English translation — שיחת ש"פ תשא, שושן פורים קטן ה'תשד"מ.

English translation 1

Minor Purim and Minor Shushan Purim come together and are connected with each other.

פורים קטן און שושן פורים קטן קומען צוזאמען און זיינען פארבונדן זה עם זה.

English translation 2

And particularly in the determination of this year,

ובפרט בקביעות שנה זו,

English translation 3

when Minor Purim is on Erev Shabbat and Minor Shushan Purim is on Shabbat, the connection between them is even more emphasized –

ווען פורים קטן איז ערב שבת און שושן פורים קטן איז שבת איז נאכמער מודגש דער קשר ביניהם –

English translation 4

according to the revealed:

ע"פ נגלה:

English translation 5

"Whoever toils on Erev Shabbat will eat on Shabbat."

"מי שטרח בערב שבת יאכל בשבת"ו.

English translation 6

And in the inner dimension of the matters:

ובפנימיות הענינים:

English translation 7

The six weekdays and Shabbat correspond to Zeir Anpin and Malchut,

די ששת ימי החול און שבת זיינען כנגד ז"א ומלכות,

English translation 8

and Zeir Anpin is connected with Malchut. And particularly

און ז"א איז פארבונדן מיט מלכות. ובפרט

English translation 9

(among the six weekdays themselves)

(צווישן די ששת ימי החול גופא)

English translation 10

the sixth day

יום הששי

English translation 11

(Minor Purim)

(פורים קטן)

English translation 12

corresponds to Yesod,

איז כנגד יסוד,

English translation 13

and Shabbat

און שבת

English translation 14

(Minor Shushan Purim)

(שושן פורים קטן)

English translation 15

corresponds to Malchut,

איז כנגד מלכות,

English translation 16

so that the connection of Yesod and Malchut is even stronger.

וואס דער קשר פון יסוד ומלכות איז נאך שטארקער. 1

English translation 17

And simply, Minor Purim is the primary and Minor Shushan Purim is secondary to it.

ובפשטות איז פורים קטן דער עיקר און שושן פורים טפל לו.

English translation 18

On the other hand –

לאידך גיסא –

English translation 19

since Minor Shushan Purim this year is Shabbat,

וויבאלד אז שושן פורים קטן בשנה זו איז שבת,

English translation 20

the "Vayechulu" and perfection of the preceding days is thereby elevated,

איז דעמולט דער "ויכולו" 3 און שלימות פון די ימים שלפנ"ז,

English translation 21

including and especially –

כולל ובמיוחד –

English translation 22

Erev Shabbat

ערב שבת

English translation 23

(the sixth day),

(יום הששי),

English translation 24

Minor Purim.

פורים קטן.

English translation 25

And in addition to the elevation of Minor Purim and Minor Shushan Purim in their own right,

ונוסף צום עילוי פון פורים קטן ושושן פורים קטן מצד עצמם,

English translation 26

and how they are connected with each other –

און ווי זיי זיינען פארבונדן זה עם זה –

English translation 27

there also comes the essential elevation that Minor Shushan Purim is Shabbat,

קומט אויך צו דער עצם עילוי וואס שושן פורים קטן איז שבת,

English translation 28

as "And on your day of rejoicing –

וואס "וביום שמחתכם 4 –

English translation 29

these are the Shabbatot"

אלו שבתות"

English translation 30

(as brought in the Sifri),

(כדאיתא בספרי 5),

English translation 31

and true joy is specifically when one includes additional people with oneself,

און שמחה אמיתית איז דוקא בשעת ער איז צו זיך משתף נאך מענטשן,

English translation 32

as the Rambam writes,

ווי דער רמב"ם שרייבט 6,

English translation 33

and "Why do I need a verse? It is logical" –

ו"למה לי קרא סברא הוא" 7 –

English translation 34

therefore it is an appropriate time that on the Shabbat of Minor Shushan Purim one should make a farbrengen of many Jews together.

דעריבער איז א זמן המתאים אז בשבת שושן פורים קטן זאל מען מאכן א התוועדות פון כו"כ אידן צוזאמען.

English translation 35

In addition to the elevation of Minor Purim and Minor Shushan Purim and the elevation in the determination of this year,

נוסף צום עילוי פון פורים קטן ושושן פורים קטן און דעם עילוי בקביעות שנה זו,

English translation 36

when they occur on Erev Shabbat and Shabbat –

ווען זיי קומען אויס בערב שבת ושבת –

English translation 37

there is yet another elevation in this,

איז דא נאך אן עילוי בזה,

English translation 38

which exists every single year,

וואס איז דא בכל שנה ושנה,

English translation 39

but nevertheless one does not pay attention to it

אבער אעפ"כ איז מען דערצו ניט משים לב

English translation 40

(for some incomprehensible reason):

(מאיזה טעם בלתי מובן):

English translation 41

Minor Shushan Purim

שושן פורים קטן

English translation 42

(and Major Shushan Purim)

(און שושן פורים גדול)

English translation 43

always falls on the fifteenth of the month,

איז אלעמאל בט"ו בחודש,

English translation 44

when the moon is in its fullness. The moon being in its fullness is also connected with the fourteenth day of the month,

ווען קיימא סיהרא באשלמותא 8. קיימא סיהרא באשלמותא איז אויך פארבונדן מיט יום י"ד בחודש,

English translation 45

as explained elsewhere.

כמבואר במ"א 9.

English translation 46

And correspondingly, it is also in the order of the generations:

ועד"ז איז עס אויך בסדר הדורות:

English translation 47

It states in the Midrash that the moon being in its fullness corresponds to the fifteenth generation from the generation of Abraham –

עס שטייט אין מדרש *9 אז קיימא סיהרא באשלמותא איז ע"ד דער דור ט"ו פון דור אברהם –

English translation 48

the generation when the Holy Temple was built.

דור ווען עס איז געבויט געווארן דער ביהמ"ק.

English translation 49

That is, the generation of Solomon –

ד.ה. דור שלמה –

English translation 50

the fifteenth generation from the generation of Abraham.

דור ט"ו פון דור אברהם.

English translation 51

But it can be said

אבער י"ל

English translation 52

(as above)

(כנ"ל)

English translation 53

that this also has a connection with the generation of David

אז דאס האט אויך א שייכות מיט דור דוד

English translation 54

(the fourteenth generation) –

(דור י"ד) –

English translation 55

for although the Holy Temple was built in the time of Solomon by Solomon,

ווייל אע"פ אז דער ביהמ"ק איז געבויט געווארן בזמן שלמה ע"י שלמה,

English translation 56

who was "and he sat on the throne of the L-rd" –

וואס ער איז געווען "וישב על כסא ה'" 10 –

English translation 57

it is nevertheless known that David made all the preparations for the building of the Holy Temple,

איז אבער ידוע אז דוד האט געמאכט אלע הכנות צום בנין ביהמ"ק,

English translation 58

and moreover –

און נאכמער –

English translation 59

"everything in writing from the hand of the L-rd upon me He gave insight",

"הכל בכתב מיד ה' עלי השכיל" 11,

English translation 60

to the extent that the Holy Temple is called specifically by the name of David,

ביז אז דער ביהמ"ק ווערט אנגערופן דוקא על שם דוד 12,

English translation 61

to the extent that it is explained in the Gemara that specifically in the merit of David the gates opened so that one could enter the Holy Temple,

ביז אז ס'איז מבואר בגמרא 13 אז דוקא בזכות דוד האבן זיך געעפנט די שערים מ'זאל קענען אריינגיין אין ביהמ"ק,

English translation 62

as is known the explanations on this.

כידוע די ביאורים בזה.

English translation 63

It follows that the moon being in its fullness –

קומט אויס אז קיימא סיהרא באשלמותא –

English translation 64

the fifteenth generation from the generation of Abraham –

דער דור ט"ו פון דור אברהם –

English translation 65

is also connected with the fourteenth generation.

איז אויך פארבונדן מיטן דור י"ד.

English translation 66

And correspondingly regarding the days of the month,

ועד"ז בנוגע לימי החודש,

English translation 67

that the moon being in its fullness is primarily on the fifteenth of the month,

אז קיימא סיהרא באשלמותא איז בעיקר בט"ו בחודש,

English translation 68

in our case –

בנדו"ד –

English translation 69

Minor Shushan Purim,

שושן פורים קטן,

English translation 70

but it is also connected with the fourteenth of the month,

אבער ס'איז אויך פארבונדן מיט י"ד בחודש,

English translation 71

Minor Purim

פורים קטן

English translation 72

(and correspondingly regarding Purim and Shushan Purim in general,

(ועד"ז בנוגע צו פורים ושושן פורים סתם,

English translation 73

or Major Purim and Major Shushan Purim).

אדער פורים ושושן פורים גדול).

English translation 74

And it is explained in many places the greatness of the elevation of the moon being in its fullness –

ומבואר בכ"מ דער גודל העילוי פון קיימא סיהרא באשלמותא –

English translation 75

the greatest perfection of the moon.

די שלימות הכי גדולה פון דער לבנה.

English translation 76

It follows that in addition to the elevation of Shushan Purim

קומט אויס אז נוסף צום עילוי פון שושן פורים

English translation 77

(and Purim)

(ופורים)

English translation 78

Minor in its own right,

קטן מצד עצמו,

English translation 79

it also contains within itself the elevation that it is on the fifteenth of the month,

האט עס אין זיך אויך דער עילוי אז ס'איז בט"ו בחודש,

English translation 80

when the moon is in its fullness. And although it is so every single year,

ווען קיימא סיהרא באשלמותא. ואע"פ אז ס'איז אזוי בכל שנה ושנה,

English translation 81

is it then because the determination of Shushan Purim falls out this way every year –

איז צי דען ווייל אזוי קומט אויס די קביעות פון שושן פורים בכל שנה –

English translation 82

does this detract from the virtue in the matter?!

איז דאס גורע אין דער מעלה שבדבר?!

English translation 83

And simply:

ובפשטות:

English translation 84

The elevation of Purim and Shushan Purim

דער עילוי פון פורים ושושן פורים

English translation 85

(Minor)

(קטן)

English translation 86

is a matter in itself,

איז אן ענין בפ"ע,

English translation 87

and the elevation of the fifteenth of the month,

און דער עילוי פון ט"ו בחודש,

English translation 88

the moon being in its fullness,

קיימא סיהרא באשלמותא,

English translation 89

is a matter in itself,

איז אן ענין בפ"ע,

English translation 90

and each of them can exist without the other:

און יעדערער פון זיי קען זיין אן דעם צווייטן:

English translation 91

Even if the miracle of Purim had occurred on another day of the month,

אפילו אויב דער נס פורים וואלט פאסירט ביום אחר בחודש,

English translation 92

it would also have been a most sublime elevation which would have been designated as a holiday each and every year,

וואלט עס אויך געווען אן עילוי נעלה ביותר וועלכער וואלט באשטימט געווארן לחג בכל שנה ושנה,

English translation 93

like other miracles that did not occur on the 14th and 15th of the month. And especially as we see regarding the miracle of Chanukah –

אזוי ווי אנדערע נסים וואס האבן פאסירט ניט בי"ד וט"ו בחודש. ובפרט ווי מ'זעט עס בנוגע נס חנוכה –

English translation 94

which has a special connection with the miracle of Purim,

וואס האט א שייכות מיוחדת מיט נס פורים,

English translation 95

according to the revealed [aspect of Torah],

ע"פ נגלה,

English translation 96

and especially according to Kabbalah,

ובפרט ע"פ קבלה,

English translation 97

as is known that Chanukah and Purim correspond to Netzach and Hod, and there are two opinions as to which of them is Netzach and which Hod

כידוע אז חנוכה ופורים זיינען כנגד נצח והוד ויש בזה צוויי דיעות וועלכע פון זיי איז נצח און וועלכע הוד

English translation 98

[as we find regarding "Moshe and Aharon" which matters are Netzach and Hod] –

[ע"ד ווי מ'געפינט בנוגע צו "משה ואהרן" וואס ענינים איז נצח והוד 14] –

English translation 99

that even though it is a miracle that did not occur on the 14th and 15th of the month,

אז אע"פ וואס ס'איז א נס וואס האט פאסירט ניט בי"ד וט"ו בחודש,

English translation 100

it is a great miracle and therefore the days of Chanukah were established.

איז דאס א נס גדול און מ'האט דערפאר באשטימט ימי חנוכה.

English translation 101

And likewise the matter of the standing of the moon in its fullness on the 15th of the month is so in every single month,

ועד"ז דער ענין פון קיימא סיהרא באשלמותא בט"ו בחודש איז אזוי בכל חודש וחודש,

English translation 102

even without this that the miracle of Purim occurred then.

אויך לולא זה וואס דעמולט האט פאסירט דער נס פון פורים.

English translation 103

Only at the time of Purim and Shushan Purim

נאר בשעת פורים ושושן פורים

English translation 104

(minor)

(קטן)

English translation 105

which are on the 14th and 15th of the month –

איז בי"ד וט"ו לחודש –

English translation 106

there comes to be in this an additional elevation of the standing of the moon in its fullness. And on the contrary –

קומט צו אין דעם אן עילוי נוסף פון קיימא סיהרא באשלמותא. ואדרבה –

English translation 107

since it is so each and every year

וויבאלד ס'איז אזוי בכל שנה ושנה

English translation 108

(that Purim and Shushan Purim are on the 14th and 15th of the month),

(אז פורים ושושן פורים זיינען י"ד וט"ו בחודש),

English translation 109

the elevation is in a permanent manner.

איז דער עילוי באופן קבוע.

English translation 110

Additionally, the Shabbat

דערצו איז דער שבת

English translation 111

(Shushan Purim minor)

(שושן פורים קטן)

English translation 112

is also Parshat Ki Tisa. And this adds even more elevation in all the aforementioned matters:

אויך פ' כי תשא. וואס דאס גיט צו נאכמער עילוי בכל ענינים הנ"ל:

English translation 113

Its name which is called in the Holy Tongue from the portion is "Tisa". And its meaning is –

שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש פון דער פרשה איז "תשא". וואס פירושו איז –

English translation 114

to lift up. And whom to lift up –

אויפהויבן. און וועמען אויפהויבן –

English translation 115

"the head of the children of Israel",

"את ראש בני ישראל",

English translation 116

Jews. And the manner in which to do this he continues further.

אידן. און דעם אופן ווי דאס אויפצוטאן איז ער ממשיך ווייטער.

English translation 117

The content of "Tisa et rosh bnei Yisrael",

דער תוכן פון "תשא את ראש בנ"י",

English translation 118

to lift up Jews,

אויפהויבן אידן,

English translation 119

is also emphasized in all these aforementioned points:

איז אויך מודגש אין די אלע נקודות הנ"ל:

English translation 120

In the miracle of Purim and Shushan Purim

בנס פורים ושושן פורים

English translation 121

(minor)

(קטן)

English translation 122

the exaltation of Jews was emphasized, as it is said "and all the princes of the provinces...

איז געווען מודגש די התנשאות פון אידן כמ"ש 15 "וכל שרי המדינות...

English translation 123

which were for the king exalted the Jews",

אשר למלך מנשאים את היהודים",

English translation 124

until that "the fear of the Jews fell upon them".

ביז אז "נפל פחד היהודים עליהם" 16.

English translation 125

In Shabbat the exaltation of Jews is emphasized:

אין שבת איז מודגש די התנשאות פון אידן:

English translation 126

the day of Shabbat was given specifically to Jews because "You have chosen us from all the nations etc. and exalted us from all the tongues",

יום השבת האט מען אפגעגעבן דוקא צו אידן ווייל "אתה בחרתנו מכל העמים כו' ורוממתנו מכל הלשונות",

English translation 127

they are in exaltation relative to all the nations and tongues. And as explained in the Midrash "Shabbat said before the Holy One, blessed be He,

זיי זיינען בהתנשאות לגבי כל העמים והלשונות. וכמבואר במדרש 17 "אמרה שבת לפני הקב"ה,

English translation 128

Master of the Universe, all have a partner and I have no partner

רבש"ע לכולן יש בן זוג ולי אין בן זוג

English translation 129

[even though Shabbat is 'sanctified and stands'],

[אע"פ וואס שבת "מיקדשא וקיימא 18],

English translation 130

the Holy One, blessed be He, said to it: the Congregation of Israel is your partner",

א"ל הקב"ה כנסת ישראל היא זוגך",

English translation 131

Jews and Shabbat became a pair,

אידן און שבת זיינען געווארן א זוג,

English translation 132

one reality,

א מציאות אחת,

English translation 133

by virtue of the fact that Jews and Shabbat stand in exaltation relative to all other creations.

מצד דעם וואס אידן און שבת שטייען בהתנשאות לגבי שאר כל הנבראים.

English translation 134

So too in the standing of the moon in its fullness the matter of the exaltation of Jews is emphasized –

אזוי אויך אין קיימא סיהרא באשלמותא איז מודגש ענין ההתנשאות פון אידן –

English translation 135

because Israel counts by the moon because they are similar to the moon,

ווייל ישראל מונין ללבנה דערפאר וואס דומין ללבנה 19,

English translation 136

and consequently at the time when the moon stands in its fullness,

ובמילא בשעת די לבנה שטייט באשלמותא,

English translation 137

it shows that also Jews then stand in their perfection –

ווייזט עס אז אויך אידן שטייען דעמולט בשלימותם –

English translation 138

in exaltation.

בהתנשאות.

English translation 139

And at the time when all these matters occur in Parshat Tisa –

ובשעת די אלע ענינים קומען אויס בפ' תשא –

English translation 140

the exaltation in this is even more emphasized.

איז נאכמער מודגש די התנשאות שבזה.

English translation 141

In addition to all the aforementioned, there also comes what this year is a leap year. And in this too the exaltation and elevation of Jews is emphasized:

נוסף לכל הנ"ל קומט אויך צו וואס שנה זו איז א שנה מעוברת. וואס אויך אין דעם איז מודגש די התנשאות ועילוי פון אידן:

English translation 142

It has been spoken about many times that the function of a leap year –

מ'האט שוין גערעדט כמ"פ 20 אז דער אויפטו פון א שנה מעוברת –

English translation 143

is to equalize the lunar year with the solar year.

איז צו אויסגלייכן שנת הלבנה מיט שנת החמה 21.

English translation 144

And this is done specifically by Jews,

און דאס ווערט אויפגעטאן דוקא דורך אידן,

English translation 145

because specifically the earthly court was given the power to sanctify months and to intercalate years etc. –

ווייל דוקא בית דין שלמטה האט מען אפגעגעבן דעם כח לקדש חדשים ולעבר שנים וכו' –

English translation 146

and every court in its time is like the first court,

וכל בית דין בשעתו איז אזוי ווי דער ערשטער ב"ד,

English translation 147

Yiftach in his generation like Shmuel in his generation and Shmuel in his generation like Moshe in his generation..

יפתח בדורו כשמואל בדורו און שמואל בדורו כמשה בדורו 22..

English translation 148

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 149

Regarding other matters that are dependent on the verdict of Jews,

ביי אנדערע ענינים וואס זיינען תלוי בפס"ד פון אידן,

English translation 150

it can be that this is in conjunction with above or below,

קען זיין אז דאס איז בצירוף מיט למעלה אדער למטה,

English translation 151

but not so the sanctification of the months and the intercalation of the years etc.,

משא"כ קידוש החדשים ועיבור השנים כו',

English translation 152

it was given only to Jews alone,

האט מען אפגעגעבן נאר צו אידן אליין,

English translation 153

until the Gemara says:

ביז ווי די גמרא 23 זאגט:

English translation 154

"You, even if unintentional, you, even if intentional etc.",

"אתם אפילו שוגגין אתם אפילו מזידין כו'",

English translation 155

the verdict remains so!

בלייבט אזוי דער פס"ד!

English translation 156

Until that the law is not only for below but also for above,

ביז אז די הלכה איז ניט נאר פאר למטה נאר אויך פאר למעלה,

English translation 157

as it is stated in the Midrash "The ministering angels said before the Holy One, blessed be He, etc. When will You make the festivals etc.? He said to them: I and you agree to what Israel concludes and intercalates the year etc.".

ווי עס שטייט אין מדרש 24 "אמרו מלאכי השרת לפני הקב"ה כו' אימתי אתה עושה את המועדות כו' אמר להם אני ואתם מסכים על מה שישראל גומרין ומעברין את השנה כו'".

English translation 158

And since specifically Jews alone,

און וויבאלד אז דוקא אידן אליין,

English translation 159

"You, even if unintentional, you, even if intentional",

"אתם אפילו שוגגין אתם אפילו מזידין",

English translation 160

intercalate years,

זיינען מעבר שנים,

English translation 161

they equalize the lunar year with the solar year –

זיי גלייכן אויס שנת הלבנה מיט שנת החמה –

English translation 162

the greatness of the elevation and exaltation of Jews is understood:

איז מובן דער גודל העילוי והתנשאות פון אידן:

English translation 163

The moon and the sun are indeed two separate things,

די לבנה און חמה זיינען דאך צוויי באזונדערע זאכן,

English translation 164

not only after the diminution of the moon when it became a "great light" and a "small light,"

ניט נאר לאחרי קטרוג הלבנה ווען ס'איז געווארן א "מאור הגדול" און א "מאור הקטון" 25,

English translation 165

but also before the diminution of the moon, "the two great lights" were created.

נאר אויך לפני מיעוט הלבנה זיינען באשאפן געווארן "שני המאורות הגדולים" 25.

English translation 166

Nevertheless, a Jew has the power to make them into one thing –

אעפ"כ האט א איד בכח צו מאכן פון זיי איין זאך –

English translation 167

by intercalating the year,

דורך מעבר זיין את השנה,

English translation 168

and equalizing the lunar year

און אויסגלייכן דעם שנת הלבנה

English translation 169

(which depends on the course of the moon)

(התלוי במהלך הלבנה)

English translation 170

and the solar year

און שנת החמה

English translation 171

(which depends on the course of the sun),

(התלוי במהלך החמה),

English translation 172

until they become exactly equal at the end of the cycle

ביז אז זיי ווערן בשוה ממש בסוף המחזור

English translation 173

(of nineteen years).

(י"ט שנים).

English translation 174

As the Rambam writes,

ווי דער רמב"ם שרייבט 26,

English translation 175

that although according to "the Tekufah of Shmuel" "there will not remain from the count of the solar days in every nineteen years except one hour and four hundred and eighty-five parts,"

אז אע"פ וואס לויט "תקופת שמואל" "לא ישאר ממנין ימי החמה בכל תשע עשרה שנה חוץ משעה אחת וארבע מאות ושמונים וחמשה חלקים",

English translation 176

he writes further, however, that according to this calculation –

שרייבט ער אבער ווייטער 27 אז לויט דעם חשבן –

English translation 177

("the Tekufah of Rav Adda")

("תקופת רב אדא")

English translation 178

that the solar year is three hundred sixty-five days less a quarter of a day –

אז שנת החמה איז שס"ה יום פחות מרביע יום –

English translation 179

"you will not find any addition in the cycle of nineteen years at all."

איז "לא תמצא תוספות במחזור של י"ט שנה כלל".

English translation 180

It follows that Jews have the power to bring about unity in a place of division –

קומט אויס אז אידן האבן בכח צו ממשיך זיין אחדות במקום התחלקות –

English translation 181

sun and moon,

חמה ולבנה,

English translation 182

"the two great lights,"

"שני המאורות הגדולים",

English translation 183

even in the place of the diminution of the moon,

אפילו במקום מיעוט הלבנה,

English translation 184

when the moon has already become a "small light" –

ווען די לבנה איז שוין געווארן א "מאור הקטון" –

English translation 185

that the

אז די

English translation 186

(year of the)

(שנת)

English translation 187

moon and

לבנה ו

English translation 188

(the year of the)

(שנת)

English translation 189

sun should be like one actual thing.

חמה זאלן זיין ווי איין זאך ממש.

English translation 190

From this is understood the greatness of the elevation and exaltation of Jews which is emphasized in a leap year.

דערפון איז מובן דער גודל העילוי והתנשאות פון אידן וואס איז מודגש בשנה מעוברת.

English translation 191

The intention of all these aforementioned matters on this day is indeed that it should come down into actual deed,

די כוונה פון די אלע ענינים הנ"ל ביום זה איז דאך אז ס'זאל אראפקומען אין מעשה בפועל,

English translation 192

for the deed is the main thing.

ווארום המעשה הוא העיקר 28.

English translation 193

And although on this day there are many matters,

ואע"פ אז אין דעם טאג זיינען פאראן א ריבוי ענינים,

English translation 194

and various other matters,

און נאך ענינים שונים,

English translation 195

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 196

contradictory matters,

ענינים משונים,

English translation 197

i.e., opposites of each other:

ד.ה. הפכיים זה מזה:

English translation 198

the diminution of the moon is when the moon stands at the ultimate descent,

קטרוג הלבנה איז ווי די לבנה שטייט בתכלית הירידה,

English translation 199

and "the moon stands in its fullness" is when the moon stands at the ultimate ascent,

און קיימא סיהרא באשלמותא איז ווי די לבנה שטייט בתכלית העילוי,

English translation 200

so that the Torah of truth and Torah of life calls it "the moon stands in its fullness,"

אזוי אז תורת אמת ותורת חיים רופט עס אן סיהרא באשלמותא,

English translation 201

it is understood that it is not possible to have a flaw in this.

איז מובן אז ס'איז ניט שייך בזה מערער שלימות.

English translation 202

And so it is with the rest of the matters on this day –

ועד"ז בשאר הענינים ביום זה –

English translation 203

nevertheless, the common point of all these matters is –

פונדעסטוועגן איז די נקודה משותפת פון כל ענינים אלו –

English translation 204

actual deed.

מעשה בפועל.

English translation 205

One cannot, however, speak about all these matters at once,

מ'קען דאך אבער ניט רעדן וועגן די אלע ענינים בבת אחת,

English translation 206

because then one will not know where and when,

ווייל דעמולט וועט מען דאך ניט וויסן וואו און ווען,

English translation 207

one must speak in an order from the light to the heavy

דארף מען רעדן מיט א סדר מן הקל אל הכבד

English translation 208

(as all matters in the Torah must be in order from the light to the heavy),

(ווי אלע ענינים בתורה דארפן זיין בסדר מן הקל אל הכבד),

English translation 209

beginning with the matter and lesson of the Minor Purim,

אנהויבנדיק פון דעם ענין והוראה פון פורים קטן,

English translation 210

for in this the matter of actual deed is emphasized.

ווי אין דעם איז מודגש דער ענין פון מעשה בפועל.

English translation 211

One of the lessons of the Minor Purim is emphasized in the famous discourse that his honor, my father-in-law, the Rebbe, said on the Minor Purim of the year "you shall be scattered, O Jerusalem,"

איינע פון די הוראות פון פורים קטן איז מודגש אין דעם מאמר המפורסם וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט געזאגט פורים קטן שנת "פרזת תשב ירושלים" 29,

English translation 212

the year 5687

שנת תרפ"ז

English translation 213

(already printed):

(שוין געדרוקט 30):

English translation 214

There he explains the verse "from the mouth of infants and sucklings You have founded strength":

דארטן איז ער מבאר דעם פסוק 31 "מפי עוללים ויונקים יסדת עוז":

English translation 215

Specifically those who are "infants and sucklings,"

דוקא די וואס זיינען "עוללים ויונקים",

English translation 216

in a state of the greatest smallness,

בחי' קטנות ביותר,

English translation 217

they are "You have founded strength,"

זיינען זיי "יסדת עוז",

English translation 218

the foundation of "there is no strength except Torah,"

דער יסוד פון "אין עוז אלא תורה" 32,

English translation 219

for all Jews,

פאר אלע אידן,

English translation 220

even for the greatest ones,

ביז פאר די גדולים ביותר,

English translation 221

for Mordechai,

פאר מרדכי,

English translation 222

for Mordechai was equivalent in his generation as Moses was in his generation,

וואס מרדכי שקול בדורו כמשה בדורו 33,

English translation 223

as is also understood from that which the Gemara says "from where in the Torah is Mordechai? It is said 'pure myrrh' and we translate it 'clear myrrh,'"

כמובן אויך מזה וואס די גמרא זאגט 34 "מרדכי מן התורה מנין שנאמר 35 מר דרור ומתרגמינן מירא דכיא",

English translation 224

which is stated specifically regarding Moses

וואס דאס שטייט דוקא בא משה

English translation 225

("and the Lord spoke to Moses, saying, 'Take for yourself spices, pure myrrh'"),

("וידבר ה' אל משה גו' קח לך בשמים גו' מר דרור"),

English translation 226

and as explained in many places the connection of Mordechai and Moses.

וכמבואר בכ"מ 36 דער קשר פון מרדכי ומשה.

English translation 227

And the emphasis regarding an infant and suckling is the matter of deed. He is not related to anything higher than this,

און די הדגשה ביי אן עולל ויונק איז דער ענין המעשה. ער איז ניט שייך צו העכער דערפון,

English translation 228

to understanding and comprehension and the like,

צו הבנה והשגה וכיו"ב,

English translation 229

only to deed. The first sign of a living child is that its limbs move –

מערניט ווי צו מעשה. דער ערשטער סימן פון א ולד חי איז וואס איבריו מתנענעים –

English translation 230

the matter of deed. Even the matter of sound

ענין המעשה. אפילו דער ענין הקול

English translation 231

(in the mouth)

(בפה)

English translation 232

comes only afterwards. And on the contrary:

קומט ערשט דערנאך. ואדרבה:

English translation 233

The matter of sound in the mouth also comes through the movement of the organs of speech

דער ענין הקול בפה קומט אויך דורך דעם וואס ה' מוצאות הפה זיינען מתנענע

English translation 234

(deed).

(מעשה).

English translation 235

And the matter of deed that exists by "infants and sucklings" is "You have founded strength,"

און דער ענין המעשה וואס איז דא ביי "עוללים ויונקים" איז "יסדת עוז",

English translation 236

this is the foundation of the entire Torah

דאס איז דער יסוד פון גאנץ תורה

English translation 237

(there is no strength except Torah)

(אין עוז אלא תורה)

English translation 238

for all Jews,

ביי אלע אידן,

English translation 239

even the greatest ones.

ביז די גרעסטע גדולים.

English translation 240

The matter in the service of each and every one:

דער ענין בעבודת כאו"א:

English translation 241

"Infants and sucklings" in a broader sense is not only in the order of life of a Jew,

"עוללים ויונקים" אין ברייטערן זין איז ניט נאר בסדר החיים פון א אידן,

English translation 242

that first he is an infant and suckling,

אז פריער איז ער אן עולל ויונק,

English translation 243

and afterwards he becomes older,

און דערנאך ווערט ער עלטער,

English translation 244

until one hundred and twenty years

עד מאה ועשרים שנה

English translation 245

(as it was with Moses our teacher),

(ווי ס'איז געווען בא משה רבינו 37),

English translation 246

rather a Jew

נאר א איד

English translation 247

(in his service each particular day)

(בעבודתו בכל יום פרטי)

English translation 248

includes within himself the entire order of his life,

איז כולל אין זיך כל סדר החיים שלו,

English translation 249

and furthermore –

און נאכמער –

English translation 250

the entire order of evolution,

כל סדר השתלשלות,

English translation 251

in his service each and every day,

בעבודתו בכל יום ויום,

English translation 252

"man goes forth to his work and to his labor until the evening."

"יצא אדם לפעלו ולעבדותו עדי ערב" 38.

English translation 253

That is, that in each day of a Jew there is something analogous and similar to the entire order of his life,

ד.ה. 39 אז בכל יום פון א אידן איז דא בדוגמת ומעין פון גאנץ סדר החיים שלו,

English translation 254

and the entire order of evolution,

און גאנץ סדר השתלשלות,

English translation 255

beginning from the first lower levels,

אנהויבנדיק פון די ערשטע נידעריקערע דרגות,

English translation 256

"infant and suckling,"

"עולל ויונק",

English translation 257

until he is a great one,

ביז ווי ער איז א גדול,

English translation 258

until one hundred and twenty years:

עד מאה ועשרים שנה:

English translation 259

At the beginning of the day,

בתחלת היום,

English translation 260

when one awakens from sleep,

בשעת א איך כאפט זיך אויף פון שלאף,

English translation 261

he has "the soul in his nostrils."

איז ביי אים "נשמה באפו" 40.

English translation 262

That is, even though "You have returned my soul to me,"

ד.ה. אע"פ וואס "החזרת בי נשמתי",

English translation 263

and Who –

און ווער –

English translation 264

"King, living and enduring,"

"מלך חי וקיים",

English translation 265

with all the explanations in "Modeh Ani" –

מיט די אלע פירושים אין "מודה אני" –

English translation 266

he has no more than "the soul in his nostrils." As this is also according to halachah that he is then not yet connected to all the matters of the service of Torah and mitzvos, etc.,

איז ביי אים ניט מער ווי "נשמה באפו". ווי דאס איז אויך ע"פ הלכה אז ער איז דעמולט ניט שייך לכל הענינים דעבודת התומ"צ כו',

English translation 267

that is, he is like on the level of "a suckling infant." And he then needs the matter of prayer,

ד.ה. ער איז ע"ד ווי בדרגת "עולל ויונק". און ער דארף דערנאך האבן דער ענין התפלה,

English translation 268

in order that there should be an extension of the soul throughout the entire body

בכדי עס זאל ווערן התפשטות הנשמה בכל הגוף

English translation 269

(not "the soul in his nostrils"),

(ניט "נשמה באפו"),

English translation 270

and only then does he come to a higher level than "a suckling infant." As explained in several discourses, and particularly in the discourses beginning "To understand the concept of the animal soul" of the Alter Rebbe,

און ערשט דעמולט קומט ער צו צו א העכערע דרגא ווי "עולל ויונק". וכמבואר בכמה דרושים ובפרט אין די דרושים ד"ה להבין ענין נפש אלקית פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 271

the Tzemach Tzedek and the Rebbe Maharash. As discussed many times.

דעם צ"צ און דעם רבי'ן מהר"ש 41. כמדובר כמ"פ 42.

English translation 272

And during the day he continues his service –

ובמשך היום איז ער עובד עבודתו ווייטער –

English translation 273

"Man goes forth to his work and to his labor" –

"יצא אדם לפעלו ולעבודתו" –

English translation 274

from the light to the heavy,

מן הקל אל הכבד,

English translation 275

increasing and increasing,

מערער און מערער,

English translation 276

until he reaches "until evening,"

ביז ער קומט "עדי ערב",

English translation 277

the end of the day,

סוף היום,

English translation 278

when there is the completion and perfection of his service during that day,

ווען ס'איז גמר ושלימות עבודתו במשך יום זה,

English translation 279

similar to the level of one hundred and twenty years

בדוגמא ווי די דרגא פון מאה ועשרים שנה

English translation 280

(during the entire span of a person's life).

(במשך כל חיי האדם).

English translation 281

This also includes the explanation of the Alter Rebbe on "until evening" –

כולל אויך דעם פירוש פונעם אלטן רבי'ן 43 אין "עדי ערב" –

English translation 282

from the term sweetness and pleasantness,

מלשון עריבות ומתיקות,

English translation 283

that when a Jew begins to perform his service in the service of the Creator in a manner of acceptance of the yoke

אז בשעת א איד הויבט אן טאן עבודתו בעבודת הבורא באופן פון קבלת עול

English translation 284

("to his work"),

("לפעלו"),

English translation 285

in the aspect of "a suckling infant,"

בבחי' "עולל ויונק",

English translation 286

he does in that service –

טוט ער אין דער עבודה –

English translation 287

"until evening" until it becomes "evening,"

"עדי ערב" ביז עס ווערט "ערב",

English translation 288

that he has sweetness and pleasantness in "his service" to serve his Master,

אז ער האט עריבות ומתיקות אין "עבודתו" לשמש את קונו,

English translation 289

and it also becomes pleasant

און עס ווערט אויך ערב

English translation 290

(sweetness and pleasantness)

(עריבות ומתיקות)

English translation 291

for the One for Whose sake he performs his service –

פאר דעם צוליב וועמען ער טוט עבודתו –

English translation 292

the Most High –

דער אויבערשטער –

English translation 293

that "I was created to serve my Master."

וואס אני נבראתי לשמש את קוני.

English translation 294

And the sweetness that he attains in his service is not only at "evening"

און די עריבות וואס ער באקומט בעבודתו איז ניט נאר ב"ערב"

English translation 295

(at the end of the day),

(בסוף היום),

English translation 296

but it is also drawn into his service throughout the entire day, until the morning when his soul was "in his nostrils" and he was on the level of a minor,

נאר דאס ווערט נמשך אויך בעבודתו במשך כל היום ביז בבוקר ווען נשמתו איז געווען "באפו" און ער איז געווען בדרגת קטן,

English translation 297

"a suckling infant."

"עולל ויונק".

English translation 298

That is, that the sweetness in his service permeates all his service in all the levels

ד.ה. אז די עריבות בעבודתו מאכט איבער כל עבודתו בכל הדרגות

English translation 299

(also the levels of smallness),

(אויך די דרגות הקטנות),

English translation 300

until it also permeates his animal soul,

ביז אז עס מאכט אויך איבער נה"ב שלו,

English translation 301

as understood from what is explained in Tanya regarding the matter of "and make me delicacies" in the plural,

כמובן מהמבואר בתניא 44 בענין "ועשה לי מטעמים" 45 לשון רבים,

English translation 302

that there are two aspects of Divine pleasure,

אז עס זיינען דא צוויי בחי' נחת רוח למעלה,

English translation 303

one from matters that are from the outset pleasant and sweet,

איינער פון ענינים וואס זיינען מלכתחילה ערב ומתוק,

English translation 304

and the second from the suppression and transformation of sharp or sour things, and one makes of them "delicacies to restore the soul,"

און דער צווייטער פון אתכפיא ואתהפכא פון דברים חריפים או חמוצים און מ'מאכט פון זיי "מעדנים להשיב הנפש",

English translation 305

that the true essence of sweetness and pleasantness is specifically through the transformation of the animal soul, etc.,

אז אמיתית ענין העריבות והמתיקות איז דוקא ע"י אתהפכא פון דעם נה"ב כו',

English translation 306

"with all your heart" with two beits

"בכל לבבך" 46 מיט צוויי בי"ת'ין

English translation 307

(not only "your heart" with one beit) –

(ניט נאר "לבך" מיט איין בי"ת) –

English translation 308

"with both your inclinations."

"בשני יצריך" 47.

English translation 309

From this it is understood that in the order of a person's service each day there is an element of the entirety of his life's order. And just as in the entirety of his life's order and in the entirety of the order of the chain of descent there must be an order from the light to the heavy,

דערפון איז מובן ווי אין סדר עבודת האדם בכל יום איז דא מעין פון כללות סדר החיים שלו. וכשם ווי בכללות סדר החיים שלו ובכללות סדר השתלשלות דארף זיין א סדר מן הקל אל הכבד,

English translation 310

so too in his service each day –

אזוי אויך בעבודתו בכל יום –

English translation 311

beginning in the morning when he is in the aspect of "a suckling infant,"

אנהויבנדיק בבוקר ווען ער איז בבחי' "עולל ויונק",

English translation 312

"the soul in his nostrils,"

"נשמה באפו",

English translation 313

and then from the light to the heavy there is an extension of the soul and he becomes elevated in his service,

און דערנאך מן הקל אל הכבד ווערט התפשטות הנשמה און ער ווערט נתעלה בעבודתו,

English translation 314

"until evening,"

"עדי ערב",

English translation 315

until he attains sweetness and pleasantness in his service.

ביז ער קומט צו עריבות ומתיקות בעבודתו.

English translation 316

Until even when one is engaged in the service of "with all your might" *47,

ביז אז אפילו ווען מ'האלט בא דער עבודה פון "בכל מאדך" *47,

English translation 317

beyond measure and limitation,

למעלה ממדידה והגבלה 48,

English translation 318

this too is with an order –

איז דאס אויך מיט א סדר –

English translation 319

it is also arrayed in letters

עס שטעלט זיך אויך אויס אין אותיות

English translation 320

(specifically not in the letters "Adam," but)

(טאקע ניט אין די אותיות "אדם" 49, נאר)

English translation 321

"Might"

"מאד"

English translation 322

(mem, alef, daled).

(מ' א' ד').

English translation 323

Just as this is in the entirety of a person's life,

אזוי ווי דאס איז בכללות חיי האדם,

English translation 324

as we see by Rabbi Akiva,

ווי מ'זעט בא רבי עקיבא'ן,

English translation 325

that even when he was at the completion and perfection of his service in this world,

אז אפילו ווען ער האט געהאלטן בגמר ושלימות עבודתו בעוה"ז,

English translation 326

and "his soul departed with the word 'One'" –

און "יצתה נשמתו באחד" 50 –

English translation 327

this was "with 'One',"

איז דאס געווען "באחד",

English translation 328

ordered letters

אותיות מסודרות

English translation 329

(alef, chet, daled)

(א' ח' ד')

English translation 330

which have an explanation, etc.,

וואס האבן א פירוש כו',

English translation 331

and particularly according to what is explained in Imrei Binah.

ובפרט ע"פ המבואר באמרי בינה 51.

English translation 332

And the foundation of the entire service during the entire day,

און דער יסוד פון דער גאנצע עבודה במשך כל היום כולו,

English translation 333

and all of life entirely –

וכל החיים כולן –

English translation 334

"You have founded strength" –

"יסדת עוז" –

English translation 335

is the beginning of the service,

איז התחלת העבודה,

English translation 336

service in actual deed,

עבודה במעשה בפועל,

English translation 337

as it is by a "suckling infant,"

ווי ס'איז ביי אן "עולל ויונק",

English translation 338

as above, that by him the main thing and its beginning is –

כנ"ל אז ביי אים איז בעיקר והתחלתו –

English translation 339

actual deed,

מעשה בפועל,

English translation 340

that his limbs move.

אז אבריו מתנענעים.

English translation 341

That this is the lesson of Purim and Shushan Purim Katan –

וואס דאס איז די הוראה פון פורים ושושן פורים קטן –

English translation 342

the emphasis on actual deed.

די הדגשה אויף מעשה בפועל.

English translation 343

And accordingly, there is the lesson in the other aforementioned matters on this day.

ועד"ז איז דא די הוראה בשאר הענינים הנ"ל ביום זה.

English translation 344

May it be His will that, standing in Shushan Purim Katan, one should utilize the lesson and powers of this day regarding all the matters of a person's service in actual deed,

ויה"ר אז שטייענדיק בשושן פורים קטן זאל מען אויסנוצן די הוראה וכחות ביום זה בנוגע לכל הענינים פון עבודת האדם במעשה בפועל,

English translation 345

through first accepting upon oneself good resolutions in this,

דורך דעם וואס מ'נעמט פריער אן החלטות טובות בזה,

English translation 346

with the intent to fulfill them in actual deed.

על מנת לקיימן בפועל.

English translation 347

The powers to act in all these matters one already has. One has the lights. One already also has the vessels –

די כחות צו טאן אין די אלע ענינים האט מען שוין. מ'האט די אורות. מ'האט שוין אויך די כלים –

English translation 348

as is known from the teaching of the Alter Rebbe in "And He will sustain you,"

כידוע תורת אדה"ז 52 אין "והוא יכלכלך" 53,

English translation 349

that one gives a Jew also the vessels. Consequently, one has the lights and the vessels –

אז מ'גיט א אידן אויך די כלים. במילא האט מען די אורות און די כלים –

English translation 350

You must, however, place the lights into the vessels!

דו מוזט אבער אריינשטעלן די אורות אין די כלים!

English translation 351

The Almighty has indeed given all powers –

דער אויבערשטער האט טאקע געגעבן אלע כחות, –

English translation 352

it must, however, be a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms in actuality,

עס דארף דאך אבער זיין א דירה לו ית' בתחתונים בפועל,

English translation 353

and the Almighty has already done His part in this –

און דער אויבערשטער האט שוין געטאן מצדו בזה –

English translation 354

through the giving of the Torah, etc. –

ע"י מתן תורה וכו' –

English translation 355

a Jew must do at least with his hand,

דארף א איד טאן עכ"פ ביד,

English translation 356

at least with his smallest finger. And when a Jew does his part in actual deed on Purim and Shushan Purim Katan with a great storm and great joy –

עכ"פ באצבע קטנה שלו. און בשעת א איד טוט מצדו במעשה בפועל בפורים ושושן פורים קטן מיט א שטורעם גדול ושמחה גדולה –

English translation 357

then he can demand from the Almighty that He give him on Purim and Shushan Purim plain,

דעמולט קען ער מאנען בא דעם אויבערשטן אז ער זאל אים געבן בפורים ושושן פורים סתם,

English translation 358

or on Purim Gadol –

אדער בפורים גדול –

English translation 359

more than how much he did on Purim and Shushan Purim Katan.

נאכמער וויפל ער האט געטאן בפורים ושושן פורים קטן.

English translation 360

If on Purim and Shushan Purim Katan he contributes only a few groats in soup –

אויב בפורים ושושן פורים קטן שטעלט ער צו נאר פערל גרויפען אין סופ –

English translation 361

then on Purim and Shushan Purim Gadol they will give him more,

איז בפורים ושושן פורים גדול וועט מען אים געבן מערער,

English translation 362

but what –

אבער וואס –

English translation 363

two plates of soup with groats...

צוויי טעלער סופ מיט גרויפען...

English translation 364

When, however, on Purim and Shushan Purim Katan he contributes meat and fish and all delicacies

בשעת אבער בפורים ושושן פורים קטן שטעלט ער צו בשר ודגים וכל מטעמים

English translation 365

(according to the Torah) –

(ע"פ תורה) –

English translation 366

then he can demand from the Almighty that on Purim Gadol they should give him more according to the manner that he contributed!

דעמולט קען ער מאנען פון דעם אויבערשטן אז בפורים גדול זאל מען אים געבן מערער לפי אופן וואס ער האט צוגעשטעלט!

English translation 367

This is also connected with the instruction of "Lift up the head of the children of Israel":

דאס איז אויך פארבונדן מיט דער הוראה פון "תשא את ראש בני ישראל":

English translation 368

No matter how high in level a person may be –

ווי הויך במדריגה א איך זאל נאר האלטן –

English translation 369

even in the aspect of "head" –

אפילו בבחי' ראש –

English translation 370

there must be for him "Lift up the head,"

דארף ביי אים זיין "תשא את ראש",

English translation 371

he must be lifted up even higher.

ער דארף אויפגעהויבן ווערן נאך העכער.

English translation 372

That is, even though one places upon a Jew the greatest powers,

ד.ה. אע"פ וואס מ'לייגט אויף א אידן די גרעסטע כחות,

English translation 373

the lights and vessels –

די אורות וכלים –

English translation 374

he must, through his service, be lifted up even higher.

דארף ער ע"י עבודתו אויפגעהויבן ווערן נאך העכער.

English translation 375

And not only "Lift up the head,"

און ניט נאר "תשא את ראש",

English translation 376

but "the head of the children of Israel,"

נאר "את ראש בני ישראל",

English translation 377

all his powers,

אלע זיינע כחות,

English translation 378

and all the powers of all Jews

און אלע כחות פון אלע אידן

English translation 379

(not only Jews who are in the aspect of "head,"

(ניט נאר אידן וואס זיינען בבחי' ראש,

English translation 380

your heads of your tribes).

ראשיכם שבטיכם).

English translation 381

How can he accomplish this? The verse tells him –

ווי קען ער דאס אויפטאן? זאגט אים דער פסוק –

English translation 382

"This they shall give" –

"זה יתנו" –

English translation 383

give charity,

גיב צדקה,

English translation 384

and this will cause that you be lifted up. For just as when he gives charity it is not because the poor person is worthy of it and the like,

וועט דאס פועל'ן אז זו זאלסט אויפגעהויבן ווערן. ווארום כשם ווי בשעת ער גיט צדקה איז דאס ניט דערפאר וואס דער עני איז ראוי לזה וכיו"ב,

English translation 385

but because he wants to give charity,

נאר ווייל ער וויל געבן צדקה,

English translation 386

so too will the Almighty give him in such a manner –

אזוי אויך וועט דער אויבערשטער אים געבן באופן כזה –

English translation 387

that without regard to the level where he stands,

אז ניט קוקנדיק אויף דער דרגא וואו ער האלט,

English translation 388

the Almighty gives him from His full, open, holy, and broad hand –

גיט אים דער אויבערשטער מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה –

English translation 389

more than what he has:

מערער וויפל ער האט:

English translation 390

"Lift up the head of the children of Israel,"

"תשא את ראש בני ישראל",

English translation 391

He lifts him up higher than his level is from his own side.

ער הויבט אים אויף העכער ווי דרגתו איז מצ"ע.

English translation 392

And together with this –

וביחד עם זה –

English translation 393

what the Almighty gives him –

וואס דער אויבערשטער גיט אים –

English translation 394

he must,

דארף ער,

English translation 395

as mentioned,

כאמור,

English translation 396

also add his smallest finger and do an actual deed,

אויך צולייגן זיין אצבע קטנה און טאן א מעשה בפועל,

English translation 397

including –

כולל –

English translation 398

that he must come with a claim and request to the Almighty that He give from His hand to each Jew and to all Jews.

אז ער דארף קומען מיט א תביעה ובקשה צו דעם אויבערשטן אז ער זאל געבן מידו צו יעדן אידן און צו אלע אידן.

English translation 399

Here is the place to dwell upon that which has been written and printed and brought proofs regarding that which was said, that the explanation of "Until when" is,

כאן* המקום זיך צו אפשטעלן אויף דעם וואס מ'האט געשריבן און געדרוקט 54 און געבראכט ראיות אין דעם וואס מ'האט גערעדט 55 אז דער פירוש אין "עד מתי" איז,

English translation 400

not said as "from where would it occur" and the like,

ניט מהיכי תיתי געזאגט וכיו"ב,

English translation 401

but that one must demand this and claim it from the Almighty, etc.

נאר אז מ'דארף דאס תובע זיין און מאנען בא דעם אויבערשטן וכו'.

English translation 402

As discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 403

when great confusions occur in a matter,

בשעת גרויסע טומלען זיך אין אן ענין,

English translation 404

it is worthwhile sometimes to ask the simple meaning from a five-year-old studying Scripture.

כדאי אמאל פרעגן דעם פשט ביי א בן חמש למקרא.

English translation 405

When one will ask a five-year-old child whether "Until when" is a request of "from where would it occur,"

בשעת מ'וועט פרעגן בא א פינף יאריקן קינד צי "עד מתי" איז א בקשה מהיכי תיתי,

English translation 406

lip service and the like –

מן השפה ולחוץ וכיו"ב –

English translation 407

he will immediately answer that the simple meaning of the words in "Until when" is that one claims with a great demand because it is relevant –

וועט ער גלייך ענטערן אז פירוש המלות בפשטות אין "עד מתי" איז אז מ'מאנט מיט א תביעה גדולה ווייל ס'איז נוגע –

English translation 408

not "from where would it occur" and lip service –

ניט מהיכי חיתי ומן השפה ולחוץ –

English translation 409

"Until when!"

"ביז ווען"!

English translation 410

And as it also states in today's haftarah,

און ווי עס שטייט אויך אין היינטיקער הפטורה 56,

English translation 411

that when Jews worshipped the Baal,

אז בשעת אידן האבן עובד געווען לבעל,

English translation 412

Elijah the prophet said to them "Until when will you waver between two opinions."

האט אליהו הנביא זיי געזאגט 57 "עד מוזי אתם פוסחים על שתי הסעיפים".

English translation 413

Here one will ask the simple meaning from a child:

וועט מען דא א פרעג טאן דעם פשט ביי א קינד:

English translation 414

Did Elijah the prophet say to the Jews who served the Baal the words "Until when" indifferently,

צי האט אליהו הנביא געזאגט די אידן וואס האבן געדינט לבעל די ווערטער "עד מתי" גלייכגילטיק,

English translation 415

as a narration of matters:

אלס א סיפור הדברים:

English translation 416

Listen Jews,

הערט זיך איין אידן,

English translation 417

since you are indeed a "wise and understanding people,"

אזוי ווי איר זייט דאך אן "עם חכם ונבון" 58,

English translation 418

it is not fitting for you that you should be "wavering between two opinions" –

פאסט עס פאר אייך ניט אז איך זאלט זיין "פוסחים על שתי הסעיפים" –

English translation 419

serving the Baal and the Almighty.

דינען לבעל און צו דעם אויבערשטן.

English translation 420

Anyone who thinks about the plain meaning of the verses,

יעדערער וואס טראכט וועגן פשטות הכתובים,

English translation 421

and thinks about "and you shall love your fellow" and especially "as yourself",

און טראכט אין "ואהבת לרעך" ובפרט "כמוך" 59,

English translation 422

and all the more so regarding Elijah the prophet –

ועאכו"כ ביי אליהו הנביא –

English translation 423

understands,

פארשטייט,

English translation 424

that when Elijah the prophet saw that "you have forsaken the commandments of the Lord and gone after the Baals",

אז בשעת אליהו הנביא האט געזען אז "עזבכם את מצוות ה' ותלך אחר הבעלים" 60,

English translation 425

he certainly cried out with the greatest outcry "How long will you waver between two opinions?",

האט ער זיכער געשריען מיט דער גרעסטער צעקה "עד מתי אתם פוסחים על שתי הסעיפים",

English translation 426

because it was personally vital to him. And not that he said it as a rhetorical question,

ווייל ס'איז אים געווען נוגע בנפש. און ניט אז ער האט עס געזאגט אלס מהיכי תיתי,

English translation 427

from the lips outward, Heaven forbid!

מן השפה ולחוץ ר"ל!

English translation 428

And to such an extent that therefore Elijah the prophet had to perform a novelty and sacrifice outside. It is therefore simple that the "How long" was personally vital to him and he cried it out with the greatest force,

ועד כדי כך ביז אז דערפאר האט אליהו הנביא געדארפט אויפטאן א חידוש און מקריב זיין בחוץ 61. איז דאך פשוט אז דער "עד מתי" איז אים געווען נוגע בנפש און ער האט עס געשריען מיט דעם גרעסטן תוקף,

English translation 429

to the point of going to sacrifice outside.

ביז גיין מקריב זיין בחוץ.

English translation 430

But this is the explanation according to the plain meaning –

נאר דאס איז דער פירוש ע"ד הפשט –

English translation 431

and likewise according to the allegorical meaning,

און אזוי אויך ע"ד הרמז,

English translation 432

according to the homiletical meaning and all the more so according to the secret meaning –

ע"ד הדרוש ועאכו"כ ע"ד הסוד –

English translation 433

in "How long" that one cries it out with all one's strength and demand,

אין "עד מתי" אז מ'שרייט עס מיט דער גאנצער שטארקייט ותביעה,

English translation 434

since it is personally vital,

וויבאלד אז ס'איז נוגע בנפש,

English translation 435

"How long".

"עד מתי".

English translation 436

And as the simple explanation

און ווי דער פירוש הפשוט

English translation 437

(and also according to the secret meaning)

(וגם ע"ד הרד"ס)

English translation 438

is also in this "How long" that Pharaoh said –

איז אויך אין דעם "עד מתי" וואס מ'האט געזאגט פרעה'ן 62 –

English translation 439

this is not a rhetorical statement,

דאס איז ניט אן אמירה מהיכי תיתי,

English translation 440

rather he said it with the greatest demand.

נאר ער האט עס געזאגט מיט א תביעה הכי גדולה.

English translation 441

And so wherever the expression "How long" appears.

ועד"ז וואו עס שטייט דער לשון "עד מתי".

English translation 442

So too regarding "How long" that appears

עד"ז איז אויך בנוגע צו "עד מתי" וואס שטייט

English translation 443

(in some versions)

(כמה נוסחאות 63)

English translation 444

in "Tikkun Chatzot",

ב"תיקון חצות",

English translation 445

which is indeed taken,

וואס דאס איז דאך גענומען,

English translation 446

like all true liturgical poems,

ווי אלע פיוטים אמיתיים,

English translation 447

from the Written Torah,

פון תושב"כ,

English translation 448

Torah,

תורה,

English translation 449

Prophets,

נביאים,

English translation 450

Writings,

כתובים,

English translation 451

from the words of our Sages, may their memory be blessed, etc. –

מדחז"ל וכו' –

English translation 452

that the explanation in this is that one demands it with all one's force,

אז דער פירוש בזה איז אז מ'מאנט עס מיטן גאנצן תוקף,

English translation 453

because it is personally vital.

ווייל ס'איז נוגע בנפש.

English translation 454

And especially one who actually practices "Tikkun Chatzot" and weeps over the destruction of the Holy Temple etc.,

ובפרט איינער וואס פראוועט בפועל "תיקון חצות" און וויינט אויפן חורבן ביהמ"ק וכו',

English translation 455

does not need any explanation of what he means by "How long". That this is not, Heaven forbid, a rhetorical question and for the sake of appearance,

דארף ניט האבן קיין הסברה וואס ער מיינט מיט "עד מתי". אז דאס איז ניט ח"ו מהיכי תיתי און פון יוצא וועגן,

English translation 456

and afterwards he goes to sleep,

און דערנאך לייגט ער זיך שלאפן,

English translation 457

rather he stays up the entire night and studies the inner dimension of the Torah and the revealed dimension of the Torah until the light of morning,

נאר ער בלייבט אויף א גאנצע נאכט און לערנט פנימיות התורה און נגלה דתורה עד אור הבוקר,

English translation 458

and afterwards he goes into the water and afterwards he prays "like a servant before his Master" and he continues to demand "How long"!

און דערנאך גייט ער אין וואסער און דערנאך דאוונט ער "כעבדא קמי' מרי' " 64 און ער מאנט ווייטער "עד מתי"!

English translation 459

But even if one merely thinks somewhat into the explanation of the words "How long",

אבער אפילו אויב מ'טראכט זיך נאר אריין קצת אין דעם פירוש פון די ווערטער "עד מתי",

English translation 460

anyone can understand –

קען יעדערער פארשטיין –

English translation 461

as a child of five years of age for Scripture understands simply –

ווי עס פארשטייט בפשטות א בן חמש למקרא –

English translation 462

that this does not mean a rhetorical question –

אז דאס מיינט ניט מהיכי תיחי –

English translation 463

rather with truth.

נאר מיט אן אמת.

English translation 464

Therefore it is not necessary to bring proofs for this from this place or from another place,

דעריבער איז ניט נוגע ברענגען ראיות לזה פון דעם ארט צי פון א צווייטן ארט,

English translation 465

when the explanation of "How long" is so simple. Proofs –

ווען דער פירוש אין "עד מתי" איז אזוי בפשטות. ראיות –

English translation 466

are a rhetorical question.

איז מהיכי תיתי.

English translation 467

If he is a Jewish child with the understanding of a five year old,

אויב ער איז א איד אינגער בהבנה פאר פינף יאר אלט,

English translation 468

consequently he does not yet understand the simple explanation of "How long",

במילא פארשטייט ער נאך ניט דעם פירוש הפשוט אין "עד מתי",

English translation 469

and he is engaged in the plain meaning of this –

און ער דינגט זיך אין דעם פשט בזה –

English translation 470

he is also a Jew,

איז ער דאך אויך א איד,

English translation 471

and it is about four full years

און עס רעדט זיך דאך וועגן פיר גאנצע יאר

English translation 472

(until five years of age),

(ביז בן חמש),

English translation 473

and especially since already when the infant begins to speak and his father teaches him Torah –

ובפרט נאך אז שוין ווען התינוק מתחיל לדבר ואביו מלמדו תורה 65 –

English translation 474

therefore one must bring for him explicit proofs,

דעריבער דארף מען פאר אים ברענגען ראיות מפורשות,

English translation 475

because even him one must inform;

ווייל אויך אים דארף מען באווארענען;

English translation 476

but if he is already a child of five years of age

אבער אויב ער איז שוין א בן חמש

English translation 477

(at least)

(עכ"פ)

English translation 478

in understanding at least in the simple meaning of matters –

בהבנה עכ"פ בפשטות הענינים –

English translation 479

he does not need any explanation and proofs of what "How long" means! This means simply that I must demand and claim, as it were, from the Almighty:

דארף ער ניט האבן קיין הסברה וראיות וואס "עד מתי" מיינט! דאס מיינט בפשטות אז א איך דארף מאנען און תובע זיין כביכול בא דעם אויבערשטן:

English translation 480

Until when will the exile continue and when will the redemption already come?!

ביז ווען וועט זיך שוין ציען דער גלות און וועט שוין קומען די גאולה?!

English translation 481

And as is known the statement of his holiness, my master, father-in-law, and teacher, the Rebbe, in explaining the saying of our Sages, may their memory be blessed, "We have nothing to rely upon except our Father in Heaven",

וכידוע דער ווארט פון כ"ק מו"ח אדמו"ר 66 בפי' מארז"ל 67 "אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים" 68,

English translation 482

that this is one of the bad signs for the footsteps of the Messiah:

אז דאס איז איינער פון די ניט גוטע סימנים אויף עקבתא דמשיחא:

English translation 483

one will say,

מ'וועט זאגן,

English translation 484

that one need not do anything oneself and "lie down to sleep" –

אז מ'דארף ניט טאן אליין און זיך "לייגן שלאפן" –

English translation 485

this is a thing contrary to the good which is the one who emphasizes that "We have nothing to rely upon except our Father in Heaven",

איז דאס א דבר היפך הטוב וואס איז דער מדגיש זיין אז "אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים",

English translation 486

and a Jew need do nothing at all, Heaven forbid...?

און א איד דארף גארניט טאן ח"ו...?

English translation 487

And a full verse the verse stated:

ומקרא מלא דיבר הכתוב 69:

English translation 488

And the Lord your God will bless you in all that you do,

וברכך ה"א בכל אשר תעשה,

English translation 489

rather a Jew must do all that is dependent on him,

נאר א איד דארף טאן כל התלוי בו,

English translation 490

and with all your might specifically. Fulfill the commandments and cry out and demand "How long".

ובכל מאדך דוקא. מקיים זיין תומ"צ און שרייען און מאנען "עד מתי".

English translation 491

Returning to our subject:

אומקערנדיק זיך לעניננו:

English translation 492

I must demand from the Almighty with a great claim that after He has done His part,

א איך דארף מאנען בא דעם אויבערשטן מיט א תביעה גדולה אז לאחרי ווי ער האט געטאן מצדו,

English translation 493

He has placed the lights into the vessels –

ער האט אריינגעשטעלט די אורות אין די כלים –

English translation 494

the Almighty must give him even more.

דארף אים דער אויבערשטער געבן נאך מערער.

English translation 495

When he has done on Purim and Shushan Purim Katan with a great storm and great joy –

בשעת ער האט געטאן בפורים ושושן פורין קטן מיט א שטורעם גדול ושמחה גדולה –

English translation 496

he demands from the Almighty that for the great Purim He should give him much more of it,

מאנט ער באם אויבערשטן אז צו פורים גדול זאל ער אים געבן א סך מערער דערפון,

English translation 497

Biz –

ביז –

English translation 498

to give them the completeness of all matters –

אים געבן די שלימות פון אלע ענינים –

English translation 499

the "Document Redemption to Redemption",

דעם "מסמך גאולה לגאולה" 70,

English translation 500

the redemption of Purim

גאולת פורים

English translation 501

(in Adar)

(באדר)

English translation 502

to the redemption of Passover

לגאולת פסח

English translation 503

(in Nisan),

(בניסן),

English translation 504

the Exodus from Egypt,

יציאת מצרים,

English translation 505

and "As in the days of your exodus from the land of Egypt I will show you wonders" in the true and complete redemption through our righteous Moshiach.

ו"כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות" 71 בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 506

One must also refute the melancholic ones,

מ'דארף דאך באווארענען אויך די מרה- שחורה'ניקעס,

English translation 507

and especially when they base this on a ruling in the Shulchan Aruch:

ובפרט ווען זיי זיינען דאס מייסד אויף א פס"ד בשו"ע:

English translation 508

How is it that they say that on Purim and Shushan Purim Katan one must act with storm and joy,

היתכן וואס מ'זאגט אז בפורים ושושן פורים קטן דארף מען טאן מיט א שטורעם ושמחה,

English translation 509

when in the Shulchan Aruch it states not only that there does not need to be any storm,

ווען אין שו"ע 72 שטייט ניט נאר אז עס דארף ניט זיין קיין שטורעם,

English translation 510

but the opposite of this. I do not need to repeat a claim of the melancholic ones,

נאר דער היפך דערפון. איך דארף ניט איבער'חזר'ן א טענה פון מרה-שחורה'ניקעס,

English translation 511

and especially since it is written in the Shulchan Aruch and everyone can look there themselves.

ובפרט אז עס שטייט אין שו"ע און יעדערער קען דארטן אליין נאכקוקן.

English translation 512

And in the Shulchan Aruch it is not possible to say hints and homiletic interpretations. Halachah is written in a clear manner,

און אין שו"ע איז ניט שייך זאגן רמזים און פשט'לעך. הלכה איז געשריבן באופן ברור,

English translation 513

in a manner that is not subject to two interpretations.

באופן וואס איז ניט משתמע לתרי אפי.

English translation 514

So the answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 515

The rule in halachah is that one must always look at the conclusion of the matters,

דער כלל אין הלכה איז אז מ'דארף אלעמאל קוקן אויף מסקנת הענינים,

English translation 516

because also in halachah there can be several clauses and rationales

ווייל אויך בהלכה זיינען שייך כמה בבות וסברות

English translation 517

[not in the manner that it is in the give-and-take of the Gemara,

[ניט באופן ווי ס'איז בשקו"ט בגמרא,

English translation 518

that "these and those are the words of the living God",

אז "אלו ואלו דברי אלקים חיים" 73,

English translation 519

but there can also be several details],

אבער ס'זיינען אויך שייך כמה פרטים],

English translation 520

one must look at the conclusion of the matter.

דארף מען קוקן במסקנת הענין.

English translation 521

So the conclusion and end of this section of Shulchan Aruch is –

איז די מסקנא וסיום אין דעם סעיף שולחן ערוך 74 –

English translation 522

that "a good heart makes a constant feast".

אז "טוב לב משתה תמיד" 75.

English translation 523

One sees here the clear conclusion and end of this halachah regarding Purim and Shushan Purim Katan that "a good heart makes a constant feast",

זעט מען דא די קלארע מסקנא וסיום בהלכה זו בקשר מיט פורים ושושן פורים קטן אז "טוב לב משתה תמיד",

English translation 524

one must celebrate it with a storm and joy etc.

מ'דארף דאס פראווען מיט א שטורעם ושמחה כו'.

English translation 525

A Chabadnik asks:

פרעגט א חב"ד'ניק:

English translation 526

What is the rationale in this –

וואס איז די הסברה בזה –

English translation 527

he wants to understand it in wisdom, understanding, knowledge –

ער וויל עס פארשטיין אין חכמה בינה דעת –

English translation 528

why does it not state explicitly in the Shulchan Aruch that one must be immediately joyful?

ווארום אין שו"ע שטייט דאך פארט ניט בפירוש אז מ'דארף דעמולט זיין בשמחה?

English translation 529

Another Jew argues "we will do and we will hear",

אן אנדער איד טענה'ט נעשה קודם לנשמע 76,

English translation 530

he is only concerned with the actual deed,

אים איז נאר נוגע די מעשה בפועל,

English translation 531

and afterwards comes the "we will hear",

און דערנאך קומט דער נשמע,

English translation 532

and in truth it is possible that it does not bother him that there will not be the "we will hear". He does the actual deed –

ובאמת איז שייך אז ס'זאל אים אויך ניט ארן אז ס'וועט ניט זיין דער נשמע. ער טוט בפועל –

English translation 533

"we will do" –

נעשה –

English translation 534

and afterwards he goes to sleep;

און דערנאך לייגט ער זיך שלאפן;

English translation 535

but a Chabadnik demands that in addition to "we will do"

אבער א חב"ד'ניק מאנט אז נוסף צו נעשה

English translation 536

(which comes first),

(ווואס קומט לכל לראש),

English translation 537

there must also be "we will hear",

דארף אויך זיין נשמע,

English translation 538

he must understand it in wisdom, understanding, knowledge,

ער דארף עס פארשטיין בחכמה בינה דעת,

English translation 539

until it becomes Torah called by his name.

ביז אז עס ווערט תורה נקראת על שמו.

English translation 540

So the rationale in this is understood from what the Alter Rebbe explains

איז די הסברה בזה מובן פון דעם וואס דער אלטער רבי איז מבאר

English translation 541

(and the Rebbes after him with greater explanation)

(און די נשיאים שלאחריו ביתר ביאור)

English translation 542

according to wisdom, understanding, knowledge regarding another matter –

ע"פ חכמה בינה דעת בענין אחר –

English translation 543

the superiority of the joy during the hakafot on Simchat Torah:

די מעלה פון דער שמחה בעת הקפות בשמח"ת:

English translation 544

Regarding the wine libation it is written in the Written Torah.

וועגן ניסוך היין שטייט אין תושב"כ.

English translation 545

Regarding the water libation it is written only in the Oral Torah. And therefore the wine libation is simply more stringent than the water libation –

וועגן ניסוך המים שטייט נאר אין תושבע"פ 77. און דעריבער איז ניסוך היין בפשטות מער חמור ווי ניסוך המים –

English translation 546

because a matter from the Torah is more stringent than a matter from the Rabbis,

ווייל א דבר מן התורה איז מער חמור ווי א דבר מדרבנן,

English translation 547

as is understood and simple

כמובן ופשוט

English translation 548

(even though "stringency in the words of the Scribes is greater than in the words of the Torah" and "beloved are the words of the Scribes more than the words of the Torah"),

(אע"פ וואס "חומר בדברי סופרים מבדברי תורה" 78 ו"חביבין דברי סופרים מדברי תורה" 79),

English translation 549

a doubt regarding a Torah law is stringent,

ספיקא דאורייתא לחומרא,

English translation 550

a doubt regarding a Rabbinic law is lenient,

ספיקא דרבנן לקולא 80,

English translation 551

and more.

ועוד.

English translation 552

Nevertheless, the Alter Rebbe explains that in the joy of the water libation there is an elevation relative to the joy of the wine libation,

אעפ"כ איז דער אלטער רבי מבאר 81 אז אין דער שמחה פון ניסוך המים איז דא אן עילוי לגבי דער שמחה פון ניסוך היין,

English translation 553

as is understood from this very fact that the water libation is not written in the Written Torah,

כמובן מזה גופא וואס ניסוך המים שטייט ניט אין תושב"כ,

English translation 554

because it comes from a higher level than the Written Torah.

ווארום עס קומט פון א העכערער דרגא ווי תושב"כ.

English translation 555

And accordingly it is understood even more regarding the joy of the hakafot on Simchat Torah –

ועד"ז 82 איז מובן נאכמער בנוגע דער שמחה פון הקפות בשמח"ת –

English translation 556

which is not even written in the Oral Torah,

וואס שטייט אפילו ניט אין תושבע"פ,

English translation 557

and is only a custom of Israel:

און איז נאר א מנהג ישראל:

English translation 558

This is not written in the Written Torah and Oral Torah –

דאס שטייט ניט אין תושב"כ ותשבע"פ –

English translation 559

because the joy in this comes from such a high level that is above the Oral Torah and Written Torah.

ווייל די שמחה בזה קומט פון אזא הויכער דרגא וואס איז העכער פאר תושבע"פ און תושב"כ.

English translation 560

Therefore one makes such a great storm on Simchat Torah

דעריבער מאכט מען אזא גרויסן שטורעם שמח"ת

English translation 561

(more than the joy connected with the wine libation and water libation),

(מער ווי די שמחה פארבונדן מיט ניסוך היין וניסוך המים),

English translation 562

until one says then "Avraham rejoiced in the joy of the Torah etc. Moshe rejoiced in the joy of the Torah etc.",

ביז אז מ'זאגט דעמולט 83 "אברהם שמח בשמחת תורה כו' משה שמח בשמחת תורה כו'",

English translation 563

because by them there was the greatest storm in the joy of Simchat Torah,

ווייל בא זיי איז אוין געווען א שטורעם הכי גדול אין דער שמחה פון שמח"ת,

English translation 564

according to the simple interpretation in "Moshe rejoiced in Simchat Torah",

כפירוש הפשוט אין "משה שמח בשמח"ת",

English translation 565

that Moshe celebrated hakafot on Simchat Torah in his time just as we celebrate it today –

אז משה האט געפראוועט הקפות בשמח"ת בזמנו אזוי ווי מיר פראווען עס היינט –

English translation 566

he took a Torah scroll and danced around a bimah etc.

ער האט גענומען א ספר תורה און האט געטאנצט ארום א בימה וכו'.

English translation 567

Because if one interprets it in another manner,

ווייל אויב מ'וועט טייטשן באופן אחר,

English translation 568

a great question will arise –

וועט ווערן א שאלה גדולה –

English translation 569

from where does the custom of hakafot on Simchat Torah, walking around a bimah with a Torah scroll etc., come?

פון וואנעט נעמט זיך דער מנהג פון הקפות בשמח"ת ארומגיין ארום א בימה מיט א ספר תורה וכו'?

English translation 570

Granted, regarding the enactments such as eiruvin and netilat yadayim by Shlomo, this was for a reason:

בשלמא בנוגע די תקנות ווי עירובין ונטילת ידים ע"י שלמה 84 איז דאס געווען צוליב א טעם:

English translation 571

Since until that time the Jews were in camps,

היות אז ביז יענעם זמן זיינען אידן געווען אין מחנות,

English translation 572

there was no need to come to the enactment of eiruvin,

האט מען ניט געדארפט אנקומען צו תקנת עירובין,

English translation 573

but when they came to a new situation,

אבער ווען מ'איז צוגעקומען צו א נייעם מצב,

English translation 574

they needed to institute these enactments.

האט מען געדארפט מתקן זיין די תקנות.

English translation 575

And similarly regarding the aspect of turning away from evil –

ועד"ז בצד פון סור מרע –

English translation 576

at the time of "he found a field" there must be "and he built a fence around it";

בשעת "בקעה מצא" דארף זיין "וגדר בה גדר" 85;

English translation 577

but regarding the custom of hakafot –

אבער בנוגע צו דער מנהג פון הקפות –

English translation 578

there is no reason why the custom should suddenly come at a specific time. One can imagine that if a Jew in a certain generation would suddenly call together a minyan of Jews on Simchat Torah and say let us take the Torah scrolls and perform hakafot around the bimah –

איז ניטא קיין טעם פארוואס דער מנהג זאל מיטאמאל בזמן מסויים צוקומען. מ'קען זיך פארשטעלן אז אויב א איד בדור מסויים וואלט מיטאמאל אין א שמח"ת גערופן א מנין אידן און געזאגט לאמיר נעמען ספרי תורה און פראווען הפקות ארום א בימה –

English translation 579

it would not have been accepted,

וואלט עס ניט נתקבל געווארן,

English translation 580

because what makes this day different from other days, and in the previous year they did not do this, etc.

ווייל מה יום מיומיים און בשנה שלפנ"ז האט מען דאס ניט געפראוועט כו'.

English translation 581

Therefore it is most probable to say that the custom of hakafot on Simchat Torah was a custom of Israel already in the time of Moses, which he received from the Most High,

דעריבער איז מסתבר ביותר צו זאגן אז דער מנהג פון הקפות בשמח"ת איז געווען א מנהג ישראל שוין בזמן משה וואס ער האט עס מקבל געווען פון דעם אויבערשטן,

English translation 582

only for some reason it was not written in the Written Torah and later in the Oral Torah.

נאר מאיזה סיבה איז דאס ניט פארשריבן געווארן בתושב"כ און דערנאך בתושבע"פ.

English translation 583

Similar to the enactment of Moses that three days should not pass without reading from the Torah,

ע"ד ווי תקנת משה אז עס זאלן ניט דורכגיין דריי טעג וואס מ'זאל ניט קורא זיין בתורה,

English translation 584

which was not written in the Written Torah even though Moses instituted it in his time.

וואס איז ניט פארשריבן געווארן בתושב"כ אע"פ וואס משה האט עס מתקן געווען בזמנו 86.

English translation 585

In any case, regarding hakafot on Simchat Torah today, we certainly perform them with the greatest fervor. And the reason is explained by the Alter Rebbe –

בכל אופן בנוגע צו הקפות בשמח"ת היינט פראוועט מען עס זיכער מיטן גרעסטן שטורעם. והטעם איז דער אלטער רבי מבאר –

English translation 586

based on chochmah, binah, and daat –

ע"פ חכמה בינה ודעת –

English translation 587

because the joy comes from a place higher than the Written Torah and the Oral Torah.

ווייל די שמחה נעמט זיך פון א העכערן ארט פאר תושב"כ ותושבע"פ.

English translation 588

Similarly, one can say regarding the joy that must be in Adar Rishon,

עד"ז יש לומר בנוגע צו דער שמחה וואס דארף זיין באדר ראשון,

English translation 589

on Purim Katan and Shushan Purim Katan:

בפורים ושושן פורים קטן:

English translation 590

Since regarding this joy it is not stated in the Written Torah and the Oral Torah, and even not in the Shulchan Aruch,

וויבאלד אז וועגן דער שמחה שטייט ניט אין תושב"כ ותושבע"פ ואפילו ניט אין שו"ע,

English translation 591

like hakafot on Simchat Torah

ווי הקפות בשמח"ת

English translation 592

(which is at least mentioned in the Shulchan Aruch) –

(וואס שטייט עכ"פ אין שו"ע) –

English translation 593

it is only alluded to in the words "a good heart makes a constant feast"

ס'איז נאר מרומז אין די ווערטער "טוב לב משתה תמיד"

English translation 594

(because something must be stated,

(ווייל עפעס מוז דאך שטיין,

English translation 595

so that one should know that at that time there must be joy) –

בכדי מ'זאל וויסן אז דעמולט דארף זיין שמחה) –

English translation 596

it is understood that this comes from a place higher even than the joy of hakafot on Simchat Torah.

איז מובן אז דאס נעמט זיך פון א העכערן ארט אפילו פאר די שמחה בהקפות בשמח"ת.

English translation 597

One must still understand:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 598

"A good heart makes a constant feast" means that throughout all the days of the year

"וטוב לב משתה תמיד" מיינט אז בכל ימי השנה

English translation 599

(constantly)

(תמיד)

English translation 600

there must be "feast"

דארף זיין "משתה"

English translation 601

(joy),

(שמחה),

English translation 602

not only on Purim Katan –

ניט נאר בפורים קטן –

English translation 603

so in what way is Purim Katan distinguished in joy from the rest of the days of the year?

היינט מיט וואס איז פורים קטן אויסגעטיילט בשמחה פון שאר ימי השנה?

English translation 604

Rather, from this very fact that the Rema writes "a good heart makes a constant feast" at the end of the section regarding the laws of Adar Rishon on Purim and Shushan Purim Katan –

אלא מזה גופא וואס דער רמ"א שרייבט "טוב לב משתה תמיד" בסוף הסימן וועגן דיני אדר ראשון בפורים ושושן פורים קטן –

English translation 605

which is the end of the section Orach Chaim –

וואס דאס איז דער סוף פון חלק אורח חיים –

English translation 606

and not at the beginning

און ניט בהתחלת

English translation 607

(of Orach Chaim)

(אורח חיים)

English translation 608

of the Shulchan Aruch –

השו"ע –

English translation 609

it is understood that this is with extra emphasis specifically on Purim Katan.

איז מובן אז דאס איז בהדגשה יתירה דוקא בפורים קטן.

English translation 610

One must indeed understand the reasoning in this:

דארף מען טאקע פארשטיין די הסברה בזה:

English translation 611

Since "a good heart makes a constant feast" applies constantly throughout all the days of the year

וויבאלד אז "טוב לב משתה תמיד" איז נוגע תמיד בכל ימי השנה

English translation 612

(not only on Purim Katan) –

(ניט נאר בפורים קטן) –

English translation 613

why does he write it at the end of Orach Chaim,

פארוואס שרייבט ער עס בסיום אורח חיים,

English translation 614

in the laws of Adar Rishon,

בדיני אדר ראשון,

English translation 615

and not at its beginning where it would be emphasized that this pertains to all the days of the year

און ניט בהתחלתו וואו עס וואלט געווען מודגש אז דאס איז שייך צו כל ימי השנה

English translation 616

(not only to one month and the like).

(ניט נאר צו איין חודש וכיו"ב).

English translation 617

Furthermore:

נאכמער:

English translation 618

The order in the Shulchan Aruch is based on the principle of "the frequent and the infrequent, the frequent takes precedence":

דער סדר אין שו"ע איז ע"פ הכלל 87 תדיר ואינו תדיר תדיר קודם:

English translation 619

First come the laws that apply more frequently,

פריער שטייען די הלכות וואס זיינען נוגע בתמידיות יותר,

English translation 620

every single day,

בכל יום ויום,

English translation 621

then come the laws that are not so frequent –

דערנאך קומען די הלכות וואס זיינען ניט אזוי בתמידיות –

English translation 622

the laws of Shabbat

הלכות שבת

English translation 623

(once a week),

(איין מאל א וואך),

English translation 624

then the laws that are less frequent –

דערנאך די הלכות ווייניקער בתמידיות –

English translation 625

the laws of Yom Tov

הלכות יו"ט

English translation 626

(once a year),

(פעם אחת בשנה),

English translation 627

including the laws of Megillah

כולל הלכות מגילה

English translation 628

(at the end of Orach Chaim).

(בסיום אורח חיים).

English translation 629

Based on this, the law of "a good heart makes a constant feast" should have been placed at the beginning of the Shulchan Aruch,

ועפ"ז האט דער דין "טוב לב משתה תמיד" געדארפט שטיין בהתחלת השו"ע,

English translation 630

not at its end among the laws that apply only once a year?!

ניט בסיומו ביי די דינים וואס זיינען נוגע נאר איין מאל אין יאר?!

English translation 631

The explanation in this:

דער ביאור בזה:

English translation 632

The later authorities write that one of the reasons why the Rema concludes the section Orach Chaim with "a good heart makes a constant feast" is:

אחרונים 88 שרייבן אז איינער פון די טעמים פארוואס דער רמ"א איז מסיים חלק אורח חיים מיט "טוב לב משתה תמיד", איז:

English translation 633

"The Rema, of blessed memory, wisely established a conclusion similar to the opening, two perpetual offerings in their order,

"מור"מ ז"ל בחכמה יסד חתימה מעין הפתיחה שני תמידין כסדרן,

English translation 634

he opened his glosses with 'I have set the Lord before me always' and concluded with 'and a good heart makes a constant feast'"*

הוא פתח בריש הגהותיו שויתי ה' לנגדי תמיד וחתם וטוב לב משתה תמיד"* 88

English translation 635

That is to say:

דאס הייסט:

English translation 636

The section Orach Chaim, the Rema

חלק אורח חיים האט דער רמ"א

English translation 637

(in his glosses)

(בהגהותיו)

English translation 638

arranged in the pattern and corresponding to the daily order in the Holy Temple –

אויסגעשטעלט בדוגמת וכנגד סדר היום בביהמ"ק –

English translation 639

each day they offered two perpetual offerings,

בכל יום האט מען מקריב געווען שני תמידים,

English translation 640

"the one lamb you shall do in the morning and the second lamb you shall do between the evenings"

"את הכבש האחד תעשה בבוקר ואת הכבש השני תעשה בין הערבים" 89

English translation 641

(at the end of the day).

(בסוף היום).

English translation 642

So too, at the beginning of Orach Chaim

אזוי אויך איז בתחלת אורח חיים

English translation 643

(corresponding to the beginning of the day)

(בדוגמת תחלת היום)

English translation 644

he writes one "always" –

שרייבט ער איין "תמיד" –

English translation 645

"I have set the Lord before me always"

"שויתי ה' לנגדי תמיד"

English translation 646

(corresponding to the morning perpetual offering),

(כנגד תמיד של שחר),

English translation 647

and at the end of Orach Chaim

און בסוף אורח חיים

English translation 648

(corresponding to the end of the day)

(בדוגמת סוף היום)

English translation 649

he writes a second "always" –

שרייבט ער א צווייטן תמיד –

English translation 650

"a good heart makes a constant feast"

"טוב לב משתה חמיז"

English translation 651

(corresponding to the perpetual offering between the evenings).

(כנגד תמיד בין הערביים).

English translation 652

This itself, however, must have an explanation –

דאס גופא דארף דאך אבער האבן הסברה –

English translation 653

Because since this is a hint in the books of the great ones of Israel,

ווארום וויבאלד אז דאס איז א רמז בספרי גדולי ישראל,

English translation 654

it is not merely for the sake of rhetoric,

איז עס ניט גלאט ע"ד הצחות,

English translation 655

rather it must have an explanation in intellect. And especially for a Chabad Chassid –

נאר ס'מוז האבן א הסברה בשכל. ובפרט ביי א חב"ד'ניק –

English translation 656

who must understand everything with wisdom, understanding, and knowledge

וואס ער דארף דאך אלץ פארשטיין בחכמה בינה ודעת

English translation 657

(as mentioned above).

(כנ"ל).

English translation 658

One will understand it with Chabad

וועט מען עס פארשטיין בחב"ד

English translation 659

(even also with human intellect and the intellect of the animal soul) –

(ביז אויך בשכל אנושי ושכל דנה"ב) –

English translation 660

based on the explanation of the Alter Rebbe regarding a different matter:

ע"פ ביאור אדה"ז בענין אחר:

English translation 661

The month of Tishrei is "abundant in festivals" and therefore one does not say Tachanun

חודש תשרי איז "מרובה במועדות" 90 און דערפאר זאגט מען ניט קיין תחנון 91

English translation 662

(even at the end of the month when there is no festival).

(אפילו בסוף החודש שאין בהם חג).

English translation 663

That is, the entire month is connected with joy. And primarily, the joy is emphasized openly at the end of the month –

ד.ה. אז דער גאנצער חודש איז פארבונדן מיט שמחה. ובעיקר איז די שמחה מודגש בגלוי בסוף החודש –

English translation 664

on the festival of Sukkot, Shemini Atzeret, and Simchat Torah,

בחג הסוכות ושמע"צ ושמח"ת,

English translation 665

which in the language of Scripture is "the time of our joy."

וואס בלשון הכתוב איז דאס "זמן שמחתנו".

English translation 666

But it is understood that the entire month,

אבער ס'איז דאך מובן אז דער גאנצער חודש,

English translation 667

also the beginning of the month

אויך התחלת החודש

English translation 668

(Rosh Hashanah)

(ראש השנה)

English translation 669

is connected with joy. Moreover:

איז פארבונדן מיט שמחה. ואדרבה:

English translation 670

If the service of man in general must be "with joy and a good heart,"

אויב עבודת האדם בכלל דארף זיין "בשמחה ובטוב לבב" 92,

English translation 671

all the more so the service on Rosh Hashanah

עאכו"כ אז די עבודה בראש השנה

English translation 672

(the beginning of the month of Tishrei)

(התחלת חודש תשרי)

English translation 673

which is a general service and the foundation of the service of the entire year,

וואס איז אן עבודה כללית ויסוד העבודה דכל השנה,

English translation 674

because then it is "make Me king over you,"

ווייל דעמולט איז "תמליכוני עליכם" 93,

English translation 675

one accepts the Almighty as king,

מ'נעמט אן דעם אויבערשטן אלס מלך,

English translation 676

"when they accepted My kingship,"

"כשקיבלו את מלכותי",

English translation 677

only afterwards "I will decree upon them

ערשט דערנאך "אגזור עליהם

English translation 678

(My decrees)

(גזירותי)

English translation 679

" –

" 94 –

English translation 680

this is certainly out of great joy.

איז דאס זיכער מתוך שמחה גדולה.

English translation 681

So the Alter Rebbe explains in Likkutei Torah the matter regarding this,

איז דער אלטער רבי מבאר בלקו"ת 95 דעם ענין בזה,

English translation 682

that on Rosh Hashanah there is indeed a very great joy

אז בראש השנה איז טאקע א שמחה גדולה ביותר

English translation 683

(all the more so from joy in general in the service of man),

(במכ"ש פון שמחה בכלל בעבודת האדם),

English translation 684

only because then one is occupied with making the Almighty king

נאר היות אז דעמולט איז מען פארנומען מיט ממליך זיין דעם אויבערשטן אלס מלך

English translation 685

(make Me king over you),

(תמליכוני עליכם),

English translation 686

which service consists of accepting the yoke of the kingdom of heaven and fear of God,

וואס די עבודה באשטייט פון קבלת עול מלכות שמים ויראת ה',

English translation 687

the joy then is concealed and hidden in the service of fear –

איז די שמחה דעמולט מכוסה ובהעלם אין דער עבודה פון יראה –

English translation 688

in the manner of "rejoice with trembling."

באופן פון "וגילו ברעדה" 96.

English translation 689

It follows that the entire month of Tishrei is connected with joy,

קומט אויס אז כל חודש תשרי איז פארבונדן מיט שמחה,

English translation 690

beginning and primarily at the beginning of the month

אנהויבנדיק ובעיקר בהתחלת החודש

English translation 691

(Rosh Hashanah),

(ר"ה),

English translation 692

only the difference is:

נאר דער חילוק איז:

English translation 693

At the beginning of the month

בתחלת החודש

English translation 694

(Rosh Hashanah)

(ר"ה)

English translation 695

the joy is concealed and hidden,

איז די שמחה מכוסה ובהעלם,

English translation 696

and at the end of the month

און בסוף החודש

English translation 697

(the festival of Sukkot,

(חג הסוכות,

English translation 698

and especially Shemini Atzeret and Simchat Torah)

ובפרט שמע"צ ושמח"ת)

English translation 699

the joy becomes revealed in its completeness. Therefore it is stated specifically regarding the festival of Sukkot, Shemini Atzeret, and Simchat Torah "the time of our joy"

ווערט די שמחה נתגלה בשלימותה. דעריבער שטייט דוקא בא חגה"ס ושמע"צ ושמח"ת "זמן שמחתנו"

English translation 700

(even though the entire month must be joy) –

(אע"פ וואס כל החודש דארף זיין שמחה) –

English translation 701

because then the innovation of the ultimate revelation of the joy of the month of Tishrei comes,

ווייל דעמולט קומט צו דער חידוש פון תכלית התגלות השמחה דחודש תשרי,

English translation 702

and specifically when there is an innovation in joy, one must emphasize it explicitly

און דוקא בשעת ס'איז דא א חידוש בשמחה דארף מען עס מדגיש זיין בפירוש

English translation 703

(unlike before, it is understood by itself that there must be joy,

(משא"כ לפנ"ז איז מובן מעצמו אז ס'דארף זיין שמחה,

English translation 704

and regarding Rosh Hashanah –

ובנוגע לר"ה –

English translation 705

on the contrary –

אדרבה –

English translation 706

then the joy is concealed).

דעמולט איז די שמחה מכוסה).

English translation 707

All the matters of the month of Tishrei are then also reflected in the service of man throughout the entire year,

אלע ענינים פון חודש תשרי שטעלן זיך דערנאך אזוי אויך אויס בעבודת האדם במשך כל השנה,

English translation 708

because the month of Tishrei is a general month,

ווייל חודש תשרי איז א חודש כללי,

English translation 709

"Tishrei" is the letters of "reshit" (beginning),

"תשרי" אותיות "רשית" 97,

English translation 710

and from it all matters are drawn throughout the entire year.

און פון אים נעמען זיך אלע ענינים במשך כל השנה כולה 98.

English translation 711

Regarding this concerning the above in the month of Tishrei:

עד"ז בנוגע להנ"ל בחודש תשרי:

English translation 712

Just as the entire month of Tishrei is connected with joy,

כשם ווי כל חודש תשרי איז פארבונדן מיט שמחה,

English translation 713

only it is expressed in such a way that at the beginning of the month

נאר עס שטעלט זיך אויס באופן כזה אז בהתחלת החודש

English translation 714

(Rosh Hashanah)

(ר"ה)

English translation 715

the service of accepting the yoke and fear is specifically emphasized

איז במיוחד די עבודה פון קבלת עול ויראה

English translation 716

(due to "make Me king over you"),

(מצד "תמליכוני עליכם"),

English translation 717

and the joy is then concealed in the service of accepting the yoke

און די שמחה איז דעמולט מכוסה אין די עבודה פון קב"ע

English translation 718

("rejoice with trembling"),

("וגילו ברעדה"),

English translation 719

and at the end of the month

ובסוף החודש

English translation 720

(Shemini Atzeret and Simchat Torah)

(שמע"צ ושמח"ת)

English translation 721

the joy emerges openly in its completeness –

קומט ארויס די שמחה בגלוי בשלימותה –

English translation 722

so this is also reflected in the service of man throughout all the days of the year:

אזוי שטעלט זיך דאס אויך אויס בעבודת האדם בכל ימי השנה:

English translation 723

The service throughout all the days of the year and on each and every day in particular must be out of joy –

די עבודה במשך כל ימי השנה ובכל יום ויום בפרט דארף זיין מתוך שמחה –

English translation 724

"a good heart makes a constant feast" –

"טוב לב משתה תמיד" –

English translation 725

only the order of service is,

נאר סדר העבודה איז,

English translation 726

that at the beginning of the service and at the beginning of the day there is an emphasis

אז בהתחלת העבודה ובתחלת היום איז בהדגשה

English translation 727

(and openly)

(ובגלוי)

English translation 728

on the service of accepting the yoke and fear,

די עבודה פון קבלת עול ויראה,

English translation 729

and the joy is then concealed and hidden,

און די שמחה איז דעמולט מכוסה ובהעלם,

English translation 730

and only later,

און ערשט שפעטער,

English translation 731

until the conclusion of his service,

ביז בסיום עבודתו,

English translation 732

does the joy emerge openly,

קומט די שמחה ארויס בגלוי,

English translation 733

until the ultimate revelation.

ביז בתכלית הגילוי.

English translation 734

And based on this, one can explain why the section Orach Chaim of the Shulchan Aruch

ועפ"ז י"ל פארוואס חלק אורח חיים פון שו"ע

English translation 735

(with the Rema)

(ברמ"א)

English translation 736

is arranged so that at its beginning there is one "Tamid"

איז אויסגעשטעלט אז בתחלתו איז דא איין "תמיד"

English translation 737

(of the morning),

(של שחר),

English translation 738

"I have set God before me always,"

"שויתי ה' לנגדי תמיד",

English translation 739

and at its end the second "Tamid"

און בסופו דער צווייטער "תמיד"

English translation 740

(of the afternoon),

(של בין הערביים),

English translation 741

"a good heart makes a constant feast" –

"טוב לב משתה תמיד" –

English translation 742

because this corresponds to the order of the service of man –

ווייל דאס איז בהתאם צו סדר עבודת האדם –

English translation 743

because the section Orach Chaim in the Shulchan Aruch means as its name,

ווארום חלק אורח חיים בשו"ע מיינט כשמו,

English translation 744

that this is the way a Jew must live each and every day,

אז דאס איז דער וועג ווי א איד דארף לעבן בכל יום ויום,

English translation 745

consequently this pertains not only to the laws of Orach Chaim but also to the laws of Yoreh Deah, Choshen Mishpat, and Even HaEzer.

במילא איז דאס נוגע ניט נאר צו די הלכות באו"ח נאר אויך צו די הלכות ביו"ד חו"מ ואהע"ז.

English translation 746

Therefore, the general aspects of the service of man must be reflected in the section Orach Chaim of the Shulchan Aruch:

דעריבער דארף זיך אפשפיגלען אין חלק אורח חיים בשו"ע כללות עבודת האדם:

English translation 747

The order of the service is,

סדר העבודה איז,

English translation 748

then at the beginning of the day the service is of acceptance of the yoke and fear,

אז בתחלת היום איז די עבודה פון קב"ע ויראה,

English translation 749

and joy is concealed. And later the joy comes out in a revealed manner

און שמחה איז מכוסה. און שפעטער קומט די שמחה ארויס בגלוי

English translation 750

(similar to how in the month of Tishrei –

(בדוגמא ווי בחודש תשרי –

English translation 751

Rosh Hashanah:

רשית:

English translation 752

at the beginning of the year fear and acceptance of the yoke ("proclaim Me as King over you") stand in a revealed manner,

בתחלת השנה שטייט בגלוי יראה וקבלת עול ("תמליכוני עליכם"),

English translation 753

and joy is concealed in hiddenness ("and rejoice with trembling"),

און שמחה מכוסה בהעלם ("וגילו ברעדה"),

English translation 754

and at the end of the month of Tishrei the joy comes out in the ultimate revelation on Shemini Atzeret and Simchat Torah).

און בסוף חודש תשרי קומט ארויס די שמחה בתכלית הגילוי בשמע"צ ושמח"ת).

English translation 755

And correspondingly, the order in Orach Chayim is also –

ובהתאם לזה איז אויך דער סדר אין אורח חיים –

English translation 756

that at the beginning of Orach Chayim in the Rema

אז בהתחלת אורח חיים ברמ"א

English translation 757

(which speaks about the service of man at the beginning of the day)

(וואס עס רעדט זיך וועגן עבודת האדם בהתחלת היום)

English translation 758

it stands in a revealed manner about the service of fear and acceptance of the yoke:

שטייט בגלוי וועגן די עבודה פון יראה וקבלת עול:

English translation 759

"I place Hashem before me always is a great principle of the Torah etc. because a person's sitting and his movements and his dealings when he is alone in his house are not like his sitting etc. when he is before a great king etc. all the more so when a person sets upon his heart that the great king, the Holy One, blessed be He, Whose glory fills the whole earth, stands over him and sees his deeds etc., immediately fear of the fear of Hashem etc. will come upon him." And at its end it stands in a revealed manner about joy –

"שויתי ה' לנגדי תמיד הוא כלל גדול בתורה כו' כי אין ישיבת האדם ותנועותיו ועסקיו והוא לבדו בביתו כישיבתו כו' והוא לפני מלך גדול כו' כ"ש כשישים האדם אל לבו שהמלך הגדול הקב"ה אשר מלא כל הארץ כבודו עומד עליו ורואה במעשיו כו' מיד יגיע אליו היראה בפחד הש"י כו'". ובסיומו שטייט בגלוי וועגן שמחה –

English translation 760

"A good heart makes a constant feast."

"טוב לב משתה תמיד".

English translation 761

As the matter is simply:

ווי דער ענין איז בפשטות:

English translation 762

Even though at the beginning of his service it must be with emphasis and in a revealed manner fear and acceptance of the yoke from the aspect of "I place Hashem before me always,"

אע"פ וואס בהתחלת עבודתו דארף זיין בהדגשה ובגלוי יראה וקבלת עול מצד "שויתי ה' לנגדי תמיד",

English translation 763

it is nevertheless understood that the contemplation in "I place Hashem before me always" also brings a very great joy

איז דאך מובן אז די התבוננות אין "שויתי ה' לנגדי תמיד" ברענגט אויך א שמחה גדולה ביותר

English translation 764

(in the manner of the service of acceptance of the yoke of His kingship of "proclaim Me as King over you" is certainly out of great joy),

(ע"ד ווי עבודת קבלת עומ"ש פון "תמליכוני עליכם" איז זיכער מתוך שמחה גדולה),

English translation 765

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 766

since this is the foundation of the service of the entire day. Only the joy is then concealed and in hiddenness,

וויבאלד אז דאס איז דער יסוד פון עבודת כל היום כולו. נאר די שמחה איז דעמולט מכוסה ובהעלם,

English translation 767

and in a revealed manner there is only acceptance of the yoke and fear,

ובגלוי איז נאר קב"ע ויראה,

English translation 768

because the King stands near him.

וויבאלד דער מלך שטייט לעבן אים.

English translation 769

As even a small child understands simply:

ווי עס פארשטייט אויך א קליין קינד בפשטות:

English translation 770

At the time that one tells him that when he wakes up from sleep,

בשעת מ'זאגט אים אז ווען ער כאפט זיך אויף פון שלאף,

English translation 771

before he has said "Modeh Ani" and washed netilat yadayim,

נאך איידער ער האט געזאגט "מודה אני" און געוואשן נעגל וואסער,

English translation 772

the King of kings, the Holy One, blessed be He, is found near his bed,

געפינט זיך לעבן זיין בעטל מלך מלכי המלכים הקב"ה,

English translation 773

and one asks the child:

און מ'פרעגט באם קינד:

English translation 774

Which feeling does this bring out in you when you know that the King of kings, the Holy One, blessed be He, stands in your room near your bed,

וועלכן הרגש ברענגט דאס ארויס בא דיר ווען דו ווייסט אז ממה"מ הקב"ה שטייט בא דיר אין צימער לעבן דיין בעט,

English translation 775

does it bring another feeling besides a feeling of fear? He answers simply:

צי ברענגט עס נאך א הרגש חוץ א הרגש של יראה? ענטפערט ער בפשטות:

English translation 776

That this is for him the greatest gift,

אז דאס איז פאר אים די גרעסטע מתנה,

English translation 777

the greatest pleasure and delight and enjoyment –

דער גרעסטער פארגעניגן ונחת ותענוג –

English translation 778

that the Supreme One Himself comes and stands near him!

אז דער אויבערשטער אליין קומט און שטייט לעבן אים!

English translation 779

Only since the Supreme One stands there,

נאר היות אז דער אויבערשטער שטייט דערביי,

English translation 780

the feeling of fear and awe is in a revealed manner,

איז בגלוי דער הרגש של יראה וכבוד,

English translation 781

but concealed in the innerness there is also the feeling of the greatest joy.

אבער מכוסה בפנימיות איז אויך דא דער רגש של שמחה הכי גדולה.

English translation 782

Accordingly, the explanation is understood in that which is stated in the books of mussar that the "always" at the beginning of Orach Chayim and the "always" at the end of Orach Chayim correspond to the two tamid offerings that are offered every day

לפי"ז איז מובן דער ביאור אין דעם וואס עס שטייט בספרי מוסר אז דער "תמיד" בהתחלת או"ח און דער "תמיד" בסוף אורח חיים זיינען כנגד די צוויי תמידין שמקריבים בכל יום

English translation 783

(in the morning and in the afternoon) –

(בבוקר ובערב) –

English translation 784

that the "always" at the beginning of Orach Chayim

אז דער "תמיד" בתחלת או"ח

English translation 785

("I place Hashem before me always")

("שויתי ה' לנגדי תמיד")

English translation 786

indeed has a connection specifically with the beginning of Orach Chayim, and the "always" at the end of Orach Chayim

האט טאקע א שייכות דוקא מיט תחלת או"ח און דער "תמיד" בסוף או"ח

English translation 787

("a good heart makes a constant feast")

("טוב לב משתה תמיד")

English translation 788

has a connection specifically with the end of Orach Chayim.

האט א שייכות דוקא מיט סוף או"ח.

English translation 789

And the two tamid offerings are connected with each other

און די צוויי תמידין זיינען פארבונדן זב"ז

English translation 790

(just as the tamid of the morning and the tamid of the afternoon are connected),

(אזוי ווי דער תמיד של שחר ותמיד של בין הערביים זיינען פארבונדן),

English translation 791

and on the contrary:

ואדרבה:

English translation 792

Already in the first "always"

שוין אין דעם ערשטן "תמיד"

English translation 793

("I place Hashem before me always")

("שויתי ה' לנגד תמיד")

English translation 794

there is also the second "always"

איז אויך דא דער צווייטער "תמיד"

English translation 795

("a good heart makes a constant feast"),

("טוב לב משתה תמיד"),

English translation 796

the matter of constant joy

דער ענין השמחה תמיד

English translation 797

(just as on Rosh Hashanah there is joy) –

(אזוי ווי בר"ה איז דא שמחה) –

English translation 798

only in a revealed manner the joy comes out at the end of Orach Chayim.

נאר בגלוי קומט ארויס די שמחה בסוף או"ח.

English translation 799

Based on this, the explanation is understood why "a good heart makes a constant feast" is not stated at the beginning of Orach Chayim but only at its end, because specifically then

עפ"ז איז מובן דער ביאור פארוואס "טוב לב משתה תמיד" שטייט ניט בתחלת אורח חיים נאר בסופו ווייל דוקא דעמולט

English translation 800

(on Purim Katan)

(בפורים קטן)

English translation 801

the joy of all times comes out –

קומט ארויס די שמחה פון כל הזמנים –

English translation 802

in the ultimate revelation:

בתכלית הגילוי:

English translation 803

At the beginning of Orach Chayim

בתחלת אורח חיים

English translation 804

(in the Rema)

(ברמ"א)

English translation 805

only "I place Hashem before me always" is stated and not "a good heart makes a constant feast" –

שטייט נאר "שויתי ה' לנגדי תמיד" און ניט "טוב לב משתה תמיד" –

English translation 806

corresponding to the service of man at the beginning of the day when it must be with emphasis and in a revealed manner the service of fear and acceptance of the yoke.

בהתאם צו עבודת האדם בתחלת היום ווען ס'דארף זיין בהדגשה ובגלוי עבודת היראה וקב"ע.

English translation 807

And joy

און שמחה

English translation 808

("a good heart makes a constant feast")

("טוב לב משתה תמיד")

English translation 809

one does not need to write explicitly,

דארף מען ניט שרייבן בפירוש,

English translation 810

because it is understood by itself

ווייל ס'איז מובן מעצמו

English translation 811

(as above,

(כנ"ל,

English translation 812

it is simple that at the time the Supreme One stands near him this causes a feeling of joy),

ס'איז פשוט אז בשעת דער אויבערשטער שטייט לעבן אים איז דאס גורם א רגש של שמחה),

English translation 813

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 814

then one cannot write it explicitly,

דעמולט קען מען עס ניט שרייבן בפירוש,

English translation 815

because the joy must then be concealed in the innerness

ווייל די שמחה דארף דעמולט זיין מכוסה בפנימיות

English translation 816

(in the manner of "and rejoice with trembling" on Rosh Hashanah).

(ע"ד "וגילו ברעדה" בר"ה).

English translation 817

And so further in the section Orach Chayim,

ועד"ז ווייטער אין חלק אורח חיים,

English translation 818

in the laws of Shabbat and the laws of Yom Tov,

אין הל' שבת והל' יו"ט,

English translation 819

the Rema does not write "a good heart makes a constant feast",

שרייבט ניט דער רמ"א "טוב לב משתה תמיד",

English translation 820

even though also then

אע"פ וואס אויך דעמולט

English translation 821

("always")

("תמיד")

English translation 822

there must be joy

דארף זיין שמחה

English translation 823

And even though then regarding Shabbos one can say,

ואע"פ אז בנוגע לשבת קען מען זאגן,

English translation 824

that its essence is delight not joy

אז ענינה איז עונג ניט שמחה

English translation 825

(even though in the books it says "And on the day of your rejoicing –

(אע"פ וואס אין ספרי שטייט "וביום שמחתכם –

English translation 826

these are Shabbosos",

אלו שבתות",

English translation 827

etc.),

וכו' 99),

English translation 828

one nevertheless also makes then Kiddush on wine whose essence is joy

מאכט מען אבער אויך דעמולט קידוש על היין שענינו שמחה

English translation 829

(wine "that gladdens God and men"),

(יין "המשמח אלקים ואנשים" 100),

English translation 830

both at the night meal and at the day meal,

סיי בסעודת לילה סיי בסעודת יום,

English translation 831

and according to some opinions also at the third meal. And even if one does not make Kiddush at the third meal,

און לכמה דיעות *100 אויך בסעודה שלישית. און אפילו אויב מ'מאכט ניט קיין קידוש בסעודה שלישית,

English translation 832

there are those who have the custom to drink wine then.

יש נוהגים צו טרינקען דעמולט וויין 101.

English translation 833

And in addition to this –

ונוסף לזה –

English translation 834

the Rema does not write it in the laws of Yom Tov,

שרייבט עס ניט דער רמ"א אין הל' יו"ט,

English translation 835

even though its essence is joy. And on the contrary –

אע"פ וואס ענינו איז שמחה. ואדרבה –

English translation 836

the conclusion of the laws of Yom Tov is about the messengers that the Beis Din sent out on Yom Tov to ensure that the joy is within limits etc.

סיום הל' יו"ט איז וועגן די שלוחים וואס ב"ד האט ארויסגעשיקט ביו"ט צו מאכן זיכער אז די שמחה איז בהגבלה כו'

English translation 837

Because then

ווייל דעמולט

English translation 838

(on Shabbos and Yom Tov)

(בשבת ויו"ט)

English translation 839

is not yet the ultimate perfection of the revelation of joy,

איז נאך ניט תכלית שלימות התגלות השמחה,

English translation 840

and the joy that must be then is understood from the laws in the Shulchan Aruch

און די שמחה וואס דארף יע זיין דעמולט איז מובן פון די הלכות בשו"ע

English translation 841

(and one does not need to emphasize it further with "a good heart makes a constant feast").

(און מ'דארף עס ניט נאכמער מדגיש זיין מיט "טוב לב משתה תמיד").

English translation 842

Just as generally in the month of Tishrei one does not need to explicitly explain that then there must be joy because it is understood by itself from the fact that one does not say Tachanun etc.

ע"ד ווי בכללות חודש תשרי דארף מען ניט אויסטייטשן בפירוש אז דעמולט דארף זיין שמחה ווייל ס'איז מובן מעצמו דערפון וואס מ'זאגט ניט קיין תחנון וכו'.

English translation 843

Where does he write it explicitly –

וואו שרייבט ער עס בפירוש –

English translation 844

specifically there where it comes to a novelty in joy –

דוקא דארטן וואו עס קומט צו א חידוש אין שמחה –

English translation 845

which is in the month of Adar,

וואס דאס איז אין חודש אדר,

English translation 846

when the joy emerges in the ultimate revelation,

וואס דעמולט קומט ארויס די שמחה בתכלית ההתגלות,

English translation 847

therefore the Rema writes it there,

דעריבער שרייבט עס דארטן דער רמ"א,

English translation 848

at the conclusion of the laws concerning the month of Adar

בסיום ההלכות וועגן חודש אדר

English translation 849

(the laws of Megillah).

(הלכות מגילה).

English translation 850

Just as on Chol HaMoed and especially on Shemini Atzeres and Simchas Torah

ע"ד ווי בחגה"ס ובפרט בשמע"צ ושמח"ת

English translation 851

(the conclusion of the meals of the month of Tishrei)

(סיום הסעודות דחודש תשרי)

English translation 852

one says explicitly that it is "the time of our rejoicing",

זאגט מען בפירוש אז ס'איז "זמן שמחתנו",

English translation 853

because then there is a novelty in the joy

ווייל דעמולט קומט צו א חידוש אין דער שמחה

English translation 854

(relative to the rest of the month) –

(לגבי שאר החודש) –

English translation 855

the joy then emerges in the ultimate revelation.

די שמחה קומט דעמולט ארויס בתכלית ההתגלות.

English translation 856

And in the laws of Megillah itself –

און אין הל' מגילה גופא –

English translation 857

the Rema writes it, however, at the conclusion of the laws concerning Purim and Shushan Purim Katan,

שרייבט עס אבער דער רמ"א בסיום ההלכות וועגן פורים ושושן פורים קטן,

English translation 858

not in the laws of Purim Gadol,

ניט בא די הלכות פון פורים גדול,

English translation 859

even though specifically then there must be joy "until one does not know" –

אע"פ וואס דוקא דעמולט דארף זיין שמחה "עד דלא ידע" *101 –

English translation 860

one could say because on Purim and Shushan Purim Katan there is an additional elevation in the joy of "a good heart makes a constant feast" relative to the joy on Purim Gadol:

י"ל ווייל אין פורים ושושן פורים קטן איז דא נאך אן עילוי אין די שמחה פון "טוב לב משתה תמיד" לגבי השמחה בפורים גדול:

English translation 861

On Purim one cannot, after all, be in joy "constantly" the entire day literally –

בפורים קען מען דאך ניט זיין בשמחה "תמיד" כל היום ממש –

English translation 862

because there are several mitzvos that one must do then:

ווייל עס זיינען דא כמה מצוות וואס מ'דארף דעמולט טאן:

English translation 863

reading the Megillah,

מקרא מגילה,

English translation 864

sending portions a man to his fellow,

משלוח מנות איש לרעהו,

English translation 865

gifts to the poor

מתנות לאביונים

English translation 866

(more than during the rest of the year),

(מער ווי בכל השנה),

English translation 867

with a multitude of laws regarding this –

מיט א ריבוי הלכות בזה –

English translation 868

so during the time that one hears the Megillah or occupies oneself with the other mitzvos,

איז בזמן זה וואס מ'הערט די מגילה אדער מ'פארנעמט זיך מיט די אנדערע מצוות,

English translation 869

one cannot stand in the ultimate revelation of joy,

קען מען ניט שטיין בתכלית התגלות השמחה,

English translation 870

because one must limit oneself to hearing the Megillah and the like.

ווייל מ'דארף זיך מגביל זיין צו הערן די מגילה וכיו"ב.

English translation 871

However on Purim and Shushan Purim Katan one does not have any special mitzvos, consequently one has much more free time during the day to be in joy –

משא"כ בפורים ושושן פורים קטן האט מען ניט קיין מצוות מיוחדות במילא האט מען א סך מערער זמן פנוי ביום אויף זיין בשמחה –

English translation 872

therefore there is then a greater expression of "a good heart makes a constant feast" than on Purim Gadol

דעריבער איז דעמולט פאראן מערער אויסדרוק פון "טוב לב משתה תמיד" ווי בפורים גדול

English translation 873

[also on Shushan Purim Gadol one does not have the mitzvos as on Purim itself,

[אויך בשושן פורים גדול האט מען ניט די מצוות ווי בפורים אליין,

English translation 874

consequently there is then more time for joy;

במילא איז דעמולט פאראן מערער צייט אויף שמחה;

English translation 875

but with extra emphasis and the most free time is on Purim and Shushan Purim Katan].

אבער בהדגשה יתירה און דער מערסטער זמן פנוי איז בפורים ושושן פורים קטן].

English translation 876

The practical lesson from this is simply –

די הוראה דערפון בפועל איז בפשטות –

English translation 877

that on Purim and on Shushan Purim Katan one must be in the greatest joy.

אז בפורים ובשושן פורים קטן דארף מען זיין בשמחה הכי גדולה.

English translation 878

And especially in the generation of the heels of Moshiach:

ובפרט בדרא דעקבתא דמשיחא:

English translation 879

as discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 880

that when it comes to the side of the opposite of good,

אז בשעת עס קומט צו אין צד פון היפך הטוב,

English translation 881

one must add in the side of good and holiness.

דארף מען צוגעבן אין צד הטוב והקדושה.

English translation 882

Like "He found a breach and built a fence around it."

ע"ד "בקעה מצא וגדר בה גדר".

English translation 883

Therefore when one finds oneself in the double and multiplied darkness of exile at the time of "the darkness will cover the earth and a thick cloud the nations",

דעריבער בשעת מ'געפינט זיך בחושך כפול ומכופל פון גלות בשעת "החושך יכסה ארץ וערפל לאומים" 102,

English translation 884

"kingdoms provoke each other" –

"מלכיות מתגרות זו בזו" 102 –

English translation 885

one must surely add in matters of holiness.

דארף מען זיכער מוסיף זיין בעניני קדושה.

English translation 886

All the more so and a fortiori:

במכ"ש וק"ו:

English translation 887

if when it comes to a "breach" there must be "a fence around it",

אויב בשעת עס קומט צו "בקעה" דארף זיין "גדר בה גדר",

English translation 888

how much more so worse than a "breach".

עאכו"כ ערגער פאר "בקעה".

English translation 889

Therefore one must now especially add in joy of a mitzvah.

דערפאר דארף מען איצטער במיוחד מוסיף זיין בשמחה של מצוה.

English translation 890

And especially according to the words of the "Be'er Heitiv" on that which the Rema writes "a good heart makes a constant feast"

ובפרט ע"פ דברי ה"באר היטיב" אויף דעם וואס דער רמ"א שרייבט "טוב לב משלב משתה תמיד"

English translation 891

[and even though the "Be'er Heitiv" is not brought in most places,

[ואע"פ וואס דער "באר היטב" ווערט ניט געבראכט ברוב המקומות,

English translation 892

because his words are generally an abridgment of that which is stated in the Shach,

ווייל דבריו איז בכלל א קיצור פון דעם וואס עס שטייט אין ש"ך,

English translation 893

Taz and Magen Avraham,

ט"ז ומג"א,

English translation 894

consequently one brings directly from the source (Shach etc.) –

במילא ברענגט מען גלייך פון מקור (ש"ך כו') –

English translation 895

he nevertheless merited that his commentary be printed in the vast majority of editions of the Shulchan Aruch.

האט ער אבער זוכה געווען אז זיין פירוש זאל זיין געדרוקט אין רובם ככולם פון דפוסי שו"ע.

English translation 896

And in any case he is also brought]:

און בכ"מ ווערט ער אויך געבראכט]:

English translation 897

"The House of our glory will speedily stand,

"בית תפארתנו במהרה יעמוד,

English translation 898

and with fear we will serve Him,

וביראה אותו נעבוד,

English translation 899

established will be the Temple Mount at the head of the mountains forever"

נכון 103 יהי' הר הבית בראש הרים עדי עד"

English translation 900

(This verse is also brought in the Zohar of our Torah portion *103,

(דער פסוק ברענגט זיך אויך אין זהר דפרשתנו *103,

English translation 901

as explained in the notes of the father on this).

כמבואר בהערות פון טאטן על זה).

English translation 902

That is, the emphasis on "a good heart is a constant feast" –

ד.ה. אז די הדגשה אויף "טוב לב משתה תמיד" –

English translation 903

a multitude of light and holiness and good etc. –

א ריבוי פון אור וקדושה וטוב כו' –

English translation 904

is specifically connected with the third Holy Temple and the future redemption.

איז במיוחד בקשר מיטן ביהמ"ק השלישי און גאולה העתידה.

English translation 905

And it can be said that in this is hinted that when one gives into "a good heart is a constant feast",

וי"ל אז אין דעם איז מרומז אז בשעת מ'גיט צו אין "טוב לב משתה תמיד",

English translation 906

especially in the footsteps of the Messiah,

בפרט בעקבתא דמשיחא,

English translation 907

immediately before the redemption –

גלייך פאר דער גאולה –

English translation 908

this is a preparation and it further hastens the joy of the future,

איז דאס א הכנה און איז נאכמער ממהר דער שמחה דלע"ל 104,

English translation 909

at the time when "the House of our glory will speedily stand".

בזמן ווען "בית תפארתנו במהרה יעמוד".

English translation 910

From matters of holiness there is a descent –

פון ענינים בקדושה ווערט נשתלשל –

English translation 911

because of free will –

צוליב בחירה –

English translation 912

into matters of the permissible,

בעניני רשות,

English translation 913

and also –

און אויך –

English translation 914

into matters opposite to holiness. Therefore this is the place to guard against matters that can descend from "a good heart is a constant feast" that is in holiness:

בענינים פון היפך הקדושה. דעריבער איז כאן המקום צו באווארענען ענינים וואס קענען נשתלשל ווערן פון "טוב לב משתה תמיד" שבקדושה:

English translation 915

It is customary to give beverage from the farbrengens for a second similar occasion.

מ'פירט זיך צו געבן משקה פון די התוועדויות פאר א צווייטער ענלעכער געלעגנהייט.

English translation 916

And especially recently –

ובפרט לאחרונה –

English translation 917

at the time when one stands immediately before the time of "entirely beverage"

בשעת מ'שטייט גלייך קודם הזמן פון "כולה משקה"

English translation 918

(in the future redemption) –

(בגאולה העתידה) –

English translation 919

as the teaching of the Alter Rebbe brought by the author of "Initially Over" *104

כתורת אדה"ז געבראכט ע"י דעם בעל "מלכתחילה אריבער" *104

English translation 920

(the Rebbe Maharash).

(דער רבי מהר"ש) 105.

English translation 921

One must know that the distribution of beverage from farbrengens is for: (a)

דארף מען וויסן אז חלוקת משקה פון התוועדויות איז פאר: (א)

English translation 922

those who make a Melaveh Malkah meal, (b)

די וואס מאכן א סעודת מלוה מלכה, (ב)

English translation 923

a festive meal,

סעודת מצוה,

English translation 924

completion of a tractate and the like, (c)

סיום המסכת וכיו"ב, (ג)

English translation 925

emissaries who are sent to a specific place with a mission in spreading Judaism including –

שלוחים וואס מ'שיקט למקום מסוים מיט א שליחות אין הפצת היהדות כולל –

English translation 926

spreading the wellsprings outward,

הפצת המעינות חוצה,

English translation 927

and it can help in this –

און עס קען אין דעם העלפן –

English translation 928

great is drinking that brings close –

גדולה לגימה שמקרבת 106 –

English translation 929

one gives them beverage so that they should make a farbrengen connected with the aforementioned mission.

גיט מען זיי משקה אז זיי זאלן מאכן א התוועדות פארבונדן מיט דער שליחות הנ"ל.

English translation 930

The intention in the distribution of the beverage is also to join oneself and to include all those who were at the farbrengen from which one takes the beverage,

די כוונה בחלוקת המשקה איז אויך זיך צו משתתף זיין און משתף זיין אלע וואס זיינען געווען בא דער התוועדות פון וועלכער מ'נעמט די משקה,

English translation 931

in the second similar occasion –

אין דער צווייטער ענלעכער געלעגנהייט –

English translation 932

a good deed that is a matter of a festive meal where the matter of beverage is fitting –

מעשה טוב וואס איז אן ענין של סעודת מצוה וואו עס פאסט ענין המשקה –

English translation 933

great is drinking that brings close,

גדולה לגימה שמקרבת,

English translation 934

as above –

כנ"ל –

English translation 935

the beverage can help to the words of awakening

די משקה קען העלפן צו די דברי התעוררות

English translation 936

(and sometimes –

(און אמאל –

English translation 937

words of rebuke),

דברי מוסר),

English translation 938

at the meal,

בא דער סעודה,

English translation 939

or a farbrengen connected with a mission in spreading the wellsprings,

אדער התוועדות פארבונדן מיט שליחות בהפצת המעינות,

English translation 940

and as is known the teaching that the matter of beverage is like giving drink to the animal before slaughter,

וע"ד הידוע די תורה אז ענין המשקה איז ע"ד משקין את הבהמה קודם השחיטה,

English translation 941

in order to remove adhesions etc.

בכדי אראפנעמען סירכות 107 וכו'.

English translation 942

[As one sees it in practice:

[ווי מ'זעט עס בפועל:

English translation 943

When he will sit down with other Jews and begin to speak to them rebuke and the like,

בשעת ער וועט זיך אוועקזעצן מיט אנדערע אידן און זיי אנהויבן זאגן מוסר וכיו"ב,

English translation 944

they will go away and will not want to hear him.

וועלן זיי אוועקגיין און אים ניט וועלן הערן.

English translation 945

However, if it is a farbrengen connected with a mission in spreading the wellsprings,

משא"כ אויב ס'איז א התוועדות פארבונדן מיט א שליחות בהפצת המעינות,

English translation 946

or a festive meal,

אדער סעודת מצוה,

English translation 947

a Melaveh Malkah meal –

סעודת מלוה מלכה –

English translation 948

then when he also distributes the beverage,

דעמולט איז בשעת ער טיילט אויך די משקה,

English translation 949

they will sit and more easily hear what is spoken,

וועט מען זיצן און גרינגער הערן וואס מ'רעדט,

English translation 950

even if it is words of rebuke,

אפילו אויב ס'איז דברי מוסר,

English translation 951

although the way of Chabad is not to speak rebuke,

כאטש דרך חב"ד איז ניט צו רעדן מוסר,

English translation 952

but rather initially to guard all matters by arousing the person to a good thing].

נאר מלכתחילה באווארענען אלע זאכן דורך מעורר זיין דעם מענטשן צו א דבר טוב].

English translation 953

Therefore the distribution of the beverage from the farbrengens is fitting specifically for the aforementioned occasions –

דעריבער פאסט חלוקת המשקה פון די התוועדויות דוקא פאר די אויבנדערמאנטע געלעגנהייטן –

English translation 954

a Melaveh Malkah meal,

סעודת מלוה מלכה,

English translation 955

which is especially connected with the farbrengen on Shabbat,

וואס איז במיוחד פארבונדן מיט דער התוועדות בשבת,

English translation 956

as its name –

כשמה –

English translation 957

"Melaveh Malkah",

"מלוה מלכה",

English translation 958

one escorts the "Shabbat Queen" "in the manner that one escorts the king"

מ'איז מלוה "שבת המלכה" 108 "כדרך שמלוין את המלך"

English translation 959

(as the Alter Rebbe writes in his Shulchan Aruch),

(ווי דער אלטער רבי שרייבט בשו"ע שלו 109),

English translation 960

and especially that it is also the meal of King David the Messiah.

ובפרט אז ס'איז אויך סעודתא דדוד מלכא משיחא 110.

English translation 961

And likewise a festive meal,

ועד"ז בא סעודת מצוה,

English translation 962

completion of a tractate and the like.

סיום המסכת וכיו"ב.

English translation 963

And a farbrengen connected with a mission in spreading Judaism including –

און א התוועדות פארבונדן מיט א שליחות בהפצת היהדות כולל –

English translation 964

spreading the wellsprings.

הפצת המעינות.

English translation 965

But at other occasions –

אבער ביי אנדערע געלעגנהייטן –

English translation 966

even good and upright ones –

אפילו טובים וישרים –

English translation 967

where the aforementioned reasons are not fitting,

וואו עס פאסן ניט די טעמים הנ"ל,

English translation 968

there is no place to give beverage,

האט קיין ארט ניט געבן משקה,

English translation 969

and sometimes one who adds etc.,

ולפעמים איז כל המוסיף כו' 111,

English translation 970

one thing can confuse the other.

איין זאך קען מבלבל זיין די צווייטע.

English translation 971

When one makes a "concert" at the time of "Melaveh Malkah"

בשעת מ'מאכט א "קאנצערט" בזמן פון "מלוה מלכה"

English translation 972

(Saturday night),

(מוצאי שבת),

English translation 973

and one says explicitly that it is not a Melaveh Malkah meal,

און מ'זאגט בפירוש אז ס'איז ניט קיין סעודת מלוה מלכה,

English translation 974

but rather a "concert" of a cantor,

נאר א "קאנצערט" פון א חזן,

English translation 975

because with this one wants to attract people –

ווייל דערמיט וויל מען צוציען מענטשן –

English translation 976

it is indeed a great thing,

איז טאקע א גרויסע זאך,

English translation 977

a good thing etc. to sustain and strengthen a synagogue,

א גוטע זאך וכו' צו אויסהאלטן ומחזק זיין א ביהכנ"ס,

English translation 978

and the like,

וכדומה,

English translation 979

but this has no connection with distributing beverage from a farbrengen on Shabbat.

אבער דאס האט קיין שייכות ניט מיט טיילן משקה פון א התוועדות בשבת.

English translation 980

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 981

In order that the "concert" should be successful one needs that the cantor should be sober. If he will drink beverage –

בכדי דער "קאנצערט" זאל זיין בהצלחה דארף מען האבן אז דער חזן זאל זיין ניכטער. אויב ער וועט טרינקען משקה –

English translation 982

then his cantorial singing will have that appearance...!

וועט דאַן זיין חזנות האבן יענעם אויסזען...!

English translation 983

What does it matter to me if I will give drink also for this?

וואס ארט עס מיר אז איך וועל געבן משקה אויך פאר דעם? –

English translation 984

It is not the interpretation that one begrudges a bottle of drink.

איז ניט דער פשט אז מ'זשאלעוועט א בוטל משקה –

English translation 985

Rather, the distribution of the drink has a special intention as mentioned above.

נאר חלוקת המשקה האט א כוונה מיוחדת כנ"ל,

English translation 986

And if we will give it for other things,

און אויב מ'וועט עס געבן פאר אנדערע זאכן,

English translation 987

even good and upright but not related to drink.

אפילו טובים וישרים אבער ניט שייך צו משקה –

English translation 988

One thing confuses the other,

איז איין זאך מבלבל צו די צווייטע,

English translation 989

it cheapens the entire matter because of which one must indeed give drink,

עס מאכט ביליג די גאנצע זאך צוליב וואס מ'דארף יע געבן משקה,

English translation 990

and it also detracts from the other good things

און עס איז אויך גורע אין די אנדערע דברים טובים

English translation 991

(which have no connection to drink).

(וואס האבן קיין שייכות ניט מיט משקה).

English translation 992

As this is in several matters:

ווי דאס איז בכמה ענינים:

English translation 993

When one grabs beyond the measure on one side,

בשעת מ'כאפט איבער דער מאס אין איין זייט,

English translation 994

it detracts from both sides.

איז דאס גורע פון ביידע זייטן.

English translation 995

And regarding this, when a private individual travels to a specific place for a private matter,

ועד"ז בשעת אן איש פרטי פארט למקום מסויים צוליב אן ענין פרטי,

English translation 996

not on a mission of spreading Judaism,

ניט אין א שליחות פון הפצת היהדות,

English translation 997

spreading the wellsprings,

הפצת המעינות,

English translation 998

and he asks me that I should give him drink.

און ער בעט מיר אז איך זאל אים געבן משקה –

English translation 999

The entire matter of giving drink is also not appropriate here.

פאסט דא אויך ניט דער גאנצער ענין פון געבן משקה.

English translation 1000

It is not that one begrudges the bottle of drink,

ניט מ'זשאלעוועט די בוטל משקה,

English translation 1001

rather the drink has no place here! What face does it have.

נאר די משקה האט דא קיין ארט ניט! וואס פאר א פנים האט עס –

English translation 1002

That the private individual will arrive at a specific place for a private matter and he will say that he has a bottle of vodka from so-and-so son of so-and-so?!

אז דער איש פרטי וועט אנקומען למקום מסויים פאר אן ענין פרטי און ער וועט זאגן אז ער האט א בוטל וואדקא פון פלוני בן פלוני?!

English translation 1003

I am not a vodka distributor,

איך בין ניט קיין וואדקא טיילער,

English translation 1004

I do not deal in vodka...

איך ליג ניט אין וואדקא ו...

English translation 1005

When there is a Melaveh Malkah,

בשעת ס'איז דא א מלוה מלכה,

English translation 1006

a Seudas Mitzvah,

א סעודת מצוה,

English translation 1007

a Siyum Masechta,

סיום מסכת,

English translation 1008

a farbrengen connected with a mission in spreading the wellsprings.

א התוועדות פארבונדן מיט א שליחות בהפצת המעינות –

English translation 1009

Then I distribute drink

דעמולט טייל איך משקה

English translation 1010

(not vodka)

(ניט וואדקא)

English translation 1011

for the reasons mentioned above.

צוליב די טעמים הנ"ל.

English translation 1012

But for things where the matter of drink does not fit in,

אבער פאר זאכן וואו דער ענין המשקה פאסט ניט אריין,

English translation 1013

one does not make a Melaveh Malkah,

ניט מ'מאכט א מלוה מלכה,

English translation 1014

rather a "concert",

נאר א "קאנצערט",

English translation 1015

it is not a mission connected with spreading the wellsprings,

ניט ס'איז א שליחות פארבונדן מיט הפצת המעינות,

English translation 1016

it is not a Seudas Mitzvah,

ניט ס'איז א סעודת מצוה,

English translation 1017

a Siyum Masechta and the like.

א סיום מסכת וכיו"ב –

English translation 1018

There is no place to ask for drink for these things.

האט קיין אָרט ניט צו בעטן משקה פאר די זאכן –

English translation 1019

It is as if one asks for "just give vodka"...!

ס'איז כאילו ווי מ'בעט "דזשיד דאוואי וואדקא"...!

English translation 1020

What does it matter to me to give a bottle of drink also to this private individual who travels to a specific place? He will certainly also occupy himself with spreading the wellsprings,

וואס ארט מיר געבן א בוטל משקה אויך צו דעם איש פרטי וואס פאָרט למקום מסויים? ער וועט זיך דאך זיכער עוסק זיין אויך אין הפצת המעינות,

English translation 1021

and in general.

ובכלל –

English translation 1022

It is "in all your ways know Him",

איז "בכל דרכיך דעהו" 112,

English translation 1023

consequently even when he does his private matters he will also do good things,

במילא אפילו ווען ער טוט אין זיינע ענינים פרטיים וועט ער אויך טאן גוטע זאכן,

English translation 1024

and he will possibly also make a farbrengen.

און ער וועט אפשר אויך מאכן א התוועדות –

English translation 1025

So what does it matter to me to give him a bottle of drink?

איז וואס אַרט מיר געבן אים א בוטל משקה?

English translation 1026

Ah.

איי –

English translation 1027

He wants through this to have his own honor,

ער וויל דורך דעם האבן כבוד עצמו,

English translation 1028

that he should be able to say that so-and-so son of so-and-so gave him vodka.

אז ער זאל קענען זאגן אז פב"פ האט אים געגעבן וואדקא –

English translation 1029

So whom does it bother that a Jew wants honor? If only every Jew would have honor,

איז וועמען ארט עס אז א איד וויל כבוד. הלואי יעדער איד זאל האבן כבוד,

English translation 1030

as the Mishnah says, since every Jew is a child of Avraham, Yitzchak, and Yaakov, he is deserving even of a feast like that of King Shlomo

ווי די משנה 113 זאגט וויבאלד אז יעדער איד איז א בן אברהם יצחק ויעקב קומט אים אפילו כסעודת שלמה המלך

English translation 1031

(and)

(און)

English translation 1032

in his time,

בשעתו,

English translation 1033

and even more.

און נאכמער.

English translation 1034

The answer to this is simply.

איז דער ענטפער בזה בפשטות –

English translation 1035

As mentioned above,

כנ"ל,

English translation 1036

when one grabs beyond the measure on one side,

בשעת מ'כאפט איבער דער מאס אין איין זייט,

English translation 1037

when one gives drink where it is not appropriate,

אז מ'גיט משקה וואו עס פאסט ניט,

English translation 1038

it diminishes the importance of the things for which one must indeed give drink. And in this case:

נעמט עס אראפ פון דער חשיבות פון די זאכן וואס מ'דארף אויף זיי יע געבן משקה. ובנדו"ד:

English translation 1039

A short time before this private individual traveled to the specific place,

א ביסל צייט פאר דעם ווי דער איש פרטי איז געפארן למקום מסויים,

English translation 1040

they had already sent to that place emissaries with a special mission in spreading Judaism,

האט מען שוין געשיקט למקום ההוא שלוחים מיט א שליחות מיוחדת אין הפצת היהדות,

English translation 1041

including.

כולל –

English translation 1042

Spreading the wellsprings,

הפצת המעינות,

English translation 1043

and they sent with them drink to make a farbrengen there and speak about these matters.

און מ'האט מיט זיי געשיקט משקה צו מאכן דארט א התוועדות און רעדן וועגן די ענינים.

English translation 1044

So what place does it have to send afterwards another person

איז וואס פאר אן אָרט האט עס צו שיקן דערנאך נאך א מענשטן

English translation 1045

(a private individual who travels there for a private matter)

(אן איש פרטי וואס פאָרט אהינצו צוליב אן ענין פרטי)

English translation 1046

with drink that he should also sit down there and speak about these matters.

מיט משקה אז ער זאל זיך דארטן אויך אוועקזעצן רעדן וועגן די ענינים –

English translation 1047

It will appear as if a deficiency in what the previous emissaries needed to do and they could not accomplish it,

וועט עס אויסקומען כאילו ווי א גרעון אין דעם וואס די פריערדיקע שלוחים האבן געדארפט טאן און זיי האבן עס ניט געקענט דערטאן,

English translation 1048

and specifically he is the special one who can accomplish it! Doing such a thing is a great shame for the emissaries who were sent previously.

און דוקא ער איז דער מיוחד וואס קען עס אויפטאן! טאן אזא זאך איז דאך א בושה גדולה פאר די שלוחים וואס מ'האט פריער געשיקט –

English translation 1049

For one does not embarrass one who has nothing,

וואס אין מביישין מי שאין לו 114,

English translation 1050

all the more so one who has something...

עאכו"כ מי שיש לו...

English translation 1051

And regarding this, they sent me a note and asked for drink for a Siyum Masechta of a class in Torah study. I wrote to that person that one does not connect it with a meal,

וער"ז האט מען מיר געשיקט א צעטל און געבעטן משקה פאר א סיום מסכת פון א שיעור בלימוד התורה. האב איך יענעם געשריבן אז מ'פארבינדט עס דאך ניט מיט א סעודה,

English translation 1052

so how does drink fit here? He wrote me back a second note.

איז ווי פאסט דא משקה? האט ער מיט געשריבן א צווייטן צעטל –

English translation 1053

That he will do me a favor and make a meal...

אז ער וועט מיר טאן א טובה און מאכן א סעודה...

English translation 1054

And regarding this concerning other good and fine things.

ועד"ז בנוגע צו אנדערע גוטע און פיינע זאכן –

English translation 1055

But they have no connection to the matter of drink,

אבער זיי האבן קיין שייכות ניט מיט ענין המשקה,

English translation 1056

one should not mix them together.

דארף מען זיי ניט צוזאמענמישן.

English translation 1057

Making money for a school,

מאכן געלט פאר א שוהל,

English translation 1058

is a good thing and a fine thing,

איז א א גוטע זאך און א פיינע זאך,

English translation 1059

and perhaps it has an additional advantage over some of the matters for which one gives mashkeh –

און אפשר האט עס נאך א מעלה לגבי כמה פון די ענינים אויף וועלכע מ'גיט יע משקה –

English translation 1060

but this has no connection to mashkeh,

אבער דאס האט קיין שייכות ניט מיט משקה,

English translation 1061

consequently one should not mix them together. Because then one thing confuses the other,

במילא דארף מען עס ניט צוזאמענמישן. ווארום דעמולט איז איין זאך מבלבל די צווייטע,

English translation 1062

and then one cheapens and degrades the entire matter of mashkeh and what the mashkeh is given for. And especially when one requests the vodka for a matter of honor of an individual –

און מ'מאכט דעמולט ביליג און ס'איז מזלזל דער גאנצער ענין פון משקה און אויף וואס מ'גיט די משקה. ובפרט בשעת מ'בעט די וואדקא פאר אן ענין של כבוד פון א יחיד –

English translation 1063

that so-and-so gave him mashkeh,

אז פב"פ האט אים געגעבן משקה,

English translation 1064

this is, as it were, like "and the gold of the land" for his pride and ego, etc.!

איז דאס כביכול ע"ד 115 "וזהב עשו" פאר זיין גיאות וישות כו'!

English translation 1065

As mentioned,

כאמור,

English translation 1066

when one overdoes the measure too much in one direction,

בשעת מ'כאפט איבער צופיל די מאס אין איין זייט,

English translation 1067

it detracts from both sides.

נעמט עס אראפ פון ביידע זייטן.

English translation 1068

Just as one must be careful regarding mashkeh,

ע"ד ווי מ'דארף באווארענען בנוגע צו משקה,

English translation 1069

that one should not mix one good thing with another,

אז מ'דארף ניט מישן איין גוטע זאך מיט א צווייטער,

English translation 1070

because then one thing can confuse the other –

ווייל דעמולט קען איין זאך מבלבל זיין די צווייטע –

English translation 1071

one must also be careful about this in several matters. Including regarding the matter of the printing of the Tanya recently:

דארף מען עס אויך באווארענען בכמה ענינים. כולל וועגן דעם ענין פון הדפסת ספר התניא לאחרונה:

English translation 1072

The intention of printing the books of Tanya in every place where Jews live is indeed

די כוונה פון דרוקן די ספרי התניא בכל מקום וואו עס וואוינען אידן איז דאך

English translation 1073

(as emphasized and discussed many times) –

(כמודגש ומדובר כמ"פ) –

English translation 1074

the spreading of the wellsprings outward,

הפצת המעינות חוצה,

English translation 1075

and not "side" matters –

און ניט קיין "זייטיקע" זאכן –

English translation 1076

even good ones, etc.,

אפילו טובים וכו',

English translation 1077

like making through this money for good institutions and the like,

ווי שאפן דורך דעם געלט פאר מוסדות טובים וכיו"ב,

English translation 1078

which although this is a good thing, etc.,

וואס אע"פ אז דאס איז א דבר טוב וכו',

English translation 1079

one should not mix it in the matter of the printing of the book of Tanya,

דארף מען עס ניט מישן בענין דהדפסת ספר התניא,

English translation 1080

and especially –

ובפרט –

English translation 1081

that in this case, one thing detracts from the other,

אז בנדו"ד איז איין זאך גורע בהשני,

English translation 1082

one does not switch from one charity to another charity, etc.

אין משנין מצדקה לצדקה וכו' 116.

English translation 1083

Just as this was regarding the general Torah scrolls:

ע"ד ווי דאס איז געווען בנוגע צו די ספרי תורה הכלליים:

English translation 1084

The intention in this was the matter itself,

די כוונה בזה איז געווען דער ענין אליין,

English translation 1085

not to create through this money for institutions and the like.

ניט שאפן עי"ז געלט פאר מוסדות וכיו"ב.

English translation 1086

And as the reality indeed was that not only did one not create through this any money,

און ווי די מציאות איז טאקע געווען אז ניט נאר וואס מ'האט עי"ז ניט געשאפן קיין געלט,

English translation 1087

but one even added money.

נאר מ'האט נאך צוגעלייגט געלט.

English translation 1088

But those who seek pretexts came and made a "simple" calculation

אבער די וואס תואנה הם מבקשים זיינען געקומען און געמאכט א חשבון "פשוט"

English translation 1089

(ostensibly):

(לכאורה):

English translation 1090

In a Torah scroll there are three hundred and four thousand plus some letters. And since for each letter one receives a dollar from the Jew who bought that letter,

אין א ספר תורה זיינען דא דריי הונדערט און פיר טויזנט מיט עפעס אותיות. און וויבאלד אז כנגד יעדער אות באקומט מען א דאלאר פון דעם אידן וועלכער האט געקויפט דעם אות,

English translation 1091

it turns out that three hundred thousand dollars came in for the Torah scroll. Not to mention when one calculates that others certainly gave double a dollar or more for it –

קומט אויס אז ס'איז אריינגעקומען דריי הונדערט טויזנט דאלאר פאר דער ספר תורה. ווער רעדט נאך ווען מ'רעכנט אז אנדערע האבן דאך זיכער געגעבן כפל פון א דאלאר אדער מער דערפון –

English translation 1092

it comes out to six hundred thousand dollars. And writing a Torah scroll with the parchment, etc., costs in total several tens of thousands of dollars –

קומט עס אויס זעקס הונדערט טויזנט דאלאר. און שרייבן א ספר תורה מיטן קלף וכו' קאָסט אינגאנצן עטלעכע צענדליק טויזנט דאלאר –

English translation 1093

it turns out that one came out with a net profit of at least five hundred thousand dollars.

קומט אויס אז מ'איז ארויס מיט א ריוח נקי פון לכה"פ פינף הונדערט טויזנט דאלאר.

English translation 1094

In truth, however, one added a few hundred thousand dollars! Because anyone who will only think a little how much it costs to make the certificates for all those who bought a letter and to send them out and the people who need to make it, etc. –

באמת אבער האט מען צוגעלייגט א פאר הונדערט טויזנט דאלאר! ווייל יעדערער וואס וועט זיך נאר אריינטראכטן א ביסל וויפל עס קאָסט מאכן די תעודות פאר אלע וואס האבן געקויפט אן אות און זיי ארויסשיקן און די מענטשן וואס דארפן עס מאכן וכו' –

English translation 1095

will himself understand that one needs to add money.

וועט אליין פארשטיין אז מ'דארף נאך צולייגן געלט.

English translation 1096

When I went out with the Torah scroll campaign,

בשעת מ'איז ארויס מיטן מבצע ספר תורה,

English translation 1097

it did not even occur to me that one would need to guard against such a thing,

איז מיר אפילו ניט איינגעפאלן אז מ'וועט דארפן באווארענען אזא זאך,

English translation 1098

that the intention in this is not to create money for institutions,

אז די כוונה בזה איז ניט שאפן געלט פאר מוסדות,

English translation 1099

because these are two separate things which one should not mix together. It is a good thing to create money for Torah institutions,

ווייל דאס זיינען צוויי באזונדערע זאכן וועלכע מ'דארף ניט צוזאמענמישן. ס'איז א גוטע זאך שאפן געלט פאר מוסדות תורה,

English translation 1100

but the matter of the general Torah scrolls is a separate thing. And especially in this case –

אבער דער ענין פון די ספרי תורה הכללים איז א באזונדער זאך. ובפרט בנדו"ד –

English translation 1101

that one even added money.

אז מ'האט נאך צוגעלייגט געלט.

English translation 1102

And similarly regarding the printing of the Tanya:

ועד"ז בנוגע צו הדפסת התניא:

English translation 1103

The intention in this is the spreading of the wellsprings outward,

די כוונה בזה איז הפצת המעינות חוצה,

English translation 1104

and not through this to create money for institutions. Therefore one should not mix the two things,

און ניט דורך דעם שאפן געלט פאר מוסדות. דעריבער דארף מען ניט צוזאמענמישן די צוויי זאכן,

English translation 1105

because then one thing detracts from the other,

ווייל דעמולט איז איין זאך גורע אין דער צווייטער,

English translation 1106

as above.

כנ"ל.

English translation 1107

The main point is –

דער עיקר איז –

English translation 1108

that there is no opening of mouth or chirping:

אז אין פוצה פה ומצפצף:

English translation 1109

To the director of an institution who tries to exploit one holy thing

צו דעם אנפירער פון א מוסד וואס פרואווט אויסנוצן איין דבר של קדושה

English translation 1110

(printing of the Tanya and the like)

(הדפסת התניא וכיו"ב)

English translation 1111

for making money –

אויף שאפן געלט –

English translation 1112

one cannot have a complaint,

קען מען קיין טענה ניט האבן,

English translation 1113

because he is up to his head in debts,

ווייל ער ליגט איבער זיין קאָפ אין חובות,

English translation 1114

and consequently he grabs onto every thing to become free of the debts,

ובמילא כאפט ער זיך אן אין כל דבר צו פטור ווערן פון די חובות,

English translation 1115

and does not think what he is doing;

און טראכט ניט וואס ער טוט;

English translation 1116

The complaint, however, is to those who stand around:

די טענה איז אבער צו די וואס שטייען ארום:

English translation 1117

They see what is happening,

זיי זען וואס עס טוט זיך,

English translation 1118

and nevertheless they are silent and do not awaken that person at all! One should have gone to that person and taken him aside and spoken with him in pleasant ways and in ways of peace about this matter.

ואעפ"כ שווייגן זיי און זיינען יענעם גארניט מעורר! מ'האט געדארפט צו יענעם צוגיין און אים נעמען אויף א זייט און רעדן מיט אים בדרכי נועם ובדרכי שלום וועגן דעם ענין.

English translation 1119

It was that when one saw a not good conduct by another, one would protest about it,

אמאל איז געווען אז בשעת מ'האט געזען א ניט גוטע הנהגה ביי א צווייטן האט מען וועגן דעם מוחה געווען,

English translation 1120

because there is the commandment of "You shall surely rebuke your fellow,"

ווייל ס'איז דא די מצוה פון "הוכיח תוכיח את עמיתך" 117,

English translation 1121

"even one hundred times."

"אפילו מאה פעמים" 118.

English translation 1122

And even if one knew that it would not help –

ואפילו אויב מ'האט געוואוסט אז ס'וועט ניט העלפן –

English translation 1123

one would at least protest and arouse that person. But today...

האט מען עכ"פ מוחה געווען און יענעם מעורר געווען. היינט אבער...

English translation 1124

one stands around and sees what is happening,

שטייט מען ארום און מ'זעט וואס עס טוט זיך,

English translation 1125

and nevertheless one remains silent...

און אעפ"כ שווייגט מען...

English translation 1126

Just as the matter of the absence of rebuke exists in the finest of fine points in our matter –

כשם ווי דער ענין פון העדר הוכחה איז דא בדקות דדקות בעניננו –

English translation 1127

this also exists and not so in the finest of fine points:

איז דאס אויך פאראן און ניט אזוי בדקות דדקות:

English translation 1128

One sees today, unfortunately, many matters that are not good,

מ'זעט היינט ליידער כמה ענינים בלתי טובים,

English translation 1129

and nevertheless,

ואעפ"כ,

English translation 1130

those who are present and see what is happening –

די וואס געפינען זיך דערביי און זען וואס טוט זיך –

English translation 1131

do not protest.

זיינען ניט מוחה.

English translation 1132

And as mentioned above –

וכאמור לעיל –

English translation 1133

when one overdoes the measure too much on one side,

בשעת מ'כאפט איבער צופיל די מאס אויף איין זייט,

English translation 1134

specifically –

בנדו"ד –

English translation 1135

not protesting about matters that are not good in one's environment,

ניט מוחה זיין אויף ענינים בלתי טובים בסביבתו,

English translation 1136

it causes a deficiency in the other side.

פועל'ט עס א גרעון אין דעם צווייטן צד.

English translation 1137

And as our Sages said: "Whoever is merciful to the cruel will ultimately be cruel to the merciful":

וכמאחז"ל 119 "כל שנעשה רחמן על האכזרי לסוף נעשה אכזר על הרחמנים":

English translation 1138

When one does not protest about things that are not good in one's environment –

בשעת מ'איז ניט מוחה וועגן דברים בלתי טובים בסביבתו –

English translation 1139

this causes him to speak rebuke and reproof to Jews whom he has never seen and to whom he need not give any reproof.

איז דאס גורם אז ער זאל זאגן תוכחה ומוסר צו אידן וואס ער האט זיי קיינמאל ניט געזען און דארף זיי ניט זאגן קיין מוסר.

English translation 1140

To his household and his environment he says nothing when he sees things that are not good –

צו זיינע בני בית וסביבתו זאגט ער גארניט ווען ער זעט ניט גוטע זאכן –

English translation 1141

because he fears it will affect his money, etc.;

ווייל ער האט מורא ס'וועט אנרירן אין זיינע געלט וכו';

English translation 1142

but when it concerns other Jews,

בשעת אבער עס רעדט זיך וועגן אנדערע אידן,

English translation 1143

whom he does not know at all,

וואס ער קען זיי גארניט,

English translation 1144

and he has never thought about doing them a favor –

און ער האט קיינמאל ניט געטראכט וועגן זיי טאן א טובה –

English translation 1145

precisely then he speaks reproof,

אט דא זאגט ער מוסר,

English translation 1146

when he knows that it will not harm him financially!

בשעת ער ווייסט אז ס'וועט אים ניט שאטן אין געלט!

English translation 1147

And he does not do it for the sake of Heaven,

און ער טוט עס ניט לשם שמים,

English translation 1148

but rather because by nature he is a cruel person,

נאר דערפאר וואס בטבע איז ער אן אכזר,

English translation 1149

a reprover. But as mentioned –

א מוסר-זאגער. אבער כאמור –

English translation 1150

only when it does not affect his money;

נאר ווען דאס רירט ניט אן זיינע געלט;

English translation 1151

when he fears that it might affect his money –

בשעת ער האט מורא אז ס'קען אנרירן זיינע געלט –

English translation 1152

then he is silent. Money –

אט דעמולט שווייגט ער. געלט –

English translation 1153

that is the only thing by which he is affected...

דאס איז די איינציקע זאך פון וואס ער ווערט נתפעל...

English translation 1154

Even if it is fitting to give reproof to another Jew

אפילו אויב עס קומט מוסר א צווייטן אידן

English translation 1155

(not in his environment) –

(ניט בסביבתו) –

English translation 1156

what kind of reprover are you? Who chose you to speak reproof? Especially –

וואס ביסטו פאר א מוסר-זאגער? ווער האט דיר אויסגעקליבן צו זאגן מוסר? בפרט –

English translation 1157

when in your own attributes there is much worse than this,

בשעת אין דיינע אייגענע ד' אמות איז דא א סך ערגער דערפון,

English translation 1158

and everyone knows it...

און אלע ווייסן דאס...

English translation 1159

Before one speaks reproof to another, one must examine oneself,

פאר דעם וואס מ'זאגט א צווייטן מוסר דארף מען זיך אליין באקוקן,

English translation 1160

"from the sole of the foot to the head"...

"מכף *119 רגל ועד ראש"...

English translation 1161

Only because he has money,

נאר היות ער האט געלט,

English translation 1162

he is a rich man –

ער איז אן עשיר –

English translation 1163

he considers that he can do everything,

רעכנט ער אז ער קען אלץ טאן,

English translation 1164

including speaking reproof to another whom he has never met!

כולל זאגן מוסר א צווייטן וואס ער האט אים קיינמאל ניט געטראפן!

English translation 1165

Even Isaiah the prophet received the true verdict when he spoke a not good word about Jews before the Holy One, blessed be He,

אפילו ישעי' הנביא האט געכאפט דעם אמת'ן פסק ווען ער האט געזאגט א ניט גוט ווארט וועגן אידן כלפי הקב"ה

English translation 1166

(not in public).

(ניט ברבים).

English translation 1167

And Isaiah recorded it in his book in order to warn "before a blind person do not place a stumbling block,"

און ישעי' האט עס פארשריבן בספרו 120 בכדי באווארענען "לפני עור לא תתן מכשול" 121,

English translation 1168

so that others should not stumble in this.

אז אנעדערע זאלן אין דעם ניט נכשל ווערן.

English translation 1169

But he

אבער ער

English translation 1170

(the one who now speaks reproof)

(דער וואס זאגט איצטער מוסר)

English translation 1171

is, after all, a rich man...

איז דאך אן עשיר...

English translation 1172

Isaiah was also a rich man,

ישעי' איז אויך געווען אן עשיר,

English translation 1173

as our Sages said: "The Holy One, blessed be He, causes His Divine Presence to rest only upon one who is mighty and rich, etc.,"

כמאחז"ל 122 "אין הקב"ה משרה שכינתו אלא על גבור ועשיר כו'",

English translation 1174

but Isaiah was rich for the sake of prophecy,

אבער ישעי' איז געווען אן עשיר צולין נבואה,

English translation 1175

unlike him, he is rich for the sake of money!

משא"כ ער איז אן עשיר צוליב געלט!

English translation 1176

This is also in the finest of fine points –

עד"ז איז אויך בדקות דדקות –

English translation 1177

incomparably less –

שלא בערך ווייניקער –

English translation 1178

specifically,

בנדו"ד,

English translation 1179

that when one overdoes the measure too much in one side, it harms both sides:

אז בשעת מ'כאפט איבער די מאס צופיל אין איין זייט שאדט עס ביידע זייטן:

English translation 1180

Both regarding the speaking of rebuke;

סיי בנוגע אמירת תוכחה;

English translation 1181

both regarding changing from one charity to another charity,

סיי בנוגע אין משנין מצדקה לצדקה,

English translation 1182

that when one runs an institution, one can overdo and want to use other things,

אז בשעת מ'פירט אן מיט א מוסד קען מען איבערכאפן און וועלן נוצן אנדערע דברים,

English translation 1183

such as the printing of the Tanya,

ווי הדפסת התניא,

English translation 1184

to make money,

אויף שאפן געלט,

English translation 1185

one thing confuses the other,

איז איין זאך מבלבל די צווייטע,

English translation 1186

this harms and degrades the matter of the printing of the Tanya,

דאס שאדט און איז מזלזל אין דעם ענין פון הדפסת התניא,

English translation 1187

and also harms the running of the institution;

און שאדט אויך אין אנפירן מיטן מוסד;

English translation 1188

both regarding the distribution of the beverage,

סיי בנוגע חלוקת המשקה,

English translation 1189

that when one overdoes the measure and wants to use it for other good things that have no connection to it,

אז בשעת מ'כאפט איבער די מאס און מ'וויל עס נוצן אויף אנדערע דברים טובים וואס האבן דערצו קיין שייכות ניט,

English translation 1190

one thing confuses the other:

איז איין זאך מבלבל די צווייטע:

English translation 1191

this cheapens the things upon which one must give beverage,

דאס מאכט ביליג די זאכן אויף וועלכע מ'דארף געבן משקה,

English translation 1192

and this also harms the good things

און דאס שאדט אויך די דברים טובים

English translation 1193

(upon which one need not give beverage).

(וואס אויף זיי דארף מען ניט געבן משקה).

English translation 1194

As discussed above at length –

כמדובר לעיל בארוכה –

English translation 1195

giving beverage for a "concert" for the strengthening of the synagogue,

געבן משקה פאר א "קאנצערט" לחיזוק ביהכנ"ס,

English translation 1196

a Torah class,

א שיעור בתורה,

English translation 1197

someone who travels to a certain place as a private individual,

איינער וואס פארט למקום מסויים אלס איש פרטי,

English translation 1198

for his own honor and publicity,

פאר זיין אייגענעם כבוד ופרסומת,

English translation 1199

as is customary in this country that one indulges in publicity –

כנהוג במדינה זו אז מ'ליגט אין פרסומת –

English translation 1200

it harms both the things upon which one must give beverage,

שאדט עס סיי די זאכן אויף וועלכע מ'דארף געבן משקה,

English translation 1201

and both the good things,

און סיי די דברים טובים,

English translation 1202

strengthening of the synagogue, etc.,

חיזוק ביהכנ"ס וכו',

English translation 1203

and also the matter of publicity in good things,

און אויך דעם ענין פון פרסומת בדברים טובים,

English translation 1204

as follows.

כדלקמן.

English translation 1205

When he exceeds the measure and lies too much in self-publicity and the publicity of his institution and his own matters –

בשעת ער כאפט איבער די מאס און ליגט צופיל אין פרסומת פון זיך און זיין מוסד און אייגענע זאכן –

English translation 1206

then there is a lack in the matters that need publicity.

פעלט דעמולט אין די זאכן וואס דארפן האבן פרסום.

English translation 1207

As the matter that in recent years dozens of Chassidus books have been printed –

ווי דער ענין אז בשנים אחרונות דרוקן זיך אפ צענדליקע ספרי חסידות –

English translation 1208

it should have had the greatest publicity and should have caused the greatest joy.

האט עס געדארפט האבן דעם גרעסטן פרסום און געדארפט גורם זיין די גרעסטע שמחה.

English translation 1209

We speak not even from the aspect of "it is a mitzvah to publicize those who perform a mitzvah"

מ'רעדט שוין ניט מצד דעם וואס "מצוה לפרסם עושי מצוה"

English translation 1210

(as per the well-known responsa of the Rashba brought in the Shulchan Aruch),

(כתשובת הרשב"א הידועה 123 געבראכט אין שו"ע 124),

English translation 1211

but the very fact that so many Chassidus books have been printed,

נאר דער עצם זאך אז עס האבן זיך אפגעדרוקט אזויפיל ספרי חסידות,

English translation 1212

discourses of the Alter Rebbe,

מאמרים פון אלטן רבי'ן,

English translation 1213

in addition to the Torah Or and Likkutei Torah which were already printed previously

בנוסף אויפן תורה אור ולקוטי תורה וואס זיינען שוין געדרוקט געווארן אמאל

English translation 1214

(and now they are being reprinted),

(און איצטער דרוקט מען זיי איבער),

English translation 1215

more discourses of the Alter Rebbe have been printed recently,

האט מען לאחרונה געדרוקט נאך מאמרים פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1216

and likewise of the Mitteler Rebbe and the Tzemach Tzedek

ועד"ז פון דעם מיטעלן רבי'ן און צ"צ

English translation 1217

(whose discourses are in the style of the Alter Rebbe,

(וואס מאמריו זיינען בסגנון אדה"ז,

English translation 1218

unlike the discourses of the Admur HaEmtza'i),

משא"כ מאמרי אדהאמ"צ),

English translation 1219

and of the other Rebbes,

און פון די אנדערע רביים,

English translation 1220

including also discourses with additions, glosses, and explanations on the discourses in Torah Or and Likkutei Torah,

כולל אויך מאמרים מיט תוספות הגהות וביאורים אויף די מאמרים בתו"א ובקו"ת,

English translation 1221

from the Alter Rebbe himself and from the other Rebbes –

פון דעם אלטן רבי'ן אליין און פון די אנדערע רביים –

English translation 1222

it should have aroused the greatest joy among Chassidim.

האט עס געדארפט ארויסרופן די גרעסטע שמחה בא חסידים.

English translation 1223

And especially taking into account the restrictions that existed in previous generations regarding printing books in general,

ובפרט נעמענדיק אין באטראכט די הגבלות וואס זיינען געווען בדורות שלפנ"ז צו דרוקן ספרים בכלל,

English translation 1224

and particularly in that country

ובפרט במדינה ההיא

English translation 1225

(behind the Iron Curtain),

(מאחורי מסך הברזל),

English translation 1226

where one needed a special license to print books, including

וואו מ'האט געדארפט האבן א ספעציעלן רשיון צו דרוקן ספרים, כולל

English translation 1227

(particularly)

(בפרט)

English translation 1228

Chassidus books,

ספרי חסידות,

English translation 1229

with additional restrictions in this regard;

מיט עוד הגבלות בזה;

English translation 1230

unlike in this country and similar places where one has the full ability to print books.

משא"כ במדינה זו וכדומה לה וואו מען האט די פולע מעגליכקייט צו דרוקן ספרים.

English translation 1231

Furthermore, regarding Chabad Chassidus –

נוסף עכ"ז בנוגע צו חסידות חב"ד –

English translation 1232

that even when coming to countries where they could print them without restrictions –

וואס אפילו קומענדיק במדינות וואו מ'האט זיי געקענט דרוקן אן הגבלות –

English translation 1233

my revered father-in-law, the Rebbe, did not command to print them

האט כ"ק מו"ח אדמו"ר ניט געהייסן זיי דרוקן

English translation 1234

[for whatever reason,

[מאיזה טעם שיהי',

English translation 1235

and certainly it is with intent and with Divine Providence,

און זיכער איז עס בכוונה ובהשגחה פרטית,

English translation 1236

(in holiness there is no "random occurrence").

(אין קדושה איז ניטא קיין "נקרה נקרית" 125).

English translation 1237

And especially since printing these writings is ostensibly the spreading of the wellsprings outward, and nevertheless.

ובפרט אז דרוקן די כתבים איז דאך לכאורה הפצת המעינות חוצה ואעפ"כ.

English translation 1238

And the place is concise] –

ואכ"מ] –

English translation 1239

now that we already have permission to print the books of our Nesi'im which until now were in manuscript etc.,

איז איצטער אז מען האט שוין דעם רשות צו דרוקן ספרי רבותינו נשיאינו וואס זיינען ביז איצטער געווען בכתב וכו',

English translation 1240

and they are indeed being printed –

און מ'דרוקט זיי טאקע אפ –

English translation 1241

dozens of books!

צענדליקע ספרים!

English translation 1242

It is therefore understood the magnitude of joy that this must arouse among Jews and among Chassidim with greater strength,

איז דאך מובן דער גודל השמחה וואס דאס דארף ארויסרופן בא אידן און בא חסידים ביתר עוז,

English translation 1243

and from them –

און פון זיי –

English translation 1244

may this greater strength also reach all of Israel!

זאל אויך דער יתר עוז אנקומען צו כל ישראל!

English translation 1245

One should have seen and heard "a voice of joy and gladness in the tents of the Chassidim" throughout the world!

מ'האט געדארפט זען און הערן "קול רנה וצהלה באהלי החסידים" בכל העולם!

English translation 1246

For here we are not speaking about the "world" that is on "Wall Street",

ווייל דא רעדט מען דאך ניט וועגן דער "עולם" וואס געפינט זיך אויף "וואָל סטריט",

English translation 1247

but about the "world" of Chabad Chassidim...

נאר וועגן דער "עולם" פון חסידי חב"ד...

English translation 1248

Previously, one would invest all effort to obtain a Chassidus manuscript;

אמאל פלעגט מען איינלייגן כל ההשתדלות צו באקומען א כתב חסידות;

English translation 1249

all the more so now when it is being printed –

איז עאכו"כ איצטער ווען מ'דרוקט עס אפ –

English translation 1250

it must certainly arouse the greatest joy and

דארף עס זיכער ארויסרופן די גרעסטע שמחה און

English translation 1251

(and the main thing –)

(ועיקר –)

English translation 1252

study with fervor etc.

לימוד מיט א קאך וכו'

English translation 1253

(as the Mitteler Rebbe already stormed about this in his time, even relative to the level of study then).

(ווי דער מיטעלער רבי האט שוין געשטורעמ'ט וועגן דעם בזמנו 126 אפילו לפי ערך הלימוד דעמולט).

English translation 1254

Nevertheless, the world follows its custom...

אעפ"כ איז עולם כמנהגו נוהג...

English translation 1255

One does not see the great joy...

מ'זעט ניט די שמחה גדולה...

English translation 1256

One lies in other matters...

מ'ליגט אין אנדערע זאכן...

English translation 1257

People buy the books –

מ'קויפט די ספרים –

English translation 1258

because it is not fitting that he should not have the books! Sometimes one also looks into them,

ווייל ס'פאסט דאך ניט אז ער זאל ניט האבן די ספרים! אמאל קוקט מען אויך אריין אין זיי,

English translation 1259

because if a word is mentioned from there,

ווייל טאמער מ'דערמאנט פון דארטן א ווארט,

English translation 1260

he must know it! But to study in them,

דארף ער דאס וויסן! אבער לערנען אין דעם,

English translation 1261

all the more so in the manner of "the precepts of Hashem are upright, rejoicing the heart" –

עאכו"כ באופן פון "פקודי ה' ישרים משמחי לב" 127 –

English translation 1262

that not!

דאס ניט!

English translation 1263

And now at this farbrengen is not the time to explain why one is not in great joy from this –

און איצטער בא דער התוועדות איז ניט דער זמן צו מבאר זיין פארוואס מ'איז ניט בשמחה גדולה דערפון –

English translation 1264

let each person know in his own soul...

ידע אינש בנפשי'...

English translation 1265

Continuing from the above, here* is the place to announce good tidings and great joy –

בהמשך להנ"ל איז כאן* המקום לבשר א בשורה טובה ושמחה גדולה –

English translation 1266

in connection with the matter of the spreading of the wellsprings outward:

בקשר מיטן ענין פון הפצת המעינות חוצה:

English translation 1267

*) Most from here until the end of section 37

*) רוב מכאן עד סוף סעיף לז

English translation 1268

(and notes) –

(והערות) –

English translation 1269

is part of the "sichos" of this farbrengen that were edited by the Rebbe shlita,

הוא חלק "משיחות" דהתוועדות זו שהוגהו ע"י כ"ק אדמו"ר שליט"א,

English translation 1270

and will be printed in a separate pamphlet.

וי"ל בקונטרס בפ"ע.

English translation 1271

In recent days, the Likkutei Torah of the Alter Rebbe was printed in a new edition with additions, sources, and cross-references,

בימים האחרונים האט זיך אפגעדרוקט דער לקוטי תורה פון דעם אלטן רבי'ן בהוצאה חדשה מיט הוספות מ"מ וציונים,

English translation 1272

and primarily –

ובעיקר –

English translation 1273

cross-references and sources for the vast majority of the discourses in Likkutei Torah where they are brought down and explained in other places

ציונים ומ"מ אויף רובם ככולם פון די דרושים בלקו"ת וואו זיי ווערן אראפגעבראכט און נתבאר במקומות אחרים

English translation 1274

(by our Nesi'im).

(ע"י רבותינו נשיאינו).

English translation 1275

Thus, for Purim Katan, the first copies arrived here

אזוי אז צו דעם פורים קטן זיינען אהערצו אנגעקומען די ערשטע טופסים

English translation 1276

[because when the book was finished,

[ווייל בשעת דער ספר איז געווען פארטיק,

English translation 1277

it is understood that I hurried it so that it would be ready for Purim Katan) –

איז כמובן אז איך האב עס געאיילט אז עס זאל זיין גרייט צו פורים קטן) –

English translation 1278

"the first of its first fruits" –

"ראשית ביכורי" 128 –

English translation 1279

of this Likkutei Torah, and one could study from it on Purim Katan,

פון דעם לקו"ת און מ'האט אין דעם געקענט לערנען פורים קטן,

English translation 1280

and especially Shushan Purim Katan

ובפרט שושן פורים קטן

English translation 1281

(Shabbos).

(שבת).

English translation 1282

And according to the above, it is understood and simple the greatness of the joy that this evokes in Jews in general,

וע"פ הנ"ל איז דאך מובן ופשוט דער גודל השמחה וואס דאס רופט ארויס בא אידן בכלל,

English translation 1283

and in Chassidim in particular –

און בא חסידים בפרט –

English translation 1284

in general when Torah books are printed,

בכלל ווען עס דרוקן זיך אפ תורה ספרים,

English translation 1285

and in particular books of Chassidus

ובפרט ספרי חסידות 129

English translation 1286

(the inner dimension of the Torah),

(פנימיות התורה),

English translation 1287

and especially those that are a blend of the hidden and revealed together,

ובמיוחד די וועלכע זיינען בלול פון נסתר ונגלה גם יחד,

English translation 1288

like Likkutei Torah

ווי לקו"ת

English translation 1289

(and the like),

(וכיו"ב),

English translation 1290

the Likkutei Torah of the old Rebbe that the Tzemach Tzedek printed in his time

דעם לקו"ת פון דעם אלטן רבי'ן וואס דער צ"צ האט אפגעדרוקט בזמנו

English translation 1291

(in the year 5608)

(בשנת תר"ח)

English translation 1292

with the addition of his notes and annotations,

בהוספת זיינע הערות וציונים 130,

English translation 1293

and in particular –

ובפרט –

English translation 1294

the new edition of Likkutei Torah that has the additions of the Tzemach Tzedek and the aforementioned notes.

די הוצאה חדשה פון לקו"ת וואס האט די תוספות מ"מ וציונים הנ"ל.

English translation 1295

Following from this, it is also understood that all those who worked

בהמשך לזה איז אויך מובן אז די אלע וואס האבן געארבעט

English translation 1296

(and some of them –

(און כמה מהם –

English translation 1297

were up entire nights, etc.)

געווען אויף גאנצע נעכט וכו')

English translation 1298

to prepare this Likkutei Torah in this edition –

צו מכין זיין דעם לקו"ת בהוצאה זו –

English translation 1299

fortunate is their portion and great is their merit and a blessing shall come upon them,

איז אשרי חלקם וגדול זכותם ותבוא עליהם ברכה,

English translation 1300

and to them "silent praise" with all expressions of praise and blessing.

ולהם "דומי' תהלה" 131 מיט אלע לשונות של שבח וברכה.

English translation 1301

And in order to participate in this and connect it with the farbrengen in the house of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe,

ובכדי זיך משתתף זיין בזה און פארבינדן עס מיט דער התוועדות בבית של כ"ק מו"ח אדמו"ר,

English translation 1302

a house and place where Torah and prayer are nurtured,

בית ומקום שמגדלין בו תורה ותפלה 132,

English translation 1303

and in order to further increase the joy –

און בכדי נאכמער מוסיף זיין אין דער שמחה –

English translation 1304

they will distribute mashkeh to those who were occupied with this.

וועט מען טיילן משקה צו די וואס האבן זיך עוסק געווען בזה,

English translation 1305

And with the mashkeh they should make a farbrengen in which everyone will presumably participate.

און מיט די משקה זאלן זיי מאכן א התוועדות אין וועלכע אלע וועלן זיך מסתמא משתתף זיין,

English translation 1306

Those who will not participate will presumably learn a tasty Chassidic discourse,

די וואס וועלן זיך ניט משתתף זיין וועלן דאך מסתמא לערנען א געשמאקן מאמר חסידות,

English translation 1307

or sleep and their soul will draw life from above

אדער שלאפן און נשמתם שואבת חיים מלמעלה

English translation 1308

(as explained in the Midrash)...

(כמבואר במדרש 133)...

English translation 1309

One does not suspect a Jew that he would occupy himself with more than trivial matters and mundane things...

מ'איז דאך ניט חושד א אידן אז ער זאל זיך פארנעמען ניט מערער ווי מיט דברים של מה-בכך אין דברי רשות...

English translation 1310

But nevertheless, everyone will presumably participate. And one may acquire merit for a person in his absence,

אבער אעפ"כ וועלן זיך מסתמא אלע משתתף זיין. וזכין לאדם שלא בפניו 134,

English translation 1311

and even if one finds such a one who

ואפילו אויב מ'טרעפט אזא וואס

English translation 1312

(externally)

(בחיצוניות)

English translation 1313

is doing so against his will –

איז דאס בעל כרחו –

English translation 1314

the proponents of the revealed aspect will argue that then "one may acquire merit for a person in his absence" –

וועלן דאך די בעלי נגלה טענה'ן אז דעמולט אין זכין לאדם שלא בפניו 135 –

English translation 1315

but the Rambam rules regarding the giving of a get that one forces him until he says "I want,"

פסק'נט דאך אבער דער רמב"ם 136 בנוגע לנתינת גט אז כופין אותו עד שיאמר רוצה אני 137,

English translation 1316

all the more so in our case.

עאכו"כ בנדו"ד

English translation 1317

Where it is about betrothal between the Congregation of Israel and the Holy One, blessed be He, and the Torah –

וואו עס רעדט זיך וועגן קידושין צווישן כנסת ישראל והקב"ה ותורה –

English translation 1318

a farbrengen connected with

א התוועדות פארבונדן מיט

English translation 1319

(the printing of)

(הדפסת ה)

English translation 1320

Torah,

תורה,

English translation 1321

Likkutei Torah of the old Rebbe,

לקוטי תורה פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1322

which connects Jews openly more with the Almighty.

וואס פארבינדט אידן בגלוי נאכמער מיטן אויבערשטן.

English translation 1323

And at the farbrengen, those involved in the printing of Likkutei Torah should arouse all the others regarding the study of Torah,

און בא דער התוועדות זאלן די מתעסקים בהדפסת הלקו"ת מעורר זיין נאכמער אלע אנדערע בנוגע צו לימוד התורה,

English translation 1324

and especially –

ובמיוחד –

English translation 1325

the inner dimension of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 1326

beginning –

מתחיל –

English translation 1327

with Likkutei Torah,

דעם לקו"ת,

English translation 1328

and they should bring more warmth into the entire surroundings.

און זיי זאלן אריינברענגען נאכמער ווארעמקייט אין דעם גאנצן ארום,

English translation 1329

And especially where "darkness shall cover the earth and thick darkness the nations,"

ובפרט וואו "החושך יכסה ארץ וערפל לאומים",

English translation 1330

and a state of coldness. He argues that

און א מצב של קרירות. ער טענה'ט אז

English translation 1331

(the)

(דאס)

English translation 1332

"heat" is not his "temperature"

"היץ" איז ניט זיין "טעמפעראטשור"

English translation 1333

(specifically in the vernacular),

(דוקא בלשון המדינה),

English translation 1334

spirit and air. It is different –

רוח ואויר. שונה –

English translation 1335

one must bring there warmth and "heat" of holiness and Torah and mitzvos.

דארף מען דארטן אריינבריינגען ווארעמקייט און "היץ" 138 פון קדושה ותומ"צ.

English translation 1336

Another good news regarding the spreading of the wellsprings outward:

נאך א בשורה טובה בקשר מיט הפצת המעינות חוצה:

English translation 1337

Following the proposal and request to print the Tanya in every place where Jews are found –

בהמשך צו די הצעה ובקשה צו אפדרוקן דעם ספר התניא בכל מקום ומקום וואו עס געפינען זיך אידן 139 –

English translation 1338

there is good news in this regarding the opposite matter in this,

איז א בשורה טובה בזה לעומת דער ענין ההיפך בזה,

English translation 1339

as discussed above –

כמדובר לעיל –

English translation 1340

mixing the Tanyas with making money for an institution:

מישן די תניא'ס מיט שאפן געלט פאר א מוסד]:

English translation 1341

The Tanya was printed in most of the cities in an entire country

מ'האט אפגעדרוקט דעם ספר התניא אין רובם ככולם פון די שטעט אין א גאנצער מדינה

English translation 1342

(Brazil).

(בראזיל).

English translation 1343

Then there comes a special elevation in the spreading of the wellsprings outward through the printing of the Tanya:

דעמולט קומט צו אן עילוי מיוחד אין דער הפצת המעינות חוצה ע"י הדפסת התניא:

English translation 1344

According to Torah, a country has special significance. And it is also relevant to practical halachah –

ע"פ תורה האט דאך א מדינה א חשיבות מיוחדת. ונוגע גם להלכה בפועל –

English translation 1345

in the language of the Mishnah "one who prays for the welfare of the government." And as emphasized –

בלשון המשנה 140 "המתפלל בשלומה של מלכות". וכמודגש –

English translation 1346

and connected with Purim and Shushan Purim Katan –

און פארבונדן מיט פורים ושושן פורים קטן –

English translation 1347

in the Megillah of Esther:

במגלת אסתר:

English translation 1348

Even though it says "and he sent letters to all the provinces of the king"

אע"פ וואס עס שטייט 141 "וישלח ספרים אל כל מדינות המלך"

English translation 1349

(and Achashverosh was a ruler over the entire globe) –

(און אחשורוש איז געווען א מושל בכיפה 142) –

English translation 1350

he continues and specifies "to each province according to its script,"

איז ער ממשיך ומפרט "אל מדינה ומדינה ככתבה",

English translation 1351

each province has special significance. And more.

יעדער מדינה האט א חשיבות מיוחדת. ועוד.

English translation 1352

From this it is understood that when the Tanya was printed in most of the cities in a country –

דערפון איז מובן אז בשעת מ'האט אפגעדרוקט ספר התניא ברובם ככולם פון די שטעט אין א מדינה –

English translation 1353

it is not only that ninety-nine,

איז ניט נאר וואס עס זיינען צוגעקומען ניין און נייציק,

English translation 1354

one hundred,

הונדערט,

English translation 1355

one hundred and one cities were added –

הונדערט און איינס. שטעט –

English translation 1356

but a new reality was added

נאר ס'איז צוגעקומען א נייע מציאות

English translation 1357

(quality)

(איכות)

English translation 1358

–

143 –

English translation 1359

a country.

א מדינה.

English translation 1360

Even the printing of the Tanya in one of the cities –

אפילו הדפסת התניא אין איינע פון די שטעט –

English translation 1361

this can be the "one mitzvah" that "tips the scale for oneself and the entire world to the side of merit and brings salvation and deliverance to him and them,"

קען דאס זיין די "מצוה אחת" וואס "מכריע את עצמו ואת כל העולם לכף זכות וגרם לו ולהם תשועה והצלה" 144,

English translation 1362

all the more so when one prints it in many cities

עאכו"כ אז מ'דרוקט עס אין א ריבוי שטעט

English translation 1363

(in quantity),

(בכמות),

English translation 1364

all the more so in an entire country

עאכו"כ אין א גאנצער מדינה

English translation 1365

(a new quality).

(א נייער איכות).

English translation 1366

And in addition to this elevation –

ובנוסף לעילוי זה –

English translation 1367

all these Tanyas were brought for this Shabbos at once to the house where Torah and prayer are nurtured of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe.

האט מען געבראכט לשבת זה די אלע תניא'ס בבת אחת צו דעם בית שמגדלין בו תורה ותפלה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר.

English translation 1368

And in order to include all those who are now present in this house

ובכדי משתף זיין די אלע וואס געפינען זיך איצטער בבית זה

English translation 1369

(of his honor, my father-in-law, the Rebbe)

(פון כ"ק מו"ח אדמו"ר)

English translation 1370

where this farbrengen takes place in connection with these printings of Tanya,

וואו עס קומט פאר דער התוועדות אין הדפסות תניא'ס אלו,

English translation 1371

and to include the printing of the Tanya in the farbrengen in this house –

און משתף זיין הדפסת התניא אין דער התוועדות בבית זה –

English translation 1372

we will now give mashkeh from the farbrengen to those who exerted themselves in this,

וועט מען איצטער געבן משקה פון דער התוועדות צו די וואס האבן זיך משתדל געווען בזה,

English translation 1373

And with the mashkeh they should return to the cities where the Tanyas were printed,

און מיט די משקה זאל מען צוריקפארן אין די שטעט וואו מען האט געדרוקט די תניא'ס,

English translation 1374

and there make a Chassidic farbrengen according to the manner and "language" of the local people,

און דארטן מאכן א חסיד'ישן פארברענגען לפי אופן ו"בלשונם" פון די אנשי המקום,

English translation 1375

and he should there learn again in that Tanya printed in that place

און ער זאל דארטן לערנען נאכאמאל אין דעם תניא הנדפס במקום ההוא

English translation 1376

(in addition to what was learned in it immediately after the printing) –

(בהוספה לזה וואס מ'האט געלערנט בזה תיכף לאחרי ההדפסה) –

English translation 1377

"double for wisdom."

"כפליים לתושי'" 145.

English translation 1378

And may it be His will that through the above matters which have now been added to the spreading of the wellsprings outward –

ויה"ר אז דורך די ענינים הנ"ל וואס זיינען איצטער צוגעקומען אין הפצת המעינות חוצה –

English translation 1379

it should further hasten the coming of "the master, the King Messiah"

זאל עס נאכמער צואיילן דעם אתי מר דא מלכא משיחא

English translation 1380

(as in the well-known letter of the Baal Shem Tov),

(כאגה"ק הידועה פון בעש"ט 146),

English translation 1381

the time when it will be "entirely mashkeh."

דעם זמן ווען עס וועט זיין "כולה משקה".

English translation 1382

And the prophecy will be fulfilled –

און ס'וועט מקויים ווערן דער יעוד 147 –

English translation 1383

"And He will return and gather you from all the nations where the Lord your God has scattered you,

"ושב וקבצך מכל העמים אשר הפיצך ה' אלקיך שמה,

English translation 1384

if your outcasts are at the ends of the heavens, from there the Lord your God will gather you, and from there He will take you

אם יהי' נדחך בקצה השמים משם יקבצך ה"א ומשם יקחך

English translation 1385

[for no outcast shall be rejected from Him],

[ווייל לא ידח ממנו נדח 148],

English translation 1386

and the Lord your God will bring you to the land which your fathers possessed..."

והביאך ה"א אל הארץ אשר ישבו אבותך גו'",

English translation 1387

And "awake and sing, you who dwell in the dust,"

ו"הקיצו ורננו שוכני עפר" 149,

English translation 1388

and his honor, my father-in-law, the Rebbe, among them,

און כ"ק מו"ח אדמו"ר בתוכם,

English translation 1389

And we will have the perfection of the Torah –

און מ'וועט האבן שלימות התורה –

English translation 1390

the revealed part of the Torah and the inner dimension of the Torah,

נגלה דתורה ופנימיות התורה,

English translation 1391

together with the perfection of the people,

צוזאמען מיט שלימות העם,

English translation 1392

"with our young and with our old... with our sons and with our daughters,"

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 150,

English translation 1393

together with the perfection of the land,

צוזאמען מיט שלימות הארץ,

English translation 1394

until the manner of "the Lord your God will enlarge your border,"

ביז באופן פון "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 151,

English translation 1395

"will enlarge" in all three perfections,

"ירחיב" אין אלע דריי שלימות'ן,

English translation 1396

amidst joy and a good heart, and speedily in our actual days.

מתוך שמחה וטוב לבב ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1397

[His honor, the Rebbe, shlita, gave a bottle of mashkeh:

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן בקבוק משקה:

English translation 1398

to the honorable R. Sh.A. shiyach (and "L'chaim" to others involved in this) –

לר"ר ש.א. שיחי' (ו"לחיים" לעוד מתעסקים בזה) –

English translation 1399

for the farbrengen in connection with the printing of Tanyas in Brazil.

עבור ההתוועדות בקשר עם הדפסת תניא'ס בבראזיל.

English translation 1400

And to the honorable R. Sh.N.Z. Ch. shiyach –

ולר"ר שנ"ז ח. שיחי' –

English translation 1401

for the farbrengen in connection with the printing of Likkutei Torah].

עבור ההתוועדות בקשר עם הדפסת הלקו"ת].

English translation 1402

Maamar (in the style of a sicha)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1403

beginning "And the Jews accepted."

ד"ה וקיבל היהודים.

English translation 1404

It is also customary to study a verse from the weekly portion together with Rashi,

ס'איז אויך רגיל אפצולערנען א פסוק פון פרשת השבוע צוזאמען מיט פרש"י,

English translation 1405

and a topic in the notes of my father on the Zohar of our portion.

און אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 1406

In our portion, chapter 34, verse 1, it speaks about the second tablets:

בפרשתנו קאפיטל לד פסוק א שטייט וועגן די לוחות שניות:

English translation 1407

"And the Lord said to Moses: 'Carve for yourself two tablets of stone like the first, and I will write upon the tablets the words that were on the first tablets, which you broke.'"

"ויאמר ה' אל משה פסל לך שני לוחות אבנים כראשונים וכתבתי על הלוחות את הדברים אשר היו על הלוחות הראשונים אשר שברת".

English translation 1408

Rashi quotes from the verse the words "Carve for yourself" in two separate introductory phrases –

איז רש"י מעתיק פון פסוק די ווערטער "פסל לך" אין צוויי באזונדערע דיבור המתחיל'ס –

English translation 1409

in the first introductory phrase Rashi explains the meaning of the words "Carve for yourself,"

אין דעם ערשטן ד"ה איז רש"י מפרש פירוש התיבות פון "פסל לך",

English translation 1410

and in the second introductory phrase he explains the content of the matter of "Carve for yourself etc."

און אין דעם צווייטן ד"ה איז ער מפרש תוכן הענין פון "פסל לך וגו'"

English translation 1411

[and this is one of the reasons why Rashi divides the two explanations into two introductory phrases],

[וואס דאס איז איינער פון די טעמים פארוואס רש"י טיילט די צוויי פירושים אויף צוויי דיבור המתחיל'ס],

English translation 1412

And Rashi only quotes the words "Carve for yourself" and does not even write "etc.,"

און רש"י איז נאר מעתיק די ווערטער "פסל לך" און שרייבט אפילו ניט "וגו'",

English translation 1413

even though his explanation

אע"פ וואס פירושו

English translation 1414

(the explanation)

(הב')

English translation 1415

is on the content of the entire verse –

איז אויף דער תוכן פון גאנצן פסוק –

English translation 1416

as is his way in every place,

כדרכו בכ"מ,

English translation 1417

that when Rashi explains an entire verse and topic,

אז בשעת רש"י איז מפרש א גאנצער פסוק וענין,

English translation 1418

he quotes only the first words of the verse

איז ער מעתיק נאר די ערשטע ווערטער פון פסוק

English translation 1419

(without an "etc."),

(אָן אַ "וגו'" 152),

English translation 1420

and by this he means the entire verse and topic, may it be blessed.

און דערמיט מיינט ער דעם גאנצן פסוק וענין שלאח"ז.

English translation 1421

As we see it in Parshat Tetzaveh where Rashi brings the first words

ווי מ'זעט עס בפ' תצוה 153 וואו רש"י ברענגט די ערשטע ווערטער

English translation 1422

(without an "etc.")

(אָן אַ "וגו'")

English translation 1423

and then explains the entire topic.

און איז דערנאך מפרש דעם גאנצן ענין.

English translation 1424

But in both explanations of Rashi there are many perplexing things. And we will now mention some of them.

אבער אין ביידע פירושים פון רש"י זיינען דא א ריבוי דברים תמוהים. און מ'וועט איצטער דערמאנען אחדים מהם.

English translation 1425

In the first introductory phrase "Carve for yourself"

אין דעם ערשטן ד"ה "פסל לך"

English translation 1426

(in the explanation of the words)

(בפירוש התיבות)

English translation 1427

Rashi explains:

איז רש"י מפרש:

English translation 1428

"He showed him a quarry of sapphire from within his tent,

"הראהו מחצב סנפירינון מתוך אהלו,

English translation 1429

and said to him, 'The chips will be yours,'

ואמר לו הפסולת יהי' שלך,

English translation 1430

and from there Moses became very wealthy."

ומשם נתעשר משה הרבה".

English translation 1431

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1432

A) What is difficult in this verse that compels Rashi to explain this explanation?

א) וואס איז שווער אין דעם פסוק וואס איז מכריח רש"י'ן צו מפרש זיין דעם פירוש?

English translation 1433

B) What is the practical difference in the explanation that the "quarry of sapphire" was "from within his tent" or outside his tent?

ב) למאי נפק"מ בהפירוש אז "מחצב סנפירינון' איז געווען "מתוך אהלו" אדער מחוץ לאהלו 154?

English translation 1434

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1435

"his tent" and "quarry of sapphire" are seemingly not compatible with each other,

"אהלו" און "מחצב סנפירינון" זיינען לכאורה ניט מתאים זה לזה,

English translation 1436

because when one wants to set up a tent in a certain place,

ווייל בשעת מ'וויל אוועקשטעלן אן אוהל במקום מסויים,

English translation 1437

one seeks a place

זוכט מען א מקום,

English translation 1438

that has soft ground so that one can insert the pegs of the tent into it –

וואס האט ווייכע ערד בכדי מ'זאל אהינצו קענען אריינשטעקן די יחידות פון דעם אוהל –

English translation 1439

not a hard place,

ניט א הארטן אָרט,

English translation 1440

all the more so not in a place of a "quarry of sapphire,"

עאכו"כ ניט במקום פון "מחצב סנפירינון",

English translation 1441

which is among the very hardest things?!

וואס איז פון די גאר הארטסטע זאכן?!

English translation 1442

C) "Sapphire" – who mentioned it? From where does Rashi take that "Carve for yourself" was from "sapphire" –

ג) "סנפירינון" מאן דכר שמי'? פון וואנעט נעמט רש"י אז "פסל לך" איז געווען פון "סנפירינון" –

English translation 1443

in the verse it only says "Carve for yourself two tablets of stone

אין פסוק שטייט דאך נאר "פסל לך שני לוחות אבנים

English translation 1444

(plain)?"

(סתם) "?

English translation 1445

Even if Rashi has a source that it was from "sapphire" –

אפילו אויב רש"י האט א מקור אז ס'איז געווען פון "סנפירינון" –

English translation 1446

what does this have to do with the plain meaning of the verse?

וואס איז דאס נוגע בפשש"מ?

English translation 1447

Further:

נאכמער:

English translation 1448

Even if Rashi has a source for this and also a reason why he needs to write it –

אפילו אויב רש"י האט א מקור אויף דעם און אויך א טעם פארוואס ער דארף עס שרייבן –

English translation 1449

the question becomes:

ווערט די שאלה:

English translation 1450

How does "sappirnon" come to be in the desert? A five-year-old knows that in a desert there is sand,

ווי קומט "סנפירינון" אין מדבר? א בן חמש ווייסט אז אין א מדבר איז דא זאמד,

English translation 1451

stones,

אבנים,

English translation 1452

and thorn bushes

און סנה

English translation 1453

(not trees),

(ניט קיין עצים 155),

English translation 1454

and especially in this desert it is known that there are thorn bushes and "fiery serpent and scorpion" –

ובפרט אין דעם מדבר איז באוואוסט אז דארטן איז דא סנה 156 און "נחש שרף ועקרב" 157 –

English translation 1455

not "sappirnon"?

ניט "סנפירינון"?

English translation 1456

Consequently it turns out that in order for there to be "sappirnon" in the desert, one must apparently come to a miracle. And accordingly:

במילא קומט אויס אז בכדי עס זאל זיין "סנפירינון" אין מדבר דארף מען לכאורה אנקומען צו א נס. ועפ"ז:

English translation 1457

Instead of explaining that "Carve for yourself" was from "sappirnon",

אנשטאט מפרש זיין אז "פסל לך" איז געווען פון "סנפירינון",

English translation 1458

for which one must come to that the Omnipresent should perform a miracle for no purpose apparently –

וואס דערצו דארף מען אנקומען אז דער אויבערשטער זאל מאכן א נס למגנא לכאורה –

English translation 1459

he should have explained that "Carve for yourself" is from a quarry of stones

האט ער געדארפט מפרש זיין אז "פסל לך" איז פון מחצב אבנים

English translation 1460

(ordinary) –

(סתם) –

English translation 1461

as the language of the verse –

כלשון הכתוב –

English translation 1462

which are found in the desert in any case,

וואס געפינען זיך אין מדבר בלאו הכי,

English translation 1463

and then one does not need to come to miracles for no purpose

און דעמולט דארף מען ניט אנקומען צו ניסא למגנא

English translation 1464

(which the five-year-old understands simply that "the Holy One, blessed be He, does not perform a miracle for no purpose")?

(וואס דאס פארשטייט דער בן חמש בפשטות 158 אז "קוב"ה לא עביד ניסא למגנא" 159)?

English translation 1465

From this one comes to another difficulty:

דערפון קומט מען צו נאך א קשיא:

English translation 1466

d) Since the "quarry of sappirnon" came to the desert in a miraculous manner

ד) וויבאלד אז "מחצב סנפירינון" איז געקומען אין מדבר בדרך נס

English translation 1467

(because according to nature it is apparently not in the desert) –

(ווייל ע"ד הטבע איז דאס אין מדבר לכאורה ניטא) –

English translation 1468

the language "a quarry of sappirnon was created for Moses" is more fitting

פאסט מער דער לשון "מחצב של סנפירינון נברא למשה"

English translation 1469

(and not "He showed him a quarry of sappirnon") –

(און ניט "הראהו מחצב סנפירינון") –

English translation 1470

as it indeed states in the Midrash, the source of Rashi –

ווי עס שטייט טאקע אין מדרש 160 דער מקור פון פרש"י –

English translation 1471

because this answers

ווייל דאס פארענטפערט

English translation 1472

(question c above)

(שאלה ג' הנ"ל)

English translation 1473

from where does the "quarry of sappirnon" indeed come in the desert. Now why did Rashi change and write "He showed him a quarry of sappirnon",

פון וואנעט קומט עס טאקע דער "מחצב סנפירינון" אין מדבר. היינט פארוואס איז רש"י משנה און שרייבט "הראהו מחצב סנפירינון",

English translation 1474

according to which the question remains from where does "sappirnon" come here that the Omnipresent should show it to Moses?

וואס לפי"ז בלייבט די שאלה פון וואנעט קומט דא "סנפירינון" אז דער אויבערשטער זאל עס משה'ן באווייזן?

English translation 1475

e) The main difficulty:

ה) די קשיא העיקרית:

English translation 1476

Rashi that "Carve for yourself" means "the chips shall be yours" is apparently the opposite of the plain meaning of the verse. Because the plain interpretation of "Carve for yourself etc."

פרש"י אז "פסל לך" מיינט "הפסולת יהי' שלך" איז לכאורה היפך פשוטו של מקרא. ווייל דער פירוש הפשוט פון "פסל לך גו'"

English translation 1477

(in the plain sense of the verses)

(בפשטות הכתובים)

English translation 1478

is –

איז –

English translation 1479

the command of God to Moses that he should hew from a quarry of stones "tablets of stone" upon which the Omnipresent will inscribe "the words that were on the first tablets"

דער ציווי ה' למשה אז ער זאל אויסהאקן פון מחצב האבנים "לוחות אבנים" וואס אויף זיי וועט דער אויבערשטער אנשרייבן "את הדברים אשר היו על הלוחות הראשונים"

English translation 1480

[Accordingly it is understood why Rashi writes in his commentary "quarry",

[וואס עפ"ז איז מובן פארוואס רש"י שרייבט בפירושו "מחצב" 161,

English translation 1481

because this explains why it had to be "Carve for yourself",

ווייל דאס איז מסביר פארוואס עס האט געדארפט זיין "פסל לך",

English translation 1482

that Moses needs to hew,

אז משה דארף אויסהאקן,

English translation 1483

for apparently –

דלכאורה –

English translation 1484

if there were stones (not a quarry) he would not have needed to carve them (hew them),

אויב עס זיינען געווען אבנים (ניט קיין מחצב) האט ער זיי ניט געדארפט פוסל זיין (אויסהאקן),

English translation 1485

but rather needed to take ready stones upon which the Omnipresent would write "the words" –

נאר געדארפט נעמען גרייטע שטיינער אויף וועלכע דער אויבערשטער וועט שרייבן "את הדרבים" –

English translation 1486

only because it was an entire "quarry" (block) of stones,

נאר וויבאלד אז ס'איז געווען א גאנצער "מחצב" (שטיק) אבנים,

English translation 1487

therefore it had to be "Carve for yourself"].

דערפאר האט געדארפט זיין "פסל לך"].

English translation 1488

That is, that "Carve for yourself" refers to the tablets,

ד.ה. אז "פסל לך" גייט אויף די לוחות,

English translation 1489

and not to the "chips",

און ניט אויף די "פסולת",

English translation 1490

the fallen pieces that remained from the stones after the "Carve for yourself"?

די אפגעפאלענע שטיקלעך וואס זיינען געבליבן פון די אבנים נאך דעם "פסל לך"?

English translation 1491

[Others have the version that instead of "their chips" (in Rashi's language - "the chips") it should read "their carvings" ("the carvings",

[אנדערע 162 זיינען גורס 163 אז אנשטאט "פסולתן" (בלשון רש"י - "הפסולת") זאל שטיין "פסילתן" ("הפסילות",

English translation 1492

a cholam after the lamed -),

א חולם נאכן למ"ד -),

English translation 1493

because "chips" is not a respectful term in relation to the tablets - but even according to this,

ווייל "פסולת" איז ניט קיין לשון של כבוד ביחס צו די לוחות - אבער אויך לפי"ז,

English translation 1494

the plain interpretation of "Carve for yourself" is that it refers to the tablets, not to the remaining pieces].

איז דאך דער פירוש הפשוט אין "פסל לך" אז דאס גייט אויף די לוחות ניט אויף די איבערגעבליבענע שטיקלעך].

English translation 1495

With several more precise points.

מיט נאך כמה דיוקים.

English translation 1496

In the second entry "Carve for yourself" Rashi writes

אין דעם צווייטן ד"ה "פסל לך" שרייבט רש"י

English translation 1497

(in the content of the matter):

(בתוכן הענין):

English translation 1498

"Carve for yourself,

"פסל לך,

English translation 1499

you broke the first ones,

אתה שברת הראשונות,

English translation 1500

you carve for yourself others. A parable: A king who went to a country overseas and left his betrothed with the maidservants,

אתה פסל לך אחרות. משל למלך שהלך למדינת הים והניח ארוסתו עם השפחות,

English translation 1501

through the corruption of the maidservants a bad reputation went out about her,

מתוך קלקול השפחות יצא עלי' שם רע,

English translation 1502

the groomsman arose and tore her marriage contract, he said:

עמד שושבינה וקרע כתובתה, אמר:

English translation 1503

If the king says to kill her, I will say to him: She is not yet your wife,

אם יאמר המלך להרגה אומר לו עדיין אינה אשתך,

English translation 1504

The king investigated and found that the corruption was only from the maidservants,

בדק המלך ומצא שלא הי' הקלקול אלא מן השפחות,

English translation 1505

he was reconciled with her,

נתרצה לה,

English translation 1506

The groomsman said to him:

אמר לו שושבינה:

English translation 1507

Write for her another marriage contract because the first one was torn,

כתוב לה כתובה אחרת שנקרעה הראשונה,

English translation 1508

The king said to him:

אמר לו המלך:

English translation 1509

You tore it,

אתה קרעת אותה,

English translation 1510

you acquire for her another paper,

אתה קנה לה נייר אחר,

English translation 1511

and I will write for her with my hand. So the king,

ואני אכתוב לה בכתב ידי. כן המלך,

English translation 1512

this is the Holy One, blessed be He,

זה הקדוש ברוך הוא,

English translation 1513

the maidservants are the mixed multitude,

השפחות אלו ערב רב,

English translation 1514

and the groomsman is Moses,

והשושבין זה משה,

English translation 1515

the betrothed of the Holy One, blessed be He, is Israel,

ארוסתו של הקב"ה אלו ישראל,

English translation 1516

therefore it is said: Carve for yourself".

לכך נאמר פסל לך".

English translation 1517

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1518

a) What is difficult in the verse that Rashi needs to give a parable.

א) וואס איז שווער אין פסוק אז רש"י דארף געבן א משל.

English translation 1519

b) Change in Rashi's language:

ב) שינוי לשון רש"י:

English translation 1520

At the beginning of the parable Rashi writes "his betrothed"

בתחלת המשל שרייבט רש"י "ארוסתו"

English translation 1521

(the parable for Jews),

(דער משל אויף אידן),

English translation 1522

afterwards "your wife"

דערנאך "אשתך"

English translation 1523

(not "your betrothed"),

(ניט "ארוסתך"),

English translation 1524

and afterwards again "his betrothed".

און דערנאך ווידער אמאל "ארוסתו".

English translation 1525

c) The parable seemingly does not correspond with the moral:

ג) דער משל שטימט לכאורה ניט מיטן נמשל:

English translation 1526

In the parable it says, "The king said to him, 'You tore it,

אין משל שטייט "אמר לו המלך אתה קרעת אותה,

English translation 1527

you acquire for yourself another paper and I will write upon it with My hand.'" But in the moral, Moses, by breaking the tablets—tearing the marriage contract—nullified not only the paper but also the writing on the paper,

אתה קנה לך נייר אחר ואני אכתוב לה בכתב ידי". אבער אין נמשל האט דאך משה מיט צוברעכן די לוחות - צוריסן די כתובה - מבטל געווען ניט נאר די נייר נאר אויך דער כתב על הנייר,

English translation 1528

for the writing is the main element of the marriage contract

וואס דער כתב איז גאר דער עיקר אין דער כתובה

English translation 1529

(not the paper)

(ניט דער נייר)

English translation 1530

—therefore, the Almighty should have said to Moses that he should also write on the new marriage contract

- האט לפי"ז דער אויבערשטער געדארפט זאגן משה אז ער זאל אויך שרייבן אויף די נייע כתובה

English translation 1531

(and not only "you acquire for yourself a paper")

(און ניט נאר "אתה קנה לך נייר")

English translation 1532

—why does the Almighty say, "I will write for you with My hand"?!

- פארוואס זאגט דער אויבערשטער "אני אכתוב לך בכתב ידי"?!

English translation 1533

One cannot answer because it is thus stated in the verse—"Carve for yourself two stone tablets etc. and I will write upon the tablets"—because this raises more than the question of the parable to the moral:

מ'קען ניט ענטפערן ווייל אזוי שטייט אין פסוק - "פסל לך שני לוחות אבנים גו' וכתבתי על הלוחות" - ווייל דאס טראגט מערניט ווי איבער די שאלה פון משל צום נמשל:

English translation 1534

Since Moses our teacher broke the tablets with the writing—he should have provided the tablets with the writing,

וויבאלד אז משה רבינו האט צובראכן די לוחות מיטן כתב - האט ער געדארפט צושטעלן די לוחות מיטן כתב,

English translation 1535

and not only the tablets and the Almighty should write upon them?

און ניט נאר די לוחות און דער אויבערשטער זאל אויף זיי שרייבן?

English translation 1536

The question becomes even stronger according to the words of the Midrash that at the second tablets Moses wrote the writing,

די קשיא ווערט נאך שטארקער ע"פ דברי המדרש 164 אז בא די לוחות שניות האט משה געשריבן דער כתב,

English translation 1537

and that which is stated "and I will write etc." means,

און דאס וואס שטייט "וכתבתי גו'" מיינט,

English translation 1538

that the Almighty would help Moses write. According to this, Rashi should have explained according to the Midrash?

אז דער אויבערשטער וועט העלפן משה'ן שרייבן. האט רש"י לפי"ז געדארפט מפרש זיין כדברי המדרש?

English translation 1539

With further precise points. And as will be explained below.

מיט נאך דיוקים. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1540

In the father's notes on the Zohar of our portion, he brings the statement of the Zohar:

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו 165 ברענגט ער מאמר הזהר 166:

English translation 1541

"It is written, 'And it shall be in the end of days, the mountain of the house of the Lord shall be established as the head of the mountains

"כתיב 167 והי' באחרית הימים יהי' הר בית ה' נכון בראש ההרים

English translation 1542

[The verse is brought in the Be'er Heitev at the end of the laws of Megillah,

[דער פסוק געבראכט אין באר היטב סוף הל' מגילה,

English translation 1543

as above (section 23)],

כנ"ל (סכ"ג)],

English translation 1544

who is the head of the mountains? This is Abraham the patriarch etc.',"

מאן ראש ההרים דא אברהם סבא וכו'",

English translation 1545

and he explains that "the content of the discourse" is—that in the future to come, the sefirah of Malchut

און ער איז מבאר אז "תוכן הדרוש" איז - אז לע"ל וועט ספירת המלכות

English translation 1546

("the mountain of the house of the Lord")

("הר בית ה'")

English translation 1547

will ascend into the sefirah of Chochmah

עולה זיין אין ספירת החכמה

English translation 1548

("the head of the mountains,

("ראש ההרים,

English translation 1549

Abraham the patriarch").

אברהם סבא").

English translation 1550

And in the Zohar he says that the discourse in the Zohar was most beloved and brought forth great joy etc. by Rabbi Chiya and Rabbi Yosi—"I rejoiced in it and I treasured it etc." And the father in his note explains the details of the precise points in this—in the letters of Kabbalah.

און אין זהר זאגט ער אז דער דרוש אין זהר איז געווען חביב ביותר און האט ארויסגעבראכט גרויס שמחה וכו' בא ר' חייא און ר' יוסי - "חדינא בי' ונטירנא לי' וכו'". און דער טאטע אין זיין הערה איז מבאר די פרטי הדיוקים בזה - באותיות הקבלה.

English translation 1551

One must still understand:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 1552

What is the greatness of the wonder in this content of the discourse of the Zohar that in the future to come Malchut will ascend into Chochmah,

וואס איז דער גודל ההפלאה אין דעם תוכן דרוש הזהר אז לע"ל וועט מלכות עולה זיין אין חכמה,

English translation 1553

and that specifically this was by Rabbi Chiya and Rabbi Yosi a novelty and therefore evoked in them an excitement of joy and endearment etc.—in many places it is explained that in the future to come there will be the matter of "a female shall encompass a man",

און אז דוקא דאס איז בא ר' חייא ור' יוסי געווען א חידוש און דערפאר ארויסגערופן בא זיי א התפעלות שמחה וחביבות כו' - בכו"כ מקומות 168 איז מבואר אז לע"ל וועט זיין דער ענין פון "נקבה תסובב גבר" 169,

English translation 1554

that is, that the sefirah of Malchut will be higher than all the sefirot

ד.ה. אז ספירת המלכות וועט זיין העכער פאר אלע ספירות

English translation 1555

(including the sefirah of Chochmah),

(כולל ספירת החכמה),

English translation 1556

and it is explained in the discourses of Chanukah

ומבואר בדרושי חנוכה

English translation 1557

(in many places)

(בכ"מ 170)

English translation 1558

regarding the matter of "Sing and rejoice, O daughter of Zion",

בענין "רני ושמחי בת ציון" 171,

English translation 1559

in the saying of our sages of blessed memory "A parable of a king who had an only daughter"—that there is the level of "He loved her exceedingly etc. and He called her My daughter etc. and He did not cease loving her until He called her My sister etc. until He called her My mother",

במאחז"ל 172 "משל למלך שהיתה לו בת יחידה" - אז ס איז דא די דרגא פון "הי' מחבבה ביותר כו' והי' קורא אותה בתי כו' ולא זז מחבבה עד שקראה אחותי כו' עד שקראה אמי",

English translation 1560

and higher than this is the level of "Sing and rejoice, O daughter of Zion",

און העכער דערפון איז די דרגא פון "רני ושמחי בת ציון",

English translation 1561

because in the future to come the sefirah of Malchut

ווייל לע"ל וועט ספירת המלכות

English translation 1562

("daughter of Zion")

("בת ציון")

English translation 1563

will ascend even higher than the aspect of "My mother"—so what then is the novelty in the discourse in the Zohar that evoked in them excitement and joy?

עולה זיין העכער אפילו פאר בחי' אמי" 173 - במילא וואס איז שוין דער חידוש אין דער דרוש בזהר וואס האט ארויסגעבראכט בא זיי התפעלות ושמחה?

English translation 1564

Also, one must understand the lesson from this in the service of man.

אויך דארף מען פארשטיין די הוראה דערפון אין עבודת האדם.

English translation 1565

Here is the place to complete that which was mentioned in the farbrengen of the previous time that in the time of the Rambam the matter of sorcery was nullified.

כאן המקום צו משלים זיין דאס וואס מ'האט דערמאנט אין דער התוועדות שלפנ"ז 174 אז בזמן הרמב"ם איז נתבטל געווארן ענין הכישוף.

English translation 1566

They asked where is the source for this,

האט מען געפרעגט וואו איז דער מקור לזה,

English translation 1567

and they debated about it. The source for this is from him and from him—from the Rambam himself:

און מ'האט זיך אין דעם גע'פלפול'ט 175. דער מקור לזה איז מיני' ובי' - פון דעם רמב"ם אליין:

English translation 1568

The opinion of the Rambam is,

שיטת הרמב"ם איז,

English translation 1569

that sorcery is "falsehood and deceit",

אז כישוף איז "שקר וכזב",

English translation 1570

"chaos and vanity",

"תוהו והבל",

English translation 1571

as he rules in his book Yad HaChazakah,

ווי ער פסק'נט אין ספר יד החזקה שלו 176,

English translation 1572

"Laws of Laws." And other halachic authorities hold that sorcery has substance. As is also implied in the Shulchan Aruch regarding the laws of sorcery.

"הלכות הלכות" 177. און אנדערע פוסקים 178 האלטן אז כישוף יש בו ממש. ווי ס'איז אויך משמע אין שולחן ערוך 179 בנוגע צו הלכות כישוף.

English translation 1573

[Of course, then the great dispute does not lie in whether sorcery can create something from nothing or not - as discussed previously that according to the ruling of the Alter Rebbe, only "He alone (the Emanator, blessed be He, etc.) by His power and ability can create something from nothing",

[כמובן אז זייער מחלוקת באשטייט ניט אין דעם צי כישוף קען באשאפן יש מאין אדער ניט - כמדובר דעמולט אז ע"פ פס"ד אדה"ז 180 איז נאר "הוא לבדו (המאציל ב"ה כו') בכחו ויכלתו לברוא יש מאין",

English translation 1574

and a light that is of the same kind as the luminary has the power to do this,

און אור וואס איז מעין המאור האט בכח דאס טאן,

English translation 1575

but no other existence can do this,

אבער קיין אנדער מציאות קען דאס ניט טאן,

English translation 1576

and the Alter Rebbe says about this a matter with reason:

און דער אלטער רבי זאגט בזה א מילתא בטעמא:

English translation 1577

Since "His existence is from His essence and is not caused by any cause that preceded Him, heaven forbid," therefore He can create "something from absolute nothing and naught, without any other cause or reason preceding this something." It follows that the dispute between the Rambam and the other poskim is - whether sorcery can produce something from something or not:

וויבאלד אז "מציאותו הוא מעצמותו ואינו עלול מאיזה עילה שקדמה לו ח"ו" דערפאר קען ער באשאפן "יש מאין ואפס המוחלט ממש בלי שום עילה וסיבה אחרת קודמת ליש הזה". קומט אויס אז דער מחלוקת צווישן רמב"ם און די אנדערע פוסקים איז - צי כישוף קען אויפמאכן יש מיש אדער ניט:

English translation 1578

According to the poskim, sorcery can make something from something,

לויט די פוסקים קען כישוף מאכן א יש מיש,

English translation 1579

i.e., to change a something or to produce something within it.

ד.ה. משנה זיין א יש אדער אין דעם עפעס אויפטאן.

English translation 1580

However, the opinion of the Rambam is that sorcery has no substance,

משא"כ שיטת הרמב"ם איז אז כישוף אין בו ממש,

English translation 1581

even something from something it also cannot produce].

אפילו יש מיש קען עס אויך ניט אויפטאן].

English translation 1582

And it is a great difficulty to mediate between the opinion of the Rambam and the opinion of the poskim

און ס'איז א דוחק גדול צו מתווך זיין בין שיטת הרמב"ם ושיטת הפוסקים

English translation 1583

(that in truth this is not a dispute)

(אז באמת איז דאס ניט קיין מחלוקת)

English translation 1584

- as several commentators wish to say - because the halacha is written in clear language,

- ווי כמה מפרשים ווילן זאגן 181 - ווייל הלכה איז געשריבן בלשון ברורה 182,

English translation 1585

and the view of the Rambam in his order of "Halachot Halachot"

און דעת הרמב"ם בסדר "הלכות הלכות" שלו

English translation 1586

(Yad HaChazakah)

(יד החזקה)

English translation 1587

that sorcery is "falsehood and lies",

אז כישוף איז "שקר וכזב",

English translation 1588

"chaos and vanity" - means literally,

"תוהו והבל" - מיינט כפשוטו,

English translation 1589

and it also means that sorcery has no substance

און עס מיינט אויך אז כישוף אין בו ממש

English translation 1590

(not only in the time of the Rambam when he ruled the halacha, but)

(ניט נאר בזמן הרמב"ם ווען ער האט גע'פסק'נט די הלכה, נאר)

English translation 1591

like all halachot in the Rambam - "Halachot Halachot" from the time of the giving of the Torah at Sinai,

ווי אלע הלכות ברמב"ם - "הלכות הלכות" מזמן מתן תורה בסיני,

English translation 1592

i.e., that sorcery has no substance in all times

ד.ה. אז כישוף אין בו ממש בכל הזמנים

English translation 1593

(also before the time of the Rambam).

(גם קודם זמן הרמב"ם).

English translation 1594

And one cannot interpret simple meanings and allusions in this;

און מ'קען ניט איינטייטשן פשט'לעך ורמזים בזה;

English translation 1595

and likewise the opinion of the other poskim is clear that sorcery has substance - as is evident from several clear halachot in the Shulchan Aruch.

און עד"ז די שיטה פון די אנדערע פוסקים איז ברור אז כישוף יש בו ממש - כמובן פון כמה הלכות ברורות אין שו"ע.

English translation 1596

Consequently, it is necessary to say that there is a dispute between them - whether sorcery has substance

במילא איז מוכרח זאגן אז ס'איז דא א מחלוקת צווישן זיי - צי כישוף יש בו ממש

English translation 1597

(something from something)

(יש מיש)

English translation 1598

or has no substance.

אדער אין בו ממש.

English translation 1599

On the other hand:

לאידך גיסא:

English translation 1600

According to the rule not to increase disputes, it is understood that when one can say that a dispute is "up to the heart of heaven" and in all six hundred and thirteen details, etc.,

ע"פ הכלל לא לאפושי במחלוקת 183 איז מובן אז בשעת מ'קען זאגן אז א מחלוקת איז "עד לב השמים" ובכל תרי"ג פרטים כו',

English translation 1601

or only in one detail - one must certainly endeavor to minimize the dispute as much as possible,

אדער נאר אין איין פרט - דארף מען זיכער זיך משתדל זיין וואס מערער ממעט זיין אין דער מחלוקת,

English translation 1602

so that it should not be from one extreme to the other, but only in one detail and the like.

אז ס'זאל ניט זיין מן הקצה אל הקצה נאר אין איין פרט וכיו"ב.

English translation 1603

And particularly in this case, it is a dispute about reality:

ובפרט אז בנדו"ד איז דאס א מחלוקת במציאות:

English translation 1604

If one will bring an item that a sorcerer produced

אויב מ'וועט ברענגען א זאך וואס א מכשף האט אויפגעמאכט

English translation 1605

(something from something),

(יש מיש),

English translation 1606

for example, as the Gemara brings,

לדוגמא ווי די גמרא 184 ברענגט,

English translation 1607

that "one of them took a bundle and threw it into the air, and it descended and became a calf",

אז "חד מיניי נסיב צריר וזרק לי' לרומא והוה נחת ומתעביד עגל",

English translation 1608

that from a reed he made a calf - the Rambam will say that it has no substance

אז פון א קנה האט ער געמאכט אן עגל - וועט דער רמב"ם זאגן אז אין בו ממש

English translation 1609

(it is an optical illusion),

(ס'איז אן אחיזת עינים),

English translation 1610

and the other poskim will say that it has substance. And it is a real calf,

און די אנדערע פוסקים וועלן זאגן אז יש בו ממש. און ס'איז אן אמת'ער עגל,

English translation 1611

until the Gemara continues that the test for this is if "you ate from it",

ביז ווי די גמרא איז ממשיך אז די בחינה לזה איז אויב "אכלת מינה",

English translation 1612

whether he ate from it,

צי ער האט דערפון געגעסן,

English translation 1613

for if yes - "it is an actual deed",

וואס אויב יע - "מעשה הוא",

English translation 1614

a true reality

א מציאות אמיתית

English translation 1615

(because if not, then eating from it is not possible)!

(ווייל אויב ניט איז דאך ניט שייך דערפון עסן)!

English translation 1616

One sees that the dispute of the Rambam and the poskim is a dispute about reality.

זעט מען אז דער מחלוקת פון רמב"ם און די פוסקים איז א מחלוקת במציאות.

English translation 1617

So in such a dispute

איז אין אזא מחלוקת

English translation 1618

(about reality)

(במציאות)

English translation 1619

it is certainly logical to say that the dispute about reality is only to the extent that it is necessary.

זיכער מסתבר צו זאגן אז דער מחלוקת במציאות איז נאר אויף וויפל ס'איז מוכרח.

English translation 1620

Therefore, it was said that in the time of the Rambam, sorcery was nullified - because with this one gains that in our times

דעריבער האט מען געזאגט אז בזמן הרמב"ם איז נתבטל געווארן כישוף - ווייל דערמיט פארדינט מען אז בימינו אלו

English translation 1621

(after the time of the Rambam)

(לאחרי זמן הרמב"ם)

English translation 1622

there is no dispute about reality,

איז ניטא קיין מחלוקת במציאות,

English translation 1623

because according to all opinions, the reality that sorcery has substance does not exist at all nowadays:

ווייל לכולי עלמא איז דעמולט ניטא כלל וכלל דער מציאות אז כישוף יש בו ממש:

English translation 1624

Also the poskim who hold that before the time of the Rambam sorcery had a real existence - will hold that afterwards it was completely nullified,

אויך די פוסקים וואס האלטן אז לפני זמן הרמב"ם האט כישוף געהאט א מציאות של ממש - וועלן האלטן אז דערנאך איז דאס אינגאנצן נתבטל געווארן,

English translation 1625

consequently, if there will be a case

במילא אויב ס'וועט זיין א פאַל

English translation 1626

(after the time of the Rambam)

(לאחרי זמן הרמב"ם)

English translation 1627

where it appears that a sorcerer produced something

אז ס'זעט אויס אז א מכשף האט עפעס וואס אויפגעמאכט

English translation 1628

(from a reed a calf and the like)

(פון א קנה אן עגל וכיו"ב)

English translation 1629

all opinions will hold that it has no substance,

וועלן כולי עלמא האלטן אז אין בו ממש,

English translation 1630

it is only an optical illusion. And their entire dispute is only regarding the time of the giving of the Torah, etc.

נאר ס'איז אן אחיזת עינים. און זייער גאנצע מחלוקת איז נאר בנוגע לזמן מ"ת כו'

English translation 1631

(before the time of the Rambam),

(לפני זמן הרמב"ם),

English translation 1632

whether sorcery has substance

אויב כישוף יש בו ממש

English translation 1633

(then),

(דעמולט),

English translation 1634

or it is falsehood and lies, etc.

אדער ס'איז שקר וכזב כו'.

English translation 1635

This is analogous to the general principle explained in various places of "the natural order changed" - that until a certain time, the nature of the world was in a certain manner,

וואס דאס איז ע"ד כללות הענין המבואר בכ"מ 185 פון "נשתנו הטבעיים" - אז ביז א זמן מסויים איז טבע העולם געווען באופן מסויים,

English translation 1636

and afterwards "the natural order changed".

ולאח"ז "נשתנו הטבעיים".

English translation 1637

Likewise in this case - until the time of the Rambam, the reality of sorcery existed

עד"ז בנדו"ד - עד זמן הרמב"ם איז געווען מציאות הכישוף

English translation 1638

(according to these poskim)

(לדעת פוסקים אלו)

English translation 1639

and afterwards it was nullified.

ואח"כ נתבטל.

English translation 1640

An example of this

א דוגמא לזה

English translation 1641

(So at a certain time the nature and powers in the world were to be changed to perform sorcery)

(אז בזמן מסויים זאל נשתנה ווערן טבע וכחות שבעולם צו מאכן כישוף)

English translation 1642

- they had from before the flood and after it:

- האט מען פון לפני המבול ולאחריו:

English translation 1643

Before the flood people lived with great longevity

לפני המבול האבן מענטשן געלעבט באריכות ימים ביותר

English translation 1644

(hundreds of years),

(הונדערטע יארן),

English translation 1645

"until the flood their days were long",

"עד המבול היו ימיהם באורך" 186,

English translation 1646

as our sages of blessed memory said that the twenty-six generations before the giving of the Torah

כמאחז"ל 187 אז די כ"ו דורות פאר מ"ת

English translation 1647

(and especially the generations before the flood)

(ובמיוחד די דורות פארן מבול 188)

English translation 1648

were sustained by the kindness of the Holy One, blessed be He,

היו נזונין בחסדו של הקב"ה,

English translation 1649

and after the flood "their days went diminishing",

ולאחרי המבול "הלכו ימותם הלוך וחסור" 186,

English translation 1650

i.e., there was a weakening in the world,

ד.ה. ס'איז געווארן א חלישות אין וועלט,

English translation 1651

and they began to live no more than "and his days shall be one hundred and twenty years"

און מ'האט אנגעהויבן לעבן ניט מער ווי "והיו ימיו מאה ועשרים שנה" 189

English translation 1652

[and the question is known that there are people who lived and live longer than that also after the flood,

[וידועה השאלה אז ס'איז דא מענטשן וואס האבן געלעבט און לעבן מערער דערפון אויך לאחרי המבול,

English translation 1653

and the answer is already explained in the books].

והתירוץ כבר מבואר בספרים].

English translation 1654

One sees that at a certain time certain powers that people had were nullified in the world.

זעט מען אז בזמן מסויים זיינען נתבטל געווארן בעולם געוויסע כחות וואס מענטשן האבן געהאט.

English translation 1655

And likewise one can say regarding sorcery,

ועד"ז קען מען זאגן בנוגע לכישוף,

English translation 1656

that even according to the opinions that there was sorcery in the world before the time of the Rambam,

אז אפילו לויט די דיעות אז ס'איז געווען כישוף בעולם לפני זמן הרמב"ם,

English translation 1657

it was subsequently nullified,

איז עס דערנאך נתבטל געווארן,

English translation 1658

consequently after the time of the Rambam there is no dispute about the reality.

במילא איז לאחר זמן הרמב"ם ניטא קיין מחלוקת במציאות.

English translation 1659

There is no question according to this

ס'איז קיין שאלה ניט לפי"ז

English translation 1660

(according to the opinion of the halachic decisors)

(לויט דעת הפוסקים)

English translation 1661

that what the halachic decisors and the Shulchan Aruch bring all these laws connected with sorcery,

דאס וואס די פוסקים און שו"ע ברענגען די אלע הלכות פארבונדן מיט כישוף,

English translation 1662

beginning from the commandment in the Torah "you shall not permit a sorceress to live",

אנהויבנדיק פון דעם ציווי בתורה "מכשפה לא תחי'" 190,

English translation 1663

for apparently:

דלכאורה:

English translation 1664

since sorcery has been nullified,

וויבאלד אז נתבטל כישוף,

English translation 1665

it would seemingly follow that the prohibition and all these laws become void, heaven forbid

קומט לכאורה אויס אז דער איסור און די אלע הלכות ווערן בטל ח"ו

English translation 1666

(and they are not eternal),

(און זיינען ניט נצחיים),

English translation 1667

[According to the Rambam this is no question,

[לדעת הרמב"ם איז דאס קיין שאלה ניט,

English translation 1668

because he holds from the outset that these laws do not speak about a sorcerer who actually does something (for according to him a sorcerer can do nothing at all),

ווייל ער האלט מלכתחילה אז די הלכות רעדן זיך ניט וועגן א מכשף וואס טוט עפעס אויף (ווייל לדעתו קען א מכשף גארניט אויפטאן),

English translation 1669

but rather that the prohibition and the laws about this speak about certain actions that are attributed to sorcerers (gathering herbs and the like)].

נאר אז דער איסור און די הלכות בזה רעדן זיך וועגן געוויסע פעולות וואס מ'איז מייחס צו מכשפים (מאסף זיין עשבים וכיו"ב)].

English translation 1670

So this is no question,

איז דאס קיין שאלה ניט,

English translation 1671

for the explanation of this is only that the reality of sorcery in the world has been nullified,

ווייל דער פירוש אין דעם איז נאר אז מציאות הכישוף בעולם איז נתבטל געווארן,

English translation 1672

but the prohibition "you shall not permit a sorceress to live" and all the laws of sorcery are always existing and eternal,

אבער דער איסור "מכשפה לא תחי'" און אלע הלכות כישוף זיינען אלעמאל קיימים ונצחיים,

English translation 1673

that is:

דאס הייסט:

English translation 1674

in practice one cannot fulfill the laws;

בפועל קען מען ניט מקיים זיין די הלכות;

English translation 1675

but this does not change the eternity of the commandment,

אבער דאס איז ניט משנה די נצחיות פון דער מצוה,

English translation 1676

for the command always applies,

ווארום דער ציווי איז אלעמאל חל,

English translation 1677

and if it were conceivable that such a reality existed in the world - one would need to fulfill the commandment and the laws.

און אילו יצוייר עס זאל זיין אזא מציאות אין וועלט - דארף מען מקיים זיין די מצוה און די הלכות.

English translation 1678

As the Rambam writes in his Book of Commandments regarding the commandment to destroy the seven nations and the commandment to blot out Amalek,

ווי דער רמב"ם שרייבט בספר המצוות שלו 191 בנוגע מצות השמדת ז' אומות ומצות מחיית עמלק,

English translation 1679

that even though these commandments are not applicable in all times,

אז אע"פ וואס די מצוות זיינען ניטא בכל הזמנים,

English translation 1680

nevertheless he counts them in the enumeration of the commandments,

אעפ"כ רעכנט ער זיי אין מנין המצוות,

English translation 1681

although he counts only commandments for generations

כאטש אז ער רעכנט נאר מצוות לדורות

English translation 1682

(not commandments that were only for one time,

(ניט מצוות וואס זיינען נאר געווען לזמן אחד,

English translation 1683

like the making of the Tabernacle and the commandments connected only with the Tabernacle.

ווי עשיית המשכן און די מצוות פארבונדן נאר מיטן משכן.

English translation 1684

However, the command "and they shall make for Me a sanctuary" is a command for generations,

משא"כ דער ציווי "ועשו לי מקדש" 192 איז א ציווי לדורות,

English translation 1685

not only for the Tabernacle,

ניט נאר פארן משכן,

English translation 1686

but for the first and second Holy Temple and also pertains to the third Holy Temple,

נאר פארן ביהמ"ק ראשון ושני און נוגע אויך לביהמ"ק שלישי,

English translation 1687

consequently this is a commandment for generations]

במילא איז דאס א מצוה לדורות]

English translation 1688

- because "a matter that has been completed with the achievement of its purpose without that thing being dependent on a specific time, we do not say that it is not practiced for generations,

- ווייל "הענין 193 שנסתיים בהשגת מטרתו בלי שיהא אותו הדבר תלוי בזמן מסוים אין אומרים בו אינו נוהג לדורות,

English translation 1689

since it is practiced in every generation in which the possibility of that thing exists...

לפי שהוא נוהג בכל דור שבו נמצאת אפשרות אותו הדבר...

English translation 1690

the general principle is that you need to understand and contemplate the difference between the commandment and the thing about which one was commanded,

כללו של דבר אתה צריך להבין ולהתבונן בהבדל בין המצוה ובין הדבר אשר נצטוה עליו,

English translation 1691

for sometimes it is practiced for generations,

כי יש שתהא נוהגת לדורות,

English translation 1692

except that the thing about which one was commanded is already absent in a certain generation etc.'".

אלא שהדבר שנצטוה עליו כבר נעדר בדור מן הדורות כו'".

English translation 1693

However, commandments that are not practiced for generations, the commandment itself is only for a specific time.

משא"כ מצוות שאינן נוהגות לדורות איז די מצוה אליין נאר לזמן מסויים.

English translation 1694

And based on this:

ועפ"ז:

English translation 1695

According to the opinion of the halachic decisors who hold like the Rambam regarding the enumeration of the commandments and do not hold like him regarding sorcery at the time of the giving of the Torah,

לדעת הפוסקים שס"ל כדעת הרמב"ם בנוגע למנין המצוות ולא ס"ל כדעתו בנוגע לכישוף בזמן מ"ת,

English translation 1696

the command "you shall not permit a sorceress to live",

איז דער ציווי "מכשפה לא תחי'",

English translation 1697

and all the laws of sorcery - only if

און די אלע הלכות כישוף - נאר אויב

English translation 1698

(if it were conceivable)

(אילו יצוייר)

English translation 1699

there would be such a reality of sorcery that has substance.

ס'וועט זיין אזא מציאות פון כישוף שיש בו ממש.

English translation 1700

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1701

According to them, these halachic decisors

לדעתם דפוסקים אלו

English translation 1702

(not the Rambam)

(לא הרמב"ם)

English translation 1703

- there is also added the reasoning - that only optical illusion is possible for sorcerers now.

- נתוספה גם הסברא - דרק אחיזת עינים אפשרי למכשפים עתה.

English translation 1704

However, according to the Rambam, the prohibition "you shall not permit a sorceress to live" and all the laws of sorcery are from the outset not in relation to the reality of sorcery

משא"כ לדעת הרמב"ם איז דער איסור "מכשפה לא תחי'" און אלע הלכות כישוף לכתחילה ניט ביחס צו מציאות הכישוף

English translation 1705

(for according to him this is falsehood and deception),

(ווייל לדעתו איז דאס שקר וכזב),

English translation 1706

but rather to the actions attributed to sorcerers,

נאר צו די פעולות המתייחסות למכשפים,

English translation 1707

as above.

כנ"ל.

English translation 1708

And even though then according to the above

ואע"פ אז ע"פ הנ"ל

English translation 1709

(then the matter of sorcery was nullified,

(אז נתבטל ענין הכישוף,

English translation 1710

and now sorcery has no substance according to all opinions)

און איצטער איז כישוף אין בו ממש לכו"ע)

English translation 1711

it also follows that regarding sorcery at the time of the Giving of the Torah

קומט אויך אויס אז בנוגע כישוף בזמן מ"ת

English translation 1712

(before the time of the Rambam)

(לפני זמן הרמב"ם)

English translation 1713

there is a dispute in reality between the Rambam and the other poskim whether it has substance,

איז דא א מחלוקת במציאות צווישן רמב"ם ושאר הפוסקים צי יש בו ממש,

English translation 1714

consequently if there is already a dispute in reality between them

במילא אויב ס'איז שוין דא א מחלוקת במציאות ביניהם

English translation 1715

(regarding sorcery before the time of the Rambam)

(בנוגע לכישוף לפני זמן הרמב"ם)

English translation 1716

whom does it bother that the dispute in reality will extend another "day"

וועמען "ארט" עס אז דער מחלוקת במציאות וועט זיך ציען נאך א "טאג"

English translation 1717

(and the like)

(וכיו"ב)

English translation 1718

- after the time of the Rambam,

- לאחר זמן המרב"ם,

English translation 1719

also in this time?

אויך בזמן הזה?

English translation 1720

But there is an addition to this that one must endeavor to minimize dispute as much as possible,

איז אבער נוסף לזה וואס מ'דארף זיך משתדל זיין וואס מער ממעט זיין במחלוקת,

English translation 1721

especially - a dispute in reality,

בפרט - מחלוקת במציאות,

English translation 1722

consequently even if there is necessarily a dispute in reality,

במילא אפילו אויב ס'איז דא בהכרח א מחלוקת במציאות,

English translation 1723

one must not on this basis make another dispute in reality!,

דארף מען על יסוד זה ניט מאכן נאך א מחלוקת במציאות!,

English translation 1724

in this matter,

איז] בנדו"ד,

English translation 1725

it is not the difference

ניט דער חילוק

English translation 1726

(in the dispute between before the time of the Rambam and after it)

(במחלוקת בין לפני זמן הרמב"ם ולאחריו)

English translation 1727

but how much time the dispute extends,

נאר וויפל צייט דער מחלוקת ציט זיך,

English translation 1728

but in the very manner of the dispute:

נאר אין דער עצם אופן המחלוקת:

English translation 1729

If one will say that the Rambam and the poskim also argue in this time

אויב מ'וועט זאגן אז דער רמב"ם און די פוסקים קריגן זיך אויך בזמן הזה

English translation 1730

(after the time of the Rambam),

(לאחר זמן הרמב"ם),

English translation 1731

it will turn out that it is a very great dispute in reality - a dispute in reality in actuality and in the present,

וועט אויסקומען אז ס'איז גאר א גרויסער מחלוקת במציאות - א מחלוקת במציאות בפועל ובהוה,

English translation 1732

that if one will bring before them a thing that sorcerers possibly made

אז אויב מ'וועט פאר זיי ברענגען א זאך וואס כשפים האבן אפשר געמאכט

English translation 1733

(there is something,

(יש מיש,

English translation 1734

from a reed a calf and the like),

פון א קנה אן עגל וכיו"ב),

English translation 1735

there will be a dispute regarding the thing that is before the eyes - the opinion of the poskim will be that it is a reality that has substance,

וועט זיין א מחלוקת בנוגע צו דער זאך וואס מ'האט פאר די אויגן - דעת הפוסקים וועט זיין אז ס'איז א מציאות שיש בה ממש,

English translation 1736

so that one can eat from it,

ביז מ'קען דערפון עסן,

English translation 1737

and the opinion of the Rambam will be that it has no substance,

און דעת רמב"ם וועט זיין אז אין בו ממש,

English translation 1738

but it is falsehood and lies etc.!

נאר ס'איז שקר וכזב כו'!

English translation 1739

However if one says that they argue only regarding acts of sorcery at the time of the Giving of the Torah etc.,

משא"כ אויב מ'זאגט אז זיי קריגן זיך נאר בנוגע צו מעשה כשפים בזמן מ"ת כו',

English translation 1740

acts of sorcery that are in the Torah and in the words of our Sages - this is not a dispute in reality about a thing that is found at that time in actuality and in the present,

מעשה כשפים וואס שטייען אין תורה ומדחז"ל - איז דאס ניט א מחלוקת במציאות אין א זאך וואס געפינט זיך דעמולט בפועל ובהוה,

English translation 1741

but a dispute regarding things that were in the past - whether they had substance or not

נאר א מחלוקת בנוגע צו זאכן וואס זיינען געווען בעבר - צי זיי האבן געהאט ממשות אדער ניט

English translation 1742

[because before the time of the Rambam there was not yet any dispute in actuality,

[ווייל לפני זמן הרמב"ם איז דאך נאך ניט געווען קיין מחלוקת בפועל,

English translation 1743

since until the Rambam no one held that sorcery is falsehood and lies,

וויבאלד אז ביזן רמב"ם האט קיינער ניט געהלאטן אז כשפים זיינען שקר וכזב,

English translation 1744

and on the contrary - it is explicit contrary to his opinion in the early authorities.

ואדרבה - מפורש היפך דעתו בראשונים.

English translation 1745

That is to say that when the Rambam ruled that sorcery is "falsehood and lies etc. vanity and emptiness etc.",

ד.ה. אז ווען דער רמב"ם האט גע'פסק'נט אז כשפים זיינען "שקר וכזב כו' תוהו והבל כו'",

English translation 1746

a dispute arose retroactively regarding the past - all the stories about acts of sorcery in the Torah and in the words of our Sages].

איז געווארן א מחלוקת למפרע בנוגע להעבר - די אלע סיפורים וועגן מעשה כשפים בתורה ובמדחז"ל].

English translation 1747

As an example of this

בדוגמא לזה

English translation 1748

(that one must minimize dispute in reality)

(אז מ'דארף ממעט זיין במחלוקת במציאות)

English translation 1749

there was in another matter

האט מען אין נאך אן ענין

English translation 1750

(about which one wrote)

(וועגן וועלכע מ'האט געשריבן 194)

English translation 1751

- connected with the month of Adar:

- פארבונדן מיט חודש אדר:

English translation 1752

They brought the dispute in the Gemara regarding the day when Moses was cast into the river:

מ'האט געבראכט 195 די פלוגתא אין גמרא 196 בנוגע צו דעם טאג ווען הושלך משה אין יאור:

English translation 1753

"Rabbi Chanina bar Pappa said that day was the twenty-first of Nisan...

"ר' חנינא בר פפא אמר אותו היום עשרים ואחד בניסן הי'...

English translation 1754

Rabbi Acha bar Chanina said that day was the sixth of Sivan".

ר' אחא בר חנינא אמר אותו היום ששה בסיון הי'".

English translation 1755

And the Gemara continues:

און די גמרא איז ממשיך:

English translation 1756

"Granted according to the one who says on the sixth of Sivan,

"בשלמא למ"ד בששה בסיון,

English translation 1757

you find three months

משכחת לה ג' ירחי

English translation 1758

("and she hid him for three months"),

("ותצפנהו שלשה ירחים" 197),

English translation 1759

for the Master said on the seventh of Adar he died and on the seventh of Adar he was born,

דאמר מר בשבעה באדר מת ובשבעה באדר נולד,

English translation 1760

and from the seventh of Adar until Sivan is three months,

ומשבעה באדר ועד בסיון תלתא ירחי,

English translation 1761

but according to the one who says on the twenty-first of Nisan,

אלא למ"ד בעשרים ואחד בניסן,

English translation 1762

how do you find it,

היכי משכחת לה,

English translation 1763

that year was a leap year,

אותה שנה מעוברת היתה,

English translation 1764

most of the first and most of the last and the middle complete".

רובו של ראשון ורובו של אחרון ואמצעי שלם".

English translation 1765

And one said about this,

און מ'האט אין דעם געזאגט 198,

English translation 1766

that "even though this is said

אז "אף שנאמר זה

English translation 1767

(that that year was a leap year)

(אז אותה שנה מעוברת היתה)

English translation 1768

in explanation of the words of Rabbi Chanina bar Pappa

בביאור דברי ר' חנינא בר פפא

English translation 1769

(that it was on the twenty-first of Nisan)

(אז ס'איז געווען בעשרים באחד בניסן)

English translation 1770

- behold one cannot say that his colleague

- הרי אין לומר שחבירו

English translation 1771

(Rabbi Acha bar Chanina)

(ר' אחא בר חנינא)

English translation 1772

disagrees with him on a matter of reality - the intercalation of the year". "And the intention in

פליגי עליו בדבר שבמציאות - עיבור השנה". "והכוונה ב

English translation 1773

(the words of the Gemara regarding the opinion of Rabbi Acha bar Chanina)

(דברי הגמרא בנוגע דעת ר' אחא בר חנינא)

English translation 1774

"from the seventh of Adar until the sixth of Sivan is three months" - this is because there were four months minus two days,

"משבעה באדר ועד ששה בסיון תלתא ירחי" - ה"ז כיון שהיו ד' חדשים חסר יומיים,

English translation 1775

that even if you say it is forced - it is a greater force to say that they disagree in reality"

שאפילו את"ל שדוחק הוא - דוחק גדול יותר לומר דפליגי במציאות"

English translation 1776

(whether it was a leap year or not).

(צי ס'איז געווען א שנה מעוברת אדער ניט).

English translation 1777

One stood on this that apparently:

האט מען זיך געשטעלט אויף דעם אז לכאורה:

English translation 1778

since in any case they argue about one reality

וויבאלד אז בלאו הכי קריגן זיי זיך אין א מציאות

English translation 1779

(whether he was cast into the river on the twenty-first of Nisan or on the sixth of Sivan)

(אויב הושלך ליאור בכ"א בניסן אדער בו' בסיון)

English translation 1780

- whom does it bother that they argue about another reality,

- וועמען ארט עס אז זיי קריגן זיך אין נאך א מציאות,

English translation 1781

whether it was a leap year?

אויב ס'איז געווען א שנת העיבור?

English translation 1782

But according to the general principle mentioned above not to increase dispute,

אבער ע"פ כלל הנ"ל לא לאפושי במחלוקת,

English translation 1783

especially a dispute about a factual matter - it is understood,

בפרט א מחלוקת במציאות - איז מובן,

English translation 1784

that even if it is necessary that there is a dispute about a factual matter,

אז אפילו אויב ס'איז מוכרח אז ס'איז דא א מחלוקת במציאות,

English translation 1785

as in our case - that the Gemara explicitly says that they argue about a factual matter,

ווי בנדו"ד - אז די גמרא זאגט בפירוש אז זיי קריגן זיך במציאות,

English translation 1786

whether it was on the eighth of Nisan or the second of Sivan - one must not on this basis say that they argue about another factual matter,

אויב ס'איז געווען בכ"א בניסן אדער בו' בסיון - דארף מען על יסוד זה ניט זאגן אז זיי קריגן זיך אין נאן א מציאות,

English translation 1787

or whether it was a leap year! That they argue about the factual matter of when he was cast into the river - the Gemara says,

צי ס'איז געווען א שנה מעוברת! דאס וואס זיי קריגן זיך במציאות ווען הושלך להיאור - זאגט די גמרא,

English translation 1788

consequently the dispute about the factual matter is necessary,

במילא איז דער מחלוקת במציאות מוכרח,

English translation 1789

but one need not add more to this.

אבער מער דארף מען ניט צוגעבן אין דעם.

English translation 1790

If someone will want to be obstinate that it is logical to say that since there is already a dispute about a factual matter in one thing,

אויב איינער וועט זיך וועלן עקש'נען אז ס'איז מסתבר זאגן אז וויבאלד ס'איז שוין דא א מחלוקת במציאות אין איין זאך,

English translation 1791

one can say that they argue about another factual matter - it will be sweetened for him...

קען מען זאגן אז זיי קריגן זיך אין נאך א מציאות - יומתק לו...

English translation 1792

But in my humble opinion a smoother way of study is the opposite.

אבער לפענ"ד איז א גלאטערער דרך הלימוד פארקערט.

English translation 1793

So too in our case - regarding the dispute about sorcery,

אזוי אויך בנדו"ד - בנוגע דער מחלוקת וועגן כישוף,

English translation 1794

that even though they argue about a factual matter,

אז אע"פ וואס זיי קריגן זיך במציאות,

English translation 1795

one must endeavor in this very matter to minimize the dispute as much as possible,

דארף מען זיך משתדל זיין אין דעם גופא וואס מער ממעט זיין דער מחלוקת,

English translation 1796

as above.

כנ"ל.

English translation 1797

Here is the place to mention a matter of actual practice:

כאן המקום צו דערמאנען וועגן אן ענין פון מעשה בפועל:

English translation 1798

Standing in the month of Adar one should increase in involvement in all campaigns,

שטייענדיק בחודש אדר זאל מען מוסיף זיין אין דער התעסקות אין אלע מבצעים,

English translation 1799

and especially the matter that is time-bound - the Purim campaign,

ובמיוחד דער ענין שהזמן גרמא - מבצע פורים,

English translation 1800

that one should draw in all Jews into the matters of Purim,

אז מ'זאל אריינציען אלע אידן אין די ענינים פון פורים,

English translation 1801

so that there should not remain a single Jew outside of this, Heaven forbid.

אזוי אז עס זאל ניט בלייבן קיין איין איד חוץ מזה ח"ו.

English translation 1802

In order to do it in a manner appropriate in an orderly fashion etc. - one must begin doing it a period of time before Purim. And the beginning of this must be "thirty days before the holiday",

וואס בכדי מ'זאל עס טאן באופן המתאים בסדר מסודר כו' - דארף מען אין דעם אנהויבן טאן א משך זמן פאר פורים. און דער התחלה בזה דארף דאך זיין "שלשים יום לפני החג",

English translation 1803

i.e. on Purim and Shushan Purim Katan.

ד.ה. בפורים ושושן פורים קטן.

English translation 1804

Here is the place to add to what was discussed about the source of the term "Purim Katan":

כאן המקום צו מוסיף זיין אין דעם וואס מ'האט גערעדט 199 וועגן דעם מקור הלשון "פורים קטן":

English translation 1805

We spoke earlier that the term is found in the Siddur of the old Rebbe

מ'האט דעמולט גערעדט אז דער לשון געפינט מען אין דעם סידור פון אלטן רבי'ן

English translation 1806

(before "Uva LeTzion"),

(פאר "ובא לציון"),

English translation 1807

and before that - the term is found in the Darkei Moshe of the Rema. And it was noted that before that it also appears in the Maharil - one should

ולפנ"ז - געפינט מען דער לשון אין דרכי משה להרמ"א 200. און מ'האט מעיר געווען אז לפנ"ז שטייט עס אויך אין מהרי"ל 201 - זאל מען עס

English translation 1808

(the reference to the Maharil)

(דעם ציון למהרי"ל)

English translation 1809

add it in the source references there.

צוגעבן אין די מראי מקומות דארטן.

English translation 1810

The main intention why the source for this was mentioned from the Siddur of the old Rebbe

דער עיקר הכוונה פארוואס מ'האט דערמאנט דער מקור לזה פון דעם אלטן רבין'ס סידור

English translation 1811

(even though it appears before that)

(כאטש עס שטייט לפנ"ז)

English translation 1812

is - in order to draw attention to the lengthy language of the old Rebbe:

איז - בכדי צו מעורר זיין אויף אריכות הלשון פון דעם אלטן רבי'ן:

English translation 1813

He writes there

ער שרייבט דארטן

English translation 1814

(among the days when Tachanun is not recited):

(צווישן די טעג ווען מ'זאגט ניט קיין תחנון):

English translation 1815

"And Purim Katan which is the 14th and 15th of Adar Rishon". Which at first glance is not entirely understood:

"ופורים קטן שהוא י"ד וט"ו באדר ראשון". וואס לכאורה איז ניט אינגאנצן מובן:

English translation 1816

Why does he not write "Purim Katan" simply,

פארוואס שרייבט ער ניט "פורים קטן" סתם,

English translation 1817

without explaining that this means "the 14th and 15th of Adar Rishon",

אן אויסטייטשן אז דאס מיינט "י"ד וט"ו באדר ראשון",

English translation 1818

just as he writes there "Purim" simply

אזוי ווי ער שרייבט דארטן "פורים" סתם

English translation 1819

(and does not specify that it is the 14th and 15th),

(און איז ניט מפרט אז ס'איז י"ד וט"ו),

English translation 1820

or write only "the 14th and 15th of Adar Rishon",

אדער שרייבן נאר "י"ד וט"ו באדר ראשון",

English translation 1821

as it states in the Shulchan Aruch

אזוי ווי עס שטייט אין שו"ע

English translation 1822

(end of Hilchot Megillah)

(סוף הל' מגילה)

English translation 1823

"the day of the 14th and 15th of Adar Rishon one does not fall on one's face"?

"יום י"ד וט"ו שבאדר ראשון אין נופלין על פניהם"?

English translation 1824

And one can say the explanation of this:

ויש לומר הביאור בזה:

English translation 1825

In the annals of Israel one finds many miracles that happened to an individual or to a community

בדברי ימי ישראל געפינט מען כו"כ נסים וואס האבן פאסירט ליחיד אדער לציבור

English translation 1826

(in a city or in a certain country),

(בעיר אדער במדינה מסויימת),

English translation 1827

and the great ones of Israel established a day in proximity to Purim as a holiday for that family or place

און גדולי ישראל האבן קובע געווען א טאג בסמיכות לפורים אלס א יו"ט פאר דער משפחה אדער ארט

English translation 1828

(with whom or where the miracle happened),

(מיט וועמען אדער וואו דער נס האט פאסירט),

English translation 1829

- and they called that day "Purim Katan",

- און מ'האט אנגערופן דעם טאג "פורים קטן",

English translation 1830

because it was established only for that family or place.

וויבאלד אז ס'איז נקבע געווארן נאר פאר דער משפחה אדער ארט.

English translation 1831

For example:

ולדוגמא:

English translation 1832

The Purim Katan that was established by the Baal Tosafot Yom Tov in memory of a miracle that happened to him,

דער פורים קטן וואס איז נקבע געווארן ע"י דער בעל תוספות יו"ט לזכר א נס וואס האט מיט אים פאסירט,

English translation 1833

as he writes in "Megillat Eivah"

ווי ער שרייבט ב"מגילת איבה"

English translation 1834

(the scroll where the details of the miracle are recounted)

(די מגילה וואו עס ווערט דערציילט פרטי הנס)

English translation 1835

at its end:

בסופה:

English translation 1836

"All the words of this letter which I have written to you,

"את כל דברי האגרת הזאת אשר כתבתי לכם,

English translation 1837

and what I have seen on account of this etc.,

ומה ראיתי על ככה כו',

English translation 1838

I also establish a day of feasting and rejoicing...

אני קובע גם יום משתה ושמחה...

English translation 1839

for your generations until me and upon my sons and my daughters etc." And it is already brought and recorded in the books of collections many miracles that were established as a memorial

לדורותיכם עד עלי ועל בני ובנותי וכו'". און עס ווערט שוין געבראכט און געצייכנט אין ספרי האסופות כו"כ נסים וואס מ'האט קובע געווען לזכרון

English translation 1840

(in connection with the time of Purim)

(במסיכות לזמן פורים)

English translation 1841

by the name "Purim Katan".

בשם "פורים קטן".

English translation 1842

And regarding our matter:

ובנוגע לעניננו:

English translation 1843

Many of the "Purim Katan"s were before the time of the Alter Rebbe,

כו"כ פון די "פורים קטן'ס" זיינען געווען פארן זמן פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1844

and especially in the Sephardic countries,

ובפרט במדינות הספרדים,

English translation 1845

and the Alter Rebbe certainly knew about many of them. Therefore,

און דער אלטער רבי האט פון כמה מהם זיכער געוואוסט. דעריבער,

English translation 1846

when the Alter Rebbe brings in his Siddur "Minhag Sefarad" regarding the days when Tachanun is not said - he does not write "Purim Katan" simply,

בשעת דער אלטער רבי ברענגט בסידורו "מנהג ספרד" וועגן די טעג ווען מ'זאגט ניט קיין תחנון - שרייבט ער ניט "פורים קטן" סתם,

English translation 1847

rather he explains "that it is the 14th and 15th of Adar Rishon"*,

נאר ער איז מפרש "שהוא י"ד וט"ו באדר ראשון"*,

English translation 1848

because the term "Purim Katan" simply could have included also the "Purim Katan"s that were established in a private place due to a private miracle,

ווייל דער לשון "פורים קטן" סתם וואלט דאך געקענט כולל זיין אויך די "פורים קטן'ס" וואס זיינען נקבע געווארן במקום פרטי צוליב א נס פרטי,

English translation 1849

or only the "Purim Katan"s and not the 14th and 15th of Adar Rishon. Therefore the Alter Rebbe explains,

אדער נאר די "פורים קטן'ס" און ניט י"ד וט"ו באדר ראשון. דערפאר טייטשט דער אלטער רבי אויס,

English translation 1850

that by not saying Tachanun "Purim Katan" he means - "that it is the 14th and 15th of Adar Rishon",

אז מיט ניט זאגן תחנון "פורים קטן" מיינט ער - "שהוא י"ד וט"ו באדר ראשון",

English translation 1851

that this is what "Purim Katan" means.

אז דאס מיינט נאו דער "פורים קטן".

English translation 1852

(And regarding the other "Purim Katan"s mentioned above - one must clarify in each and every place in what manner the great ones of Israel established them,

(ובנוגע צו די אנדערע "פורים קטן'ס" הנ"ל - דארף מען מברר זיין בכל מקום ומקום אין וועלכן אופן די גדולי ישראל האבן עס קובע געווען,

English translation 1853

how much it was publicized and accepted and so forth).

וויפל ס'איז נתפרסם געווארן און אנגענומען געווארן וכיו"ב).

English translation 1854

But according to this, the question becomes reversed:

אבער לפי"ז ווערט די שאלה פארקערט:

English translation 1855

The Alter Rebbe should have written only "14th and 15th of Adar Rishon",

דער אלטער האט געדארפט שרייבן נאר "י"ד וט"ו באדר ראשון",

English translation 1856

and not write "Purim Katan",

און ניט שרייבן "פורים קטן",

English translation 1857

as it indeed states in the Shulchan Aruch

אזוי ווי עס שטייט טאקע אין שו"ע

English translation 1858

(as above)?

(כנ"ל)?

English translation 1859

And the explanation in this is as follows:

וי"ל דער ביאור בזה:

English translation 1860

By writing also "Purim Katan" the Alter Rebbe wanted to also add

מיט שרייבן אויך "פורים קטן" האט דער אלטער רבי געוואלט אויך מוסיף זיין

English translation 1861

(in brief)

(בקיצור)

English translation 1862

the reason why Tachanun is not said on the 14th and 15th of Adar Rishon - because these days are "Purim Katan". For it is seemingly:

דעם טעם פארוואס מ'זאגט ניט קיין תחנון בי"ד וט"ו אדר ראשון - ווייל די טעג זיינען "פורים קטן". דלכאורה:

English translation 1863

Since then the laws of Purim are practiced

וויבאלד אז דעמולט אין נוהגין בו דיני פורים

English translation 1864

(reading of the Megillah,

(מקרא מגילה,

English translation 1865

sending of portions and so forth)

משלוח מנות וכו')

English translation 1866

why should one not say Tachanun then. The Alter Rebbe gives the reason for the matter

פארוואס זאל מען דעמולט ניט זאגן תחנון. גיט דער אלטער רבי צו דער טעם הדבר

English translation 1867

(regarding that which is stated in the Shulchan Aruch only "the day of the 14th and 15th in Adar Rishon")

(לגבי זה וואס שטייט אין שו"ע נאר "יום י"ד וט"ו שבאדר ראשון")

English translation 1868

- because it is "Purim Katan".

- ווייל ס'איז "פורים קטן".

English translation 1869

And this is the innovation of the Shulchan Aruch of the Alter Rebbe upon the Shulchan Aruch of the author - "to understand and to teach clear halachah...

וע"ד דער חידוש פון שו"ע אדה"ז אויף שו"ע המחבר - "להבין ולהורות הלכה ברורה...

English translation 1870

halachot with their reasons".

הלכות בטעמיהן" 202.

English translation 1871

And may it be His will that from Purim and Shushan Purim Katan one should leap into Purim Gadol,

ויה"ר אז פון פורים ושושן פורים קטן זאל מען אריינשפרינגען צו פורים גדול,

English translation 1872

and from the redemption of Purim - to the redemption of Pesach,

און פון גאולת פורים - צו גאולת פסח,

English translation 1873

the Exodus from Egypt.

יציאת מצרים.

English translation 1874

One will ask the question:

וועט מען פרעגן די שאלה:

English translation 1875

Mashiach must come "now",

משיח דארף דאך קומען "נאו",

English translation 1876

immediately after Purim and Shushan Purim Katan,

ברגע נאך פורים ושושן פורים קטן,

English translation 1877

or in this very moment?

אדער ברגע זה עצמו?

English translation 1878

- It is

- איז

English translation 1879

*) And what the Alter Rebbe says there also "and Pesach Sheni which is the 17th of Iyar" - behold, in this, without any doubt, there is a great innovation

*) ומ"ש אדה"ז שם גם "ופסח שני שהוא י"ז באייר" - הרי בזה בלאה"כ חידוש גדול

English translation 1880

(and it is difficult to resolve it):

(וצע"ג ליישבו):

English translation 1881

The main matter of Pesach Sheni should be the night of the 15th

עיקר ענין פסח שני צ"ל ליל ט"ו

English translation 1882

(like Pesach Rishon),

(ע"ד פסח ראשון),

English translation 1883

and even its offering is after the daily offering

ואפילו הקרבתו הוא לאחרי התמיד

English translation 1884

(Minchah).

(מנחה).

English translation 1885

Also then one will celebrate the days of Purim

אויך דעמולט וועט מען פראווען די ימי הפורים

English translation 1886

(Purim Gadol),

(פורים גדול),

English translation 1887

according to the ruling of the Rambam

כפס"ד הרמב"ם

English translation 1888

(at the end of the Halachot of Megillah):

(בסוף הל' מגילה):

English translation 1889

"The days of Purim will not be nullified

"ימי הפורים לא יבטלו

English translation 1890

(in the days of Mashiach),

(לימות המשיח),

English translation 1891

as it is said, 'And these days of Purim shall not pass from among the Jews, and their memory shall not cease from their seed.'"

שנאמר 203 וימי הפורים האלה לא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסוף מזרעם".

English translation 1892

And likewise regarding the festival of Pesach - because we mention the Exodus from Egypt also in the days of Mashiach,

ועד"ז בנוגע צו חג הפסח - ווייל מזכירין יציאת מצרים אויך לימות המשיח,

English translation 1893

as it states in the Mishnah,

ווי עס שטייט אין משנה,

English translation 1894

also brought in the "Haggadah".

געבראכט אויך אין דער "הגדה".

English translation 1895

And also before this there must be "a good heart with a feast continually",

און אויך לפנ"ז דארף זיין "טוב לב משתה תמיד",

English translation 1896

connected and founded upon "I have set the Lord before me always",

פארבונדן ומיוסד אויף "שויתי ה' לנגדי תמיד",

English translation 1897

because these two "continual"s are connected with each other,

ווייל די צוויי "תמידין" זיינען פארבונדן זב"ז,

English translation 1898

as discussed above at length. And even if one has a doubt in the matter

כמדובר לעיל בארוכה. ואפילו אויב מ'האט א ספק בדבר

English translation 1899

(whether the joy is connected with "I have set the Lord etc.")

(צי די שמחה איז פארבונדן מיט "שויתי ה' גו'")

English translation 1900

- it is a doubt regarding joy - "stringently",

- איז א ספק בשמחה - "לחומרא",

English translation 1901

first and foremost one must be in joy,

לכל לראש דארף מען זיין בשמחה,

English translation 1902

because the joy is connected with the first "continual"

ווייל די שמחה איז דאך פארבונדן מיטן ערשטן "תמיד"

English translation 1903

("I have set the Lord before me always"),

("שויתי ה' לנגדי תמיד"),

English translation 1904

and especially since joy breaks through barriers - consequently through the very being in joy it will break through all barriers and limitations and doubts that the joy is certainly connected with holiness.

ובפרט אז שמחה פורץ גדר 204 - במילא דורך דער עצם זיין בשמחה וועט דאס פורץ זיין אלע גדרים והגבלות וספיקות אז די שמחה איז זיכער פארבונדן מיט קדושה.

English translation 1905

And from the joy in this time and especially on Purim and Shushan Purim Katan - one will

און פון די שמחה בזמן הזה ובפרט בפורים ושושן פורים קטן - וועט מען

English translation 1906

(as stated)

(כאמור)

English translation 1907

dance into Purim Gadol,

אריינטאנצן אין פורים גדול,

English translation 1908

and the redemption of Egypt,

און גאולת מצרים,

English translation 1909

and speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1910

Every thing must be connected with the study of Torah in practice - it is in continuation of the above discussion regarding the new Likkutei Torah publication - one will study a topic in this Likkutei Torah

יעדער זאך דארף מען פארבינדן מיט לימוד התורה בפועל - איז בהמשך להמדובר לעיל וועגן דער לקו"ת הוצאה חדשה - וועט מען לערנען א ענין אין דעם לקו"ת

English translation 1911

[like how one studied a topic in the Tanya that was printed in this neighborhood]:

[ע"ד ווי מ'האט געלערנט אן ענין אין דעם תניא וואס איז געדרוקט געווארן בשכונה זו 205]:

English translation 1912

When one opens this Likkutei Torah immediately at its beginning - one finds a wondrous thing,

ווען מ'עפנט אויף דעם לקו"ת גלייך בהתחלתו - געפינט מען א דבר פלא,

English translation 1913

a wonder which "jumps into the eyes":

א פלא וועלכער "ווארפט זיך אין די אויגן":

English translation 1914

It is known the letter of the holy father-in-law, the Rebbe, regarding the books "Torah

ס'איז ידוע מכתב כ"ק מו"ח אדמו"ר 206 וועגן ספרי "תורה

English translation 1915

*) From this section

*) מסעיף זה

English translation 1916

(until close to its end),

(עד קרוב לסופו),

English translation 1917

and sections 56-58

וסעיפים נו-נח

English translation 1918

(with the notes)

(עם ההערות)

English translation 1919

they are part of the "discourses" of this farbrengen that was edited by the holy Rebbe, may he live for many good years,

הם חלק "משיחות" דהתוועדות זו שהוגה ע"י כ"ק אדמו"ר שליט"א,

English translation 1920

and it will be printed in a separate pamphlet.

וי"ל בקונטרס בפ"ע.

English translation 1921

Ohr and Likkutei Torah of the Alter Rebbe,

אור" ו"לקוטי תורה" פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1922

that Likkutei Torah is "the second part"

אז לקו"ת איז "חלק שני"

English translation 1923

(continuation)

(המשך)

English translation 1924

of Torah Ohr.

פון תורה אור.

English translation 1925

And therefore it comes in the sequence of the portions:

און דעריבער קומט עס בהמשך הפרשיות:

English translation 1926

Torah Or consists of discourses from Parshat Bereishit until

תו"א באשטייט 207 פון מאמרים פון פרשת בראשית ביז

English translation 1927

(and including)

(ועד בכלל)

English translation 1928

Parshat Vayakhel

פ' ויקהל

English translation 1929

(including the discourses of the festivals of that time - and Megillat Esther);

(כולל די דרושי המועדים דאז - ומגלת אסתר);

English translation 1930

and Likutei Torah comes in continuation to this - from Parshat Pekudei until the end of the Chumash

און לקו"ת קומט בהמשך לזה - פון פ' פקודי ביז סוף החומש

English translation 1931

(including the discourses of the festivals and Shir HaShirim).

(כולל די דרושי המועדים און שה"ש).

English translation 1932

One sees a wondrous thing:

זעט מען א דבר פלא:

English translation 1933

The first discourse that the Tzemach Tzedek placed in Likutei Torah - is from Parshat Beshalach! And only afterwards do the discourses from Parshat Pekudei and onward begin.

דער ערשטער דרוש וואס דער צ"צ האט געשטעלט אין לקו"ת - איז פון פ' בשלח! און ערשט דערנאך הויבן זיך אן די דרושים פון פ' פקודי ואילך.

English translation 1934

And it is noteworthy that in Torah Or there are several discourses from Parshat Beshalach,

ולהעיר אז אין תו"א זיינען דא כמה דרושים פון פ' בשלח,

English translation 1935

and in continuation to this - in the portions after this until Parshat Vayakhel!

און בהמשך לזה - בפרשיות שלאחרי זה ביז פ' ויקהל!

English translation 1936

Also, it requires understanding:

אויך איז צריך הבנה:

English translation 1937

Why did the Tzemach Tzedek choose specifically in Parshat Beshalach this discourse "See that the Lord has given you the Shabbat" to place at the beginning of Likutei Torah - there are several discourses in Parshat Beshalach

פארוואס האט דער צ"צ אויסגעקליבן בפ' בשלח דוקא דעם דרוש "ראו כי ה' נתן לכם השבת" צו שטעלן בהתחלת הלקו"ת - עס זיינען דא כמה דרושים בפ' בשלח

English translation 1938

(in Torat Chayim and in other places)?

(אין תורת חיים ובעוד מקומות 208)?

English translation 1939

And although people such as ourselves cannot know what was the reason of the Tzemach Tzedek to print at the beginning of Likutei Torah the discourse on Parshat Beshalach - nevertheless,

און כאטש אז אנשים כערכנו קענען ניט וויסן וואס איז געווען דער טעם פון צ"צ צו דרוקן אין אנהויבס לקו"ת דער מאמר אויף פ' בשלח - אעפ"כ,

English translation 1940

according to the well-known teaching of the Baal Shem Tov that from every thing that one sees or one hears one must extract a lesson in the service of the Lord,

ע"פ תורת הבעש"ט הידועה 209 אז פון יעדער זאך וואס מ'זעט אדער מ'הערט דארף מען ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 1941

all the more so regarding matters of Torah.

עאכו"כ בנוגע צו עניני תורה.

English translation 1942

And as follows.

וכדלקמן.

English translation 1943

As mentioned above,

כאמור לעיל,

English translation 1944

that in this Likutei Torah which has now been printed in a new edition there are additions, notes, references, and source references.

אז אין דעם לקו"ת וואס איז איצטער אפגעדרוקט געווארן בהוצאה חדשה זיינען דא תוספות הערות ציונים ומ"מ.

English translation 1945

There is, however, another matter in Likutei Torah that requires clarification

ס'איז אבער דא נאך אן ענין אין לקו"ת שצ"ל בירור

English translation 1946

(requiring investigation and inquiry by those fit for this,

(הדורש חקירה ודרישה ע"י הראוים לזה,

English translation 1947

and it is obvious that not, Heaven forbid, by anyone who wishes to intrude into the words of our Sages, etc.)

ופשיטא שלא ח"ו ע"י כל הרוצה לשלוח יד בדרז"ל וכו')

English translation 1948

- certain glosses printed in Likutei Torah in parentheses

- איזו הגהות געדרוקט אין לקו"ת בסוגריים

English translation 1949

(in regular letters)

(באותיות רגילות)

English translation 1950

belong to the Admor HaTzemach Tzedek and some of them are a part of a discourse of the Admor HaZaken.

זיינען לאדמו"ר הצ"צ און איזו מהן זיינען א חלק פון מאמר אדמו"ר הזקן.

English translation 1951

As one sees in Likutei Torah that there are many matters written in parentheses,

ווי מ'זעט אין לקו"ת אז עס זיינען דא כו"כ ענינים געשריבן אין סוגריים,

English translation 1952

and within this itself - there are matters in regular letters,

ובזה גופא - זיינען דא ענינים אין אותיות רגילות,

English translation 1953

and matters in small letters.

און ענינים אין אותיות קטנות.

English translation 1954

At first glance one could say that the parentheses in regular letters are from the old Rebbe,

בהשקפה ראשונה וואלט מען געקענט זאגן אז די סוגריים באותיות רגילות זיינען פון דעם אלטן רבי'ן,

English translation 1955

and those in small letters are glosses and notes from the Tzemach Tzedek.

און די באותיות קטנות זיינען הגהות והערות פון דעם צ"צ.

English translation 1956

[One cannot bring a proof that this is the old Rebbe's from the fact that the Tzemach Tzedek does not write "until here his holy language",

[מ'קען ניט ברענגען א ראי' אז דאס איז דעם אלטן רבין'ס דערפון וואס דער צ"צ שרייבט ניט "ע"כ לשונו הזהב",

English translation 1957

or "until here the language of my master, my teacher, and my Rebbe",

אדער "ע"כ לשון אאזמו"ר",

English translation 1958

because in many places one sees that the Tzemach Tzedek copies the words of the Admor HaZaken and does not write it for whatever reason].

ווייל בכ"מ זעט מען אז דער צ"צ איז מעתיק דברי אדה"ז און שרייבט עס ניט מאיזה טעם שיהי'].

English translation 1959

But this reasoning has already been refuted,

אבער די סברא איז שוין אפגעפרעגט געווארן,

English translation 1960

because one sees that many matters in parentheses in regular letters are certainly from the Tzemach Tzedek.

ווייל מ'זעט אז כו"כ ענינים אין סוגריים באותיות רגילות זיינען זיכער פון צ"צ.

English translation 1961

As is proven from the manuscripts of the discourses where the discourses of the old Rebbe are without the parentheses,

כדמוכח פון די כתבי יד פון די מאמרים וואו די מאמרים פון דעם אלטן רבי'ן זיינען אן די סוגריים,

English translation 1962

and in the discourses of the Tzemach Tzedek they are present,

און אין מאמרי צ"צ זיינען זיי יע פאראן,

English translation 1963

it is understood that the Tzemach Tzedek added them.

איז מובן אז דער צ"צ האט זיי מוסיף געווען.

English translation 1964

Therefore it would be worthwhile to clarify this matter - which parentheses are from the old Rebbe and which from the Tzemach Tzedek,

דעריבער וואלט געווען כדאי צו מברר זיין דעם ענין - וועלכע סוגריים זיינען פון דעם אלטן רבי'ן און וועלכע פון צ"צ,

English translation 1965

and which are in doubt.

און וועלכע זיינען בספק.

English translation 1966

It is, however, difficult to envision who is fit to do this. And even if one will find someone who is fit for this and has the time to go through all the manuscripts etc. to try to clarify this - I do not know if he will be able to take upon himself the responsibility to determine this with certainty,

ס'איז אבער שווער מצייר זיין ווער איז שייך דאס צו טאן. ואפילו אויב מ'וועט געפינען איינער וואס איז שייך לזה און האט די צייט דורכגיין אלע כתבי יד כו' צו פרואוון דאס מברר זיין - ווייס איך ניט צי ער וועט קענען אויף זיך נעמען די אחריות צו דאס קובע זיין בוודאות,

English translation 1967

or even in a manner of "close to certain" or "in a possible way".

אדער אפילו באופן פון "קרוב לודאי" אדער "בדרך אפשר".

English translation 1968

Seemingly, however, one can ask:

לכאורה קען מען אבער פרעגן:

English translation 1969

What is the practical difference whether the old Rebbe wrote it or the Tzemach Tzedek - is it not all "words of the living God"?

למאי נפק"מ צי דער אלטער רבי האט עס געשריבן אדער דער צ"צ - ס'איז דאך אלץ "דברי אלקים חיים"?

English translation 1970

It is told that when they printed Likutei Torah in Vilna and they corrected in it a multitude

מ'דערציילט אז בשעת מ'האט געדרוקט דעם לקו"ת אין ווילנא און מ'האט אין אים פאראכטן א ריבוי

English translation 1971

(two thousand)

(צוויי טויזנט)

English translation 1972

errors - the printers were Chassidim who were pleased with this. But there were from the old Chassidim who were not pleased with this.

טעויות - הדפוס זיינען געווען חסידים וואס זיינען דערפון געווען צופרידן. אבער עס זיינען געווען פון די חסידים הישנים וואס זיינען דערפון ניט געווען צופרידן.

English translation 1973

Their claim was:

זייער טענה איז געווען:

English translation 1974

In addition to the matter of understanding and comprehension in the study of Chassidus

נוסף צו דער ענין פון הבנה והשגה בלימוד החסידות

English translation 1975

(as generally in Torah),

(ווי בכלל בתורה),

English translation 1976

the intention is also that one should toil in Chassidus,

איז דאך די כוונה אין דעם אז מ'זאל אויך הארעווען אין חסידות,

English translation 1977

therefore - they argued - when there were errors in Likutei Torah,

דערפאר - האבן זיי גע'טענה'ט - בשעת עס זיינען געווען גרייזן אין לקו"ת,

English translation 1978

and one studied in Likutei Torah,

און מ'האט געלערנט אין לקו"ת,

English translation 1979

one had to toil until one caught the error,

האט מען געדארפט הארעווען ביז מ'האט געכאפט דעם גרייז,

English translation 1980

consequently - one thereby toiled in Chassidus! When, however, they corrected the errors - after one studied a discourse and understood it, one no longer had to toil

במילא - האט מען דערוויילע געהארעוועט אין חסידות! בשעת מ'האט אבער פארראכטן די גרייזן - איז לאחרי ווי מ'האט געלערנט א מאמר און אים פארשטאנען. האט מען מער ניט געדארפט הארעווען

English translation 1981

(to catch the errors),

(צו כאפן די גרייזן),

English translation 1982

and one can "run" to the second discourse...

און מ'קען "לויפן" צו דעם צווייטן מאמר...

English translation 1983

But regarding the claim,

אבער בנוגע צו דער טענה,

English translation 1984

it is according to Halacha that one protests regarding a book that is not proofread, etc.,

איז דאך ע"פ הלכה שטורעמט מען בנוגע צו א ספר שאינו מוגה כו' 210,

English translation 1985

therefore one must correct the errors;

דעריבער דארף מען פארריכטן די גרייזן;

English translation 1986

But the main claim was about another matter:

אבער דער עיקר הטענה איז געווען אויף אן אנדער ענין:

English translation 1987

How is it possible - they argued - that one should utilize the energies to travel to Vilna for several weeks and months,

היתכן - האבן זיי גע'טענה'ט אז מ'זאל אויסנוצן די כחות צו פארן אין ווילנא אויף עטלעכע וואכן און חדשים,

English translation 1988

for what purpose? In order to precisely mark which part of the discourse is from the Alter Rebbe and which part the Tzemach Tzedek added?!

צוליב וואס? בכדי צו אנצייכענען בדיוק וועלכן חלק המאמר איז פון דעם אלטן רבי'ן און וועלכן חלק האט דער צ"צ צוגעגעבן?!

English translation 1989

After all - what difference does it make to you if this was said by the Alter Rebbe or the Tzemach Tzedek,

פעטאך - וואס איז דיר א נפק"מ אויב דאס האט געזאגט דער אלטער רבי אדער דער צ"צ,

English translation 1990

did they not both speak words of the living God to Moses at Sinai?!

זיי האבן דאך ביידע געזאגט דברי אלקים חיים למשה בסיני?!

English translation 1991

But nevertheless,

אבער אעפ"כ,

English translation 1992

it is known the greatness of the precision of saying a matter in the name of its speaker,

איז ידוע דער גודל דיוק צו זאגן דבר בשם אומרו 211,

English translation 1993

and to such an extent - that even though "Rabbi Yosi is the same as the Tanna Kamma",

ועד כדי כך - אז כאטש "ר' יוסי היינו ת"ק" 212,

English translation 1994

the Mishnah brings the opinion of the Tanna Kamma and then the one who brings the Halacha repeats it

ברענגט די משנה 213 דעת ת"ק און דערנאך מביא ההלכה נאכאמאל

English translation 1995

[even though Rashi says that "the Tanna forgot and did not mention his name at the beginning and then returned and mentioned his name",

[אע"פ וואס רש"י 213 זאגט אז "התנא שכח ולא הזכיר שמו בתחילה וחזר והזכיר שמו",

English translation 1996

after he remembered he could have initially brought that this is Rabbi Yosi)

איז לאחרי שזכר האט ער דאך לכתחילה געקענט ברענגען אז דאס איז ר' יוסי)

English translation 1997

in order to inform that this was said by Rabbi Yosi,

בכדי להודיע אז דאס האט געזאגט ר' יוסי,

English translation 1998

"for whoever says a matter in the name of its speaker"

"כי כל האומר דבר בשם אומרו" 213

English translation 1999

[as my father explains in his notes to Zohar on our Parsha],

[ווי דער טאטע איז מבאר אין זיינע הערות לזהר פרשתנו 214],

English translation 2000

even though knowing the name of the speaker is seemingly not relevant to the understanding of the matter,

אע"פ וואס וויסן שם אומר איז לכאורה ניט נוגע אין הבנת הענין,

English translation 2001

even not to "magnify the Torah and make it glorious",

אפילו ניט אין "יגדיל תורה ויאדיר" 215,

English translation 2002

but because in Torah everything is with utmost precision in the finest details,

נאר וויבאלד אז אין תורה איז יעדער זאך בתכלית הדיוק בפרטי פרטיות,

English translation 2003

one must know every single detail,

דארף מען וויסן יעדן פרט ופרט,

English translation 2004

also the name of its speaker, etc.

אויך שם אומרו כו'.

English translation 2005

In continuation of the words of praise regarding the printing of Likkutei Torah with added sources and references - it is "out of his goodness

בהמשך צו די דברי שבח וועגן הדפסת הלקו"ת בתוספת מ"מ וציונים - איז "מתוך 216 טובתו

English translation 2006

(out of their increasing in his praise)

(מתוך שמרבין בשבחו 217)

English translation 2007

he came to

בא לידי

English translation 2008

(they mention)

(מזכירין 217)

English translation 2009

etc." regarding an error in the publication,

כו'" וועגן א טעות אין דער הוצאה,

English translation 2010

and one must mention regarding this - as our Sages of blessed memory said on the verse "this stumbling block etc." - "a person does not come to understand words of Torah unless he stumbles over them."

און מ'דארף וועגן דעם דערמאגען - כמארז"ל 218 עה"פ 219 "המשכלה הזאת גו'" - "אין אדם עומד על דברי תורה אלא אם כן נכשל בהן".

English translation 2011

In the first reference

אין דעם ערשטן מראה מקום

English translation 2012

(in this edition of Likkutei Torah)

(בלקו"ת הוצאה זו)

English translation 2013

where one marks to other places in Chassidus where the discourse in Likkutei Torah is explained - it is as is my custom, I checked the place to which it is marked,

וואו מ'צייכנט אן צו אנדערע ערטער בחסידות וואו דער דרוש בלקו"ת ווערט נתבאר - איז כדרכי האב איך נאכגעקוקט דעם ארט וואו ס'איז צוגעצייכנט,

English translation 2014

and I did not find there an explanation of the discourse in Likkutei Torah!

און איך האב דארטן ניט געפונען א ביאור אויף דעם דרוש בלקו"ת!

English translation 2015

May it be His will that this should be the greatest error...

ויה"ר אז דאס זאל זיין דער גרעסטער גרייז...

English translation 2016

In any case, the matter is explained in another place, only...

סוכ"ס ווערט דאך דער ענין נתבאר אין אן אנדער ארט, נאר...

English translation 2017

not in the place to which one had marked.

ניט אין דעם ארט צו וואו מ'האט געצייכנט.

English translation 2018

And very soon may the promise of the King Moshiach to the Baal Shem Tov be fulfilled - that when your wellsprings spread forth, "with me from here, the King Moshiach",

ובקרוב ממש זאל מקויים ווערן הבטחת מלך המשיח צום בעש"ט - אז כשיפוצו מעינותיך חוצה אתי מר דא מלכא משיחא,

English translation 2019

when then all doubts will be clarified and all errors will be corrected, etc.,

וואס דעמולט וועלן נתברר ווערן אלע ספיקות און פארראכטן ווערן אלע גרייזן וכו',

English translation 2020

and speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 2021

Perhaps one can say one of the explanations in this regarding that the beginning of Likkutei Torah is with the discourse "Re'u etc."

אולי יש לומר איינער פון די ביאורים אין דעם וואס התחלת הלקו"ת איז מיטן מאמר "ראו גו'"

English translation 2022

(at least briefly)

(עכ"פ בקיצור)

English translation 2023

- and with a preface to what is explained elsewhere

- ובהקדים המבואר במקום אחר

English translation 2024

(from the Alter Rebbe and others):

(פון דעם אלטן רבי'ן ועוד):

English translation 2025

In the discourses of Chassidus on the verse "When you come into the land etc. and the land shall rest a Sabbath to the Lord, six years you shall sow your field etc." one asks:

אין דרושי חסידות 220 עה"פ 221 "כי תבואו אל הארץ גו' ושבתה הארץ שבת לה' שש שנים תזרע שדך גו'" פרעגט מען:

English translation 2026

The order is that "when you come into the land" is before "six years you shall sow your field",

דער סדר איז דאך אז "כי תבואו אל הארץ" איז פריער "שש שנים תזרע שדך",

English translation 2027

and then - in the seventh year "and it shall rest to the Lord" - why is the order in the verse reversed? And in the language of the Alter Rebbe in Likkutei Torah:

און דערנאך - בשנה השביעית "ושבתה לה'" - פארוואס איז דער סדר בכתוב פארקערט? ובלשון אדה"ז בלקו"ת:

English translation 2028

"The implication of the verse is that immediately when you come into the land, it shall rest before the six years begin."

"משמעות הכתוב כי מיד כי תבאו אל הארץ ושבתה קודם שיתחילו השש שנים".

English translation 2029

And one of the explanations - and in a simple style in this:

ואחד מהביאורים - ובסגנון פשוט בזה 222:

English translation 2030

The purpose and intention of "when you come into the land" is not "six years you shall sow your field",

דער תכלית וכוונה פון "כי תבואו אל הארץ" איז ניט "שש שנים תזרע שדך",

English translation 2031

the involvement in physical matters,

די התעסקות בענינים גשמיים,

English translation 2032

but rather "and the land shall rest a Sabbath to the Lord",

נאר דער "ושבתה הארץ שבת לה',

English translation 2033

the spiritual matters - drawing down Divinity into the world

די רוחניות'דיקע ענינים - ממשיך זיין אלקות אין וועלט

English translation 2034

(land).

(ארץ).

English translation 2035

This means simply:

דאס הייסט בפשטות:

English translation 2036

The commandments dependent on the land - Shemittah and the like

די מצוות התלויות בארץ - שמיטה וכיו"ב

English translation 2037

[as our Sages of blessed memory said "Moses our teacher desired to enter the Land of Israel,

[כמאחז"ל 223 "נתאווה משה רבינו ליכנס לארץ ישראל,

English translation 2038

does he need to eat its fruit etc.,

וכי לאכול מפרי' הוא צריך כו',

English translation 2039

but rather so said Moses: many commandments were commanded to Israel and they are only fulfilled in the Land of Israel, I will enter the land so that all of them will be fulfilled through me.").

אלא כך אמר משה הרבה מצוות נצטוו ישראל ואין מתקיימין אלא בא"י אכנס לארץ כדי שיתקיימו כולן על ידי").

English translation 2040

Therefore this stands first in the verse. Immediately "when you come into the land",

דעריבער שטייט דאס לכל לראש אין פסוק. גלייך "כי תבואו אל הארץ",

English translation 2041

the Jews should know that the intention and purpose in this is - "and the land shall rest a Sabbath to the Lord",

זאלן אידן וויסן אז די כוונה ותכלית בזה איז - "ושבתה הארץ שבת לה'",

English translation 2042

to utilize the land for the sake of the Most High,

אויסנוצן דעם ארץ פארן אויבערשטן,

English translation 2043

thereby fulfilling a commandment to the Lord - "a Sabbath to the Lord" that is:

דערמיט מקיים זיין א מצוה לה' - "שבת לה'" דאס הייסט:

English translation 2044

to make from this lowly land a dwelling place for Him, blessed be He.

מאכן פון ארץ הלזו התחנונה א דירה לו ית'.

English translation 2045

And based on this, one can say the explanation also regarding the beginning of Likkutei Torah:

ועפ"ז י"ל דעם ביאור אויך בנוגע צו התחלת לקו"ת:

English translation 2046

Although Likkutei Torah is the second part of Torah Or

אע"פ וואס לקו"ת איז חלק שני פון תורה אור

English translation 2047

(as above)

(כנ"ל)

English translation 2048

it is, however, a separate book,

איז דאס אבער א באזונדער ספר,

English translation 2049

printed in

געדרוקט געווארן ב

English translation 2050

(period)

(תקופה)

English translation 2051

a later time

זמן אחר

English translation 2052

(and with notes etc.)

(און מיט הערות וכו')

English translation 2053

- from which it is understood that this is

- וואס דערפון איז מובן אז דאס איז

English translation 2054

(also)

(אויך)

English translation 2055

a new matter regarding the book "Torah Or"

אן ענין חדש לגבי ספר "תורה אור"

English translation 2056

(therefore,

(דעריבער,

English translation 2057

from this it follows that also in simple terms - it is a "separate" book etc.).

מזה נשתלשל אז אויך בפשטות - איז עס א "באזונדער" ספר וכו').

English translation 2058

Moreover, the two books have separate names - "Torah Or" and "Likkutei Torah". And to the practical law:

ויתירה מזו די צוויי ספרים האבן באזונדערע נעמען 224 - "תורה אור" און "לקוטי תורה". ועד להלכה:

English translation 2059

When a bookseller who sells the book Likkutei Torah writes a bill of sale, he must call the book not "Part Two" of "Torah Or",

בשעת א מוכר ספרים וואס פארקויפט דעם ספר לקו"ת שרייבט א שטר מכירה דארף ער אנרופן דעם ספר ניט "חלק שני" פון "תורה אור",

English translation 2060

but "Likkutei Torah"

נאר "לקוטי תורה"

English translation 2061

(he may also add an explanation that it is a second part of Torah Or,

(ער קען אויך צוגעבן א ביאור אז ס'איז א חלק שני פון תו"א,

English translation 2062

but its (primary) name is "Likkutei Torah").

אבער (עיקר) שמו איז "לקו"ת").

English translation 2063

And as above, one also sees simply the difference between Torah Or and Likkutei Torah:

וכנ"ל זעט מען אויך בפשטות דעם חילוק צווישן תו"א און לקו"ת:

English translation 2064

Specifically Likkutei Torah has notes and references etc. from the Tzemach Tzedek,

דוקא לקו"ת האט הערות וציונים וכו' פון צ"צ,

English translation 2065

unlike Torah Or.

משא"כ תו"א.

English translation 2066

Based on this, one can say, in a possible manner, that the Tzemach Tzedek began the book Likkutei Torah -

עפ"ז י"ל בדרך אפשר וואס דער צ"צ האט אנגעהויבן ספר לקו"ת -

English translation 2067

(not from Parshat Pekudei, but)

(ניט פון פ' פקודי, נאר)

English translation 2068

with the discourse "See that the Lord has given you the Shabbat":

מיטן דרוש "ראו כי ה' נתן לכם השבת":

English translation 2069

Just as at the time of "When you come into the land",

כשם ווי בשעת "כי תבואו אל הארץ",

English translation 2070

Jews enter a new land to perform their service there,

אידן גייען אריין אין אן ארץ חדשה צו דארטן טאן עבודתם,

English translation 2071

the intention and purpose in this is "and the land shall rest a Shabbat to the Lord", therefore it is stated immediately at the beginning of the portion

איז די כוונה ותכלית בזה "ושבתה הארץ שבת לה'" דעריבער שטייט עס גלייך בתחלת הפרשה

English translation 2072

(Behar)

(דבהר)

English translation 2073

- so too regarding the service of Torah study in general and in particular.

- אזוי אויך בנוגע צו דער עבודה פון לימוד התורה בכלל ובפרט.

English translation 2074

When Jews

בשעת אידן

English translation 2075

(enter)

(גייען אריין)

English translation 2076

begin to study a new book and order in Torah

הויבן אן לערנען א נייעם ספר וסדר בתורה

English translation 2077

("When you come into the land")

("כי תבואו אל הארץ" 225)

English translation 2078

- the book Likkutei Torah with the glosses, notes, and references,

- דעם ספר לקו"ת מיט די הגהות הערות וציונים,

English translation 2079

which is a new book and order in the study of Chassidus relative to Torah Or - immediately at the beginning stands the intention and purpose in this - "See that the Lord has given you the Shabbat"

וואס איז א ספר וסדר חדש בלימוד החסידות לגבי דעם תו"א - שטייט גלייך בהתחלה די כוונה ותכלית בזה - "ראו כי ה' נתן לכם השבת"

English translation 2080

(in the manner of "and the land shall rest a Shabbat to the Lord" which is stated immediately at the beginning of Parshat Behar):

(ע"ד "ושבתה הארץ שבת לה'" וואס שטייט גלייך בתחלת פ' בהר):

English translation 2081

One must know that one is going to study

מ'דארף וויסן אז מ'גייט לערנען

English translation 2082

(in this new book and order)

(אין דעם ספר וסדר חדש)

English translation 2083

the concept of "Shabbat" - whose essence is Torah,

דעם ענין פון "שבת" - וואס ענינו איז תורה 226,

English translation 2084

and especially

ובמיוחד

English translation 2085

(in the Torah itself)

(בתורה עצמה)

English translation 2086

- the inner dimension of the Torah,

- פנימיות התורה,

English translation 2087

as is known that Shabbat and weekday

כידוע אז שבת וחול

English translation 2088

(so to speak)

(כביכול)

English translation 2089

in Torah are the inner dimension of the Torah and the revealed aspect of the Torah

שבתורה זיינען פנימיות התורה ונגלה דתורה

English translation 2090

(as explained in Iggeret HaKodesh (of the Baal HaTanya) that the inner dimension of the Torah,

(כמבואר באגה"ק 227 (פון ע"מ 228) אז פנימיות התורה,

English translation 2091

"there is no question etc. and no dispute etc.",

"לית תמן לא קשיא כו' ולא מחלוקת כו'",

English translation 2092

clarifications of the days of the week).

בירורים דימות החול).

English translation 2093

And "See etc. the Shabbat" - as is known that in general, the revealed aspect of the Torah is in a manner of hearing,

און "ראו גו' השבת" - כידוע אז בכללות איז נגלה דתורה באופן של שמיעה,

English translation 2094

and the inner dimension of the Torah in a manner of seeing

ופנימיות התורה באופן של ראי'

English translation 2095

(in the manner of the distinction within the revealed aspect itself between the Babylonian Talmud,

(ע"ד 229 החילוק בנגלה גופא צווישן תלמוד בבלי,

English translation 2096

"He has made me dwell in darkness - this is the Talmud of Babylonia",

"במחשכים הושיבני - זה תלמודה של בבל" 230,

English translation 2097

reflected light,

אור חוזר,

English translation 2098

and the Jerusalem Talmud - in a manner of seeing,

און תלמוד ירושלמי - באופן של ראי',

English translation 2099

direct light],

אור ישר 231],

English translation 2100

as explained in many places that therefore the usual expression in the revealed aspect of the Torah

כמבואר בכ"מ 232 אז דערפאר איז לשון הרגיל בנגלה דתורה

English translation 2101

(in the Babylonian Talmud)

(בתלמוד בבלי)

English translation 2102

is "Come hear",

"תא שמע",

English translation 2103

and in the Zohar

און בזהר

English translation 2104

(and the Jerusalem Talmud)

(ותלמוד ירושלמי)

English translation 2105

"Come see", seeing

"תא חזי", ראי'

English translation 2106

(in the Aramaic language).

(בלשון תרגום).

English translation 2107

And it is known the advantage of seeing over hearing, that then one has the ultimate certainty in the matter because one sees it.

וידוע דער אויפטו פון ראי' לגבי שמיעה אז דעמולט האט מען תכלית ההתאמתות אין דער זאך וויבאלד מ'זעט עס 233.

English translation 2108

In our matter - the study of the inner dimension of the Torah must be in a manner of seeing,

בעניננו - לימוד פנימיות התורה דארף זיין באופן של ראי',

English translation 2109

one has in this the ultimate certainty.

מ'האט בזה תכלית ההתאמתות.

English translation 2110

And this is so regarding the entirety of the inner dimension of the Torah

וואס דאס איז אזוי בנוגע צו כללות פנימיות התורה

English translation 2111

(Kabbalah),

(קבלה),

English translation 2112

all the more so Chabad Chassidus

עאכו"כ חסידות חב"ד

English translation 2113

(Likkutei Torah etc.)

(לקו"ת וכו')

English translation 2114

- the inner dimension of the Torah in a manner of "they will be sustained from it"

- פנימיות התורה באופן פון יתפרנסון מיני' 234

English translation 2115

(in the inner dimension),

(בפנימיות),

English translation 2116

and it is known the statement:

וידוע המאמר 235:

English translation 2117

"The world thinks that Chassidus is an explanation of Kabbalah,

"די וועלט מיינט אז חסידות איז א ביאור אויף קבלה,

English translation 2118

that is a mistake,

דאס איז א טעות,

English translation 2119

Kabbalah is an explanation of Chassidus".

קבלה איז א ביאור אויף חסידות".

English translation 2120

And one can say one of the explanations in this:

וי"ל איינער פון די ביאורים בזה:

English translation 2121

Chassidus is

חסידות 236 איז

English translation 2122

(a study prior in time to the study of Kabbalah in its simple sense),

(א לימוד קודם בזמן ללימוד הקבלה כפשוט),

English translation 2123

but together with this

אבער ביחד עם זה

English translation 2124

(in its inner dimension)

(בפנימיותו)

English translation 2125

it reaches into and is) in the analogy of the essence,

דערלאנגט ער אין און איז) בדוגמא העצם 237,

English translation 2126

the luminary,

מאור,

English translation 2127

unlike Kabbalah which is one of the four modes of study:

משא"כ קבלה איז איינע פון די ד' אופני לימוד:

English translation 2128

simple meaning, allusion, homiletical interpretation, secret - the highest of them but in the analogy of light

פשט רמז דרוש סוד - די העכסטע פון זיי אבער בדוגמא אור

English translation 2129

(revelations),

(גילויים) 238,

English translation 2130

and light reveals and explains the luminary.

און אור איז מגלה ומבאר את המאור 239.

English translation 2131

Based on this, one can say, seemingly, also conversely,

עפ"ז י"ל לכאורה אויך לאידך גיסא,

English translation 2132

that Chassidus is also an explanation of Kabbalah,

אז חסידות איז אוין א ביאור אויף קבלה 240,

English translation 2133

because through the study of Chabad Chassidus

ווייל ע"י למוד החסידות חב"ד

English translation 2134

(in understanding and comprehension)

(בהבנה והשגה)

English translation 2135

one comes to understanding, dissemination, and increase in Kabbalah.

קומט צו הבנה והפצה וריבוי אין קבלה 241.

English translation 2136

And how can

און ווי קען

English translation 2137

(- the ability and power)

(- היכולת והכח)

English translation 2138

one study the inner dimension of the Torah

א איך לערנען פנימיות התורה

English translation 2139

("Shabbat")

("שבת")

English translation 2140

in a manner of seeing - this is because "See that the Lord has given you the Shabbat" - because the Almighty gave to you - and whoever gives gives generously - to Jews.

באופן של ראי' - איז דאס דערפאר וואס "ראו כי ה' 242 נתן לכם את השבת" - ווייל דער אויבערשטער נתן לכם - וכל הנותן בעין יפה נותן 243 - צו אידן.

English translation 2141

And one can say that this too is one of the reasons why Likkutei Torah begins with the

וי"ל אז אויך דאס איז איינער פון די טעמים פארוואס דער לקו"ת הויבט זיך אן מיטן

English translation 2142

(single)

(איינציקן)

English translation 2143

discourse in Parshat Beshalach on the verse "See that the Lord has given you the Shabbat":

דרוש בפ' בשלח עה"פ "ראו כי ה' נתן לכם השבת":

English translation 2144

When a Jew comes to study the new book and order in Chassidus

בשעת א איד קומט לערנען דעם ספר וסדר חדש בחסידות

English translation 2145

("When you come to the land")

("כי תבואו אל הארץ")

English translation 2146

- Likkutei Torah - the inner dimension of the Torah in the manner of "they will be sustained from it"

- לקו"ת - פנימיות התורה באופן פון יתפרנסון מיני'

English translation 2147

(which "they will be sustained from it" - is (especially) through the notes etc.)

(וואס יתפרנסון מיני' - ווערט דאך (ביותר) ע"י ההערות 244 וכו')

English translation 2148

- he must immediately know that the intention in his study is,

- דארף ער גלייך וויסן אז די כוונה בלימודו איז,

English translation 2149

that he should study the inner dimension of the Torah

אז ער זאל לערנען פנימיות התורה

English translation 2150

("Shabbos")

("שבת")

English translation 2151

in a manner of seeing,

באופן של ראי',

English translation 2152

that he should have in it the ultimate realization,

ער זאל אין דעם האבן תכלית ההתאמתות,

English translation 2153

by virtue of that which the Almighty has given it to him,

בכח זה וואס דער אויבערשטער האט עס אים געגעבן,

English translation 2154

until in the manner of "He gave to you,"

ביז באופן ווי נתן לכם,

English translation 2155

until it is called by his name.

ביז אז נקראת על שמו 245.

English translation 2156

And also:

און אויך 246:

English translation 2157

Immediately at the beginning of his study he must know that the intention and purpose of all study of Torah and all his service in clarifications including clarification and refinement of halacha

גלייך בתחלת לימודו דארף ער וויסן אז די כוונה ותכלית פון כל לימוד התורה וכל עבודתו בבירורים כולל בירור וליבון הלכתא

English translation 2158

(in the Torah,

(בתורה,

English translation 2159

as it were)

כביכול)

English translation 2160

- the study of the revealed aspect of Torah - is the matter of "Shabbos"

- לימוד נגלה דתורה - איז דער ענין פון "שבת"

English translation 2161

(as explained in this discourse in Likkutei Torah,

(כמבואר בדרוש זה בלקו"ת,

English translation 2162

that on Shabbos the delight of the service of the weekdays is revealed in completeness),

אז בשבת ווערט נתגלה בשלימות דער עונג פון דער עבודה שבימי החול),

English translation 2163

the study of the inner dimension of the Torah,

לימוד פנימיות התורה,

English translation 2164

the hidden aspect of the Torah,

סתים דאורייתא,

English translation 2165

through which the hidden aspect of Israel becomes connected with the hidden aspect of the Holy One, blessed be He.

דורך וועלכע דער סתים דישראל ווערט פארבונדן מיט סתים דקוב"ה 247.

English translation 2166

And the study of the inner dimension of the Torah in a manner of seeing - which is the intention in the study of Torah

ולימוד פנימיות התורה באופן של ראי' - וואס דאס איז הכוונה בלימוד התורה

English translation 2167

(also in the revealed aspect of Torah)

(אויך בנגלה דתורה)

English translation 2168

that it should be actualized in him with ultimate realization,

אז ס'זאל ביי אים נתאמת ווערן בתכלית ההתאמתות,

English translation 2169

that he becomes unified with it,

אז ער ווערט דערמיט נתאחד,

English translation 2170

as this is when one sees a thing with his sight

ווי דאס איז בשעת איינער זעט א זאך בראי' שלו

English translation 2171

(not only in a manner of hearing,

(ניט נאר באופן של שמיעה,

English translation 2172

where then he and the thing remain separate);

וואס דעמולט בלייבט ער און די זאך - באזונדער);

English translation 2173

in another style:

בסגנון אחר:

English translation 2174

he should become one thing

ער זאל ווערן איין זאך

English translation 2175

(in a manner of seeing)

(באופן של ראי')

English translation 2176

with Torah,

מיט תורה,

English translation 2177

and through this one thing with the Giver of the Torah - seeing of Divinity.

און עי"ז איין זאך מיטן נותן התורה - ראי' באלקות.

English translation 2178

And through the study of the inner dimension of the Torah,

וע"י לימוד פנימיות התורה,

English translation 2179

and the entirety of the spreading of the wellsprings outward - "the master comes, this is King Moshiach"

וכללות הפצת המעינות חוצה - ווערט דער אתי מר דא מלכא משיחא

English translation 2180

(as above in the teaching of the Baal Shem Tov),

(כנ"ל מאגה"ק הבעש"ט),

English translation 2181

And as explained in the discourse in Likkutei Torah, the matter of "all business of Shabbos is double etc.,"

וכמבואר אין דעם מאמר בלקו"ת 248 דער ענין פון "כל עיסקא דשבתא כפול כו'" 249,

English translation 2182

that there are two levels in Shabbos,

אז עס זיינען דא צוויי בחי' בשבת 250,

English translation 2183

and this is also the matter of "had Israel kept two Shabbasos according to their law

און דאס איז אויך דער ענין פון "אלמלא שמרו ישראל ב' שבתות כהלכתן

English translation 2184

(two levels in Shabbos)

(ב' בחי' בשבת)

English translation 2185

they would immediately be redeemed,"

מיד היו נגאלין" 251,

English translation 2186

and in continuation of this he explains that the two levels in Shabbos are corresponding to the matter of "until Your people pass over, Hashem, until this people pass over,"

ובהמשך לזה איז ער מבאר אז די צוויי בחי' בשבת זיינען ע"ד דער ענין פון "עד יעבור עמך ה' עד יעבור גו'" 252,

English translation 2187

"until pass over" two times.

"עד יעבור" נ' פעמים.

English translation 2188

And according to what is explained above that the study of Chassidus is the level of Shabbos - this is understood,

וע"פ המבואר לעיל אז לימוד החסידות איז בחי' שבת - איז דאס מובן,

English translation 2189

because through the study of Chassidus

ווייל דורך לימוד החסידות

English translation 2190

(Shabbos)

(שבת)

English translation 2191

"the master comes, this is King Moshiach,"

איז אתי מר דא מלכא משיחא,

English translation 2192

the redemption,

די גאולה,

English translation 2193

which then the destiny of "until pass over" of the two will be fulfilled.

וואס דעמולט וועט מקויים ווערן דעם יעוד פון "עד יעבור" הב'.

English translation 2194

And the "double" of "all business of Shabbos is double" - it can be said is connected with the study of Torah,

און דער "כפל" פון "כל עיסקא דשבתא כפול" - י"ל איז פארבונדן מיט לימוד התורה,

English translation 2195

including - the Torah of Chassidus

כולל - תורת החסידות

English translation 2196

(Shabbos of the Torah),

(שבת שבתורה),

English translation 2197

in a manner of "double for wisdom" which is stated regarding the second tablets,

באופן פון "כפליים לתושי'" וואס שטייט בנוגע צו די לוחות שניות 253,

English translation 2198

due to the superiority of returning light

מצד דעם עילוי פון אור חוזר

English translation 2199

(which is the virtue of the Babylonian Talmud,

(וואס דאס איז די מעלה פון תלמוד בבלי,

English translation 2200

"He placed me in darkness").

"במחשכים הושיבני").

English translation 2201

And through that which one studies Torah,

און דורך דעם וואס מ'לערנט תורה,

English translation 2202

including Chassidus in the time of the darkness of exile,

כולל חסידות בזמן פון חושך הגלות,

English translation 2203

and after the length of the darkness of exile - one comes to the superiority of returning light,

ולאחרי דער אריכות פון חושך הגלות - קומט מען צו דער עילוי פון אור חוזר,

English translation 2204

"double for wisdom" - "business of Shabbos is double." And through this - to the true and complete redemption,

"כפליים לתושי'" - "עיסקא דשבתא כפול". און דורך דעם - צו די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 2205

"the master comes, this is King Moshiach."

קא אתי מר דא מלכא משיחא.

English translation 2206

And simply - that with alacrity,

ובפשטות - אז בזריזות,

English translation 2207

"I will hasten it" in that "I will hasten it" itself,

"אחישנה" 254 אין דעם "אחשינה" גופא,

English translation 2208

in one hour and in one moment - one gives oneself a grasp that one is on the Temple Mount,

בשעתא חדא וברגעא חדא - גיט מען זיך א כאפ אז מ'געפינט זיך בהר הבית,

English translation 2209

"Mount Hashem,"

"הר הוי'",

English translation 2210

in Jerusalem the holy city,

בירושלים עיר הקודש,

English translation 2211

in our holy land,

בארצנו הקדושה,

English translation 2212

"which the eyes of Hashem your God are always upon it, from the beginning of the year until the end of the year." Immediately and instantly.

"אשר גו' תמיד עיני' ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 255. תיכף ומיד ממש.

English translation 2213

The explanation in Rashi:

דער ביאור בפרש"י:

English translation 2214

The necessity of Rashi to explain the first explanation on "Carve for yourself" is - because when the five-year-old studies the words, a simple question arises for him:

דער הכרח פון רש"י צו מפרש זיין דעם ערשטן פירוש אויף "פסל לך" איז - ווייל בשעת דער בן חמש לערנט די ווערטער ווערט ביי אים א שאלה פשוטה:

English translation 2215

He understands on his own that the Torah is careful to write everything in clean language,

ער פארשטייט אליין אז תורה איז זהיר צו שרייבן אלץ בלשון נקי',

English translation 2216

all the more so when speaking about the tablets. And based on this:

עאכו"כ ווען מ'רעדט וועגן די לוחות. ועפ"ז:

English translation 2217

Since here it speaks about the tablets - why is the term "carve" stated about this in the verse,

וויבאלד אז דא רעדט זיך וועגן די לוחות - פארוואס שטייט אויף דעם אין פסוק דער לשון "פסל",

English translation 2218

which is also the root of the word "waste"

וואס איז אויך דער שרש פון ווארט "פסולת"

English translation 2219

(it indeed also means to hew out,

(עס מיינט טאקע אויך צו אויסהאקן,

English translation 2220

but it is also the root of "waste"),

אבער ס'איז אויך דער שרש פון "פסולת"),

English translation 2221

seemingly a clean language would be more fitting

לכאורה וואלט מער געפאסט א לשון נקי'

English translation 2222

(entirely)

(לגמרי)

English translation 2223

- "hew for yourself" and the like?

- "חצוב לך" וכיו"ב?

English translation 2224

Rashi answers it in his commentary

פארענטפערט עס רש"י בפירושו

English translation 2225

(in the first heading)

(אין דעם ערשטן ד"ה)

English translation 2226

- and in his manner,

- וכדרכו,

English translation 2227

he does not first ask a question and give an answer,

ניט ער פרעגט פריער א שאלה און גיט א תירוץ,

English translation 2228

rather he writes the explanation immediately

נאר ער שרייבט גלייך דעם ביאור

English translation 2229

(and this prevents the question from the outset),

(און דאס באווארנט די שאלה מלכתחילה 256),

English translation 2230

and he hints to the difficulty with that which he writes in his commentary "He showed him a quarry of sapphire,"

און איז מרמז צו די קשיא דערמיט וואס ער שרייבט בפירושו "הראהו מחצב סנפירינון",

English translation 2231

the language "Hew for yourself" would have been fitting in the verse

וואלט געפאסט אין פסוק דער לשון "חצוב לך"

English translation 2232

(not "Carve for yourself" which is not such a clean language),

(ניט "פסל לך" וואס איז ניט אזא לשון נקי'),

English translation 2233

rather this comes to teach that:

נאר דאס קומט לערנען אז:

English translation 2234

"Carve for yourself" in the verse comes to relate another matter - that "He said to him, 'The chips shall be yours,

"פסל לך" אין פסוק קומט ער דערציילן נאך אן ענין - אז "אמר לו הפסולת יהי' שלך,

English translation 2235

and from there Moses became very wealthy.'"

ומשם נתעשר משה הרבה".

English translation 2236

That is, that the reason why the Omnipresent used the language "Carve for yourself"

ד.ה. אז דער טעם פארוואס דער אויבערשטער האט גענוצט דעם לשון "פסל לך"

English translation 2237

(not "Hew for yourself" and the like)

(ניט "חצוב לך" וכיו"ב)

English translation 2238

to tell Moses that he should hew out the tablets - is in order to tell Moses that the chips will be "yours" and from it he will become very rich.

צו זאגן משה'ן אז ער זאל אויסהאקן די לוחות - איז בכדי דערציילן משה'ן אז די פסולת וועט זיין "שלך" און ער וועט דערפון ווערן זייער רייך.

English translation 2239

That is:

דאס הייסט:

English translation 2240

in addition to the simple explanation of "Carve for yourself" that this means that Moses should hew out the tablets,

נוסף צו דעם פירוש הפשוט אין "פסל לך" אז דאס מיינט אז משה זאל אויסהאקן די לוחות,

English translation 2241

that is, that it is speaking about the tablets themselves,

ד.ה. אז עס רעדט זיך וועגן די לוחות אליין,

English translation 2242

there is an additional emphasis as emphasized in that the language that is used here for hewing is "Carve for yourself"

איז דא א הדגשה נוספת כמודגש אין דעם וואס דער לשון וואס ווערט גענוצט דא אויף אויסהאקן איז "פסל לך"

English translation 2243

(not "Hew for yourself"),

(ניט "חצוב לך"),

English translation 2244

that "the chips shall be yours."

אז "הפסולת יהי' שלך".

English translation 2245

And Rashi continues - "and from there Moses became very wealthy":

און רש"י איז ממשיך - "ומשם נתעשר משה הרבה":

English translation 2246

The five-year-old has already learned about the spoils of Egypt and the spoils of the sea,

דער בן חמש האט שוין געלערנט וועגן ביזת מצרים און ביזת הים,

English translation 2247

he knows that all the Jews were wealthy,

ווייסט ער אז אלע אידן זיינען געווען עשירים,

English translation 2248

and simply - including also Moses our teacher.

ובפשטות - כולל אויך משה רבינו.

English translation 2249

[In our Sages, may their memory be blessed, it states that when the Jews were occupied with the spoils of Egypt, Moses occupied himself with the ark of Joseph. But according to the simple meaning of Scripture, it is logical to say that together with that which he was occupied with the ark of Joseph,

[במדחז"ל 257 שטייט אז בשעת אידן זיינען געווען פארנומען מיט ביזת מצרים האט זיך משה פארנומען מיט ארונו של יוסף. אבער בפשוטו של מקרא לייגט זיך זאגן אז צוזאמען דערמיט וואס ער איז געווען פארנומען מיט ארונו של יוסף,

English translation 2250

he also received from the spoils of Egypt].

האט ער אויך באקומען פון ביזת מצרים].

English translation 2251

Therefore Rashi emphasizes that "from there Moses became very wealthy" - because he already had wealth from the spoils of Egypt and the spoils of the sea - in addition to this, "Moses became very wealthy" from the chips of the sapphire of the tablets.

דעריבער איז רש"י מדגיש אז "משם נתעשר משה הרבה" - איז ווייל ער האט שוין געהאט עשירות פון ביזת מצרים וביזת הים - נוסף לזה איז "נתעשר משה הרבה" פון פסולת הסנפירינון פון די לוחות.

English translation 2252

And one does not need to explain to the five-year-old why Moses needed to have great wealth - because:

און מ'דארף ניט מסביר זיין דעם בן חמש צוליב וואס משה האט געדארפט האבן עשירות הרבה - ווייל:

English translation 2253

he already learned earlier that one needed to bring for the Tabernacle gold and silver,

ער האט שוין פריער געלערנט אז מ'האט געדארפט ברענגען פארן משכן זהב וכסף,

English translation 2254

precious stones and pearls,

אבנים טובות ומרגליות,

English translation 2255

shoham stones and stones for the settings. Therefore Moses needed to have great wealth now

אבני שוהם ואבני מילואים. דערפאר האט משה געדארפט האבן עשירות הרבה איצטער

English translation 2256

(immediately after the sin of the calf)

(גלייך נאך חטא העגל)

English translation 2257

- when they are before the making of the Tabernacle,

- ווען מ'האלט פאר עשיית המשכן,

English translation 2258

and according to Rashi

און לדעת רש"י 258

English translation 2259

(the sin of the calf was)

(איז חטא העגל געווען)

English translation 2260

also before the donation for the Tabernacle - in order that he could give for the donation of the Tabernacle as is fitting for Moses our teacher to give,

אויך פאר נדבת המשכן - בכדי ער זאל קענען געבן פאר נדבת המשכן ווי ס'פאסט פאר משה רבינו געבן,

English translation 2261

as it is said "the princes brought the shoham stones and the stones for the settings,"

ע"ד מ"ש 259 "הנשיאים הביאו את אבני השוהם ואת אבני המילואים",

English translation 2262

and even more than that.

און נאך מער דערפון.

English translation 2263

The explanation in that which Rashi writes "He showed him a quarry of sapphire"

דער ביאור אין דעם וואס רש"י שרייבט "הראהו מחצב סנפירינון"

English translation 2264

(although in the verse it says "tablets of stone"):

(כאטש אין פסוק שטייט "לוחות אבנים"):

English translation 2265

The Omnipresent commanded Moses "Carve for yourself two tablets of stone like the first ones." And seemingly - since the first tablets were "the work of God" - how can Moses seemingly fulfill the command of Hashem "Carve for yourself two tablets of stone like the first ones" - the work of Moses?!

דער אויבערשטער האט אנגעזאגט משה'ן "פסל לך שני לוחות אבנים כראשונים". ולכאורה - וויבאלד אז די לוחות הראשונים זיינען געווען "מעשה אלקים" 260 - ווי קען לכאורה משה מקיים זיין ציווי ה' "פסל לן שני לוחות אבנים כראשונים" - מעשה משה?!

English translation 2266

And the difficulty compels according to the simple meaning of Scripture that the tablets were of "sapphire":

און דער קשיא איז מכריח בפשוטו של מקרא אז די לוחות זיינען געווען פון "סנפירינון":

English translation 2267

On the verse "and you shall strike the rock" Rashi explains:

עה"פ 261 "והכית בצור" איז רש"י מפרש:

English translation 2268

"It does not say 'on the rock' but rather 'in the rock,'

"על הצור לא נאמר אלא בצור,

English translation 2269

from here that the staff was of a type of strong thing whose name is sapphire,

מכאן שהמטה הי' של מין דבר חזק ושמו סנפירינון,

English translation 2270

and the rock split because of it."

והצור נבקע מפניו".

English translation 2271

From this it is understood that "sapphire,"

דערפון איז פארשטאנדיק אז "סנפירינון",

English translation 2272

which is a "strong thing" is a matter that is special and most elevated - therefore the staff of Moses was made from it - "the staff of God." In other words:

וואס איז א "דבר חזק" איז אן ענין מיוחד ונעלה ביותר - דעריבער איז דערפון געמאכט געווארן מטה משה - "מטה האלקים" 262. אין אנדערע ווערטער:

English translation 2273

When one wishes to express a Divine power,

בשעת מ'וויל אויסדריקן א כח אלקי,

English translation 2274

like "the staff of God" in the physicality of the world - this is specifically through "sapphire" which is a "strong thing."

ווי "מטה האלקים" בגשמיות העולם - איז דאס דוקא דורך "סנפירינון" וואס איז א "דבר חזק".

English translation 2275

And based on this Rashi compels according to the simple meaning of Scripture that the latter tablets were of "sapphire" - because since it states that they will be "like the first ones,"

וואס עפ"ז איז רש"י מכריח בפשוטו של מקרא אז די לוחות האחרונות זיינען געווען פון "סנפירינון" - ווייל היות עס שטייט אז זיי וועלן זיין "כראשונים",

English translation 2276

similar to the first tablets which were "the work of God,"

בדוגמת די לוחות ראשונות וואס זיינען געווען "מעשה אלקים,

English translation 2277

how can tablets through the work of Moses be like "the work of God" - through that they are of "sapphire" which expresses

איז ווי קענען לוחות ע"י מעשה משה זיין ווי "מעשה אלקים" - דורך דעם וואס זיי זיינען פון "סנפירינון" 263 וואס דריקט אויס

English translation 2278

(in the physicality of the world)

(בגשמיות העולם)

English translation 2279

"the work of God,"

"מעשה אלקים",

English translation 2280

just as "the staff of God" was of "sapphire."

כשם ווי "מטה האלקים" איז געווען פון "סנפירינון".

English translation 2281

And Rashi continues - "He showed him a quarry of sapphire from within his tent":

און רש"י איז ממשיך - "הראהו מחצב סנפירינון מתוך אהלו":

English translation 2282

It is explained before this: "And Moses took the tent and pitched it outside the camp, etc., and called it the Tent of Meeting, and it was that whoever sought the Lord would go out to the Tent of Meeting."

מפורש לפנ"ז 264 "ומשה יקח את האוהל ונטה לו מחוץ למחנה גו' וקרא לו אוהל מועד והי' כל מבקש ה' יצא אל אוהל מועד",

English translation 2283

"And it was when Moses entered the tent, the pillar of cloud descended, etc., and spoke with Moses, etc., and the Lord spoke to Moses face to face."

"והי' כבוא משה האהלה ירד עמוד הענן גו' ודיבר עם משה גו' ודיבר ה' אל משה פנים אל פנים" 265,

English translation 2284

That is, when the Almighty spoke with Moses

ד.ה. אז דער אויבערשטער האט גערעדט מיט משה'ן

English translation 2285

(until the Tabernacle was erected)

(עד שהוקם המשכן 266)

English translation 2286

in Moses' tent.

באהלו של משה.

English translation 2287

From this it is also understood that "And the Lord said to Moses: 'Carve for yourself, etc., and ascend in the morning, etc.'" was in Moses' tent,

דערפון איז אויך פארשטאנדיק אז "ויאמר ה' אל משה פסל לך גו' ועלית בבוקר גו'" איז געווען באהלו של משה,

English translation 2288

and since according to the simple meaning of the text there was no interruption of departure, etc., in the interim

און וויבאלד אז ע"פ פשש"מ איז ניט געווען קיין הפסק יציאה וכו' בינתיים

English translation 2289

(between the command (in Moses' tent) "Carve for yourself" and the fulfillment of the command and the ascent to Mount Sinai)

(צווישן דער ציווי (באהלו של משה) "פסל לך" און קיום הציווי והעלי' אל הר סיני)

English translation 2290

— it is necessarily to say that "He showed him a quarry of sapphire from within his tent,"

- איז בהכרח צו זאגן אז "הראהו מחצב של סנפירינון מתוך אהלו",

English translation 2291

where the Almighty spoke with him and said "Carve for yourself."

וואו דער אויבערשטער האט מיט אים גערעדט און געזאגט "פסל לך".

English translation 2292

And that which Rashi writes "He showed him a quarry of sapphire, etc."

און דאס וואס רש"י שרייבט "הראהו מחצב סנפירינון כו'"

English translation 2293

(and not "He created")

(און ניט "נברא")

English translation 2294

— because it is not necessary to resort to a special miracle that in this place a "quarry of sapphire" should be created

- ווייל מ'דארף ניט אנקומען צו א נס מיוחד אז במקום זה זאל באשאפן ווערן "מחצב סנפירינון"

English translation 2295

(for also according to the simple explanation it is understood that "the Holy One, blessed be He, does not perform miracles for no reason" (as above, section 41)),

(ווייל אויך ע"ד הפשט איז מובן אז "קוב"ה לא עביד ניסא למגנא" (כנ"ל סמ"א)),

English translation 2296

rather one can say simply,

נאר מ'קען זאגן בפשטות,

English translation 2297

that in this place there was a "quarry of sapphire,"

אז במקום זה איז געווען "מחצב סנפירינון",

English translation 2298

and the cloud that went before the Israelites and guided when the Israelites should stop and when they should go — stopped in a specific place,

און דער ענן וואס איז געגאנגען פאר די אידן 267 און האט אנגעפירט ווען אידן זאלן זיך אפשטעלן און ווען מ'זאל גיין - האט זיך אפגעשטעלט אין א מקום מסויים,

English translation 2299

so that Moses' tent would stand exactly where the "quarry of sapphire" was.

אזוי אז אהלו של משה זאל שטיין בדיוק וואו ס'איז געווען דער "מחצב סנפירינון".

English translation 2300

Consequently, the aforementioned question also falls away: how is it that one would set up a tent in a place where there is a "quarry of sapphire,"

במילא פאלט אויך אראפ די שאלה הנ"ל אז ווי קומט עס מען זאל אוועקשטעלן אן אוהל במקום וואו ס'איז דא א "מחצב סנפירינון",

English translation 2301

which is hard

וואס איז הארט

English translation 2302

(for then it is difficult to insert the tent pegs into the ground)

(דעמולט איז דאך שווער אריינשטעלן די יתידות האוהל בארץ)

English translation 2303

— because it was not Moses who decided where his tent should be set up,

- ווייל ניט משה האט מחליט געווען וואו זיין אוהל זאל זיך אויפשטעלן,

English translation 2304

rather this was dependent on the cloud of the Lord.

נאר דאס איז געווען תלוי אין דעם ענן ה'.

English translation 2305

And based on this, all these precise points are understood.

ועפ"ז זיינען מובן די אלע דיוקים.

English translation 2306

The explanation in Rashi in the second entry "Carve for yourself":

דער ביאור בפרש"י אין דעם צווייטן ד"ה "פסל לך":

English translation 2307

Regarding the entire matter of the sin of the calf and the breaking of the tablets that came about through it,

בנוגע צו דער כללות ענין פון דעם חטא העגל ושבירת הלוחות וואס איז געקומען עי"ז,

English translation 2308

and the giving of the latter tablets — there are several difficulties and contradictions in the simple meaning of the text.

און נתינת לוחות האחרונות - זיינען דא כמה קושיות וסתירות אין פשש"מ.

English translation 2309

And some of them

ואחדים מהם

English translation 2310

(due to lack of time):

(מפני קוצר הזמן):

English translation 2311

One finds several contradictions in our portion regarding whether the Israelites were guilty in the sin of the calf or not — from one extreme to the other:

מ'געפינט כמה סתירות אין פרשתנו צי אידן זיינען געווען שולדיק אין חטא העגל אדער ניט - מן הקצה אל הקצה:

English translation 2312

On one hand it says "Your people have corrupted themselves,"

פון איין זייט שטייט 268 אז "שחת עמך",

English translation 2313

"It does not say 'the people have corrupted themselves' but rather 'your people,'

"שחת העם לא נאמר אלא עמך,

English translation 2314

the mixed multitude that you accepted on your own and converted and did not consult Me, and you said it is good that converts should attach themselves to the Divine Presence — they corrupted and caused corruption,"

ערב רב שקבלת מעצמך וגיירתם ולא נמלכת בי ואמרת טוב שידבקו גרים בשכינה - הם שחתו והשחיתו",

English translation 2315

that is, the sin was

ד.ה. אז דער חטא איז געווען

English translation 2316

(primarily)

(בעיקר)

English translation 2317

through the mixed multitude

ע"י דער ערב רב

English translation 2318

(and not the rest of the Children of Israel);

(און ניט שאר בני ישראל);

English translation 2319

and on the other hand it says that the Almighty became angry at all the Israelites because of the sin of the calf,

ולאידך גיסא שטייט אז דער אויבערשטער איז געווארן אין-כעס אויף אלע אידן צוליב דעם חטא העגל,

English translation 2320

and He wanted to punish them all — "My anger burned against them and I will consume them," etc.

און האט געוואלט זיי אלע מעניש זיין - "ויחר אפי בהם ואכלם" 269 וכו'.

English translation 2321

And also further — "And the Lord struck the people."

און אויך ווייטער - "ויגף ה' את העם" 270.

English translation 2322

And in this very matter:

ובזה גופא:

English translation 2323

Here it says "Your people have corrupted themselves,"

דא שטייט אז "שחת עמך",

English translation 2324

specifically the mixed multitude that Moses converted

דוקא דער ערב רב וואס משה האט מגייר געווען

English translation 2325

(and not the rest of the Children of Israel who are not converts);

(און ניט שאר בנ"י וואס זיינען ניט קיין גרים);

English translation 2326

and on the other hand — did Moses certainly convert them according to halachah,

ולאידך גיסא - האט דאך משה זיי זיכער מגייר געווען ע"פ הלכה,

English translation 2327

and if so, was it not previously taught that their law is like all Israelites,

און אויב אזוי האט מען דאך פריער געלערנט אז דינם איז ווי אלע אידן,

English translation 2328

as it is said "One law shall be for the native and for the convert, etc."?!

כמ"ש 271 "תורה אחת יהי' לאזרח ולגר גו'"?!

English translation 2329

And regarding this — on one hand it says that the Almighty became angry at all the Israelites because of the sin of the calf,

ועד"ז - פון איין זייט שטייט אז דער אויבערשטער איז געווארן אין-כעס אויף אלע אידן צוליב דעם חטא העגל,

English translation 2330

and He wanted to punish them all

און האט געוואלט זיי אלע מעניש זיין

English translation 2331

(as above);

(כנ"ל);

English translation 2332

On the other hand it says that after Moses asked for forgiveness and pardon for the sin of the calf, the Almighty forgave them completely — as Rashi explained

לאידך גיסא שטייט אז לאחרי ווי משה האט געבעטן סליחה ומחילה פארן חטא העגל האט דער אויבערשטער זיי מוחל געווען בשלימות - ווי רש"י האט מפרש געווען 272

English translation 2333

(that on the tenth of Tishrei)

(אז ביו"ד תשרי)

English translation 2334

"The Holy One, blessed be He, was reconciled with Israel with joy and a complete heart and said to Moses 'I have forgiven as you have spoken' and gave him the latter tablets."

"נתרצה הקב"ה לישראל בשמחה ובלב שלם ואמר לו למשה סלחתי כדברך ומסר לו לוחות אחרונות".

English translation 2335

One sees here a change from one extreme to the other:

זעט מען דא א שינוי מן הקצה אל הקצה:

English translation 2336

Initially the Almighty wanted to punish them all;

לכתחילה האט דער אויבערשטער זיי געוואלט אלע מעניש זיין;

English translation 2337

afterward

דערנאך

English translation 2338

(through the prayer and request of Moses)

(ע"י תפלת ובקשת משה)

English translation 2339

"The Holy One, blessed be He, was reconciled with Israel with joy and a complete heart"!

"נתרצה הקב"ה לישראל בשמחה ובלב שלם"!

English translation 2340

[And regarding this, the contradiction concerning Aaron — in several verses it implies that he was not guilty,

[ועד"ז די סתירה בנוגע צו אהרן - אין כמה פסוקים איז משמע אז ער איז ניט געווען שולדיק,

English translation 2341

in other verses it implies that he was indeed guilty and was therefore punished.]

אין אנדערע פסוקים איז משמע אז ער איז יע געווען שולדיק און דערפאר נענש געווארן].

English translation 2342

And regarding this, the contradiction in this very Rashi

ועד"ז די סתירה בפרש"י זה עצמו

English translation 2343

(as above)

(כנ"ל)

English translation 2344

— the Almighty says to Moses "You broke the first ones, you carve for yourself others";

- דער אויבערשטער זאגט משה "אתה שברת הראשונות אתה פסל לך אחרות";

English translation 2345

and on the other hand — "I will write for them with My hand"

ולאידך גיסא - "אני אכתוב לה בכתב ידי"

English translation 2346

("And I will write on the tablets"),

("וכתבתי על הלוחות"),

English translation 2347

even though Moses broke the tablets with the writing upon them!

אע"פ וואס משה האט צובראכן די לוחות מיטן כתב עליהם!

English translation 2348

And several more difficulties and contradictions.

ועוד כמה קושיות וסתירות.

English translation 2349

And in order to warn of the questions and contradictions, Rashi gives a parable on this entire matter which makes the matter understood:

ובכדי באווארענען די קושיות וסתירות - גיט רש"י א משל אויף דעם גאנצן ענין וואס גיט צו פארשטיין דעם ענין:

English translation 2350

"A parable of a king who went to a country overseas and left his betrothed with the maidservants,

"משל למלך שהלך למדינת היום והניח ארוסתו עם השפחות,

English translation 2351

Through the corruption of the maidservants a bad name went out about her,

מתוך קלקול השפחות יצא עלי' שם רע,

English translation 2352

The groomsman stood up and tore her marriage contract, he said:

עמד שושבינה וקרע כתובתה, אמר:

English translation 2353

If the king says to kill her, I will say to him: She is not yet your wife,

אם יאמר המלך להרגה אומר לו עדיין אינה אשתך,

English translation 2354

The king investigated and found that the corruption was only from the maidservants,

בדק המלך ומצא שלא הי' הקלקול אלא מן השפחות,

English translation 2355

He was appeased with her,

נתרצה לה,

English translation 2356

The groomsman said to him:

אמר לו שושבינה:

English translation 2357

Write for her another marriage contract, for the first one was torn,

כתוב לה כתובה אחרת שנקרעה הראשנוה,

English translation 2358

The king said to him:

אמר לו המלך:

English translation 2359

You tore it,

אתה קרעת אותה,

English translation 2360

You acquire for her another paper,

אתה קנה לה נייר אחר,

English translation 2361

And I will write for her with my own hand. So the king is the Holy One, blessed be He,

ואני אכתוב לה בכתב ידי. כן המלך זה הקדוש ברוך הוא,

English translation 2362

The maidservants are the mixed multitude,

השפחות אלו ערב רב,

English translation 2363

And the groomsman is Moses,

והשושבין זה משה,

English translation 2364

The betrothed of the Holy One, blessed be He, is Israel,

ארוסתו של הקב"ה אלו ישראל,

English translation 2365

Therefore it is said: 'Carve for yourself'.

לכך נאמר פסל לך".

English translation 2366

From the parable it is understood,

פון דעם משל איז מובן,

English translation 2367

That among Jews themselves there are two types - the born Jews,

אז צווישן אידן גופא זיינען פאראן צוויי סוגים - די געבארענע אידן,

English translation 2368

Who are analogous to the wife of the Holy One, blessed be He,

וואס זיינען בדוגמא ווי אשתו של הקב"ה,

English translation 2369

And the mixed multitude,

און דער ערב רב,

English translation 2370

Analogous to maidservants.

בדוגמא ווי שפחות.

English translation 2371

And according to the law

וע"פ הלכה

English translation 2372

(as above)

(כנ"ל)

English translation 2373

They have the same law

האבן זיי דעם זעלבן דין

English translation 2374

("One Torah shall be for the native and for the convert"),

("תורה אחת יהי' לאזרח ולגר גו'"),

English translation 2375

As in the parable - the wife and the maidservant both live in the same house - the house of the king. But on the other hand - it is understood simply from the parable that there is a difference between them - one is a wife and one is a maidservant. And as is understood from this very thing that one emphasizes that there is a "native" and a "convert" and that the law of a convert is equal to the law of a Jew,

ווי אין משל - דער אשה און דער שפחה לעבן ביידע אין דעם זעלבן בית - ביתו של המלך. אבער לאידך גיסא - איז מובן בפשטות פון משל אז ס'איז דא א חילוק ביניהם - איינע איז אן אשה און איינע איז א שפחה. וכמובן מזה גופא וואס מ'איז מדגיש אז ס'איז דא אן "אזרח" און א "גר" 271 און אז דינו פון א גר איז גלייך צו דינו פון א אידן,

English translation 2376

It is proven that there is a difference between them.

איז מוכח אז ס'איז דא א חילוק ביניהם.

English translation 2377

And the difference between them

און דער חילוק ביניהם

English translation 2378

(between Jews and the mixed multitude,

(צווישן אידן און ערב רב,

English translation 2379

the wife of the Holy One, blessed be He, and the maidservants)

אשתו של הקב"ה און די שפחות)

English translation 2380

- becomes revealed specifically at a time when there is a "corruption":

- קומט ארויס בגלוי דוקא בשעת ס'איז דא א "קלקול":

English translation 2381

At a time when things proceed in the usual manner, both the wife of the king and the maidservants are found in the same house with the king

בשעת אלץ פירט זיך ע"ד הרגיל געפינען זיך סיי אשתו של המלך און סיי די שפחות אין דעם זעלבן בית מיטן מלך

English translation 2382

(even though there is a difference between them),

(אע"פ וואס ס'איז דא א חילוק ביניהם),

English translation 2383

But at the time of "the corruption of the maidservants",

אבער בשעת "קלקול השפחות",

English translation 2384

In the allegory - that "your people have corrupted themselves",

אין דעם נמשל - אז "שחת עמך",

English translation 2385

The mixed multitude transgressed with the sin of the calf - then the difference between the mixed multitude becomes revealed

דער ערב רב האבן עובר געווען אויפן חטא העגל - דעמולט קומט ארויס בגלוי דער חילוק צווישן דעם ערב רב

English translation 2386

(maidservants)

(שפחות)

English translation 2387

And the Jews

און די אידן

English translation 2388

(wife),

(אשה),

English translation 2389

That even though Moses converted them according to the law,

אז אע"פ וואס משה האט זיי מגייר געווען ע"פ הלכה,

English translation 2390

It was revealed that they are not like born Jews - and specifically they who "you accepted on your own and converted them and did not consult with Me etc. - they corrupted and caused corruption"

איז נתגלה געווארן אז זיי זיינען ניט אזוי ווי געבארענע אידן - און דוקא זיי וואס "קבלת מעצמך וגיירתם ולא נמלכת בי כו' - הם שחתו והשחיתו"

English translation 2391

(unlike the born Jews).

(משא"כ די געבארענע אידן).

English translation 2392

Accordingly, the question arises

לפי"ז ווערט די שאלה

English translation 2393

(as above)

(כנ"ל)

English translation 2394

Why was the Almighty angry at all the Jews? Rashi further answers this with the parable:

פארוואס איז דער אויבערשטער געווארן אין-כעס אויף אלע אידן? ענטפערט עס ווייטער רש"י מיטן משל:

English translation 2395

"Through the corruption of the maidservants a bad name went out about her",

"מתוך קלקול השפחות יצא עלי' שם רע",

English translation 2396

The sin of the calf which was caused by the mixed multitude

דער חטא העגל וואס איז געווארן ע"י דעם ערב רב

English translation 2397

("your people have corrupted themselves"),

("שחת עמך"),

English translation 2398

Also harmed the Jews and caused them to also become ensnared in it,

האט אויך געשאדט אידן און גורם געווען אז זיי זאלן אויך אין דעם נכשל ווערן,

English translation 2399

Consequently it brought upon them a "bad name" etc.

במילא האט אויף זיי געבראכט א "שם רע" כו'.

English translation 2400

Therefore the Almighty became angry with them and wanted to punish them all.

דעריבער איז דער אויבערשטער אין-כעס געווארן אויף זיי און געוואלט זיי אלע מעניש זיין.

English translation 2401

[And accordingly Rashi answers another question:

[ועפ"ז פארענטפערט רש"י נאך א שאלה:

English translation 2402

Since Moses knew from the outset that "your people have corrupted themselves" specifically (the mixed multitude) - why did he break the tablets:

וויבאלד אז משה האט מלכתחילה געוואוסט אז "שחת עמך" דוקא (דער ערב רב) - פארוואס האט ער צעבראכן די לוחות:

English translation 2403

He should have given them not to the mixed multitude but only to the Jews? Only because "through the corruption of the maidservants a bad name went out about her",

ער האט עס געדארפט געבן ניט צום ערב רב נאר צו די אידן? נאר היות אז "מתוך קלקול שפחות יצא עלי' שם רע",

English translation 2404

He needed to prevent the Almighty from punishing them].

האט ער געדארפט באווארענען אז דער אויבערשטער זאל זיי ניט מעניש זיין].

English translation 2405

And in order to prevent the Almighty from punishing the Jews

ובכדי באווארענען אז דער אויבערשטער זאל ניט מעניש זיין אידן

English translation 2406

(the betrothed of the Holy One, blessed be He)

(ארוסתו של הקב"ה)

English translation 2407

- He continues further in the parable:

- איז ער ממשיך ווייטער אין משל:

English translation 2408

"The groomsman stood up and tore her marriage contract, he said:

"עמד שושבינה וקרע כתובתה, אמר:

English translation 2409

If the king says to kill her, I will say to him: She is not yet your wife",

אם יאמר המלך להורגה אומר לו עדיין אינה אשתך",

English translation 2410

Specifically "your wife" not "your betrothed" - because the obligation of death

דוקא "אשתך" ניט "ארוסתך" - ווייל חיוב מיתה

English translation 2411

("to kill her")

("להורגה")

English translation 2412

Is not upon a betrothed woman,

איז ניט בארוסה,

English translation 2413

Only upon a married woman,

נאר בנשואה,

English translation 2414

As is explained in the verse "Behold you are to die etc. and she is a married woman". And its meaning in the allegory

כמפורש בקרא 273 "הנך מת גו' והיא בעולת בעל". וענינו בהנמשל

English translation 2415

(for it does not apply at all to the matter at hand in its simple sense)

(ווייל אינו שייך כלל בנדו"ד כפשוטו)

English translation 2416

- The conclusion and completion of the giving of the Torah,

- דער סיום וגמר פון מ"ת,

English translation 2417

Which was effected through the giving of the tablets

וואס דאס האט זיך אויפגעטאן ע"י נתינת הלוחות

English translation 2418

(marriage contract).

(כתובה).

English translation 2419

And therefore:

און דערפאר:

English translation 2420

Since Moses broke the tablets

וויבאלד אז משה האט צעבראכן די לוחות

English translation 2421

(you tore the marriage contract)

(קרעת הכתובה)

English translation 2422

- There was not yet a completion of the matter,

- איז נאך ניט געווען גמר הענין,

English translation 2423

Only speech and agreement regarding the future,

נאר דיבור והסכם על העתיד לבוא,

English translation 2424

And in the language of the parable:

ובלשון המשל:

English translation 2425

"She is not yet your wife

"עדיין אינה אשתך

English translation 2426

(married)".

(נשואה) ".

English translation 2427

And this brought about that the Supreme One could not kill Jews. And afterwards - as Rashi continues in the allegory - "The king investigated and found that the corruption was only from the maidservants

און דאס האט געבראכט אז דער אויבערשטער זאל ניט קענען הרג'נען אידן. און דערנאך - ווי רש"י איז ממשיך בהמשל - "בדק המלך ומצא שלא הי' הקלקול אלא מן השפחות

English translation 2428

(the Erev Rav),

(דער ערב רב),

English translation 2429

he was appeased to her." And in continuation of this "The groomsman said to him: Write for her another marriage contract, for the first one was torn":

נתרצה לה". און בהמשך לזה "אמר לו שושבינה כתוב לה כתובה אחרת שנקרעה הראשונה":

English translation 2430

Moses said to the Supreme One that they should give the Jews the latter tablets

משה האט געזאגט דעם אויבערשטן אז מ'זאל געבן אידן לוחות האחרונות

English translation 2431

(another marriage contract),

(כתובה אחרת),

English translation 2432

and the Supreme One agreed to this,

און דער אויבערשטער האט דערצו מסכים געווען,

English translation 2433

only that Moses should make them as a continuation of the allegory:

נאר אז משה זאל זיי מאכן כהמשך המשל:

English translation 2434

"The king said to him: You tore it, you acquire for yourself another paper etc."

"אמר לו המלך אתה קרעת אותה אתה קנה לך נייר אחר כו'".

English translation 2435

And based on this, the aforementioned contradiction is also answered,

ועפ"ז ווערט פארענטפערט אויך די סתירה הנ"ל,

English translation 2436

that at first the Supreme One became angry at the Jews and wanted to punish them,

אז בתחלה איז דער אויבערשטער געווארן אין-כעס אויף אידן און געוואלט זיי מעניש זיין,

English translation 2437

afterwards "the Holy One, blessed be He, was appeased to Israel with joy and a complete heart" - because initially "a bad name went out about her" from the corruption of the maidservants,

דערנאך "נתרצה הקב"ה לישראל בשמחה ובלב שלם" - ווייל לכתחילה "יצא עלי' שם רע" מתוך קלקול השפחות,

English translation 2438

but afterwards Moses nullified the reason for "to kill her"

אבער דערנאך האט משה מבטל געווען דעם טעם אויף "להורגה"

English translation 2439

(by tearing the marriage contract,

(דורך צורייסן די כתובה,

English translation 2440

breaking the tablets),

צעברעכן די לוחות),

English translation 2441

and the king clarified that "and found that the corruption was only from the maidservants,

און דער מלך האט מברר געווען אז "ומצא שלא הי' הקלקול אלא מן השפחות,

English translation 2442

he was appeased to her."

נתרצה לה".

English translation 2443

One must still understand, however - the conclusion of the allegory:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין - סיום המשל:

English translation 2444

"The king said to him: You tore it, you acquire for yourself another paper and I will write for her with My hand" - since Moses broke the tablets, did he also have to write,

"אמר לו המלך אתה קרעת אותה אתה קנה לך נייר אחר ואני אכתוב לה בכתב ידי" - וויבאלד אז משה האט צעבראכן די לוחות האט ער געדארפט אויך שרייבן,

English translation 2445

and not only create the tablets?

ניט נאר שאפן די לוחות?

English translation 2446

The explanation of this is understood based on the above:

איז דער ביאור בזה מובן ע"פ הנ"ל:

English translation 2447

Because after "the king investigated and found that the corruption was only from the maidservants - he was appeased to her",

וויבאלד אז לאחרי וואס "בדק המלך ומצא שלא הי' הקלקול אלא מן השפחות - נתרצה לה",

English translation 2448

until "with joy and a complete heart"

ביז "בשמחה ובלב שלם"

English translation 2449

(after the request and prayer of Moses for forty days on the mountain),

(לאחרי בקשת ותפלת משה ארבעים יום על ההר),

English translation 2450

and as a result of this "he delivered to him the latter tablets",

און אלס תוצאה דערפון "מסר לו לוחות אחרונות",

English translation 2451

and the Supreme One said that they should be "like the first ones" - it is understood,

און דער אויבערשטער האט געזאגט אז זיי זאלן זיין "כראשונים" - איז מובן,

English translation 2452

that there cannot be any deficiency in the tablets.

אז עס קען ניט זיין קיין חסרון אין די לוחות.

English translation 2453

From this it is understood that although Moses had to bring the tablets,

מזה מובן אז אע"פ וואס משה האט געדארפט ברענגען די לוחות,

English translation 2454

because of another reason - "You broke the first ones, you carve for yourself others" - this is only when this does not detract from the importance of the tablets.

צוליב אן אנדער סיבה - "אתה שברת הראשונות אתה פסל לך אחרות" - איז דאס נאר בשעת דאס איז ניט גורע אין חשיבות הלוחות.

English translation 2455

Therefore:

דעריבער:

English translation 2456

Because regarding the tablets themselves, Moses can create them himself and nevertheless they should be "the work of God"

וויבאלד אז בנוגע צו די לוחות אליין קען זיי משה אליין שאפן און אעפ"כ זאלן זיי זיין "מעשה אלקים"

English translation 2457

("like the first ones"),

("כראשונים"),

English translation 2458

because they are made of "sapphire",

וויבאלד אז זיי זיינען געמאכט פון "סנפירינון",

English translation 2459

like "the staff of God"

אזוי ווי "מטה האלקים"

English translation 2460

(as above);

(כנ"ל);

English translation 2461

but regarding the writing,

אבער בנוגע צו דער כתב,

English translation 2462

"the writing of God"

"מכתב אלקים"

English translation 2463

("like the first ones")

("כראשונים")

English translation 2464

- it is not possible that Moses should do it himself,

- איז ניט מעגלעך אז משה זאל עס אליין טאן,

English translation 2465

therefore it is necessary that "I will write for her with My hand",

דעריבער איז מוכרח אז "אני אכתוב לה בכתב ידי",

English translation 2466

and especially since they were "written on both their sides",

ובפרט אז היו "כתובים משני עבריהם" 274,

English translation 2467

which is "a miraculous work

וואס "מעשה נסים

English translation 2468

("the mem and samech that were in the tablets stood miraculously"),

("מ"ם וסמ"ך שבלוחות בנס היו עומדין" 276),

English translation 2469

it is necessary that this should be by the Holy One, blessed be He, Himself,

איז בהכרח אז דאס זאל זיין ע"י הקב"ה עצמו,

English translation 2470

"and I will write on the tablets."

"וכתבתי על הלוחות".

English translation 2471

Based on this, the precision is understood "The king said...

עפ"ז איז מובן דער דיוק "אמר המלך..

English translation 2472

and I will write for her with My hand"

ואני אכתוב לה בכתב ידי"

English translation 2473

(for ostensibly it would have been sufficient to write "and I will write for her" and it is self-understood that this is with the hand of the king) -

(דלכאורה וואלט געווען גענוג שרייבן "ואני אכתוב לה" און מעצמו מובן אז דאס איז בכתב ידו של המלך) -

English translation 2474

Because with this it is explained why specifically the king must write

ווייל דערמיט איז מבואר פארוואס דוקא דער מלך דארף שרייבן

English translation 2475

(although the paper can be brought by the groomsman,

(אע"פ וואס די נייר קען ברענגען דער שושבין,

English translation 2476

since he tore the previous marriage contract)

וויבאלד אז ער האט צוריסן די פריערדיקע כתובה)

English translation 2477

- because regarding the writing it is recognizable whose it is - whether the king's or the groomsman's. Therefore the king himself had to write,

- ווארום בנוגע להכתב איז ניכר וועמען'ס דאס איז - צי דעם מלך'ס אדער דעם שושבין'ס. דעריבער האט דער מלך אליין געדארפט שרייבן,

English translation 2478

because if the groomsman writes it would be a deficiency in the marriage contract

ווייל אויב דער שושבין שרייבט וואלט עס געווען א גרעון אין דער כתובה

English translation 2479

(because one recognizes that this is not "the writing of my hand",

(ווייל מ'דערקענט אז דאס איז ניט "כתב ידי",

English translation 2480

the writing of the hand of the king),

כתב יד המלך),

English translation 2481

and all the more so in the moral - the writing of the hand of the Holy One, blessed be He,

ובמכ"ש וק"ו אין דעם נמשל - כתב ידו של הקב"ה,

English translation 2482

"the writing of God",

"מכתב אלקים",

English translation 2483

and especially since "written on both their sides";

ובפרט אז "כתובים משני עבריהם";

English translation 2484

but regarding the paper - it is not recognizable who brought it,

משא"כ בנוגע צו די נייר - איז ניט ניכר ווער האט דאס געבראכט,

English translation 2485

consequently the groomsman can also

במילא קען עס אויך דער שושבין

English translation 2486

(Moses)

(משה)

English translation 2487

bring it and there will be no deficiency in this. And in the moral - because the tablets are of "sapphire",

ברענגען און ס'זאל אין דעם ניט זיין קיין גרעון. ובהנמשל - וויבאלד אז די לוחות זיינען פון "סנפירינון",

English translation 2488

Moses can bring them and they will be "like the first ones"

קען זיי משה ברענגען און זיי זאלן זיין "כראשונים"

English translation 2489

(as above).

(כנ"ל).

English translation 2490

And may it be His will that one should learn Torah in the manner of "double in wisdom" - which is the superiority of the latter tablets.

ויה"ר אז מ'זאל לערנען תורה באופן פון "כפליים לתושי'" - וואס דאס איז דער עילוי פון די לוחות האחרונות.

English translation 2491

Until that very soon one will merit the ultimate perfection in the study of Torah - at the time of "a new Torah will go forth from Me",

ביז אז בקרוב ממש וועט מען זוכה זיין צו תכלית השלימות בלימוד התורה - בשעת "תורה חדשה מאתי תצא" 277,

English translation 2492

and the prophecy will be fulfilled - "for as the new heavens and the new earth which I make ... so shall your seed and your name stand",

און ס'וועט מקויים ווערן דער יעוד - "כי כאשר השמים החדשים והארץ החדשה אשר אני עושה גו' כן יעמוד זרעכם ושמכם" 278,

English translation 2493

in the true and complete redemption through our righteous Messiah,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 2494

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 2495

The holy Rebbe, may he live for many good days, Amen, commanded the holy prince, may he live, to play the melody "May it be His will etc. that the Holy Temple be built, speedily in our days, and give us our portion in Your Torah".

כ"ק אדמו"ר שליט"א צוה להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 2496

Afterwards he began to play the melody "When will the Messiah come".

אח"כ התחיל לנגן "ווי וואָנט משיח נאו".

English translation 2497

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 2498

Those who need to make a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 2499

will certainly make a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.