English translation — שיחת ש"פ צו, פ' זכור, ערב פורים ה'תשד"מ.

English translation 1

Although on this day there are several matters,

אע"פ וואס אין דעם טאג זיינען פאראן כמה ענינים,

English translation 2

and Torah says "Do not sit and weigh My commandments of the Torah",

און תורה זאגט "לא תהא יושב ושוקל מצוותי' של תורה" ו,

English translation 3

meaning that even though Torah itself says that this is "the lightest of the light" and this is "the most severe of the severe",

ד.ה. אז כאטש תורה אליין זאגט אז דאס איז "קלה שבקלות" און דאס איז "חמורה שבחמורות" ו,

English translation 4

nevertheless Torah says "Do not sit and weigh My commandments of the Torah",

פונדעסטוועגן זאגט תורה "לא תהא יושב ושוקל מצוותי' של תורה" 2,

English translation 5

all the more so when speaking about general matters,

עאכו"כ ווען מ'רעדט וועגן ענינים כלליים,

English translation 6

like the matters on this Shabbat

ווי די ענינים בשבת זה

English translation 7

(as will be explained below) –

(כדלקמן) –

English translation 8

there is also an order as to which matter to begin with and what comes afterward.

איז אויך דא א סדר מיט וועלכן ענין מ'הויבט אָן און וואס קומט דערנאך.

English translation 9

As the matter is simply on this day:

ווי דער ענין איז בפשטות ביום זה:

English translation 10

First of all,

לכל לראש,

English translation 11

before all the matters,

קודם כל הענינים,

English translation 12

comes the matter that it is the day of Shabbat,

קומט דער ענין אז ס'איז יום השבת,

English translation 13

which is sanctified and established from above by the Holy One, blessed be He,

שמקדשא וקיימא מלמעלה ע"י הקב"ה 3,

English translation 14

which comes before anything that comes through human action and service.

וואס דאס קומט איידער עפעס-וואס קומט ע"י מעשה ועבודת האדם.

English translation 15

Afterward come the matters connected with the giving of the Torah and human action and service:

דערנאך קומען די ענינים פארבונדן מיט מתן תורה און מעשה ועבודת האדם:

English translation 16

That it is Shabbat of Parshat Zachor;

אז ס'איז שבת פ' זכור;

English translation 17

Shabbat of Parshat Tetzaveh. And it is actually Erev Purim:

שבת פ' צו. און ס'איז ערב פורים ממש:

English translation 18

Shabbat of Parshat Zachor is

שבת פ' זכור איז

English translation 19

(always)

(אלעמאל)

English translation 20

the Shabbat before Purim,

דער שבת לפני פורים 4,

English translation 21

but on this Shabbat it occurs that it is actually Erev Purim. And at that very time –

אבער בשבת זה קומט צו אז ס'איז ערב פורים ממש 5. און דעמולט גופא –

English translation 22

Erev Purim after midday,

ערב פורים לאחר חצות,

English translation 23

which already has more connection to Purim and at that time the effect of Purim is felt

וואס האט שוין מער שייכות מיט פורים און דעמולט איז נרגש פעולת פורים

English translation 24

(one does not say "Tzidkatcha Tzedek" in the Minchah prayer of Shabbat).

(מ'זאגט ניט קיין "צדקתך צדק" בתפלת מנחה דשבת 6).

English translation 25

And additionally, this is a leap year,

און דערצו איז דאס א שנה מעוברת,

English translation 26

whose significance

שענינה

English translation 27

(as discussed many times during the year)

(כמדובר כמ"פ במשך השנה)

English translation 28

is to align the solar year with the lunar year,

צו אויסגלייכן שנת החמה מיט שנת הלבנה 7,

English translation 29

until they become like one thing.

ביז אז זיי ווערן ווי איין זאך.

English translation 30

ב

English translation 31

That all these matters are primary and general matters,

וואס די אלע ענינים זיינען ענינים עיקריים און כללים,

English translation 32

and within the general matters themselves there is a small general principle,

און אין כללים גופא איז דאך פאראן א כלל קטן,

English translation 33

a simple general principle and a great general principle –

כלל סתם און כלל גדול –

English translation 34

and there is room to say that these matters are great general principles:

ויש מקום לומר אז די ענינים זיינען כללים גדולים:

English translation 35

The day of Shabbat –

יום השבת –

English translation 36

is simply a great general principle,

איז דאך בפשטות א כלל גדול,

English translation 37

the great general principle of Shabbat.

דער כלל גדול פון שבת.

English translation 38

[And we find the concept of "great general principle" regarding Shabbat *7].

[און ווי מ'געפינט דעם ענין פון "כלל גדול" ביי שבת *7].

English translation 39

Parshat Zachor –

פ' זכור –

English translation 40

once a year –

אחת בשנה –

English translation 41

is a great general principle,

איז א כלל גדול,

English translation 42

as is understood from the fact that this is the only Torah reading that is, according to all opinions, from the Torah

כמובן מזה אז דאס איז די איינציקע קריאה בתורה וואס איז לכל הדיעות מדאורייתא 8

English translation 43

[Parshat Parah is not, according to all opinions, from the Torah,

[פ' פרה איז ניט לכל הדיעות מן התורה 9,

English translation 44

unlike Parshat Zachor].

משא"כ פ' זכור].

English translation 45

And Parshat Zachor –

און פ' זכור –

English translation 46

"Remember what Amalek did to you" –

"זכור את אשר עשה לך עמלק" 10 –

English translation 47

pertains "from generation to generation".

איז נוגע "מדור דור" 11.

English translation 48

And on Shabbat of Parshat Zachor, the entire Shabbat is taken up with the matter of "Zachor",

ובשבת פ' זכור ווערט דער גאנצער שבת דורכגענומען מיטן ענין פון "זכור",

English translation 49

as we see in the custom of Israel

ווי מ'זעט עס במנהג ישראל

English translation 50

(which is "Torah"),

(וואס "תורה היא" 12),

English translation 51

that they call the entire Shabbat –

אז מ'רופט אָן דעם גאנצן שבת –

English translation 52

including also the time of additional Shabbat

כולל אויך דעם זמן פון תוספת שבת

English translation 53

(not only the day and night of Shabbat) –

(ניט נאר יום ולילה דשבת) –

English translation 54

Shabbat of Parshat Zachor. For thus is the name of this Shabbat –

שבת פ' זכור. וואס אזוי איז שמו של שבת זה –

English translation 55

because the essence of this Shabbat is "Zachor".

ווייל ענינו פון דעם שבת איז "זכור" 13.

English translation 56

Parshat Tetzaveh is also a great general principle –

פ' צו איז אויך א כלל גדול –

English translation 57

as is understood from Rashi's commentary on the verse –

כמובן מפרש"י עה"פ –

English translation 58

the simple meaning of the verse

פשוטו של מקרא

English translation 59

(which is upheld and necessary according to all methods of study,

(וואס איז אויסגעהאלטן ומוכרח לויט כל אופני הלימוד,

English translation 60

hint, homily, and secret):

רמז דרוש וסוד 14):

English translation 61

"There is no 'Tetzaveh' except an expression of urging, immediately and for generations."

"אין צו אלא לשון זירוז מיד ולדורות".

English translation 62

Erev Purim is also a great general principle –

ערב פורים איז אויך א כלל גדול –

English translation 63

just as Purim is a great general principle,

כשם ווי פורים איז א כלל גדול,

English translation 64

to the extent that therefore "their memory will not cease from their seed". To the extent that the Rambam rules that the Megillah of Esther "is established like the five books of the Torah and like the laws of the Oral Torah that are never nullified"

ביז אז דערפאר איז "זכרם לא יסוף מזרעם" 15. ביז ווי דער רמב"ם 16 פסק'נט אז מגילת אסתר "קיימת כחמשה חומשי תורה וכהלכות של תורה שבעל פה שאינן בטלין לעולם"

English translation 65

(even in the days of Mashiach when "all the books of the prophets and all the writings will be nullified"),

(אויך לימות המשיח ווען "כל ספרי הנביאים וכל הכתובים עתידין ליבטל"),

English translation 66

"the days of Purim will not be nullified, as it is said: 'And these days of Purim will not pass from among the Jews, and their memory will not cease from their seed.'" From this it is understood that Purim is a most essential matter and a great general principle in Judaism and the observance of Torah and mitzvot,

"ימי הפורים לא יבטלו שנאמר 15 וימי הפורים האלה לא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסוף מזרעם". וואס דערפון איז מובן אז פורים איז אן ענין הכי עיקרי און א כלל גדול אין אידישקייט ותומ"צ,

English translation 67

therefore "the days of Purim will not be nullified".

דעריבער "ימי הפורים לא יבטלו".

English translation 68

From this it is also understood regarding Erev Purim –

דערפון אויך מובן בנוגע לערב פורים –

English translation 69

preparation for Purim,

הכנה צו פורים,

English translation 70

to the extent that at that time there is already an influence and effect of Purim,

ביז אז דעמולט איז שוין דא א השפעה ופעולה פון פורים,

English translation 71

so that at that time one does not say "Tzidkatcha Tzedek" in the Minchah prayer.

אז מ'זאגט דעמולט ניט קיין "צדקתך צדק" בתפלת המנחה.

English translation 72

The leap year is also a great general principle –

שנת העיבור איז אויך א כלל גדול –

English translation 73

as discussed many times during the year, how this is a general matter in the service of man,

כמדובר כמ"פ במשך השנה 17 ווי דאס איז אן ענין כללי בעבודת האדם,

English translation 74

the connection of the two modes of service,

דער חיבור פון די ביידע אופני עבודה,

English translation 75

the service connected with the moon and the service connected with the sun.

די עבודה פארבונדן מיט לבנה און די עבודה פארבונדן מיט שמש.

English translation 76

Although all these matters are primary and general –

אע"פ וואס די אלע ענינים זיינען עיקריים וכלליים –

English translation 77

nevertheless, one cannot speak about two matters at once,

אעפ"כ קען מען דאך ניט רעדן וועגן צוויי ענינים בבת אחת,

English translation 78

rather one must begin with one thing and then speak about a second thing, etc.

נאר מ'דארף אנהויבן מיט איין זאך און דערנאך רעדן וועגן א צווייטע זאך וכו'.

English translation 79

And not only is it unavoidable

און ניט נאר וואס ס'איז בלית ברירה

English translation 80

(that one must begin speaking about one thing)

(אז מ'דארף אנהויבן רעדן וועגן איין זאך)

English translation 81

due to the nature of creation,

מצד טבע הבריאה,

English translation 82

but so it is also according to Torah,

נאר אזוי איז אויך ע"פ תורה,

English translation 83

that one must give precedence to one matter over another. As the principle in Torah that "a frequent [offering] and a non-frequent [offering],

אז מ'דארף מקדים זיין איין ענין פארן צווייטן. ווי דער כלל בתורה אז "תדיר ושאינו תדיר,

English translation 84

the frequent takes precedence",

תדיר קודם" 18,

English translation 85

a beloved and a non-beloved,

חביב ואינו חביב,

English translation 86

the beloved takes precedence.

חביב קודם 19.

English translation 87

That is:

דאס הייסט:

English translation 88

The very thing that we say that the frequent or the beloved comes first emphasizes,

דאס גופא וואס מ'זאגט אז תדיר אדער חביב קודם איז מדגיש,

English translation 89

that only in this detail of frequency or belovedness is there an advantage in the frequent thing or the beloved thing over the thing that is not frequent and not so beloved,

אז נאר אין דעם פרט פון תדירות אדער חביבות איז דא א מעלה אין דעם דבר התדיר אדער דבר החביב לגבי דעם דבר שאינו תדיר ושאינו חביב כ"כ,

English translation 90

but in all the other details they are both essential matters and one is not

אבער בשאר כל הפרטים זיינען זיי ביידע ענינים עיקריים און איינער איז ניט

English translation 91

(in the other details except frequency and belovedness)

(בשאר הפרטים אויסער תדירות וחביבות)

English translation 92

more essential than the other. And from the aspect of the advantage

מער עיקרי לגבי דעם צווייטן. ומצד דער מעלה

English translation 93

(of frequency or belovedness)

(פון תדירות אדער חביבות)

English translation 94

alone the Torah says that this comes first.

אליין זאגט תורה אז דאס איז קודם.

English translation 95

One sees from this that even when it concerns two

זעט מען דערפון אז אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן צוויי

English translation 96

(or more)

(אדער מערערע)

English translation 97

essential and general matters,

ענינים עיקריים וכלליים,

English translation 98

one precedes one to the other

איז מען מקדים איינעם צום צווייטן

English translation 99

(from the aspect of frequency etc.)

(מצד תדירות וכיו"ב)

English translation 100

according to the Torah

ע"פ תורה

English translation 101

(and not from the aspect of no choice because one cannot say two things simultaneously,

(און ניט מצד לית ברירה ווייל מ'קען ניט זאגן צוויי זאכן בבת אחת,

English translation 102

one must precede one matter to the other).

מוז מען מקדים זיין איין ענין צום צווייטן).

English translation 103

According to this, however, one must understand:

לפי"ז דארף מען אבער פארשטיין:

English translation 104

There is a rule that even "in disparagement of an unclean beast the Scripture did not speak",

ס'איז א כלל 20 אז אפילו "בגנות בהמה טמאה לא דבר הכתוב",

English translation 105

all the more so not in disparagement of essential matters –

עאכו"כ ניט בגנותן פון ענינים עיקריים 21 –

English translation 106

then how does it come that the Torah should state a rule "the frequent and the non-frequent,

היינט ווי קומט עס אז תורה זאל זאגן א כלל "תדיר ושאינו תדיר,

English translation 107

the frequent comes first",

תדיר קודם",

English translation 108

when this

ווען דאס איז

English translation 109

(at least by hint)

(עכ"פ ברמז)

English translation 110

emphasizes a deficiency in the second matter,

מדגיש א חסרון אין דעם צווייטן ענין,

English translation 111

that although he too is an essential matter,

אז הגם אויך ער איז אַן ענין עיקרי,

English translation 112

the first matter is prior and the second is more posterior?

איז דער ערשטער ענין קדום און דער צווייטער איז מאוחר יותר?

English translation 113

The explanation in this is –

איז די הסברה בזה –

English translation 114

that on the contrary:

אז אדרבה:

English translation 115

When the second matter comes after the first matter

בשעת דער צווייטער ענין קומט נאך דעם ערשטן ענין

English translation 116

(the more frequent or the more beloved),

(התדיר יותר אדער החביב יותר),

English translation 117

it effects an elevation in the second matter:

פועל'ט עס אן עילוי אין דעם צווייטן ענין:

English translation 118

Because the second matter comes after the greater preparation of such a lofty thing

וויבאלד אז דער צווייטער ענין קומט לאחרי ההכנה יתירה פון אזא דבר נעלה

English translation 119

(more frequent,

(תדיר יותר,

English translation 120

more beloved),

חביב יותר),

English translation 121

it has

האט ער

English translation 122

(the second matter)

(דער צווייטער ענין)

English translation 123

more powers and stands on a loftier level because it comes after the preparation of such a lofty thing.

מער כחות און שטייט בדרגא נעלה יותר וויבאלד אז ער קומט לאחרי ההכנה פון אזא דבר נעלה.

English translation 124

And this is like the well-known parable of a dwarf on top of a giant,

וע"ד משל הידוע 22 פון א ננס על גבי ענק,

English translation 125

that standing on top of the giant –

אז שטייענדיק על גבי הענק –

English translation 126

the dwarf can see even further than the giant. And in our case this is even more so a fortiori:

קען דער ננס זען נאך ווייטער אפילו פון דעם ענק. ובנדו"ד איז דאס נאך במכ"ש וק"ו:

English translation 127

If a dwarf on top of a giant sees further,

מה-דאך אז א ננס על גבי ענק זעט ווייטער,

English translation 128

all the more so a giant on top of a giant,

עאכו"כ אן ענק על גבי ענק,

English translation 129

as discussed above that also the second matter is an essential and general matter

כמדובר לעיל אז אויך דער צווייטער ענין איז אן ענין עיקרי וכללי

English translation 130

(only it is not as frequent or beloved as the first).

(נאר ער איז ניט אזוי תדיר אדער חביב ווי דער ערשטער).

English translation 131

On the other hand:

לאידך גיסא:

English translation 132

The very thing that the second matter has an additional advantage coming after the preparation of the first matter –

דאס גופא וואס דער צווייטער ענין האט א מעלה יתירה קומענדיק לאחרי הכנה פון דעם ערשטן ענין –

English translation 133

brings out the advantage of the first matter,

ברענגט ארויס די מעלה פון דעם ערשטן ענין,

English translation 134

because it has in its power to accomplish this.

ווייל ער האט בכחו דאס אויפצוטאן.

English translation 135

As is understood simply also from the aforementioned parable:

כמובן בפשטות גם ממשל הנ"ל:

English translation 136

In the giant itself there are levels –

אין ענק גופא זיינען דא דרגות –

English translation 137

There is a tall giant and a taller giant and an even taller giant. And when one sees that the giant holds upon himself another giant and effects in him a very high elevation,

ס'איז דא א הויכער ענק און א העכערער ענק און נאך א העכערער ענק. ובשעת מ'זעט אז דער ענק האלט אויף זיך נאך אן ענק און טוט אויף אין אים גאר א הויכן עילוי,

English translation 138

that he should be able to see very far –

אז ער זאל קענען זען גאר ווייט –

English translation 139

it shows that the giant who holds him up is higher, stronger, and broader,

ווייזט עס אז דער ענק וואס האלט אים אויף איז העכער שטארקער און ברייטער,

English translation 140

and the further the giant upon him can see and the higher he stands –

און וואס ווייטער דער ענק על גביו קען זען און וואס העכער ער שטייט –

English translation 141

it proves all the more the powers of the giant upon whom he stands.

באווייזט עס אלץ מערער די כחות פון דעם ענק אויף וועמען ער שטייט.

English translation 142

As is understandable to every person simply. And as discussed many times that every matter in the Torah is and must be relevant and understandable to every person of Israel –

ווי פארשטאנדיק לכאו"א בפשטות. וכמדובר כמ"פ אז יעדער ענין אין תורה איז און דארף זיין שייך און פארשטאנדיק לכאו"א מישראל –

English translation 143

because "The Torah that Moses commanded us is an inheritance of the congregation of Jacob",

ווייל "תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב" 23,

English translation 144

every Jew who is of the "congregation of Jacob" is an heir of the entire Torah,

יעדער איך וואס איז פון "קהלת יעקב" איז א יורש פון כל התורה כולה,

English translation 145

and one becomes an heir when one comes into the world,

און א יורש ווערט מען כשיצא לאויר העולם 24,

English translation 146

consequently every matter in the Torah has relevance even with a day-old infant.

במילא האט יעדער ענין אין תורה א שייכות אפילו מיט א תינוק בן יומו.

English translation 147

The aforementioned matter –

ענין הנ"ל –

English translation 148

the two extremes,

די צוויי קצוות,

English translation 149

that on one side there is the advantage in the first matter,

אז פון איין זייט איז דא די מעלה אין דעם ערשטן ענין,

English translation 150

the "giant" upon which one stands,

דער "ענק" אויף וועלכן מ'שטייט,

English translation 151

and on the other side –

ומצד השני –

English translation 152

the advantage of the second matter that stands "on top of the giant" is also emphasized in a matter connected with Purim:

די מעלה פון דעם צווייטן ענין וואס שטייט "על גבי הענק" איז אויך מודגש אין אן ענין הקשור עם פורים:

English translation 153

In the days of Purim there are the commandments of "sending portions a man to his friend and gifts to the poor". There are in this matter of influence from one to another,

בימי הפורים זיינען דא די מצוות פון "משלוח מנות איש לרעהו ומתנות לאביונים" 25. זיינען דא אין דעם ענין פון השפעה מאחד לחבירו,

English translation 154

including sending portions a man to his friend and gifts to the poor,

כולל משלוח מנות איש לרעהו ומתנות לאביונים,

English translation 155

the two aforementioned extremes:

די ביידע קצוות הנ"ל:

English translation 156

On one side the Sages say

פון איין זייט זאגן חז"ל 26

English translation 157

(and particularly according to the explanation of the matter in Chassidus)

(ובפרט ע"פ ביאור הענין בחסידות)

English translation 158

that "more than the householder does with the poor,

אז "יותר ממה שבעה"ב עושה עם העני,

English translation 159

the poor does with the householder". On the other hand:

העני עושה עם הבעה"ב". לאידך גיסא:

English translation 160

Because the householder is the one who influences the poor,

וויבאלד אז דער בעה"ב איז דער וואס איז משפיע צום עני,

English translation 161

and thereby effects the very thing that the poor does as an elevation in the householder –

און דערמיט פועל'ט ער דאס גופא וואס דער עני טוט אויף אן עילוי אין בעה"ב –

English translation 162

it indicates the lofty powers of the householder.

באווייזט אויף די כחות נעלים פון דעם בעה"ב.

English translation 163

This is also regarding our matter –

עד"ז איז אויך בנוגע לעניננו –

English translation 164

on this Shabbos:

בשבת זו:

English translation 165

First of all, one must begin to speak about the matters that are regular on this Shabbat every year –

לכל לראש דארף מען אנהויבן רעדן וועגן די ענינים תדירים בשבת זה בכל שנה ושנה –

English translation 166

that it is Shabbat of Zachor,

אז ס'איז שבת פ' זכור,

English translation 167

and Shabbat of Zachor as in the fixed calendar of last year

און שבת פ' זכור כבקביעות שנה שעברה

English translation 168

(in relation to the fact that it is on the eve of Purim),

(ביחס לזה אז ס'איז בערב פורים),

English translation 169

Years ago, we spoke at length about the matter of Shabbat of Zachor,

מ'האט גערעדט פאר-א-יארן 27 בארוכה וועגן דעם ענין פון שבת פ' זכור,

English translation 170

and it has already been printed –

און ס'איז שוין געדרוקט –

English translation 171

therefore, we will now

דעריבער וועט מען איצטער

English translation 172

(indeed begin to speak about it because it is the regular matter,

(טאקע אנהויבן רעדן וועגן דעם ווייל ס'איז דער ענין התדיר,

English translation 173

but)

אבער)

English translation 174

only speak about it briefly;

נאר רעדן וועגן דעם בקיצור;

English translation 175

but together with this, "it is impossible for the study hall without a novel idea."

אבער ביחד עם זה איז "אי אפשר לביהמ"ד בלא חידוש" 28.

English translation 176

And afterwards, we will speak about the novel idea and addition that comes to Shabbat of Zachor in the fixed calendar of this year

און דערנאך וועט מען רעדן וועגן דער חידוש והוספה וואס קומט צו בשבת פ' זכור בקביעות שנה זו

English translation 177

(relative to last year) –

(לגבי שנה שעברה) –

English translation 178

that it is Shabbat of Tzo,

אז ס'איז שבת פ' צו,

English translation 179

and it is a leap year. And this is the matter of "new moons" literally on this Shabbat,

און ס'איז א שנת העיבור. וואס דאס איז דער ענין פון "חדשים" 29 ממש בשבת זה,

English translation 180

not merely "like new moons"

ניט נאר "כחדשים" 30

English translation 181

(with a kaf of comparison),

(מיט א כ"ף הדמיון),

English translation 182

like the matter of Shabbat of Zachor that was also years ago. Therefore, in this novel idea of this year

ווי דער ענין פון שבת פ' זכור וואס איז געווען אויך פאר-א-יארן. דעריבער האט מען אין דעם חידוש בשנה זו

English translation 183

("new moons" literally)

("חדשים" ממש)

English translation 184

there is a special vitality,

א ספעציעלן חיות,

English translation 185

because it is a truly new matter.

וויבאלד אז ס'איז אן ענין חדש ממש.

English translation 186

As it is simply understood by logic,

ווי ס'איז מובן בפשטות בסברא,

English translation 187

that the addition on Shabbat of Zachor in this year is a matter of "new moons" literally

אז די הוספה בשבת פ' זכור בשנה זו איז אן ענין פון "חדשים" ממש

English translation 188

(which brings out a special vitality).

(וואס ברענגט ארויס א חיות מיוחדת).

English translation 189

Thus, in general, in matters of Torah and Mitzvot, one must arrive at the command "each day they shall be new in your eyes." But in our matter –

אזוי בכלל בעניני התומ"צ דארף מען אנקומען צו א ציווי "בכל יום יהיו בעיניך חדשים" 31. אבער בעניננו –

English translation 190

one need not arrive at a command because it is understood by logic.

דארף מען ניט אנקומען צו א ציווי וויבאלד ס'איז מובן ע"פ סברא.

English translation 191

As is known, the two manners regarding Scripture and logic, which of them is stronger: (a)

כידוע די צוויי אופנים 32 בנוגע לקרא וסברא וועלכע פון זיי איז שטארקער: (א)

English translation 192

it is better to have an explicit verse than a mere logic, or (b)

ס'איז בעסער צו האבן א פסוק מפורש איידער א סברא בעלמא, אדער (ב)

English translation 193

in the language of our Sages, may their memory be blessed:

בלשון חז"ל 33:

English translation 194

"Why do I need a verse? It is logical,"

"למה לי קרא סברא היא",

English translation 195

because logic is stronger than a verse;

וויבאלד אז סברא איז שטארקער פאר קרא;

English translation 196

In our case, it is emphasized that the matter of "new moons"

בנדו"ד איז מודגש ווי דער ענין פון "חדשים"

English translation 197

(due to the addition in the fixed calendar of this year)

(מצד ההוספה בקביעות שנה זו)

English translation 198

is in the manner of "it is logical,"

באופן פון סברא היא,

English translation 199

why do I need a verse.

קרא למה לי.

English translation 200

The matter of Parshat Zachor –

דער ענין פון פ' זכור –

English translation 201

in brief –

בקיצור –

English translation 202

as discussed at length last year:

ווי גערעדט בארוכה אשתקד 34:

English translation 203

The reading of Parshat Zachor pertains to every single Jew,

קריאת פ' זכור איז שייך צו כאו"א מישראל,

English translation 204

even to one who does not know what he says. As is known that even he can go up to the Torah for the reading of this portion and make a blessing even if he does not know what he says,

אפילו צו אזא וואס לא ידע מאי קאמר. כידוע אז אויך ער קען עולה זיין לתורה לקריאת פ' זו און מאכן א ברכה אפילו לא ידע מאי קאמר 35,

English translation 205

even if afterwards he does not know what he says,

אפילו אויב לאחרי זה לא ידע מאי קאמר,

English translation 206

all the more so that at the time he makes the blessing he does not know what he says –

עאכו"כ אז בשעת ער מאכט די ברכה איז לא ידע מאי קאמר –

English translation 207

nevertheless, he makes upon it a blessing before and after,

אעפ"כ מאכט ער אויף דעם א ברכה לפני' ולאחרי',

English translation 208

"Who has chosen us from all the nations and given us His Torah."

"אשר בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו".

English translation 209

From this it is understood that the matter and lesson of Parshat Zachor must be simply understood by every single Jew,

דערפון איז פארשטאנדיק אז דער ענין והוראה פון פ' זכור דארף זיין מובן בפשטות לכאו"א מישראל,

English translation 210

even to a simple one and the simplest of the simple,

אפילו צו אַ פשוט און אַ פשוט שבפשוטים,

English translation 211

one who does not know what he says.

אזא וואס לא ידע מאי קאמר.

English translation 212

The matter of Shabbat of Zachor that every single Jew knows is –

דער ענין פון שבת פ' זכור וואס כאו"א מישראל ווייסט איז –

English translation 213

even if he does not know what he says, he nevertheless knows –

אפילו אויב לא ידע מאי קאמר ווייסט ער אבער –

English translation 214

that it is called Shabbat of Zachor,

אז דאס ווערט אנגערופן שבת פ' זכור,

English translation 215

or Shabbat Zachor,

אדער שבת זכור,

English translation 216

according to the custom of Israel

כמנהג ישראל

English translation 217

(it is Torah).

(תורה היא).

English translation 218

They call it –

מ'רופט עס אָן –

English translation 219

only with the word "Zachor,"

נאר מיטן וואָרט "זכור",

English translation 220

even without the continuation of the matter –

אפילו אָן המשך הענין –

English translation 221

"Remember what Amalek did to you."

"זכור את אשר עשה לך עמלק".

English translation 222

Among the reasons why it is called only "Zachor" simply,

פון די טעמים פארוואס דאס ווערט אנגערופן נאר "זכור" סתם,

English translation 223

without "what Amalek did to you": (a)

אָן "את אשר עשה לך עמלק": (א)

English translation 224

This is the first word of the portion and thereby one gives a sign for the entire portion. (b)

דאס איז דער ערשטער וואָרט פון פרשה און דערמיט גיט מען א סימן אויף דער גאנצער פרשה. (ב)

English translation 225

If there is no necessity –

אויב ס'איז ניטא קיין הכרח –

English translation 226

one should not trouble oneself to mention Amalek! During the Torah reading, it is obligatory to mention Amalek –

דארף מען זיך ניט שפארן צו דערמאנען עמלק'ן! בשעת קריאת התורה איז מוכרח להזכיר עמלק –

English translation 227

because it must be "you shall blot out the memory of Amalek,"

ווייל עס דארף זיין "תמחה את זכר עמלק" 36,

English translation 228

one must mention him in order to blot him out. But when there is no necessity to mention his name –

דארף מען אים דערמאנען בכדי למחות אותו. אבער ווען ס'איז ניטא קיין הכרח צו דערמאנען שמו –

English translation 229

as when one calls the Shabbat –

ווי בעת מ'רופט אן דעם שבת –

English translation 230

one calls it only Shabbat of Zachor,

רופט מען אים נאר שבת פ' זכור,

English translation 231

or Shabbat Zachor.

אדער שבת זכור.

English translation 232

But in the most simple sense –

אבער בפשטות ממש –

English translation 233

because the portion is called

וויבאלד אז די פרשה ווערט אנגערופן

English translation 234

(according to the custom of Israel)

(ע"פ מנהג ישראל)

English translation 235

"Zachor" alone,

"זכור" אליין,

English translation 236

whose name by which it is called in the Holy Tongue expresses the content –

וואס שמו אשר יקראו לו בלשון הקדש גיט ארויס דעם תוכן 37 –

English translation 237

one must say that this is precisely and emphatically,

מוז מען זאגן אז דאס איז בדיוק ובהדגשה,

English translation 238

and the matter and lesson in this is from the word and meaning of "Zachor" alone.

און דער ענין והוראה בזה איז פון דעם ווארט און אפטייטש פון "זכור" אליין.

English translation 239

The matter in this:

דער ענין בזה:

English translation 240

"Zachor" means –

"זכור" איז דער טייטש –

English translation 241

you shall remember.

זאלסט געדענקען.

English translation 242

On what does "remember" apply,

אויף וואס איז שייך "זכור",

English translation 243

that one should remember? It is not applicable to say about himself that he should remember himself. As is known in halachah that "memory" does not apply to something that one sees before his eyes. As this is also understood simply –

אז מ'זאל געדענקען? איז אויף זיך אליין ממש ניט שייך צו זאגן ער זאל זיך געדענקען. כידוע בהלכה 38 אז "זכרון" איז ניט שייך אויף א זאך וואס מ'זעט פאר די אויגן. ווי דאס איז אויך מובן בפשטות –

English translation 244

the simple meaning of the verse –

פשוטו של מקרא –

English translation 245

as Rashi explains on the verse "And I will remember My covenant with Jacob, and also My covenant with Isaac, and also My covenant with Abraham I will remember" –

ווי רש"י איז מפרש עה"פ 39 "וזכרתי את בריתי יעקוב ואף את בריתי יצחק ואף את בריתי אברהם אזכור" –

English translation 246

"And why is remembrance not mentioned regarding Isaac? Because the ashes of Isaac are seen before the congregation and placed upon the altar" one sees this before his eyes,

"ולמה לא נאמרה זכירה ביצחק? אלא אפרו של יצחק נראה לפני צבור ומונח על גבי המזבח" זעט מען דאס פאר די אויגן,

English translation 247

it is not applicable to say about this remembrance,

איז ניט שייך זאגן אויף דעם זכרון,

English translation 248

that one should remember it.

מ'זאל עס געדענקען.

English translation 249

"Remember" applies specifically to something that is not he himself.

"זכור" איז שייך דוקא אויף עפעס א זאך וואס איז ניט ממש ער אליין.

English translation 250

But on the other hand:

אבער לאידך גיסא:

English translation 251

When one says to him "remember",

ווען מ'זאגט אים "זכור",

English translation 252

you should remember –

זאלסט געדענקען –

English translation 253

the first thing that a person remembers,

איז די ערשטע זאך וואס א מענטש געדענקט,

English translation 254

is the closest thing,

איז די נאָענטסטע זאך,

English translation 255

which is he himself,

וואס דאס איז ער אליין,

English translation 256

a person is close to himself.

דאדם קרוב אצל עצמו 40.

English translation 257

That is, he reminds himself and remembers who he himself is. Not about himself literally that he sees before his eyes

ד.ה. ער דערמאנט זיך און געדענקט ווער ער אליין איז. ניט אויף זיך ממש וואס ער זעט פאר די אויגן

English translation 258

(and does not need any remembrance for this),

(און דארף אויף דעם ניט קיין זכרון),

English translation 259

but about the thing that is closest to himself.

נאר אויף דער זאך וואס איז אַמנאָאענסטן צו זיך.

English translation 260

Within himself there are several details –

בא זיך גופא זיינען דא כמה פרטים –

English translation 261

"your heart",

"לבבך",

English translation 262

"your soul",

"נפשך",

English translation 263

"your might" –

"מאדך" 41 –

English translation 264

that is, "your money". And if he has already come to married life –

ד.ה. "ממונך" 42. און אויב ער איז שוין געקומען לחיי נישואין –

English translation 265

he also has his wife and his household etc.

האט ער אויך אשתו ובני ביתו וכו'.

English translation 266

But when one says to him "remember",

אבער בשעת מ'זאגט אים "זכור",

English translation 267

the first thing that he remembers,

איז די ערשטע זאך וואס ער געדענקט,

English translation 268

is about himself literally. And not about details in his existence –

איז וועגן עצמו ממש. און ניט וועגן פרטים אין זיין מציאות –

English translation 269

but about his general existence:

נאר וועגן זיין כללות המציאות:

English translation 270

he remembers that he is an existing reality,

ער געדענקט אז ער איז א מציאות נמצא,

English translation 271

and a living reality,

און א מציאות חי,

English translation 272

that "from the truth of His existence all existences exist". This is the first thing that he remembers –

וואס "מאמיתת המצאו נמצאו כל הנמצאים" 43. דאס איז דער ערשטער זאך וואס ער געדענקט –

English translation 273

that he is an existing reality and a living reality,

אז ער איז א מציאות נמצא און מציאות חי,

English translation 274

before he delves into the details of how he is alive etc.

נאך איידער ער טראכט זיך אריין אין די פרטים ווי ער איז חי כו'.

English translation 275

And since Jews are "believers, children of believers" –

און וויבאלד אז אידן זיינען "מאמינים בני מאמינים" 44 –

English translation 276

even before the giving of the Torah,

אפילו פאר מתן תורה,

English translation 277

even in a state of "shortness of spirit" and "hard work",

אפילו אין א מצב פון "קוצר רוח" און "עבודה קשה" 45,

English translation 278

and Moshe says "and they will not believe me nor listen to my voice",

און משה זאגט אז "והן לא יאמינו לי ולא ישמעו בקולי" 46,

English translation 279

the Gemara says "it was revealed before the Holy One, blessed be He, that Israel are believers" and there was a wonder about Moshe how it is that Moshe does not see that Jews even in such a state are "believers, children of believers" –

זאגט די גמרא 47 "גליא קמי' קוב"ה דמהימני ישראל" און ס'איז געווען א תמי' אויף משה'ן ווי קומט עס אז משה זעט ניט ווי אידן אפילו אין אזא מצב זיינען "מאמינים בני מאמינים" –

English translation 280

every Jew believes that what he is an existing and living reality is because the Creator created him.

גלויבט יעדער איד אז דאס וואס ער איז א מציאות נמצא וחי איז עס ווייל דער אויבערשטער האט אים באשאפן.

English translation 281

Consequently, the "remember" regarding himself,

במילא איז דער "זכור" אויף זיך אליין,

English translation 282

that he is an existing reality,

אז ער איז אַ מציאות נמצא,

English translation 283

comes together with this that he is an existing reality because the Creator created him.

קומט עס צוזאמען דערמיט אז ער איז א מציאות נמצא ווייל דער אויבערשטער האט אים באשאפן.

English translation 284

And since the Creator created him,

און וויבאלד אז דער אויבערשטער האט אים באשאפן,

English translation 285

this is certainly for a benefit that he should accomplish something for the Creator.

איז דאס זיכער צוליב א תועלת אז ער זאל עפעס אויפטאן פאר דעם אויבערשטן.

English translation 286

As he understands even regarding a human being

ווי ער פארשטייט אפילו בנוגע צו א בן אדם

English translation 287

(to differentiate):

(להבדיל):

English translation 288

A person does not do something without a benefit. If he does something,

א מענטש טוט ניט א זאך אן א תועלת. אויב ער טוט עפעס,

English translation 289

this is certainly because he wants that through this something should come to him.

איז דאס זיכער ווייל ער וויל אז דורך דעם זאל אים עפעס צוקומען.

English translation 290

The Rambam explains at the end of the Laws of Repentance –

דער רמב"ם איז מבאר אין סוף הל' תשובה –

English translation 291

only after eight chapters,

ערשט לאחרי ט. פרקים,

English translation 292

in the tenth chapter –

אין דעם פרק העשירי –

English translation 293

that service of God must be for its own sake,

אז עבודת ה' דארף זיין לשמה,

English translation 294

that is, not because through it something comes to him at the beginning of the service the service is in such a manner that he feels that through his service something comes –

ד.ה. ניט צוליב דעם אז עי"ז קומט עפעס צו בהתחלת העבודה איז די עבודה באופן כזה אז ער איז מרגיש אז דורך עבודתו קומט עפעס –

English translation 295

and from not for its own sake one comes to for its own sake.

און מתוך שלא לשמה בא לשמה.

English translation 296

And in the language of the Mishnah –

ובלשון המשנה 48 –

English translation 297

"I was created to serve my Creator". But a simple person does not know the Mishnah and in truth –

"אני נבראתי לשמש את קוני". אבער אַן איש פשוט ווייסט ניט די משנה און באמת –

English translation 298

he does not need to arrive at the Mishnah,

דארף ער ניט אנקומען צו דער משנה,

English translation 299

because he understands simply that since he is an existing and living reality that the Creator created, this is certainly with an intention and purpose that through this a benefit should come to the Creator. And moreover:

ווייל ער פארשטייט בפשטות אז היות ער איז א מציאות נמצא וחי וואס דער אויבערשטער האט באשאפן איז דאס זיכער מיט א כוונה ותכלית אז עי"ז זאל צוקומען א תועלת דעם אויבערשטן. ואדרבה:

English translation 300

The more simple –

וואס מער פשטות –

English translation 301

the more it settles within him that his entire existence is to accomplish something for the Creator,

אלץ מער לייגט זיך ביי אים אז כל מציאותו איז עפעס צו אויפטאן פארן אויבערשטן,

English translation 302

to serve his Creator

לשמש את קונו

English translation 303

(in the language of the Mishnah)!

(בלשון המשנה)!

English translation 304

It comes out that the content and the instruction of "remember" for every Jew is –

קומט אויס אז דער תוכן און די הוראה פון "זכור" פאר כאו"א מישראל איז –

English translation 305

he should remember. First and foremost –

ער זאל געדענקען. לכל לראש –

English translation 306

he remembers about himself. Not about himself regarding which he does not need to have any remembrance

געדענקט ער וועגן זיך. ניט וועגן זיך אויף וואס ער דארף קיין זכרון ניט האבן

English translation 307

(because it is as if it stands before his eyes),

(ווייל ס'איז כאילו ווי ס'שטייט אים פאר די אויגן),

English translation 308

but as he is an existing and living reality that was created. Consequently he remembers about the Creator,

נאר ווי ער איז א מציאות נמצא וחי וואס איז באשאפן געווארן. במילא געדענקט ער וועגן דעם באשעפער,

English translation 309

and the purpose of his creation –

און תכלית בריאתו –

English translation 310

to bring a benefit to the Creator,

צו ברענגען א תועלת דעם באשעפער,

English translation 311

to serve my Creator.

לשמש את קוני.

English translation 312

That is, in short –

ד.ה. בקיצור –

English translation 313

the content of "remember" is that a self should remember that his function is to serve his Creator.

דער תוכן פון "זכור" איז אז א איך זאל געדענקען אז תפקידו איז לשמש את קונו.

English translation 314

From this it is understood that the concept of "Zachor" is a great principle in divine service,

דערפון איז מובן אז דער ענין פון "זכור" איז א כלל גדול אין עבודה,

English translation 315

and the first great principle in divine service –

און דער ערשטער כלל גדול בעבודה –

English translation 316

therefore it is fitting to precede this concept before all other concepts on this Shabbat –

דערפאר איז מתאים מקדים צו זיין דעם ענין פאר שאר כל הענינים בשבת זה –

English translation 317

because all concepts in the service of man are indeed always details of

ווייל אלע ענינים אין עבודת האדם זיינען דאך אלץ פרטים פון

English translation 318

(and come after)

(און קומען נאך)

English translation 319

the great principle that a person was created to serve his Creator.

דעם כלל גדול אז אן אדם איז באשאפן געווארן לשמש את קונו.

English translation 320

Thus far the content of the matters that were spoken about last year on Shabbat Parshat Zachor.

עד כאן תוכן הדברים וואס מ'האט גערעדט אשתקד שבת פ' זכור.

English translation 321

Regarding the above

על הנ"ל

English translation 322

(that was spoken about last year)

(וואס מ'האט גערעדט אשתקד)

English translation 323

there is however a question and a wonder that no one asked it:

איז אבער דא א שאלה ולפלא אז קיינער האט עס ניט געפרעגט:

English translation 324

In the simple meaning of the verse, Parshat Zachor refers to "Remember what Amalek did to you." How is this a specific concept like "Zachor" that I was created to serve my Creator?!

בפשוטו של מקרא גייט פ' זכור אויף "זכור את אשר עשה לך עמלק". וואס דאס איז א באזונדער ענין ווי "זכור" אז אני נבראתי לשמש את קוני?!

English translation 325

And the lesson according to the simple meaning is necessary according to all modes of study. In whatever manner one studies a concept in Torah,

און דער לימוד ע"ד הפשט איז מוכרח לויט כל אופני הלימוד. אין וועלכן אופן מ'זאל נאר לערנען אַן ענין בתורה,

English translation 326

it must also be according to the simple meaning,

דארף דאס אויך זיין ע"ד הפשט,

English translation 327

for a verse does not depart from its simple meaning.

דאין מקרא יוצא מידי פשוטו 49.

English translation 328

Now how does all that was discussed that "Zachor" means I was created to serve my Creator,

היינט ווי שטימט כל המדובר אז "זכור" מיינט אני נבראתי לשמש את קוני,

English translation 329

when according to the simple meaning the "Zachor" refers to an entirely different concept –

ווען ע"ד הפשט גייט גאר דער "זכור" אויף אן אנדער ענין –

English translation 330

"Remember what Amalek did to you"?

"זכור את אשר עשה לך עמלק"?

English translation 331

Furthermore:

נאכמער:

English translation 332

"Remember what Amalek did to you" and "Zachor" that I was created to serve my Creator,

"זכור את אשר עשה לך עמלק" און "זכור" אז אני נבראתי לשמש את קוני,

English translation 333

are not only two separate things,

זיינען ניט נאר צוויי באזונדערע זאכן,

English translation 334

but two opposite things:

נאר צוויי פארקערטע זאכן:

English translation 335

The essence of Amalek is "he knows his Master and intends to rebel against Him" – exactly the opposite of "I was created to serve my Creator," not only is he not serving his Creator, but he intends to rebel against Him!

ענינו של עמלק איז "יודע את רבונו ומכוון למרוד בו" 50 – פונקט פארקערט פון "אני נבראתי לשמש את קוני", ניט נאר ער איז ניט משמש את קונו, נאר ער איז מכוון למרוד בו!

English translation 336

And since a Jew is told "Remember what Amalek did to you",

און וויבאלד אז מ'זאגט א אידן "זכור את אשר עשה לך עמלק",

English translation 337

and therefore it must be "you shall blot out the memory of Amalek" –

און דערפאר דארף זיין "תמחה את זכר עמלק" –

English translation 338

it is understood that in the world of this Jew there is an existence of Amalek which one must guard against and negate.

איז מובן אז בעולמו פון דעם אידן איז דא א מציאות של עמלק וועלכע מ'דארף באווארענען ושולל זיין.

English translation 339

If he is at the level of "no evil shall sojourn with you",

אויב ער האלט בא דער דרגא פון "לא יגורך רע" 51,

English translation 340

one does not need to guard for him against the existence of Amalek;

דארף מען פאר אים ניט באַוואָרענען די מציאות פון עמלק;

English translation 341

since it is said that one must guard against the existence of Amalek,

וויבאלד אז מ'זאגט אז מ'דארף באווארענען די מציאות פון עמלק,

English translation 342

according to "and he shuts his eyes from seeing evil",

ע"ד "ועוצם עיניו מראות ברע" 52,

English translation 343

it is a proof that he is at a level where there is the concept of evil and Amalek etc.

איז א ראי' אז ער האלט ביי א דרגא וואו ס'איז דא דער ענין פון רע ועמלק כו'.

English translation 344

It follows that "Remember what Amalek did to you" is exactly the opposite of "Zachor" that I was created to serve my Creator

קומט אויס אז "זכור את אשר עשה לך עמלק" איז פונקט פארקערט פון "זכור" אז אני נבראתי לשמש את קוני

English translation 345

(as discussed last year) –

(כמדובר אשתקד) –

English translation 346

because since one must guard "Remember what Amalek did to you" it is a proof that with him there is a possibility of the existence of Amalek,

ווייל וויבאלד אז מ'דארף באווארענען "זכור את אשר עשה לך עמלק" איז א ראי' אז ביי אים איז דא אן אפשריות פון מציאות עמלק,

English translation 347

"he knows his Master and intends to rebel against Him",

"יודע את רבונו ומכוון למרוד בו",

English translation 348

and not that with him the feeling that I was created to serve my Creator is in its perfection.

און ניט אז ביי אים איז בשלימותו דער הרגש אז אני נבראתי לשמש את קוני.

English translation 349

The explanation of this will be understood through the introduction of another question regarding this –

דער ביאור בזה וועט מען פארשטיין בהקדמה פון נאך א שאלה עד"ז –

English translation 350

in a more general way:

בכללות יותר:

English translation 351

In the future it will indeed be "and the spirit of impurity I will remove from the earth"

לע"ל וועט דאך זיין "ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" 53

English translation 352

("no evil shall sojourn with you").

("לא יגורך רע").

English translation 353

Nevertheless, the Rambam counts in the enumeration of the commandments the positive commandment of remembering Amalek and eradicating Amalek and the negative commandment "do not forget".

אעפ"כ רעכנט דער רמב"ם אין מנין המצוות מצות עשה של זכירת עמלק 54 ומחיית עמלק 55 און מצות לא תעשה 56 "לא תשכח".

English translation 354

And according to the Rambam's principle that he counts only commandments that are applicable for all generations,

וע"פ כלל הרמב"ם 57 אז ער רעכנט נאר מצוות וואס זיינען נוהגות לדורות,

English translation 355

it is understood that the commandment of remembering Amalek etc. is a commandment for all generations,

איז מובן אז מצות זכירת עמלק כו' איז א מצוה לדורות,

English translation 356

also in the future.

אויך לע"ל.

English translation 357

And the Rambam himself explains,

און דער רמב"ם איז אליין מסביר 58,

English translation 358

that even though in the future there will not be the existence of Amalek in the world

אז אע"פ וואס לע"ל וועט ניט זיין די מציאות פון עמלק בעולם

English translation 359

(and seemingly how is the commandment applicable then),

(ולכאורה ווי איז שייך די מצוה דעמולט),

English translation 360

nevertheless the commandment is enduring:

איז פונדעסטוועגן די מצוה קיימת:

English translation 361

that if there were an existence of Amalek, then the commandment would be applicable.

אז אויב עס וואלט געווען א מציאות פון עמלק וואלט מען דעמולט געהאט די מצוה.

English translation 362

Here too the question arises

ווערט אויך דא די שאלה

English translation 363

(regarding the above)

(ע"ד הנ"ל)

English translation 364

that one sees a thing and its opposite:

אז מ'זעט א דבר והיפוכו:

English translation 365

on one hand, in the future it will be "and the spirit of impurity I will remove from the earth",

פון איין זייט וועט לע"ל זיין "ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ",

English translation 366

total nullification of Amalek;

ביטול לגמרי פון עמלק;

English translation 367

on the other hand, the positive commandment of "Zachor" and the negative commandment "do not forget" will also be applicable,

לאידך גיסא וועט אויך דעמולט זיין די מצות עשה פון "זכור" און מל"ת "לא תשכח",

English translation 368

from which it is understood that this will be a part of the existence of a Jew,

וואס מזה מובן אז דאס וועט זיין א חלק פון דער מציאות פון א אידן,

English translation 369

because his 248 limbs correspond to the 248 positive commandments and his 365 sinews correspond to the 365 negative commandments,

ווייל זיינע רמ"ח איברים זיינען כנגד די רמ"ח מצות עשה 59 און שס"ה גידים כנגד שס"ה מצות לא תעשה 60,

English translation 370

and since the positive commandment of "Zachor" and the negative commandment of "do not forget" will be applicable –

און וויבאלד אז דעמולט וועלן זיין די מ"ע פון "זכור" און מל"ת פון "לא תשכח" –

English translation 371

it follows that a Jew will then have a limb corresponding to "Remember what Amalek did to you" and a sinew corresponding to "do not forget"!

קומט אויס אז א איד האט דעמולט אן אבר כנגד "זכור את אשר עשה לך עמלק" און א גיד כנגד "לא תשכח"!

English translation 372

The explanation of all this:

דער ביאור בכל זה:

English translation 373

One once spoke about the matter of "Anochi" and "Lo Yihiyeh Lecha" we heard them from the mouth of the Almighty –

מ'האט אמאל גערעדט וועגן דעם ענין פון "אנכי" 61 ולא יהי' לך" 62 מפי הגבורה שמענום –

English translation 374

as it is written "God spoke once, twice I heard this,"

דכתיב 63 אחת דבר אלקים שתים זו שמעתי" 64,

English translation 375

they were said in one utterance,

בדבור אחד נאמרו 65,

English translation 376

so ostensibly one can ask the question:

אז לכאורה קען מען פרעגן די שאלה:

English translation 377

"Anochi Hashem Elokecha" and "Lo Yihiyeh Lecha" are not only separate,

"אנכי ה' אלקיך" און "לא יהי' לך" זיינען ניט נאר באזונדערע,

English translation 378

but rather opposite matters:

נאר פארקערטע ענינים:

English translation 379

"Anochi Hashem Elokecha" means that the Supreme One is the true existence who created the entire world etc.

"אנכי ה' אלקיך" מיינט אז דער אויבערשטער איז אמיתת המציאות וואס האט באשאפן כל העולם כולו כו'.

English translation 380

In contrast, "Lo Yihiyeh Lecha Elohim Acherim" means that there is an existence in the world of "Elohim Acherim",

משא"כ "לא יהי' לך אלקים אחרים" מיינט אז ס'איז דא א מציאות בעולם פון "אלקים אחרים",

English translation 381

only "Lo Yihiyeh Lecha Elohim Acherim",

נאר "לא יהי' לך אלקים אחרים",

English translation 382

it is negated and it is said that you should have no connection to it. Exactly the opposite of "Anochi Hashem Elokecha".

מ'איז דאס שולל און מ'זאגט אז דו זאלסט דערצו קיין שייכות ניט האבן. פונקט פארקערט פון "אנכי ה' אלקיך".

English translation 383

Nevertheless, the thing and its opposite "Anochi" and "Lo Yihiyeh Lecha" –

אעפ"כ איז דער דבר והיפוכו "אנכי ולא יהי' לך" –

English translation 384

were said in one utterance!

בדיבור אחד נאמרו!

English translation 385

And not only were they said in one utterance above,

און ניט נאר בדיבור אחד נאמרו למעלה,

English translation 386

where there is "the impossible of impossibilities",

וואס דארטן איז "נמנע הנמנעות" 66,

English translation 387

consequently a thing and its opposite can be;

במילא קען זיין א דבר והיפוכו;

English translation 388

rather they were said in one utterance below where the impossible has a fixed nature. Now how do both things

נאר בדיבור אחד נאמרו למטה וואו יש לנמנעות טבע קיים 67. היינט ווי שטימען די ביידע זאכן

English translation 389

(a thing and its opposite)

(א דבר והיפוכו)

English translation 390

fit below in one utterance?!

למטה בדיבור אחד?!

English translation 391

So the explanation in this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 392

"Lo Yihiyeh Lecha Elohim Acherim" is a detail and part of "Anochi Hashem Elokecha". Because the purpose of creation was that an "I" should do "in his measure" and become "earth to the Supreme One"

"לא יהי' לך אלקים אחרים" איז א פרט וחלק פון "אנכי ה' אלקיך". ווארום כוונת הבריאה איז דאך געווען אז א איך זאל טאן "בקב שלו" און ווערן "אדמה לעליון"

English translation 393

(in a revealed way),

(בגלוי) 68,

English translation 394

become a partner with the Holy One Blessed Be He in the work of creation,

ווערן א שותף להקב"ה במעשה בראשית 69,

English translation 395

and bring about in creation a "new existence",

און אויפטאן אין דער בריאה א "התהוות חדשה",

English translation 396

in the manner of the first partner

בדוגמא ווי דער ערשטער שותף

English translation 397

(the Supreme One)

(דער אויבערשטער)

English translation 398

who created the world.

האט באשאפן די וועלט 70.

English translation 399

How can a created being be a partner with the Holy One Blessed Be He in the work of creation? This is through that which the Supreme One gave him powers for this. But it is not enough that he only has the powers to be able to bring this about. With that one is not a partner:

ווי קען א נברא זיין א שותף להקב"ה במעשה בראשית? איז דאס דורך דעם וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן כחות לזה. ס'איז אבער ניט גענוג אז ער זאל נאר האבן די כחות צו קענען דאס אויפטאן. דערמיט איז מען ניט קיין שותף:

English translation 400

A partner is not one who has powers for it and can be a partner –

א שותף איז ניט איינער וואס האט כחות דערצו און קען זיין א שותף –

English translation 401

then he has no ownership in the matter. A partner must perform an actual deed in practice,

דעמולט האט ער ניט קיין בעלות אין דעם ענין. א שותף דארף טאן א פעולה בפועל ממש,

English translation 402

and only then is he a partner.

און ערשט דעמולט איז ער א שותף.

English translation 403

Therefore it was necessary, as it were, to actually create an existence of an opposition to Divinity,

דעריבער איז געווען מוכרח כביכול צו באשאפן בפועל א מציאות פון א מנגד לאלקות,

English translation 404

in order that a Jew through his service in his measure should become a partner with the Holy One Blessed Be He in the work of creation,

בכדי אז א איד ע"י עבודתו בקב שלו זאל ווערן א שותף להקב"ה במעשה בראשית,

English translation 405

through that which he performs an actual deed in the manner of the first partner

דורך דעם וואס ער טוט א פעולה בפועל בדוגמא ווי דער ערשטער שותף

English translation 406

(the Holy One Blessed Be He),

(הקב"ה),

English translation 407

and he actually transforms the matter opposite to holiness,

און ער איז מהפך בפועל דעם ענין הפכי לקדושה,

English translation 408

through which he brings about a new existence,

וואס דורך דעם טוט ער אויף א התהוות חדשה,

English translation 409

in the manner of the creation of the world by the Holy One Blessed Be He

בדוגמא ווי בריאת העולם ע"י הקב"ה

English translation 410

(the other partner).

(דער אנדער שותף) 70.

English translation 411

Therefore, immediately at the beginning of creation, the Supreme One created the serpent as it was "cunning" to be together with Adam the first in the Garden of Eden

דערפאר איז גלייך בתחלת הבריאה האט דער אויבערשטער באשאפן דעם נחש ווי ער איז "ערום" צו זיין צוזאמען מיט אדם הראשון אין גן עדן

English translation 412

(even before the sin of the Tree of Knowledge).

(נאך קודם חטא עץ הדעת).

English translation 413

The serpent was also a "great minister"

דער נחש איז אויך געווען א "שמש גדול"

English translation 414

(as the Gemara says in Sanhedrin),

(ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין 71),

English translation 415

but together with this it was already then "cunning". Because the Supreme One wanted that Adam should do his service in his measure and become a partner with the Holy One Blessed Be He in the work of creation,

אבער ביחד עם זה איז ער שוין דעמולט געווען "ערום". ווארום דער אויבערשטער האט געוואָלט אז דער אדם זאל טאן עבודתו בקב שלו און ווערן א שותף להקב"ה במעשה בראשית,

English translation 416

through bringing about with the cunning serpent and transforming it to holiness.

דורך אויפטאן מיטן נחש ערום און אים מהפך זיין לקדושה.

English translation 417

And specifically through that which a Jew does his service in practice and brings about a new existence

און דוקא דורך דעם וואס א איד טוט עבודתו בפועל און טוט אויף א התהוות חדשה

English translation 418

(nullification and transformation of the husks)

(ביטול והפיכת הקליפות)

English translation 419

in the manner of how the Supreme One created the world –

בדוגמא ווי דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט –

English translation 420

he becomes a partner with the Holy One Blessed Be He in the work of creation,

ווערט ער א שותף להקב"ה במעשה בראשית,

English translation 421

an equal partner. And both partners together –

א גלייכער שותף. און ביידע שותפים צוזאמען –

English translation 422

the Supreme One and the Jews –

דער אויבערשטער און אידן –

English translation 423

establish together one existence of ownership. As is known from the teaching of the Maggid,

שטעלן אויף צוזאמען איין מציאות של בעלות. כידוע תורת המגיד 73,

English translation 424

and explained in Chassidus,

ומבואר בחסידות 74,

English translation 425

on the verse "Make for yourself two trumpets",

עה"פ 75 "עשה לך שתי חצוצרות",

English translation 426

that Jews and the Supreme One are like "two halves of forms",

אז אידן און דער אויבערשטער זיינען ווי "שתי חצאי צורות",

English translation 427

"and each one by itself is not complete and is only half a form". And specifically both together are one whole thing.

"וכ"א בעצמו אינו בשלימות ואינו רק חצי צורה". און דוקא ביידע צוזאמען זיינען איין גאנצער זאך.

English translation 428

This is also connected with Purim and the eve of Purim in particular (which in most years is the Fast of Esther on the eve of Purim), because on the Fast of Esther one gives half coins, in memory of the half-shekel. And this emphasizes (as explained many times) that a Jew is a half, "ten gerahs", and the Supreme One, as it were, is the second half, two partners in the work of creation, and both together make one "holy shekel".

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט פורים און ערב פורים במיוחד (וואס ברוב השנים איז תענית אסתר בערב פורים), ווייל בתענית אסתר גיט מען חצאי מטבעות, לזכר דער מחצית השקל 76 . וואס דאס איז מדגיש (כמבואר כמ"פ 77 ) אז א איד איז א מחצית, "עשר גרה", און דער אויבערשטער כביכול איז די צווייטע מחצית, צוויי שותפים במעשה בראשית, און ביידע צוזאמען מאכן אויף איין "שקל הקודש".

English translation 429

It turns out that "You shall not have other gods,"

קומט אויס אז "ולא יהי' לך אלקים אחרים",

English translation 430

which emphasizes that there is a reality in the world of "other gods" –

וואס איז מדגיש אז ס'איז דא א מציאות בעולם פון "אלקים אחרים" –

English translation 431

is a part and detail of "I am the Lord your God":

איז א חלק ופרט פון "אנכי ה' אלקיך":

English translation 432

In order to bring out "I am the Lord your God" in its completeness,

בכדי ארויסצוברענגען "אנכי ה' אלקיך" בשלימותו,

English translation 433

there must be a reality of "other gods,"

דארף מען האבן א מציאות פון "אלקים אחרים",

English translation 434

and a Jew is told "You shall not have other gods" –

און מ'זאגט אן א אידן "לא יהי' לך אלקים אחרים" –

English translation 435

a Jew, through his service in his own portion, should nullify the "other gods," and through this become a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation.

א איד ע"י עבודתו בקב שלו זאל אויפטאן מיט די "אלקים אחרים" כו' און דורך דעם ווערן א שותף להקב"ה במע"ב.

English translation 436

Therefore "I am" and "You shall not have" were said in one utterance,

דערפאר איז "אנכי ולא יהי' לך" בדיבור אחד נאמרו,

English translation 437

and not in two utterances –

און ניט אין צוויי דיבורים –

English translation 438

because they are not two things,

ווייל זיי זיינען ניט צוויי זאכן,

English translation 439

but one thing,

נאר איין זאך,

English translation 440

and the one thing manifests in two:

און די איין זאך שטעלט זיך אויס אין צוויי:

English translation 441

the aspect of partnership of the Most High,

דער צד השותפות פון דעם אויבערשטן,

English translation 442

that He created the world –

וואס ער האט באשאפן די וועלט –

English translation 443

"I am the Lord your God,"

"אנכי ה' אלקיך",

English translation 444

and the aspect of partnership of a Jew,

און דער צד השותפות פון א אידן,

English translation 445

by transforming, through his service, the opposing side –

דורך מהפך זיין ע"י עבודתו דעם צד שכנגד –

English translation 446

"You shall not have other gods."

"לא יהי' לך אלקים אחרים" 78.

English translation 447

Based on this, one will also understand regarding "Remember":

עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין בנוגע צו "זכור":

English translation 448

In the opposing side itself that was created in the world –

אין דעם צד שכנגד גופא שנברא בעולם –

English translation 449

in order that a Jew should nullify it and through this become a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation –

בכדי אז א איד זאל דערמיט אויפטאן און דורך דעם ווערן א שותף להקב"ה במע"ב –

English translation 450

the primary and greatest opponent is –

איז דער עיקר און גרעסטער מנגד –

English translation 451

Amalek.

עמלק.

English translation 452

As is known, he "knows his Master and intends to rebel against Him":

כנ"ל אז ער איז "יודע את רבונו ומכוון למרוד בו":

English translation 453

With him there is no lack of knowledge of Divinity,

ביי אים איז ניטא קיין העדר הידיעה אין אלקות,

English translation 454

rather "he knows his Master,"

נאר "יודע את רבונו",

English translation 455

and nevertheless he intends to rebel against Him!

און אעפ"כ מכוון למרוד בו!

English translation 456

He comes to a Jew and adds to him knowledge of Divinity,

ער קומט צוגיין צו א אידן און איז אים נאך מוסיף ידיעות אין אלקות,

English translation 457

"he knows his Master,"

"יודע את רבונו",

English translation 458

and together with this he wishes to cause him to "intend to rebel against Him."

וביחד עם זה וויל ער אין אים אויפטאן אז "מכוון למרוד בו" 79.

English translation 459

Accordingly, it is understood,

לפי"ז איז מובן,

English translation 460

that through a Jew waging war with Amalek and vanquishing him,

אז דורך דעם וואס א איד האלט מלחמה מיט עמלק און איז אים מנצח כו',

English translation 461

it is revealed in the greatest manner that a Jew becomes a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation,

טוט זיך אויף אויפן גרעסטן אופן אז א איך ווערט א שותף להקב"ה במעשה בראשית,

English translation 462

because he has nullified the primary husk –

וויבאלד אז ער האט אויפגעטאן מיט עיקר הקליפות –

English translation 463

Amalek.

עמלק.

English translation 464

It turns out,

קומט אויס,

English translation 465

from all this, that the matter of "Remember" in the simple sense of the verse,

מכל זה אז דער ענין פון "זכור" בפשוטו של מקרא,

English translation 466

"Remember what Amalek did to you,"

"זכור את אשר עשה לך עמלק",

English translation 467

is not an opposite thing from "Remember" that I was created to serve my Creator

איז ניט קיין פארקערטע זאך פון "זכור" אז אני נבראתי לשמש את קוני

English translation 468

(as discussed last year),

(כמדובר אשתקד),

English translation 469

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 470

this is a detail thereof

דאס איז א פירוט דערפון

English translation 471

(in the manner that "You shall not have" is a part and detail of "I am the Lord your God,"

(ע"ד ווי "ולא יהי' לך" איז א חלק ופרט פון "אנכי ה' אלקיך",

English translation 472

and therefore they were said in one utterance),

און דערפאר איז בדיבור אחד נאמרו],

English translation 473

because in order to complete the intention of "I was created to serve my Creator" in its fullness –

ווייל בכדי להשלים די כוונה פון אני נבראתי לשמש את קוני בשלימותו –

English translation 474

this is through a Jew serving his Creator in a manner that he does his service in his own portion and becomes a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation,

איז דאס דורך דעם וואס א איד איז משמש את קונו באופן אז ער טוט עבודתו בקב שלו און ווערט א שותף להקב"ה במעשה בראשית,

English translation 475

and for this purpose he wages war with Amalek and vanquishes him

ולצורך זה האלט ער מלחמה מיט עמלק און איז אים מנצח

English translation 476

(whereby a new creation is brought about,

(וואס דעמולט ווערט א התהוות חדשה,

English translation 477

similar to the creation of the world through the first partner).

בדוגמא ווי בריאת העולם ע"י דעם ערשטן שותף).

English translation 478

That is:

דאס הייסט:

English translation 479

There are not two remembrances –

עס זיינען ניטא קיין צוויי זכירות –

English translation 480

"Remember" that I was created to serve my Creator and "Remember what Amalek did to you,"

"זכור" אז אני נבראתי לשמש את קוני און "זכור את אשר עשה לך עמלק",

English translation 481

rather they are one remembrance

נאר זיי זיינען איין זכירה

English translation 482

(in the manner of "I am" and "You shall not have" were said in one utterance):

(ע"ד "אנכי ולא יהי' לך" בדיבור אחד נאמרו]:

English translation 483

The general concept of "Remember" is –

כללות ענין פון "זכור" איז –

English translation 484

to remember that I was created to serve my Creator

צו געדענקען אז אני נבראתי לשמש את קוני

English translation 485

(through his remembering his existence,

(דורך דעם וואס ער געדענקט וועגן מציאותו,

English translation 486

as is known),

כנ"ל),

English translation 487

and the detail and explanation thereof is

און דער פירוט ופירוש דערפון איז

English translation 488

[which is the novel point that comes regarding what was discussed last year) –

[וואס דאס איז דער חידוש וואס קומט צו לגבי המדובר אשתקד) –

English translation 489

"Remember what Amalek did to you,"

"זכור את אשר עשה לך עמלק",

English translation 490

because in this is expressed the completeness of the matter of serving his Creator,

ווייל אין דעם דריקט זיך אויס שלימות הענין פון לשמש את קונו,

English translation 491

through becoming a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation.

דורך ווערן א שותף להקב"ה במעשה בראשית.

English translation 492

From this is understood the lesson of the portion of "Remember":

דערפון איז מובן די הוראה פון פ' זכור:

English translation 493

A Jew is told "Remember" –

מ'זאגט א איד'ן "זכור" –

English translation 494

he must remember who he is,

ער דארף געדענקען ווער ער איז,

English translation 495

that he is an existing and living reality that the Most High created –

אז ער איז א מציאות נמצא וחי וועלכע דער אויבערשטער האט באשאפן –

English translation 496

in order to serve my Creator

בכדי לשמש את קוני

English translation 497

(as discussed last year).

(כמדובר אשתקד).

English translation 498

And this is expressed in detail in completeness –

און דאס קומט ארויס בפרטיות בשלימות –

English translation 499

in "Remember what Amalek did to you." War with Amalek,

אין "זכור את אשר עשה לך עמלק". מלחמה עם עמלק,

English translation 500

and through this one becomes a partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation.

און דורך דעם ווערט מען א שותף להקב"ה במע"ב.

English translation 501

Simply and more generally:

בפשטות ובכללות יותר:

English translation 502

"Remember" –

"זכור" –

English translation 503

he must remember all the matters that a Jew must always remember.

ער דארף געדענקען אלע ענינים וואס א איד דארף אלעמאל געדענקען.

English translation 504

And in order that he should remember them, one must first tell him generally "Remember" –

און בכדי ער זאל זיי געדענקען דארף מען אים לכל לראש זאגן בכלל "זכור" –

English translation 505

because in order to remember properly one must have preparations for it,

ווייל בכדי צו געדענקען כדבעי דארף מען דערצו האבן הכנות,

English translation 506

as explained in tractate Horayot the matters that are good for memory, etc., simply in physical terms,

כמבואר במס' הוריות 80 די ענינים וואס זיינען טוב לזכרון וכו' פשוט בגשמיות,

English translation 507

all the more so that one must have spiritual preparations so that the memory should be proper.

עאכו"כ אז מ'דארף האבן הכנות ברוחניות בכדי אז דער זכרון זאל זיין כדבעי.

English translation 508

And the memory is connected and expressed in "Remember what Amalek did to you."

און דער זכרון איז פארבונדן און דריקט זיך אויס אין "זכור את אשר עשה לך עמלק".

English translation 509

And the deed is the main thing,

והמעשה הוא העיקר *80,

English translation 510

and as is especially emphasized in the obliteration of Amalek –

וכמודגש במיוחד אין מחיית עמלק –

English translation 511

that there must be "You shall blot out the memory of Amalek,"

אז עס דארף זיין "תמחה את זכר עמלק",

English translation 512

in actual deed through war with Amalek, etc.

במעשה בפועל דורך מלחמה בעמלק וכו'.

English translation 513

This means:

דאס הייסט:

English translation 514

In addition to that which it must be "do not forget" –

נוסף לזה וואס עס דארף זיין "לא תשכח" –

English translation 515

"in the heart" in thought,

"בלב" 81 במחשבה,

English translation 516

and "remember what Amalek did to you",

און "זכור את אשר עשה לך עמלק",

English translation 517

"remember" –

"זכור" –

English translation 518

"with the mouth",

"בפה" 81,

English translation 519

it must also come down into actual deed,

דארף עס אויך אראפקומען אין מעשה בפועל,

English translation 520

and in every generation –

ובכל דור ודור –

English translation 521

through going out of one's own four cubits and waging war and nullifying all matters connected with Amalek,

דורך ארויסגיין פון די אייגענע ד' אמות און מלחמה האבן און מבטל זיין אלע ענינים פארבונדן מיט עמלק'ן,

English translation 522

"you shall blot out the memory of Amalek".

"תמחה את זכר עמלק".

English translation 523

One could think that it is sufficient if one will go out and himself wage war with Amalek and in addition also influence other Jews that they too should wage war with Amalek. And with this he has already fulfilled the war with Amalek also in actual deed. They tell him that this is not enough,

קען מען דאך מיינען אז ס'איז גענוג אויב מ'וועט ארויסגיין און אליין מלחמה האבן מיט עמלק'ן און דערצו אויך פועל'ן אויף אנדערע אידן אז אויך זיי זאלן מלחמה האבן מיט עמלק. און דערמיט האט ער שוין יוצא געווען מלחמה בעמלק אויך במעשה בפועל. זאגט מען אים אז דאס איז ניט גענוג,

English translation 524

rather he must influence other Jews that each one of them should also become one who spurs others to action,

נאר ער דארף פועל'ן אויף אנדערע אידן אז יעדערער פון זיי זאל אויך ווערן א טופח על מנת להטפיח,

English translation 525

"lamps to give light",

"נרות להאיר" 82,

English translation 526

and himself go to influence further –

און אליין גיין פועל'ן אזוי ווייטער –

English translation 527

to yet more Jews.

בא נאך אידן.

English translation 528

And since this is demanded from a Jew, he has certainly been given powers for this. And especially according to the known principle that the commandments in the Torah are also promises,

און וויבאלד אז מ'מאנט דאס פון א אידן האט מען אים זיכער געגעבן כחות לזה. ובפרט ע"פ הידוע 83 אז די ציוויים אין תורה זיינען אויך הבטחות,

English translation 529

consequently the commandment "you shall blot out the memory of Amalek",

במילא איז דער ציווי "תמחה את זכר עמלק",

English translation 530

is also a promise that it will be so in actuality.

אויך א הבטחה אז אזוי וועט זיין בפועל.

English translation 531

And just as the war with Amalek is connected with the other two commandments dependent upon the entry of Israel into the Land –

און אזוי ווי מלחמת עמלק איז פארבונדן מיט די אנדערע צוויי מצוות התלויות בכניסת ישראל לארץ –

English translation 532

"Three commandments were commanded to Israel at the time of their entry into the Land,

"שלש מצות נצטוו ישראל בשעת כניסתן לארץ,

English translation 533

to appoint for themselves a king...

למנות להם מלך...

English translation 534

and to cut off the seed of Amalek...

ולהכרית זרעו של עמלק...

English translation 535

and to build the Chosen House" –

ולבנות בית הבחירה" 84 –

English translation 536

so through the war with Amalek already in the time of exile, there becomes a preparation for entry into the Land in the true and complete redemption,

איז דורך מלחמת עמלק שוין בזמן הגלות ווערט שוין א הכנה צו כניסה לארץ בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 537

and for the completeness of the obliteration and cutting off

און צו שלימות מחיית והכרתת

English translation 538

(of the seed of)

(זרעו של)

English translation 539

Amalek in the future redemption through King Moshiach

עמלק בגאולה העתידה ע"י מלך המשיח 85

English translation 540

(the commandment "to appoint for themselves a king etc." at the time of entry into the Land in the future to come),

(די מצוה "למנות להם מלך כו'" בשעת כניסה לארץ לע"ל),

English translation 541

and then will be the completeness of "Hashem your G-d has given you rest from all your enemies",

און דעמולט וועט זיין די שלימות פון "הניח ה' אלקיך לך מכל אויביך" 86,

English translation 542

both the physical enemies and the spiritual enemies

סיי די אויבים גשמיים און סיי די אויבים רוחניים

English translation 543

(for the physical enemies "are descended from them").

(וואס די אויבים גשמיים "נשתלשלו מהן" 87).

English translation 544

But the beginning of "you shall blot out the memory of Amalek" is already in the time of exile,

אבער די התחלה פון "תמחה את זכר עמלק" איז שוין בזמן הגלות,

English translation 545

and one does it with joy and a good heart,

און מ'טוט עס מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 546

because already in the time of exile there is a state of "and for all the children of Israel there was light in their dwellings",

ווייל שוין בזמן הגלות איז א מצב פון "ולכל בני ישראל הי' אור במושבותם" 88,

English translation 547

and one has the matter of "when Hashem your G-d gives you rest from all your enemies".

און מ'האט דעם ענין פון "בהניח ה"א לך מכל אויביך".

English translation 548

And very soon the true and complete redemption comes through King Moshiach

און בקרוב ממש קומט די גאולה האמיתית והשלימה ע"י מלך המשיח

English translation 549

("to appoint for themselves a king")

("למנות להם מלך")

English translation 550

and he completes the war and cutting off of Amalek in completeness.

און ער איז מסיים בשלימות מלחמת והכרתת עמלק.

English translation 551

And all Jews enter into the Land of Israel –

און אלע אידן גייען אריין אין ארץ ישראל –

English translation 552

the entry into the Land –

כניסת הארץ –

English translation 553

and there itself in Jerusalem the holy city,

און דארטן גופא אין ירושלים עיר הקודש,

English translation 554

"the city of the great King",

"קרית מלך רב" 89,

English translation 555

King Moshiach,

מלך המשיח,

English translation 556

there itself –

דארטן גופא –

English translation 557

to the holy mountain,

להר הקודש,

English translation 558

the Temple Mount,

הר הבית,

English translation 559

into the third Holy Temple,

אין ביהמ"ק השלישי,

English translation 560

"the Chosen House"

"בית הבחירה"

English translation 561

(the third commandment at the time of entry into the Land),

(די דריטע מצוה בשעת כניסה לארץ),

English translation 562

"the Sanctuary of Hashem, Your hands have established",

"מקדש אד' כוננו ידיך" 90,

English translation 563

which is built from above and only needs to descend,

וואס ער איז בנוי מלמעלה און דארף נאר יורד זיין 91,

English translation 564

for which there are no limitations as to when this will be,

וואס דערפאר זיינען ניטא קיין הגבלות ווען דאס וועט זיין,

English translation 565

this can be on Shabbat and at night etc.

דאס קען זיין בשבת ובלילה וכו'

English translation 566

(as explained in the halachic authorities),

(כמבואר בפוסקים 92),

English translation 567

And speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 568

In addition to what was discussed above regarding Parshat Zachor

נוסף להמדובר לעיל וועגן פ' זכור

English translation 569

(as also discussed last year)

(כמדובר אויך בשנה שעברה)

English translation 570

and the novel point that was added in this in this year

און דער חידוש וואס איז צוגעקומען בזה בשנה זו

English translation 571

(as this is connected with the remembrance of Amalek) –

(ווי דאס איז פארבונדן מיט זכירת עמלק) –

English translation 572

there is also the matter of literal "new things" that occur on Shabbat Parshat Zachor in this year

איז אויך דא דער ענין פון "חדשים" ממש וואס קומט צו בשבת פ' זכור בשנה זו

English translation 573

(as above):

(כנ"ל):

English translation 574

That it is also Shabbat Parshat Tetzaveh,

אז ס'איז אויך שבת פ' צו,

English translation 575

and it is in a leap year.

און ס'איז אין א שנת העיבור.

English translation 576

In contrast, last year Parshat Zachor was in Parshat Tetzaveh and it was not a leap year.

משא"כ בשנה שעברה איז פ' זכור געווען בפ' תצוה און ס'איז ניט געווען א שנת העיבור.

English translation 577

And although "Tetzaveh" and "Tetzaveh" have a similar meaning,

ואע"פ אז "תצוה" און "צו" האבן אן ענלעכן פירוש,

English translation 578

there are nevertheless essential differences between them:

זיינען אבער פאראן חילוקים עיקריים ביניהם:

English translation 579

In "Tetzaveh" it speaks about "the law of the burnt offering",

אין "צו" רעדט זיך וועגן "תורת העולה" 93,

English translation 580

the daily continual offering. Which is a continual matter,

דעם קרבן תמיד. וואס איז אן ענין תמידי,

English translation 581

and although the daily continual offering was offered only in the morning and in the afternoon,

ואע"פ אז מ'האט מקריב געווען דעם קרבן תמיד נאר בבוקר ובבין הערביים,

English translation 582

one learns nevertheless from the verse "and the priest shall burn wood upon it morning by morning and arrange upon it the burnt offering and cause the fats of the peace offerings to go up in smoke upon it" that "nothing shall precede the daily continual offering of the morning" and that "nothing shall follow the daily continual offering of the afternoon" except "upon it all the offerings shall be completed".

לערנט מען אבער אפ 94 פון פסוק 95 "ובער עלי' הכהן עצים בבקר בבקר וערך עלי' העולה והקטיר עלי' חלבי השלמים" אז "לא יהא דבר קודם על המערכה לתמיד של שחר" און אז "לא יהא דבר מאוחר לתמיד של בין הערבים" נאר "עלי' השלם כל הקרבנות כולם".

English translation 583

That is, that the daily continual offering has an effect on the entire day in a continual manner.

ד.ה. אז דער תמיד האט א ווירקונג אויף כל היום כולו באופן תמידי.

English translation 584

And likewise the other matters in the portion speak about matters for generations.

ועד"ז די אנדערע ענינים אין דער פרשה רעדן זיך וועגן ענינים לדורות.

English translation 585

In contrast, in "Tetzaveh" it speaks about the Menorah,

משא"כ אין "תצוה" רעדט זיך וועגן דער מנורה,

English translation 586

although there too it says "to raise up a continual lamp",

איז כאטש אז דארטן אויך שטייט 95 "להעלות נר תמיד",

English translation 587

it is nevertheless not as strongly emphasized in it how it acts in a continual manner upon the services of the entire day as in the daily continual offering.

איז אבער אין איר ניט אזוי שטארק מודגש ווי דאס פועל'ט באופן תמידי על עבודות כל היום כולו ווי אין דעם קרבן תמיד.

English translation 588

And likewise the other matters in the portion are not for generations.

ועד"ז די אנדערע ענינים אין דער פרשה זיינען ניט לדורות.

English translation 589

And in addition, specifically on "Tzav" Rashi is –

און דערצו איז דוקא אויף "צו" איז רש"י –

English translation 590

that its plain meaning of the verse –

שענינו פשוטו של מקרא –

English translation 591

explains "There is no 'Tzav' except an exhortation immediately and for generations",

מפרש "אין צו אלא ל' זירוז מיד ולדורות",

English translation 592

which he does not explain on "Tetzaveh".

וואס דאס איז ער ניט מפרש אויף "תצוה".

English translation 593

With additional virtues in "Tzav" regarding "Tetzaveh",

מיט נאך מעלות ב"צו" לגבי "תצוה",

English translation 594

as understood from what is discussed below in this.

כמובן מהמדובר לקמן בזה.

English translation 595

The concept of "Tzav" –

דער ענין פון "צו" –

English translation 596

"There is no 'Tzav' except an exhortation immediately and for generations":

"אין צו אלא ל' זירוז מיד ולדורות":

English translation 597

Firstly, in this is emphasized the concept of alacrity,

ערשטנס איז אין דעם מודגש דער ענין הזריזות,

English translation 598

to the extent that one must do it "immediately",

ביז אז מ'דארף עס טאן "מיד",

English translation 599

right away. For the meaning of "immediately" is not in relation to "for generations",

גלייך. וואס דער פירוש אין "מיד" איז ניט ביחס צו "לדורות",

English translation 600

i.e., not specifically literally right away,

ד.ה. ניט דוקא גלייך ממש,

English translation 601

rather in this generation not in generations after this –

נאר בדור זה ניט בדורות לאחרי זה –

English translation 602

rather as the simple interpretation of "immediately" that it is said together and in proximity with "forthwith and immediately",

נאר כפירוש הפשוט אין "מיד" אז מ'זאגט עס צוזאמען ובסמיכות מיט "תיכף ומיד",

English translation 603

where "forthwith" means literally right away,

וואס "תיכף" מיינט גלייך ממש,

English translation 604

consequently it is thus also understood regarding "immediately". And as understood from halachah,

במילא איז אזוי אויך מובן בנוגע צו "מיד". וכמובן פון הלכה,

English translation 605

that the definition of "immediately" means forthwith and immediately.

אז דער גדר פון "מיד" מיינט תיכף ומיד.

English translation 606

And in addition, the emphasis in "Tzav" is,

און דערצו איז די הדגשה אין "צו",

English translation 607

that in addition to "exhortation immediately" –

אז נוסף צו "זירוז מיד" –

English translation 608

this is also "for generations":

איז דאס אויך "לדורות":

English translation 609

There are matters in the Torah that pertain simply only to that generation,

עס זיינען דא ענינים בתורה וואס זיינען נוגע בפשטות נאר לדור ההוא,

English translation 610

the generation of the wilderness,

דור המדבר,

English translation 611

or even in the generation of the wilderness itself –

אדער אפילו אין דור המדבר עצמו –

English translation 612

only for a specific time

נאר פאר א זמן מסויים

English translation 613

(not for all forty years).

(ניט אויף אלע ארבעים שנה).

English translation 614

However, when the Torah writes explicitly regarding some matters that this is "an eternal statute for your generations",

משא"כ ווען תורה שרייבט בפירוש בא כמה ענינים אז דאס איז "חוקת עולם לדורותיכם",

English translation 615

this is a matter that pertains to generations

איז דאס אן ענין הנוגע לדורות

English translation 616

(not only to a specific generation).

(ניט נאר לדור מסויים).

English translation 617

And so it is also understood regarding "Tzav –

און אזוי איז אויך מובן בנוגע צו "צו –

English translation 618

for generations".

לדורות".

English translation 619

And although the entire Torah is eternal and will not be exchanged,

ואע"פ וואס כל התורה איז נצחית 96 און לא תהי' מוחלפת 97,

English translation 620

and eternal as Torah and instruction

און נצחית אלס תורה והוראה

English translation 621

(as discussed many times).

(כמדובר כמ"פ 98).

English translation 622

I.e., that even the matters in the Torah that are simply only temporary,

ד.ה. אז אפילו די ענינים בתורה וואס זיינען כפשוטו נאר לפי שעה,

English translation 623

even only in the generation of the wilderness,

אפילו נאר בדור המדבר,

English translation 624

they are eternal

זיינען זיי נצחיים

English translation 625

(in spirituality) –

(ברוחניות) –

English translation 626

nevertheless,

פונדעסטוועגן,

English translation 627

as in all matters of the Torah,

ווי בכל עניני התורה,

English translation 628

there are matters in which the concept of eternity in the matters of the Torah is openly emphasized,

זיינען דא ענינים וואס אין זיי איז מודגש בגלוי דער ענין פון נצחיות בעניני התורה,

English translation 629

and from them we learn it and apply it to all other matters.

און פון זיי לערנט מען עס אפ און מ'נעמט עס אויף שאר כל הענינים.

English translation 630

As we see in practice that only in specific matters does it say "an eternal statute for your generations".

ווי מ'זעט בפועל אז נאר בענינים מסויימים שטייט "חוקת עולם לדורותיכם".

English translation 631

And regarding this, concerning "Tzav" it says that this is "for generations",

ועד"ז בנוגע צו "צו" שטייט אז דאס איז "לדורות",

English translation 632

and in addition in a manner of alacrity –

און דערצו באופן של זריזות –

English translation 633

"exhortation immediately and for generations".

"זירוז מיד ולדורות".

English translation 634

From this it is understood that all these matters and instructions that were spoken about years ago on Shabbat Parashat Zachor –

דערפון איז מובן אז די אלע ענינים והוראות וואס מ'האט גערעדט פאר-א-יארן בשבת פ' זכור –

English translation 635

are with greater strength and greater vigor in this year,

זיינען ביתר שאת וביתר עוז בשנה זו,

English translation 636

because in this comes the addition and emphasis of "Tzav",

וויבאלד אז אין דעם קומט צו די הוספה און הדגשה פון "צו",

English translation 637

"exhortation immediately and for generations",

"זירוז מיד ולדורות",

English translation 638

the concept of alacrity "immediately",

דער ענין הזריזות "מיד",

English translation 639

"forthwith and immediately". And together with this, in this is openly emphasized the concept of eternity –

"תיכף ומיד". וביחד עם זה איז אין דעם מודגש בגלוי ענין הנצחיות –

English translation 640

"for generations".

"לדורות".

English translation 641

And although last year there was already a farbrengen at that same time,

ואע"פ אז בשנה שעברה איז שוין געווען א התוועדות באותו זמן,

English translation 642

Shabbat Parashat Zachor,

שבת פ' זכור,

English translation 643

and in that same setting,

ובאותו מעמד,

English translation 644

and for the most part –

וברובם ככולם –

English translation 645

the same people –

די זעלבע מענטשן –

English translation 646

this is however only two times,

איז דאס אבער נאר צוויי מאל,

English translation 647

still very far from one hundred and one times! Consequently, we now make another farbrengen –

נאך גאר ווייט פון מאה פעמים ואחד! במילא מאכט מען איצטער נאך א התוועדות –

English translation 648

so that it should be at least two times.

אז עס זאל זיין עכ"פ צוויי מאל.

English translation 649

And regarding the other farbrengens until one hundred and one times –

ובנוגע די אנדערע התוועדויות ביז מאה פעמים ואחד –

English translation 650

it is because soon our righteous Mashiach will come,

איז וויבאלד אז באלד קומט משיח צדקנו,

English translation 651

we will leave for him the calculation of how many more times one needs to make a farbrengen:

וועט מען פאר אים לאזן דעם חשבון וויפל מאל מ'דארף נאך מאכן א התוועדות:

English translation 652

he will decide whether to make a farbrengen another ninety-nine times,

ער וועט שוין מחליט זיין צי מ'זאל מאכן א התוועדות נאך ניין און ניינציק מאל,

English translation 653

in order that it should be one hundred and one times

בכדי עס זאל זיין מאה פעמים ואחד

English translation 654

(or one hundred and one),

(אדער ואחת 99),

English translation 655

or that there will be a constant farbrengen –

אדער אז ס'וועט זיין א שטענדיקע התוועדות –

English translation 656

"a good heart makes a feast continually",

"טוב לב משתה תמיד" 100,

English translation 657

"all of it is watered"!

"כולה משקה" 101!

English translation 658

And if there is the question when there will be time for prayers and meals etc. –

אי איז די שאלה ווען וועט זיין צייט אויף תפלות און סעודות וכו' –

English translation 659

we will ask also this question among the other questions to Elijah the Prophet! –

וועט מען פרעגן אויך אט די שאלה בין שאר השאלות ביי אליהו הנביא! –

English translation 660

One need not burden Elijah the Prophet with the trouble of answering the question!

מ'דארף ניט פארשפארן אליהו הנביא די טירחא צו ענטפערן די שאלה!

English translation 661

And we do not have to wait long for this –

און מ'האט אויף דעם ניט לאנג צו ווארטן –

English translation 662

because very soon our righteous Mashiach and Elijah the Prophet will come,

ווייל אט אט קומט משיח צדקנו און אליהו הנביא,

English translation 663

"behold, He stands behind our wall"!

"הנה 102 זה עומד אחר כתלינו" 103!

English translation 664

And therefore,

און דעריבער,

English translation 665

although there was indeed a farbrengen also last year –

אע"פ וואס ס'איז טאקע געווען א התוועדות אויך בשנה שעברה –

English translation 666

firstly, the question is whether he remembers what was spoken then,

איז ערשטנס די שאלה צי ער געדענקט וואס מ'האט דעמולט גערעדט,

English translation 667

or perhaps he did not hear it from the outset,

אדער אפשר האט ער עס מלכתחילה ניט געהערט,

English translation 668

because he was sleeping.

ווייל ער איז געשלאפן.

English translation 669

And even if he does remember,

און אפילו אויב ער געדענקט יע,

English translation 670

or if he does not remember,

אדער אויב ער געדענקט ניט,

English translation 671

he can nevertheless look into what was spoken,

קען ער דאך אריינקוקן אין דעם וואס מ'האט גערעדט,

English translation 672

as mentioned above that it is already printed –

כאמור לעיל אז ס'איז שוין אפגעדרוקט –

English translation 673

it is worthwhile to make another farbrengen and speak and arouse,

איז כדאי נאכאמאל מאכן א התוועדות און רעדן און מעורר זיין,

English translation 674

because it is far from one hundred and one times,

וויבאלד אז ס'איז ווייט פון מאה פעמים ואחד,

English translation 675

and especially since in this year comes the innovation and addition that it is Shabbat Parashat Tzav –

ובפרט אז בשנה זו קומט צו דער חידוש והוספה אז ס'איז שבת פ' צו –

English translation 676

exhortation immediately and for generations.

זירוז מיד ולדורות.

English translation 677

And it is known the greatness of the matter of a Chassidic farbrengen,

וכידוע דער גודל הענין פון א חסיד'ישן פארברענגען,

English translation 678

according to the teaching of the Alter Rebbe,

כתורת אדה"ז,

English translation 679

which the Rebbe, my teacher and father-in-law, transmitted and commanded to print,

וואס כ"ק מו"ח האט איבערגעגעבן און געהייסן אפדרוקן 104,

English translation 680

which printing is for generations

וואס דפוס איז לדורות

English translation 681

(as the saying of the Tzemach Tzedek),

(כפתגם הצ"צ 105),

English translation 682

that is, not only "immediately" but also "for generations" –

ד.ה. ניט נאר "מיד" נאר אויך "לדורות" –

English translation 683

it is understood from this that even if there was a farbrengen in the previous year,

איז דערפון מובן אז אפילו אויב ס'איז געווען א התוועדות בשנה שעברה,

English translation 684

each time that one makes another farbrengen, the great novelty that a farbrengen brings about comes again

איז יעדער מאל וואס מ'מאכט נאך א התוועדות קומט צו נאכאמאל דער חידוש גדול וואס עס טוט אויף א התוועדות

English translation 685

(according to the teaching of the Alter Rebbe).

(כתורת אדה"ז).

English translation 686

And in particular, it could very well be that for years he has been sleeping...

ובפרט אז עס קען גאר זיין אז פאר-א-יארן איז ער געשלאפן...

English translation 687

And even though there are those who have been sleeping not only for years,

ואע"פ אז עס זיינען דא אזוינע וואס זיינען געשלאפן ניט נאר פאר-א-יארן,

English translation 688

but they are also sleeping now...

נאר זיי שלאפן אויך איצטער...

English translation 689

And he further argues,

און ער טענה'ט נאך,

English translation 690

that it is written –

אז ס'שטייט דאך –

English translation 691

(regarding the Holy One, blessed be He, in connection with Purim)

(בנוגע להקב"ה בקשר לפורים)

English translation 692

"Hashem, the One, sleeps with His people",

"ה' אחד ישן לו מעמו" 106,

English translation 693

"Their god is asleep",

"אלקיהם ישן הוא" 107,

English translation 694

then all the more so regarding a flesh and blood person!

איז במכ"ש וק"ו בנוגע א בשר ודם!

English translation 695

And in particular on the day of Shabbat,

ובפרט ביום השבת,

English translation 696

when he thereby fulfills a mitzvah of Oneg Shabbat –

וואס דעמולט איז ער גאר מקיים דערמיט א מצוה פון עונג שבת –

English translation 697

sleep on Shabbat is a delight! And this is not just another matter of Shabbat,

שינה בשבת תענוג 108! און דאס איז ניט סתם נאך אן ענין אין שבת,

English translation 698

rather it is written in the holy books that the acronym of "Shabbat" is "Sleep on Shabbat is a delight!"

נאר ס'שטייט אין ספרים אז דער ר"ת פון "שבת" איז "שינה בשבת תענוג 109!

English translation 699

But nevertheless,

אבער אעפ"כ,

English translation 700

since he sits here and sleeps,

וויבאלד אז ער זיצט דא און שלאפט,

English translation 701

this is not with the full flavor and delight –

איז דאס ניט מיטן גאנצן געשמאק און תענוג –

English translation 702

because they push him, etc.,

ווייל מ'שטופט דאך אים וכו',

English translation 703

consequently, it harms that his dreams should not be pleasant. As is known what naturalists say that when one sleeps and even if a fly bites him –

במילא שאדט עס אז זיינע חלומות זאלן ניט זיין געשמאקע. כידוע וואס טבעיים זאגן אז בשעת איינער שלאפט און אפילו אז עס בייסט אים א פליג –

English translation 704

in the language of the verse "the spider seizes with hands" –

בלשון הכתוב 110 "שממית בידים תתפש" –

English translation 705

(or they push him,

(אדער מ'שטופט אים,

English translation 706

as in the matter at hand)

כבנדו"ד)

English translation 707

and the like, it causes that he should dream of something not good, etc.

וכיו"ב פועל'ט עס אז עס זאל זיך חלום'ען ניט קיין גוטע זאך כו'.

English translation 708

As it is called here:

ווי מ'רופט עס דא אן:

English translation 709

that it affects his "subconscious",

אז ס'פועלט אויף זיין "סאב-קאַנשעס",

English translation 710

So too regarding the people who are sleeping now,

איז אויך בנוגע צו די מענטשן וואס שלאפן איצטער,

English translation 711

and even if they sleep in a manner of "and you shall lie down and your sleep shall be pleasant",

און אפילו אויב זיי שלאפן באופן פון "ושכבת וערבה שנתך" 111,

English translation 712

to the extent that they dream of nothing at all –

ביז אז זיי חלום'ען גאר גארניט –

English translation 713

at the time they will wake up or they will be woken up –

איז בשעת זיי וועלן זיך אויפכאפן אדער מ'וועט זיי אויפוועקן –

English translation 714

they should be told what was discussed!

זאל מען זיי איבערגעבן דאס וואס ס'האט זיך גערעדט!

English translation 715

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 716

What do they demand of him –

וואס מאנט מען פון אים –

English translation 717

he was sleeping during the event,

ער איז דאך געשלאפן בשעת מעשה,

English translation 718

for years,

פאר-א-יארן,

English translation 719

and at that farbrengen?!

און בא דער התוועדות?!

English translation 720

The Mishnah says: A person is always liable, whether he is awake or asleep:

זאגט די משנה 112 אדם מועד לעולם בין ער בן ישן:

English translation 721

Since he was created as a person,

וויבאלד ער איז באשאפן געווארן אן אדם,

English translation 722

he is responsible for everything he does, even during sleep!

איז ער אן אחראי אויף אלץ וואס ער טוט אויך בשעת השינה!

English translation 723

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 724

in this year there comes greater excellence and greater strength in all matters of "Remember" in all the years,

בשנה זו קומט צו יתר שאת ויתר עוז אין אלע ענינים פון פ' זכור בכל השנים,

English translation 725

also regarding the previous year –

אויך לגבי שנה שעברה –

English translation 726

due to the matter of "Tzu",

מצד דעם ענין פון "צו",

English translation 727

alacrity immediately and for generations.

זירוז מיד ולדורות.

English translation 728

Another matter that comes in this year is –

נאך אן ענין וואס קומט צו בשנה זו איז –

English translation 729

that it is a leap year.

אז ס'איז א שנת העיבור.

English translation 730

As discussed many times during the year, the matter of a leap year,

כמדובר כמ"פ במשך השנה 113 דער ענין פון א שנת העיבור,

English translation 731

that it equalizes the course of the sun and the course of the moon,

אז דאס גלייכט אויס מהלך החמה ומהלך הלבנה,

English translation 732

so that they become like one thing.

ביז אז זיי ווערן ווי איין זאך.

English translation 733

And in avodah:

ובעבודה:

English translation 734

The difference between the moon and the sun is:

דער חילוק צווישן לבנה און שמש איז:

English translation 735

In the light of the moon there are always changes,

אין אור הלבנה זיינען שטענדיק דא שינויים,

English translation 736

either the light of the moon becomes greater from day to day

אדער אור הלבנה ווערט גרעסער מיום ליום

English translation 737

(in the first half of the month),

(בחצי הראשון פון חודש),

English translation 738

or lesser from day to day

אדער ווייניקער מיום ליום

English translation 739

(in the second half of the month),

(בחצי השני פון חודש),

English translation 740

until on the eve of Rosh Chodesh there is the concealment of the moon,

ביז אז בערב ראש חודש ווערט העלם הלבנה,

English translation 741

in order that afterwards the moon should be renewed anew.

על מנת אז דערנאך זאל די לבנה נתחדש ווערן מחדש.

English translation 742

However, in the sun there are no changes.

משא"כ אין שמש זיינען ניטא קיין שינויים.

English translation 743

And corresponding to this, there are two types in the avodah of man:

וכנגד זה זיינען דא צוויי סוגים בעבודת האדם:

English translation 744

A) Avodah in a manner of changes. One ascends from level to level in avodah,

א) עבודה באופן פון שינויים. מ'איז עולה מדרגא לדרגא בעבודה,

English translation 745

until one comes to an ascent incomparably higher,

ביז אז מ'קומט צו אן עלי' שלא בערך נעלית יותר,

English translation 746

when one must in the interim have a descent and concealment regarding his level

וואס דעמולט דארף מען בינתיים האבן א ירידה והעלם לגבי מדריגתו

English translation 747

(in the example like the concealment of the moon before it is renewed in a new month),

(בדוגמא ווי העלם הלבנה איידער זי ווערט נתחדש אין א נייעם חודש),

English translation 748

as it is written "seven times the righteous falls and rises" brought in the Chinnuch Katan,

כמ"ש 114 "שבע יפול צדיק וקם" געבראכט אין חינוך קטן,

English translation 749

and as explained in the discourses of Chassidus

וכמבואר בדרושי חסידות 115

English translation 750

(and at length –

(ובארוכה –

English translation 751

from the middle Rebbe regarding the matter of "and the man was silent to her" and from the Rebbe (the Rashab) of blessed memory)

פון דעם מיטעלן רבי'ן בענין "והאיש 116 משתאה לה מחריש" 117 און פון רבי'ן (מהורש"ב) נ"ע)

English translation 752

regarding the matter that between one ascent and another ascent incomparably higher –

בענין אז בין עלי' לעלי' שלא בערך נעלה יותר –

English translation 753

there must be a descent in the interim,

דארף זיין אן עמוד בינתיים,

English translation 754

and afterwards one ascends to a level incomparably higher.

ולאח"ז איז מען עולה צו א דרגא שלא בערך נעלה יותר א.

English translation 755

Etc.

א.וו.

English translation 756

B) Avodah that is equal without change every single day. Like the example of the sun.

ב) עבודה וואס איז בשוה בלי שינוי בכל יום ויום. בדוגמת השמש.

English translation 757

And in practical avodah:

ובעבודה בפועל:

English translation 758

Every single day one recites the Shema and the like equally without change.

בכל יום ויום זאגט מען קריאת שמע וכיו"ב בשוה בלי שינוי.

English translation 759

On the other hand, there are matters in avodah that must be in a manner of "lafshei lah" –

לאידך זיינען דא ענינים אין עבודה וואס דארפן זיין באופן פון "לאפשה לה" –

English translation 760

the study of Torah in a manner of "lafshei lah".

לימוד התורה באופן פון "לאפשה לה".

English translation 761

This is also in prayer:

עד"ז אויך אין תפלה:

English translation 762

Although the text of the prayer is seemingly always the same –

אע"פ וואס נוסח התפלה איז לכאורה אלעמאל דער זעלבער –

English translation 763

But the law is as the ruling of the Rambam, "It is a positive commandment to pray etc., asking for his needs that he requires,"

איז אבער דער דין כפס"ד הרמב"ם 120 "מצות עשה להתפלל כו' שואל צרכיו שהוא צריך להם",

English translation 764

That is, when new needs arise, an addition must be added in prayer and a request for these needs. And since each day a person is a "new creation,"

ד.ה. בשעת עס קומען צו צרכים חדשים דארף צוקומען א הוספה אין תפלה ובקשה על צרכים אלו. און וויבאלד אז בכל יום איז דער אדם א "ברי' חדשה" 121,

English translation 765

Each day he has new clarifications,

כל יום האט ער בירורים חדשים,

English translation 766

New needs –

צרכים חדשים –

English translation 767

His prayer must be each day in a new manner.

דארף תפלתו בכל יום זיין באופן חדש.

English translation 768

In externality, the prayer is clothed in garments,

בחיצוניות ווערט די תפלה נתלבש אין לבושים,

English translation 769

The same text each day –

דעם זעלבן נוסח בכל יום –

English translation 770

But the essence of prayer is in the heart,

אבער עיקר התפלה איז בלב,

English translation 771

"What is the service of the heart –

"איזו היא עבודה שבלב –

English translation 772

You must say this is prayer,"

הוי אומר זו תפלה" 122,

English translation 773

The service of the heart must be in a new manner each day.

דארף די עבודה שבלב זיין באופן חדש בכל יום.

English translation 774

And the lesson of a leap year –

און דער לימוד פון א שנת העיבור –

English translation 775

Whose essence is to align the sun and moon until they are unified –

וואס ענינה איז צו אויסגלייכן שמש ולבנה ביז זיי מאחד זיין –

English translation 776

That the two services,

אז די ביידע עבודות,

English translation 777

Changes and the absence of changes,

שינויים און העדר השינויים,

English translation 778

Must be together.

דארפן זיין צוזאמען.

English translation 779

That is, that in the very matters that are equal, the power of innovation and ascent must be added.

ד.ה. אז אין די ענינים השוים גופא דארף צוקומען דער תוקף פון חידוש ועלי'.

English translation 780

The instruction of the leap year –

די הוראה פון שנת העיבור –

English translation 781

That the two movements of absence of change and change come together –

אז די צוויי תנועות פון העדר השינוי ושינוי קומען צוזאמען –

English translation 782

Is also seen emphasized in Purim:

זעט מען אויך בהדגשה אין פורים:

English translation 783

On one hand, it is emphasized in the days of Purim –

פון איין זייט איז מודגש בימי הפורים –

English translation 784

Service in a manner of innovation relative to service in other times

עבודה באופן של חידוש לגבי עבודה בשאר הזמנים

English translation 785

(Similar to the moon),

(בדוגמת הלבנה),

English translation 786

That the service must be "until one does not know,"

אז די עבודה דארף זיין "עד דלא ידע" 123,

English translation 787

Above all measurements and limitations.

למעלה מכל מדידות והגבלות.

English translation 788

On the other hand:

לאידך גיסא:

English translation 789

Purim is connected with "they fulfilled what they had already accepted."

פורים איז פארבונדן מיט "קיימו מה שקבלו כבר" 124.

English translation 790

That is, not a new service, but a fulfillment in a matter that already existed from before.

ד.ה. ניט קיין עבודה חדשה נאר א קיום אין אן ענין וואס איז שוין געווען פון פריער.

English translation 791

And in Purim, both matters come together:

ובפורים קומען די ביידע ענינים צוזאמען:

English translation 792

The service of "they fulfilled what they had already accepted" must be in a manner of innovation –

די עבודה פון "קיימו מה שקבלו כבר" דארף זיין באופן של חידוש –

English translation 793

"Until one does not know."

"עד דלא ידע".

English translation 794

This is also emphasized in Purim itself:

עד"ז זיינען די צוויי תנועות ביחד מודגש אין פורים עצמו:

English translation 795

Each Purim, an innovation comes relative to the previous Purim.

בכל פורים קומט צו א חידוש לגבי פורים שלפנ"ז.

English translation 796

And together with this, the matter of Purim is in a constant manner

וביחד עם זה איז דער ענין פון פורים באופן תמידי

English translation 797

(Without change)

(בלי שינוי)

English translation 798

For generations –

לדורות –

English translation 799

"And their remembrance shall not cease from their seed,"

"וזכרם לא יסוף מזרעם",

English translation 800

Until as the ruling of the Rambam

ביז כפס"ד הרמב"ם

English translation 801

(As above, section 2)

(כנ"ל ס"ב)

English translation 802

That Purim is eternal and for generations, also in the future to come.

אז פורים איז נצחי ולדורות אויך לע"ל.

English translation 803

And each year, "these days are remembered and performed" because of what was in the days of Purim the first time –

ובכל שנה איז "הימים האלה נזכרים ונעשים" 125 מצד דעם וואס איז געווען בימי הפורים בפעם הראשונה –

English translation 804

That is, a constant matter.

ד.ה. אן ענין תמידי.

English translation 805

This means that in Purim, both things (of constancy and innovation) come together – in each and every year itself, an innovation must be added in the "remembered and performed" (the constant matter).

דאס הייסט אז בפורים קומען צוזאמען ביידע זאכן (פון תמידיות וחידוש) – בכל שנה ושנה גופא דארף צוקומען א חידוש אין דער "נזכרים ונעשים" (דער ענין תמידי).

English translation 806

And as emphasized further in the leap year –

וכמודגש נאכמער בשנת העיבור –

English translation 807

As above, that then the connection of moon and sun stands emphasized,

כנ"ל אז דעמולט שטייט בהדגשה דער חיבור פון לבנה וחמה,

English translation 808

The service in a manner of innovation together with constant service.

די עבודה באופן של חידוש צוזאמען מיט עבודה תמידית.

English translation 809

From this is understood the elevation that comes in this year regarding all matters of Parshat Zachor and in general the service connected with Purim etc. –

דערפון איז מובן דער עילוי וואס קומט צו בשנה זו בנוגע אלע ענינים פון פ' זכור ובכלל די עבודה פארבונדן מיט פורים וכו' –

English translation 810

To do in all these matters with greater vigor and greater strength,

צו טאן אין די אלע ענינים ביתר שאת וביתר עוז,

English translation 811

In accordance with the instruction of "Tzu,"

בהתאם צו דער הוראה פון "צו",

English translation 812

"Alacrity immediately and for generations,"

"זירוז מיד ולדורות",

English translation 813

And the leap year –

און שנת העיבור –

English translation 814

The connection of service in a way of innovation and constant service.

דער חיבור פון עבודה בדרך חידוש ועבודה תמידית.

English translation 815

And in practical terms –

ובנוגע לפועל –

English translation 816

In a matter that is time-bound:

בענין שהזמן גרמא:

English translation 817

Standing on Shabbat Erev Purim and "one attends to the needs of the community on Shabbat" –

שטייענדיק בשבת ערב פורים ו"מפקחין על צרכי ציבור בשבת" 126 –

English translation 818

One should utilize the few hours until Purim as preparation for the "Purim campaign" –

זאל מען אויסנוצן די עטלעכע שעה ביז פורים אלס הכנה צו "מבצע פורים" –

English translation 819

In the manner that one can do in it on the day of Shabbat.

אין דעם אופן וואס מ'קען אין דעם טאן ביום השבת.

English translation 820

And especially when one stands on Shabbat Erev Purim after midday,

ובפרט אז מ'שטייט בשבת ערב פורים אחר חצות,

English translation 821

When there is already an effect of Purim –

וואס דעמולט איז שוין דא א ווירקונג פון פורים –

English translation 822

That one then does not say "Tzidkatcha Tzedek."

אז מ'זאגט דעמולט ניט קיין "צדקתך צדק" 6.

English translation 823

And the explanation in this is not, Heaven forbid, that this blocks the effort of the speech and the movement of the lips constitutes an action

וואס דער פירוש אין דעם איז ניט ח"ו אז דאס פארשפארט די טירחא פון דעם דיבור ועקימת שפתיו הוי מעשה 127

English translation 824

[A minor action,

[מעשה זוטא 128,

English translation 825

But still an action)

אבער פאָרט מעשה)

English translation 826

Of saying "Tzidkatcha Tzedek";

פון זאגן "צדקתך צדק";

English translation 827

Rather, he must feel as if Purim "forces" him, so to speak, not to say "Tzidkatcha Tzedek,"

נאר ער דארף מרגיש זיין ווי פורים איז אים "מכריח" כביכול ניט צו זאגן "צדקתך צדק",

English translation 828

Even though he wants to say it with all his might,

כאטש ער וויל עס זאגן בכל התוקף,

English translation 829

My soul went forth with His word,

נפשי יצא בדברו 129,

English translation 830

Especially since he knows the great matters that he can beseech with these three verses,

בפרט אז ער ווייסט די גרויסע ענינים וואס ער קען אויסבעטן בג' פסוקים אלו,

English translation 831

As is known.

כידוע.

English translation 832

But on the other hand –

אבער לאידך –

English translation 833

This is not in a manner that he then performs his service in a manner of "against your will you are alive" *129,

איז דאס ניט אין אן אופן אז ער טוט דעמולט עבודתו באופן פון "בעל כרחך אתה חי" *129,

English translation 834

As if he was forced not to say "Tzidkatcha Tzedek" –

ווי מ'האט אים מכריח געווען ניט צו זאגן "צדקתך צדק" –

English translation 835

Rather, out of joy,

נאר מתוך שמחה,

English translation 836

And moreover –

און נאכמער –

English translation 837

Joy and goodness of heart,

שמחה וטוב לבב,

English translation 838

And especially in the days of Purim,

ובפרט בימי הפורים,

English translation 839

When the joy must be "until one does not know."

ווען די שמחה דארף זיין "עד דלא ידע".

English translation 840

And from the joy "until one does not know" in the redemption of Purim,

און פון דער שמחה "עד דלא ידע" בגאולת פורים,

English translation 841

One will soon actually merit that from this "connection of redemption to redemption" in the redemption of Purim, one comes from this "connection" to the matter of the redemption itself,

איז מען בקרוב ממש זוכה אז פון דעם "מסמך גאולה לגאולה" בגאולת פורים 130 קומט מען פון דעם "מסמך" צו דעם ענין הגאולה אליין,

English translation 842

When there will be joy in its perfection,

וואס דעמולט וועט זיין שמחה בשלימותה,

English translation 843

"Then our mouth will be filled with laughter."

"אז ימלא שחוק פינו" 131.

English translation 844

As explained, the Ramban from Sifri that the commandments in this time are "signs" and symbols for the commandments in the future to come.

כמבואר אין רמב"ן 132 פון ספרי 133 אז די מצוות בזמן הזה זיינען "ציונים" וסימנים אויף מצוות לע"ל,

English translation 845

And regarding this in our matter:

ועד"ז בעניננו:

English translation 846

By fulfilling the commandment of joy in the redemption of Purim in this time in the manner of "until one does not know,"

דורך מקיים זיין מצות שמחה בגאולת פורים בזמן הזה באופן פון "עד דלא ידע",

English translation 847

this is a sign and symbol through which one can afterwards fulfill the "our mouth will be filled with laughter,"

איז דאס א סימן וציון דורך וועלכן מ'קען דערנאך מקיים זיין דעם "ימלא שחוק פינו",

English translation 848

joy in its completeness,

שמחה בשלימותה,

English translation 849

in the future to come.

לע"ל.

English translation 850

And this comes in a manner of alacrity,

און דאס קומט באופן של זריזות,

English translation 851

"I will hasten it." And also in alacrity there are levels –

"אחישנה" 134. און אויך אין זריזות זיינען דא דרגות –

English translation 852

this is in the fastest manner –

איז דאס אויפן שנעלסטן אופן –

English translation 853

"now"!

"נאו"!

English translation 854

And particularly since the eve of Purim is on the day of Shabbat

ובפרט אז וויבאלד ערב פורים איז ביום השבת

English translation 855

(in this year),

(בשנה זו),

English translation 856

the night of Purim begins at the conclusion of the holy Shabbat,

הויבט זיך אָן ליל פורים במוצאי שבת קודש,

English translation 857

when one eats "the meal of David, King Messiah,"

ווען מ'עסט "סעודתא דדוד מלכא משיחא" 135,

English translation 858

consequently the joy on this Purim is even more connected with the joy in the future redemption through David, King Messiah.

במילא איז די שמחה בפורים זה נאכמער פארבונדן מיט דער שמחה בגאולה העתידה ע"י דוד מלכא משיחא.

English translation 859

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 860

immediately and at once one dances from the joy of Purim into the joy in its completeness in the future redemption,

תיכף ומיד טאנצט מען אריין פון שמחת פורים אין דער שמחה בשלימותה בגאולה העתידה,

English translation 861

And together with our righteous Messiah,

און צוזאמען מיט משיח צדקנו,

English translation 862

together with Mordechai and Esther, may they rest in peace –

צוזאמען מיט מרדכי ואסתר עמהם –

English translation 863

all Jews go to our holy land,

גייען אלע אידן אין ארצנו הקדושה,

English translation 864

to Jerusalem, the holy city,

אין ירושלים עיר הקודש,

English translation 865

"to the holy mountain –

"בהר הקודש –

English translation 866

the Temple Mount –

הר הבית –

English translation 867

in Jerusalem,"

בירושלים" 136,

English translation 868

"to the Sanctuary, Lord, Your hands have established,"

ל"מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 869

"and eternal joy upon their heads."

"ושמחת עולם על ראשם" 137.

English translation 870

There is another matter that occurs in these days

ס'איז דא נאך אן ענין וואס קומט צו בימים אלו

English translation 871

(including this Shabbat)

(כולל שבת זה)

English translation 872

in proximity to the days of Purim –

בסמיכות לימי הפורים –

English translation 873

that a gathering of Jewish women and girls takes place.

אז עס קומט פֿאָר א כינוס פון נשי ובנות ישראל.

English translation 874

And although this is a matter that comes about through human action –

וואס אע"פ אז דאס איז אן ענין וואס קומט ע"י מעשה בני אדם –

English translation 875

everything is by Divine Providence,

איז יעדער זאך בהשגחה פרטית 138,

English translation 876

and as explained in the holy letter that although regarding oneself every person has free will,

וכמבואר באגה"ק 139 אז אע"פ וואס בנוגע צו זיך אליין האט יעדער מענטש בחירה,

English translation 877

but regarding a matter that another person does –

אבער בנוגע צו א זאך וואס א צווייטער טוט –

English translation 878

that other is a world in and of itself,

איז יענער אן עולם בפ"ע,

English translation 879

and in relation to the first this is by Divine Providence.

און ביחס צו דעם ערשטן איז דאס השגח"פ.

English translation 880

For example:

לדוגמא:

English translation 881

When one does a favor for another,

בשעת איינער טוט דעם צווייטן א טובה,

English translation 882

the one doing the favor receives reward because he chose to do a good thing,

איז דעם עושה הטובה קומט שכר ווייל ער האט בוחן געווען צו טאן א דבר טוב,

English translation 883

but in relation to the other

אבער ביחס צו דעם צווייטן

English translation 884

(for whom he did the favor)

(פאר וועמען ער האט געטאן די טובה)

English translation 885

this is by Divine Providence that a favor should be done for him.

איז דאס בהשגח"פ אז אים זאל געטאן ווערן א טובה.

English translation 886

And the same applies in the opposite case

ועד"ז בצד ההפכי

English translation 887

(as explained in the holy letter there).

(כמבואר באגה"ק שם).

English translation 888

And the same applies in this matter:

עד"ז אין דעם ענין:

English translation 889

Although the gathering was determined through human action –

אע"פ וואס דער כנס איז באשטימט געווארן ע"י מעשה האדם –

English translation 890

in relation to all those who know of it,

איז ביחס צו אלע די וואס ווייסן דערפון,

English translation 891

this is by Divine Providence that the gathering occurs in these days in proximity to and including the days of Purim,

איז דאס בהשגח"פ אז דער כנס קומט פֿאָר בימים אלו בסמיכות און כולל ימי הפורים,

English translation 892

and consequently it certainly has a connection with Purim.

ובמילא האט עס זיכער א שייכות מיט פורים.

English translation 893

The purpose of this gathering of Jewish women and girls is –

די מטרה פון דעם כנס דנשי ובנות ישראל איז –

English translation 894

like every gathering

ווי יעדער כנס

English translation 895

(of Jews)

(פון אידן)

English translation 896

worthy of its name –

הראוי לשמו –

English translation 897

in order to adopt good resolutions in all matters of Judaism with the intention to fulfill them in practice. And especially in this gathering –

בכדי צו אננעמען החלטות טובות אין אלע זאכן פון אידישקייט על מנת לקיימן בפועל. ובמיוחד בכנס זה –

English translation 898

resolutions in connection with the principal matters that are specifically entrusted to Jewish women and girls:

החלטות בקשר מיט די ענינים עיקריים וועלכע זיינען ספעציעל פארטרויט צו נשי ובנות ישראל:

English translation 899

in general –

בכלל –

English translation 900

to establish homes in Israel on the foundation of Torah and commandments,

צו אויפשטעלן בתים בישראל על יסוד התורה והמצוות,

English translation 901

and especially –

ובמיוחד –

English translation 902

through the three matters upon which every Jewish home rests –

דורך די דריי ענינים שעליהם נשען כל בית ישראל –

English translation 903

family purity,

טהרת המשפחה,

English translation 904

the kashrut of eating and drinking, and the candles of holy Shabbat and festivals

כשרות האכילה ושתי' און נרות שבת קודש ויו"ט

English translation 905

(as follows).

(כדלקמן).

English translation 906

And when one gathers together in a gathering to adopt these good resolutions –

און בשעת מ'קלייבט זיך צוזאמען אין א כנס צו אָננעמען די החלטות טובות –

English translation 907

it gives even more strength to all these resolutions that one should afterwards fulfill them in practice with greater vigor and greater might.

גיט עס צו נאכמער תוקף אין די אלע החלטות אז מ'זאל זיי דערנאך מקיים זיין בפועל ביתר שאת וביתר עוז 140.

English translation 908

As is known the word of the middle Rebbe that when two Jews come together

כידוע דער ווארט פון דעם מיטעלן רבי'ן 141 אז בשעת צוויי אידן קומען זיך צוזאמען

English translation 909

(for a good purpose)

(צוליב א גוטער מטרה)

English translation 910

this is two Godly souls against one animal soul. As was discussed at length previously the explanation of this:

איז דאס צוויי נפש האלקית אויף איין נפש הבהמית. כמדובר אמאל בארוכה 142 די הסברה בזה:

English translation 911

When Jews gather together for a good purpose,

בשעת אידן קלייבן זיך צוזאמען צוליב א מטרה טובה,

English translation 912

the animal soul is not at all interested in the gathering together and the standing in unity with other Jews. Consequently each animal soul remains alone, separate from the other animal souls.

אינטערעסירט בכלל ניט דער נה"ב דאס צוזאמענקלייבן זיך און דאס שטיין באחדות מיט אנדערע אידן. במילא בלייבט יעדער נה"ב איינע אליין באזונדער פון די אנדערע נה"ב.

English translation 913

The entire matter of this gathering together

דער גאנצער ענין פון דעם צוזאמענקלייבן זיך

English translation 914

(in order to add strength in all good things)

(בכדי צוגעבן תוקף אין אלע גוטע זאכן)

English translation 915

comes from the side of the Godly soul –

קומט מצד דעם נה"א –

English translation 916

therefore this is two Godly souls,

דעריבער איז דאס צוויי נה"א,

English translation 917

because the Godly souls gather together.

ווייל די נה"א קלייבן זיך צוזאמען.

English translation 918

All the more so at a gathering of more than two Jews, all the more so of many Jews, like the gathering in question – this is then many Godly souls against one animal soul. Consequently one has a very great power to adopt good resolutions with the intention to fulfill them in practice, not looking at the obstacles and delays that can be from the side of the animal soul and from without etc.

עאכו"כ ביי א כנס פון מערער ווי צוויי אידן, עאכו"כ פון א ריבוי אידן, ווי דער כנס בנדו"ד – איז דאס דעמולט גאָר א סך נה"א אויף איין נה"ב. במילא האט מען גאר א שטארקן כח צו אננעמען החלטות טובות על מנת לקיימן בפועל ניט קוקנדיק אויף די מניעות ועיכובים וואס קענען זיין מצד דער נה"ב ומבחוץ וכו'.

English translation 919

In this gathering there is an additional elevation from the fact that it occurs

אין דעם כנס קומט צו נאכמער עילוי מצד דעם וואס דאס קומט פאר

English translation 920

(by Divine Providence)

(בהשגח"פ)

English translation 921

in proximity to the days of Purim and including the days of Purim –

בסמיכות לימי הפורים און כולל ימי הפורים –

English translation 922

Purim must add a lesson and strength in this gathering of Jewish women and girls.

פורים דארף צוגעבן א לימוד ותוקף אין דעם כנס פון נשי ובנות ישראל.

English translation 923

And the same applies, this gathering must add strength in the fulfillment of all matters connected with Purim.

ועד"ז דארף דער כנס צוגעבן א תוקף בקיום כל הענינים הקשורים מיט פורים.

English translation 924

The explanation of this:

די ערקלערונג אין דעם:

English translation 925

The connection of Jewish women and girls specifically with Purim is stated explicitly:

די שייכות פון נשי ובנות ישראל במיוחד מיט פורים שטייט בפירוש 143:

English translation 926

"Women are obligated in the reading of the Megillah

"נשים חייבות במקרא מגילה

English translation 927

(and likewise regarding the other commandments of Purim,

(ועד"ז בנוגע די אנדערע מצוות פון פורים,

English translation 928

sending portions and gifts to the poor)

משלוח מנות ומתנות לאביונים 144)

English translation 929

for they too were in that miracle"

שאף הן היו באותו הנס"

English translation 930

("for Haman decreed upon the women to destroy, to slay, and to annihilate from youth to old age, infants and women, etc.")

("שאף 145 על הנשים גזר המן להשמיד 146 להרוג ולאבד מנער ועד זקן טף ונשים וגו'")

English translation 931

[and likewise it is stated regarding the obligation of four cups on Passover and the Chanukah candle].

[ועד"ז שטייט בנוגע צו חיוב ארבע כוסות בחג הפסח 147 און נר חנוכה 148].

English translation 932

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 933

The explanation of the Rashbam is known that

ידוע פירוש הרשב"ם 149 אז

English translation 934

(not only "they too were in that miracle," but)

(ניט נאר "אף הן היו באותו הנס", נאר)

English translation 935

"the main miracle was through them

"עיקר הנס הי' על ידן

English translation 936

(through the women),

(ע"י הנשים),

English translation 937

on Purim through Esther, etc."

בפורים על ידי אסתר כו'".

English translation 938

And to such an extent was "the main miracle" of Purim through a woman –

ועד כדי כך איז "עיקר הנס" דפורים געווען ע"י אשה –

English translation 939

Esther,

אסתר,

English translation 940

that the entire Megillah is called by her name –

אז די גאנצע מגילה ווערט אנגערופן על שמה –

English translation 941

"Megillat Esther"

"מגילת אסתר" 150

English translation 942

(or "Esther").

(אדער "אסתר" 151).

English translation 943

One sees from this the special connection between Jewish women and girls –

זעט מען דערפון די שייכות מיוחדת צווישן נשי ובנות ישראל –

English translation 944

and a gathering of theirs –

און א כנס שלהן –

English translation 945

with the days of Purim,

מיט ימי הפורים,

English translation 946

to the extent that through a woman the miracle was performed,

ביז אז ע"י אשה נעשה הנס,

English translation 947

and the entire Megillah that tells about the miracle is called by the name of Esther.

און די גאנצע מגילה וואס דערציילט וועגן דעם נס איז נקראת על שם אסתר.

English translation 948

From this there is also a special lesson and a special instruction in the virtue of Jewish women and girls,

דערפון האט מען אויך א לימוד מיוחד והוראה מיוחדת אין דער מעלה פון נשי ובנות ישראל,

English translation 949

consequently –

במילא –

English translation 950

also in the gathering of Jewish women and girls that takes place now in the days

אויך אין דעם כנס פון נשי ובנות ישראל וואס קומט פֿאָר איצטער בימי

English translation 951

(and in proximity to the days)

(ובסמיכות לימי)

English translation 952

of Purim. –

הפורים. –

English translation 953

And from the lesson of Purim regarding the virtue of Jewish women and girls comes understanding and strength in all the good resolutions that the women and girls undertake in this gathering.

און פון דעם לימוד פון פורים במעלתן של נשי ובנות ישראל קומט צו א פארשטאנד און א שטארקייט אין די אלע החלטות טובות וואס די נשים ובנות נעמען אָן בכנס זה.

English translation 954

The matter in this:

דער ענין אין דעם:

English translation 955

The above-mentioned that "the main miracle" of Purim was through a woman –

דאס אויבנגעבראכטע אז "עיקר הנס" פון פורים איז געווען על ידי אשה –

English translation 956

Esther,

אסתר,

English translation 957

to the extent that the entire Megillah is called by her name

ביז אז די גאנצע מגילה ווערט נקראת על שמה

English translation 958

("Megillat Esther") –

("מגילת אסתר") –

English translation 959

is seemingly not understandable:

איז לכאורה ניט פארשטאנדיק:

English translation 960

In the Megillah one sees that all the matters that brought about the nullification of the decree and the miracle of Purim were done by Mordechai and Esther together. Moreover:

אין דער מגילה זעט מען אז אלע ענינים וואס האבן געבארכט צום ביטול הגזירה און צום נס פורים זיינען געטאן געווארן דורך מרדכי ואסתר צוזאמען. ואדרבה:

English translation 961

Mordechai was seemingly the main one,

מרדכי איז לכאורה געווען דער עיקר,

English translation 962

and Esther only did what Mordechai commanded her –

און אסתר האט נאר געטאן וואס מרדכי האט איר געהייסן –

English translation 963

"Esther did the bidding of Mordechai as she was raised with him." To the extent that it even appears seemingly that Esther, on her own, initially did not agree to it and Mordechai had to "sharpen" with Esther and use a sharp language –

"את מאמר מרדכי אסתר עושה כאשר היתה באמנה אתו" 152. ביז אז עס קומט גאר אויס לכאורה אז אסתר מצד עצמה האט לכתחילה ניט געהאלטן דערביי און מרדכי האט זיך געדארפט "שפארן" מיט אסתר'ן און נוצן א שארפן לשון –

English translation 964

"Do not imagine in your soul, etc., and who knows if for such a time you have reached the kingdom"

"אל תדמי בנפשך וגו' ומי יודע אם לעת כזאת הגעת למלכות" 153

English translation 965

(which is generally a sharp language,

(וואס דאס איז בכלל א שארפער לשון,

English translation 966

all the more so being the language of Mordechai to Esther).

עאכו"כ זייענדיק לשונו של מרדכי צו אסתר).

English translation 967

Now why is it said that "the main miracle" was through Esther,

היינט פארוואס זאגט מען אז "עיקר הנס" איז געווען ע"י אסתר,

English translation 968

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 969

the Megillah is called

די מגילה ווערט אנגערופן

English translation 970

(in the Talmud,

(בש"ס,

English translation 971

and in many places,

ובכ"מ.

English translation 972

and according to Jewish custom)

וע"פ מנהג ישראל)

English translation 973

only by the name of Esther –

נאר על שם אסתר –

English translation 974

"Megillat Esther",

"מגילת אסתר",

English translation 975

and Mordechai is not mentioned at all?!

וכלל ניט דערמאנט מרדכי?!

English translation 976

Even if we say that the actual nullification of the decree in practice was through Esther because simply she acted upon Achashverosh to nullify the decree

אפילו באם נאמר אז עיקר ביטול הגזירה בפועל איז געווען ע"י אסתר ווייל בפשטות האט זי גע'פועל'ט אויף אחשורוש'ן צו מבטל זיין די גזירה

English translation 977

(and therefore the Rashbam says "the main miracle" was through Esther) –

(און דערפאר זאגט דער רשב"ם "עיקר הנס" איז געווען ע"י אסתר) –

English translation 978

in addition to that this very thing came about because she obeyed Mordechai, etc.

איז נוסף לזה וואס דאס גופא איז געקומען עי"ז וואס זי האט געפאלגט מרדכי כו'

English translation 979

(as above),

(כנ"ל),

English translation 980

there were other details that Mordechai himself did which helped in the nullification of the decree, etc. –

זיינען דאך געווען אנדערע פרטים וואס מרדכי אליין האט געטאן וועלכע האבן ארויסגעהאלפן בביטול הגזירה כו' –

English translation 981

the Megillah should have been called

האט די מגילה געדארפט אנגערופן ווערן

English translation 982

(if not "Megillat Mordechai")

(אויב ניט "מגילת מדרכי")

English translation 983

at least "Megillat Esther and Mordechai",

עכ"פ "מגילת אסתר ומרדכי",

English translation 984

Mordechai as secondary?

מרדכי אלס "טפל"?

English translation 985

According to the revealed aspect, one of the reasons for this that the Megillah is called by the name of Esther –

ע"פ נגלה איז איינער פון די טעמים לזה וואס די מגילה ווערט אנגערופן על שם אסתר –

English translation 986

because "Esther sent to the sages: 'Establish me for generations, etc., write me for generations,'"

ווייל "שלחה להם אסתר לחכמים קבעוני לדורות כו' כתבוני לדורות" 154,

English translation 987

she insisted upon this –

זי האט זיך אויף דעם איינגעשטעלט –

English translation 988

therefore the Megillah is called by her name.

דעריבער איז די מגילה נקראת על שמה 155.

English translation 989

But nevertheless, this is not a reason why the Megillah should be called only by the name of Esther,

אבער אעפ"כ איז דאס ניט קיין טעם פארוואס די מגילה זאל אנגערופן ווערן נאר על שם אסתר,

English translation 990

and Mordechai should be entirely "excluded" – while

און מ'זאל אינגאנצן "שולל" זיין מרדכי – בשעת

English translation 991

(also)

(אויך)

English translation 992

he had a part in the nullification of the decree,

ער האט א געהאט א חלק אין ביטול הגזירה,

English translation 993

and not only a part,

און ניט נאר א חלק,

English translation 994

but he was the main one,

נאר ער איז געווען דער עיקר,

English translation 995

"Esther did the bidding of Mordechai",

"את מאמר מרדכי אסתר עושה",

English translation 996

and Esther, on her own, initially seemingly did not agree to it

און אסתר מצד עצמה האט לכתחילה דערביי לכאורה ניט געהאלטן

English translation 997

(as above).

(כנ"ל).

English translation 998

The Megillah should have been called "Megillat Mordechai and Esther",

האט די מגילה געדארפט אנגערופן ווערן "מגילת מרדכי ואסתר",

English translation 999

or at least "Megillat Esther and Mordechai",

אדער עכ"פ "מגילת אסתר ומרדכי",

English translation 1000

Mordechai as secondary

מרדכי אלס טפל

English translation 1001

(since Esther requested "establish me for generations, etc., write me for generations");

(וויבאלד אז אסתר האט געבעטן "קבעוני לדורות כו' כתבוני לדורות");

English translation 1002

why is it called only by the name of Esther and Mordechai is not mentioned at all

פארוואס ווערט זיי אנגערופן נאר על שם אסתר ובכלל ניט דערמאנט מרדכי

English translation 1003

(as if Mordechai has no connection to it)?

(כאילו ווי מרדכי האט דערצו קיין שייכות ניט)?

English translation 1004

And since every matter in Torah is with utmost precision,

און וויבאלד אז יעדער זאך אין תורה איז בתכלית הדיוק,

English translation 1005

it is understood that the name "Megillat Esther" is with utmost precision,

איז מובן אז דער נאמען "מגילת אסתר" איז בתכלית הדיוק,

English translation 1006

and thereby it is revealed that the entire essence of Purim is connected specifically with the virtue of Esther.

און דערמיט גיט זיך ארויס אז כל ענינו דפורים איז פארבונדן דוקא מיט מעלת אסתר.

English translation 1007

And it must be said that this is connected with the wonderful virtue of the women and daughters of Israel in general,

ויש לומר אז דאס איז פארבונדן מיט די מעלה נפלאה פון די נשי ובנות ישראל בכלל,

English translation 1008

as will be explained later.

כדלקמן.

English translation 1009

It will be understood by first explaining the superiority of the woman relative to the man:

וועט מען עס פארשטיין בהקדים ביאור מעלת האשה לגבי האיש:

English translation 1010

At the giving of the Torah it was "You have chosen us from all the nations" –

בא מתן תורה איז געווען "אתה 156 בחרתנו מכל העמים" 157 –

English translation 1011

the choice of the people of Israel from all the nations.

די בחירה אין עם ישראל מכל העמים.

English translation 1012

And as it is written "And you shall be to Me a kingdom of priests and a holy nation."

וכמ"ש 158 "ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש".

English translation 1013

The choice was connected with this,

די בחירה איז געווען פארבונדן דערמיט,

English translation 1014

that Jews

אז אידן

English translation 1015

(primarily)

(בעיקר)

English translation 1016

should be those who serve the Most High through the fulfillment of the Torah and commandments,

זאלן זיין די וואס דינען דעם אויבערשטן ע"י קיום התומ"צ,

English translation 1017

and fulfill the primary mission of the Holy One, blessed be He, to make a dwelling place for Him, may He be exalted, in the lower realms through the fulfillment of the Torah and commandments in this lowest world, below which there is no lower.

און זיינען מקיים עיקר שליחותו של הקב"ה צו מאכן א דירה לו ית' בתחתונים 160 דורך קיום התומ"צ בעולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו.

English translation 1018

And based on this, the answer is understood to the "questions" and "claims" that others have against Jews who claim that they are the chosen people,

ועפ"ז איז מובן דער ענטפער אויף די "שאלות" ו"טענות" וואס אנדערע האבן אויף אידן וואס טענה'ן אז זיי זיינען דער עם הנבחר,

English translation 1019

and say it every day in the morning "Who has chosen us from all the nations" –

און זאגן עס בכל יום בבוקר "אשר בחר בנו מכל העמים" –

English translation 1020

how can there be such boasting?!

היתכן אזא בארימען זיך?!

English translation 1021

It is a matter of "chauvinism" with all the names that it is called.

ס'איז אן ענין פון "שאוויניזים" מיט כל השמות וואס מ'רופט עס אן.

English translation 1022

On the one hand, it is claimed that "you are the fewest of all the nations",

פון איין זייט טענה'ט מען אז "אתם המעט מכל העמים" 161,

English translation 1023

and in the daily prayer one says "and let my soul be like dust to all" and that specifically this is the introduction to "open my heart to Your Torah" –

און בתפלת כל יום 162 זאגט מען "ונפשי כעפר לכל תהי'" און אז דוקא דאס איז די הקדמה צו "פתח לבי בתורתך" –

English translation 1024

so how does it fit with boasting that "You have chosen us from all the nations",

איז ווי שטימט עס דערמיט אז מ'זאל זיך בארימען אז "אתה בחרתנו מכל העמים",

English translation 1025

and moreover saying this first thing in the morning:

און דערצו דאס נאך זאגן די ערשטע זאך באלד אינדערפרי:

English translation 1026

before one has studied Torah or fulfilled a commandment,

נאך איידער מ'האט געלערנט תורה אדער מקיים געווען א מצוה,

English translation 1027

before anything at all –

נאך איידער עפעס-וואס –

English translation 1028

one proclaims "He has chosen us from all the nations"?!

שרייט מען "בחר בנו מכל העמים"?!

English translation 1029

It is true indeed that it is written in the Torah –

אמת טאקע אז אזוי שטייט אין תורה –

English translation 1030

"And you shall be to Me a kingdom of priests",

"ואתם תהיו לי ממלכת כהנים",

English translation 1031

and not because the Most High, so to speak, had no choice,

און ניט ווייל דער אויבערשטער האט כביכול קיין ברירה ניט געהאט,

English translation 1032

but as Rashi explains:

נאר כפרש"י 163:

English translation 1033

"And do not say that you alone are Mine and I have no others with you,

"ולא תאמרו אתם לבדכם שלי ואין לי אחרים עמכם,

English translation 1034

and what more do I have that your belovedness should be evident, for all the earth is Mine and they are as nothing in My eyes" –

ומה יש לי עוד שתהא חבתכם ניכרת כי לי כל הארץ והם בעיני לכלום" –

English translation 1035

but why must this be proclaimed in the ears of everyone,

אבער פארוואס דארף מען דאס ארויסזאגן לאזני כולם,

English translation 1036

and moreover every morning before one does anything at all? It is seemingly unparalleled arrogance!

און נאך בכל בוקר איידער מ'טוט עפעס וואס? ס'איז לכאורה א גאוה שאין כמוה!

English translation 1037

The answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 1038

"A kingdom of priests" also means "servants",

"ממלכת כהנים" האט אויך דער טייטש "משרתים",

English translation 1039

"they shall minister to Me",

"לכהנו לי" 164,

English translation 1040

"the term priesthood means service".

"לשון כהונה שירות הוא" 165.

English translation 1041

That is, the choice of Jews is connected with the fact that they become "a kingdom of priests". It is not

ד.ה. אז די בחירה אין אידן איז פארבונדן דערמיט וואס זיי ווערן "ממלכת כהנים". ס'איז ניט

English translation 1042

(merely)

(נאר)

English translation 1043

to elevate them above the other nations,

צו אויפהויבן זיי העכער פאר שאר העמים,

English translation 1044

but along with this, they are given more responsibility, that they must serve and do more than all others. In the language of the Sages, "You think that I am giving you dominion,

נאר ביחד עם זה גיט מען זיי מער אחריות אז זיי דארפן מערער דינען און אויפטאן ווי אלע אנדערע. בלשון חז"ל 166 "כמדומין אתם ששררה אני נותן לכם,

English translation 1045

I am giving you servitude",

עבדות אני נותן לכם",

English translation 1046

and with this the choice is connected

און דערמיט איז פארבונדן די בחירה

English translation 1047

("You have chosen us from all the nations")

("אתה בחרתנו מכל העמים")

English translation 1048

and therefore they were given greater powers so that they could carry out their special mission of serving the Most High and making a dwelling place for Him, may He be exalted, in the lower realms through the Torah and commandments.

און דערפאר האט זיי געגעבן מערער כחות בכדי זיי זאלן קענען דורכפירן זייער ספעציעלע שליחות פון דינען דעם אויבערשטן און מאכן א דירה לו ית' בתחתונים ע"י תומ"צ.

English translation 1049

The manner in which it was effected upon Jews at the giving of the Torah that they should become "a kingdom of priests and a holy nation" –

דער אופן ווי מ'האט גע'פועל'ט אויף אידן בא מ"ת אז זיי זאלן ווערן "ממלכת כהנים וגוי קדוש" –

English translation 1050

was through the fact that the Most High commanded Moses our teacher that he should first speak about this and convey it to the women and afterwards to the men – "Thus shall you say to the house of Jacob – these are the women",

איז געווען דורך דעם וואס דער אויבערשטער האט אנגעזאגט משה רבינו אז ער זאל לכל לראש רעדן וועגן דעם און דאס אנזאגן די נשים און דערנאך די אנשים - "כה תאמר לבית יעקב 167 - אלו הנשים" 168,

English translation 1051

(and afterwards)

(און דערנאך)

English translation 1052

"and tell the children of Israel – these are the men",

"ותגיד לבני ישראל 167 - אלו האנשים" 169,

English translation 1053

and tell them "You have seen what I did to the Egyptians, and now if you will surely listen to My voice and keep My covenant, you shall be to Me a kingdom of priests and a holy nation."

און זיי אנזאגן "אתם 170 ראיתם גו' ועתה אם שמוע תשמעו בקולי גו' ואתם תהיו לי ממלכת כהנים גו'".

English translation 1054

Since the Most High commanded Moses that he should first convey this to the women – first in time,

וויבאלד אז דער אויבערשטער האט אנגעזאגט משה'ן אז ער זאל פריער איבערגעבן וועגן דעם צו די נשים - קדימה בזמן,

English translation 1055

it is understood that this is because the women have a precedence in virtue in the general matter of the choice of the Holy One, blessed be He, in the people of Israel.

איז מובן אז דאס איז מצד דעם וואס די נשים האבן א קדימה במעלה אין כללות הענין פון בחירת הקב"ה בעם ישראל.

English translation 1056

That is, the choice itself of the Holy One, blessed be He, in the people of Israel is primarily in the women.

ד.ה. אז די בחירה גופא של הקב"ה בעם ישראל איז לכל לראש אין די נשים.

English translation 1057

And the reason:

והטעם:

English translation 1058

As was said, the choice of the Holy One, blessed be He, in the people of Israel is connected with greater responsibility to carry out a more difficult mission

ווי געזאגט איז בחירת הקב"ה בעם ישראל פארבונדן מיט מער אחריות צו דורכפירן א שווערערע שליחות

English translation 1059

(than the other nations have)

(ווי שאר העמים האבן)

English translation 1060

– the mission of making a dwelling place for Him

- די שליחות פון מאכן א דירה לו

English translation 1061

(for His very essence)

(לעצמותו)

English translation 1062

may He be exalted, in the lower realms

ית' בתחתונים

English translation 1063

(as above).

(כנ"ל).

English translation 1064

The actual carrying out of this mission was specifically given to women more than to men.

וואס דעם דורכפירן די שליחות בפועל האט מען ספעציעל אפגעגעבן צו נשים מער ווי צו אנשים.

English translation 1065

The explanation of this:

די הסברה בזה:

English translation 1066

In carrying out the mission of making a dwelling place for Him, may He be exalted, in the lower realms, two things are needed: (a)

אין דורכפירן די שליחות פון לעשות לו ית' דירה בתחתונים דארף מען האבן צוויי ענינים: (א)

English translation 1067

Those who will carry it out in practice. (b)

די וואס זאלן עס דורכפירן בפועל. (ב)

English translation 1068

The instructions on how to carry it out

די הוראות ווי דאס צו דורכפירן

English translation 1069

[because since this concerns making a dwelling place for Him, may He be exalted, in the lower realms,

[ווייל היות אז דאס רעדט זיך וועגן מאכן א דירה לו ית' בתחתונים,

English translation 1070

below which there is no lower,

שאין תחתון למטה ממנו 171,

English translation 1071

it could be that due to the concealment and hiding of the world, one might not know clearly how to carry it out,

קען זיין אז מצד העלם והסתר העולם זאל מען ניט וויסן קלאר ווי דאס דורכצופירן,

English translation 1072

and as the Sages said, "No one in prison can free himself from prison"].

וכמאחז"ל 172 אין חבוש מתיר עצמו מבית האסורים].

English translation 1073

And in general, this is the difference between Israel and Torah:

ובכללות איז דאס דער חילוק צווישן ישראל און תורה:

English translation 1074

Israel are those who descend below into this world and fulfill Torah and mitzvot there in actual deed and make the dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms. "Torah is light" illuminates and gives forth instructions to Jews

ישראל זיינען די וואס זיינען יורד למטה בעוה"ז און זיינען דארט מקיים תומ"צ בפועל און מאכן בפועל די דירה לו ית' בתחתונים. "תורה אור" באלייכט און גיט ארויס די הוראות צו אידן

English translation 1075

(Israel)

(ישראל)

English translation 1076

how one must serve the Most High and fulfill Torah and mitzvot,

ווי מ'דארף דינען דעם אויבערשטן און מקיים זיין תורה ומצוות,

English translation 1077

and through this — make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms.

און דורך דעם - מאכן א דירה לו ית' בתחתונים.

English translation 1078

That is, Torah is in the aspect of bestower upon Israel,

ד.ה. תורה איז בחי' משפיע לישראל,

English translation 1079

and Israel — in the aspect of recipient;

און ישראל - בחי' מקבל;

English translation 1080

but specifically the recipient carries out the matter in actual deed.

אבער דוקא דער מקבל פירט דורך דער ענין בפועל.

English translation 1081

And although from one side the superiority of Torah is understood from this

ואע"פ אז פון איין זייט איז דערפון מובן די מעלה פון תורה

English translation 1082

(bestower),

(משפיע),

English translation 1083

because Torah gives the instructions and reveals the powers to carry out the mission;

ווייל תורה גיט די הוראות און מגלה די כחות צו דורכפירן די שליחות;

English translation 1084

however, on the other hand — since specifically Jews

איז אבער לאידך גיסא - וויבאלד אז דוקא אידן

English translation 1085

(recipient)

(מקבל)

English translation 1086

are the ones who

זיינען די וואס

English translation 1087

(can carry out and)

(קענען דורכפירן און)

English translation 1088

carry out in actual deed in this lower world, the lowest of which there is none lower

פירן דורך בפועל בעוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו

English translation 1089

(notwithstanding the concealment and hiding)

(ניט קוקנדיק אויפן העלם והסתר)

English translation 1090

the making of a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms

דעם מאכן א דירה לו ית' בתחתונים

English translation 1091

(because specifically in them the Most High chose with His free choice),

(וויבאלד אז דוקא אין זיי האט דער אויבערשטער בוחר געווען בבחירה חפשית שלו),

English translation 1092

it is understood that Jews are even higher than Torah — because specifically they can descend into the lower realms and there make a dwelling place for Him, blessed be He,

איז מובן אז אידן זיינען נאך העכער פאר תורה - ווייל זיי דוקא קענען אראפקומען אין תחתונים און דארטן מאכן א דירה לו ית',

English translation 1093

And as our Sages said, "The thought of Israel preceded everything,"

וכמאחז"ל 173 אז "מחשבתן של ישראל קדמה לכל דבר",

English translation 1094

even the thought of Torah,

אפילו למחשבתה של תורה,

English translation 1095

as it is stated in Tanna Devei Eliyahu: "Two things preceded the world: Torah and Israel,

כמ"ש בתנדב"א 174 אז "שני דברים קדמו לעולם תורה וישראל,

English translation 1096

and I do not know which of them came first,

ואיני יודע איזה מהם קודם,

English translation 1097

when He says 'Command the children of Israel, speak to the children of Israel,' I say Israel came first." Torah itself reveals that Jews are higher than Torah.

כשהוא אומר צו את בנ"י דבר אל בנ"י אומר אני ישראל קדמו". תורה אליין איז מגלה אז אידן זיינען העכער פאר תורה.

English translation 1098

And in more particularity, this is the difference

ובפרטיות יותר איז דאס דער חילוק

English translation 1099

(in general)

(בכלל)

English translation 1100

between men and women

צווישן אנשים און נשים

English translation 1101

(of the children of Israel):

(דבני ישראל):

English translation 1102

The man is primarily — bestower;

דער איש איז בעיקר - משפיע;

English translation 1103

and the woman — primarily recipient;

און די אשה - בעיקר מקבל;

English translation 1104

but in actual deed, the recipient acts in the world:

אבער בפועל טוט אויף דער מקבל אין וועלט:

English translation 1105

The main role of a woman is to be a "mainstay of the home." The essence and foundation of a Jewish home.

דער עיקר תפקיד פון אן אשה איז צו זיין אן "עקרת הבית". דער עיקר און דער יסוד פון א בית בישראל.

English translation 1106

That is, to build a Jewish home upon the foundation of Torah and mitzvah,

ד.ה. צו אויפבויען א בית בישראל על יסוד התורה והמצוה,

English translation 1107

and in general through the three special matters given specifically to women upon which the entire House of Jacob and House of Israel relies:

ובכללות דורך די דריי ענינים מיוחדים אפגעגעבן לנשים במיוחד וואס עליהם נשען כל בית יעקב ובית ישראל:

English translation 1108

Family purity,

טהרת המשפחה,

English translation 1109

which is the foundation of the entire life of every Jew,

וואס דאס איז דער יסוד פון דעם גאנצן לעבן פון יעדן אידן,

English translation 1110

because through this healthy Jewish children are born,

ווייל דורך דעם ווערן געבארן געזונטע אידישע קינדער,

English translation 1111

physically,

בגשמיות,

English translation 1112

and primarily — spiritually. And the kashrut of eating and drinking — that her husband and children should eat and drink kosher foods and beverages,

ובעיקר - ברוחניות. און כשרות האכילה ושתי' - אז איר מאן און די קינדער זאלן עסן און טרינקען כשר'ע מאכלים ומשקאות,

English translation 1113

which becomes in them blood and flesh as their flesh and causes them to be kosher people.

וואס דאס ווערט בא זיי דם ובשר כבשרם און פועל'ט אז זיי זאלן זיין כשר'ע מענטשן.

English translation 1114

And all the more so that she keeps the home kosher spiritually. And the candles of the holy Shabbat and Festivals — through which she illuminates with "a candle is a mitzvah and Torah is light" her home and the life of her husband and children.

ועאכו"כ אז זי האלט די שטוב כשר ברוחניות. און נרות שבת קודש ויו"ט - דורך וועלכע זי באלייכט מיט "נר מצוה ותורה אור" 175 איר שטוב און דעם לעבן פון איר מאן און קינדער.

English translation 1115

Through these matters a woman builds a Jewish home,

וואס דורך די ענינים בויט אויף א פרוי א אידישע שטוב,

English translation 1116

and raises her children that they should conduct themselves in the way of Torah and mitzvot.

און האדעוועט אויף אירע קינדער אז זיי זאלן זיך פירן בדרך התורה והמצוות.

English translation 1117

It follows,

קומט אויס,

English translation 1118

that a woman

אז אן אשה

English translation 1119

("mainstay of the home")

("עקרת הבית")

English translation 1120

is the main one who actually makes a dwelling place for Him, blessed be He, in her own dwelling,

איז דער עיקר וואס מאכט אויף בפועל א דירה לו ית' אין איר אייגענער דירה,

English translation 1121

and through this in the entire surroundings. And also — that her children should make a dwelling place in the lower realms.

און דורך דעם אין דעם גאנצן ארום. און אויך - אז אירע קינדער זאלן מאכן א דירה בתחתונים.

English translation 1122

Since this is her role — it is understood that she certainly has special powers to carry this out.

וואס וויבאלד אז דאס איז איר תפקיד - איז מובן אז זי האט זיכער ספעציעלע כחות דאס דורכצופירן.

English translation 1123

The main role of a man is — the study of Torah,

דער עיקר תפקיד פון אן איש איז - לימוד התורה,

English translation 1124

and also to bring in a livelihood to support his wife and the members of his household,

און אויך אריינבריינגען א פרנסה לפרנס אשתו ובני ביתו,

English translation 1125

"her food, her clothing, and her conjugal rights"

"שארה כסותה ועונתה" 176

English translation 1126

[like most people — "Many did like Rabbi Yishmael (that 'a person plows, etc., and sows') and it succeeded for them" — the study of Torah together with work in the world].

[כרוב בני אדם - "הרבה עשו כר' ישמעאל (אז "אדם חורש כו' וזורע") ועלתה בידן" 177 - לימוד התורה ביחד מיט מלאכה בעולם].

English translation 1127

That is:

דאס הייסט:

English translation 1128

He is

ער איז

English translation 1129

(primarily)

(בעיקר)

English translation 1130

the bestower — the one who gives the instructions to his wife

משפיע - דער וואס גיט די הוראות צו זיין אשה

English translation 1131

(through his study of Torah and asking a rabbi and the like)

(ע"י לימוד התורה שלו און פרעגן ביי א רב וכיו"ב)

English translation 1132

how one must build a Jewish home. But in actual deed, he does not make the dwelling place for Him, blessed be He, in his home

ווי מ'דארף אויפבויען א בית בישראל. אבער בפועל מאכט ער ניט די דירה לו ית' אין זיין שטוב

English translation 1133

(because his plowing and sowing and work and livelihood he does outside the home).

(ווייל חרישה וזריעה ומלאכה ופרנסה שלו טוט ער מחוץ לבית).

English translation 1134

Specifically the woman is the "mainstay of the home,"

דוקא די אשה איז די "עקרת הבית",

English translation 1135

who makes her home in actual deed into a dwelling place for Him, blessed be He — according to the instructions of the Torah and the Shulchan Aruch,

וואס מאכט איר שטוב בפועל פאר א דירה לו ית' - ע"פ די הוראות התורה והשו"ע,

English translation 1136

which her husband conveys to her.

וועלכע איר מאן גיט איר איבער.

English translation 1137

And also - he provides wheat and flax etc.,

און אויך - ער שטעלט צו חטים ופשתן וכיו"ב,

English translation 1138

with which the wife prepares bread to eat and clothing to wear in actuality. But from the wheat and flax themselves one does not have bread and clothing in actuality which one can use and upon which to make a blessing etc.

וואס דערמיט גרייט צו די אשה לחם לאכול ובגד ללבוש בפועל. אבער פון די חטים ופשתן אליין האט מען ניט קיין לחם ובגדים בפועל וועלכע מ'קען נוצן און אויף דעם מאכן א ברכה וכו'.

English translation 1139

As our sages said on the verse "a helpmate opposite him" - "Does a person bring wheat,

כמאחז"ל 178 עה"פ 179 "עזר כנגדו" - "כלום אדם מביא חטים,

English translation 1140

wheat he chews

חטים כוסס

English translation 1141

(in astonishment),

(בתמי'),

English translation 1142

flax,

פשתן,

English translation 1143

flax he wears".

פשתן לובש".

English translation 1144

And so it is in this time

ועד"ז בזמן הזה

English translation 1145

(for the most part)

(ע"פ רוב)

English translation 1146

- the man brings money with which the wife can buy the items that are needed in the home,

- ברענגט דער איש געלט מיט וועלכע די אשה קען קויפן די זאכן וועלכע מ'דארף האבן אין שטוב,

English translation 1147

and through them make a dwelling place for Him, blessed be He, in actuality.

און דורך זיי מאכן א דירה לו ית' בפועל.

English translation 1148

Certainly the role of a man is also to make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms

זיכער איז אויך דער תפקיד פון א מאן צו מאכן א דירה לו ית' בתחתונים

English translation 1149

(in his home and in his portion in the world etc.),

(אין זיין שטוב און אין זיין חלק בעולם וכו'),

English translation 1150

and certainly a woman must also learn the laws that are necessary for her in order to know how to conduct her life and her home according to the Torah;

און זיכער דארף אן אשה אויך לערנען די הלכות הצריכות לה 180 בכדי וויסן ווי צו אנפירן מיט איר לעבן און איר שטוב ע"פ תורה;

English translation 1151

but in the house of Israel, the primary role of the woman is - to make the dwelling place for Him, blessed be He, in actuality

אבער בבית ישראל איז בעיקר דער תפקיד האשה - צו מאכן די דירה לו ית' בפועל

English translation 1152

(beginning from her private home),

(אנהויבנדיק פון איר בית פרטי),

English translation 1153

and the role of the man is - to study Torah and give the instructions of how one must accomplish it].

און דער תפקיד האיש איז - צו לערנען תורה און געבן די הוראות ווי מ'דארף עס אויפטאן].

English translation 1154

And since the woman has the special powers to accomplish in the world and make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms - it is understood that she has an advantage over the man - the quality of the receiver.

און וויבאלד אז די אשה האט די ספעציעלע כחות אויפטאן אין וועלט און מאכן א דירה לו ית' בתחתונים - איז מובן אז זי האט אן עילוי לגבי דעם איש - מעלת המקבל.

English translation 1155

With this it is understandable why the choice of the Holy One, blessed be He, in the people of Israel at the giving of the Torah was first and foremost to the women - because they are

דערמיט איז פארשטאנדיק פארוואס בחירת הקב"ה בעם ישראל בא מ"ת איז לכל לראש אין די נשים - ווייל זיי זיינען

English translation 1156

(among the Jews themselves)

(צווישן אידן גופא)

English translation 1157

the ones who have more powers and mission

די וואס האבן נאכמער כחות ושליחות

English translation 1158

(and consequently responsibility)

(ובמילא אחריות)

English translation 1159

to make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms in actuality,

צו מאכן א דירה לו ית' בתחתונים בפועל,

English translation 1160

with which the choice is connected - "I do not give you dominion, but rather 'I give you servitude'".

וואס דערמיט איז פארבונדן די בחירה - ניט שררה אני נותן לכם נאר "עבדות אני נותן לכם".

English translation 1161

And the quality of the women themselves is revealed in the women through Moses our teacher

און די מעלה פון נשים גופא ווערט נתגלה אין די נשים ע"י משה רבינו

English translation 1162

("and you shall say to the house of Jacob")

("ותגיד לבית יעקב")

English translation 1163

whose meaning is Torah - because Torah

שענינו איז תורה - ווייל תורה

English translation 1164

(and particularly the man)

(ובפרט דער איש)

English translation 1165

reveals the quality in the women themselves,

איז מגלה די מעלה אין נשים גופא,

English translation 1166

as above.

כנ"ל.

English translation 1167

Our sages say on the verse "the Jews confirmed and accepted" - "they confirmed what they had already accepted" at the giving of the Torah.

חז"ל זאגן 181 עה"פ 182 "קיימו וקבלו היהודים" - "קיימו מה שקבלו כבר" במתן תורה.

English translation 1168

That is, "all the aspects and levels that were revealed at the giving of the Torah were also revealed in the days of Mordechai with greater intensity, because in the days of Mordechai was the completion of the acceptance of that which they began to do at the time of the giving of the Torah".

ד.ה. "כל הבחי' ומדריגות שנתגלו במ"ת נתגלו ג"כ בימי מרדכי ביתר שאת כי בימי מרדכי הי' גמר הקבלה את אשר החלו לעשות בשעת מ"ת" 183.

English translation 1169

Based on this, it can be said that also the matter of the choice of the Holy One, blessed be He, in Israel

עפ"ז י"ל אז אויך דער ענין פון בחירת הקב"ה בישראל

English translation 1170

("and you shall be to Me a kingdom of priests and a holy nation")

("ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש")

English translation 1171

which was at the giving of the Torah, comes to light in the completeness of the revelation with greater intensity in the days of Purim.

וואס איז געווען בא מ"ת קומט ארויס בשלימות הגילוי ביתר שאת בימי הפורים.

English translation 1172

And just as at the giving of the Torah this was first and foremost to the women

וכשם ווי בא מ"ת איז דאס געווען לכל לראש צו די נשים

English translation 1173

("and you shall say to the house of Jacob")

("ותגיד לבית יעקב")

English translation 1174

and afterwards to the men - the quality of the receiver,

און דערנאך צו די אנשים - מעלת המקבל,

English translation 1175

so too in the days of Purim this is first and foremost connected with the aspect of receiver

אזוי אויך בימי הפורים איז דאס לכל לראש פארבונדן מיט בחי' מקבל

English translation 1176

(action)

(מעשה)

English translation 1177

- woman.

- אשה 184.

English translation 1178

And just as at the giving of the Torah the quality of the woman was revealed specifically through Moses our teacher,

וכשם ווי בא מ"ת איז מעלת האשה נתגלה געווארן דוקא ע"י משה רבינו,

English translation 1179

so too in the days of Purim the quality of the receiver

אזוי אויך בימי הפורים איז מעלת המקבל

English translation 1180

(woman)

(אשה)

English translation 1181

was revealed through Mordechai,

נתגלה געווארן ע"י מרדכי,

English translation 1182

for "Mordechai in his generation is like Moses in his generation".

ד"מרדכי שקול בדורו כמשה בדורו" 185.

English translation 1183

And it can be said that this was expressed in the two primary people in the days of Purim - Mordechai and Esther:

ויש לומר אז דאס האט זיך אויסגעדריקט אין די צוויי עיקריות'דיקע מענטשן בימי הפורים - מרדכי ואסתר:

English translation 1184

Each one of them accomplished a particular matter in nullifying the decree of Haman in accordance with the difference between them,

יעדערער פון זיי האט אויפגעטאן א באזונדער ענין אין מבטל זיין גזירת המן בהתאם צו דעם חילוק ביניהם,

English translation 1185

that Mordechai his matter is

אז מרדכי איז ענינו

English translation 1186

(influencer -)

(משפיע -)

English translation 1187

Torah and Esther her matter is

תורה און אסתר איז ענינה

English translation 1188

(receiver -)

(מקבל-)

English translation 1189

Israel. And in more particularity

ישראל. ובפרטיות יותר

English translation 1190

(within Israel itself)

(בישראל עצמו)

English translation 1191

- Mordechai corresponds to the men and Esther corresponds to the women:

- מרדכי איז כנגד האנשים און אסתר כנגד הנשים:

English translation 1192

Mordechai his matter is Torah,

מרדכי איז ענינו תורה,

English translation 1193

in the manner of Moses our teacher,

ע"ד משה רבינו,

English translation 1194

for "Mordechai in his generation is like Moses in his generation". In the simple sense of the matter - Mordechai was of the Sanhedrin whose matter is Torah and rulings of laws.

דמרדכי שקול בדורו כמשה בדורו. כפשטות הענין - מרדכי איז געווען פון סנהדרין 186 וואס ענינם איז תורה ופסקי הלכות.

English translation 1195

Esther is the congregation of Israel

אסתר איז כנסת ישראל 187

English translation 1196

(kingdom)

(מלכות)

English translation 1197

that is, corresponding to the entirety of the people of Israel. This is also evident from the fact that "Esther is compared to the moon",

ד.ה. כנגד כללות עם ישראל 188. כמובן גם מזה אז "נדמית אסתר ללבנה" 189,

English translation 1198

and her name "Esther" is also from the term "Estahar",

און שמה "אסתר" איז אויך על שם "אסתהר",

English translation 1199

moon - for Israel are similar to and count by the moon,

לבנה 190 - וואס ישראל דומין ומונין ללבנה 191,

English translation 1200

"the small luminary",

"מאור הקטן",

English translation 1201

like Jacob who "is small" and "David

אזוי ווי יעקב וואס "קטן הוא" 192 און "דוד

English translation 1202

(the king Messiah)

(מלכא משיחא)

English translation 1203

is the small one". And as our sages say explicitly regarding the name "Hadassah is Esther",

הוא הקטן" 193. און ווי חז"ל זאגן 194 בפירוש שם "הדסה היא אסתר" 195,

English translation 1204

"why was her name called Hadassah? After the righteous",

"למה נקרא שמה הדסה על שם הצדיקים",

English translation 1205

for the righteous include the entirety of the people of Israel

וואס צדיקים זיינען כולל כללות עם ישראל

English translation 1206

[as is also hinted in the haftarah of the fast day (including the Fast of Esther) - "instead of the brier shall come up the cypress, and instead of the nettle shall come up the myrtle",

[כמרומז אויך אין דער הפטורה דיום תענית (כולל תענית אסתר) - "תחת הנעצוץ יעלה ברוש ותחת הסרפד יעלה הדס" 196,

English translation 1207

and our sages expounded "the cypress shall come up - this is Mordechai...

ודרשו רז"ל 197 "יעלה ברוש זה מרדכי...

English translation 1208

the myrtle shall come up - this is Esther"].

יעלה הדס זה אסתר"].

English translation 1209

And Esther - the congregation of Israel - her matter is to accomplish the service within the concealment and hiding of the world,

און אסתר - כנס"י - איז ענינה צו אויפטאן די עבודה בהעלם והסתר העולם,

English translation 1210

"Esther - I will surely hide My face",

"אסתר - הסתר אסתיר פני" 198,

English translation 1211

and since specifically she has the powers and mission to accomplish this - it indicates her advantage over Mordechai.

און וויבאלד אז דוקא זי האט די כחות ושליחות דאס אויפצוטאן - ווייזט עס אויף איר מעלה לגבי מרדכי.

English translation 1212

In the manner of the thought of Israel preceded even the Torah.

ע"ד מחשבתן של ישראל קדמה אפילו לתורה.

English translation 1213

Only through the Torah

נאר ע"ד ווי תורה

English translation 1214

(and in particular - men,

(ובפרטיות - אנשים,

English translation 1215

influencer)

משפיע)

English translation 1216

gives forth the instructions of how an I must conduct myself,

גיט ארויס די הוראות ווי א איך דארף זיך פירן,

English translation 1217

and actually make Jews

און בפועל מאכן אידן

English translation 1218

(and in particular - women)

(ובפרטיות - נשים)

English translation 1219

a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms,

א דירה לו ית' בתחתונים,

English translation 1220

and Torah reveals the superiority of Jews - their thought precedes everything, even Torah - and this is also regarding the action of Mordechai and Esther,

און תורה איז מגלה די מעלה פון אידן - מחשבתן קדמה לכל דבר אפילו לתורה - עד"ז איז דאס אויך בנוגע לפעולת למרדכי ואסתר,

English translation 1221

and regarding their action to nullify the decree:

ובנוגע לפעולתם צו מבטל זיין די גזירה:

English translation 1222

that Mordechai is primarily connected with Torah,

אז מרדכי איז בעיקר פארבונדן מיט תורה,

English translation 1223

and Esther - with action:

און אסתר - מיט מעשה:

English translation 1224

The essence of Mordechai

ענינו של מרדכי

English translation 1225

(Torah)

(תורה)

English translation 1226

was primarily to give forth the instructions of how Esther

איז געווען בעיקר צו ארויסגעבן די הוראות ווי אסתר

English translation 1227

(the Congregation of Israel)

(כנסת ישראל)

English translation 1228

should conduct herself,

זאל זיך אויפפירן,

English translation 1229

as it is said "and he was foster father to Hadassah, she is Esther". And everything that Esther does is according to the instruction of Mordechai

כמ"ש 199 "ויהי אומן את הדסה היא אסתר". און אלץ וואס אסתר טוט איז ע"פ הוראת מדרכי

English translation 1230

(the instruction of the Torah)

(הוראת התורה)

English translation 1231

- "Esther did the command of Mordechai",

- "את מאמר מרדכי אסתר עשה",

English translation 1232

including also - the instructions of how to nullify the decree

כולל אויך - די הוראות ווי צו מבטל זיין די גזירה

English translation 1233

[and also the actions that Mordechai did were primarily in spiritual matters of Torah].

[און אויך די פעולות וואס מרדכי האט געטאן זיינען געווען בעיקר בענינים רוחניים תורה 199].

English translation 1234

But on the other hand:

אבער לאידך גיסא:

English translation 1235

Specifically Esther - Israel - with her powers carries out the mission itself

דוקא אסתר - ישראל - מיט אירע כחות פירט דורך די שליחות עצמה

English translation 1236

(according to the instruction of Mordechai,

(ע"פ הוראת מרדכי,

English translation 1237

the instruction of the Torah)

הוראת התורה)

English translation 1238

to act in the world in physicality,

צו אויפטאן אין וועלט בגשמיות,

English translation 1239

and in this matter - to nullify the decree,

ובענין זה - צו מבטל זיין די גזירה,

English translation 1240

as it was in actuality that specifically Esther went to Achashverosh and performed the direct actions

ווי ס'איז געווען בפועל אז דוקא אסתר איז געגאנגען צו אחשורוש'ן און האט געטאן די פעולות ישרות

English translation 1241

(in physicality)

(בגשמיות)

English translation 1242

in order to nullify the decree.

בכדי לבטל הגזירה.

English translation 1243

Only since then it was the time of exile,

נאר היות אז דעמולט איז געווען זמן הגלות,

English translation 1244

a state of "Esther - I will surely hide My face",

א מצב פון "אסתר - הסתר אסתיר פני",

English translation 1245

and one who is imprisoned cannot free himself etc. - one needs to have an instruction and revelation from Mordechai - Torah is light - that he should give forth an instruction and reveal and bring out the virtues and lofty powers of Esther

און אין חבוש מתיר עצמו כו' - דארף מען האבן א הוראה וגילוי פון מרדכי - תורה אור - ער זאל ארויסגעבן א הוראה און מגלה זיין און ארויסברענגען די מעלות וכחות נעלים פון אסתר

English translation 1246

(Israel)

(ישראל)

English translation 1247

[because specifically he knows her virtue,

[ווייל דוקא ער ווייסט מעלתה,

English translation 1248

in the manner that specifically Moses our teacher knows the virtue of the women at the giving of the Torah,

בדוגמא ווי דוקא משה רבינו ווייסט מעלת הנשים בא מ"ת,

English translation 1249

therefore he reveals it through speaking with them first].

דעריבער איז ער דאס מגלה דורך רעדן מיט זיי פריער].

English translation 1250

But whose virtues and powers does Mordechai reveal - Esther's

אבער וועמענ'ס מעלות וכחות איז מרדכי מגלה - אסתר'ס

English translation 1251

(Israel),

(ישראל),

English translation 1252

and she is the one who goes to act upon Achashverosh to nullify the decree,

און זי איז די וואס גייט פועל'ן אויף אחשורוש לבטל הגזירה,

English translation 1253

and also - she arouses Mordechai "go, gather all the Jews etc. and fast for me etc."

און אויך - איז זי מעורר אתר מרדכי "לך כנוס את כל היהודים גו' וצומו עלי גו'" 200

English translation 1254

[In actuality Mordechai decrees this fast,

[בפועל דארף מרדכי גוזר תענית זה,

English translation 1255

because this is relevant to a rabbi,

ווייל דאס איז שייך צו א רב,

English translation 1256

Torah;

תורה;

English translation 1257

but Esther arouses it],

אבער אסתר איז דאס מעורר],

English translation 1258

until that due to the request and arousal of Esther "Mordechai passed - over the religious law to fast on the first day of Passover - according to all that Esther commanded him",

ביז אז צוליב בקשת והתעוררות אסתר איז "ויעבור 201 מרדכי - על דת להתענות ביום טוב ראשון של פסח 202 - ככל אשר צותה עליו אסתר",

English translation 1259

even though Mordechai from the outset had refrained from this].

אע"פ וואס מרדכי מצ"ע האט זיך לכתחילה געשפארט אויף דעם 203].

English translation 1260

Therefore Mordechai indeed receives great thanks and warm gratitude from the depths of the heart etc.,

דעריבער קומט טאקע מרדכי'ן א גרויסן יישר כח ותודה חמה מקרב ולב עמוק וכו',

English translation 1261

but in actuality they are Esther's virtues and are called by her name. As the simple understanding of the matter - Esther certainly had the most lofty virtues,

אבער בפועל זיינען זיי אסתר'ס מעלות ונקראות על שמה. כפשטות הענין - אסתר האט זיכער געהאט מעלות הכי נעלות,

English translation 1262

therefore her name

דערפאר איז שמה

English translation 1263

(Hadassah)

(הדסה)

English translation 1264

is connected with all the righteous,

פארבונדן מיט אלע צדיקים,

English translation 1265

and she is the Congregation of Israel

און זי איז כנסת ישראל

English translation 1266

(as above),

(כנ"ל),

English translation 1267

and she is counted among the seven prophetesses who prophesied for Israel etc.

און זי ווערט גערעכנט צווישן די שבע נביאות שנתנבאו להם לישראל 204 וכו'.

English translation 1268

And after Mordechai

ולאחרי ווי מרדכי

English translation 1269

(Torah)

(תורה)

English translation 1270

reveals the virtue of Esther

איז מגלה מעלת אסתר

English translation 1271

(the Congregation of Israel)

(כנסת ישראל)

English translation 1272

- one sees that her virtue is higher than the virtue of Mordechai,

- זעט מען ווי מעלתה איז העכער פאר מעלת מרדכי,

English translation 1273

the virtue of the Torah,

מעלת התורה,

English translation 1274

the thought of Israel precedes even Torah. Because the intention in that with Esther there is initially a state of "I will surely hide" is in order to transform the concealment and hiding,

מחשבתן של ישראל קדמה אפילו לתורה. ווייל די כוונה אין דעם וואס ביי אסתר'ן איז מלכתחילה א מצב פון "הסתר אסתיר" איז בכדי איבערמאכן דעם העלם והסתר,

English translation 1275

and make there a dwelling place for Him, blessed be He,

און מאכן דארט א דירה לו ית',

English translation 1276

which is in her power,

וואס דאס איז בכחה,

English translation 1277

because "Esther"

ווייל "אסתר"

English translation 1278

("I will surely hide")

("הסתר אסתיר")

English translation 1279

is in her innerness completely higher than the concealment.

איז בפנימיותה העכער לגמרי פון דעם הסתר.

English translation 1280

As understood from the continuation of the verse - "and I will surely hide My face on that day",

כמובן מהמשך הכתוב - "ואנכי הסתר אסתיר פני ביום ההוא",

English translation 1281

where day is connected with light

וואס יום איז פארבונדן מיט אור

English translation 1282

(as it is said "and God called the light day"),

(כמ"ש 205 "ויקרא אלקים לאור יום") 206,

English translation 1283

only this speaks about such a lofty light that derives from the aspect of essential concealment,

נאר דאס רעדט זיך וועגן אזא אור נעלה וואס נעמט זיך מבחי' העלם העצמי,

English translation 1284

"He made darkness His hiding place",

"ישת חושך סתרו" 207,

English translation 1285

"on that day"

"ביום ההוא"

English translation 1286

(which will be revealed in its completeness in the future to come).

(וואס וועט נתגלה ווערן בשלימותו לע"ל) 208.

English translation 1287

Only in order to carry this out in actuality and reveal the lofty light of Esther

נאר בכדי דאס דורכצופירן בפועל און מגלה זיין דעם אור נעלה פון אסתר

English translation 1288

("I will surely hide")

("הסתר אסתיר")

English translation 1289

- one must come to Torah

- דארף מען אנקומען צו תורה

English translation 1290

(Mordechai)

(מרדכי)

English translation 1291

that he should reveal it.

אז ער זאל עס מגלה זיין.

English translation 1292

Just as this is regarding the entirety of the Congregation of Israel

כשם ווי דאס איז בא כללות כנסת ישראל

English translation 1293

(Esther)

(אסתר)

English translation 1294

so is this regarding each and every individual of Israel:

אזוי איז דאס בנוגע לכאו"א מישראל:

English translation 1295

The teaching of the Baal Shem Tov on the verse "for you shall be a desirable land" is known,

ידועה תורת הבעש"ט 209 עה"פ 210 "כי תהיו אתם ארץ חפץ",

English translation 1296

that every Jew is like a desirable land that contains within itself the best things,

אז יעדער איד איז ווי אן ארץ חפץ וואס אנטהאלט אין זיך די בעסטע זאכן,

English translation 1297

precious stones and pearls and living waters etc.

אבנים טובות ומרגליות און מים חיים וכו'.

English translation 1298

Only there are individuals with whom the treasures lie revealed upon the land,

נאר עס זיינען דא יחידים וואס בא זיי ליגן די אוצרות בגלוי על הארץ,

English translation 1299

and with most of the children of Israel - the treasures are hidden,

און בא רוב בני ישראל - זיינען די אוצרות פאַרבאָרגן,

English translation 1300

until it can be in a manner of "I will surely hide". And "I have toiled and found" - through that one digs inward one reveals the treasures.

ביז עס קען זיין באופן פון "הסתר אסתיר". און "יגעתי ומצאתי" 211 - דורך דעם וואס מ'גראבט אינעווייניק איז מען מגלה די אוצרות.

English translation 1301

According to the above, one will understand why "Megillat Esther" is called only by the name of Esther:

ע"פ הנ"ל וועט מען פארשטיין פארוואס "מגילת אסתר" ווערט אנגערופן נאר על שם אסתר:

English translation 1302

The miracle of Purim was primarily due to the virtue of Esther. One cannot even mention Mordechai as secondary to Esther in the name of the Megillah,

נס פורים איז געווען בעיקר צוליב מעלת אסתר. מ'קען אפילו ניט דערמאנען מרדכי אלס טפל צו אסתר בשם המגילה,

English translation 1303

because the virtue of Esther relative to Mordechai in nullifying the decree was not merely in the manner of "in general two hundred measures,"

ווייל מעלת אסתר לגבי מרדכי בביטול הגזירה איז געווען ניט נאר באופן פון בכלל מאתיים מנה,

English translation 1304

but rather incomparably,

נאר שלא בערך כלל,

English translation 1305

similar to the virtue of Israel relative to the Torah,

בדוגמא ווי מעלת ישראל לגבי התורה,

English translation 1306

that the thought of Israel preceded the Torah. And Mordechai

שמחשבתן של ישראל קדמה לתורה. און מרדכי

English translation 1307

(Torah)

(תורה)

English translation 1308

only reveals the virtue within the Jewish people.

איז נאר מגלה די מעלה אין אידן.

English translation 1309

As the matter is simply:

ווי דער ענין איז בפשטות:

English translation 1310

"Esther sent to them: 'Establish me for generations... Write me for generations.'"

"שלחה להם אסתר קבעוני לדורות כו' כתבוני לדורות".

English translation 1311

However, in this matter, the matter of Mordechai is Torah,

משא"כ בענין זה איז ענינו של מרדכי - תורה,

English translation 1312

because he was Mordechai was a member of the Sanhedrin

ווייל ער איז געווען מרדכי איז געווען א חבר סנהדרין

English translation 1313

(as above),

(כנ"ל),

English translation 1314

and consequently he was among the sages to whom "Esther sent, etc." And it is related there that the sages - including Mordechai - initially did not want to fulfill her request,

ובמילא איז ער געווען פון די חכמים וואס "שלחה להם אסתר כו'" 212. ומסופר שם אז די חכמים - כולל מרדכי - האבן לכתחילה ניט געוואלט מקיים זיין בקשתה,

English translation 1315

"until they found a verse for it, etc.,"

"עד שמצאו לו מקרא וכו'",

English translation 1316

because they wanted to have a proof from the Torah for this.

ווייל זיי האבן געוואלט האבן דערצו א ראי' פון תורה.

English translation 1317

Therefore, it is not fitting that the Megillah be called by the name of Mordechai

דעריבער פֿאַסט ניט אז די מגילה זאל אנגערופן ווערן על שם מרדכי

English translation 1318

(even together with Esther),

(אפילו צוזאמען מיט אסתר),

English translation 1319

because even though Mordechai had a connection to the nullification of the decree,

ווייל אפילו אז מרדכי האט געהאט א שייכות מיט ביטול הגזירה,

English translation 1320

nevertheless in this matter

איז אבער בענין זה

English translation 1321

(the writing of the Megillah for generations)

(כתיבת המגילה לדורות)

English translation 1322

Mordechai is one of the sages who hears Esther's request and deliberates on it according to Torah,

איז מרדכי איינער פון די חכמים וואס הערט בקשת אסתר און איז דן בזה ע"פ תורה,

English translation 1323

and as long as a source for this is not found in the Torah, they do not want to establish it for generations.

וכל זמן מ'געפינט ניט א מקור לזה בתורה וויל מען עס ניט קובע זיין לדורות.

English translation 1324

That is, that from Mordechai's perspective, the writing of the Megillah for generations is not only because of the actual miracle,

ד.ה. אז מצד מרדכי איז כתיבת המגילה לדורות ניט נאר מצד דעם נס בפועל,

English translation 1325

but because of Esther's request and because a source from the Torah is found for it.

נאר צוליב בקשת אסתר און ווייל מ'געפינט אויף דעם א מקור פון תורה.

English translation 1326

From this, the lesson of the days of Purim to the gathering of the women and daughters of Israel that takes place in these days is also understood:

דערפון איז אויך פארשטאנדיק די הוראה פון ימי הפורים צו דעם כנס נשי ובנות ישראל וואס קומט פֿאָר בימים אלו:

English translation 1327

Even though now there is a state of exile and darkness, double and multiplied, incomparably stronger than in the time of Mordechai and Esther,

אע"פ וואס איצטער איז א מצב פון גלות וחושך כפול ומכופל שלא בערך שטארקער ווי בזמן מרדכי ואסתר,

English translation 1328

and especially since Esther was a prophetess,

ובפרט אז אסתר איז געווען א נביאה,

English translation 1329

whereas now prophecy has ceased

משא"כ איצטער איז פסקה נבואה

English translation 1330

(after Chaggai, Zechariah, and Malachi),

(לאחרי חגי זכרי' ומלאכי) 213,

English translation 1331

and certainly simply the great descent now even relative to the time of the Tannaim and Amoraim, etc.,

וכמובן בפשטות די ירידה גדולה איצטער אפילו לגבי זמן התנאים ואמוראים כו',

English translation 1332

all the more so relative to the time of Mordechai and Esther before the Second Temple - one could seemingly think that the aforementioned virtue of Esther is no longer present among the women and daughters of Israel -

עאכו"כ לגבי זמן מרדכי ואסתר לפני בית שני - קען מען לכאורה מיינען אז די מעלה הנ"ל פון אסתר איז שוין היינט ניטא בא נשי ובנות ישראל -

English translation 1333

it states explicitly in the Megillah that "and their memory will not cease from their seed,"

שטייט בפירוש אין דער מגילה אז "וזכרם לא יסוף מזרעם",

English translation 1334

and "these days

און "הימים האלה

English translation 1335

(of Purim)

(דפורים)

English translation 1336

are remembered and performed,"

נזכרים ונעשים" 214,

English translation 1337

and the AriZal explains that when there is the "remembered,"

און דער אריז"ל איז מפרש 215 אז בשעת ס'איז דא דער "נזכרים",

English translation 1338

then "performed" occurs - the same matters are reenacted exactly in the days of Purim now as in the first time!

ווערט "ונעשים" - עס ווערן איבערגע'חזר'ט די זעלבע ענינים ממש בימי הפורים איצטער ווי בפעם הראשונה!

English translation 1339

And according to the teaching of the Baal Shem Tov on the Sages' statement "one who reads the Megillah backwards has not fulfilled his obligation,"

וע"פ תורת הבעש"ט 216 במאחז"ל 217 "הקורא את המגילה למפרע לא יצא",

English translation 1340

that if one reads the Megillah thinking that it is a story that happened

אז אויב איינער לייענט די מגילה מיינענדיק אז ס'איז א מעשה וואס האט פאסירט

English translation 1341

(only)

(נאר)

English translation 1342

once,

אמאל,

English translation 1343

("backwards"),

("למפרע"),

English translation 1344

and today it is not relevant,

און היינט איז דאס ניט נוגע,

English translation 1345

then - "he has not fulfilled his obligation"!

איז - "לא יצא"!

English translation 1346

Thus it is understood from this that one can and must learn today from the events in the time of Mordechai and Esther.

איז דערפון מובן אז מ'קען און מ'דארף זיך היינט אפלערנען פון די פאסירונגען בזמן מרדכי ואסתר.

English translation 1347

From this one derives the lesson regarding a gathering of the women and daughters of Israel for the purpose of adopting good resolutions in all matters of Torah and mitzvot,

האט מען דערפון דעם לימוד בנוגע צו א כנס פון נשי ובנות ישראל על מנת צו אננעמען החלטות טובות בכל עניני תומ"צ,

English translation 1348

and especially in their unique role - in the virtue of the women and daughters of Israel even relative to the men:

ובמיוחד אין זייער תפקיד המיוחד - במעלתן של נשי ובנות ישראל אפילו לגבי האנשים:

English translation 1349

Within "You have chosen us from all the nations" itself - the women and daughters of Israel in every generation have been specially chosen. And this special choice is not for the sake of dominion,

צווישן "אתה בחרתנו מכל העמים" גופא - זיינען נשי ובנות ישראל בכל דור ודור ספעציעל אויסדערוויילט געווארן. און די בחירה מיוחדת איז ניט צוליב שררה,

English translation 1350

but for the sake of servitude - that one should know the great responsibility that one has,

נאר צוליב עבדות - מ'זאל וויסן די אחריות גדולה וואס מ'האט,

English translation 1351

to actually make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms,

צו מאכן בפועל א דירה לו ית' בתחתונים,

English translation 1352

beginning through the fact that she is the "mainstay of the house,"

אנהויבנדיק דורך דעם וואס זי איז די "עקרת הבית",

English translation 1353

the one who establishes in actual deed a Jewish home,

די וואס שטעלט אויף במעשה בפועל א אידישע שטוב,

English translation 1354

upon the foundations of Torah and His mitzvot.

על יסודי התורה ומצוותי'.

English translation 1355

She conducts herself in all this according to the instructions of her husband,

זי פירט זיך אין דעם אלעם לויט די הוראות פון איר מאן,

English translation 1356

according to Torah and Shulchan Aruch and the instruction of the rabbis,

ע"פ תורה ושו"ע והוראת הרבנים,

English translation 1357

but she is the one who must implement it in practice

אבער זי איז דער וואס דארף עס דורכפירן בפועל

English translation 1358

(whereas her husband's role is the study of Torah and earning a livelihood,

(משא"כ איר מאן איז ענינו לימוד התורה און פאַרדינען אויף פרנסה,

English translation 1359

which is outside the home),

וואס דאס איז מחוץ להבית),

English translation 1360

"Does a person bring wheat,

"כלום אדם מביא חטים,

English translation 1361

to chew wheat, etc." And from this aspect, her virtue is far above the virtue of the husband.

חטים כוסס כו'". ומצד זה איז מעלתה למעלה מעלה פון מעלת הבעל.

English translation 1362

And in general, through the three matters upon which every Jewish household rests, which have been specially entrusted to Jewish women - family purity,

ובכללות דורך די דריי ענינים שעליהם נשען כל בית ישראל וואס זיינען ספעציעל אפגעגעבן געווארן צו נשי ישראל - טהרת המשפחה,

English translation 1363

which is the foundation of all Jewish people,

וואס איז דער יסוד פון אלע אידן,

English translation 1364

that one is born in a pure and kosher and holy manner,

אז מ'ווערט געבארן אין אַ ריינעם און כשר'ן און הייליקן אופן,

English translation 1365

consequently one is healthy physically and spiritually,

במילא איז מען געזונט בגשמיות און ברוחניות,

English translation 1366

That this includes - that all these preparations during the nine months of pregnancy are in a manner that is appropriate,

וואס דאס איז כולל - אז די אלע הכנות במשך ט' חדשי העיבור זיינען באופן המתאים,

English translation 1367

and the conduct beforehand is in a manner that is appropriate,

און די הנהגה לפנ"ז איז באופן המתאים,

English translation 1368

and also beforehand - the study of the laws relevant to this in order that one should know how one must conduct oneself.

און אויך לפנ"ז - לימוד ההלכות השייכות לזה בכדי מ'זאל וויסן ווי מ'דארף זיך פירן.

English translation 1369

And then it is also understood,

און דערנאך איז אויך מובן,

English translation 1370

that the woman establishes a kosher home,

אז די אשה שטעלט אויף א כשר'ע שטוב,

English translation 1371

beginning with the kashrut of eating and drinking,

אנהויבנדיק פון כשרות האכילה ושתי',

English translation 1372

which becomes blood and flesh as his flesh for her husband and the children,

וואס ווערט דם ובשר כבשרו 218 פון איר מאן און די קינדער,

English translation 1373

and certainly that she raises her children in a kosher manner with a kosher education and in holiness;

ועאכו"כ אז זי האדעוועט אויף אירע קינדער אין א כשר'ן אופן מיט א כשר'ן חינוך ועל טהרת הקודש;

English translation 1374

She instills in them

זי וואָרצלט אין זיי איין

English translation 1375

("Train the youth")

("חנוך לנער")

English translation 1376

that they should know that during the course of their lives

אז זיי זאלן וויסן אז במשך ימי חייהם

English translation 1377

("even when he grows old he will not depart from it")

("גם כי יזקין לא יסור ממנו" 219)

English translation 1378

they must conduct themselves in the way of the Torah and the commandments,

דארפן זיי זיך אויפפירן בדרך התורה והמצוות,

English translation 1379

according to the Shulchan Aruch and the instruction of the Rav,

ע"פ שו"ע און הוראת הרב,

English translation 1380

who is the successor of Mordechai

וואס ער איז ממלא מקומו פון מרדכי

English translation 1381

(the Rav in his time),

(דער רב בזמנו),

English translation 1382

that every thing that one does - one should first think whether this is a thing that one is permitted to do according to the Shulchan Aruch and the instruction of the Rav,

אז יעדער זאך וואס מ'טוט - טראכט מען זיך פריער אריין צי דאס איז א זאך וואס מ'איז ערלויבט צו טאן ע"פ שו"ע און הוראת הרב,

English translation 1383

whether it is a good thing,

צי ס'איז א גוטע זאך,

English translation 1384

a very good thing,

גאר א גוטע זאך,

English translation 1385

a matter of permission,

א דבר של רשות,

English translation 1386

or a thing that comes from "this evil Haman",

אדער א זאך וואס קומט פון "המן הרע הזה" 220,

English translation 1387

this evil inclination

יצר הרע הזה

English translation 1388

(as discussed in a previous farbrengen).

(ווי גערעדט אין א פריערדיקער התוועדות 221).

English translation 1389

And also the candles of the holy Shabbat and Festivals - literally,

און אויך נרות שבת קודש ויו"ט - כפשוטו,

English translation 1390

that one lights the candles on Shabbat eve and through this one brings in Jewish light and Torah light into the home during the Shabbat,

אז מ'צינדט אָן די נרות ערב שבת און דורך דעם ברענגט מען אריין אידישע ליכטיקייט און תורה ליכטיקייט אין דער שטוב במשך השבת,

English translation 1391

and through this one illuminates the home and all the household members,

און דורך דעם באלייכט מען די שטוב און אלע בני בית,

English translation 1392

the husband and the children with "a candle is a commandment and the Torah is light",

דעם מאן און די קינדער מיט "נר מצוה ותורה אור",

English translation 1393

And this is drawn from Shabbat to the rest of the days of the week - because every Jewish woman and daughter is a daughter of Sarah, Rivkah, Rachel, and Leah,

און דאס ווערט נמשך פון שבת אויף שאר ימי השבוע - ווארום יעדער אידישע פרוי און טאכטער איז א בת שרה רבקה רחל ולאה 222,

English translation 1394

and regarding Sarah,

און בא שרה,

English translation 1395

and then Rivkah,

און דערנאך רבקה,

English translation 1396

one sees that there was a "candle burning from Shabbat eve to Shabbat eve" - from this it is understood that so it is also regarding every Jewish woman and daughter who lights the candles of the holy Shabbat. Only because of the darkness of the exile one does not see this physically,

זעט מען אז ס'איז געווען א "נר דלוק מערב שבת לערב שבת" 223 - איז דערפון מובן אז אזוי איז דאס אויך בא יעדע אידישע פרוי און טאכטער וואס צינדט נרות שבת קודש 224. נאר מצד חושך הגלות זעט מען דאס ניט בגשמיות,

English translation 1397

but certainly this exists spiritually - "a candle is a commandment and the Torah is light".

אבער זיכער איז דאס דא ברוחניות - "נר מצוה ותורה אור".

English translation 1398

And that which it is only drawn "from Shabbat eve to Shabbat eve" is not because then it is, Heaven forbid, interrupted - but rather because on the coming Shabbat eve one lights a Shabbat candle in a more elevated manner,

און דאס וואס ס'איז נאר נמשך "מערב שבת לערב שבת" איז ניט ווייל דעמולט ווערט עס ח"ו נפסק - נאר ווייל בערב שבת הבא צינדט מען אָן אַ נר שבת באופן נעלה יותר,

English translation 1399

more permeated with "a candle is a commandment and the Torah is light".

נאכמער דורכגענומען מיט "נר מצוה ותורה אור".

English translation 1400

And all this is also relevant to the daughters of Israel before the wedding - because each one of them must receive a good education in order to then be a pure and kosher vessel to build

און דאס אלץ איז אויך נוגע צו בנות ישראל לפני החתונה - ווייל יעדערע פון זיי דארף באקומען א גוטן חינוך בכדי דערנאך זיין א כלי טהורה וכשרה צו אויפבויען

English translation 1401

(in its time and at its proper time)

(בזמנו ובעתו)

English translation 1402

her own home on the foundation of Torah and commandments,

איר אייגענע שטוב על יסוד התומ"צ,

English translation 1403

and in general - the three matters of family purity,

ובכללות - די דריי ענינים פון טהרת המשפחה,

English translation 1404

kashrut of eating and drinking and the candles of the holy Shabbat and Festivals,

כשרות האכו"ש און נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 1405

and doing this with joy and a good heart,

און טאן דאס מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 1406

not looking at the fact that this is sometimes connected with difficulties.

ניט קוקנדיק אז דאס איז אמאל פארבונדן מיט שווערקייטן.

English translation 1407

And even though there is a double and multiplied darkness in the world,

און אע"פ וואס ס'איז א חושך כפול ומכופל אין וועלט,

English translation 1408

"darkness will cover the earth",

"החושך יכסה ארץ" 225,

English translation 1409

"I will surely hide" - on the contrary:

"הסתר אסתיר" - איז אדרבה:

English translation 1410

the intention in this is

די כוונה בזה איז

English translation 1411

(as above)

(כנ"ל)

English translation 1412

that one should overcome the concealment and hiding of the world and there make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms,

מ'זאל איבערמאכן דעם העלם והסתר העולם און דארט מאכן א דירה לו ית' בתחתונים,

English translation 1413

and draw from the aspect of the essential concealment,

און ממשיך זיין מבחי' העלם העצמי,

English translation 1414

"He made darkness His hiding place",

"ישת חושך סתרו",

English translation 1415

"I will surely hide My face on that day".

"הסתר אסתיר פני ביום ההוא".

English translation 1416

And this has the power to accomplish

און דאס האט בכח אויפצוטאן

English translation 1417

(especially)

(ספעציעל)

English translation 1418

every Jewish woman

יעדער אידישע פרוי

English translation 1419

(conducting herself according to the instruction of the Torah and the Shulchan Aruch),

(פירנדיק זיך ע"פ הוראת התורה והשו"ע),

English translation 1420

because she originates from a "place" that is entirely above the concealment and hiding,

וויבאלד אז זי נעמט זיך פון אַן "אָרט" וואס איז אינגאנצן העכער פאר דעם העלם והסתר,

English translation 1421

just like Queen Esther in her time.

אזוי ווי אסתר המלכה בזמנה.

English translation 1422

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1423

Because the double and multiplied darkness is now stronger than in the time of Esther - it shows that one has even more powers to overcome the concealment and hiding!

וויבאלד אז דער חושך כפול ומכופל איז איצטער שטארקער ווי בזמן אסתר - ווייזט עס אז מ'האט נאכמער כחות צו איבערמאכן דעם העלם והסתר!

English translation 1424

Therefore every Jewish woman must know her great responsibility:

דעריבער דארף יעדער אידישע פרוי וויסן איר גרויסער אחריות:

English translation 1425

As long as Jews are still in exile and we have not yet been redeemed,

כל זמן אידן געפינען זיך נאך אין גלות ועדיין לא נושענו 226,

English translation 1426

the women in this generation must do incomparably more and with greater vigor and strength relative to how much they have done until now - until they illuminate the life of every Jew even during the time of exile,

דארפן די נשים בדור זה טאן שלא בערך מערער וביתר שאת ויתר עוז לגבי וויפל זיי האבן געטאן ביז איצטער - ביז זיי באלייכטן דעם לעבן פון יעדן אידן נאך בזמן הגלות,

English translation 1427

and until they bring the true and complete redemption!!

און ביז זיי ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה!!

English translation 1428

And one must connect this above explanation of the virtue of the women and daughters of Israel

ויש לקשר דעם ביאור הנ"ל במעלת נשי ובנות ישראל

English translation 1429

(that they carry out in actual deed the making of a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms)

(אז זיי פירן דורך במעשה בפועל עשיית דירה לו ית' בתחתונים)

English translation 1430

with the matter of "light" that is stated in the Megillah,

מיטן ענין פון "אורה" וואס שטייט אין דער מגילה,

English translation 1431

"for the Jews there was light etc." - the name of the book that was specifically published in connection with the women's convention

"ליהודים היתה אורה גו'" - דער נאמען פון דעם ספר וואס מ'האט ספעציעל ארויסגעגעבן בקשר מיטן כנס הנשים

English translation 1432

(with Divine providence):

(בהשגחה פרטית):

English translation 1433

It is a well-known question in Chassidus:

ס'איז ידועה די שאלה אין חסידות 227:

English translation 1434

On the verse "For the Jews there was light,"

עה"פ 228 "ליהודים היתה אורה",

English translation 1435

Chazal say "light refers to Torah." Why does it say "orah" in the feminine form and not "or" in the masculine form,

זאגן חז"ל 229 "אורה זו תורה". פארוואס שטייט "אורה" לשון נקבה און ניט "אור" לשון זכר,

English translation 1436

as it is stated regarding Torah "and Torah is light"?

אזוי ווי עס שטייט אויף תורה 230 "ותורה אור"?

English translation 1437

Chassidus answers that Torah here refers to the Oral Torah,

ענטפערט חסידות 231 אז תורה דא מיינט מען תורה שבעל פה,

English translation 1438

which is in the aspect of the feminine that receives from the Written Torah,

וואס זי איז בחי' נוקבא וואס איז מקבל פון תורה שבכתב,

English translation 1439

and therefore it says here "orah" in the feminine form because "orah" refers to the Oral Torah.

און דעריבער שטייט דא "אורה" לשון נקבה ווייל "אורה" גייט אויף תושבע"פ.

English translation 1440

One must still understand, however, the connection of the Oral Torah specifically to Purim. For seemingly it is the opposite:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין דעם קשר פון תושבע"פ דוקא צו פורים. דלכאורה פארקערט:

English translation 1441

The Written Torah is indeed higher than the Oral Torah.

תושב"כ איז דאך העכער פאר תושבע"פ.

English translation 1442

And in the language of Kabbalah - the Written Torah is Tiferet

ובלשון הקבלה - תושב"כ איז תפארת

English translation 1443

(that is)

(ז"א)

English translation 1444

and the Oral Torah is Malchut. And since the miracle of Purim was a very lofty matter,

און תושבע"פ - מלכות. און וויבאלד אז נס פורים איז געווען גאר א הויכער ענין,

English translation 1445

it should have brought forth a higher level in Torah - "or" of the Written Torah,

האט עס געדארפט ארויסברענגען א העכערע דרגא אין תורה - "אור" דתושב"כ,

English translation 1446

and not a level lower than this - "orah" in the feminine form,

און ניט א דרגא למטה מזה - "אורה" לשון נקבה,

English translation 1447

the Oral Torah?

תושבע"פ?

English translation 1448

One of the explanations of this - according to the revealed aspect:

איינער פון די ביאורים בזה - ע"פ נגלה:

English translation 1449

As the results of the miracle of Purim, the verse enumerates four things: "light and joy and gladness and honor,"

אלס די תוצאות פון נס פורים רעכנט אויס דער פסוק פיר זאכן "אורה ושמחה וששון ויקר",

English translation 1450

which refer to Torah,

וואס גייען אויף תורה,

English translation 1451

the festivals,

יו"ט,

English translation 1452

circumcision and tefillin - because the wicked Haman decreed upon these matters

מילה און תפילין 232 - ווייל המן הרשע האט גוזר געווען אויף די ענינים

English translation 1453

(primarily)

(בעיקר 233)

English translation 1454

"because they are the testimony of Israel." And at the time "his decree was nullified,

"לפי שהן עדותן של ישראל" 234. ובשעת "נתבטלה גזירתו,

English translation 1455

these testimonies returned to their former state,"

חזרו אלו עדות ליושנן" 98,

English translation 1456

and with greater strength and vigor. Therefore the verse specifically enumerates these four things,

וביתר שאת וביתר עוז. דערפאר רעכנט דער פסוק ספעציעל די פיר זאכן,

English translation 1457

because they are a result of the miracle of Purim.

וויבאלד אז זיי זיינען א תוצאה פון נס פורים.

English translation 1458

Based on this, it is understood that the "Torah" which Haman specifically could not tolerate and upon which he decreed - is the Oral Torah,

וואס עפ"ז איז מובן אז די "תורה" וועלכע המן האט במיוחד ניט געקענט ליידן און האט אויף דעם גוזר געווען - איז תושבע"פ,

English translation 1459

because specifically through the Oral Torah and its laws does a Jew know how to fulfill the commandments in practice and for them to become "the testimony of Israel,"

ווייל דוקא מצד תושבע"פ והלכות ווייסט א איך ווי צו מקיים זיין מצוות בפועל און זיי זאלן ווערן "עדותן של ישראל",

English translation 1460

unlike through the Written Torah,

משא"כ מצד תושב"כ,

English translation 1461

as explained in the Holy Epistle that "the Supernal Will, blessed be He, which is clothed in the 613 commandments of the Written Torah, is wondrous and concealed, hidden and secret, and is not revealed except through the Oral Torah,

כמבואר באגה"ק 235 אז "רצון העליון ב"ה המלובש בתרי"ג מצות שבתורה שבכתב הוא מופלא ומכוסה טמיר ונעלם ואינו מתגלה אלא בתורה שבע"פ,

English translation 1462

like the commandment of tefillin, for example

כמו מצות תפילין עד"מ

English translation 1463

(as is known - "honor refers to tefillin")

(דנדו"ד - "ויקר אלו תפילין")

English translation 1464

which is stated in the Written Torah: 'And you shall bind them as a sign upon your hand and they shall be as frontlets between your eyes,'

שנאמר בתושב"כ 236 וקשרתם לאות על ידך והיו לטוטפות בין עיניך,

English translation 1465

and it is a sealed and hidden statement, for the verse did not explain how and what to bind and what are frontlets and where is 'between your eyes' and 'upon your hand,'

והוא מאמר סתום ונעלם שלא פירש הכתוב איך ומה לקשור ומהו טוטפות והיכן הוא בין עיניך ועל ידך,

English translation 1466

until the Oral Torah explained that one must bind one compartment on the hand, etc.

עד שפירשה תורה שבע"פ שצריך לקשור בית אחד על היד וכו'

English translation 1467

[and the rest of the details of the laws in this matter],

[ושאר פרטי הלכות שבזה],

English translation 1468

and so too all the commandments of the Torah, whether positive commandments or negative commandments, are not revealed, known, and explained except through the Oral Torah, etc."

וכן כל מצות שבתורה בין מ"ע בין מצות ל"ת אינן גלויות וידועות ומפורשות אלא ע"י תורה שבע"פ כו'".

English translation 1469

Therefore, Haman's decree was primarily upon the Oral Torah:

דעריבער איז גזירת המן געווען בעיקר אויף תושבע"פ:

English translation 1470

The wicked Haman could not tolerate the Written Torah either,

המן הרשע האט תושב"כ אויך ניט געקענט ליידן,

English translation 1471

but to decree upon it and to give out for it "ten thousand talents of silver" - Haman was not prepared. Because money was very precious to him,

אבער גוזר זיין אויף דעם און ארויסגעבן אויף דעם "עשרת אלפים ככר כסף" 237 - איז המן ניט געווען גרייט. ווייל געלט איז ביי אים געווען זייער טייער,

English translation 1472

and the proof is that he wanted thereby to buy off and conquer the entire world,

והראי' אז ער האט געוואלט דערמיט אפקויפן און אייננעמען די גאנצע וועלט,

English translation 1473

consequently he was not prepared to give out so much money for a decree connected with the Written Torah,

במילא איז ער ניט געווען גרייט ארויסגעבן אזויפיל געלט אויף א גזירה פארבונדן מיט תושב"כ,

English translation 1474

because from it alone Jews do not know how to fulfill the commandments in practice;

וויבאלד אז דערפון אליין וויסן אידן ניט ווי צו מקיים זיין מצוות בפועל;

English translation 1475

but the Oral Torah, through which Jews know how to fulfill the commandments in practice,

אבער תושבע"פ וואס דורך דעם וויסן אידן ווי צו מקיים זיין מצוות בפועל,

English translation 1476

which then

וואס דעמולט

English translation 1477

(specifically)

(דוקא)

English translation 1478

the commandments become "the testimony of Israel" - this is what Haman wanted, heaven forbid, to nullify. Therefore his decree regarding "Torah" was primarily upon the Oral Torah.

ווערן די מצוות "עדותן של ישראל" - אט דאס האט המן געוואלט ר"ל מבטל זיין. דערפאר איז גזירתו אויף "תורה" געווען בעיקר אויף תושבע"פ.

English translation 1479

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1480

at the time of the nullification of the decree, the victory of the Oral Torah was primarily emphasized - therefore the verse states "orah" in the feminine form, which refers to the Oral Torah

איז בשעת ביטול הגזירה געווען בעיקר מודגש דער נצחון פון תושבע"פ - דערפאר שטייט אין פסוק "אורה" לשון נקבה וואס גייט אויף תושבע"פ

English translation 1481

(which is in the aspect of the feminine that receives from the Written Torah).

(וואס זי איז בחי' נוקבא וואס איז מקבל פון תושב"כ).

English translation 1482

Since every matter in Torah is with utmost precision, one must say that in "orah" in the feminine form that is stated in the Megillah, there is expressed not only that Haman's decree was upon the Oral Torah

וויבאלד אז יעדער זאך אין תורה איז בתכלית הדיוק מוז מען זאגן אז אין "אורה" לשון נקבה וואס שטייט אין מגילה דריקט זיך אויס ניט נאר אז גזירת המן איז געווען אויף תושבע"פ

English translation 1483

(in the aspect of the feminine),

(בחי' נוקבא),

English translation 1484

but also (a)

נאר אויך (א)

English translation 1485

a positive aspect - that in the miracle of Purim, the elevation of the Oral Torah was emphasized

אן ענין חיובי - אז אין נס פורים איז געווען מודגש דער אויפטו פון תושבע"פ

English translation 1486

(and because of this, Haman's decree upon it was nullified), and (b)

(און צוליב דעם איז בטל געווארן גזירת המן על זה), און (ב)

English translation 1487

the elevation of the Oral Torah is connected specifically with "orah" in the feminine form,

דער אויפטו פון תושבע"פ איז פארבונדן דוקא מיט "אורה" לשון נקבה,

English translation 1488

because the feminine is connected in the essence of the matter with the Oral Torah.

ווייל נוקבא איז פארבונדן בתוכן הענין מיט תושבע"פ.

English translation 1489

According to the above explanation, this is understood:

ע"פ ביאור הנ"ל איז דאס מובן:

English translation 1490

In the miracle of Purim

בנס פורים

English translation 1491

(when they fulfilled what they had already accepted at the giving of the Torah)

(ווען קיימו מה שקבלו כבר במ"ת)

English translation 1492

the virtue of women was emphasized

איז געווען מודגש מעלת הנשים

English translation 1493

(the feminine aspect)

(נוקבא)

English translation 1494

specifically — the virtue of Esther,

דוקא - מעלת אסתר,

English translation 1495

even in relation to the virtue of Torah

אפילו לגבי די מעלה פון תורה

English translation 1496

(the aspect of Mordechai),

(ענינו של מרדכי),

English translation 1497

which indicates the instructions of how one must conduct oneself — the virtue of actual deed,

וואס זאגט אן די הוראות ווי מ'דארף זיך פירן - די מעלה פון מעשה בפועל,

English translation 1498

fulfilling the instructions in actual deed. Which has within it an incomparably higher elevation than Torah itself — great is study that leads to deed.

מקיים זיין די הוראות בפועל ממש. וואס דאס האט אין זיך אן עילוי שלא בערך נעלה יותר ווי תורה מצ"ע - גדול לימוד שמביא לידי מעשה 238.

English translation 1499

And within Torah itself, this is the difference between the Written Torah and the Oral Torah:

וואס אין תורה גופא איז דאס דער חילוק צווישן תושב"כ און תושבע"פ:

English translation 1500

As above from the letter of the Rebbe, that specifically the Oral Torah reveals how to fulfill the commandments in actual deed. Therefore the Oral Torah

כנ"ל פון אגה"ק אז דוקא תושבע"פ איז מגלה ווי צו מקיים זיין מצוות במעשה בפועל. דערפאר איז תושבע"פ

English translation 1501

(within Torah itself),

(אין תורה גופא),

English translation 1502

is "light" — the aspect of Esther,

"אורה" - בחי' אסתר,

English translation 1503

corresponding to the Congregation of Israel

כנגד כנסת ישראל

English translation 1504

(in relation to Torah)

(לגבי תורה)

English translation 1505

— and particularly women — because they were given special powers to bring down the instructions of the Torah into actual deed,

- ובפרט נשים - ווייל איך האט מען געגעבן ספעציעלע כחות צו אראפברענגען די הוראות בתורה אין מעשה בפועל,

English translation 1506

as explained at length above.

כנ"ל בארוכה.

English translation 1507

And because of this virtue, the root of the Oral Torah is higher than that of the Written Torah

ומצד דער מעלה איז שרש תושבע"פ העכער פאר תושב"כ

English translation 1508

(as explained in the letter of the Rebbe there),

(כמבואר באגה"ק שם),

English translation 1509

as was also discussed earlier regarding Esther — the Congregation of Israel,

ווי גערעדט פריער אויך בנוגע לאסתר - כנסת ישראל,

English translation 1510

a woman — that her root is above Torah

אשה - אז שרשה איז למעלה פון תורה

English translation 1511

(Mordechai),

(מרדכי),

English translation 1512

because she has the power to accomplish in actual deed in the world.

וויבאלד אז זי האט בכח צו אויפטאן במעשה בפועל אין וועלט.

English translation 1513

It is true that the Oral Torah receives from the Written Torah,

אמת טאקע תושבע"פ איז מקבל פון תושב"כ,

English translation 1514

and everything that is stated in the Oral Torah comes from the Written Torah;

און אלץ וואס שטייט אין תושבע"פ קומט פון תושב"כ;

English translation 1515

but from the Written Torah alone one cannot know how to fulfill the commandments in actual deed,

אבער מצד תושב"כ אליין קען מען ניט וויסן ווי צו מקיים זיין מצות בפועל,

English translation 1516

and sometimes one may even perform a commandment in actual deed in the opposite way from how it must be fulfilled, heaven forbid;

און אמאל קען מען אויך טאן בפועל א מצוה פארקערט ווי מ'דארף זי מקיים צו זיין ח"ו;

English translation 1517

and in order to fulfill it in actual deed properly, one must arrive at the Oral Torah.

און בכדי איר מקיים זיין בפועל כדבעי דארף מען אנקומען צו תושבע"פ.

English translation 1518

And for this a woman has special powers — this is the matter of the virtue of the woman over the man as above,

וואס אויף דעם האט אן אשה ספעציעלע כחות - ע"ד מעלת האשה לגבי האיש כנ"ל,

English translation 1519

that from the wheat and the like that her husband brings, she makes bread that one can eat in actual deed, and so forth.

אז פון די חטים וכיו"ב וואס איר מאן ברענגט מאכט זי לחם וואס מ'קען עסן בפועל וכיו"ב.

English translation 1520

Therefore it is stated in the Megillah specifically "light" in the feminine form

דעריבער שטייט אין מגילה דוקא "אורה" לשון נקבה

English translation 1521

(and not "light" in the masculine form,

(און ניט "אור",

English translation 1522

and even not "light" in both feminine and masculine forms)

ואפילו ניט "אורה ואור")

English translation 1523

— because in this is expressed

- ווייל אין דעם דריקט זיך אויס

English translation 1524

(not only the nullification of Haman's decree against the Oral Torah,

(ניט נאר ביטול גזירת המן אויף תושבע"פ,

English translation 1525

but also)

נאר אויך)

English translation 1526

the virtue of the entire matter of Purim — the virtue of the receiver,

די מעלה פון כללות ענין הפורים - די מעלה פון מקבל,

English translation 1527

Esther, a woman,

אסתר, אשה,

English translation 1528

who

וואס זי

English translation 1529

(primarily)

(בעיקר)

English translation 1530

brings down Torah into actual deed

ברענגט אראפ תורה אין מעשה בפועל

English translation 1531

(the virtue of the Oral Torah),

(די מעלה פון תושבע"פ),

English translation 1532

and through this Haman's decree against the Oral Torah is nullified

און דורך דעם ווערט נתבטל גזירת המן על תושבע"פ

English translation 1533

(as it actually happened through Esther).

(ווי ס'איז געווען בפועל ע"י אסתר).

English translation 1534

And this virtue is incomparably higher than "light" in the masculine form,

און די מעלה איז שלא בערך נעלה יותר פון "אור",

English translation 1535

the Written Torah.

תשוב"כ 239.

English translation 1536

Since the book that was published in honor of the gathering of Jewish women and girls is called

וויבאלד אז דער ספר וואס מ'האט ארויסגעגעבן לכבוד דעם כנס פון נשי ובנות ישראל הייסט

English translation 1537

(by Divine providence)

(בהשגח"פ)

English translation 1538

"Light" — it is understood that this further emphasizes the role and virtue and great responsibility that Jewish women and girls have — to establish in actual deed Jewish homes on the foundation of Torah and commandments,

"אורה" איז מובן אז דאס איז נאכמער מדגיש דער תפקיד ומעלה און אחריות גדולה וואס נשי ובנות ישראל האבן - צו אויפשטעלן במעשה בפועל בתים בישראל על יסוד התומ"צ,

English translation 1539

and through this to make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms.

און דורך דעם מאכן א דירה לו ית' בתחתונים.

English translation 1540

Including also and especially — the most fundamental and most important matter,

כולל אויך ובמיוחד - דעם ענין הכי עיקרי והכי חשוב,

English translation 1541

the first commandment in the Torah — "Be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it" — that this must be done in actual deed in its simple sense.

די ערשטע מצוה אין תורה - "פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" 240 - אז דאס דארף געטאן ווערן במעשה בפועל כפשוטו.

English translation 1542

Others may seek to find ways to evade this,

אנדערע קענען זיך זוכן ארויסדרייען דערפון,

English translation 1543

with all the "calculations" involved — that one needs money to support children,

מיט אלע "חשבונות" שבזה - אז מ'דארף האבן געלט צו אויסהאלטן קינדער,

English translation 1544

and in addition this is connected with the pain of pregnancy,

און דערצו איז דאס פארבונדן מיט צער עיבור,

English translation 1545

the pain of childbirth,

צער לידה,

English translation 1546

the pain of raising children, and so forth.

צער גידול וכו'.

English translation 1547

And they bring a proof from the Torah — that it is written "And you shall teach them to your children — these are the students",

און מ'ברענגט נאך צו זיך א ראי' פון תורה - אז עס שטייט 241 "ושננתם לבניך - אלו התלמידים",

English translation 1548

consequently instead of having children in their simple sense,

במילא אנשטאט האבן קינדער כפשוטו,

English translation 1549

the husband will become a head of a yeshivah,

וועט דער מאַן ווערן א ראש ישיבה,

English translation 1550

a teacher,

א מלמד,

English translation 1551

the wife will become a teacher,

די פרוי וועט ווערן א מורה,

English translation 1552

a counselor — consequently they will thereby avoid the pain of pregnancy,

א מדריכה - במילא וועט מען דעמולט פֿאַרשפארן צער עיבור,

English translation 1553

the pain of childbirth,

צער לידה,

English translation 1554

the pain of raising children,

צער גידול,

English translation 1555

and not only will they not need to spend money on raising children,

און ניט נאר וואס מיוועט ניט דארפן צולייגן געלט אויף אויפהאָדעווען קינדער,

English translation 1556

but they will even be paid for being a teacher and a teacher!

נאר מ'וועט זיי נאך צוצאָלן פֿאַר זיין א מלמד און א מורה!

English translation 1557

Therefore one must arrive at the Oral Torah,

דעריבער דארף מען אנקומען צו תושבע"פ,

English translation 1558

actual halachah — "light" — the virtue of a woman — that first and foremost one must fulfill the commandment in its simple sense,

הלכה בפועל - "אורה" - די מעלה פון אן אשה - אז לכל לראש דארף מען מקיים זיין די מצוה כפשוטה,

English translation 1559

and in this there is no room for any interpretations and even explanations,

און אין דעם איז ניט שייך קיינע פשט'לעך ואפילו ניט פירושים,

English translation 1560

rather one must fulfill "Be fruitful and multiply" in its simple sense and have children in actual deed!

נאר מ'דארף מקיים זיין "פרו ורבו" כפשוטו און האבן קינדער בפועל!

English translation 1561

Further one can make the "calculation" — and also according to Torah — that it is sufficient to have "Be fruitful and multiply",

ווייטער קען מען מאכן דעם "חשבון" - און אויך ע"פ תורה - אז ס'איז גענוג "פרו ורבו",

English translation 1562

two children,

צוויי קינדער,

English translation 1563

with which one fulfills the commandment,

וואס דערמיט איז מען מקיים די מצוה,

English translation 1564

and thereby they have also conducted themselves according to "fairness" — as is known the calculation of "family planning",

און דעמולט האט מען זיך אויך געפירט ע"פ "יושר" - כידוע דער חשבון פון "פעמעלי פלענינג",

English translation 1565

that by having two children

אז דורך האבן צוויי קינדער

English translation 1566

(who take the place of the two parents)

(וואס זיינען ממלא מקום פון די צוויי עלטערן)

English translation 1567

thereby there is no lack,

דעמולט איז לא יחסר,

English translation 1568

there is no shortage of people,

עס פעלן ניט מענטשן,

English translation 1569

they have children who will replace them!

זיי האבן קינדער וואס וועלן זיי פארבייטן!

English translation 1570

One tells them - as specifically a woman understands, who understands how to bring down the mitzvah in its simple sense, in action, in actual deed - you were not created so that you should make sure that nothing is missing - but rather so that you should build worlds!

זאגט מען זיי - ווי עס פארשטייט דוקא אן אשה וואס זי פארשטייט ווי צו אראפברענגען די מצוה כפשוטה במעשה בפועל - מ'האט דאך דיר באשאפן ניט אז דו זאלסט מאכן זיכער אז ס'זאל גארניט פעלן - נאר בכדי דו זאלסט בויען וועלטן!

English translation 1571

As it is written in the Torah that the mitzvah is "be fruitful and multiply and fill the earth

ווי עס שטייט אין תורה אז די מצוה איז "פרו ורבו ומלאו את הארץ

English translation 1572

(and further)

(און נאכמער)

English translation 1573

and subdue it,"

וכבשוה",

English translation 1574

which expresses specifically a woman in its simple sense - that one should have many children,

וואס דאס טייטשט אויס במיוחד אַן אשה כפשוטה - אז מ'זאל האבן א סך קינדער,

English translation 1575

until they will fill the world with Judaism!

ביז אז זיי וועלן אייננעמען די וועלט מיט אידישקייט!

English translation 1576

And particularly when one stands at the end of the time of exile,

ובפרט ווען מ'שטייט בסוף זמן הגלות,

English translation 1577

when it is further relevant "the souls that are in the

ווען ס'איז נאכמער נוגע "יכלו נשמות שב

English translation 1578

(treasury called)

(אוצר ששמו)

English translation 1579

body will be finished" which then is "the son of David comes,"

גוף" וואס דעמולט איז "בן דוד בא" 242,

English translation 1580

which "all the souls that are in the body will be finished" means through having children simply, souls in bodies.

וואס "יכלו כל נשמות שבגוף" מיינט דורך האבן קינדער כפשוטו נשמות בגופים.

English translation 1581

Therefore one must do everything dependent on oneself to have children,

דעריבער דארף מען טאן כל התלוי אין זיך צו האבן קינדער,

English translation 1582

and leave the calculations to the Almighty.

און לאזן די חשבונות פארן אויבערשטן.

English translation 1583

If the Almighty does not give, heaven forbid, the possibilities to have children - it is an unavoidable circumstance, the Merciful One exempts,

אויב דער אויבערשטער גיט ר"ל ניט די מעגליכקייטן צו האבן קינדער - איז אונס רחמנא פטרי' 243,

English translation 1584

with all the explanations about this that this is because the pair already had children in a previous incarnation,

מיט כל ההסברות בזה אז דאס איז צוליב דעם וואס די פֿאָר האבן שוין געהאט קינדער בגלגול קודם,

English translation 1585

or another explanation about this;

אדער אן אנדער ביאור בזה;

English translation 1586

but a Jew, on his part and on her part, must do everything dependent on him and on her.

אבער א איד מצדו ומצדה דארף טאן כל התלוי בו ובה.

English translation 1587

And regarding this is the instruction concerning all other matters - that one must do them in actual deed in their simple sense,

ועד"ז איז די הוראה בנוגע צו שאר כל הענינים - אז מ'דארף זיי טאן במעשה בפועל כפשוטו,

English translation 1588

the deed is the main thing.

המעשה הוא העיקר.

English translation 1589

And may it be His will that the gathering should be as its name - a gathering of righteous ones who have benefit and bring benefit to the world,

ויה"ר אז דער כנס זאל זיין כשמו - כנס צדיקים וואס הנאה להם והנאה לעולם 244,

English translation 1590

that in addition to continuing benefit in oneself,

אז נוסף צו ממשיך זיין הנאה בא זיך,

English translation 1591

one also continues benefit and "light" and all good things - in the world,

איז מען אויך ממשיך הנאה און "אורה" און אלע גוטע זאכן - בעולם,

English translation 1592

until one illuminates the entire world,

ביז אז מ'באלייכט די גאנצע וועלט,

English translation 1593

Even though there is a darkness doubled and redoubled,

דאע"פ וואס ס'איז א חושך כפול ומכופל,

English translation 1594

"I will surely hide My face,"

"הסתר אסתיר",

English translation 1595

nevertheless this itself is connected with a superior light

איז אבער דאס גופא פארבונדן מיט אַן אור נעלה יותר

English translation 1596

("on that day"),

("ביום ההוא"),

English translation 1597

from the aspect of the concealment of the essence

מבחי' העלם העצמי

English translation 1598

(as above, chapter 9).

(כנ"ל סכ"ט).

English translation 1599

And even in the time of exile, the women and daughters of Israel

און נאך בזמן הגלות זייגען נשי ובנות ישראל

English translation 1600

(at the head)

(בראש)

English translation 1601

continue light throughout the entire world,

ממשיך אורה בכל העולם כולו,

English translation 1602

a foretaste of the "and the glory of the Lord will be revealed" which will be in the future to come.

מעין פון דעם "ונגלה כבוד ה'" 245 וואס וועט זיין לע"ל.

English translation 1603

"And all flesh shall see together" in its simple sense will only be then,

"וראו כל בשר יחדיו" 245 כפשוטו וועט ערשט זיין דעמולט,

English translation 1604

but a foretaste of "and the glory of the Lord will be revealed" one can already continue now.

אבער מעין פון "ונגלה כבוד ה'" קען מען שוין ממשיך זיין איצטער.

English translation 1605

And particularly since "there already was a foretaste of this in the world at the time of the giving of the Torah,"

ובפרט אז "כבר הי' לעולמים מעין זה בשעת מ"ת" 246,

English translation 1606

and the giving of the Torah indeed was only one time,

און מ'ת איז טאקע געווען נאר איין מאל 247,

English translation 1607

but it is a continuous action in all times afterwards

אבער ס'איז א פעולה נמשכת בכל הזמנים לאח"ז

English translation 1608

(and that which one makes the blessing of the Torah anew every day,

(און דאס וואס מ'מאכט ברכת התורה מחדש בכל יים,

English translation 1609

"the Giver of the Torah" in the present tense,

"נותן התורה" לשון הוה 248,

English translation 1610

is regarding the details within the Torah;

איז בנוגע צו פרטים שבתורה;

English translation 1611

but the totality of the matter of the Torah in all times is drawn from the giving of the Torah.

אבער כללות ענין התורה בכל הזמנים ווערט נמשך פון מ"תן.

English translation 1612

Of course also in simplicity:

כמובן גם בפשטות:

English translation 1613

At the time of the giving of the Torah, Jews became converts who converted,

בשעת מ"ת זיינען אידן געווארן גרים שנתגיירו 249,

English translation 1614

and as one nation,

און אלס אן עם אחד,

English translation 1615

and the conversion continues until this very day (in the meantime one did not need to do any actions),

און די גירות ווערט נמשך עד היום הזה (בינתיים האט מען ניט געדארפט טאן קיינע פעולות),

English translation 1616

and continues as "one nation,"

און נמשך אלס אן "עם אחד",

English translation 1617

as emphasized in the Megillah,

כמודגש אין דער מגילה 250,

English translation 1618

and "there is one nation" - not one nation spiritually,

און "ישנו עם אחד" - ניט אן עם אחד ברוחניות,

English translation 1619

but in the force of reality and existence,

נאר בתוקף המציאות והישות,

English translation 1620

because the "one nation" is "whose laws are different from every nation."

דערפאר וואס דער "עם אחד" איז "דתיהם שונות מכל עם" 250.

English translation 1621

And already in the time of exile "the Jews had light and joy and gladness and honor" in all matters of Jews,

און שוין בזמן הגלות איז "ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר" אין אלע ענינים פון אידן,

English translation 1622

physical matters and spiritual matters,

ענינים גשמיים וענינים רוחניים,

English translation 1623

As we will say tonight

ווי מ'וועט זאגן היינט באנאכט

English translation 1624

(Saturday night)

(מוצאי שבת)

English translation 1625

in Havdalah

בהבדלה

English translation 1626

(before "Who separates between holy and profane")

(פאר "המבדיל בין קודש לחול")

English translation 1627

- in continuation of the reading of the Megillah - "so may it be for us,"

- בהמשך צו קריאת המגילה - "כן תהי' לנו",

English translation 1628

which in addition to the request in this,

וואס נוסף צו דער בקשה בזה,

English translation 1629

this is also a promise - that so it will be for us.

איז דאס אויך א הבטחה - אז אזוי וועט זיין ביי אונז.

English translation 1630

And very soon will be the perfection of this in the true and complete redemption,

ובקרוב ממש וועט זיין די שלימות דערפון בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1631

But as mentioned,

אבער כאמור,

English translation 1632

already before this "so may it be for us" is in actuality in the last days of exile,

שוין לפנ"ז איז "כן תהי' לנו" בפועל אין די לעצטע טעג פון גלות,

English translation 1633

and out of joy and goodness of heart,

ומתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 1634

and in a manner of from the outset and beyond.

ובאופן פון מלכתחילה אריבער 251.

English translation 1635

Discourse (like a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1636

Beginning with "Remember what Amalek did to you."

ד"ה זכור את אשר עשה לך עמלק.

English translation 1637

It is also customary to study a verse from the weekly portion together with the commentary of Rashi,

ס'איז אויך רגיל צו אפלערנען א פסוק פון פרשת השבוע צוזאמען מיט פירוש רש"י,

English translation 1638

and a matter in the notes of my father on the Zohar of our portion.

און אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 1639

In our portion there is a most perplexing Rashi,

בפרשתנו איז דא א רש"י תמוה ביותר,

English translation 1640

and nevertheless the commentators do not address it:

און אעפ"כ שטעלן זיך ניט אויף דעם מפרשים:

English translation 1641

In chapter 7, verse 15 it says:

בקאפיטל ז פסוק טו שטייט:

English translation 1642

"And the flesh of the sacrifice of his thanksgiving peace offerings shall be eaten on the day of its offering; he shall not leave any of it until morning." And Rashi quotes the words "he shall not leave any of it until morning" and explains:

"ובשר זבח תודת שלמיו ביום קרבנו יאכל לא יניח ממנו עד בוקר". איז רש"י מעתיק די ווערטער "לא יניח ממנו עד בוקר" און איז מפרש:

English translation 1643

"But he may eat it all night. If so, why did they say until midnight,

"אבל אוכל הוא כל הלילה. אם כן למה אמרו עד חצות,

English translation 1644

in order to keep a person away from transgression."

כדי להרחיק האדם מן העבירה".

English translation 1645

It is not understood:

איז ניט מובן:

English translation 1646

A) The verse is seemingly straightforward - what compels Rashi to add a matter not relevant to a five-year-old that "he shall not leave any of it until morning" does not mean in its simple sense

א) דער פסוק איז לכאורה א גלאטער - וואס איז מכריח רש"י'ן צו מוסיף זיין נאן אן ענין פארן בן חמש אז "לא יניח ממנו עד בוקר" מיינט ניט כפשוטו

English translation 1647

(seemingly),

(לכאורה),

English translation 1648

but rather that "they said until midnight,

נאר אז "אמרו עד חצות,

English translation 1649

in order to keep a person away from transgression"?

כדי להרחיק האדם מן העבירה"?

English translation 1650

b) Furthermore:

ב) נאכמער:

English translation 1651

This is a great wonder for the five-year-old - because in the verse it says "you shall not leave any of it until morning,"

דאס איז א חידוש גדול פארן בן חמש - ווייל אין פסוק שטייט "לא יניח ממנו עד בוקר",

English translation 1652

not "until midnight"!

ניט "עד חצות"!

English translation 1653

As one learns simply, the source of Rashi is the Mishnah at the beginning of Tractate Berachot,

ווי מ'לערנט בפשטות 252 איז דער מקור פון רש"י - די משנה בריש מס' ברכות,

English translation 1654

and the Torat Kohanim

און תורת כהנים 253

English translation 1655

[and in several editions of Rashi, the "young typesetter" added the reference to Tractate Berachot:

[ובכמה דפוסי רש"י האט דער "בחור הזעצער" צוגעגעבן דעם ציון למס' ברכותן:

English translation 1656

In Tractate Berachot - "All things that are eaten for one day, their commandment is until the dawn rises,

במס' ברכות - "כל הנאכלים ליום אחד מצוותן עד שיעלה עמוד השחר,

English translation 1657

if so, why did the Sages say until midnight,

אם כן למה אמרו חכמים עד חצות,

English translation 1658

in order to distance a person from transgression",

כדי להרחיק את האדם מן העבירה",

English translation 1659

and in the Torat Kohanim on the verse:

ובתו"כ עה"פ:

English translation 1660

"You shall not leave any of it until morning - but he may eat all night,

"לא יניח ממנו עד בוקר - אבל אוכל הוא כל הלילה,

English translation 1661

if so, why did the Sages say until midnight,

אם כן למה אמרו חכמים עד חצות,

English translation 1662

to distance from transgression" (and there he adds another thing:

להרחיק מן העבירה" (און דארטן איז ער מוסיף נאך א זאך:

English translation 1663

"But thought does not disqualify them",

"אבל אין מחשבה פוסלת בהם",

English translation 1664

i.e., that the enactment of the Sages "until midnight" is only regarding eating,

ד.ה. אז תקנת חכמים "עד חצות" איז נאר בנוגע לאכילה,

English translation 1665

but not regarding thought to eat after midnight,

אבער ניט בנוגע צו מחשבה צו עסן נאך חצות,

English translation 1666

because due to thought alone, the reason does not apply that one should not think about it after midnight "in order to distance from transgression")].

ווייל צוליב מחשבה אליין פאסט ניט דער טעם אז מ'זאל וועגן דעם ניט טראכטן לאחר חצות "כדי להרחיק מן העבירה")].

English translation 1667

But as discussed many times,

אבער כמדובר כמ"פ 254,

English translation 1668

the purpose of Rashi is not to copy the words of our Sages of blessed memory or to explain Mishnayot and Torat Kohanim and the like,

ענינו של רש"י איז ניט צו מעתיק זיין דברי חז"ל אדער מפרש זיין משניות און תורת כהנים וכיו"ב,

English translation 1669

rather - the plain meaning of Scripture for a five-year-old student of Scripture;

נאר - פשוטו של מקרא פאר א בן חמש למקרא;

English translation 1670

and the five-year-old does not know of the Mishnah and of the Torat Kohanim - so why should Rashi bring it here?

און דער בן חמש ווייסט ניט פון דער משנה און פון תורת כהנים - היינט פארוואס זאל עס רש"י דא ברענגען?

English translation 1671

Rather, from this very thing it is understood that this is the plain meaning of Scripture.

נאר דערפון גופא איז מובן אז דאס איז פשוטו של מקרא.

English translation 1672

c) Since Rashi brings here that "they said until midnight in order to distance a person from transgression",

ג) וויבאלד אז רש"י ברענגט דא אז "אמרו עד חצות כדי להרחיק אדם מן העבירה",

English translation 1673

it is understood that this is the plain meaning of Scripture

איז מובן אז דאס איז פשוטו של מקרא

English translation 1674

(as above).

(כנ"ל).

English translation 1675

Thus, this is a matter that pertains to all offerings whose time is one day. Rashi should have explained it earlier

איז דאך דאס אן ענין וואס איז נוגע בא אלע קרבנות וואס זמנם איז יום אחד. האט עס רש"י געדארפט פריער מפרש זיין

English translation 1676

(in Parashat Bo)

(בפ' בא)

English translation 1677

regarding the Paschal offering,

בא קרבן פסח,

English translation 1678

where the five-year-old learned that "you shall not leave any of it until morning"

וואו דער בן חמש האט געלערנט אז "לא תותירו ממנו עד בוקר" 255

English translation 1679

[as opposed to what is stated later (in Parashat Behaalotecha) regarding the Second Passover "they shall not leave any of it until morning" - Rashi does not need to write there that "they said until midnight in order to distance a person from transgression",

[משא"כ דאס וואס אזוי שטייט ווייטער (בפ' בהעלותך 256) בא פסח שני "לא ישאירו ממנו עד בוקר" - דארף רש"י דארטן ניט שרייבן אז "אמרו עד חצות כדי להרחיק האדם מן העבירה",

English translation 1680

since he already wrote it before this in our portion?]

וויבאלד אז ער שרייבט עס שוין לפנ"ז בפרשתנון?

English translation 1681

One cannot answer that Rashi holds

מ'קען ניט ענטפערן אז רש"י האלט

English translation 1682

(in the plain meaning of Scripture)

(בפשוטו של מקרא)

English translation 1683

that the time for eating the Paschal offering until midnight is from the Torah

אז זמן אכילת פסח עד חצות איז מן התורה

English translation 1684

(not merely an enactment of the Sages to distance from transgression),

(ניט בלויז תקנת חכמים כדי להרחיק מן העבירה),

English translation 1685

according to the opinion of Rabbi Elazar ben Azaryah,

כדעת ר' אלעזר בן עזרי' 257,

English translation 1686

because then the question is even greater:

ווייל דעמולט ווערט די קשיא נאך גרעסער:

English translation 1687

If Rashi held that the time for eating the Paschal offering is until midnight from the Torah,

אויב רש"י וואלט געהאלטן אז זמן אכילת פסח איז עד חצות מן התורה,

English translation 1688

he certainly should have explained it,

האט ער עס זיכער געדארפט מפרש זיין,

English translation 1689

because this is contrary to the plain meaning of the verse "you shall not leave any of it until morning"!

ווייל דאס איז היפך פשטות הכתוב "לא תותירו ממנו עד בוקר"!

English translation 1690

Consequently, the question remains:

במילא בלייבט די שאלה:

English translation 1691

Since Rashi explains in our portion that "they said until midnight",

וויבאלד אז רש"י איז מפרש בפרשתנו אז "אמרו עד חצות",

English translation 1692

it means that this is the plain meaning of Scripture - then why should one say that regarding the Paschal offering it is different. It is not understood why Rashi does not explain it there,

הייסט עס אז דאס איז פשוטו של מקרא - איז פארוואס זאל מען זאגן אז בא קרבן פסח איז אנדערש. איז ניט מובן פארוואס רש"י איז דאס דארטן ניט מפרש,

English translation 1693

and waits until our portion to explain it?

און ווארט ביז פרשתנו דאס צו מפרש זיין?

English translation 1694

And one may add - for sharpening:

ויש להוסיף - לחידודי:

English translation 1695

The five-year-old knows simply about the conduct of the Seder night of Passover that one hurries to eat the Afikoman before midnight,

דער בן חמש ווייסט בפשטות פון הנהגת ליל פסח בהסדר אז מ'איילט זיך צו עסן דעם אפיקומן פאר חצות,

English translation 1696

and one explains to him the reason,

און מ'איז אים מסביר דעם טעם,

English translation 1697

because this is in memory of the Paschal offering that was eaten before midnight - should Rashi not have warned in Parashat Bo how this aligns with the verse "you shall not leave any of it until morning" *?

ווייל דאס איז לזכר קרבן פסח וואס מ'האט געגעסן פאר חצות - האט רש"י געדארפט באווארענען בפ' בא ווי דאס שטימט מיטן פסוק "לא תותירו ממנו עד בוקר" *?

English translation 1698

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1699

Continuing from this that we speak about Rashi's commentary,

בהמשך לזה וואס מ'רעדט וועגן פירוש רש"י,

English translation 1700

and we spoke earlier about Rashi at the beginning of our portion - "There is no 'Tzav' except an expression of urging,

און מ'האט פריער גערעדט וועגן פרש"י בריש פרשתנו - "אין צו אלא לשון זירוז,

English translation 1701

immediately and for generations" - here is the place to dwell on another matter in this Rashi:

מיד ולדורות" - איז כאן המקום זיך אפצושטעלן אויף נאך אן ענין אין דער רש"י:

English translation 1702

After Rashi says "There is no 'Tzav' except an expression of urging,

לאחרי ווי רש"י זאגט "אין צו אלא לשון זירוז,

English translation 1703

immediately and for generations" he continues:

מיד ולדורות" איז ער ממשיך:

English translation 1704

"Our Rabbis said: The Scripture needs most to urge in a place where there is a monetary loss."

"אר"ש ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש בו חסרון כיס".

English translation 1705

This Rashi has already been explained once,

מ'האט שוין אמאל מבאר געווען דער רש"י,

English translation 1706

including the precision that Rashi says this explanation in the name of "Omer",

כולל דער דיוק וואס רש"י זאגט דעם פירוש בשם אומרו 258,

English translation 1707

but there are additional details that have not been explained:

אבער עס זיינען דא נאך פרטים וועלכע מ'האט ניט מבאר געווען:

English translation 1708

a) What is the precision of "monetary loss" - the term "loss of money" would fit better here,

א) וואס איז דער דיוק "חסרון כיס" - עס פאסט דא מער דער לשון "חסרון ממון",

English translation 1709

because when one speaks of a lack of an item,

ווייל בשעת מ'רעדט וועגן א חסרון פון א זאך,

English translation 1710

one must say that there is a lack in the item itself,

דארף מען זאגן אז עס פעלט אין דער זאך אליין,

English translation 1711

when there is a lack of time - "lack of time",

בשעת עס פעלט זמן - "חסרון זמן",

English translation 1712

and similarly when there is a lack of money - "lack of money",

ועד"ז בשעת עס פעלט געלט - "חסרון ממון",

English translation 1713

not "monetary loss",

ניט "חסרון כיס",

English translation 1714

because is the money lacking from the purse?

ווייל עס פעלט ממון ניט דער כיס?

English translation 1715

b) Why is the "monetary loss" in this matter more than in other matters in the Torah - that specifically here one needs a special command "Tzav",

ב) פארוואס איז דער "חסרון כיס" אין דעם ענין מער ווי אין אנדערע ענינים בתורה - אז דוקא דא דארף מען האבן א ציווי מיוחד "צו",

English translation 1716

"an expression of urging"?

"לשון זירוז"?

English translation 1717

There are commentators who say that here it is speaking about a burnt offering,

עס זיינען דא מפרשים 259 וואס זאגן אז דא רעדט זיך וועגן א קרבן עולה,

English translation 1718

which is entirely offered upon the altar and the priests have no portion in its flesh

וואס ווערט אינגאנצן נקרב על גבי המזבח און די כהנים האבן ניט קיין חלק בבשרה

English translation 1719

(unlike other offerings),

(ניט ווי ביי אנדערע קרבנות),

English translation 1720

therefore this is a "financial loss" for the priests.

איז דאס דערפאר א "חסרון כיס" פאר די כהנים.

English translation 1721

But according to the simple explanation one cannot say this,

אבער ע"ד הפשט קען מען אזוי ניט זאגן,

English translation 1722

because:

ווייל:

English translation 1723

Also regarding offerings in which the priests have a portion in their flesh,

אויך בא קרבנות וואס די כהנים האבן א חלק בבשרם,

English translation 1724

there is a "financial loss" for the owners,

איז דא א "חסרון כיס" בא די בעלים,

English translation 1725

and regarding their "financial loss" there is no difference whether the priests eat from that flesh or not.

און בנוגע צו זייער "חסרון כיס" איז קיין נפק"מ ניט צי די כהנים עסן פון דעם בשר אדער ניט.

English translation 1726

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1727

Regarding the burnt offering it is already discussed at the beginning of Parshat Vayikra,

וועגן קרבן עולה רעדט זיך שוין אין אנהויבס פ' ויקרא,

English translation 1728

now why is the matter of urging due to "financial loss" stated only in our portion?

היינט פארוואס שטייט דער ענין פון זירוז צוליב "חסרון כיס" ערשט בפרשתנו?

English translation 1729

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1730

Regarding the burnt offering in Parshat Vayikra, ostensibly "financial loss" applies more than regarding the burnt offering in our portion - because there it is speaking about a burnt offering of an individual,

ביי דער עולה אין פ' ויקרא איז לכאורה שייך מער "חסרון כיס" ווי ביי דער עולה בפרשתנו - ווייל דארטן רעדט זיך וועגן א קרבן עולה של יחיד,

English translation 1731

as it is said "and it shall be accepted for him to atone for him",

כמ"ש 260 "ונרצה לו לכפר עליו",

English translation 1732

according to Rashi's explanation - "it appeases for a positive commandment and for a prohibition that is remedied by a positive commandment".

כפרש"י - "מרצה על עשה ועל לאו שניתק לעשה".

English translation 1733

But in our portion it is speaking about a burnt offering of the community,

משא"כ בפרשתנו רעדט זיך וועגן קרבן עולה של ציבור,

English translation 1734

the daily offering of the morning and the daily offering of twilight. And it is understood that the "financial loss" regarding an individual's offering is greater than regarding a community offering,

דער תמיד של שחר און תמיד של בין הערביים. און ס'איז פארשטאנדיק אז דער "חסרון כיס" ביי א קרבן יחיד איז מער ווי ביי א קרבן ציבור,

English translation 1735

because the money for an individual's offering comes only from that individual,

ווייל די געלט פאר א קרבן יחיד קומט נאר פון דעם יחיד,

English translation 1736

but regarding a community offering it comes from the chamber in which all Jews participated.

משא"כ ביי א קרבן ציבור קומט עס פון דער לשכה אין וועלכער אלע אידן האבן זיך משתתף געווען.

English translation 1737

Furthermore:

דערצו:

English translation 1738

How can one say at all that the offering of a community burnt offering is a "financial loss" and therefore one needs to have a special urging for it - when one had just learned about the abundance of donations that the Jews brought and from this they took money for the offerings,

ווי קען מען בכלל זאגן אז הקרבת עולה של ציבור איז א "חסרון כיס" און דערפאר דארף מען אויף דעם האבן א זירוז מיוחד - בשעת מ'האט ערשט געלערנט וועגן דעם ריבוי נדבות וואס אידן האבן געבראכט און דערפון האט מען גענומען געלט פאר די קרבנות 261,

English translation 1739

then what is the money for one lamb considered in relation to such a large sum?!

איז במה נחשב הוא די געלט פאר א כבש לגבי אזא סכום גדול?!

English translation 1740

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1741

In the Zohar of our portion it is stated "Rabbi Chizkiyah was sitting before Rabbi Elazar. He said to him: How many lights were created before the world was created,

אין זהר פרשתנו שטייט 262 "ר' חזקי' הוה יתיב קמי' דר' אלעזר א"ל כמה נהורין אתבריאו עד דלא אברי עלמא,

English translation 1742

He said to him: These and these are they etc.,

א"ל ז' ואלין אינון כו',

English translation 1743

These lights, lamps, are united in Aaron and he kindled the lamp from above to below". And further it is stated there:

ז' נהורין בוצינין אתאחדו בי' באהרן והוא אדליק בוצינא מעילא לתתא". און ווייטער שטייט דארטן:

English translation 1744

"It is written: You are entirely beautiful, my companion, and there is no blemish in you,

"כתיב 263 כלך יפה רעיתי ומום אין בך,

English translation 1745

You are entirely beautiful, my companion - this is the Congregation of Israel,

כלך יפה רעיתי דא כנסת ישראל,

English translation 1746

and there is no blemish in you - these are the Sanhedrin, which correspond to seventy-two names,

ומום אין בך אלו סנהדרין דאינון לקביל שבעין ותרין שמהן,

English translation 1747

seventy souls that descended with Jacob and the Holy One, blessed be He, is over all,

שבעים נפש דנחתו עם יעקב וקב"ה על כלא,

English translation 1748

and therefore we do not examine from the Sanhedrin and above, we have learned."

ועל דא אין בודקין מן הסנהדרין ולמעלה תנן" 264.

English translation 1749

So the father explains regarding this:

איז דער טאטע אויף דעם מבאר 265:

English translation 1750

"The connection of this statement here,

"השייכות דהמימרא הזאת הכא,

English translation 1751

it is according to what he said above that Aaron,

הוא ע"ד כמו שאמר לעיל שאהרן,

English translation 1752

in whom these lights are united, which are the seven attributes of Zeir Anpin,

שבי' אתאחדו ז' נהורין שהוא ז' מדות דז"א,

English translation 1753

he kindles the lamps, the seven lights of the Menorah of Malchut,

הי' מדליק את הבוצינין ז' נרות המנורה דמל',

English translation 1754

behold, similarly, 'You are entirely beautiful, my companion' - this is the Congregation of Israel, which is the aspect of Malchut,

הנה עד"ז הוא כלך יפה רעיתי דא כנס"י הוא בחי' מל',

English translation 1755

'and there is no blemish in you' - these are the Sanhedrin etc.,

ומום אין בך אלו סנהדרין כו',

English translation 1756

the explanation: the Sanhedrin are corresponding to the seven lights,

הע' סנהדרין הם ע"ד הז' נהורין,

English translation 1757

the seven attributes of Zeir Anpin, each one comprised of ten, ascending to etc.'"

ז' מדות דז"א שכ"א כלול מי' עולה ע' וכו'".

English translation 1758

And afterwards he explains that which is stated in the Zohar "and therefore we do not examine from the Sanhedrin and above, we have learned". And in continuation of this he explains,

און דערנאך איז ער מבאר דאס וואס עס שטייט אין זהר "ועל דא אין בודקין מן הנסנהדרין ולמעלה תנן". ובהמשך לזה איז ער מבאר 266,

English translation 1759

"And what is stated in the Mishnah there afterwards: And anyone whose ancestors were proven to be from the police officers of the public and charity collectors, they may marry into the priesthood and do not need to investigate after them,

"והאמור במשנה 267 שם אח"כ וכל שהוחזקו אבותיו משוטרי הרבים וגבאי צדקה משיאין לכהונה וא"צ לבדוק אחריהן,

English translation 1760

this refers to the foundation etc.,

זה קאי על יסוד כו',

English translation 1761

police officer is the aspect of foundation etc.,

שוטר הוא בחי' יסוד כו',

English translation 1762

and likewise charity collector is foundation, as it is said in Maor Einayim regarding the matter of charity collector, see there etc.'",

וכן גבאי צדקה הוא יסוד כמ"ש במאו"א מע' גבאי ע"ש כו'",

English translation 1763

and he explains this in the letters of Kabbalah.

און ער איז דאס מבאר באותיות הקבלה.

English translation 1764

However, he does not explain the lesson from this in divine service. Especially being adjacent to the days of Purim - this must also have a connection to Purim.

ער איז אבער ניט מבאר די הוראה דערפון בעבודה. באזונדערס שטייענדיק בסמיכות לימי הפורים - דארף דאס אויך האבן א שייכות צו פורים.

English translation 1765

And particularly regarding that which is stated at the beginning of the matter,

ובפרט בנוגע לזה וואס שטייט בהתחלת הענין,

English translation 1766

"How many lights were created before the world was created" - one must understand the lesson from this in the service of man,

"כמה נהורין אתבריאו עד לא אברי עלמא" - דארף מען פארשטיין די הוראה דערפון בעבודת האדם,

English translation 1767

for ostensibly:

דלכאורה:

English translation 1768

What relevance does that which was before the creation of the world have regarding the service of man now

למאי נפק"מ בנוגע לעבודת האדם איצטער דאס וואס איז געווען פאר בריאת העולם

English translation 1769

("before the world was created"?!)

("עד דלא אברי עלמא"?!)

English translation 1770

It is understandable regarding all created beings in the world,

בשלמא בנוגע צו אלע נבראים בעולם,

English translation 1771

this is relevant to the service of man,

איז דאס נוגע לעבודת האדם,

English translation 1772

because "everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He did not create a single thing in vain",

ווייל "כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא ברא דבר אחד לבטלה" 268,

English translation 1773

and "He did not create it except for His glory". Similarly regarding the things that were at the time of the creation of the world - this is also relevant to the service of man:

און "לא בראו אלא לכבודו" 269. אזוי אויך בנוגע צו די זאכן וואס זיינען געווען בשעת בריאת העולם - איז דאס אויך נוגע לעבודת האדם:

English translation 1774

When he knows that the first day of Creation is the attribute of kindness - this is an instruction that he must conduct himself in a manner of kindness,

בשעת ער ווייסט אז יום ראשון דמעשה בראשית איז מדת החסד - איז דאס א הוראה אז ער דארף זיך פירן באופן של חסד,

English translation 1775

the second day is the attribute of might - he must conduct himself in a manner of might, i.e.

יום שני מדת הגבורה - דארף ער זיך פירן באופן של גבורה, ד.ה.

English translation 1776

(kindness and might)

(חסד וגבורה)

English translation 1777

charity and justice,

צדק ומשפט,

English translation 1778

and so on regarding the others of the seven attributes;

ועד"ז בנוגע צו די אנדערע פון די ז' מדות;

English translation 1779

But what is relevant to the service of man regarding that which was before the creation of the world - the seven lights that were created before the creation of the world?

אבער וואס איז נוגע בעבודת האדם וואס עס איז געווען פאר בריאת העולם - די ז' נהורין שנבראו קודם בריאת העולם?

English translation 1780

And as will be explained below.

וכפי שיבתאר לקמן.

English translation 1781

Since "they supervise communal matters on Shabbat,"

וויבאלד אז "מפקחין על עסקי ציבור בשבת" 126,

English translation 1782

and especially regarding those matters that are related to the days that are blessed from this Shabbat,

ובפרט בנוגע צו די ענינים וואס זיינען שייך צו די טעג וואס ווערן געבענטשט פון דעם שבת 270,

English translation 1783

particularly immediately after Shabbat

בפרט גלייך נאך שבת

English translation 1784

(the days of Purim),

(ימי הפורים),

English translation 1785

where the service at that time is according to the value of the blessing of the day of Shabbat — here is the place to mention again about the matter of "the time compels" — the Purim campaign:

וואס די עבודה דעמולט איז לפי ערך די ברכה פון יום השבת - איז כאן המקום צו דערמאנען נאכאמאל וועגן דער ענין שהזמן גרמא - מבצע פורים:

English translation 1786

That one should utilize the hours that remain until Purim to endeavor that every Jew,

אז מ'זאל אויסנוצן די שעות וואס זיינען נאך געבליבן ביז פורים זיך צו משתדל זיין אז יעדער איד,

English translation 1787

"from youth to elder, infant and women,"

"מנער ועד זקן טף ונשים",

English translation 1788

should be able to fulfill all the matters of Purim in completeness and with joy and a good heart,

זאל קענען מקיים זיין אלע ענינים פון פורים בשלימות ומתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 1789

by providing them with all the matters that one needs for this,

דורך דעם וואס מ'שטעלט זיי צו אלע ענינים וואס מ'דארף אויף דעם האבן,

English translation 1790

the physical matters,

די ענינים גשמיים,

English translation 1791

and also spiritual matters — that they should have the knowledge of the preciousness of all the matters of Purim,

און אויך ענינים רוחניים - אז זיי זאלן האבן די ידיעות אין דער טייערקייט פון אלע עניני פורים,

English translation 1792

so that all Jews can celebrate the days of Purim with great joy,

אזוי אז אלע אידן זאלן קענען פראווען ימי הפורים מתוך שמחה גדולה,

English translation 1793

until the manner of "until he does not know."

ביז באופן פון "עד דלא ידע".

English translation 1794

And from this one comes to the other campaigns. Beginning with the campaign of love of Israel unto the unity of Israel,

און דערפון קומט מען צו די אנדערע מבצעים. אנהויבנדיק פון מבצע אהבת ישראל ביז אחדות ישראל,

English translation 1795

which is the content of "sending portions a man to his fellow";

וואס דאס איז דער תוכן פון "משלוח מנות איש לרעהו";

English translation 1796

and also the campaign of charity — "gifts to the poor";

און אויך מבצע צדקה - "מתנות לאביונים";

English translation 1797

and the campaign of tefillin — "and they shall bind them as a sign upon your hand,"

און מבצע תפילין - "ויקר אלו תפילין",

English translation 1798

to which the entire Torah is compared to tefillin,

וואס הוקשה כל התורה כולה לתפילין 271,

English translation 1799

this includes all the commandments.

דאס איז כולל כל המצוות.

English translation 1800

That is, simply — that standing in proximity to the days of Purim one has additional power to engage with greater vigor and strength in all these campaigns

ד.ה. בפשטות - אז שטייענדיק בסמיכות לימי הפורים האט מען נאכמער כח זיך צו עוסק זיין ביתר שאת ויתר עוז אין די אלע מבצעים

English translation 1801

(as discussed many times the connection of all these campaigns with Purim):

(כמדובר כמ"פ 272 דער קשר פון די אלע מבצעים מיט פורים]:

English translation 1802

the campaign of love of Israel and unity of Israel,

מבצע אהבת ישראל ואחדות ישראל,

English translation 1803

the campaign of educating oneself and others,

מבצע חינוך עצמו והזולת,

English translation 1804

the campaign of Torah,

מבצע תורה,

English translation 1805

the campaign of tefillin,

מבצע תפילין,

English translation 1806

the campaign of mezuzah,

מבצע מזוזה,

English translation 1807

the campaign of charity,

מבצע צדקה,

English translation 1808

a house full of books — Yavneh and its sages,

בית מלא ספרים - יבנה וחכמי',

English translation 1809

the campaign of family purity,

מבצע טהרת המשפחה,

English translation 1810

the campaign of kosher food,

מצבע כשרות האכו"ש,

English translation 1811

the campaign of candles of the holy Shabbat and festivals,

מבצע נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 1812

and the campaign that every Jew should receive a letter in one of the general Torah scrolls. And likewise regarding all good campaigns.

און דער מבצע אז יעדער איד זאל באקומען אן אות אין איינער פון די ספרי תורה הכלליים. און אזוי אויך בנוגע צו אלע מבצעים טובים.

English translation 1813

And doing all these matters with alacrity — as the instruction of the verse commands,

און טאן אין די אלע ענינים בזריזות - ווי די הוראה פון פ' צו,

English translation 1814

alacrity immediately and for generations.

זירוז מיד ולדורות.

English translation 1815

And through this that Jews are engaging in these campaigns and with alacrity,

און דורך דעם וואס אידן זיינען זיך עוסק אין די מבצעים ובזריזות,

English translation 1816

one causes more that the Omnipresent should do His "campaign" of bringing the true and complete redemption with alacrity,

איז מען נאכמער ממהר אז דער אויבערשטער זאל טאן זיין "מבצע" פון ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה בזירזות,

English translation 1817

"immediately they are redeemed,"

"מיד הן נגאלין" 273,

English translation 1818

because "He relates His words to Jacob, His statutes and judgments to Israel,"

ווייל "מגיד דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל" 274,

English translation 1819

"what He does, He tells Israel to do,"

"מה שהוא עושה הוא אומר לישראל לעשות" 275,

English translation 1820

And in a manner that one already celebrates the days of Purim together with our righteous Mashiach. And particularly in the determination of this year,

ובאופן אז מ'פראוועט שוין די ימי הפורים צוזאמען מיט משיח צדקנו. ובפרט בקביעות שנה זו,

English translation 1821

where the night of Purim is the conclusion of Shabbat,

וואס ליל פורים איז מוצאי שבת,

English translation 1822

where at that time it is the meal of King David Mashiach,

וואס דעמולט איז סעודתא דדוד מלכא משיחא,

English translation 1823

a physical meal connected with King David Mashiach;

א סעודה גשמית פארבונדן מיט דוד מלכא משיחא;

English translation 1824

the Purim meal when one has the obligation of "until he does not know" etc. — is on the day of Purim,

סעודת פורים ווען מ'האט דעם חיוב פון "עד דלא ידע" וכו' - איז ביום פורים,

English translation 1825

but already on the night of Purim

אבער שוין בליל פורים

English translation 1826

(in this year)

(בשנה זו)

English translation 1827

the meal has the quality of "the meal of King David Mashiach,"

האט די סעודה די מעלה פון "סעודתא דדוד מלכא משיחא",

English translation 1828

He will come and redeem us and lead us upright to our land,

יבוא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו,

English translation 1829

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1830

The explanation in Rashi:

דער ביאור בפרש"י:

English translation 1831

They teach to learn that the intention of Rashi in writing "if so, why did they say until midnight? In order to distance a person from transgression" is — regarding a rabbinic enactment in the time of the Mishnah

מלמדים לערנען אז כוונת רש"י מיט שרייבן "אם כן למה אמרו עד חצות כדי להרחיק האדם מן העבירה איז - צו תקנת חכמים בזמן המשנה

English translation 1832

(in tractate Berachot)

(במס' ברכות)

English translation 1833

and elsewhere.

ותו"כ.

English translation 1834

But taking into consideration that the essence of Rashi is to explain the plain meaning of Scripture for a five-year-old studying Scripture,

אבער נעמענדיק אין באטראכט אז ענינו של רש"י איז מפרש זיין פשוטו של מקרא פאר א בן חמש למקרא,

English translation 1835

it is understandable that one cannot say that when Rashi writes simply "they said until midnight etc." he means an enactment that was innovated

איז פארשטאנדיק אז מ'קען ניט זאגן אז ווען רש"י שרייבט סתם "אמרו עד חצות כו'" מיינט ער א תקנה וואס איז נתחדש געווארן

English translation 1836

(only)

(ערשט)

English translation 1837

in the time of the Tannaim and the like,

בזמן התנאים וכיו"ב,

English translation 1838

because the five-year-old studying Scripture does not know of this

ווייל דער בן חמש למקרא ווייסט ניט דערפון

English translation 1839

(and if Rashi had meant an enactment in the time of the Mishnah,

(און אויב רש"י וואלט געמיינט א תקנה בזמן המשנה,

English translation 1840

Rashi would have needed to explain it).

וואלט עס רש"י געדארפט אויסטייטשן).

English translation 1841

Rather, his intention with "they said" is

נאר זיין כוונה מיט "אמרו" איז

English translation 1842

(simply):

(בפשטות):

English translation 1843

at that same time when the verse

באותו זמן גופא ווען דער פסוק

English translation 1844

("on the day of his offering it shall be eaten etc.")

("ביום קרבנו יאכל גו'")

English translation 1845

was said

איז געזאגט געווארן

English translation 1846

(in the time of Moses),

(בזמן משה),

English translation 1847

already at that time "they said" that the time of eating is "until midnight,

איז שוין דעמולט "אמרו" אז זמן האכילה איז "עד חצות,

English translation 1848

in order to distance a person from transgression."

כדי להרחיק האדם מן העבירה".

English translation 1849

As the five-year-old already knows by himself the concept that the time of eating the offering is until midnight,

ווי דער בן חמש ווייסט שוין אליין דעם מושג אז זמן אכילת הקרבן איז עד חצות,

English translation 1850

as he sees in the conduct of the Seder night on Passover

ווי ער זעט בהנהגת ליל הסדר בפסח

English translation 1851

(as above end of page 38),

(כנ"ל סו"ס לח),

English translation 1852

that one hurries to finish the afikoman before midnight,

אז מ'איילט זיך צו ענדיקן דעם אפיקומן פאר חצות,

English translation 1853

because the Passover offering was eaten until midnight.

צוליב דעם וואס קרבן פסח האט מען געגעסן עד חצות 276.

English translation 1854

According to this, one must understand:

לפי"ז דארף מען אבער פארשטיין:

English translation 1855

It is true indeed that the five-year-old knows of such a concept that one eats an offering until midnight — but what is the compulsion for Rashi in the plain meaning of Scripture to explain this in our portion,

אמת טאקע אז דער בן חמש ווייסט פון אזא מושג אז מ'עסט א קרבן עד חצות - אבער וואס איז דער הכרח פון רש"י בפשש"מ דאס צו מפרש זיין בפרשתנו,

English translation 1856

when in the verse it says "you shall not leave any of it until morning"?

ווען אין פסוק שטייט "לא יניח ממנו עד בוקר"?

English translation 1857

Is the necessity from this verse itself in our portion

איז דער הכרח פון דעם פסוק אליין בפרשתנו

English translation 1858

(Unlike in Parshat Bo, where it is simple that this does not compel,

(משא"כ אין פ' בא איז פשש"מ דאס ניט מכריח,

English translation 1859

also not even as a hint)

אויך ניט ברמז)

English translation 1860

- from a difficulty on the words "he shall not leave any of it" in the verse, and therefore Rashi also copies the words,

- פון א קשיא אויף די ווערטער "לא יניח ממנו" אין דעם פסוק נוואס דערפאר איז רש"י מעתיק אויך די ווערטער,

English translation 1861

although according to his explanation it pertains only to the words "until morning"):

כאטש לפירושו איז נוגע נאר די ווערטער "עד בוקר"):

English translation 1862

At the beginning of the verse it speaks about the time of eating the offering - "on the day of his offering it shall be eaten",

אין אנהויבס פסוק רעדט ער וועגן זמן אכילת הקרבן - "ביום קרבנו יאכל",

English translation 1863

it should have then immediately concluded until when one may eat - "until morning"

האט ער דערנאך געדארפט גלייך מסיים זיין ביז ווען מען מעג עסן - "עד בוקר"

English translation 1864

("on the day of his offering it shall be eaten until morning").

("ביום קרבנו יאכל עד בוקר").

English translation 1865

But instead of this, the verse interrupts with another matter - "he shall not leave any of it

אבער אנשטאט דעם איז דער פסוק מפסיק מיט אן אנדער ענין - "לא יניח ממנו

English translation 1866

(and only afterwards it says)

(און זאגט ערשט דערנאך)

English translation 1867

until morning"!

עד בוקר"!

English translation 1868

From this it is proven that the verse comes here to hint at another matter:

איז דערפון מוכח אז דער פסוק קומט דא מרמז זיין נאך אן ענין:

English translation 1869

That there is a duration of time "until morning" during which there may not be "it shall be eaten",

אז ס'איז דא א משך זמן "עד בוקר" וואס דעמולט טאר ניט זיין "יאכל",

English translation 1870

but during that time another matter is applicable - "he shall leave of it",

אבער ס'איז דעמולט שייך אן אנדער ענין - "יניח ממנו",

English translation 1871

that one may only leave from it "until morning"

אז מ'קען דערפון נאר לאזן "עד בוקר"

English translation 1872

(and a third matter does not exist,

(און א דריטער ענין איז דאך ניטא,

English translation 1873

because in an offering there is only the part that is eaten,

ווייל אין א קרבן איז דא נאר דער חלק וואס מ'עסט,

English translation 1874

and afterwards leftover,

און דערנאך נותר,

English translation 1875

as it is stated in the continuation of the verses).

ווי עס שטייט בהמשך הכתוביםן.

English translation 1876

That is, the time for eating is not "until morning",

ד.ה. זמן האכילה איז ניט "עד בוקר",

English translation 1877

but until midnight,

נאר עד חצות,

English translation 1878

and from midnight "until morning" it is only applicable that one should leave from it

און פון חצות "עד בוקר" איז שייך נאר אז מ'זאל דערפון לאזן

English translation 1879

(but not eat).

(אבער ניט עסן).

English translation 1880

But in the verse itself it is not explicitly stated that the time for eating is only "until midnight"

אבער אין פסוק אליין שטייט ניט בפירוש אז זמן האכילה איז נאר "עד חצות"

English translation 1881

(only as a hint in the addition "he shall not leave any of it until morning"),

(נאר ברמז אין דער הוספה "לא יניח ממנו עד בוקר"),

English translation 1882

because according to the primary law "one may eat it all night",

ווייל מעיקר הדין "אוכל הוא כל הלילה",

English translation 1883

rather "they said until midnight":

נאר "אמרו עד חצות":

English translation 1884

At the time when the verse was said,

בזמן ווען דער פסוק איז געזאגט געווארן,

English translation 1885

they learned from the aforementioned hint,

האט מען אפגעלערנט פון דעם רמז הנ"ל,

English translation 1886

that the time for eating is only "until midnight"

אז זמן האכילה איז נאר "עד חצות"

English translation 1887

(and "until morning" is only applicable for "he shall leave of it"),

(און "עד בוקר" איז נאר שייך "יניח ממנו"),

English translation 1888

"in order to distance a person from transgression",

"כדי להרחיק האדם מן העבירה",

English translation 1889

because if he eats after midnight he may come to eat after morning, heaven forbid.

ווייל אויב ער וועט עסן נאך חצות קען ער קומען צו עסן נאכן בוקר ח"ו.

English translation 1890

And even though this explanation

ואע"פ אז דער פירוש

English translation 1891

(that "they said until midnight" refers to the time of the utterance of the verse,

(אז "אמרו עד חצות" גייט אויף זמן אמירת הפסוק,

English translation 1892

and not to the time of the Tannaim and the like)

און ניט אויף זמן התנאים וכיו"ב)

English translation 1893

is seemingly a "novelty",

איז לכאורה א "חידוש",

English translation 1894

and one must bring a proof for it etc. - this is actually the simplest explanation,

און מ'דארף אויף דעם ברענגען א ראי' וכו' - איז דאס באמת דער פירוש הכי פשוט,

English translation 1895

not a novelty,

ניט קיין חידוש,

English translation 1896

consequently one does not need a proof for it

במילא דארף מען אויף דעם ניט קיין ראי'

English translation 1897

(a proof is needed only when it is a novelty):

(א ראי' דארף מען נאר ווען ס'איז א חידוש):

English translation 1898

Specifically when one already knows from the Mishnah in Berachot and the statement in Torat Kohanim,

דוקא בשעת מ'ווייסט שוין פון די משנה אין ברכות און דער מאמר אין תו"כ,

English translation 1899

then one interprets that "they said" in Rashi refers to the Mishnah etc.;

דעמולט לייגט זיך אז "אמרו" אין רש"י איז די משנה וכו';

English translation 1900

But when one realizes that here it is speaking of how Rashi teaches a child who does not yet know about the Mishnah etc. - then the simplest explanation of "they said until midnight" is,

אבער בשעת מ'גיט זיך א כאפ אז דא רעדט מען ווי רש"י לערנט מיט א קינד וואס ווייסט נאך ניט וועגן דער משנה וכו' - איז דער פירוש הכי פשוט אין "אמרו עד חצות",

English translation 1901

that this was said at that same time when they said the verse!

אז דאס האט מען געזאגט באותו זמן ווען מ'האט געזאגט דעם פסוק!

English translation 1902

(In Likkutei Torah he explains that the general matter of decrees and fences were innovated in the time of the Second Temple,

(אין לקו"ת 277 איז ער מבאר אז כללות הענין פון גזירות וסייגים זיינען נתחדש געווארן בזמן בית שני,

English translation 1903

due to the great decline at that time. But the subject of Rashi is the plain meaning of Scripture,

צוליב דער גודל הירידה דעמולט. אבער ענינו של רש"י איז פשוטו של מקרא,

English translation 1904

and in this manner of study there is no necessity to say so).

ובדרך לימוד זו איז ניטא קיין הכרח אזוי צו זאגן).

English translation 1905

The matter - that the verse was said in one manner

דער ענין - אז דער פסוק איז געזאגט געווארן באופן אחד

English translation 1906

("until morning"),

("עד בוקר"),

English translation 1907

and together with this they then learned

וביחד עם זה האט מען דעמוטלט אפגעלערנט

English translation 1908

(from the addition "he shall not leave any of it")

(פון דער הוספה "לא יניח ממנו")

English translation 1909

another hint - "they said until midnight" - one already finds its parallel in Rashi's commentary previously,

נאך א רמז - "אמרו עד חצות" - געפינט מען שוין דוגמתו בפרש"י לפנ"ז,

English translation 1910

in Parshat Beshalach:

אין פ' בשלח 278:

English translation 1911

"Sit, each man in his place - from here the Sages derived that four cubits apply to one who goes outside the boundary etc.",

"שבו איש תחתיו - מכאן סמכו חכמים ד' אמות ליוצא חוץ לתחום כו'",

English translation 1912

"Let no man go out of his place - these are the two thousand cubits of the Shabbat boundary,

"אל יצא איש ממקומו - אלו אלפים אמה של תחום שבת,

English translation 1913

and not explicitly,

ולא במפורש,

English translation 1914

for boundaries are only from the words of the Scribes,

שאין תחומין אלא מדברי סופרים,

English translation 1915

and the essence of the verse was said regarding the gatherers of the manna":

ועיקרו של מקרא על לוקטי המן נאמר":

English translation 1916

The intention in "the Sages derived" and "words of the Scribes" is not to the enactment of the Sages that was innovated in later generations,

די כוונה אין "סמכו חכמים" און "דברי סופרים" איז ניט צו תקנת חכמים וואס איז נתחדש געווארן אין שפעטערדיקע דורות,

English translation 1917

rather "Sages" and "Scribes" in the time of Moses our teacher,

נאר "חכמים" און "סופרים" בזמן משה רבינו,

English translation 1918

the disciples of Moses our teacher,

תלמידי משה רבינו,

English translation 1919

who learned and expounded the teachings from the verses. As discussed earlier regarding the verse in our portion,

וואס האבן אפגעלערנט און גע'דרש'נט פון די פסוקים די לימודים. אזוי ווי גערעדט פריער בנוגע צו דעם פסוק בפרשתנו,

English translation 1920

that the intention in "they said" is at the time of the utterance of the verse

אז די כוונה אין "אמרו" איז בזמן אמירת הפסוק

English translation 1921

(not at the time of the Mishnah).

(ניט בזמן המשנה).

English translation 1922

Teachers and the like are accustomed to teach that Rashi's intention with "Sages" and "Scribes" is in the time of the Mishnah etc. - because they have already learned about "words of the Scribes" in the Talmud;

מלמדים וכיו"ב זיינען איינגעוואוינט צו לערנען אז כוונת רש"י מיט "חכמים" און "סופרים" איז בזמן המשנה כו' - ווייל זיי האבן שוין געלערנט וועגן "דברי סופרים" אין ש"ס;

English translation 1923

But one forgets that Rashi wrote his commentary for a five-year-old studying Scripture,

אבער מ'פארגעסט אז רש"י האט געשריבן פירושו פאר א בן חמש למקרא,

English translation 1924

who has not yet studied Gemara. And therefore,

וואס האט נאך ניט געלערנט גמרא. און דערפאר,

English translation 1925

when Rashi writes "Sages" or "Scribes" in his commentary on the Torah,

ווען רש"י שרייבט "חכמים" אדער "סופרים" בפירושו על התורה,

English translation 1926

it means simply

מיינט עס בפשטות

English translation 1927

(except where Rashi explicitly says otherwise)

(סיידן וואו רש"י זאגט בפירוש אנדערש)

English translation 1928

in the time of Moses our teacher.

בזמנו של משה רבינו.

English translation 1929

And Rashi does not need to explain to the five-year-old what "Scribes" means

און רש"י דארף ניט אפטייטשן פארן בן חמש וואס "סופרים" מיינט

English translation 1930

(as we find in the Gemara "therefore the early ones were called Scribes because they counted all the letters in the Torah"),

(ע"ד ווי מ'געפינט אין גמרא 279 "לפיכך נקראו הראשונים סופרים שהיו סופרים כל האותיות שבתורה"],

English translation 1931

because the child understands simply what "Scribes" means

ווייל דער קינד פארשטייט בפשטות וואס "סופרים" מיינט

English translation 1932

(in addition to what Rabbi Ibn Ezra writes that in learning according to the simple meaning one does not need to explain the reasons for the names. As we indeed see that in most places Rashi does not explain the reasons for the names,

(נוסף לזה וואס ראב"ע שרייבט 280 אז בלימוד ע"ד הפשט דארף מען ניט מבאר זיין טעמי השמות. ווי מ'זעט טאקע אז ברוב המקומות איז רש"י ניט מבאר טעמי השמות,

English translation 1933

except where it is required by the simple meaning of the verse):

סיידן וואו עס פֿאָדערט זיך בפשוטו של מקרא]:

English translation 1934

Since the Torah is called "book" - "the Book of the Torah",

וויבאלד אז תורה ווערט אנגערופן "ספר" - "ספר התורה",

English translation 1935

therefore the students who study the Torah are called by the name "Scribes".

דערפאר ווערן די תלמידים וואס לערנען תורה אנגערופן בשם "סופרים".

English translation 1936

And regarding this, the explanation of "Sages" in its simple meaning is also - the Sages of that generation - the students of Moses our teacher - who studied Torah, and the difference between "Sages" and "Scribes" is also understood simply,

ועד"ז איז אויך דער פירוש אין "חכמים" בפשטות - די חכמים פון יענעם דור - תלמידי משה רבינו - וואס האבן געלערנט תורה און דער חילוק צווישן "חכמים" און "סופרים" איז אויך מובן בפשטות,

English translation 1937

as follows).

כדלקמן).

English translation 1938

And when the students of Moses our teacher

און בשעת תלמידי משה רבינו

English translation 1939

("Scribes")

("סופרים")

English translation 1940

heard and studied the verse "Sit each man under his [tent] etc.",

האבן געהערט און געלערנט דעם פסוק "שבו איש תחתיו וגו'",

English translation 1941

they deduced from it and derived from it that although "the main point of the verse was said regarding the gatherers of the manna",

האבן זיי אין דעם מדייק געווען און ארויסגעלערנט דערפון אז אע"פ וואס "עיקרו של מקרא על לוקטי המן נאמר",

English translation 1942

it also alludes that "these are the two thousand cubits of the Shabbat boundary":

איז דאס אויך מרמז אז "אלו אלפים אמה של תחום שבת":

English translation 1943

If one learns that the intention in the verse "Sit each man under his [tent], let no man go out of his place on the seventh day" is only "said regarding the gatherers of the manna" - it should have said "do not gather on the seventh day"

אויב מ'לערנט אז די כוונה אין פסוק "שבו איש תחתיו אל יצא איש ממקומו ביום השביעי" איז נאר "על לוקטי המן נאמר" - האט געדארפט שטיין "אל תלקטו ביום השביעי" 281

English translation 1944

(as the language "Six days you shall gather it" *281).

(ע"ד הלשון "ששת ימים תלקטוהו" *281).

English translation 1945

From the fact that it says "let no man go out of his place",

דערפון וואס עס שטייט "אל יצא איש ממקומו",

English translation 1946

it is understood that it comes to allude to another matter - "these are the two thousand cubits of the Shabbat boundary".

איז מובן אז דאס קומט מרמז זיין נאך אן ענין - "אלו אלפים אמה של תחום שבת".

English translation 1947

One sees from this that already in Parshat Beshalach Rashi explains that in addition to what is stated explicitly in the verse,

זעט מען דערפון ווי שוין בפ' בשלח איז רש"י מפרש אז נוסף להאמור בפירוש אין פסוק,

English translation 1948

the Sages and Scribes who studied before Moses our teacher derived and expounded additional matters from the verses.

האבן די חכמים וסופרים וואס האבן געלערנט בא משה רבינו ארויסגעלערנט און גע'דרש'נט נאך ענינים פון די פסוקים.

English translation 1949

From this it is also understandable in Rashi in our Parsha,

דערפון איז אויך פארשטאנדיק אין פרש"י בפרשתנו,

English translation 1950

that when the students of Moses our teacher studied the verse "on the day of its offering it shall be eaten, do not leave any of it until morning",

אז בשעת תלמידי משה רבינו האבן געלערנט דעם פסוק "ביום קרבנו יאכל לא יניח ממנו עד בוקר",

English translation 1951

they derived

האבן זיי ארויסגעלערנט

English translation 1952

(from the addition "do not leave any of it")

(פון דער הוספה "לא יניח ממנו")

English translation 1953

that in this there is also an allusion - "they said until midnight in order to distance a person from transgression".

אז אין דעם איז אויך דא א רמז - "אמרו עד חצות כדי להרחיק האדם מן העבירה".

English translation 1954

The very fact that in the time of Moses there were Sages and Scribes,

די עצם זאך אז בזמן משה זיינען געווען חכמים וסופרים,

English translation 1955

students of Moses our teacher,

תלמידי משה רבינו,

English translation 1956

who studied and expounded from the verses - does not require proof,

וואס האבן אפגעלערנט און גע'דרש'נט פון די פסוקים - פאָדערט ניט קיין ראי',

English translation 1957

it is understood simply.

ס'איז מובן בפשטות.

English translation 1958

And as we also find explicitly that Moses our teacher appointed for Israel "captains of thousands, captains of hundreds, captains of fifties, and captains of tens". And it is understood simply that this was not for wars - because the appointment of these captains was after the war with Amalek,

און ווי מ'געפינט אויך מפורש אז משה רבינו האט באשטימט פאר אידן "שרי אלפים שרי מאות שרי חמישים ושרי עשרות" 282. און ס'איז פארשטאנדיק בפשטות אז דאס איז געווען ניט צוליב מלחמות - ווייל מינוי שרים אלו איז געווען נאך מלחמת עמלק,

English translation 1959

and from then until the end of the forty years there were no wars until "and the Canaanite king of Arad heard etc. and fought against Israel",

און פון דעמולט אָן ביז סוף הארבעים שנה זיינען ניט געווען קיין מלחמות וביז "וישמע הכנעני מלך ערד גו' וילחם בישראל" 283,

English translation 1960

and afterwards the wars of Sihon and Og] - but only in order to teach Torah to Israel,

און דערנאך מלחמת סיחון ועוג 284] - נאר בכדי צו לערנען מיט אידן תורה,

English translation 1961

and to explain to them how they should conduct themselves in practice,

און זיי אויסטייטשן ווי מ'דארף זיך פירן בפועל,

English translation 1962

"the deed which they shall do and those which they shall not do",

"המעשה אשר יעשון ואלה אשר לא תעשינה",

English translation 1963

all matters that are not "a difficult matter"

אלע ענינים וואס זיינען ניט "דבר הקשה"

English translation 1964

(which - "they shall bring to Moses").

(וועלכע - "יביאון אל משה" 285).

English translation 1965

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1966

when the captains studied Torah and taught it to Israel,

בשעת די שרים האבן געלערנט תורה און דאס געלערנט מיט אידן,

English translation 1967

they certainly derived and expounded matters from the verses

האבן זיי זיכער ארויסגעלערנט און גע'דרש'נט ענינים פון די פסוקים

English translation 1968

(that are not stated there explicitly)

(וואס שטייען דארטן ניט בפירוש)

English translation 1969

that are relevant to practical law.

וואס זיינען נוגע להלכה בפועל.

English translation 1970

Since we are already discussing this matter - this is the place to explain the difference between the term "Sages" and the term "words of the Scribes",

וויבאלד אז מ'רעדט שוין אין דעם ענין - איז כאן המקום לבאר החילוק צווישן דער לשון "חכמים" און דעם לשון "דברי סופרים",

English translation 1971

that in Parshat Beshalach Rashi writes "for boundaries are only from the words of the Scribes",

וואס בפ' בשלח שרייבט רש"י "שאין תחומין אלא מדברי סופרים",

English translation 1972

and in our Parsha he does not write "words of the Scribes",

ובפרשתנו שרייבט ער ניט ניט "דברי סופרים",

English translation 1973

but "they said

נאר "אמרו

English translation 1974

(until midnight)

(עד חצות)

English translation 1975

" simply,

" סתם,

English translation 1976

until in several manuscripts of Rashi it says "the Sages said until midnight".

ביז אז בכמה כתבי יד פון פרש"י שטייט "אמרו חכמים עד חצות".

English translation 1977

The difference between "Sages" and "Scribes" is simply:

דער חילוק צווישן "חכמים" און "סופרים" איז בפשטות:

English translation 1978

Both study Torah and expound and derive from verses the details of the laws etc.

ביידע לערנען תורה און דרש'נען און לערנען אפ פון פסוקים פרטי ההלכות וכו'.

English translation 1979

But within this itself there are two modes:

אבער אין דעם גופא זיינען פאראן צוויי אופנים:

English translation 1980

(a) Fences and safeguards that are derived from the Torah, to which wisdom and understanding of human nature etc. are also relevant,

(א) סייגים וגדרים וואס מ'לערנט אפ פון תורה וואס דערצו איז אויך נוגע חכמה והבנה בטבעי בני אדם וכו',

English translation 1981

and because of this one establishes the fence and safeguard in order to distance him from transgression.

און צוליב דעם איז מען קובע דער סייג וגדר בכדי אים צו מרחיק זיין מן העבירה.

English translation 1982

That is, not a decree of the Sages

ד.ה. ניט קיין גזירת חכמים

English translation 1983

(without a reason in intellect etc.),

(אן קיין טעם בשכל כו'),

English translation 1984

but a fence in order to distance from transgression.

נאר א סייג בכדי להרחיק מן העבירה.

English translation 1985

(b) Decrees of the Sages that are derived from the Torah,

(ב) גזירות חכמים וואס מ'לערנט אפ פון תורה,

English translation 1986

but they have no connection to a fence in order to distance a person from transgression

אבער זיי האבן קיין שייכות ניט צו א סייג בכדי להרחיק האדם מן העבירה

English translation 1987

(from the knowledge of the wisdom of human nature).

(מצד ידיעת חכמת טבע בני אדם).

English translation 1988

And this is the difference between the title "Chachamim" and "Soferim":

און דאס איז דער חילוק צווישן דעם תואר "חכמים" און "סופרים":

English translation 1989

"Chachamim" emphasizes that the matter under discussion pertains

"חכמים" איז מדגיש אז בענין המדובר איז נוגע

English translation 1990

(also)

(אויך)

English translation 1991

to the natural wisdom of human beings, and accordingly one institutes a fence and boundary in order to distance the person from transgression.

חכמה בטבעי בני אדם און בהתאם לזה אין מען מתקן א סייג וגדר בכדי מרחיק זיין דעם אדם מן העבירה.

English translation 1992

However, "Soferim" emphasizes that primarily this matter does not pertain to wisdom

משא"כ "סופרים" איז מדגיש אז בעיקר בענין זה איז נוגע ניט חכמה

English translation 1993

(in the nature of man),

(בטבע האדם),

English translation 1994

but rather the matter of precision in the "Sefer Torah" - "Soferim."

נאר דער ענין פון דיוק אין "ספר התורה" - "סופרים".

English translation 1995

And accordingly is the difference between the Rashi in Parshat Beshalach and the Rashi in our Parsha:

ועד"ז איז דער חילוק אין דעם רש"י בפ' בשלח און דער רש"י בפרשתנו:

English translation 1996

The enactment that the time for eating the offering is "until midnight" belongs to "Chachamim,"

די תקנה אז זמן אכילת הקרבן איז "עד חצות" איז שייך צו "חכמים",

English translation 1997

because it comes to "distance the person from transgression,"

ווייל דאס קומט בכדי "להרחיק האדם מן העבירה",

English translation 1998

because "Chachamim" estimate the nature of human beings,

ווייל "חכמים" זיינען משער טבע בני אדם,

English translation 1999

that it is possible that he may be weak and not be able to restrain himself from eating after the morning,

אז עס איז מעגלעך ער זאל זיין שוואך און זיך ניט קענען איינהאלטן פון עסן לאחרי הבוקר,

English translation 2000

therefore they made a fence,

דערפאר האבן זיי געמאכט א סייג,

English translation 2001

that the time for eating is "until midnight,"

אז זמן האכילה איז "עד חצות",

English translation 2002

then he will thereby not come to transgression. Therefore Rashi writes here

וועט ער דעמולט ניט קומען לידי עבירה. דעריבער שרייבט דא רש"י

English translation 2003

(as in several manuscripts)

(כבכמה כת"י)

English translation 2004

"the Chachamim said until midnight."

"אמרו חכמים עד חצות".

English translation 2005

However, "two thousand cubits of the Shabbat boundary" is not a fence and distancing so that one should not come to a prohibition of Shabbat. Because even if one goes very far on Shabbat, there is no prohibition in this:

משא"כ "אלפים אמה של תחום שבת" איז ניט קיין סייג והרחקה בכדי מ'זאל ניט קומען לידי איסור שבת. ווייל אפילו אויב מ'וועט גיין גאָר ווייט בשבת איז אין דעם ניטא קיין איסור:

English translation 2006

as long as he does not transgress carrying out and performing work on Shabbat - he may go and go in good health,

כל זמן ער איז ניט עובר אויף הוצאה ועשיית מלאכה בשבת - קען ער גיין און גיין געזונטערהייט,

English translation 2007

he will not come to transgression through this - for in the simple meaning of the verse one does not find any difference between two thousand cubits and twelve mil,

ער וועט דורך דעם ניט קומען לידי איסור - ווארום אין פשוטו של מקרא געפינט מען ניט קיין חילוק צווישן אלפיים אמה און י"ב מיל,

English translation 2008

that twelve mil is from the Torah,

אז י"ב מיל איז מן התורה,

English translation 2009

in which case it would be possible to make a fence of two thousand cubits,

וואס דעמולט איז שייך מאכן א סייג פון אלפיים אמה,

English translation 2010

so that he should not come to a Torah prohibition through going twelve mil ],

בכדי ער זאל ניט קומען צו אן איסור מן התורה דורך גיין י"ב מיל 286],

English translation 2011

but rather this is a teaching that is derived from a verse

נאר דאס איז א לימוד וואס מ'לערנט אפ פון פסוק

English translation 2012

(and the reason for this is - that your walking on Shabbat should not be like your walking on a weekday,

(און דער טעם לזה איז - שלא יהא הילוכך של שבת כהילוכך של חול 287,

English translation 2013

or due to another reason].

אדער צוליב אן אנדער טעם].

English translation 2014

Therefore Rashi writes about this that it is "from the words of the Soferim" *.

דעריבער שרייבט דערביי רש"י אז דאס איז "מדברי סופרים" *.

English translation 2015

But regarding "four cubits for one who goes out of the boundary" Rashi writes "from here the Chachamim derived support" - because the permission

אבער בענין "ד' אמות ליוצא חוץ לתחום" שרייבט רש"י "מכאן סמכו חכמים" - כי היתר

English translation 2016

(four cubits outside the boundary)

(ד' אמות חוץ לתחום)

English translation 2017

depends on estimation of the nature of man,

תלוי בהשערת טבע האדם,

English translation 2018

because it is impossible for him to confine himself and remain exactly in his place,

כי אי אפשר לו להתצמצם ולהתעכב על עמדו ממש,

English translation 2019

therefore this belongs to "Chachamim."

דערפאר איז דאס שייך צו "חכמים".

English translation 2020

The explanation of Rashi regarding "financial loss":

דער ביאור בפרש"י בענין "חסרון כיס":

English translation 2021

That which the Almighty said to Moses that he should tell Aaron "to,"

דאס וואס דער אויבערשטער האט געזאגט משה'ן ער זאל אנזאגן אהרן "צו",

English translation 2022

"language of encouragement" due to "financial loss" - simply does not apply only to the words "this is the law of the burnt offering,"

"לשון זירוז" צוליב "חסרון כיס" - גייט בפשטות ניט נאר אויף די ווערטער "זאת תורת העולה",

English translation 2023

the detail of the offering of the burnt offering,

דער פרט פון הקרבת העולה,

English translation 2024

but rather to all the details that follow afterward:

נאר אויף די אלע פרטים וואס שטייען דערנאך:

English translation 2025

the removal of the ashes. "And he shall lift up the ashes which the fire has consumed etc. and he shall remove his garments and put on other garments and take out the ashes etc." And - the arrangement of the wood pile,

תרומת הדשן. "והרים את הדשן אשר תאכל האש גו' ופשט את בגדיו ולבש בגדים אחרים והוציא את הדשן וגו'" 288. און - סידור המערכה,

English translation 2026

"the fire on the altar shall be kept burning on it, it shall not go out, and the priest shall burn wood on it every morning etc."

"זהאש על המזבח תוקד בו לא תכבה ובער עלי' הכהן עצים בבוקר בבוקר גו'" 289.

English translation 2027

That these matters are connected with a great expense,

וואס די זאכן זיינען פארבונדן מיט א גרויסער הוצאה,

English translation 2028

"financial loss":

"חסרון כיס":

English translation 2029

The arrangement of the wood upon the altar that is discussed here was not only one arrangement,

מערכת העצים על גבי המזבח וואס רעדט זיך דא איז געווען ניט נאר איין מערכה,

English translation 2030

but rather several arrangements,

נאר כמה מערכות,

English translation 2031

as Rashi explains that "it is expounded in Masechet Yoma that our Rabbis disagreed regarding the number of arrangements that were there."

ווי רש"י איז מפרש 289 אז "נדרשו במס' יומא 290 שנחלקו רבותינו במנין מערכות שהיו שם".

English translation 2032

And since it needed to be "a perpetual fire shall be kept burning on the altar, it shall not go out,"

און וויבאלד אז עס האט געדארפט זיין "אש תמיד תוקד על המזבח לא תכבה",

English translation 2033

not only when they offered offerings upon the altar,

ניט נאר ווען מ'האט מקריב געווען קרבנות אויפן מזבח,

English translation 2034

but rather "perpetually,"

נאר "תמיד",

English translation 2035

throughout the entire day - they needed to have many wood for the arrangement throughout the entire day.

במשך כל היום כולו - האט מען געדארפט האבן א סך עצים פאר דער מערכה במשך כל היום כולו.

English translation 2036

And likewise they needed to appoint a person who would specifically occupy himself with placing and arranging the wood upon the altar,

און אזוי אויך האט מען געדארפט אוועקשטעלן א מענטשן וואס זאל זיך ספעציעל פאַרנעמען מיט אוועקלייגן און מסדר זיין די עצים אויפן מזבח,

English translation 2037

and in order that this should be so throughout the entire day - one needs to have several people. And not only for one arrangement,

ובכדי אז אזוי זאל זיין במשך כל היום כולו - דארף מען האבן עטלעכע מענטשן. און ניט נאר פאר איין מערכה,

English translation 2038

but rather for several arrangements

נאר פאר עטלעכע מערכות

English translation 2039

(as above).

(כנ"ל).

English translation 2040

And also:

און אויך:

English translation 2041

for the removal of the ashes they needed to have two types of garments.

פאר תרומת הדשן האט מען געדארפט האבן צוויי סוגי בגדים 291.

English translation 2042

When one makes the calculation of how much wood they needed to have for all these arrangements and throughout the entire day,

וואס בשעת מ'מאכט דעם חשבון וויפל עצים מ'האט געדארפט האבן פאר די אלע מערכות ובמשך כל היום כולו,

English translation 2043

and throughout all the days of the year,

ובכל ימי השנה,

English translation 2044

and throughout so many years,

ובמשך כו"כ שנים,

English translation 2045

and for the two lambs each and every day throughout all the days of the year throughout so many years etc. - it turns out that it is a very great expense.

און פאר די צוויי כבשים בכל יום ויום במשך כל ימי השנה במשך כו"כ שנים וכו' - קומט אויס אז ס'איז גאר א גרויסע הוצאה.

English translation 2046

And especially taking into account also that the Jews were then in the desert,

ובפרט נעמענדיק אין באטראכט אויך אז אידן זיינען דעמולט געווען אין מדבר,

English translation 2047

where no trees grow,

וואו עס וואקסן ניט קיינע עצים 292,

English translation 2048

and furthermore - the actual taking of the wood was not a small task,

און דערצו - איז די עצם לקיחת העצים ניט געווען א קליינע עבודה,

English translation 2049

but rather it was with a whole "parade,"

נאר ס'איז געווען מיט א גאנצן "פאראד",

English translation 2050

as is understood from the sugya in Masechet Taanit regarding the donation of wood and the offering of wood,

כמובן פון דער סוגיא אין מס' תענית 293 וועגן נדבת העצים און קרבן העצים,

English translation 2051

and they needed to have wood that would not have worms in it.

און מ'האט געדארפט האבן עצים שלא יהי' בהם תולעת 294.

English translation 2052

And since it is connected with such a great expense - therefore they needed to have a special encouragement regarding this.

און וויבאלד אז ס'איז פארבונדן מיט אזא גרויסער הוצאה - דעריבער האט מען אויף דעם געראדפט האבן א זירוז מיוחד.

English translation 2053

By an individual offering there is not such a great financial loss,

ביי א קרבן יחיד איז ניטא אזא גרויסער חסרון ממון,

English translation 2054

because it is about bringing a lamb

ווייל עס רעדט זיך סך-הכל וועגן ברענגען א כבש

English translation 2055

(and the like),

(וכיו"ב),

English translation 2056

two pieces of wood - as a one-time expense. Therefore one does not need to have any special encouragement regarding this.

שני גזרי עצים 295 - אלץ אַן איין-מאליקע הוצאה. דעריבער דארף מען אויף דעם ניט האבן קיין זירוז מיוחד.

English translation 2057

However, when it is about the expense for all the wood of the arrangement and the lambs throughout the entire day and the entire year,

משא"כ בשעת עס רעדט זיך וועגן דער הוצאה אויף די אלע עצי המערכה וכבשים במשך כל היום וכל השנה כולה,

English translation 2058

a constant expense - this is a great expense,

א שטענדיקע הוצאה - איז דאס א גרויסע הוצאה,

English translation 2059

one needs to have a special encouragement regarding this.

דארף מען אויף דעם האבן א זירוז מיוחד.

English translation 2060

Based on this one will also understand the precision "deficit of the purse" and not "deficit of money":

עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין דער דיוק "חסרון כיס" און ניט "חסרון ממון":

English translation 2061

"Deficit of the purse" indicates a very great deficit in money,

"חסרון כיס" ווייזט אויף א חסרון גדול ביותר בממון,

English translation 2062

that in order to emphasize the greatness of the deficit one says "deficit of the purse",

וואס בכדי מדגיש זיין דער גודל החסרון זאגט מען "חסרון כיס",

English translation 2063

meaning that he is missing so much money,

ד.ה. אז ס'פעלט אים אזויפיל געלט,

English translation 2064

that he does not need a bag

אז ער דארף ניט קיין בייטל

English translation 2065

("purse")

("כיס")

English translation 2066

in which to hold the money,

אין וואס צו האלטן די געלט,

English translation 2067

and it is as if the "purse" itself is missing.

וכאילו ווי עס פעלט דער "כיס" אליין.

English translation 2068

However, the term "deficit of money" is used when not so much money is missing,

משא"כ דער לשון "חסרון ממון" נוצט מען ווען עס פעלט ניט אזויפיל געלט,

English translation 2069

that even when one single coin is missing,

וואס אפילו ווען עס פעלט א פרוטה אחת,

English translation 2070

this is also "deficit of money",

איז דאס אויך "חסרון ממון",

English translation 2071

because also one single coin has the status of money.

ווייל אויך א פרוטה אחת האט א דין ממון.

English translation 2072

Therefore Rashi is precise and writes here the term "deficit of the purse" - "the scripture needs to encourage more in a place where there is a deficit of the purse" - because with this Rashi emphasizes why specifically here it says "command",

דעריבער איז רש"י מדייק און שרייבט דא דער לשון "חסרון כיס" - "ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש חסרון כיס" - ווייל דערמיט איז רש"י מדגיש פארוואס דוקא דא שטייט "צו",

English translation 2073

a special encouragement,

א זירוז מיוחד,

English translation 2074

because specifically in this matter there is the greatest deficit of money - "deficit of the purse":

ווייל דוקא בענין זה איז דא א חסרון ממון הכי גדול - "חסרון כיס":

English translation 2075

The child of five years for Scripture sees that all matters of Judaism cost money. When one needs to give him a "small tallit"

דער בן חמש למקרא זעט אז אלע זאכן פון אידישקייט קאָסטן געלט. בשעת מ'דארף אים געבן א "טלית קטן"

English translation 2076

(to a child of five years and the like)

(צו בן חמש שנים וכיו"ב)

English translation 2077

- it costs money.

- קאָסט עס געלט.

English translation 2078

And certainly when one needs to buy him tefillin

ועאכו"כ בשעת מ'דארף אים קויפן תפילין

English translation 2079

(for Bar Mitzvah),

(צו בר-מצוה),

English translation 2080

so too he knows that his parents need to pay "tuition" in order that he should learn Torah,

אזוי אויך ווייסט ער אז זיינע עלטערן דארפן צאָלן "שכר לימוד" בכדי ער זאלן לערנען תורה,

English translation 2081

and the like regarding all the other commandments - etrog and lulav,

וכיו"ב בנוגע צו אלע אנדערע מצוות - אתרוג ולולב,

English translation 2082

expenses of Shabbat etc. - the whole of Judaism is connected with costing money! Nevertheless one does not find a special encouragement regarding every matter;

הוצאות שבת וכו' - גאנץ אידישקייט איז פארבונדן מיט קאסטן געלט! פונדעסטוועגן געפינט מען ניט א זירוז מיוחד בנוגע צו יעדער ענין;

English translation 2083

why specifically here did the Almighty need to tell Moses that he should tell Aaron a special command - "command",

פארוואס דוקא דא האט דער אויבערשטער געדארפט אנזאגן משה'ן ער זאל אנזאגן אהרן א ציווי מיוחד - "צו",

English translation 2084

a special encouragement?!

א זירוז מיוחד?!

English translation 2085

Therefore Rashi emphasizes that here it is about "deficit of the purse",

דעריבער איז רש"י מדגיש אז דא רעדט זיך וועגן "חסרון כיס",

English translation 2086

about a deficit of a lot of money

וועגן א חסרון פון א סך געלט

English translation 2087

(not as teachers teach that "deficit of the purse" means that a little money is missing),

(ניט ווי מלמדים לערנען אז "חסרון כיס" מיינט אז עס פעלט א ביסל געלט),

English translation 2088

because it is connected with all the wood and lambs etc.

וויבאלד אז ס'איז פארבונדן מיט די אלע עצים און כבשים וכו'

English translation 2089

(as above),

(כנ"ל),

English translation 2090

not just a simple "deficit of money",

ניט נאר א "חסרון ממון" סתם,

English translation 2091

therefore one needs to have here a special encouragement.

דערפאר דארף מען דא האבן א זירוז מיוחד.

English translation 2092

The difference between "deficit of the purse" and "deficit of money" is necessary even without this - from the words of our Sages of blessed memory:

דער חילוק צווישן "חסרון כיס" און "חסרון ממון" איז מוכרח בלאו הכי - פון דברי חז"ל:

English translation 2093

In Kohelet Rabbah it states:

אין קהלת רבה 296 שטייט:

English translation 2094

"Three are difficult...

"ג' קשין הן..

English translation 2095

and deficit of the purse is the most difficult of all."

וחסרון כיס קשה מכולן".

English translation 2096

And regarding this it states in Tractate Shabbat according to one version.

ועד"ז שטייט אין מסכת שבת 297 לויט איין גירסא 298.

English translation 2097

Since "deficit of the purse" is "the most difficult of all",

וויבאלד אז "חסרון כיס" איז "קשה מכולן",

English translation 2098

from the most difficult matters that it enumerates before this - one must say that this is a very great deficit.

פון דברים קשים ביותר ווי ער רעכנט אויס לפנ"ז - מוז מען זאגן אז דאס איז א חסרון גדול ביותר.

English translation 2099

Because if one would say that "deficit of the purse" is just a simple "deficit of money",

ווייל אויב מ'זאל זאגן אז "חסרון כיס" איז נאר א "חסרון ממון" סתם,

English translation 2100

(which it is possible to say even about one coin),

וואס דאס איז שייך זאגן אפילו אויף א פרוטה),

English translation 2101

(as above)

(כנ"ל)

English translation 2102

- it is not at all possible to say about this "the most difficult of all",

- איז כלל ניט שייך אויף דעם זאגן "קשה מכולן",

English translation 2103

that it is harder than the other difficult matters enumerated there!

אז ס'איז שווערער ווי די אנדערע דברים קשים דארטן אויסגערעכנט!

English translation 2104

From this one has a proof that "deficit of the purse" is a very great deficit. And indeed therefore the Midrash uses the term "deficit of the purse",

האט מען דערפון א הכרח אז "חסרון כיס" איז א חסרון גדול ביותר. און טאקע דערפאר נוצט דער מדרש דעם לשון "חסרון כיס",

English translation 2105

not "deficit of money" - because here it is about a very great deficit about which specifically it is possible to say that it is "the most difficult of all".

ניט "חסרון ממון" - ווייל דא רעדט זיך וועגן א חסרון גדול ביותר וואס דוקא אויף דעם איז שיך זאגן אז ס'איז "קשה מכולן".

English translation 2106

Regarding this one sees it from the story of the Gemara in Tractate Shabbat:

עד"ז זעט מען עס פון סיפור הגמרא אין מס' שבת 299:

English translation 2107

"Rabbi Yitzchak bar Ami happened to come to the house of bar Chisda,

"רב יצחק בר אמי איקלע לבי לבר חסדא,

English translation 2108

and he saw that goose that they were moving it

וחזא ההוא בר אווזא דהוו קא מטלטלו לי'

English translation 2109

(on Shabbat)

(בשבת)

English translation 2110

from the sun to the shade

משמשא לטולא

English translation 2111

(so that it should not spoil),

(שלא יסריח 300),

English translation 2112

and Rav Chisda said - a deficit of the purse we see here."

ואמר רב חסדא - חסרון כיס קא חזינן הכא".

English translation 2113

Also from this it is understood that "loss of pocket" is a very great loss,

וואס אויך דערפון אז מובן אז "חסרון כיס" איז א חסרון גדול ביותר,

English translation 2114

that specifically for this reason Rav Chisda permitted that one may carry on Shabbat,

וואס דוקא דערפאר האט ר' חסדא מתיר געווען אז מ'זאל מטלטל זיין בשבת,

English translation 2115

because specifically in this case he saw "loss of pocket."

ווייל דוקא אין דעם פאל האט ער געזען "חסרון כיס".

English translation 2116

As we find in many places that they permit a certain matter due to great loss etc.

ע"ד ווי מ'געפינט בכ"מ אז מ'איז מתיר א דבר מסויים צוליב הפסד מרובה 301 כו'.

English translation 2117

If "loss of pocket" would here mean a mere loss of money

אויב "חסרון כיס" זאל דא מיינען חסרון ממון סתם

English translation 2118

(which also includes a little money)

(וואס איז כולל אויך א ביסל געלט)

English translation 2119

it is not possible to say that there was a special distinction that they should permit carrying on Shabbat. And therefore specifically the Gemara uses the term "loss of pocket"

איז ניט שייך זאגן אז דא איז געווען א ספעציעלע אויסגעטיילטקייט אז מ'זאל מתיר זיין טלטול בשבת. און דערפאר טאקע נוצט די גמרא דעם לשון "חסרון כיס"

English translation 2120

(not "loss of money"),

(ניט "חסרון ממון"),

English translation 2121

thereby expressing the unique matter that was present.

דערמיט ארויסגעבן דער ענין מיוחד וואס איז דא געווען.

English translation 2122

On the other hand - we find in many places the term "loss of money,"

ולאידך - געפינט מען בכ"מ דער לשון "חסרון ממון",

English translation 2123

because in these places it speaks even about a small loss in money.

ווייל במקומות אלו רעדט זיך אפילו וועגן א חסרון קטן בממון.

English translation 2124

And regarding this in the Gemara in Tractate Ketubot it states:

ועד"ז אין גמרא אין מס' כתובות 302 שטייט:

English translation 2125

"Salt makes money diminish" - "One who wishes to salt his money to cause it to endure,

"מלח ממון חסר" - "הרוצה למלוח ממונו לגרום לו שיתקיים,

English translation 2126

should diminish it for charity always,

יחסרנו לצדקה תמיד,

English translation 2127

and this diminution is its endurance,"

וחסרונו זה קיומו" 303,

English translation 2128

or "Anyone who does not give charity properly diminishes the salt which is the endurance of his money,"

אדער 304 "כל מי שאינו נותן צדקה כראוי הוא מחסר המלח שהוא קיום ממונו",

English translation 2129

as it states "a covenant of salt forever,"

ווי עס שטייט 305 "ברית מלח עולם",

English translation 2130

that salt brings about endurance in every matter etc.

אז מלח טוט אויף א קיום בכל דבר כו' 306.

English translation 2131

Here it states the term "money is diminished,"

וואס דא שטייט דער לשון "ממון חסר",

English translation 2132

not "loss of pocket" - because here it speaks about a loss of money through giving charity,

ניט "חסרון כיס" - ווייל דא רעדט זיך וועגן א חסרון ממון דורך געבן צדקה,

English translation 2133

where he gives only a part of his money

וואו ער גיט נאר א חלק פון זיינע געלט

English translation 2134

(a tithe or a fifth),

(מעשר אדער חומש),

English translation 2135

regarding which it is not possible to say "loss of pocket."

וואס אויף דעם איז ניט שייך זאגן "חסרון כיס".

English translation 2136

From this one sees the great precision in Rashi - that he is precise to use specifically the term "loss of pocket,"

דערפון זעט מען דער גודל הדיוק בפרש"י - אז ער איז מדייק נוצן דוקא דער לשון "חסרון כיס",

English translation 2137

in order to express that this speaks about a great expense.

בכדי ארויסגעבן אז דאס רעדט זיך וועגן א הוצאה גדולה.

English translation 2138

And as is known what is stated in the Shelah and Chida regarding the great precision in every word of Rashi

וכידוע וואס עס שטייט אין של"ה 307 און חיד"א 308 וועגן דער גודל הדיוק אין יעדן ווארט בפרש"י

English translation 2139

(and as is also known in Halacha the superiority of Rashi,

(וכידוע אויך בהלכה דער עילוי פון פרש"י.

English translation 2140

that one can fulfill "Shnayim Mikra veEchad Targum" with Rashi etc.,

אז מ'קען מקיים זיין שנים מקרא ואחד תרגום מיט פרש"י כו' 309],

English translation 2141

until the language of the old Rebbe transmitted through our Nesiim - that Rashi is "the wine of the Torah."

ביז בלשון פונעם אלטן רבי'ן איבערגעגעבן ע"י רבותינו נשיאינו 310 - אז פרש"י איז "יינה של תורה".

English translation 2142

The explanation in the notes of the father on the Zohar:

דער ביאור אין די הערות פון טאטן אויפן זהר:

English translation 2143

The concept of a "charity collector" is - as the father brings in his notes from Me'orei Or

דער ענין פון א "גבאי צדקה" איז - ווי דער טאטע ברענגט אין זיינע הערות 311 פון מאורי אור

English translation 2144

(as above section 40)

(כנ"ל ס"מ)

English translation 2145

- "The collector is the aspect of Yesod, who collects and gathers from all the sefirot to give to the poor Malchut." As the concept is also in the simple sense.

- "גבאי נק' היסוד הגובה ומלקט מכל הספירות לתת לעני מלכות" 312. ווי דער ענין איז אויך בפשטות.

English translation 2146

And in this concept of "charity collector" there is an advantage and elevation on Purim regarding the "charity collector" of the entire year - because in addition to that on Purim there is the special obligation in the giving of charity - "gifts to the poor,"

און אין דעם ענין פון "גבאי צדקה" איז דא אן אויפטו ועילוי בפורים לגבי "גבאי צדקה" בכל השנה - ווארום נוסף לזה וואס בפורים איז דא דער חיוב מיוחד בנתינת הצדקה - "מתנות לאביונים",

English translation 2147

it is in a manner of "whoever extends his hand they give to him,"

איז דאס אין אן אופן פון "כל הפושט יד נותנין לו" 313,

English translation 2148

even to a gentile.

ביז אפילו לגוי 314.

English translation 2149

As explained in the writings of the AriZal the concept in this

כמבואר בכתבי האריז"ל 315 דער ענין אין דעם

English translation 2150

(the difference between "charity collector" on Purim and "charity collector" during the entire year):

(דער חילוק פון "גבאי צדקה" בפורים און "גבאי צדקה" בכל השנה):

English translation 2151

"The collector of charity is Yesod. And during weekdays which is Yesod of Zeir Anpin,

"הגבאי של צדקה הוא היסוד. ובימי החול שהוא יסוד ז"א,

English translation 2152

one must see to whom he gives the charity,

צריך לראות למי נותן הצדקה,

English translation 2153

for there is in it a grasp of judgment. But now

כי יש בו אחיזת דין. אבל עתה

English translation 2154

(on Purim)

(בפורים)

English translation 2155

which is Yesod of Abba, a great illumination from the extended Yesod of Abba,

שהוא יסוד אבא הארה גדולה ניסוד אבא ארוך],

English translation 2156

and one need not be particular,

ואין צריך להקפיד,

English translation 2157

rather whoever extends his hand they give to him"

אלא כל הפושט יד נותנין לו"

English translation 2158

[and as it states in the Shulchan Aruch,

[און ווי עס שטייט אין שו"ע,

English translation 2159

as above - even to a gentile],

כנ"ל - אפילו לגוי],

English translation 2160

because from the aspect of the extended Yesod of Abba there are not even the limitations of Binah,

ווייל מצד יסוד אבא ארוך זיינען ניטא אפילו די הגבלות פון בינה,

English translation 2161

all the more so the limitations of Zeir Anpin.

עאכו"כ די הגבלות פון ז"א.

English translation 2162

So too the totality of our deeds and service must be in a manner of "whoever extends his hand they give to him":

אזוי אויך דארף כללות מעשינו ועבודתינו זיין אין אן אן אופן פון "כל הפושט יד נותנין לו":

English translation 2163

One must bring about that from both hands of a Jew - they become one hand,

מ'דארף אויפטאן אז פון ביידע ידים פון א אידן - ווערן א יד אחת,

English translation 2164

the right hand,

יד ימין,

English translation 2165

entirely right,

כולו ימין,

English translation 2166

as this is above regarding the Most High - that "the righteous resemble their Creator,"

ע"ד ווי דאס איז למעלה בא דעם אויבערשטן - וואס "צדיקים דומין לבוראם" 316,

English translation 2167

"and Your people are all righteous" - that it is entirely right,

"ועמך כולם צדיקים" 317 - אז ס'איז כולו ימין,

English translation 2168

"Your right hand etc. Your right hand,"

"ימינך גו' ימינך" 318,

English translation 2169

Through this that one nullifies the left hand,

דורך דעם וואס מ'איז מבטל דעם יד שמאל,

English translation 2170

the movement and attribute of contraction and might,

תנועת ומדת הצמצום והגבורה,

English translation 2171

so that there is only influence in abundance

אזוי אז ס'איז דא נאר השפעה בריבוי

English translation 2172

(that "whoever extends his hand they give to him"),

(אז "כל הפושט יד נותנין לו"),

English translation 2173

the right hand,

יד ימין,

English translation 2174

entirely right. And this

כולו ימין. וואס דאס

English translation 2175

(the transformation of the left hand)

(הפיכת יד שמאל)

English translation 2176

is accomplished through the service of Teshuvah - connected especially with Purim,

טוט מען אויף דורך עבודת התשובה - פארבונדן במיוחד מיט פורים,

English translation 2177

since Purim is connected with exile etc.,

וויבאלד אז פורים איז פארבונדן מיט גלות כו',

English translation 2178

and its concept is "they fulfilled what they had already accepted,"

און ענינו איז "קיימו מה שקבלו כבר",

English translation 2179

in a manner of "double for the wise,"

באופן פון "כפליים לתושי'" 319,

English translation 2180

the content of the service of Teshuvah.

דער תוכן פון עבודת התשובה.

English translation 2181

And through this that among all Jews the service is in a manner of "whoever extends his hand they give to him" - all hands join together,

און דורך דעם וואס ביי אלע אידן איז די עבודה אין אן אופן פון "כל הפושט יד נותנין לו" - שטעלן זיך צוזאמען אלע ידים,

English translation 2182

and they become one hand,

און זיי ווערן א יד אחת,

English translation 2183

the right hand,

יד ימין,

English translation 2184

entirely right,

כולו ימין,

English translation 2185

And the "one hand" of all Jews becomes a vessel for the matter of "Your right hand is extended to receive the penitent" - the right hand

און דער "יד אחת" פון אלע אידן ווערט א כלי צו דעם ענין פון "ימינך פשוטה לקבל שבים" 320 - יד ימין

English translation 2186

(entirely right)

(כולו ימין)

English translation 2187

of the Holy One, blessed be He,

של הקב"ה,

English translation 2188

until through this one also draws down that the Above should conduct Himself in a manner of "whoever stretches out a hand, they give to him":

ביז אז דורך דעם איז מען אויך ממשיך אז דער אויבערשטער זאל זיך פירן אין אן אופן פון "כל הפושט יד נותנין לו":

English translation 2189

since Jews are "stretching out a hand"

וויבאלד אז אידן זיינען "פושט יד"

English translation 2190

(singular language,

(לשון יחיד,

English translation 2191

one hand,

יד אחת,

English translation 2192

entirely right)

כולו ימין)

English translation 2193

- the Above gives them,

- גיט זיי דער אויבערשטער,

English translation 2194

"they give to him",

"נותנין לו",

English translation 2195

and whoever gives gives with a generous eye - everything that they need to have.

וכל הנותן בעין יפה נותן 321 - אלץ וואס זיי דארפן האבן.

English translation 2196

Beginning from that which he fulfills the commandment of "gifts to the poor" - according to the explanation that "poor" refers to Jews,

אנהויבנדיק דערפון וואס ער איז מקיים די מצוה פון "מתנות לאביונים" - לויטן פירוש אז "אביונים" גייט אויף אידן 322,

English translation 2197

because "poor" means that "he longs for everything",

ווארום "אביון" איז דער פירוש אז "תאב לכל דבר" 323,

English translation 2198

and every Jew longs

און יעדער איד איז תואב

English translation 2199

(not only desires)

(ניט נאר רוצה)

English translation 2200

for everything of Judaism and holiness. Wherever there is a matter of Judaism - he longs for it! Therefore the Above gives it to him,

לכל דבר פון אידישקייט און קדושה. וואו נאר א זאך פון אידישקייט - איז ער תאב לזה! דעריבער גיט עס אים דער אויבערשטער,

English translation 2201

and in a manner of "whoever stretches out a hand, they give to him".

ובאופן פון "כל הפושט יד נותנין לו".

English translation 2202

And especially - in the most essential matter for which every Jew longs,

ובמיוחד - אין דעם ענין הכי עיקרי צו וועלכער יעדער איד איז תאב,

English translation 2203

until one cries out "until when" - the true and complete redemption through our righteous Messiah,

ביז אז מ'שרייט "עד מתי" - גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 2204

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 2205

His Holiness, our Master, Teacher, and Rebbe, may he live for good long days, commanded the holy emissary, may he live, to play "May it be His will etc. that the Holy Temple be built speedily in our days and give us our portion in Your Torah".

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 2206

Afterwards he began to play "We want Moshiach now".

אח"כ התחיל לנגן "ווי וואָנט משיח נאו".

English translation 2207

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 2208

Those who need to make a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 2209

will certainly make a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.