

איז שוין דורך 89 יאר

English translation 1018

(approximately)

(בערך)

English translation 1019

and it was not printed,

און מ'האט עס ניט אפגעדרוקט,

English translation 1020

and now it was printed for him and he has the ability to study it and become unified with the intellect of the Rebbe, of blessed memory, exactly as it was at the time of the delivery of the discourse ninety years ago,

און איצטער האט מען עס פאר אים אפגעדרוקט און ער האט די מעגלעכקייט דאס צו לערנען און נתאחד ווערן מיטן שכל פון דעם רבי'ן נ"ע פונקט ווי דאס איז געווען בשעת אמירת המאמר מיט 90 יאר צוריק,

English translation 1021

For whoever reads and reviews, the Holy One, blessed be He, reads and reviews opposite him,

ווארום כל הקורא ושונה הקב"ה קורא ושונה כנגדו 124,

English translation 1022

therefore, "just as there [it is] with awe, with fear, with trembling, and with perspiration, so too here [it is] with awe, with fear, with trembling, and with perspiration,"

וואס דערפאר 125 איז "מה להלן באימה וביראה וברתת ובזיע אף כאן באימה וביראה וברתת ובזיע" 126,

English translation 1023

and so it is regarding this matter –

ועד"ז בענין זה –

English translation 1024

since the Holy One, blessed be He, reads and reviews opposite him at the time he studies the discourse,

וויבאלד אז הקב"ה קורא ושונה כנגדו בשעת ער לערנט דעם מאמר,

English translation 1025

this is "with awe and with fear, etc." exactly as at the time when the discourse was heard and studied in the year 5636 [1896]!

איז דאס "באימה וביראה כו'" פונקט ווי בשעת מ'האט געהערט און געלערנט דעם מאמר בשנת תרנ"ו!

English translation 1026

And there is no need to elaborate on this,

ואין להאריך בזה,

English translation 1027

and especially since it is the Sabbath day –

ובפרט אז ס'איז יום השבת –

English translation 1028

one must not then trouble Jews. And as discussed multiple times, this is one of the reasons why one studies primarily the inner dimension of the Torah on Shabbat –

דארף מען דאך דעמולט ניט מאטערן אידן. וכמדובר כמ"פ 127 אז דאס איז איינער פון די טעמים פארוואס מ'לערנט שבת בעיקר פנימיות התורה 128 –

English translation 1029

because in the inner dimension of the Torah, "there is no difficulty, etc., and no dispute, etc."

ווייל אין פנימיות התורה "לית תמן לא קשיא כו' ולא מחלוקת כו'" 129

English translation 1030

[as in the example of the Talmud Yerushalmi],

[בדוגמא ווי תלמוד ירושלמי 130],

English translation 1031

therefore one studies it on the Sabbath day when one does not need to have any trouble from difficulties, etc.

דערפאר לערנט מען דאס ביום השבת ווען מ'דארף ניט האבן קיין מאטערניש פון קשיות וכו'.

English translation 1032

And after the above discussion regarding the quality of this discourse of the Rebbe, of blessed memory, on Shabbat Chanukah from ninety years ago –

ולאחרי המדובר לעיל אין דער מעלה פון דעם מאמר פון דעם רבי'ן נ"ע בשבת חנוכה מלפני תשעים שנה –

English translation 1033

the quality of a new thing which is more beloved –

די מעלה פון א דבר חדש וואס איז חביב יותר –

English translation 1034

we will now review points from the discourse.

וועט מען איצטער איבער'חזר'ן נקודות פון דעם מאמר.

English translation 1035

Discourse (like a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1036

Beginning with the words "The Chanukah light, it is a commandment to place it, etc."

ד"ה נר חנוכה מצוה להניחה כו'.

English translation 1037

It is also customary to explain a matter from the weekly Torah portion in connection with Rashi –

ס'איז אויך רגיל צו מבאר זיין אן ענין בפרשת השבוע בקשר מיט פרש"י –

English translation 1038

a matter that Rashi explains,

אן ענין וואס רש"י איז יע מפרש,

English translation 1039

or a matter that Rashi seemingly should have explained because it requires an explanation in the plain meaning of the verse;

אדער אן ענין וואס רש"י האט לכאורה געדארפט מפרש זיין וויבאלד אז דאס דארף האבן א ביאור אין פשוטו של מקרא;

English translation 1040

a matter from the notes of my father on the Zohar of our Torah portion;

אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו;

English translation 1041

and a matter from the daily study session in the Rambam,

און אן ענין אין דעם שיעור היומי ברמב"ם,

English translation 1042

as is the custom in recent years.

ווי דער מנהג בשנים האחרונות.

English translation 1043

Regarding Rashi:

בנוגע צו פרש"י:

English translation 1044

Regarding what Joseph argued to his brothers

אויף דעם וואס יוסף האט גע'טענה'ט צו זיינע ברידער

English translation 1045

(at the time they came to Egypt "to break bread" [to buy grain]),

(בשעת זיי זיינען געקומען אין מצרים "לשבר אוכל" 131),

English translation 1046

"You are spies; you have come to see the nakedness of the land" –

"מרגלים אתם לראות את ערות הארץ באתם" 132 –

English translation 1047

the tribes answered, "No, my lord,

האבן די שבטים געענטפערט 133 "לא אדוני,

English translation 1048

and your servants have come to break bread [buy grain]."

ועבדיך באו לשבר אוכל".

English translation 1049

Upon this, Rashi comes and explains:

שטעלט זיך אויף דעם רש"י און איז מפרש:

English translation 1050

"No, my lord –

"לא אדוני –

English translation 1051

you shall not say so, for behold, your servants have come to break bread [buy grain]."

לא תאמר כן שהרי עבדיך באו לשבר אוכל".

English translation 1052

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1053

The explanation of the verse is seemingly straightforward:

דער פירוש אין פסוק איז לכאורה בפשטות:

English translation 1054

To Joseph's claim, "You are spies," the tribes answered –

אויף טענת יוסף "מרגלים אתם" האבן די שבטים געענטפערט –

English translation 1055

"No, my lord,"

"לא אדוני",

English translation 1056

we are not spies as you say,

מיר זיינען ניט קיין מרגלים ווי דו זאגסט,

English translation 1057

"and your servants have come to break bread [buy grain]" –

"ועבדיך באו לשבר אוכל" –

English translation 1058

rather, we,

נאר מיר,

English translation 1059

your servants,

דיינע עבדים,

English translation 1060

have come to break bread [buy grain].

זיינען געקומען לשבר אוכל.

English translation 1061

Nevertheless

אעפ"כ

English translation 1062

(although the explanation of the verse is straightforward)

(כאטש דער פירוש אין פסוק איז בפשטות)

English translation 1063

Rashi comes

קומט רש"י

English translation 1064

(whose purpose is to explain the plain meaning of the verse)

(וואס ענינו איז צו מפרש זיין פשוטו של מקרא)

English translation 1065

and says upon this an explanation which removes the verse from its aforementioned plain meaning:

און זאגט אויף דעם א פירוש וועלכער נעמט ארויס דעם פסוק מפירושו הפשוט הנ"ל:

English translation 1066

"No, my lord –

"לא אדוני –

English translation 1067

you shall not say so, for behold, your servants have come to break bread [buy grain]":

לא תאמר כן שהרי עבדיך באו לשבר אוכל":

English translation 1068

The plain explanation of the verse is,

דער פירוש הפשוט אין פסוק איז,

English translation 1069

that to Joseph's claim, "You are spies," the tribes answer that it is not so

אז אויף טענת יוסף "מרגלים אתם" ענטפערן די שבטים אז ס'איז ניט אזוי

English translation 1070

("No, my lord");

("לא אדוני");

English translation 1071

Rashi, however, explains that this does not mean they are answering his claim up to now –

רש"י איז אבער מפרש אז דאס מיינט ניט אז זיי ענטפערן אויף זיין טענה ביז איצטער –

English translation 1072

rather, from now onward, "you shall not say so."

נאר מכאן ולהבא "לא תאמר כן".

English translation 1073

That is, that until now he could have argued thus

ד.ה. אז ביז איצטער האט ער אפשר געקענט אזוי טענה'ן

English translation 1074

(that "you are spies"),

(אז "מרגלים אתם"),

English translation 1075

but now,

אבער איצטער,

English translation 1076

from now onward,

מכאן ולהבא,

English translation 1077

"you shall not say so." Why "you shall not say so"? –

"לא תאמר כאן". פארוואס "לא תאמר כן"? –

English translation 1078

"for behold, your servants have come to break bread [buy grain]."

"שהרי עבדיך באו לשבר אוכל".

English translation 1079

That is, that until now you could have argued thus

ד.ה. אז ביז איצטער האסטו אפשר געקענט אזוי טענה'ן

English translation 1080

(that "you are spies")

(אז "מרגלים אתם")

English translation 1081

because you did not know that "your servants have come to break bread [buy grain],"

ווייל דו האסט ניט געוואוסט אז "עבדיך באו לשבר אוכל",

English translation 1082

but now,

אבער איצטער,

English translation 1083

from now onward,

מכאן ולהבא,

English translation 1084

"you shall not say so,"

"לא תאמר כן",

English translation 1085

because now we are explaining to you that "your servants have come to break bread [buy grain]" and did not come as spies.

ווייל איצטער זיינען מיר דיר מסביר אז "עבדיך באו לשבר אוכל" און ניט געקומען אלס מרגלים.

English translation 1086

It is entirely incomprehensible:

איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק:

English translation 1087

a) What compels Rashi to remove the verse from its plain meaning? b) With what [logic] that the tribes explained to Joseph that "your servants have come to break bread [buy grain]" therefore "you shall not say so" –

א) וואס איז מכריח רש"י'ן צו ארויסנעמען דעם פסוק מפירושו הפשוט? ב) דערמיט וואס די שבטים האבן מסביר געווען יוסף'ן אז "עבדיך באו לשבר אוכל" דערפאר "לא תאמר כן" –

English translation 1088

the tribes thereby innovated nothing,

האבן די שבטים דערביי גארניט מחדש געווען,

English translation 1089

because even before Joseph's claim that "you are spies," the tribes had told him that they had come "from the land of Canaan to break bread [buy grain]."

ווייל אויך פאר טענת יוסף אז "מרגלים אתם" האבן די שבטים אים געזאגט אז זיי זיינען געקומען "מארץ כנען לשבר אוכל" 131.

English translation 1090

It is not understood:

איז ניט מובן:

English translation 1091

How can one say that the tribes said to Joseph that until now you could possibly argue that "you are spies,"

ווי קען מען זאגן אז די שבטים האבן געזאגט יוסף'ן אז ביז איצטער האסטו אפשר געקענט אזוי טענה'ן אז "מרגלים אתם",

English translation 1092

but now,

אבער איצטער,

English translation 1093

when you hear that "your servants have come to buy food" you cannot say so

בשעת דו הערסט אז "עבדיך באו לשבר אוכל" קענסטו אזוי ניט זאגן

English translation 1094

("you shall not say thus") –

("לא תאמר כן") –

English translation 1095

Joseph already knew from before from their saying,

יוסף האט דאך שוין פון פריער געוואוסט פון זייער זאגן,

English translation 1096

that they come "to buy food" and nevertheless he argued "you are spies,"

אז זיי קומען "לשבר אוכל" ואעפ"כ האט ער גע'טענה'ט "מרגלים אתם",

English translation 1097

so what does it help that the tribes repeat it now?!

איז וואס העלפט עס אז די שבטים חזר'ן עס איצטער איבער?!

English translation 1098

All commentators address this Rashi

אלע מפרשים שטעלן זיך אויף דעם פרש"י

English translation 1099

(the Ra"am,

(דער רא"ם,

English translation 1100

the Gur Aryeh,

דער גור ארי',

English translation 1101

the Siftei Chachamim)

דער שפתי חכמים)

English translation 1102

and with an extended explanation –

און מיט אן אריכות הביאור –

English translation 1103

but with due respect,

אבער במחכ"ת,

English translation 1104

after all the elaboration it is difficult to learn how this fits with the plain meaning of Scripture!

לאחרי כל האריכות איז שווער צו איינלערנען ווי דאס שטימט מיט פשוטו של מקרא!

English translation 1105

(Since time is limited we will not repeat what they say,

(וויבאלד אז מ'איז ענג אין צייט וועט מען ניט איבער'חזר'ן וואס זיי זאגן,

English translation 1106

but each one in its time and season can look there and offer insight on this etc.).

נאר יעדערער בעתו ובזמנו קען דארטן אריינקוקן און מעיר זיין בזה וכו').

English translation 1107

Another thing that is not understandable in the plain meaning of Scripture –

נאך א זאך וואס איז ניט פארשטאנדיק בפשוטו של מקרא –

English translation 1108

and nevertheless Rashi does not address it:

ואעפ"כ באווארנט עס ניט רש"י:

English translation 1109

When a child of five studying Scripture learns the verses about Joseph's claim "you are spies" and the response of the tribes "no, my lord, and your servants have come to buy food"

בשעת דער בן חמש למקרא לערנט די פסוקים וועגן טענת יוסף "מרגלים אתם" און דעם ענטפער פון די שבטים "לא אדוני ועבדיך באו לשבר אוכל"

English translation 1110

("you shall not say thus, for your servants have come to buy food") –

("לא תאמר כן שהרי עבדיך באו לשבר אוכל") –

English translation 1111

he can ask a "blatant question":

קען ער פרעגן א "קלאָץ קשיא":

English translation 1112

Why did the tribes not answer Joseph with the simplest proof that they are not spies:

פארוואס האבן די שבטים ניט געענטפערט יוסף'ן א הוכחה הכי פשוטה אז זיי זיינען ניט קיין מרגלים:

English translation 1113

The child of five studying Scripture knows that when one sends a spy to a foreign country to spy there,

דער בן חמש למקרא ווייסט אז ווען מ'שיקט א מרגל אין א פרעמדע מדינה בכדי דארטן צו שפיאנירן,

English translation 1114

the first and most important condition –

איז דער ערשטער און וויכטיקסטער תנאי –

English translation 1115

is that it be in secret. One sends stealthily a person whom no one will suspect and he goes stealthily to the place where he needs to find out something,

אז דאס זאל זיין בחשאי. מ'שיקט שטילערהייט א מענטשן וועמען קיינער וועט ניט חושד זיין און ער גייט שטילערהייט אין דעם ארט וואו ער דארף עפעס אויסגעפינען,

English translation 1116

and he endeavors to carry out his mission with the least possible publicity,

און ער איז זיך משתדל צו אויספירן שליחותו מיטן קלענסטן פרסום הכי אפשרי,

English translation 1117

he goes when no one sees him etc.

ער גייט ווען קיינער זעט אים ניט וכו'.

English translation 1118

Because if he goes with a commotion and publicity he will surely be caught –

ווייל אויב ער וועט גיין מיט א טראסק און א פרסום וועט מען אים דאָך כאפן –

English translation 1119

which is the opposite of the entire purpose of his mission.

וואס דאס איז דער היפך פון כל כוונת שליחותו.

English translation 1120

From this it is understandable,

דערפון איז פארשטאנדיק,

English translation 1121

that when one sends a spy one endeavors to send only one person alone,

אז בשעת מ'שיקט א מרגל איז מען זיך משתדל שיקן בלויז איין מענטש אליין,

English translation 1122

because then it is not at all conspicuous.

ווייל דעמולט איז דאס אינגאנצן ניט בולט.

English translation 1123

However, if one sends two people and all the more so more than that,

משא"כ אויב מ'שיקט צוויי מענטשן ועאכו"כ מער דערפון,

English translation 1124

and all the more so ten people –

ועאכו"כ צען מענטשן –

English translation 1125

this is more conspicuous and there is more suspicion that they will be caught.

איז דאס מערער בולט און ס'איז דא מער חשד אז מ'וועט זיי כאפן.

English translation 1126

As the child of five understands regarding himself:

ווי דער בן חמש פארשטייט בנוגע צו זיך אליין:

English translation 1127

When he and his friends want to steal the afikoman on Passover,

בשעת ער מיט זיינע חברים ווילן גנב'נען דעם אפיקומן פסח,

English translation 1128

or steal the teacher's whip –

אדער גנב'נען באם מלמד דעם קאַנטשיק –

English translation 1129

they will not go ten students at once to the place where the whip lies,

וועלן ניט גיין צען תלמידים בבת אחת צו דעם מקום וואו עס ליגט דער קאַנטשיק,

English translation 1130

because then the teacher will immediately catch on to what is happening. Rather, they will send one child and send him stealthily,

ווייל דעמולט וועט דער מלמד זיך גלייך כאפן וואס דא טוט זיך. נאר מ'וועט שיקן איין קינד און אים שיקן שטילערהייט,

English translation 1131

so that when the teacher is not looking,

אז ווען דער מלמד קוקט ניט,

English translation 1132

he will snatch the whip!

וועט ער צושלעפן דעם קאַנטשיק!

English translation 1133

Thus the question arises on the tribes:

ווערט דא די שאלה אויף די שבטים:

English translation 1134

Why did the tribes not answer Joseph that it cannot be that they are spies –

פארוואס האבן די שבטים ניט געענטפערט יוסף'ן אז ס'קען ניט זיין אז זיי זיינען מרגלים –

English translation 1135

because no one would ever send as spies ten brothers together,

ווייל קיינער וואלט קיינמאל ניט געשיקט אלס מרגלים צען ברידער צוזאמען,

English translation 1136

for this is a most conspicuous thing and they would certainly be caught. Especially such ten people who are "all handsome and all mighty" –

ווארום דאס איז א דבר הכי בולט און מ'וואלט זיי זיכער געכאפט. ובפרט אזוינע צען מענטשן וואס "כולם נאים וכולם גבורים" 134 –

English translation 1137

a most conspicuous thing. Consequently, from this very fact that they are ten people together is a proof that they are not spies.

א דבר הכי בולט. במילא איז דערפון גופא וואס זיי זיינען צען מענטשן צוזאמען איז א הוכחה אז זיי זיינען ניט קיין מרגלים.

English translation 1138

However, if they came "to buy food" it is understandable why ten people came –

משא"כ אויב זיי זיינען געקומען "לשבר אוכל" איז פארשטאנדיק פארוואס עס זיינען געקומען צען מענטשן –

English translation 1139

because they are many people with large families,

ווייל זיי זיינען א סך מענטשן מיט גרויסע משפחות,

English translation 1140

consequently they need to bring back much food,

במילא דארפן זיי צוריקברענגען א סך אוכל,

English translation 1141

therefore ten people came to be able to take the abundance of food!

זיינען דערפאר געקומען צען מענטשן צו קענען נעמען דער ריבוי אוכל!

English translation 1142

Now:

היינט:

English translation 1143

Why did the tribes not answer with the simplest excuse to Joseph's claim,

פארוואס האבן די שבטים ניט געענטפערט דעם תירוץ הכי פשוט אויף טענת יוסף,

English translation 1144

and why does Rashi not address it?

און פארוואס באווארנט עס ניט רש"י?

English translation 1145

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1146

In the notes of my father on the Zohar he addresses the two interpretations in the Zohar on the matter of "My ways are ways of pleasantness,"

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר שטעלט ער זיך 135 אויף די צוויי פירושים אין זהר 136 אין דעם ענין פון "דרכי' דרכי נועם" 137,

English translation 1147

and he explains in his manner the precise nuances of the language according to Kabbalah and in the Sefirot etc.,

און ער איז מבאר כדרכו די דיוקי הלשונות ע"פ קבלה און אין ספירות וכו',

English translation 1148

but he does not explain how the matter is in the service of man.

ער איז אבער ניט מבאר ווי דער ענין איז אין עבודת האדם.

English translation 1149

In the Zohar, two interpretations are brought there in "Darkei Noam."

אין זהר ווערן דארט געבראכט צוויי פירושים אין "דרכי' דרכי נועם"

English translation 1150

[In the heading of the father's note, only a part of the Zohar was copied]:

[אין דער כותרת אויף דער הערה פון טאטן האט מען מעתיק געווען נאר א חלק פון דעם זהר]:

English translation 1151

A) "This Noam is the pleasantness that emanates from the World to Come." B) "Another explanation,

א) "האי נעם הוא נעימו דנפק מעלמא דאתי". ב) "דבר אחר,

English translation 1152

the World to Come is called Noam,

עלמא דאתי אקרי נעם,

English translation 1153

and when the World to Come is aroused, all joy and all goodness and all lights and all delight of the world are aroused,

וכד אתער עלמא דאתי כל חדו וכל טיבו וכל נהורין וכל חידו דעלמא אתער,

English translation 1154

and therefore it is called Noam."

ובגיני כך אקרי נעם".

English translation 1155

That is:

דאס הייסט:

English translation 1156

According to the first interpretation, "Noam" is an effluence that comes out from the World to Come

לויטן ערשטן פירוש איז "נועם" א המשכה וואס קומט ארויס פון עוה"ב

English translation 1157

(the World to Come),

(עלמא דאתי),

English translation 1158

in contrast to the second interpretation,

משא"כ לויט דעם צווייטן פירוש,

English translation 1159

"Noam" is the level of the World to Come itself.

איז "נועם" די דרגא פון עוה"ב עצמו.

English translation 1160

According to the teaching of the Baal Shem Tov that from every thing one must derive a lesson in the service of God,

ע"פ תורת הבעש"ט 138 אז פון יעדער זאך דארף מען ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 1161

one must understand what is the lesson in the service of God from the interpretations in the Zohar,

דארף מען פארשטיין וואס איז די הוראה בעבודת ה' פון די פירושים אין זהר,

English translation 1162

and especially since according to both interpretations in the Zohar, it speaks about the World to Come,

ובפרט אז לויט די ביידע פירושים אין זהר רעדט זיך דאס וועגן עוה"ב,

English translation 1163

which is "tomorrow in the World to Come to receive their reward" –

וואס "למחר לעוה"ב ליטול שכרם" 139 –

English translation 1164

and according to the teaching of the Baal Shem Tov, one must have a lesson from this now in "today to do them."

וע"פ תורת הבעש"ט דארף מען האבן א הוראה דערפון איצטער אין "היום לעשותם" 140.

English translation 1165

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1166

Here is the place to continue the matter in Rashi of last Shabbat:

כאן המקום צו ממשיך זיין דעם ענין אין פרש"י פון לעצטן שבת:

English translation 1167

Last time we stood on Rashi's commentary in Parshat Vayeishev regarding the four hands that appear at the birth of Zerach:

מ'האט זיך דעמולט געשטעלט 141 אויף דעם פירוש רש"י אין פ' וישב 142 וועגן די ארבע ידות וואס שטייען ביי לידת זרח:

English translation 1168

"Four hands are written here corresponding to the four confiscated items that Achan, who descended from him, misappropriated,

"ארבע ידות כתובות כאן כנגד ארבע חרמים שמעל עכן שיצא ממנו,

English translation 1169

and some say corresponding to the four items that he took: a cloak of Shinar and two pieces of silver of two hundred shekels and a tongue of gold."

ויש אומרים כנגד ד' דברים שלקח אדרת שנער ושני חתיכות כסף של מאתים שקלים ולשון זהב".

English translation 1170

And we asked:

און מ'האט געפרעגט:

English translation 1171

According to the rule that "the memory of a righteous person is for a blessing," how does it fit to mention an undesirable matter in connection with Zerach, who was a righteous person

לויטן כלל אז "זכר 143 צדיק לברכה" 144 ווי שטימט עס צו דערמאנען אן ענין בלתי רצוי בקשר מיט זרח וואס ער איז געווען א צדיק

English translation 1172

(as Rashi explains)?

(ווי רש"י איז מפרש 145)?

English translation 1173

And due to the shortness of time, it was not answered last time.

ומפני קוצר הזמן האט מען דאס דעמולט ניט פארענטפערט.

English translation 1174

[According to "Yeinah shel Torah" on Rashi, one can explain Rashi's language "corresponding to the four confiscated items that Achan, who descended from him, misappropriated" in the manner that Chassidus *145 explains the language "Abraham, from whom Ishmael descended,"

[ע"פ "יינה של תורה" בפרש"י קען מען מבאר זיין לשון רש"י "כנגד ארבע חרמים שמעל עכן שיצא ממנו" ע"ד ווי חסידות *145 איז מבאר דעם לשון "אברהם שיצא ממנו ישמעאל",

English translation 1175

"Isaac, from whom Esau descended,"

"יצחק שיצא ממנו עשו" 146,

English translation 1176

that Ishmael "descended" and separated from Abraham (before he repented),

אז ישמעאל איז "יצא" ונפרד פון אברהם (פאר דעם וואס ער האט תשובה געטאן),

English translation 1177

and likewise Esau from Isaac,

ועד"ז עשו פון יצחק,

English translation 1178

because Isaac and Abraham have no relation to the undesirable matters of Ishmael and Esau.

ווייל יצחק ואברהם האבן קיין יחס ניט צו די ענינים בלתי רצויים פון ישמעאל ועשו.

English translation 1179

And likewise one can explain "Achan, who descended from him"*].

ועד"ז קען מען מפרש זיין "עכן שיצא ממנו"*].

English translation 1180

We stood on this in the booklets *146 and we began to answer it according to an explanation in a "note" from what was once discussed regarding this matter.

האט מען זיך אויף דעם געשטעלט אין די קובצים *146 און מ'האט עס אנגעהויבן פארענטפערן לויט א ביאור אין א "רשימה" פון דעם וואס מ'האט אמאל גערעדט בענין זה 147.

English translation 1181

Last time we discussed,

מ'האט. דעמולט גערעדט,

English translation 1182

that when one learns the verses about the birth of Peretz and Zerach,

אז בשעת מ'לערנט די פסוקים וועגן לידת פרץ וזרח,

English translation 1183

one sees that the birth was in a strange manner, not at all in the usual way:

זעט מען אז די לידה איז געווען אויף א מאדנעם אופן שלא ע"ד הרגיל כלל:

English translation 1184

"And it came to pass in her labor, that he put out a hand, and the midwife took and bound upon his hand a scarlet thread, saying, This one came out first.

"ויהי בלדתה ויתן יד ותקח המילדת ותקשור על ידו שני לאמר זה יצא ראשונה,

English translation 1185

And it came to pass, as he drew back his hand, that, behold, his brother came out, etc.,

ויהי כמשיב ידו והנה יצא אחיו גו',

English translation 1186

and after that came out his brother, on whose hand was the scarlet thread."

ואחר יצא אחיו אשר על ידו השני" 148.

English translation 1187

The question arises in the simple meaning of the verse –

שטעלט זיך די שאלה אין פשוטו של מקרא –

English translation 1188

why was the birth in an unusual manner?

פארוואס איז די לידה געווען באופן בלתי רגיל?

English translation 1189

It is understandable regarding the birth of Esau and Jacob that it was in an unusual manner,

בשלמא לידת עשו ויעקב איז געווען באופן בלתי רגיל,

English translation 1190

"and after that came out his brother, and his hand was holding on to the heel of Esau,"

"ואחרי כן יצא אחיו וידו אוחזת בעקב עשו" 149,

English translation 1191

and before this –

ולפני זה –

English translation 1192

"and the children struggled together within her" –

"ויתרוצצו הבנים בקרבה" 150 –

English translation 1193

because there was "one righteous and one wicked,"

ווייל דארטן איז געווען "אחד צדיק ואחד רשע" 151,

English translation 1194

and "his hand was holding on to the heel of Esau,"

און "ידו אוחזת בעקב עשו",

English translation 1195

because "Jacob came to delay him so that he would be first in birth, first in formation, and would open the womb and take the birthright by law";

ווייל "יעקב בא לעכבו שיהא ראשון ללידה בראשון ליצירה ויפטור את רחמה ויטול את הבכורה מן הדין" 152;

English translation 1196

but Peretz and Zerach "both are righteous,"

אבער פרץ וזרח "שניהם צדיקים" 145,

English translation 1197

so why was there such an unusual birth,

טא פארוואס איז געווען אזא לידה בלתי רגילה,

English translation 1198

that one wanted to come out first and stuck out his hand, and in practice the second came out, etc.?

אז איינער האט געוואלט פריער ארויסקומען און האט ארויסגעשטעקט זיין האנט ובפועל איז ארויס דער צווייטער וכו'?

English translation 1199

Therefore Rashi explains that with this, that the verse tells about the unusual birth and mentions in connection with it "four hands," the verse alludes to the great-grandson of Zerach who would conduct himself improperly –

דערפאר איז רש"י מפרש אז מיט דעם וואס דער פסוק דערציילט וועגן דער לידה בלתי רגילה און דערמאנט דערביי "ארבע ידות" קומט דער פסוק מרמז זיין וועגן דעם אור-אור-אייניקל פון זרח וואס וועט זיך פירן שלא כדבעי –

English translation 1200

"Four hands are written here corresponding to the four confiscated items that Achan, who descended from him, misappropriated,

"ארבע ידות כתובות כאן כנגד ארבע חרמים שמעל עכן שיצא ממנו,

English translation 1201

and some say corresponding to the four items that he took: a cloak of Shinar and two pieces of silver of two hundred shekels and a tongue of gold."

ויש אומרים כנגד ד' דברים שלקח אדרת שנער ושני חתיכות כסף של מאתים שקלים ולשון זהב".

English translation 1202

Up to here is from the "note" that was once discussed,

עד כאן איז פון דער "רשימה" וואס מ'האט אמאל גערעדט,

English translation 1203

as brought down in one of the booklets.

ווי אראפגעבראכט אין איינער פון די קובצים.

English translation 1204

The explanation, however, is only a beginning of the answer,

דער ביאור איז אבער נאר א התחלה פון דעם תירוץ,

English translation 1205

because one still needs to understand:

ווארום מ'דארף נאך פארשטיין:

English translation 1206

The aforementioned explanation only answers why Rashi mentions an undesirable matter that is alluded to at the birth of Zerach;

דער ביאור הנ"ל פארענטפערט נאר פארוואס רש"י דערמאנט אן ענין בלתי רצוי וואס איז מרומז ביי לידת זרח'ן;

English translation 1207

This, however, does not answer why the verse alludes specifically at the birth of Zerach to his great-great-grandson who would conduct himself improperly:

דאס פארענטפערט אבער ניט פארוואס דער פסוק איז מרמז דוקא בא לידת זרח אויף זיין אור-אור-אייניקל וואס וועט זיך פירן שלא כדבעי:

English translation 1208

The Torah tells about the birth of many righteous individuals who had grandchildren who were improper,

אין תורה ווערט דערציילט וועגן דער לידה פון כמה וכמה צדיקים וועלכע האבן געהאט אייניקלעך וואס זיינען געווען שלא כדבעי,

English translation 1209

for example –

ווי לדוגמא –

English translation 1210

Chanoch,

חנוך,

English translation 1211

Methuselah,

מתושלח,

English translation 1212

Noach, etc. –

נח וכיו"ב –

English translation 1213

and nevertheless the Torah does not allude to this at the time of their birth. Now why is it alluded to specifically at Zerach,

ואעפ"כ איז די תורה אויף דעם ניט מרמז בעת לידתם. היינט פארוואס איז מען דאס מרמז דוקא בא זרח'ן,

English translation 1214

who was a righteous person?!

וואס ער איז געווען א צדיק?!

English translation 1215

The question becomes even stronger:

די קשיא ווערט נאך שטארקער:

English translation 1216

Yaakov explicitly was particular that his name should not be mentioned together with that of a great-great-grandson who was a wicked person –

יעקב האט בפירוש מקפיד געווען אז מ'זאל ניט דערמאנען שמו צוזאמען מיט זיינעם אן אור-אור-אייניקל וועלכער איז געווען א רשע –

English translation 1217

as it is stated in Parshat Vayechi that Yaakov said, "In their assembly let my honor not be united,"

ווי עס שטייט אין פ' ויחי 153 אז יעקב האט געזאגט "בקהלם אל תחד כבודי",

English translation 1218

"He sought mercy that his name should not be mentioned in connection with their dispute"

"ביקש רחמים שלא יזכר שמו על מחלוקתם"

English translation 1219

(the dispute of Korach).

(מחלוקת קרח).

English translation 1220

Now, since Yaakov was particular about this –

היינט היות אז יעקב האט מקפיד געווען אויף דעם –

English translation 1221

how is it that Achan the wicked is mentioned together with Zerach the righteous,

ווי קומט עס אז מ'זאל דערמאנען עכן הרשע צוזאמען מיט זרח הצדיק,

English translation 1222

when Zerach would certainly have been particular about this

בשעת זרח וואלט זיכער מקפיד געווען אויף דעם

English translation 1223

(just as Yaakov, his grandfather, was particular)?!

(ווי יעקב זיין זיידע האט מקפיד געווען)?!

English translation 1224

That is to say:

דאס הייסט:

English translation 1225

Even if we find an explanation regarding Chanoch, Methuselah, and Noach, etc.,

אפילו אויב מ'וועט געפינען א ביאור בנוגע צו חנוך מתושלח ונח וכו',

English translation 1226

the question remains why it is alluded to at Zerach,

ווערט אבער א שאלה פארוואס מ'איז דאס מרמז בא זרח,

English translation 1227

a grandson of Yaakov,

אן אייניקל פון יעקב,

English translation 1228

who certainly was particular about this*?

וואס האט זיכער מקפיד געווען אויף דעם*?

English translation 1229

Also, one must understand in this Rashi:

אויך דארף מען פארשטיין אין דעם פרש"י:

English translation 1230

A) Since Rashi explains only the "four hands are written here" –

א) וויבאלד אז רש"י איז מפרש נאר די "ארבע ידות כתובות כאן" –

English translation 1231

why does he quote from the verse

פארוואס איז ער מעתיק פון פסוק

English translation 1232

(not only the word "his hand," but)

(ניט נאר דעם ווארט "ידו", נאר)

English translation 1233

also the word "the second"

אויך דעם ווארט "השני"

English translation 1234

("which is on his second hand"),

("אשר על ידו השני"),

English translation 1235

and as discussed many times, did Rashi himself also write the opening words?

וכמדובר כמ"פ אז אויך דעם דיבור המתחיל האט רש"י אליין געשריבן?

English translation 1236

B) In the two explanations in Rashi, one sees a contradiction:

ב) אין די צוויי פירושים בפרש"י זעט מען א דבר והיפוכו:

English translation 1237

In the first explanation Rashi writes, "Corresponding to the four bans that came from Achan who descended from him,"

אין דעם ערשטן פירוש שרייבט רש"י "כנגד ארבע חרמים שמעל עכן שיצא ממנו",

English translation 1238

and he does not enumerate which four bans.

און ער רעכנט ניט אויס וועלכע ארבע חרמים.

English translation 1239

However, in the second explanation Rashi writes, "Corresponding to the four items that he took,"

משא"כ אין דעם צווייטן פירוש שרייבט רש"י "כנגד ד' דברים שלקח",

English translation 1240

and he is not satisfied with this, but he continues and enumerates which four items:

און ער איז זיך דערמיט ניט מסתפק נאר ער איז ממשיך און רעכנט אויס וועלכע ד' דברים:

English translation 1241

"A mantle of Shinar,

"אדרת שנער,

English translation 1242

and two pieces of silver of two hundred shekels,

ושני חתיכות כסף של מאתים שקלים,

English translation 1243

and a wedge of gold."

ולשון זהב".

English translation 1244

So, whichever way one looks at it:

איז ממה-נפשך:

English translation 1245

If the simple interpretation compels one to enumerate the four items –

אויב דרך הפשט איז מכריח אז מ'זאל אויסרעכענען די ד' ענינים –

English translation 1246

why does Rashi not specify them also in the first explanation;

פארוואס איז עס רש"י ניט מפרט אויך אין דעם ערשטן פירוש;

English translation 1247

and if it is not necessary to specify them

און אויב מ'דארף עס ניט מפרט זיין

English translation 1248

(as Rashi does not specify them in his first explanation) –

(ווי רש"י איז עס ניט מפרט בפירושו הראשון) –

English translation 1249

why does he specify them in the second explanation?!

פארוואס איז ער דאס מפרט בפירוש השני?!

English translation 1250

Superficially, one could answer,

לכאורה וואלט מען געקענט ענטפערן,

English translation 1251

that Rashi specifies only regarding the four items

אז רש"י איז דאס מפרט נאר בא די ד' דברים

English translation 1252

(and not regarding the four bans) –

(און ניט בא די ד' חרמים) –

English translation 1253

because when the five-year-old grows older and will study in the Prophets about Achan,

ווייל בשעת דער בן חמש וועט עלטער ווערן און וועט לערנען אין נביאים 154 וועגן עכן,

English translation 1254

he will see there that simply Achan took only three items

וועט ער דארטן זען אז בפשטות האט עכן גענומען נאר ג' דברים

English translation 1255

(a mantle of Shinar,

(אדרת שנער,

English translation 1256

silver, and a wedge of gold),

כסף ולשון זהב),

English translation 1257

and in order to explain to him then why Rashi wrote here "four items that he took,"

ובכדי אים צו מסביר זיין דעמולט פארוואס רש"י האט דא געשריבן "ד' דברים שלקח",

English translation 1258

he specifies what these items were:

איז ער מפרט וועלכע זאכן זיי זיינען געווען:

English translation 1259

The first item –

די ערשטע זאך –

English translation 1260

"a mantle of Shinar." The second item – silver,

"אדרת שנער". די צווייטע זאך – כסף,

English translation 1261

but there were "two pieces of silver of two hundred shekels,"

אבער עס זיינען געווען "שני חתיכות כסף של מאתים שקלים",

English translation 1262

consequently it is counted as two items,

במילא ווערט עס פאררעכנט פאר צוויי זאכן,

English translation 1263

and the fourth item –

און די פערטע זאך –

English translation 1264

"a wedge of gold."

"לשון זהב".

English translation 1265

One cannot, however, answer in this way –

מ'קען אבער אזוי ניט ענטפערן –

English translation 1266

because regarding what Rashi writes "four bans," there is an even greater difficulty:

ווייל בנוגע צו דעם וואס רש"י שרייבט "ארבע חרמים" איז דא נאך א גרעסערער ניט גלאטקייט:

English translation 1267

In the Midrash before us it indeed states that there were "four bans,"

אין מדרש שלפנינו 155 שטייט טאקע אז עס זיינען געווען "ד' חרמין",

English translation 1268

but in the Gemara there are two opinions, "three bans" or "five bans"

אבער אין גמרא 156 זיינען דא צוויי דיעות "שלשה חרמים" אדער "חמשה חרמים"

English translation 1269

[The five-year-old does not know what is stated in the Gemara,

[דער בן חמש ווייסט ניט וואס עס שטייט אין גמרא,

English translation 1270

but Rashi certainly knows of it]

אבער רש"י ווייסט יע דערפון]

English translation 1271

and since what Rashi writes "four bans" is not a straightforward matter –

און וויבאלד אז דאס וואס רש"י שרייבט "ארבע חרמים" איז ניט קיין גלאטע זאך –

English translation 1272

Rashi certainly should have specified the four bans,

האט רש"י זיכער געדארפט מפרט זיין די ארבע חרמים,

English translation 1273

all the more so from the fact that he specifies the "four items"?!

במכ"ש דערפון וואס ער איז מפרט די "ד' דברים"?!

English translation 1274

And as will be explained in the continuation of the time.

וכפי שיתבאר בהמשך הזמן.

English translation 1275

The question on the language of the verse in Parsha Vayishlach "And Dinah the daughter of Leah went out... to see the daughters of the land" has still not been answered:

ס'איז נאך אויך געבליבן ניט פארענטפערט די שאלה 157 אויף לשון הכתוב בפ' וישלח 158 "ותצא דינה בת לאה גו' לראות בבנות הארץ":

English translation 1276

Since the event happened in the city of Shechem,

וויבאלד אז דער מאורע האט פאסירט אין עיר שכם,

English translation 1277

it should have said "daughters of the city"

האט דא געדארפט שטיין "בנות העיר"

English translation 1278

(it cannot say "daughters of Shechem",

(עס קען ניט שטיין "בנות שכם",

English translation 1279

because then one could think that this means the daughters of the man Shechem,

ווייל דעמולט וואלט מען געקענט מיינען אז דאס מיינט די בנות פון דעם מענטש שכם,

English translation 1280

it should have said "daughters of the city"],

האט דא געדארפט שטיין "בנות העיר"],

English translation 1281

as it says later on,

ע"ד ווי עס שטייט לאח"ז 159,

English translation 1282

because how does "daughters of the land" fit in here,

ווייל ווי פאסט דא אריין "בנות הארץ",

English translation 1283

daughters of the entire land?

בנות פון כל הארץ כולה?

English translation 1284

The explanation of this is understood from the very thing that Rashi writes in explaining the reason why Dinah is called here "the daughter of Leah" –

איז דער ביאור בזה פארשטאנדיק פון דעם גופא וואס רש"י שרייבט בביאור הטעם פארוואס דינה ווערט דא אנגערופן "בת לאה" –

English translation 1285

"Because of her going out she is called the daughter of Leah, for she too was a goer-out, etc. And they applied the proverb to her: like mother, like daughter":

"על שם יציאתה נקראת בת לאה שאף היא יצאנית היתה כו' ועלי' משלו המשל כאמה כבתה":

English translation 1286

From the words of Rashi it is understood that Dinah's going out

פון דברי רש"י איז פארשטאנדיק אז יציאת דינה

English translation 1287

("And Dinah went out")

("ותצא דינה")

English translation 1288

was due to the special traits that Dinah had inherited from her mother

איז געווען מצד די ספעציעלע תכונות וואס דינה האט גע'ירש'נט פון איר מאמען

English translation 1289

("like mother, like daughter")

("כאמה כבתה")

English translation 1290

who "was a goer-out."

וואס "יצאנית היתה".

English translation 1291

That is, that Dinah had the trait of a "goer-out" more than is usual for another child.

ד.ה. אז דינה האט געהאט די תכונה פון "יצאנית" מער ווי ע"ד הרגיל ביי אן אנדער קינד.

English translation 1292

This compels one to say that Dinah's going out was not merely "to see the daughters of the city",

וואס דאס איז מכריח צו זאגן אז יציאת דינה איז געווען ניט בלויז "לראות בבנות העיר",

English translation 1293

but "the daughters of the land" –

נאר "בבנות הארץ" –

English translation 1294

because:

ווייל:

English translation 1295

By nature, every child goes out of his house and meets with other children. As a five-year-old studying Scripture sees in himself:

ע"ד הטבע גייט ארויס יעדער קינד פון זיין שטוב און טרעפט זיך מיט אנדערע קינדער. ווי דער בן חמש למקרא זעט בא זיך אליין:

English translation 1296

When he goes to and from cheder,

ווען ער גייט צו און פון חדר,

English translation 1297

he meets on the street with other children of the city and speaks with them, etc.

טרעפט ער זיך אין גאס מיט נאך קינדער פון שטאט און ער רעדט מיט זיי וכו'.

English translation 1298

Moreover:

נאכמער:

English translation 1299

The trait of every child is not to remain locked in the house the entire day,

די תכונה פון יעדער קינד איז ניט צו בלייבן פאַרשפארט אין שטוב א גאנצן טאג,

English translation 1300

but to go out and meet with other children of his age and play with them. On the contrary:

נאר צו ארויסגיין און טרעפן זיך מיט אנדערע קינדער פון זיינע יארן און זיך שפילן מיט זיי. ואדרבה:

English translation 1301

If a child wants to remain locked in the house and not go out to meet with other children –

אויב א קינד וויל בלייבן פארשפארט אין שטוב און ניט ארויסגיין טרעפן זיך מיט אנדערע קינדער –

English translation 1302

this is not considered a normal thing and one seeks advice for this, etc.!

רעכנט מען דאס ניט פאר קיין נארמאלע זאך און מ'זוכט צו דעם עצות וכו'!

English translation 1303

Therefore, it is understood that if one will say that upon arriving in the city of Shechem

במילא איז פארשטאנדיק אז אויב מ'וועט זאגן אז אנקומענדיק אין עיר שכם

English translation 1304

(or near the city)

(אדער לעבן דער עיר)

English translation 1305

Dinah went out "to see the daughters of the city" –

איז דינה ארויסגעגאנגען "לראות בבנות העיר" –

English translation 1306

this is no novelty and one cannot say about this that she had a special trait of a "goer-out",

איז דאס קיין חידוש ניט און מ'קען אויף דעם ניט זאגן אז זי האט געהאט א ספעציעלע תכונה פון "יצאנית",

English translation 1307

because this is the trait of every child by nature,

ווייל דאס איז די תכונה פון יעדער קינד ע"ד הטבע,

English translation 1308

that when one arrives in a city,

אז ווען מ'קומט אָן אין א שטאט,

English translation 1309

the child goes out of the house to see the other children in the city;

גייט ארויס דער קינד פון שטוב זיך צו זען מיט די אנדערע קינדער אין שטאט;

English translation 1310

Since one says that Dinah had inherited from her mother an outstanding trait of a "goer-out" –

וויבאלד אז מ'זאגט אז דינה האט גע'ירש'נט פון איר מוטער אן אויסגעצייכנטע תכונה פון "יצאנית" –

English translation 1311

it is understood that she went out not merely "to see the daughters of the city",

איז פארשטאנדיק אז זי איז ניט בלויז ארויס "לראות בבנות העיר",

English translation 1312

but "to see the daughters of the land",

נאר "לראות בבנות הארץ",

English translation 1313

which proves that she went out not like any ordinary child,

וואס דאס באווייזט אז זי איז ארויס ניט ווי סתם יעדער קינד,

English translation 1314

but that she was distinguished by the fact that she was a "goer-out"

נאר אז זי האט זיך אויסגעצייכנט דערמיט וואס זי איז געווען א "יצאנית"

English translation 1315

(more than is usual),

(מער ווי ע"ד הרגיל),

English translation 1316

to such an extent that she went out "to see the daughters of the land."

עד כדי כך אז זי איז ארויס "לראות בבנות הארץ".

English translation 1317

And at the time of "And Shechem the son of Hamor saw her" that she is a "goer-out" not in the usual way,

ובשעת "וירא אותה שכם גו'" *159 אז זי איז א "יצאנית" שלא ע"ד הרגיל,

English translation 1318

and she moves about not only in the city but in the entire land,

און זיי דרייט זיך ניט נאר אין דער עיר נאר בכל הארץ,

English translation 1319

"to see the daughters of the land" –

"לראות בבנות הארץ" –

English translation 1320

the incident that later happened came about.

איז ארויסגעקומען די מעשה וואס האט דערנאך פאסירט.

English translation 1321

In the Midrash it says that "the daughter of Jacob was sitting in tents and did not go outside,

אין מדרש שטייט 160 אז "היתה בתו של יעקב יושבת אוהלים ולא היתה יוצאת החוצה,

English translation 1322

what did Shechem the son of Hamor do? He brought playing girls outside to her, drumming with drums,

מה עשה שכם בן חמור הביא משחקות נערות חוצה לה מתופפות בתופים,

English translation 1323

Dinah went out to see the playing girls, etc." –

יצאה דינה לראות בבנות המשחקות כו'" –

English translation 1324

But this is only according to the homiletic interpretation,

אבער דאס איז נאר ע"ד הדרוש,

English translation 1325

but according to the simple interpretation this is the opposite of the simple meaning,

משא"כ ע"ד הפשט איז דאס היפך הפשט,

English translation 1326

because Rashi writes on "And Dinah went out" that she was a "goer-out" like her mother Leah,

ווייל רש"י שרייבט אויף "ותצא דינה" אז זי איז געווען א "יצאנית" ווי איך מוטער לאה,

English translation 1327

that is, simply that she, of her own accord

ד.ה. בפשטות אז זי מצד עצמה

English translation 1328

(due to her traits)

(מצד אירע תכונות)

English translation 1329

went out "to see the daughters of the land."

איז ארויס "לראות בבנות הארץ".

English translation 1330

In today's lesson of Rambam, one learns about the laws concerning one who embarrasses a Torah scholar.

אין היינטיקן שיעור רמב"ם 161 לערנט מען וועגן די דינים בקשר מיט המבייש תלמיד חכם.

English translation 1331

In this, one finds a matter that is similar to what one finds in the laws of Chanukah

וואס אין דעם געפינט מען אן ענין וואס איז בדוגמא ווי מ'געפינט אין הלכות חנוכה

English translation 1332

(when one learns this lesson in Rambam in this year):

(ווען מ'לערנט דעם שיעור אין רמב"ם בשנה זו):

English translation 1333

It is known the novelty that one finds in the law regarding the Chanukah lights:

ס'איז ידוע דער חידוש וואס מ'געפינט אין הלכה בנוגע צו נרות חנוכה:

English translation 1334

There is a dispute between Tosafos and the Rambam in the interpretation of "mehadrin min hamehadrin":

ס'איז דא א מחלוקת צווישן תוספות און דעם רמב"ם אין דעם פירוש פון "מהדרין מן המהדרין" 162:

English translation 1335

According to Tosafos, it means only that one adds to the Chanukah lights day by day,

לויט תוספות 163 מיינט עס נאר אז מ'איז מוסיף והולך בנרות חנוכה מיום ליום,

English translation 1336

but all the members of the household have only one menorah

אבער אלע בני בית האבן נאר איין מנורה

English translation 1337

(not "a light for each and every one").

(ניט "נר לכל אחד ואחד").

English translation 1338

However, the Rambam holds that "mehadrin min hamehadrin" means "a light for each and every one" and each of them adds day by day.

משא"כ דער רמב"ם האלט 164 אז "מהדרין מן המהדרין" מיינט "נר לכל אחד ואחד" און יעדערער פון זיי איז מוסיף והולך מיום ליום.

English translation 1339

And in practical halachah, one sees a novelty in this:

ובהלכה בפועל זעט מען אין דעם א חידוש:

English translation 1340

"That the Sephardim follow the Tosafot, etc.

"שהספרדים נוהגין כתוס' כו'

English translation 1341

[as the Beit Yosef (a Sephardi) rules]

[ווי דער בית יוסף (א ספרדי) פסק'נט 165]

English translation 1342

and the Ashkenazim follow the Rambam

והאשכנזים כרמב"ם

English translation 1343

[as the Rema (an Ashkenazi) rules],

[ווי דער רמ"א (אן אשכנזי) פסק'נט 166],

English translation 1344

and this is not found in other places."

וזה לא מצינו בשאר מקומות" 167.

English translation 1345

And regarding this, and as an example, one also finds in connection with the present-day measure of the Rambam:

וואס ע"ד ובדוגמא לזה געפינט מען אויך בקשר מיט היינטיקן שיעור רמב"ם:

English translation 1346

The Rambam rules

דער רמב"ם פסק'נט

English translation 1347

(in the present-day measure):

(אין היינטיקן שיעור) 168:

English translation 1348

"If one shames a Torah scholar, he is obligated to pay him full compensation for embarrassment, even though he shamed him only with words. The law has already been decided that anyone who shames a Torah scholar, even with words, we penalize him and collect from him a weight of thirty-five gold dinars, etc."

"אם בייש תלמיד חכם חייב לשלם לו בושת שלימה אע"פ שלא ביישו אלא בדברים כבר נפסק הדין שכל המבייש תלמיד חכם אפילו בדברים קונסין אותו וגובין ממנו משקל שלשים וחמשה דינר מן הזהב כו'".

English translation 1349

And the source of the words of the Rambam is from the Yerushalmi:

וואס דער מקור פון דברי הרמב"ם איז פון ירושלמי 169:

English translation 1350

"A certain person insulted Rabbi Yehuda bar Chanina,

"חד בר נש אקפיד לרבי יודה בר חנינה,

English translation 1351

the matter came before Reish Lakish, and he penalized him a litra of gold."

אתא עובדא קומי ריש לקיש וקנסי' ליטרא דדהב".

English translation 1352

Afterwards, the Rambam adds:

דערנאך גיט דער רמב"ם צו:

English translation 1353

"And it is a tradition in our hands that this penalty is collected in every place, whether in the Land [of Israel] or outside the Land." And he continues:

"וקבלה היא בידינו שגובין קנס זה בכל מקום בין בארץ בין בחוצה לארץ". און ער איז ממשיך 170:

English translation 1354

"There were always such incidents among us in Spain, etc. The judges would say to the one who shamed: You are obligated to give him a litra of gold."

"מעשים היו אצלנו תמיד בכך בספרד כו' הדיינים היו אומרין למבייש חייב אתה ליתן לו ליטרא זהב".

English translation 1355

And this is a novelty:

וואס דאס איז א חידוש:

English translation 1356

In general, the law regarding penal laws

בכלל איז דער דין בנוגע צו דיני קנסות

English translation 1357

[like the penalty of four or five,

[ווי דער קנס פון ארבעה וחמשה 171,

English translation 1358

and like the penalties found in the laws of slaves,

און ווי די קנסות וואס מ'געפינט בהלכות עבדים 172,

English translation 1359

etc.]

וכיו"ב]

English translation 1360

is that "they are judged only by three experts, and they are the ordained ones in the Land of Israel,"

אז "אין דנין אותם אלא שלשה מומחים והם הסמוכין בארץ ישראל" 173,

English translation 1361

which is the difference between a penalty and a fine:

וואס דאס איז דער חילוק צווישן קנס און עונש:

English translation 1362

A monetary fine is assessed according to the one who shames and the one who is shamed.

אן עונש ממון שאצט מען אפ לפי המבייש ולפי המתבייש.

English translation 1363

However, a penalty is a fixed penalty for everyone,

משא"כ א קנס איז א באשטימטער קנס פאר אלעמען,

English translation 1364

in our case –

בנדו"ד –

English translation 1365

a litra of gold.

א ליטרא של זהב.

English translation 1366

Nevertheless, here the Rambam rules that regarding the penalty of a litra of gold for one who shames a Torah scholar –

אעפ"כ פסק'נט דא דער רמב"ם אז בנוגע צום קנס פון ליטרא זהב על המבייש תלמיד חכם –

English translation 1367

"this penalty is collected in every place, whether in the Land [of Israel] or outside the Land,"

"גובין קנס זה בכל מקום בין בארץ בין בחוצה לארץ",

English translation 1368

and thus they conducted themselves in the land of Spain, that they obligated the one who shamed to [pay] a litra of gold.

און אזוי האט מען זיך געפירט אין מדינת ספרד אז מ'האט מחייב געווען דעם מבייש בליטרא זהב.

English translation 1369

However, there are other poskim –

עס זיינען אבער דא אנדערע פוסקים –

English translation 1370

the Maharik,

מהר"י קולון,

English translation 1371

an Ashkenazi

אן אשכנזי

English translation 1372

(and others)

(ועוד)

English translation 1373

–

174 –

English translation 1374

who indeed rule that in the present time we do not penalize [with] a litra of gold.

וואס פסק'נען טאקע אז בזמן הזה לא קנסינן ליטרא זהב.

English translation 1375

And in this, one finds an example as in Chanukah,

און אין דעם געפינט מען בדוגמא ווי בא חנוכה,

English translation 1376

that the Beit Yosef

אז דער בית יוסף

English translation 1377

(a Sephardi)

(א ספרדי)

English translation 1378

in his Shulchan Aruch in the laws of honoring a Torah scholar does not rule like the Rambam

בשו"ע שלו בהל' כבוד ת"ח 175 פסק'נט ניט ווי דער רמב"ם

English translation 1379

(a Sephardi)

(א ספרדי)

English translation 1380

but rather like the Maharik

נאר ווי דער מהרי"ק

English translation 1381

(an Ashkenazi):

(אן אשכנזי):

English translation 1382

In the commentary of the Beit Yosef on the Tur, he brings both the opinion of the Rambam and the opinion of the Maharik,

בפירוש בית יוסף על הטור ברענגט ער סיי דעת הרמב"ם און סיי דעת מהרי"ק,

English translation 1383

but in his Shulchan Aruch he does not bring [anything] regarding this law of penalty

אבער בשו"ע שלו ברענגט ער ניט וועגן דעם דין פון קנס

English translation 1384

(only regarding the law of excommunication),

(נאר וועגן דעם דין פון נידוי),

English translation 1385

from which it is understood that he rules that one is not obligated to [pay] a penalty

וואס מזה מובן אז ער פסק'נט אז מ'איז אים ניט מחייב קנס

English translation 1386

(as the Rema explains there),

(ווי דער רמ"א איז דארטן מפרש),

English translation 1387

that is, not like the Rambam but like the Maharik.

ד.ה. ניט ווי דער רמב"ם נאר ווי דער מהרי"ק.

English translation 1388

And the Rema

און דער רמ"א

English translation 1389

(an Ashkenazi)

(אן אשכנזי)

English translation 1390

indeed also rules

פסק'נט טאקע אויך

English translation 1391

(like the Maharik),

(ווי דער מהרי"ק),

English translation 1392

that "there is no law of a Torah scholar in the present time regarding the one who shames giving him a litra of gold." But afterwards he adds –

אז "אין דין ת"ח בזמן הזה לענין שיתן לו המבייש ליטרא דדהבא". אבער דערנאך איז ער מוסיף –

English translation 1393

and with this his approach is closer to the approach of the Rambam

און דערמיט איז זיין שיטה נעענטער צו שיטת הרמב"ם

English translation 1394

(even though he was an Ashkenazi) –

(אע"פ וואס ער איז געווען אן אשכנזי) –

English translation 1395

"Nevertheless, the court shall penalize the one who shames according to the one who shames and the one who is shamed."

"ומ"מ יקנסו הב"ד המבייש לפי המבייש והמתבייש".

English translation 1396

And one should connect this matter of shaming a Torah scholar with the matter of Chanukah –

ויש לקשר דעם ענין פון בושת תלמיד חכם מיט דעם ענין פון חנוכה –

English translation 1397

in the content of the matters:

בתוכן הענינים:

English translation 1398

It is explained in Chassidic discourses that the main opposition of the Greeks was "to cause them to forget Your Torah and to make them transgress the statutes of Your will":

ס'איז מבואר בדרושי חסידות 176 אז דער עיקר התנגדות פון די יוונים איז געווען "להשכיחם 177 תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך":

English translation 1399

Their opposition was not to the very concept of Torah and mitzvot. They themselves were wise and recognized the wisdom of the Torah –

זייער התנגדות איז ניט געווען אויף דעם עצם ענין פון תורה ומצוות. זיי זיינען אליין געווען חכמים און האבן אַנערקענט די חכמה פון תורה –

English translation 1400

"It is your wisdom and understanding in the eyes of the nations." However, they wanted the Jews to study the Torah only from the aspect of its wisdom,

"היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים" 178. זיי האבן אבער געוואלט אז אידן זאלן לערנען די תורה נאר מצד איר חכמה,

English translation 1401

but not as "Your Torah,"

אבער ניט אלס "תורתך",

English translation 1402

the Torah of the Supreme One.

די תורה פון דעם אויבערשטן.

English translation 1403

And likewise regarding "the statutes of Your will":

ועד"ז בנוגע צו "חוקי רצונך":

English translation 1404

Being wise, they knew that one must have statutes of the state so that there should not be "a man swallowing his fellow alive,"

זייענדיק חכמים האבן זיי געוואוסט אז מ'דארף האבן חוקי המדינה בכדי עס זאל ניט זיין "איש את רעהו חיים בלעו" 179,

English translation 1405

but rather that it should be "to settle it."

נאר עס זאל זיין "לשבת יצרה" 180.

English translation 1406

That is, that according to reason it is necessary that there be statutes. They wanted the Jews to keep the statutes,

ד.ה. אז ע"פ שכל איז מוכרח עס זאלן זיין חוקים. האבן זיי געוואלט אז אידן זאלן האלטן די חוקים,

English translation 1407

but only from the aspect that this is what reason dictates,

אבער נאר מצד דעם וואס אזוי האלט אויס ע"פ שכל האדם,

English translation 1408

not from the aspect that they are "the statutes of Your will,"

ניט מצד דעם וואס זיי זיינען "חוקי רצונך",

English translation 1409

because the Supreme One commanded thus.

ווייל דער אויבערשטער האט אזוי אנגעזאגט.

English translation 1410

And likewise regarding the seven mitzvot of the children of Noach:

ועד"ז בנוגע צו די ז' מצוות דבני נח:

English translation 1411

They wanted them to be fulfilled because reason dictates so from the aspect of "to settle it,"

זיי האבן געוואלט אז מ'זאל זיי מקיים זיין ווייל אזוי האלט אויס ע"פ שכל מצד "לשבת יצרה",

English translation 1412

not "because the Holy One, blessed be He, commanded them in the Torah and made them known to us through Moshe Rabbeinu."

ניט "מפני שצוה בהן הקב"ה בתורה והודיענו על ידי משה רבינו" 181.

English translation 1413

It comes out,

קומט אויס,

English translation 1414

that the victory of Chanukah against the Greeks consisted in that which one strengthened the matter of fear of Heaven –

אז דער נצחון פון חנוכה קעגן די יוונים איז באשטאנען אין דעם וואס מ'האט פארשטארקט דעם ענין פון יראת שמים –

English translation 1415

the connection of Torah and commandments with the Supreme One,

דעם קשר פון תורה ומצוות מיטן אויבערשטן,

English translation 1416

that one learns Torah and fulfills commandments not because it is so according to intellect,

אז מ'לערנט תורה און מ'איז מקיים מצוות ניט ווייל אזוי האלט אויס ע"פ שכל,

English translation 1417

but because they are "Your Torah" and "the statutes of Your will,"

נאר ווייל זיי זיינען "תורתך" און "חוקי רצונך",

English translation 1418

Torah and commandments from the Supreme One.

תורה ומצוות פון דעם אויבערשטן.

English translation 1419

Which this is also the reason for the laws in connection with shaming a Torah scholar:

וואס דאס איז אויך דער טעם אויף די דינים בקשר מיט בושת תלמיד חכם:

English translation 1420

the importance of a Torah scholar,

די חשיבות פון א תלמיד חכם,

English translation 1421

because of which one may not shame him,

וואס צוליב איר טאר מען אים ניט מבייש זיין,

English translation 1422

is due to that which he learns Torah out of fear of Heaven,

איז מצד דעם וואס ער לערנט תורה מתוך יראת שמים,

English translation 1423

because it is "Your Torah,"

ווייל ס'איז "תורתך",

English translation 1424

the Torah of G-d. If he learns Torah only due to its wisdom,

תורת ה'. אויב ער לערנט תורה נאר מצד איר חכמה,

English translation 1425

but not because this is "Your Torah," he does not have the law of a Torah scholar whom one may not shame,

אבער ניט ווייל דאס איז "תורתך" האט ער ניט דעם דין פון א תלמיד חכם וועמען מ'טאר ניט מבייש זיין,

English translation 1426

but the conduct with him must be exactly the opposite!

נאר די הנהגה מיט אים דארף זיין פונקט פארקערט 182!

English translation 1427

The matter of Chanukah which is connected with Torah and commandments out of fear of Heaven –

דער ענין פון חנוכה וואס איז פארבונדן מיט תורה ומצוות מתוך יראת שמים –

English translation 1428

also has a connection with the dedication of the house,

האט אויך א קשר מיט דער חנוכת הבית,

English translation 1429

the dedication of the "Minor Sanctuary"

חנוכת בית ה"מקדש מעט" 183

English translation 1430

(which is similar to the matter of "Chanukah" which is so called on account of the dedication of the Holy Temple)

(וואס דאס איז ע"ד ווי דער ענין פון "חנוכה" וואס ווערט אזוי אנגערופן על שם חנוכת בית המקדש 184)

English translation 1431

and the other farbrengens and "dinners" which take place in the coming days –

און די אנדערע התוועדויות און "דינערס" וואס קומען פאָר בימים הבאים –

English translation 1432

a dedication of the house and farbrengens and gatherings which are permeated with the matter of fear of Heaven.

א חנוכת הבית און התוועדויות ומסיבות וועלכע זיינען דורכגענומען מיט דעם ענין פון יראת שמים.

English translation 1433

And in order to include all those present here with the dedication of the house and with the other "dinners" and farbrengens –

ובכדי צו משתף זיין כל הנמצאים כאן מיט דער חנוכת הבית און מיט די אנדערע "דינערס" והתוועדיות –

English translation 1434

one will give drink from the farbrengen for these matters,

וועט מען געבן משקה פון דער התוועדות פאר די ענינים,

English translation 1435

and a part thereof should be distributed here in order to include those present here

און א חלק דערפון זאל מען אויסטיילן דא בכדי צו משתף זיין די נמצאים כאן

English translation 1436

(in addition to the reason due to the laws of Shabbat),

(נוסף להטעם מצד הלכות שבת 185),

English translation 1437

and the remainder –

און די איבעריקע –

English translation 1438

will be distributed at the gatherings. And in addition, one should also announce regarding the time and place of the gatherings.

וועט מען טיילן בא די מסיבות. און דערצו זאל מען אויך מכריז זיין וועגן דעם זמן ומקום פון די מסיבות.

English translation 1439

And may it be His will that all these gatherings be with great and extraordinary success without limit and with utmost perfection,

ויה"ר אז די אלע מסיבות זאלן זיין בהצלחה רבה ומופלגה עד בלי די ובתכלית השלימות,

English translation 1440

especially in fulfilling the matters of spreading the Torah and the commandments and the wellsprings outward,

במיוחד אין מקיים זיין די ענינים פון הפצת התורה והמצוות והמעינות חוצה,

English translation 1441

and in a manner of going and adding and light.

ובאופן פון הולך ומוסיף ואור.

English translation 1442

And this,

און דאס,

English translation 1443

among the other matters of our deeds and our service,

בתוך שאר הענינים פון מעשינו ועבודתינו,

English translation 1444

will further hasten the true perfection in the true and complete redemption,

וועט נאכמער צואיילן די שלימות האמיתית בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1445

when one will have perfection in all matters:

ווען מ'וועט האבן שלימות בכל הענינים:

English translation 1446

perfection of the people –

שלימות העם –

English translation 1447

"with our youths and with our elders, with our sons and with our daughters,"

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 186,

English translation 1448

one goes in an instant,

גייט מען ברגע כמימרא,

English translation 1449

in a manner of "I will hasten it,"

באופן פון "אחישנה",

English translation 1450

in the Land of Israel,

אין ארץ ישראל,

English translation 1451

perfection of the land,

שלימות הארץ,

English translation 1452

"a land which the eyes of the L-rd your G-d are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year,"

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 187,

English translation 1453

perfection of the Torah and the commandments –

שלימות התורה והמצוות –

English translation 1454

"their silver and their gold with them" –

"כספם וזהבם אתם" 188 –

English translation 1455

love and fear which include all matters of Torah and commandments,

אהבה ויראה 189 וואס זיינען כולל כל עניני התומ"צ 190,

English translation 1456

which will add further in the perfection of the land until in a manner of "the L-rd your G-d will expand your border,"

וואס דאס וועט מוסיף זיין נאכמער אין שלימות הארץ ביז באופן פון "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 191,

English translation 1457

in the true and complete redemption, speedily in our days, literally.

בגאולה האמיתית והשלימה בעגלא דידן ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1458

[His Holy Honor, the Rebbe, may he live for many good years, gave bottles of drink to the honorable R. A.R., may he live, (for the dedication of the Chabad house in Saratoga Lake,

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן בקבוקי משקה להר"ר א.ר. שיחי' (עבור חנוכת בית חב"ד בסאַראָסאָ לייק,

English translation 1459

Florida).

פלארידא).

English translation 1460

To Prof. Y.B., may he live.

לפרופ' י.ב. שיחי'.

English translation 1461

To the honorable R. S.P.Z., may he live.

להר"ר ש.פ.ז. שיחי'.

English translation 1462

To the honorable R. Sh.D.B. F., may he live.

להר"ר שד"ב פ. שיחי'.

English translation 1463

To the honorable R. Y.M.M.T., may he live. And he commanded each one of them to announce regarding the time and place of the gathering.

להר"ר י.מ.מ.ט. שיחי'. וצוה לכאו"א מהם להכריז אודות זמן ומקום המסיבה.

English translation 1464

Afterward, His Holy Honor, the Rebbe, may he live for many good years, began to sing "And I will pour out for you a blessing."]

אח"כ התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "והריקותי לכם ברכה"].

English translation 1465

The point of the resolution in Rashi in our portion

נקודת התירוץ בפרש"י בפרשתנו

English translation 1466

(since one must think about the time of the afternoon prayer,

(וויבאלד אז מען דארף טראכטן וועגן זמן תפלת מנחה,

English translation 1467

at least with difficulty) –

עכ"פ בדוחק) –

English translation 1468

and such a resolution which proves that the questions which were asked earlier have no place from the outset:

און אזא תירוץ וואס באווייזט אז די שאלות וואס מ'האט פריער געפרעגט האבן לכתחילה קיין ארט ניט:

English translation 1469

Earlier one asked why did the tribes not answer the simplest resolution

מ'האט פריער געפרעגט פארוואס האבן די שבטים ניט געענטפערט דעם תירוץ הכי פשוט

English translation 1470

(to Joseph's claim "you are spies"),

(אויף טענת יוסף "מרגלים אתם"),

English translation 1471

that it cannot be that they are spies –

אז ס'קען ניט זיין אז זיי זיינען מרגלים –

English translation 1472

because who would send as spies ten brothers together,

ווייל ווער וועט דען שיקן אלס מרגלים צען ברידער צוזאמען,

English translation 1473

which is the greatest publicity that could possibly be?!

וואס דאס איז די גרעסטע פרהסיא וואס קען נאר זיין?!

English translation 1474

So the "answer" to this –

איז דער "ענטפער" אויף דעם –

English translation 1475

is that they indeed answered thus! As it is stated in the verse after this:

אז זיי האבן טאקע אזוי געענטפערט! ווי עס שטייט אין דעם פסוק שלאחרי זה:

English translation 1476

"All of us are sons of one man, we are honest, your servants are not spies,"

"כולנו בני איש אחד נחנו כנים אנחנו לא היו עבדיך מרגלים" 192,

English translation 1477

as follows.

כדלקמן.

English translation 1478

And this is indeed what Rashi explains in his commentary on the words of the tribes "you shall not say so, for behold, your servants have come to buy food":

און דאס איז טאקע רש"י מפרש אין זיין ביאור בדברי השבטים "לא תאמר כן שהרי עבדיך באו לשבר אוכל":

English translation 1479

It is plausible to say that in Rashi's manuscript there stood at the end of the commentary

ס'איז מסתבר צו זאגן אז אין כתב-יד רש"י זיינען געשטאנען בסוף הפירוש

English translation 1480

(after the words "for your servants have come to buy food")

(נאך די ווערטער "שהרי עבדיך באו לשבר אוכל")

English translation 1481

the words

די ווערטער

English translation 1482

(from the verse of "Shelach")

(פון דעם פסוק שלאח"ז)

English translation 1483

"We are all sons of one man",

"כולנו בני איש אחד נחנו",

English translation 1484

only when the copyist saw that in Rashi's manuscript the same words stand

נאר ווען דער מעתיק האט געזען אז בכת"י רש"י שטיין די זעלבע ווערטער

English translation 1485

("We are all sons of one man")

("כולנו בני איש אחד נחנו")

English translation 1486

twice,

צוויי מאל,

English translation 1487

once at the end of the commentary of "Miketz",

איין מאל בסוף הפירוש שלפנ"ז,

English translation 1488

and the second time as the opening words of the verse of "Shelach" –

און דעם צווייטן מאל אלס דער דיבור המתחיל פון דעם פסוק שלאח"ז –

English translation 1489

he thought that it is an error and removed the words from the second instance.

האט ער געמיינט אז ס'איז א טעות און האט פון דעם צווייטן מאל ארויסגענומען די ווערטער.

English translation 1490

And according to this, Rashi's words are entirely smooth:

ועפ"ז איז אינגאנצן גלאטיק דברי רש"י:

English translation 1491

Rashi explains that the tribes answered

רש"י איז מפרש אז די שבטים האבן געענטפערט

English translation 1492

(to Joseph's accusation "you are spies") –

(אויף טענת יוסף "מרגלים אתם") –

English translation 1493

"You shall not say so, for your servants have come to buy food; we are all sons of one man":

"לא תאמר כן שהרי עבדיך באו לשבר אוכל כולנו בני איש אחד נחנו":

English translation 1494

The tribes thought,

די שבטים האבן געטראכט,

English translation 1495

since Joseph accused them that "you are spies" even though they told him

וויבאלד אז יוסף האט זיי באשולדיקט אז "מרגלים אתם" אע"פ וואס זיי האבן אים געזאגט

English translation 1496

(in response to his question "from where do you come")

(אויף זיין שאלה "מאין באתם")

English translation 1497

that they came from the land of Canaan "to buy food",

אז זיי זיינען געקומען מארץ כנען "לשבר אוכל",

English translation 1498

he thinks that they all came separately,

טראכט ער אז זיי זיינען אלע געקומען באזונדער,

English translation 1499

because they entered the city through separate gates,

ווייל זיי זיינען אריין אין שטאט דורך באזונדערע שערים 193,

English translation 1500

therefore he suspects them that they are spies;

דערפאר איז ער זיי חושד אז זיי זיינען מרגלים;

English translation 1501

Therefore they answered him "You shall not say so

דעריבער האבן זיי אים געענטפערט "לא תאמר כן

English translation 1502

(from now on) for

(מכאן ולהבא) שהרי

English translation 1503

(simply that)

(פשוט אשר)

English translation 1504

your servants have come to buy food, (for)

עבדיך באו לשבר אוכל, (כי)

English translation 1505

we are all sons of one man":

כולנו בני איש אחד נחנו":

English translation 1506

It is not as you think that we are separate, foreign individuals one to another,

ס'איז ניט ווי דו מיינסט אז מיר זיינען באזונדערע. פרעמדע מענטשן איינער צום אנדערן,

English translation 1507

but "we are all sons of one man",

נאר "כולנו בני איש אחד נחנו",

English translation 1508

we are all brothers from one father and we came together. Consequently you have no reason to suspect us as spies,

מיר זיינען אלע ברידער פון איין טאטן און מיר זיינען געקומען צוזאמען. במילא האסטו ניט וואס צו חושד זיין אונז אלס מרגלים,

English translation 1509

because no one would send ten brothers all at once as spies.

ווייל קיינער וואלט ניט געשיקט אלס מרגלים צען ברידער בבת אחת.

English translation 1510

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1511

A spy

א מרגל

English translation 1512

(a "spy")

(א "ספאי")

English translation 1513

must have special qualities which are found very rarely among average people. He must have a quality of a person who can conceal over a long period of time his true identity,

דארף האבן תכונות מיוחדות וועלכע מ'געפינט זייער זעלטן צווישן דורכשניטלעכע בני אדם. ער דארף האבן א תכונה פון א מענטש וואס קען באהאלטן במשך פון א ריבוי זמן זיין אמת'ע מציאות,

English translation 1514

from where he originates, etc.,

פון וואנעט ער שטאמט וכו',

English translation 1515

and he must be able to travel to a foreign country that has different customs than the customs of his country, etc.

און ער דארף קענען פאָרן צו א פרעמדע מדינה וואס האט אנדערע מנהגים ווי די מנהגים פון זיין מדינה וכו'.

English translation 1516

These are qualities that are found very rarely in people.

וואס דאס זיינען תכונות וואס מ'געפינט זייער זעלטן ביי א מענטשן.

English translation 1517

Consequently the tribes argued to Joseph:

במילא האבן די שבטים גע'טענה'ט צו יוסף'ן:

English translation 1518

"We are all sons of one man",

"כולנו בני איש אחד נחנו",

English translation 1519

we were all educated by the same father,

מיר זיינען אלע נתחנך געווארן פון דעם זעלבן פאטער,

English translation 1520

consequently it is entirely implausible to say that all ten brothers have the qualities of spies!

במילא איז אינגאנצן ניט מסתבר צו זאגן אז אלע צען ברידער האבן די תכונות פון מרגלים!

English translation 1521

The lesson in divine service from the two interpretations in the Zohar in "Darchei Noam":

די הוראה בעבודת האדם פון די צוויי פירושים אין זהר אין "דרכי' דרכי נועם":

English translation 1522

The concept of the World to Come

דער ענין פון עולם הבא

English translation 1523

(the World that is Coming)

(עלמא דאתי)

English translation 1524

in divine service in relation to this world –

בעבודת האדם ביחס צו עולם הזה –

English translation 1525

is analogous to the concept of Torah in relation to commandments:

איז בדוגמא ווי דער ענין פון תורה ביחס צו מצוות:

English translation 1526

Between Torah and commandments themselves, commandments are analogous to the concept of this world and Torah is analogous to the concept of the World to Come –

צווישן תורה ומצוות גופא זיינען מצוות בדוגמת הענין פון עולם הזה און תורה איז בדוגמת הענין פון עולם הבא –

English translation 1527

because the fulfillment of commandments is primarily in "today to do them",

ווייל קיום המצוות איז בעיקר אין "היום לעשותם",

English translation 1528

primarily in this world, and

בעיקר בעולם הזה, און

English translation 1529

(the perfection of)

(שלימות ה)

English translation 1530

Torah will primarily be in the World to Come,

תורה וועט בעיקר זיין בעולם הבא,

English translation 1531

in the future,

לעתיד לבוא,

English translation 1532

when there will be the study of the Torah of the Messiah,

וואס דעמולט וועט זיין לימוד תורתו של משיח 194,

English translation 1533

the essence of the perfection of Torah.

עיקר שלימות התורה 195.

English translation 1534

And also in this world

און אויך אין עוה"ז

English translation 1535

(in the present time)

(בזמן הזה)

English translation 1536

itself, commandments are connected primarily with the physicality of the world, unlike Torah which is akin to the concept of the World to Come –

גופא זיינען מצוות פארבונדן בעיקר מיט גשמיות העולם משא"כ תורה איז מעין הענין פון עוה"ב –

English translation 1537

as our Sages said, "Torah was not given except to eaters of the manna",

כמאחז"ל 196 לא ניתנה תורה כו' אלא לאוכלי המן,

English translation 1538

for the eaters of the manna had no confusions of this world –

וואס די אוכלי המן האבן ניט געהאט קיינע בלבולים פון עוה"ז –

English translation 1539

because they stood on a level that is akin to the World to Come,

ווייל זיי זיינען געשטאנען אין א דרגא וואס איז מעין עוה"ב,

English translation 1540

above this world.

העכער פאר עוה"ז.

English translation 1541

And as the words of Rabbi Shimon bar Yochai,

וכדברי רשב"י 197,

English translation 1542

for whom "his Torah was his occupation",

וואס ביי אים איז געווען "תורתו אומנתו" 198,

English translation 1543

"a person plows, etc., and sows, etc., what will become of Torah?",

"אדם חורש כו' וזורע כו' תורה מה תהא עלי'",

English translation 1544

meaning that the perfection of Torah study is when the Torah student stands above the matters of this world

ד.ה. אז די שלימות פון לימוד התורה איז בשעת דער לומד תורה שטייט העכער פאר די ענינים פון עוה"ז

English translation 1545

(plowing and sowing),

(חרישה וזריעה),

English translation 1546

he stands on a level that is akin to the World to Come

ער שטייט אין א דרגא וואס איז מעין עוה"ב

English translation 1547

(where there are no physical confusions of plowing and sowing, etc.).

(וואו עס זיינען ניטא די בלבולים הגשמיים פון חרישה וזריעה וכו').

English translation 1548

And the explanation of this:

וההסברה בזה:

English translation 1549

When a Jew studies Torah, he becomes connected with the Most High,

בשעת א איד לערנט תורה ווערט ער פארבונדן מיטן אויבערשטן,

English translation 1550

and as our Sages said, "whoever reads and reviews Torah, the Holy One, blessed be He, reads and reviews opposite him",

וכמאחז"ל כל הקורא ושונה בתורה הקב"ה קורא ושונה כנגדו,

English translation 1551

until through the study of Torah he becomes one thing with the Most High with a "wondrous unity that no unity is like it nor is any comparable to it found at all",

ביז אז דורך לימוד התורה ווערט ער איין זאך מיטן אויבערשטן מיט א "יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל" 199,

English translation 1552

until –

ביז –

English translation 1553

"Israel, Torah, and the Holy One, blessed be He, are all one".

"ישראל אורייתא וקוב"ה כולא חד" 200.

English translation 1554

From this it is understood that when a Jew studies Torah, he stands entirely above the world

וואס דערפון איז מובן אז בשעת א איד לערנט תורה שטייט ער אינגאנצן העכער פאר וועלט

English translation 1555

(this world) –

(עוה"ז) –

English translation 1556

he stands on the level of the World to Come –

ער שטייט אויף דער דרגא פון עוה"ב –

English translation 1557

"Israel, Torah, and the Holy One, blessed be He, are all one".

"ישראל אורייתא וקוב"ה כולא חד".

English translation 1558

And simply:

ובפשטות:

English translation 1559

When one studies Torah in the study hall, one stands above the world,

בשעת מ'לערנט תורה אין בית המדרש שטייט מען העכער פאר וועלט,

English translation 1560

one stands on a level of the World to Come.

מ'שטייט אויף א דרגא פון עוה"ב.

English translation 1561

Only afterwards, when one goes from "the study hall" to "conduct yourself with them in the way of the world" –

ערשט דערנאך ווען מ'גייט "מביהמ"ד" 201 צו "הנהג בהן מנהג דרך ארץ" 202 –

English translation 1562

one goes out of the study hall which is above the world and one enters into this world,

גייט מען ארויס פון ביהמ"ד וואס איז העכער פאר וועלט און מ'גייט אריין אין עוה"ז,

English translation 1563

into the conduct of "conduct yourself with them in the way of the world."

אין דער הנהגה פון "הנהג בהן מנהג דרך ארץ".

English translation 1564

All the more so with one whose "Torah is his craft" –

עאכו"כ ביי אזא וואס "תורתו אומנתו" –

English translation 1565

the entire day he stands above the world.

איז כל היום כולו שטייט ער העכער פאר וועלט.

English translation 1566

And based on this it is understood why it is written about Torah "its ways are ways of pleasantness" –

ועפ"ז איז מובן פארוואס עס שטייט אויף תורה "דרכי' דרכי נועם" –

English translation 1567

according to the explanation of the Zohar that "pleasantness" is connected to "the World to Come"

לפי פירוש הזהר אז "נועם" איז פארבונדן מיט "עלמא דאתי"

English translation 1568

[according to the first explanation:

[לויטן ערשטן פירוש:

English translation 1569

"This pleasantness is the pleasantness that issues from the World to Come." And according to the second explanation:

"האי נעם הוא נעימו דנפק מעלמא דאתי". און לויטן צווייטן פירוש:

English translation 1570

"The World to Come is called pleasantness") –

"עלמא דאתי אקרי נעם") –

English translation 1571

because the perfection of Torah will be in the World to Come,

ווייל שלימות התורה וועט זיין בעלמא דאתי,

English translation 1572

and also now Torah is of the nature of the World to Come.

און אויך איצטער איז תורה מעין עלמא דאתי.

English translation 1573

And in this "its ways are ways of pleasantness" of Torah itself there are two levels:

און אין דעם "דרכי' דרכי נועם" פון תורה גופא זיינען דא צוויי דרגות:

English translation 1574

A) "This pleasantness is the pleasantness that issues from the World to Come,

א) "האי נעם הוא נעימו דנפק מעלמא דאתי,

English translation 1575

and from the World to Come all lamps illuminate and spread to every side, and that goodness and that light of the World to Come which the Patriarchs draw is called pleasantness."

ומעלמא דאתי נהרין כל בוצינין ומתפרשן לכל עיבר וההוא טיבא וההוא נהורא דעלמא דאתי דינקין אבהן אקרי נעם".

English translation 1576

That is, that the ways that are drawn from Torah

ד.ה. אז די דרכים וואס ווערן נמשך פון תורה

English translation 1577

("its ways")

("דרכי'")

English translation 1578

are "ways of pleasantness." B) "The World to Come is called pleasantness,

זיינען "דרכי נועם". ב) "עלמא דאתי אקרי נעם,

English translation 1579

and when the World to Come is aroused, all joy and all goodness and all lights and all delight of the world are aroused,

וכד אתער עלמא דאתי כל חדו וכל טיבו וכל נהורין וכל חידו דעלמא אתער,

English translation 1580

and therefore it is called pleasantness."

ובגיני כך אקרי נעם".

English translation 1581

That is, that the ways of Torah

ד.ה. אז די דרכים פון תורה

English translation 1582

("its ways")

("דרכי'")

English translation 1583

are ways that are drawn from the aspect of "pleasantness."

זיינען דרכים וואס ווערן נמשך פון בחי' "נועם".

English translation 1584

And the difference between these two explanations in the service of man:

והחילוק צווישן די צוויי פירושים בעבודת האדם:

English translation 1585

In the study of Torah itself

אין לימוד התורה עצמו

English translation 1586

(which "its ways are ways of pleasantness" –

(וואס "דרכי' דרכי נועם" –

English translation 1587

the aspect of the World to Come)

בחי' עלמא דאתי)

English translation 1588

there are levels:

זיינען פאראן דרגות:

English translation 1589

There is a lower manner in the study of Torah where he does not reach the level of "pleasantness" of the "World to Come" itself

ס'איז דא א נידעריקערער אופן בלימוד התורה וואו ער האלט ניט בא דער דרגא פון "נועם" פון "עלמא דאתי" אליין

English translation 1590

("the World to Come is called pleasantness"),

("עלמא דאתי אקרי נעם"),

English translation 1591

but rather the level of "pleasantness" that "issues from the World to Come." Afterwards there is a higher manner in the study of Torah where he reaches the level of "pleasantness" of the "World to Come" itself.

נאר בא דער דרגא פון "נועם" וואס איז "נפק מעלמא דאתי". דערנאך איז דא א העכערער אופן בלימוד התורה וואו ער האלט בא דער דרגא פון "נועם" פון "עלמא דאתי" אליין.

English translation 1592

And in general this is the difference between the study of Torah in general or "his Torah is his craft":

ובכללות איז דאס דער חילוק צווישן לימוד התורה סתם אדער "תורתו אומנתו":

English translation 1593

When one studies Torah in a manner of "his Torah is his craft",

בשעת מ'לערנט תורה אין אן אופן פון "תורתו אומנתו",

English translation 1594

his entire existence is permeated with Torah –

כל מציאותו איז דורכגענומען מיט תורה –

English translation 1595

for Torah is above the world,

וואס תורה איז העכער פאר עולם,

English translation 1596

of the nature of the World to Come –

מעין עלמא דאתי –

English translation 1597

then he stands at the level of "pleasantness" of the "World to Come" itself;

דעמולט שטייט ער בא דער דרגא פון "נועם" פון "עלמא דאתי" אליין;

English translation 1598

in contrast, when he studies Torah but not in a manner of "his Torah is his craft",

משא"כ בשעת ער לערנט תורה אבער ניט אין אן אופן פון "תורתו אומנתו",

English translation 1599

then he stands at the level of "pleasantness" that "issues from the World to Come."

דעמולט שטייט ער בא דער דרגא פון "נועם" וואס איז "נפק מעלמא דאתי".

English translation 1600

And in more detail –

ובפרטיות יותר –

English translation 1601

these two levels exist in every Jew:

זיינען דא די ביידע דרגות בא יעדער אידן:

English translation 1602

The order of the study of Torah

דער סדר פון לימוד התורה

English translation 1603

(according to Torah)

(ע"פ תורה)

English translation 1604

is not that immediately at the beginning of study one reaches the level of "his Torah is his craft" –

איז ניט אז גלייך בתחלת הלימוד דערגרייכט מען צו דער דרגא פון "תורתו אומנתו" –

English translation 1605

rather one proceeds in an order from the light to the heavy,

נאר מ'גייט מיט א סדר מן הקל אל הכבד,

English translation 1606

as explained in the laws of Talmud Torah,

כמבואר בהל' תלמוד תורה 203,

English translation 1607

that first a father teaches his child "Torah which Moses commanded us etc.",

אז פריער לערנט א טאטע מיט זיין קינד "תורה צוה לנו משה גו'" 204,

English translation 1608

afterwards –

דערנאך –

English translation 1609

"at five years of age for Scripture",

"בן חמש שנים למקרא",

English translation 1610

afterwards "at ten years of age for Mishnah",

דערנאך "בן עשר שנים למשנה" 205,

English translation 1611

and afterwards,

און דערנאך,

English translation 1612

when he becomes "at thirteen years of age for the commandments",

ווען ער ווערט "בן שלש עשרה למצוות",

English translation 1613

he becomes a "commanded one who performs" –

ער ווערט א "מצווה ועושה" 206 –

English translation 1614

then he comes to a higher level in the study of Torah,

דעמולט קומט ער צו נאך א העכערע דרגא בלימוד התורה,

English translation 1615

and afterwards he is elevated from level to level "at fifteen years of age for Gemara" etc.,

און דערנאך גופא ווערט ער נתעלה מדרגא לדרגא "בן חמש עשרה לגמרא" א.א.וו.,

English translation 1616

until he reaches the level of "his Torah is his craft."

ביז ער קומט צו דער דרגא פון "תורתו אומנתו".

English translation 1617

For when a child studies Torah

וואס בשעת א קינד לערנט תורה

English translation 1618

(at five years of age for Scripture and the like)

(בן חמש שנים למקרא וכיו"ב)

English translation 1619

it is indeed understood that he stands above the world and has the nature of the World to Come,

איז טאקע פארשטאנדיק אז ער שטייט העכער פאר וועלט און האט מעין פון עלמא דאתי,

English translation 1620

and he has the concept of "its ways are ways of pleasantness",

און ער האט דעם ענין פון "דרכי' דרכי נועם",

English translation 1621

because this is the concept of Torah;

ווארום דאס איז דער ענין פון תורה;

English translation 1622

but together with this it is understood that he does not yet have the perfection of the level of the World to Come,

אבער ביחד עם זה איז פארשטאנדיק אז ער האט נאך ניט די שלימות הדרגא פון עלמא דאתי,

English translation 1623

then he receives only an extension of "pleasantness" in Torah as it "issues from the World to Come",

דעמולט באקומט ער נאר א המשכה פון "נועם" שבתורה ווי דאס איז "נפק מעלמא דאתי",

English translation 1624

but he does not yet have the level of "pleasantness" in Torah of the World to Come itself;

אבער ער האט נאך ניט די דרגא פון "נועם" שבתורה פון עלמא דאתי אליין;

English translation 1625

In contrast, when he becomes a "commanded one who performs",

משא"כ בשעת ער ווערט א "מצווה ועושה",

English translation 1626

"commandment" from the term connection and attachment with the Holy One, blessed be He –

מצוה מלשון צוותא וחיבור עם הקב"ה 207 –

English translation 1627

then he comes to the level in Torah of "Israel, the Torah, and the Holy One, blessed be He are all one" –

דעמולט קומט ער צו דער דרגא בתורה פון "ישראל אורייתא וקוב"ה כולא חד" –

English translation 1628

the level of "pleasantness" in Torah of the World to Come itself.

די דרגא פון "נועם" שבתורה פון עלמא דאתי אליין.

English translation 1629

And corresponding to this, these two aspects of "pleasantness" exist in all levels of the study of Torah,

ועד"ז זיינען דא די ביידע בחינות פון "נועם" אין אלע דרגות פון לימוד התורה,

English translation 1630

even after Bar Mitzvah.

אויך נאך בר-מצוה.

English translation 1631

And when one stands on the

ובשעת מ'שטייט אויף דער

English translation 1632

(higher)

(העכערע)

English translation 1633

level of "Noam" of "the World to Come" itself –

דרגא פון "נועם" פון "עלמא דאתי" אליין –

English translation 1634

then higher influences are also drawn down

דעמולט ווערן אויך נמשך העכערע המשכות

English translation 1635

(like the influences that are drawn from the aspect of "Noam" which "emerges from the World to Come"),

(ווי די המשכות וואס ווערן נמשך פון בחי' "נועם" וואס איז "נפק מעלמא דאתי"),

English translation 1636

as explained in the Zohar

כמבואר אין דעם זהר

English translation 1637

(and explained in the notes of my father),

(ונתבאר אין די הערות פון טאטן),

English translation 1638

that the aspect of Noam which "emerges from the World to Come" is connected with that "from the World to Come all illuminations shine and spread to every side",

אז בחי' נועם וואס איז "נפק מעלמא דאתי" איז פארבונדן דערמיט וואס "מעלמא דאתי נהרין כל בוצינין ומתפרשן לכל עיבר",

English translation 1639

and "that goodness and that light of the World to Come which the Patriarchs draw is called Noam".

און "ההוא טיבא וההוא נהורא דעלמא דאתי דינקין אבהן אקרי נעם".

English translation 1640

However, the level of "the World to Come is called Noam" draws down "all joy and all goodness and all illuminations and all delight of the world are aroused",

משא"כ די דרגא פון "עלמא דאתי אקרי נעם" איז ממשיך "כל חדו וכל טיבו וכל נהורין וכל חידו דעלמא אתער",

English translation 1641

and "therefore it is called

און "בגיני כך אקרי

English translation 1642

(the World to Come)

(עלמא דאתי)

English translation 1643

Noam".

נעם".

English translation 1644

And simply –

ובפשטות –

English translation 1645

that the aspect of "Noam" of the World to Come itself draws down the matter of "all joy",

אז בחי' "נועם" פון עלמא דאתי אליין איז ממשיך דעם ענין פון "כל חדו",

English translation 1646

the matter of joy,

דער ענין השמחה,

English translation 1647

"and all goodness and all illuminations and all delight of the world",

"וכל טיבו וכל נהורין וכל חידו דעלמא",

English translation 1648

all good things.

אלע גוטע זאכן.

English translation 1649

And one can connect this also with the matter of Chanukah:

ויש לקשר זה אויך מיט דעם ענין פון חנוכה:

English translation 1650

Chanukah is also of the nature of the World to Come

חנוכה איז אויך מעין עולם הבא

English translation 1651

(the World to Come).

(עלמא דאתי).

English translation 1652

As is understood from what Chassidus explains

כמובן דערפון וואס חסידות איז מבאר

English translation 1653

(as above at length)

(כנ"ל בארוכה)

English translation 1654

that the eight days of Chanukah correspond to the eight princes of man,

אז שמונת ימי חנוכה זיינען כנגד די שמונה נסיכי אדם,

English translation 1655

which include our righteous Mashiach. From this it is understood that Chanukah in this time is of the nature of the matter of our righteous Mashiach

וועלכע זיינען כולל משיח צדקנו. וואס דערפון איז מובן אז חנוכה בזמן הזה איז מעין דעם ענין פון משיח צדקנו

English translation 1656

(the World to Come).

(עוה"ב).

English translation 1657

And this is also an explanation of the words of the Ramban that the Chanukah lights "are never nullified" and "are practiced even after the destruction in our exile",

וואס דאס איז אויך א ביאור אין דברי הרמב"ן 208 אז נרות חנוכה "אינן בטלין לעולם" און "נוהגת אף לאחר חורבן בגלותינו",

English translation 1658

not like the lights of the Temple which "when the Temple does not exist...

ניט ווי נרות המקדש וואס "כשאין ביהמ"ק קיים...

English translation 1659

even the lights

אף הנרות

English translation 1660

(of the Temple)

(מקדש)

English translation 1661

are nullified",

בטלות",

English translation 1662

for seemingly:

דלכאורה:

English translation 1663

the Chanukah lights are after all a remembrance of the miracle with the lights of the Temple,

נרות חנוכה זיינען דאך א זכר צום נס מיט די נרות המקדש,

English translation 1664

so how do they have the advantage that they "are never nullified" which is not even present in the lights of the Temple?

איז ווי האבן זיי די מעלה אז "אינן בטלין לעולם" וואס איז אפילו ניטא בא די נרות המקדש?

English translation 1665

The explanation of this is,

איז דער ביאור בזה,

English translation 1666

because the festival of Chanukah will also be in the future to come,

ווייל דער יו"ט חנוכה וועט זיין אויך לעתיד לבוא 209,

English translation 1667

and also now Chanukah is of the nature of the World to Come,

און אויך איצטער איז חנוכה מעין עוה"ב,

English translation 1668

the aspect of the eight princes of man –

בחי' שמונה נסיכי אדם –

English translation 1669

therefore the Chanukah lights "are never nullified",

דעריבער זיינען די נרות חנוכה "אינן בטלין לעולם",

English translation 1670

also not in the time of exile,

אויך ניט בזמן הגלות,

English translation 1671

and they will also be "forever" –

און זיי וועלן אויך זיין "לעולם" –

English translation 1672

in the future to come.

לעתיד לבוא.

English translation 1673

And based on this it follows that Chanukah

וואס עפ"ז קומט אויס אז חנוכה

English translation 1674

(which is of the nature of the World to Come)

(וואס איז מעין עלמא דאתי)

English translation 1675

is of the nature of the aspect of "the World to Come is called Noam",

איז מעין בחי' "עלמא דאתי אקרי נעם",

English translation 1676

from which is drawn "all joy etc.",

וואס דערפון ווערט נמשך "כל חדו וכו'",

English translation 1677

the matter of joy.

דער ענין השמחה.

English translation 1678

And this corresponds with the ruling of the Rambam that the days of Chanukah are "days of joy".

וואס דאס איז מתאים מיט פס"ד הרמב"ם 210 אז ימי חנוכה זיינען "ימי שמחה".

English translation 1679

And regarding the practical application –

ובנוגע לפועל –

English translation 1680

the lesson from this is,

איז די הוראה דערפון,

English translation 1681

as discussed earlier –

ווי גערעדט פריער –

English translation 1682

to increase in joy during the days of Chanukah in particular,

להרבות בשמחה בימי חנוכה במיוחד,

English translation 1683

based on the ruling of the Rambam that the days of Chanukah are "days of joy". And in accordance with that which on each day of the days of Chanukah one must add and go forth in light –

מיוסד אויפן פס"ד הרמב"ם אז ימי חנוכה זיינען "ימי שמחה". ובהתאם לזה וואס בכל יום מימי החנוכה דארף זיין מוסיף והולך ואור –

English translation 1684

so too one must add and go forth in joy on each day of the days of Chanukah.

אזוי אויך דארף זיין מוסיף והולך בשמחה בכל יום מימי החנוכה.

English translation 1685

And one can connect this also with the explanation in the service of man in the Zohar from a previous Shabbos which still needs to be completed:

ויש לקשר זה אויך מיטן ביאור בעבודת האדם אין דעם זהר פון א פריערדיקן שבת וואס מ'דארף נאך משלים זיין 211:

English translation 1686

In the Zohar it is stated that "the mother of children is joyful, for the Jubilee, all delight and all joy of all worlds depend on it". And my father explains in his notes the "repetition of the language 'delight' and 'joy',

אין זהר 212 שטייט אז "אם הבנים שמחה 213 דא יובלא דכל חידו וכל חדוה דכלהו עלמין בי' תליין". און דער טאטע איז מבאר אין זיינע הערות 214 דעם "כפל הלשון חידו וחדוה,

English translation 1687

for seemingly they are all one, namely joy",

שלכאורה הכל אחד הוא דהיינו שמחה",

English translation 1688

and he explains that "delight is from the side of the kindnesses and joy is from the side of the severities",

און איז מבאר אז "חידו הוא מצד החסדים וחדוה הוא מצד הגבורות",

English translation 1689

and he then explains that "delight" is from the side of the masculine, that is,

און איז דערנאך מבאר אז "חידו" מצד הדכורא, ז"א,

English translation 1690

which is connected with kindnesses,

וואס איז פארבונדן מיט חסדים,

English translation 1691

and "joy" is from the side of the feminine,

און "חדוה" איז מצד נוקבא,

English translation 1692

Malchut,

מלכות,

English translation 1693

which is connected with severities,

וואס איז פארבונדן מיט גבורות,

English translation 1694

as it is said "a king through justice establishes the land".

כמ"ש 215 "מלך במשפט יעמיד ארץ".

English translation 1695

The lesson from this:

די הוראה דערפון:

English translation 1696

in every situation and circumstance –

אין יעדער מעמד ומצב –

English translation 1697

whether one is in a state of kindnesses,

צי מ'האלט ביי א מצב פון חסדים,

English translation 1698

or one is at a level of severities –

צי מ'האלט ביי א דרגא פון גבורות –

English translation 1699

the matter of joy must be present.

דארף זיין דער ענין השמחה.

English translation 1700

In continuation of the proposal that one should increase in joy –

בהמשך צו דער הצעה אז מ'זאל מרבה זיין בשמחה –

English translation 1701

it is after all not enough that one speaks and agitates about this in speech,

איז דאך ניט גענוג וואס מ'רעדט און מ'שטורעמט וועגן דעם בדיבור,

English translation 1702

and one gives efforts into this etc. –

און מ'גיט כחות אויף דעם וכו' –

English translation 1703

rather in addition to this there must be "and I am the beginner".

נאר בהוספה אויף דעם דארף דאך זיין "ואני המתחיל" 216.

English translation 1704

Therefore indeed there will be "and I am the beginner" and one will add a new thing in actual deed –

דעריבער וועט טאקע זיין "ואני המתחיל" און מ'וועט מוסיף זיין א דבר חדש במעשה בפועל –

English translation 1705

which in truth is not a novelty,

וואס באמת איז דאס ניט קיין חידוש,

English translation 1706

because for several years one has already conducted oneself in this way –

ווייל בכמה שנים האט מען זיך שוין אזוי געפירט –

English translation 1707

that one will make a gathering on "Zot Chanukah",

אז מ'וועט מאכן א התוועדות ב"זאת חנוכה",

English translation 1708

the last day of the days of Chanukah.

יום האחרון דימי חנוכה.

English translation 1709

With this Zot Chanukah itself, one can make the farbrengen at night,

בזאת חנוכה גופא קען מען מאכן די התוועדות בלילה,

English translation 1710

the night of Zot Chanukah or in the morning of Zot Chanukah,

ליל זאת חנוכה אדער בזאת חנוכה בבוקר,

English translation 1711

when both times one lights the Chanukah candles in the synagogue –

וואס ביידע מאל צינדט מען אן נרות חנוכה בבית הכנסת –

English translation 1712

but because:

איז אבער וויבאלד אז:

English translation 1713

a) tomorrow is a workday,

א) מארגן איז א יום העבודה,

English translation 1714

and b) one recites a blessing specifically on the lighting of the Chanukah candles at night,

און ב) מ'מאכט א ברכה דוקא אויף הדלקת נרות חנוכה בלילה,

English translation 1715

but not in the morning,

משא"כ בבוקר,

English translation 1716

and c) if one can do it tonight,

און ג) אויב מ'קען עס מאכן היינט באנאכט,

English translation 1717

why should one postpone it until tomorrow –

צוליב וואס דארף מען עס אפלייגן אויף מארגן –

English translation 1718

therefore, the farbrengen will be held tonight,

דעריבער וועט מען מאכן די התוועדות היינט באנאכט,

English translation 1719

the night of "Zot Chanukah",

ליל "זאת חנוכה",

English translation 1720

and at the usual time

ובזמן הרגיל

English translation 1721

([so that it does not interfere with the study sessions of Torah) –

([בכדי עס זאל ניט שטערן צו די סדרים בלימוד התורה) –

English translation 1722

half an hour after the ninth hour.

חצי שעה לאחרי שעה התשיעית.

English translation 1723

And in particular, a farbrengen on Motzaei Shabbat also has the advantage that it is connected with the meal of Motzaei Shabbat, which is called

ובפרט אז א התוועדות במוצאי שבת האט אויך די מעלה אז דאס איז פארבונדן מיט דער סעודה במוצאי שבת וואס ווערט אנגערופן

English translation 1724

(in the Siddur of the Arizal)

(בסידור האריז"ל)

English translation 1725

"Seudata deDavid Malka Meshicha",

"סעודתא דדוד מלכא משיחא",

English translation 1726

which has a special connection to Chanukah, which corresponds to the eight princes of man,

וואס האט א שייכות מיוחדת מיט חנוכה וואס איז כנגד די שמונה נסיכי אדם,

English translation 1727

including Mashiach Tzidkeinu.

כולל משיח צדקנו.

English translation 1728

And this farbrengen on Motzaei Shabbat also has the advantage –

און די התוועדות במוצאי שבת זה האט אויך די מעלה –

English translation 1729

that it is a preparation for the reading of "Zot Chanukah" on the day

אז דאס איז א הכנה צו דער קריאה ב"זאת חנוכה" ביום

English translation 1730

(including)

(כולל)

English translation 1731

from "Behaalotecha et HaNeirot" until "Veh zeh maaseh haMenorah k’mar’eh asher her’ah Hashem et Moshe kein asah et haMenorah",

פון "בהעלותך את הנרות" ביז "וזה מעשה המנורה גו' כמראה אשר הראה ה' את משה כן עשה את המנורה" 217,

English translation 1732

for the work of Moshe’s hands is eternal,

וואס מעשה ידי משה נצחיים הן 218,

English translation 1733

and the lights also allude to the Chanukah lights, which "are never nullified."

און די נרות זיינען אויך מרמז אויף נרות חנוכה וואס "אינן בטלין לעולם" 219.

English translation 1734

Another advantage in this farbrengen on Motzaei Shabbat

נאך א מעלה אין דער התוועדות במוצאי שבת זה

English translation 1735

(compared to the farbrengen now on Shabbat day) –

(לגבי דער התוועדות איצטער ביום השבת) –

English translation 1736

that then one will be able to fulfill the mitzvah of charity with money:

אז דעמולט וועט מען קענען מקיים זיין די מצוה פון צדקה בממון:

English translation 1737

On Shabbat day, one can fulfill the mitzvah of charity by giving food and drink to someone who needs to receive it. And in truth, the obligation of hospitality is primarily on Yom Tov, not on Shabbat. One of the reasons for this is –

ביום השבת קען מען מקיים זיין די מצוה פון צדקה ע"י נתינת אכילה ושתי' צו איינעם וואס דארף דערצו אנקומען. ובאמת איז דער חיוב פון הכנסת אורחים בעיקר ביום טוב ניט ביום השבת 220. וואס איינער פון די טעמים לזה איז –

English translation 1738

because all matters and needs of Shabbat must be prepared before Shabbat,

ווייל אלע עניני וצרכי השבת דארפן זיין צוגעגרייט מלפני השבת,

English translation 1739

as our Sages said, "Whoever toiled on Erev Shabbat will eat on Shabbat",

כמאחז"ל "מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת",

English translation 1740

therefore it is understood that the Shabbat needs of the poor they must already have before Shabbat,

במילא איז פארשטאנדיק אז די צרכי השבת פון עניים דארפן זיי שוין האבן נאך פאר שבת,

English translation 1741

therefore it is not applicable then to fulfill the mitzvah of charity on Shabbat

במילא איז דעמולט ניט שייך אז מ'זאל מקיים זיין מצות צדקה בשבת

English translation 1742

(through a non-Jew),

(ע"י אכו"ש),

English translation 1743

because all Jews have all their needs already from before Shabbat!

ווייל אלע אידן האבן כל צרכיהם שוין מלפני השבת!

English translation 1744

And that which one sees in practice that not all have their Shabbat needs before Shabbat –

און דאס וואס מ'זעט בפועל אז ניט אלע האבן זייערע צרכי השבת נאך פאר שבת –

English translation 1745

this is because of the darkness of the exile.

איז דאס מפני חשכת הגלות.

English translation 1746

[The Rebbe Shlita smiled,

[כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך,

English translation 1747

and said:]

ואמר:]

English translation 1748

It is a pity on the exile:

ס'איז א רחמנות אויפן גלות:

English translation 1749

Wherever there is an undesirable matter –

וואו נאר אן ענין בלתי רצוי –

English translation 1750

one says that this is because of the darkness of the exile!...

זאגט מען אז דאס איז צוליב חשכת הגלות!...

English translation 1751

Let there already be "enough of the exile" –

זאל שוין טאקע זיין "דאלאי גלות" –

English translation 1752

there will no longer be any pity on the exile,

וועט מער ניט זיין קיין רחמנות אויפן גלות,

English translation 1753

because the exile will be nullified!

ווייל דער גלות וועט בטל ווערן!

English translation 1754

It follows that on Shabbat day there is no obligation of the mitzvah of charity. And even if one must then give charity –

קומט אויס אז ביום השבת איז ניטא דער חיוב פון מצות צדקה. ואפילו אויב מ'דארף דעמולט געבן צדקה –

English translation 1755

it is through a non-Jew,

איז דאס דורך אכו"ש,

English translation 1756

not with money;

ניט ע"י ממון;

English translation 1757

but on Motzaei Shabbat there is the advantage that one can then give charity with money.

משא"כ במוצאי שבת איז דא די מעלה אז מ'קען דעמולט געבן צדקה בממון.

English translation 1758

And may it be His will that through the increase of joy –

ויה"ר אז דורך דער הוספה פון שמחה –

English translation 1759

"And I begin" with a farbrengen tonight,

"ואני המתחיל" מיט א התוועדות היינט באנאכט,

English translation 1760

on the night of "Zot Chanukah" –

בליל "זאת חנוכה" –

English translation 1761

that soon, literally, we will break through all barriers

זאל מען בקרוב ממש פורץ זיין אלע גדרים

English translation 1762

(as is known that joy breaks through barriers),

(כידוע אז שמחה פורץ גדר 221),

English translation 1763

and nullify all undesirable matters,

און מבטל זיין אלע ענינים בלתי רצויים,

English translation 1764

until we will bring the true and complete redemption.

ביז מ'וועט ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה.

English translation 1765

And regarding that which was previously announced that tonight at the tenth hour there will be a farbrengen of the "Mashpiim" –

ובנוגע צו דעם וואס מ'האט פריער מכריז געווען אז היינט באנאכט בשעה עשירית וועט זיין א התוועדות פון די "משפיעים" –

English translation 1766

we ask them for forgiveness, pardon, and atonement with all the matters,

בעט מען בא זיי מחילה וסליחה וכפרה עם כל הענינים,

English translation 1767

and this certainly does not detract from their holy obligation as Mashpiim,

און דאס נעמט פון זיי זיכער ניט אראפ ר"ל זייער חוב קדוש אלס משפיעים,

English translation 1768

and therefore they will certainly make a farbrengen following the farbrengen that will take place here –

וואס דעריבער וועלן זיי זיכער מאכן א התוועדות בהמשך צו דער התוועדות וואס וועט דא זיין –

English translation 1769

they will make the farbrengen tomorrow morning and during the day.

זיי וועלן מאכן די התוועדות מארגן אינדערפרי ובמשך היום.

English translation 1770

And may it be His will that the farbrengens "when the heads of the people gather together, the tribes of Israel" –

ויה"ר אז די התוועדויות "בהתאסף ראשי עם יחד שבטי ישראל" 222 –

English translation 1771

will be a close preparation for the fulfillment of the prophecy "And He was King in Yeshurun, when the heads of the people gathered together, the tribes of Israel",

וועט זיין א הכנה קרובה צום קיום היעוד "ויהי בישורון מלך בהתאסף ראשי עם יחד שבטי ישראל",

English translation 1772

and "And He was King in Yeshurun" simply refers to Moshe Rabbeinu,

וואס "ויהי בישורון מלך" גייט בפשטות אויף משה רבינו 223,

English translation 1773

the first redeemer is the final redeemer,

גואל ראשון הוא גואל אחרון 224,

English translation 1774

and "Yeshurun" refers to Jews as they are higher than "Yaakov" and even than "Yisrael",

און "ישורון" גייט אויף אידן ווי זיי זיינען העכער פאר "יעקב" און אפילו פאר "ישראל" 225,

English translation 1775

And simply, the true and complete redemption through

ובפשטות די גאולה האמיתית והשלימה ע"י

English translation 1776

(Moshe Rabbeinu,

(משה רבינו,

English translation 1777

the first redeemer is)

גואל ראשון הוא)

English translation 1778

the final redeemer –

גואל אחרון –

English translation 1779

King Mashiach,

מלך המשיח,

English translation 1780

speedily in our days, literally immediately.

במהרה בימינו ובעגלא דידן ממש.

English translation 1781

The Rebbe Shlita instructed the Shaliach Tzibbur to sing "Yehi ratzon sheyibaneh Beit HaMikdash bimheirah beyameinu, ve’ten chelkeinu beToratecha."

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 1782

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1783

Those who need to recite a blessing after meals,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1784

will certainly recite a blessing after meals.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1785

* – – – – – – – –

* – – – – – – – –