English translation — שיחת ש"פ מקץ, שבת חנוכה, מבה"ח טבת ה'תשד"מ.

English translation 1

First of all, this is a farbrengen connected with Chanukah.

לכל לראש איז דאס א התוועדות פארבונדן מיט חנוכה.

English translation 2

And although the farbrengen is simply due to another reason

און כאטש די התוועדות איז בפשטות צוליב א סיבה אחרת

English translation 3

(Shabbat Mevarchim HaChodesh,

(שבת מברכים החודש,

English translation 4

as instituted by my father-in-law, the Rebbe1),

כתקנת כ"ק מו"ח אדמו"ר 1),

English translation 5

on the other hand,

ולאידך,

English translation 6

regarding Chanukah, our Rebbes did not make a farbrengen every day –

בנוגע צו חנוכה האבן דאך רבותינו נשיאינו ניט געמאכט א התוועדות בכל יום –

English translation 7

nevertheless, according to the Gemara that the special festivals require an elevation,

אעפ"כ ע"ד הגמרא אז די מועדים מיוחדים טוען אויף אן עילוי,

English translation 8

in the language of the Gemara2 "ah'nai",

בלשון הגמרא 2 "אהנאי",

English translation 9

also to the daily offerings that are brought on that day,

אויך צו די תמידין שמקריבים באותו היום,

English translation 10

it is understood,

איז מובן,

English translation 11

since today is Chanukah,

וויבאלד אז היינט איז חנוכה,

English translation 12

a festival,

א יום טוב,

English translation 13

established for Hallel and thanksgiving,

שנקבע להלל והודאה,

English translation 14

this is "ah'nai" and it elevates the farbrengen

איז דאס "אהנאי" און ס'טוט אויף אן עילוי אין דער התוועדות

English translation 15

(even if the reason for the farbrengen is Shabbat Mevarchim HaChodesh).

(אפילו אויב די סיבה אויף דער התוועדות איז שבת מברכים החודש).

English translation 16

And although Hallel and thanksgiving are not unique only to the days of Chanukah,

ואע"פ אז הלל והודאה איז דאך ניט מיוחד נאר צו ימי חנוכה,

English translation 17

rather we say them several times a year,

נאר מ'זאגט עס כמה פעמים בשנה,

English translation 18

and several times a year we complete the Hallel

וכמה פעמים בשנה גומרים את ההלל

English translation 19

[as the Alter Rebbe's sign for this "B'B'T'Ch"3] –

[כסימן אדה"ז בזה "בבט"ח" 3] –

English translation 20

nevertheless, the Hallel and thanksgiving of Chanukah have a special elevation regarding the other days of the year when there is Hallel and thanksgiving,

האט אבער דער הלל והודאה פון חנוכה אן עילוי מיוחד לגבי שאר ימים בשנה ווען ס'איז דא הלל והודאה,

English translation 21

because on Chanukah this is connected with the Chanukah lights

ווייל בחנוכה איז דאס פארבונדן מיט נרות חנוכה

English translation 22

[as we will not study the matter of the Chanukah miracle,

[ווי מ'וועט ניט לערנען דעם ענין פון נס חנוכה,

English translation 23

whether it is divided into two miracles,

צי דאס איז צעטיילט אויף צוויי נסים,

English translation 24

the miracle of the flask of oil and the miracle of the victory of the war,

נס דפך השמן ונס נצחון המלחמה,

English translation 25

or one miracle –

אדער איין נס –

English translation 26

complete Hallel is [recited] on all eight days of Chanukah according to everyone due to the miracle of the oil that burned for eight days4],

איז הלל שלם בכל שמונת ימי חנוכה לכו"ע צוליב נס השמן וואס האט געברענט שמונה ימים 4],

English translation 27

and the Chanukah lights have in them a special elevation that "these lights are never nullified"5. And the explanation of the elevation:

און נרות חנוכה האבן אין זיך אן עילוי מיוחד אז "הנרות הללו אינן בטלין לעולם" 5. וביאור העילוי:

English translation 28

There is a principle that an effect cannot be stronger and contain more than its causes. And in the language of the Gemara6,

ס'איז דא א כלל אז א מסובב קען ניט זיין שטארקער און אנטהאלטן מער ווי דער סיבה זיינעס. ובלשון הגמרא 6,

English translation 29

"Rabbi did not teach [it]; from where did Rabbi Chiya have it?" A recipient cannot have more than the seller sells him.

"רבי לא שנה ר' חייא מנין לו". א לוקח קען ניט האבן מערער ווי דער מוכר פארקויפט אים.

English translation 30

But regarding the Chanukah lights we see a novelty in this:

אבער בנוגע צו נרות חנוכה זעט מען אין דעם א חידוש:

English translation 31

The cause of the Chanukah lights are the lights of the Temple.

די סיבה אויף נרות חנוכה זיינען נרות המקדש.

English translation 32

Nevertheless, the Chanukah lights have in them an elevation regarding the lights of the Temple:

אעפ"כ האבן נרות חנוכה אין זיך אַן עילוי לגבי נרות המקדש:

English translation 33

The lights of the Temple were nullified

נרות המקדש זיינען בטל געווארן

English translation 34

(a short time (relatively) after the Chanukah miracle),

(א זמן קצר (לפי ערך) נאך נס חנוכה),

English translation 35

in contrast, the Chanukah lights "are never nullified",

משא"כ נרות חנוכה "אינן בטלין לעולם",

English translation 36

even after the destruction of the Holy Temple,

אפילו לאחר חורבן ביהמ"ק,

English translation 37

in the time of exile. And "are never nullified" is not only regarding the time of exile,

בזמן הגלות. און "אינן בטלין לעולם" איז ניט נאר בנוגע זמן הגלות,

English translation 38

but also in the future to come –

נאר אויך לע"ל –

English translation 39

as our Sages said8:

כמאחז"ל 8:

English translation 40

"All the festivals will be nullified

"כל המועדים בטלין

English translation 41

(in the future to come)

(לע"ל)

English translation 42

except for Chanukah and Purim." And although the explanation of this is

חוץ מחנוכה ופורים". ואע"פ אז דער פירוש בזה איז

English translation 43

(as explained in Chassidus9)

(כמבואר בחסידות 9)

English translation 44

that the festivals in the future to come will be in the manner of "a candle at midday"10

אז די מועדים לע"ל וועלן זיין באופן פון "שרגא בטיהרא" 10

English translation 45

(but not that they are nullified literally) –

(אבער ניט אז זיי ווערן בטל כפשוטו) –

English translation 46

nevertheless, in practice, the language used for this is "nullified";

איז אבער בפועל דער לשון וואס מ'נוצט אויף דעם "בטלין";

English translation 47

for whatever reason, they become "nullified" in contrast to Chanukah and Purim which will then not be nullified

מאיזה סיבה שתהי' ווערן זיי "בטל" משא"כ חנוכה ופורים וועלן דעמולט ניט בטל ווערן

English translation 48

(in the manner that the other festivals become nullified).

(באופן ווי די אנדערע מועדים ווערן בטל).

English translation 49

From this it is understood,

דערפון איז מובן,

English translation 50

that when a farbrengen occurs during the days of Chanukah,

אז בשעת א התוועדות קומט פֿאָר בימי חנוכה,

English translation 51

Chanukah is "ah'nai" and adds an elevation in the matter of the "daily offerings" of the farbrengen

איז חנוכה "אהנאי" און גיט צו אן עילוי אין דעם ענין "תמידין" פון דער התוועדות

English translation 52

(due to Shabbat Mevarchim HaChodesh) –

(צוליב שבת מברכים החודש) –

English translation 53

the elevation of "are never nullified".

דער עילוי פון "אינן בטלין לעולם".

English translation 54

The lesson from this in actual deed for each and every one,

די הוראה דערין פון אין מעשה בפועל פאר כאו"א,

English translation 55

also for the simplest of the simple:

אויך פאר א פשוט שבפשוטים:

English translation 56

The purpose of a farbrengen is that one should then accept good resolutions,

די כוונה פון א התוועדות איז אז מ'זאל דעמולט אננעמען החלטות טובות,

English translation 57

and the main thing –

און דער עיקר –

English translation 58

to bring them down into actual deed. As explained in many sichos of our Rebbes11,

זיי אראפברענגען במעשה בפועל. כמבואר בכמה שיחות פון רבותינו נשיאינו 11,

English translation 59

and also alluded to in the maamarim12.

און מרומז אויך במאמרים 12.

English translation 60

In this very matter, one can do a thing in Torah and mitzvos that has an effect within speech,

אין דערויף גופא קען מען דאך טאן א זאך בתומ"צ וואס האט א פעולה תוך כדי דיבור,

English translation 61

a walk of a mil,

א מהלך מיל,

English translation 62

an hour,

א שעה,

English translation 63

a day,

א טאג,

English translation 64

a year, and so forth.

א יאר וכיו"ב.

English translation 65

We have the lesson from the farbrengen that occurs during the days of Chanukah,

האט מען די הוראה פון דער התוועדות וואס קומט פאר בימי חנוכה,

English translation 66

that there must be an action that is never nullified.

אז ס'דארף זיין א פעולה וואס אינה בטלה לעולם.

English translation 67

And simply understood is the difference in the effort to do an action that has an impression only for a duration of time,

ומובן בפשטות דער חילוק אין דער השתדלות צו טאן א פעולה וואס האט א רושם נאר אויף א משך זמן,

English translation 68

regarding the effort to do an action that has an impression

לגבי דער השתדלות צו טאן א פעולה וואס האט א רושם

English translation 69

(not only an impression,

(ניט נאר א רושם,

English translation 70

but with all force)

נאר בכל התוקף)

English translation 71

forever

לעולם

English translation 72

(are never nullified).

(אינן בטלין לעולם).

English translation 73

The lesson of Shabbat Chanukah is regarding every Torah and mitzvos

די הוראה פון שבת חנוכה איז בנוגע לכל תומ"צ

English translation 74

(that one must do them in a manner of are never nullified).

(אז מ'דארף אין דעם טאן באופן פון אינן בטלין לעולם).

English translation 75

And especially is the lesson,

ובמיוחד איז די הוראה,

English translation 76

as understood,

כמובן,

English translation 77

regarding the special service connected with Chanukah –

בנוגע דער עבודה מיוחדת פארבונדן מיט חנוכה –

English translation 78

self-sacrifice for the soul,

מס"נ אויף דער נשמה,

English translation 79

self-sacrifice for Torah,

מס"נ אויף תורה,

English translation 80

as explained in Shaarei Orah13,

כמבואר בשערי אורה 13,

English translation 81

and in the letters of the revealed [Torah] in Levush14,

ובאותיות הנגלה אין לבוש 14,

English translation 82

that the difference between Purim and Chanukah is:

אז דער חילוק צווישן פורים מיט חנוכה איז:

English translation 83

Purim is connected with the body and Chanukah with the soul. What body and soul are in service is –

פורים איז פארבונדן מיטן גוף און חנוכה מיט די נשמה. וואס גוף ונשמה בעבודה איז –

English translation 84

mitzvos and Torah.

מצוות און תורה.

English translation 85

That is, Chanukah is especially connected with self-sacrifice for the soul,

ד.ה. אז חנוכה איז במיוחד פארבונדן מיט מס"נ אויף דער נשמה,

English translation 86

which is self-sacrifice for Torah.

וואס דאס איז מס"נ אויף תורה.

English translation 87

Everything derives from Torah –

יעדער זאך נעמט זיך פון תורה –

English translation 88

He looked into the Torah and created the world15. It is understood that in Torah itself, Chanukah is connected with the soul of Torah

אסתכל באורייתא וברא עלמא 15. איז מובן אז אין תורה גופא איז חנוכה פארבונדן מיט די נשמה שבתורה

English translation 89

(and Purim –

(און פורים –

English translation 90

with the body of Torah).

מיטן גוף שבתורה).

English translation 91

Which is the inner dimension of Torah –

וואס דאס איז פנימיות התורה –

English translation 92

the soul of Torah.

נשמתא דאורייתא.

English translation 93

As it states in the Zohar, Parshat Beha'alotecha16,

ווי עס שטייט בזהר פ' בהעלותך את הנרות 16,

English translation 94

that if everything is with Divine Providence,

וואס אויב יעדער זאך איז בהשגחה פרטית,

English translation 95

certainly it is so in Torah,

זיכער איז אזוי אין תורה,

English translation 96

the revealed aspect of Torah,

נגלה דתורה,

English translation 97

all the more so the inner dimension of Torah. Thus Chanukah and its matters have a special connection with "Beha'alotecha et ha'nerot",

עאכו"כ פנימיות התורה. האט דאך חנוכה ועניני' א שייכות מיוחדת מיט "בהעלותך את הנרות",

English translation 98

the section in the Zohar where it states that the inner dimension of Torah is the soul of Torah,

די פרשה בזהר וואו עס שטייט אז פנימיות התורה איז נשמתא דאורייתא,

English translation 99

the essence of Chanukah

ענינה דחנוכה

English translation 100

(connected with the soul) –

(פארבונדן מיט דער נשמה) –

English translation 101

And as discussed many times, Chanukah is connected with the miracle of the oil and one lights the Chanukah lights with oil, etc.17,

וכמדובר כמ"פ אז חנוכה איז פארבונדן מיטן נס השמן און מ'צינדט אָן נרות חנוכה מיט שמן כו' 17,

English translation 102

and it is explained in many places in Chassidus18 that oil in Torah is the inner dimension of Torah

ומבואר בכ"מ בחסידות 18 אז שמן שבתורה איז פנימיות התורה

English translation 103

(the soul of Torah),

(נשמתא דאורייתא),

English translation 104

and within this itself –

ובזה גופא –

English translation 105

the soul of the soul of Torah:

נשמתא דנשמתא דאורייתא:

English translation 106

wine is the soul of Torah,

יין איז נשמתא דאורייתא,

English translation 107

and "oil that floats on top of wine"19 is the soul of the soul of Torah.

און "שמן שצף על גבי יין" 19 איז נשמתא דנשמתא דאורייתא.

English translation 108

And the emphasis in Chanukah is to bring forth the inner dimension of Torah so that it will have influence and effect also on the outside,

און די הדגשה בחנוכה איז צו ארויסברענגען פנימיות התורה אז זי זאל האבן א השפעה און פעולה אויך אויפן חוץ,

English translation 109

therefore one lights the Chanukah lights

דערפאר צינדט מען אָן נרות חנוכה

English translation 110

(whose content is the inner dimension of Torah,

(וואס תוכנם איז פנימיות התורה,

English translation 111

the oil of Torah)

שמן שבתורה)

English translation 112

"at20 the entrance of his house from the outside"21. And this is the general content of "May your springs spread forth outward" –

"על 20 פתח ביתו מבחוץ" 21. וואס דאס איז דער כללות התוכן פון "יפוצו מעינותיך חוצה" –

English translation 113

one disseminates the springs of the inner dimension of Torah outward.

מ'איז מפיץ די מעינות פון פנימיות התורה אין חוצה.

English translation 114

From this it follows,

דערפון קומט אויס,

English translation 115

that the lesson of Chanukah,

אז די הוראה פון חנוכה,

English translation 116

that all matters must be done in a manner of "never nullified" –

אז אלע ענינים דארף מען טאן באופן פון אין בטלין לעולם –

English translation 117

is particularly regarding involvement in the dissemination of the springs outward,

איז במיוחד בנוגע צו דער התעסקות אין הפצת המעינות חוצה,

English translation 118

that one must do this in a manner not that there is only an impression for a limited time,

אז מ'דארף אין דעם טאן אין אן אופן ניט אז דערפון איז דא א רושם בלויז אויף א משך זמן,

English translation 119

but "never nullified".

נאר אין בטלין לעולם.

English translation 120

And the effect of the Chanukah lights outside –

און די פעולה פון נרות חנוכה בחוץ –

English translation 121

the dissemination of the springs outward –

הפצת המעינות חוצה –

English translation 122

must be "until the foot ceases from the market",

דארף זיין "עד שתכלה רגל מן השוק",

English translation 123

"until the foot of the Tarmodite ceases"22.

"עד דכליא ריגלא דתרמודאי" 22.

English translation 124

And the explanation of this –

והביאור בזה –

English translation 125

which must be understood also by everyone,

וואס דארף זיין מובן אויך פאר אלעמען,

English translation 126

also by the simplest of the simple,

אויך פאר א פשוט שבפשוטים,

English translation 127

because all were included in the miracle of Chanukah,

ווייל אלע זיינען געווען בנס חנוכה,

English translation 128

and "they too were involved in that miracle"23,

און "אף הן היו באותו הנס" 23,

English translation 129

also women and children:

אויך נשים וטף:

English translation 130

The Gemara22 says regarding the time of lighting the Chanukah light that "its mitzvah is from sunset until the foot ceases from the market". And the Gemara interprets and gives a sign for this –

די גמרא 22 זאגט וועגן דעם זמן פון הדלקת נר חנוכה אז "מצותה משתשקע החמה עד שתכלה רגל מן השוק". און די גמרא טייטשט אפ און גיט אויף דעם א סימן –

English translation 131

"until the foot of the Tarmodite ceases".

"עד דכליא ריגלא דתרמודאי".

English translation 132

Although on the simple level this is a sign for when one must light the Chanukah lights,

אע"פ אז בפשטות איז דאס א סימן ווען מ'דארף אנצינדן נרות חנוכה,

English translation 133

it is nevertheless understood simply,

איז אבער פארשטאנדיק בפשטות,

English translation 134

since they specifically give this sign,

וויבאלד אז מ'גיט דוקא דעם סימן,

English translation 135

and not any other sign,

און ניט קיין אנדער סימן,

English translation 136

it must also have an inner connection with the matter. As implied by the Shulchan Aruch24 that the time for lighting the Chanukah lights is not "until the foot of the Tarmodite ceases" in every place according to its time,

מוז ער אויך האבן א שייכות פנימית מיט דער זאך. כדמשמע פון שו"ע 24 אז דער זמן פון הדלקת נרות חנוכה איז ניט "עד דכליא ריגלא דתרמודאי" בכל מקום לפי זמנו,

English translation 137

rather in every place one must light at the same time,

נאר בכל מקום דארף מען אנצינדן אין דער זעלבער צייט,

English translation 138

consequently they could have given a different sign for the time of lighting the Chanukah lights.

במילא האט מען געקענט געבן אן אנדער סימן אויף זמן הדלקת נרות חנוכה.

English translation 139

Even if there will be a stubborn person who will want to say that there is no other sign that can be given for this –

אפילו אויב ס'וועט זיין אן עקשן וואס וועט וועלן זאגן אז ס'איז ניטא קיין אנדער סימן וואס מ'קען אויף דעם געבן –

English translation 140

firstly (a),

איז ערשטנס (א),

English translation 141

this is not true.

איז דאס ניט אמת.

English translation 142

And secondly (b),

און צווייטנס (ב),

English translation 143

according to the teaching of the Baal Shem Tov25 that from everything a person sees or hears he must derive a lesson in his service of his Creator. And this is understood simply also for a simple person:

ע"פ תורת הבעש"ט 25 אז פון יעדער זאך וואס א איך זעט אדער הערט דארף ער ארויסנעמען א הוראה בעבודתו לקונו. וואס דאס איז דאך מובן בפשטות אויך פאר אן איש פשוט:

English translation 144

When a person hears or sees something,

בשעת א מענטש הערט אדער זעט א זאך,

English translation 145

it becomes a part of his life,

ווערט עס א טייל פון זיין לעבן,

English translation 146

and his life is "I was created to serve my Creator"26,

וואס זיין לעבן איז אני נבראתי לשמש את קוני 26,

English translation 147

consequently it must provide him a lesson in his service of his Creator. And the explanation of this is,

במילא דארף דאס אים צוגעבן א הוראה בעבודתו לקונו. וואס דער פירוש בזה איז,

English translation 148

whether the thing he sees or hears could have been otherwise or not –

צי די זאך וואס ער זעט אדער הערט האט געקענט זיין באופן אחר אדער ניט –

English translation 149

since he saw or heard it, he must derive a lesson from it.

וויבאלד אז ער האט עס געזען אדער געהערט דארף ער דערפון ארויסנעמען א הוראה.

English translation 150

Regarding this matter:

עד"ז בענין זה:

English translation 151

Even if one will say that the Gemara could not give another sign for the time of lighting the Chanukah light,

אפילו אויב מ'וועט זאגן אז די גמרא האט ניט געקענט געבן אן אנדער סימן אויף זמן הדלקת נר חנוכה,

English translation 152

nevertheless, since a Jew has heard about this Gemara,

וויבאלד אבער אז א איד האט דערהערט וועגן דער גמרא,

English translation 153

it becomes a part of his life,

ווערט עס א חלק פון זיין לעבן,

English translation 154

consequently he must learn from it a lesson to serve his Creator.

במילא דארף ער דערפון אפלערנען א הוראה לשמש את קונו.

English translation 155

And particularly in our case,

ובפרט בנדו"ד,

English translation 156

since the Gemara could have given a different sign for this,

וואס די גמרא האט דאך געקענט אויף דעם געבן אן אנדער סימן,

English translation 157

and it specifically gives the sign "until the foot of the Tarmodite ceases",

און זי גיט דוקא דעם סימן "עד דכליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 158

it is understood that this sign has an inner connection with Chanukah.

איז מובן אז דער סימן האט א שייכות פנימית מיט חנוכה.

English translation 159

How does a simple person understand the connection? He understands it simply:

ווי פארשטייט אן איש פשוט די שייכות? פארשטייט ער עס בפשטות:

English translation 160

When a Jew lights the Chanukah candles "at the entrance of his house on the outside," the measure for this must be,

בשעת א איד צינדט אן נרות חנוכה "על פתח ביתו מבחוץ" דארף דער שיעור בזה זיין,

English translation 161

that it should cause "until the foot ceases from the marketplace,

אז דאס זאל אויפטאן "עד שתכלה רגל מן השוק,

English translation 162

until the foot of the Tarmodai ceases" –

עד דכליא ריגלא דתרמודאי" –

English translation 163

until those who are in the street should stop wandering there and enter their homes.

ביז אז די וואס געפינען זיך אין גאס זאלן זיך דארטן אויפהערן צו דרייען און אריינגיין צו זיך אין שטוב.

English translation 164

What is the concept of "Tarmodai"? He is told,

וואס איז דער ענין פון "תרמודאי"? זאגט מען אים,

English translation 165

that the Gemara says in Yevamos27 that this refers to a tribe of people who come from a city called Tarmod,

אז די גמרא זאגט אין יבמות 27 אז דאס גייט אויף אַ שבט פון מענטשן וואס קומען פון א שטאט וואס הייסט תרמוד,

English translation 166

who were mamzerim who came from the servants of Shlomo who rebelled against him28 – in any case –

וואס זיי זיינען געווען ממזרים וואס זיינען ארויסגעקומען מעבדי שלמה שמרדו בו 28 עכ"פ –

English translation 167

not straightforward people.

ניט קיין גלאטע מענטשן.

English translation 168

What is the content of "Tarmod"? He is told that "Tarmod is the letters of Moredes (rebellious)"29,

וואס איז דער תוכן פון "תרמוד"? זאגט מען אים אז "תרמוד אותיות מורדת" 29,

English translation 169

so even a simple person understands that if two words have the same letters,

וואס אויך אן איש פשוט פארשטייט אז אויב צוויי ווערטער האבן די זעלבע אותיות,

English translation 170

they presumably have a connection between them.

האבן זיי מסתמא צווישן זיך א שייכות.

English translation 171

From this he understands that the lighting of Chanukah candles must cause that "the foot of the Tarmodai" –

פארשטייט ער דערפון אז הדלקת נרות חנוכה דארף אויפטאן אז "ריגלא דתרמודאי" –

English translation 172

of rebels –

פון מורדים –

English translation 173

should cease wandering in the street

זאלן זיך אויפהערן דרייען אין גאס

English translation 174

("until the foot of the Tarmodai ceases").

("עד דכליא ריגלא דתרמודאי").

English translation 175

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 176

The reality of a rebel is,

די מציאות פון א מורד איז,

English translation 177

that regarding everything that is said to him,

אז אויף יעדער זאך וואס מ'זאגט אים,

English translation 178

he immediately says the opposite

זאגט ער גלייך פארקערט

English translation 179

(without contemplating it),

(אן אריינטראכטן זיך אין דעם),

English translation 180

he is a rebel against it. One tells him a straightforward thing –

ער איז מורד בזה. מ'זאגט אים א גלייכע זאך –

English translation 181

he says the opposite! One tells him "the word of Hashem30 this is the halacha"31 –

זאגט ער פארקערט! מ'זאגט אים "דבר הוי' 30 זו הלכה" 31 –

English translation 182

he says the opposite is logical.

זאגט ער איפכא מסתברא.

English translation 183

This is the opposite of the true reality of a Jew:

וואס דאס איז דער היפך פון דער מציאות אמיתית פון א אידן:

English translation 184

The nature of a Jew is,

די טבע פון א אידן איז,

English translation 185

that when one tells him a good thing –

אז בשעת מ'זאגט אים א גוטע זאך –

English translation 186

he immediately obeys. As it was at the giving of the Torah:

פאלגט ער גלייך. ווי ס'איז געווען בא מתן תורה:

English translation 187

Immediately when they told the Jews about Torah and mitzvos –

גלייך בשעת מ'האט געזאגט אידן וועגן תורה ומצוותי' –

English translation 188

they said "Naaseh"32. And as the Gemara33 explains that this is the nature of the Jewish people,

האבן זיי געזאגט "נעשה" 32. און ווי די גמרא 33 איז מסביר אז דאס איז די טבע פון עם ישראל,

English translation 189

and brings on this the verse34 "the integrity of the upright shall guide them".

און ברענגט דערויף דעם פסוק 34 "תומת ישרים תנחם".

English translation 190

And this is the nature of every Jew –

און דאס איז די טבע פון יעדן אידן –

English translation 191

because all Jews until the end of all generations stood at Mount Sinai and said "Naaseh"

ווייל אלע אידן עד סוף כל הדורות זיינען געשטאנען בא מ"ת און געזאגט "נעשה"

English translation 192

(as it states in Pirkei d'Rebbi Eliezer35).

(ווי עס שטייט אין פרקא דר' אלעזר 35).

English translation 193

That is, every Jew is by nature a follower,

ד.ה. אז יעדער איד איז בטבע א פאָלגער,

English translation 194

one who accepts the yoke36,

א קבלת-עול'ניק 36,

English translation 195

he is "sworn and standing from Mount Sinai"37.

ער איז "מושבע ועומד מהר סיני" 37.

English translation 196

It is true that after the preface of "Naaseh" there must be "Nishma",

אמת טאקע אז נאך הקדמת "נעשה" דארף זיין "נשמע",

English translation 197

understanding and comprehension and grasping the matter intellectually,

הבנה והשגה און פארשטיין דעם ענין בשכל,

English translation 198

and if one does not understand,

און טאמער מ'פארשטייט ניט,

English translation 199

one must ask all questions until one will understand it,

דארף מען פרעגן אלע שאלות ביז מ'וועט עס פארשטיין,

English translation 200

as the Torah itself instructs –

כהוראת התורה עצמה –

English translation 201

"the shy person does not learn"38:

"לא הבישן למד" 38:

English translation 202

When he hears a matter in the Written Torah and Oral Torah from his teacher or Rosh Yeshiva,

בשעת ער הערט אן ענין בתורה שבכתב ותושבע"פ פון זיין רב אדער ראש ישיבה,

English translation 203

he might have shame of honor,

קען ער דאך האבן בושת הכבוד,

English translation 204

that how can he ask a question about it –

אז היתכן ער זאל פרעגן אויף דעם עפעס א שאלה –

English translation 205

the Torah tells him "the shy person does not learn",

זאגט אים תורה "לא הבישן למד",

English translation 206

he must ask questions until he will understand the matter intellectually!

ער מוז פרעגן שאלות ביז ער וועט פארשטיין דעם ענין בשכל!

English translation 207

But with one condition:

אבער מיט איין תנאי:

English translation 208

His questions and his intellect should not prevent the fulfillment of the Torah's mitzvos and actual deed.

זיינע שאלות און זיין שכל זאלן ניט אפהאַלטן קיום מצוות התורה והמעשה בפועל.

English translation 209

That is, first and foremost there must be the preface of "Naaseh",

ד.ה. לכל לראש דארף זיין די הקדמת "נעשה",

English translation 210

acceptance of the yoke,

קבלת עול,

English translation 211

and afterwards there must be for him "Nishma",

און דערנאך דארף ביי אים זיין "נשמע",

English translation 212

because this is the nature of a Jew:

ווייל דאס איז די טבע פון א אידן:

English translation 213

When one tells him a good thing, first of all he obeys.

בשעת מ'זאגט אים א גוטע זאך איז צום אלעם ערשטן פאלגט ער.

English translation 214

Furthermore:

נאכמער:

English translation 215

The very fact that there is the "Nishma",

דאס גופא וואס ס'איז דא דער "נשמע",

English translation 216

comes from the "Naaseh",

קומט מצד דעם "נעשה",

English translation 217

his acceptance of the yoke:

זיין קבלת עול:

English translation 218

Since the Torah tells a Jew that he must learn with understanding and comprehension,

וויבאלד אז תורה זאגט אן א אידן אז ער דארף לערנען בהבנה והשגה,

English translation 219

and it is a positive commandment that a Jew should be a scholar –

און ס'איז א מצות עשה אז א איד זאל זיין א למדן –

English translation 220

he learns with understanding and comprehension and asks questions etc.

לערנט ער בהבנה והשגה און ער פרעגט שאלות וכו'.

English translation 221

That is, his acceptance of the yoke

ד.ה. זיין קבלת עול

English translation 222

("Naaseh")

("נעשה")

English translation 223

permeates him entirely,

נעמט אים אינגאנצן דורך,

English translation 224

all his soul powers,

אלע זיינע כחות הנפש,

English translation 225

also his intellect in his head,

אויך זיין שכל שבראש,

English translation 226

and consequently

ובמילא

English translation 227

(due to his acceptance of the yoke)

(מצד קבלת עול שלו)

English translation 228

he uses his intellect to understand every matter,

נוצט ער זיין שכל צו פארשטיין יעדן ענין,

English translation 229

and he asks all kinds of questions etc.

און ער פרעגט כל מיני שאלות כו'.

English translation 230

It follows that the nature of a Jew is to obey,

קומט אויס אז די טבע פון א אידן איז צו פאלגן,

English translation 231

the opposite of "Moredes",

דער היפך פון "מורדת",

English translation 232

rebellion.

מרידה.

English translation 233

And that which one sees that a person sometimes does not want to fulfill something until he first understands it –

און דאס וואס מ'זעט אז א איך וויל אמאל ניט מקיים זיין א זאך ביז ער וועט עס פריער פארשטיין –

English translation 234

this is an added thing upon his true reality,

איז דאס א צוגעקומענע זאך אויף זיין מציאות אמיתית,

English translation 235

due to exile;

מצד גלות;

English translation 236

it is the "alien god"39,

ס'איז דער "א-ל זר" 39,

English translation 237

a foreign thing. He argues –

א פרעמדע זאך. טענה'ט ער –

English translation 238

but the "alien god" is "within you"39? –

דער "א-ל זר" איז אבער "בקרבך" 39? –

English translation 239

He is told,

זאגט מען אים,

English translation 240

that this is exile,

אז דאס איז גלות,

English translation 241

that a foreign thing has attached itself to him,

אז אין אים האט זיך צוגעקלעפט א דבר זר,

English translation 242

but his true reality is to obey,

אבער זיין אמת'ע מציאות איז צו פאלגן,

English translation 243

he only needs to remove the external thing that has attached itself to him.

ער דארף נאר אראפנעמען דער דבר חיצוני וואס האט זיך אויף אים אָנגעקלעפט.

English translation 244

Based on this, the content of the Chanukah candles which must cause "until the foot of the Tarmodai ceases" is understood:

עפ"ז איז מובן דער תוכן פון נרות חנוכה וואס דארפן אויפטאן "עד דכליא ריגלא דתרמודאי":

English translation 245

Through the fact that a Jew lights the Chanukah candles

דורך דעם וואס א איד צינדט אָן נרות חנוכה

English translation 246

(at the entrance of his house on the outside),

(על פתח ביתו מבחוץ),

English translation 247

he must illuminate with "a mitzvah is a lamp and the Torah is light" 40,

דארף ער באלייכטן מיט "נר מצוה ותורה אור" 40,

English translation 248

and especially

ובמיוחד

English translation 249

(in the Torah itself with the light of the inner dimension of the Torah,

(אין תורה גופא מיט אור פון פנימיות התורה,

English translation 250

the oil that is in the Torah) –

שמן שבתורה) –

English translation 251

both on himself and on the other in the public domain

סיי בא זיך און סיי בא דעם זולת אין רשות הרבים

English translation 252

(in the marketplace) –

(בשוק) –

English translation 253

the true reality is,

די אמת'ער מציאות איז,

English translation 254

that a Jew is one who accepts the yoke 36,

אז א איד איז א קבלת-עול'ניק 36,

English translation 255

the opposite of "rebellious",

היפך פון "מורדת",

English translation 256

consequently he thereby causes that "the foot of the Tarmodai ceases",

במילא טוט ער דורך דעם אויף אז "כליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 257

"the foot of the Tarmodai" –

"ריגלא דתרמודאי" –

English translation 258

rebels –

מורדים –

English translation 259

stop roaming in the street,

הערן זיך אויף דרייען אין גאס,

English translation 260

and at the time that he causes the reality of "the foot of the Tarmodai" to cease,

ובשעת ער פועל'ט אז עס ווערט אויס מציאות פון "ריגלא דתרמודאי",

English translation 261

all the more so does he cause this in their head!

עאכו"כ אז ער פועל'ט אזוי אין זייער ראש!

English translation 262

And the "measure" of lighting the Chanukah candles is –

און דער "שיעור" פון הדלקת נרות חנוכה איז –

English translation 263

"until the foot of the Tarmodai ceases",

"עד דכליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 264

it must shine until it causes that the rebels stop roaming in the street.

עס דארף אזוי לייכטן ביז עס טוט אויף אז די מורדים הערן זיך אויף צו דרייען אין גאס.

English translation 265

That is, "until the foot of the Tarmodai ceases" is not merely a sign of when one must light the candle,

ד.ה. "עד דכליא ריגלא דתרמודאי" איז ניט סתם א סימן ווען מ'דארף צינדן די ליכט,

English translation 266

but rather an instruction and lesson for a Jew whose Chanukah candles must accomplish,

נאר א הוראה ולימוד פאר א אידן וואס זיינע נרות חנוכה דארפן אויפטאן,

English translation 267

that they should effect "until the foot of the Tarmodai ceases",

אז זיי זאלן פועל'ן "עד דכליא ריגלא דתחמודאי",

English translation 268

and that he certainly has the power to accomplish this.

און אז ער האט זיכער כח דאס צו אויפטאן.

English translation 269

One could think that the meaning of "the foot of the Tarmodai ceases" is,

קען מען דאך מיינען אז דער פירוש אין "כליא ריגלא דתרמודאי" איז,

English translation 270

that one must nullify their existence entirely;

אז מ'דארף זיי מאכן אויס מציאות לגמרי;

English translation 271

one will take the Chanukah candle and burn, Heaven forbid, the rebels.

מ'וועט נעמען דעם נר חנוכה און פארברענען ר"ל די מורדים.

English translation 272

But specifically a simple person does not understand it that way:

פארשטייט אבער דוקא אן איש פשוט ניט אזוי:

English translation 273

the simple meaning of "the foot of the Tarmodai ceases" is not that they cease to exist,

דער פירוש הפשוט אין "כליא ריגלא דתרמודאי" איז ניט אז זיי ווערן אויס מציאות,

English translation 274

but rather that they cease from roaming in the street,

נאר אז זיי ווערן אויס מציאות פון דרייען זיך אין גאס,

English translation 275

in the marketplace,

אין שוק,

English translation 276

rather they go into their houses,

נאר זיי גייען אריין אין זייערע שטיבער,

English translation 277

into the private domain.

אין רשות היחיד.

English translation 278

And through this the person ceases to be a "public domain" person,

און דורך דעם ווערט דער מענטש אויס "רשות הרבים" מענטש,

English translation 279

and he becomes a "private domain" person,

און ער ווערט א "רשות היחיד" מענטש,

English translation 280

because his house is a private domain:

ווייל ביתו איז דאך א רשות היחיד:

English translation 281

even a completely righteous person may carry throughout the entire Shabbat in this house,

אפילו א צדיק גמור קען מטלטל זיין כל היום כולו בשבת אין בית זה,

English translation 282

even if it is a very large house.

אפילו אויב דאס איז א בית גדול ביותר.

English translation 283

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 284

Through the fact that "the foot of the Tarmodai ceases", the public domain also ceases to be a public domain

דורך דעם וואס "כליא ריגלא דתרמודאי" ווערט אויך דער רשות הרבים אויס רשות הרבים

English translation 285

(in spiritual matters),

(ברוחניות הענינים),

English translation 286

because "any [domain] through which less than six hundred thousand do not pass every day is not a public domain"

ווייל "כל שאין ס' ריבוא עוברים בו בכל יום אינו רה"ר"

English translation 287

(according to the opinion of most halachic authorities 41)

(לדעת רוב פוסקים 41)

English translation 288

and a place through which pass

און א מקום וואו עס גייען דורך

English translation 289

(normally)

(ע"ד הרגיל)

English translation 290

even one less than sixty myriads is not a public domain.

אפילו איינער ווייניקער פאר ששים ריבוא איז ניט קיין רה"ר.

English translation 291

And all the more so much less than sixty myriads

ועאכו"כ א סך ווייניקער ווי ששים ריבוא

English translation 292

(similar to the situation of "the foot ceases from the marketplace",

(בדוגמת ווי דער מצב פון "תכלה רגל מן השוק",

English translation 293

"the foot of the Tarmodai ceases",

"כליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 294

which means that there are no people in the street).

שפירושו אז אין גאס זיינען ניטא מענטשן).

English translation 295

And spiritually this means:

וברוחניות מיינט דאס:

English translation 296

Through the Chanukah candles one must illuminate the street in a manner that all the rebels who were roaming in the street should stop roaming there,

דורך נרות חנוכה דארף מען באלייכטן די גאס אין אן אופן אז די אלע מורדים וואס האבן זיך געדרייט אין גאס זאלן זיך דארטן אויפהערן דרייען,

English translation 297

and from the reality of "mountains of separation" of this world,

און פון דער מציאות פון "טורי דפרודא" דעוה"ז,

English translation 298

the public domain,

רשות הרבים,

English translation 299

should become a private domain,

זאל ווערן א רשות היחיד,

English translation 300

where the Oneness of the world shines openly.

וואו עס לייכט בגלוי יחידו של עולם.

English translation 301

It follows from this that "the foot of the Tarmodai ceases" does not mean that one nullifies their existence,

קומט דערפון אויס אז "כליא ריגלא דתרמודאי" מיינט ניט אז מ'איז מבטל זייער מציאות,

English translation 302

rather –

נאר –

English translation 303

as a simple person understands it simply –

ווי אן איש פשוט פארשטייט עס בפשטות –

English translation 304

one transforms them so that instead of them roaming in the street they should be in the private domain.

מ'מאכט זיי איבער אז אנשטאט זיי זאלן זיך דרייען אין גאס זאלן זיי זיין אין רשות היחיד.

English translation 305

When one engages in investigation with an intellectual,

בשעת מ'גייט זיך חקר'נען מיט א משכיל,

English translation 306

he argues that "the foot of the Tarmodai ceases" means that one nullifies their existence;

טענה'ט ער אז "כליא ריגלא דתרמודאי" מיינט אז מ'מאכט זיי אויס מציאות;

English translation 307

but specifically a simple person –

אבער דוקא אן איש פשוט –

English translation 308

for whom "the simpler a person is...

וואס "כמה דפשיט איניש...

English translation 309

the better" 42 –

טפי מעלי" 42 –

English translation 310

learns the matter simply,

לערנט דעם ענין בפשטות,

English translation 311

and the simple content of it is,

און דער תוכן הפשוט דערפון איז,

English translation 312

that the "foot of the Tarmodai" stop roaming in the street,

אז די "ריגלא דתרמודאי" הערן זיך אויף צו דרייען אין גאס,

English translation 313

and go into the house, into the private domain.

און גייען אריין אין שטוב אין רשות היחיד.

English translation 314

And this is like the second

וע"ד דער צווייטער

English translation 315

(higher)

(העכערער)

English translation 316

interpretation 43 of "and I will cause evil beasts to cease from the land" 44,

פירוש 43 אין "והשבתי חי' רעה מן הארץ" 44,

English translation 317

"I will cause them to cease so that they do not harm". Not that they cease to exist entirely,

"משביתן שלא יזיקו". ניט אז זיי ווערן אויס מציאות לגמרי,

English translation 318

rather they cease from being harmful and rebellious,

נאר זיי ווערן אויס מציאות פון מזיקים ומורדים,

English translation 319

and become helpers to holiness.

און ווערן מסייעים לקדושה.

English translation 320

In the language of the Gemara 45 regarding the primordial serpent –

בלשון הגמרא 45 בנוגע צום נחש הקדמוני –

English translation 321

that it becomes a "great servant". And in the service [of G-d]:

אז ער ווערט א "שמש גדול". ובעבודה:

English translation 322

"with all your heart 46 –

"בכל לבבך 46 –

English translation 323

with both your inclinations" 47.

בשני יצריך" 47.

English translation 324

And this is like it is regarding the entirety of physical existence,

וע"ד ווי עס רעדט זיך בנוגע צו כללות יש הגשמי,

English translation 325

that physical existence becomes one thing with the true existence 48,

אז דער יש הגשמי ווערט איין זאך מיטן יש האמיתי 48,

English translation 326

as discussed many times.

כמדובר כמ"פ.

English translation 327

And this is also regarding "the foot of the Tarmodai ceases":

עד"ז איז אויך בנוגע "כליא ריגלא דתרמודאי":

English translation 328

the intention in this is not to nullify their existence entirely,

די כוונה בזה איז ניט צו מבטל זיין מציאותם לגמרי,

English translation 329

rather to transform them,

נאר זיי מהפך זיין,

English translation 330

so that instead of them roaming in the street they should enter the private domain,

אז אנשטאט וואס זיי זאלן זיך דרייען אין גאס זאלן זיי אריינגיין אין רשות היחיד,

English translation 331

and become helpers to holiness.

און ווערן מסייעים לקדושה.

English translation 332

This is the lesson of Chanukah:

וואס דאס איז די הוראה פון חנוכה:

English translation 333

The main aspect of the Chanukah lights is to be "at the entrance of his house from the outside" –

עיקר ענינם פון נרות חנוכה איז צו זיין "על פתח ביתו מבחוץ" –

English translation 334

also to illuminate the street

אויך באלייכטן די גאס

English translation 335

[not like a mezuzah whose main aspect is connected with guarding the house and what is within it].

[ניט ווי מזוזה וואס עיקר ענינה איז פארבונדן מיט שמירת הבית ומה שבתוכו].

English translation 336

A Jew must know,

דארף א איד וויסן,

English translation 337

that at the time he lights the Chanukah light he must thereby effect and bring about a change in the street –

אז בשעת ער צינדט אן די חנוכה ליכט דארף ער דערמיט פועל'ן און אויפטאן א שינוי אין גאס –

English translation 338

he must illuminate the street with "a mitzvah is a lamp and Torah is light",

ער דארף באלייכטן די גאס מיט "נר מצוה ותורה אור",

English translation 339

including and especially the light of the inner dimension of the Torah

כולל ובמיוחד אור פון פנימיות התורה

English translation 340

(the oil in the Torah).

(שמן שבתורה).

English translation 341

Until the measure of this is –

ביז אז דער שיעור בזה איז –

English translation 342

"until the foot of the Tarmudite is spent",

"עד דכליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 343

he should bring about that the "foot of the Tarmudite",

ער זאל אויפטאן אז די "ריגלא דתרמודאי",

English translation 344

the reality of the rebels,

מציאות המורדים,

English translation 345

should become "spent",

זאל ווערן "כליא",

English translation 346

they should stop roaming the street,

זיי זאלן זיך אויפהערן דרייען אין גאס,

English translation 347

and enter into the private domain,

און אריינגיין אין רשות היחיד,

English translation 348

where they then become transformed into helpers of holiness.

וואס דעמולט ווערן זיי נהפך צו מסייעים לקדושה.

English translation 349

Similar to "with all your heart, with both your inclinations".

ע"ד "בכל לבבך בשני יצריך".

English translation 350

And as explained49 regarding the matter of "Draw me, we will run after You"50,

וכמבואר 49 בענין "משכני אחריך נרוצה" 50,

English translation 351

that through the divine soul transforming the animal soul,

אז דורך דעם וואס די נה"א איז מהפך די נה"ב,

English translation 352

"we will run" becomes plural, referring to the divine soul and the animal soul.

ווערט "נרוצה" לשון רבים פון נה"א ונה"ב.

English translation 353

But afterwards it says "the King has brought me into His chambers",

אבער דערנאך שטייט "הביאיני מלך חדריו",

English translation 354

"He has brought me" in the singular

"הביאני" לשון יחיד

English translation 355

(unlike "we will run" which is plural),

(ניט ווי "נרוצה" לשון רבים),

English translation 356

because this refers to the divine soul alone. But in the matter at hand, which concerns bringing about the "spending of the foot of the Tarmudite" regarding Jews who are in the marketplace –

ווייל דאס גייט אויף דער נה"א אליין. אבער בנדו"ד וואס עס רעדט זיך וועגן אויפטאן דעם "כליא ריגלא דתרמודאי" בנוגע צו אידן וואס געפינען זיך אין שוק –

English translation 357

not only does "we will run" apply to them

איז ניט נאר וואס בא זיי ווערט "נרוצה"

English translation 358

(in the plural),

(לשון רבים),

English translation 359

but also "the King has brought me

נאר אויך "הביאני

English translation 360

(in the singular)

(לשון יחיד)

English translation 361

into His chambers" applies to them

המלך חדריו" גייט אויף זיי

English translation 362

(since they are Jews).

(וויבאלד אז זיי זיינען אידן).

English translation 363

One might think that the way to bring about the "spending of the foot of the Tarmudite" through the Chanukah lights is by lighting the Chanukah candles,

קען מען דאך מיינען אז דער אופן ווי אויפצוטאן ע"י נרות חנוכה דעם "כליא ריגלא דתרמודאי" איז דורך דעם וואס מ'וועט אנצינדן די חנוכה ליכטלעך,

English translation 364

and opening the door or window,

און אויפעפענען די טיר אדער פענצטער,

English translation 365

and letting them burn for the30 or50 minutes51,

און לאזן זיי ברענען די 30 אדער 50 מינוט 51,

English translation 366

while he himself goes to sleep and lets the candles accomplish with the "foot of the Tarmudite".

און ער אליין וועט זיך לייגן שלאפן און לאזן די ליכטלעך אויפטאן מיט די "ריגלא דתרמודאי".

English translation 367

And an intellectual brings a proof to this –

און א משכיל ברענגט דערצו א ראי' –

English translation 368

he explicitly heard at a farbrengen that the Chanukah candles have the power to bring about "spending of the foot of the Tarmudite"!

ער האט בפירוש געהערט באם פארברענגען אז די חנוכה ליכטלעך האבן בכח צו אויפטאן "כליא ריגלא דתרמודאי"!

English translation 369

They tell him:

זאגט מען אים:

English translation 370

The Nasi of our generation also knew about all these calculations,

נשיא דורנו האט אויך געוואוסט וועגן די אלע חשבונות,

English translation 371

and knew what is stated in the Chassidic discourses –

און האט געוואוסט וואס עס שטייט אין די מאמרי חסידות –

English translation 372

and nevertheless he said that it is not enough to light the candles and do nothing else,

ואעפ"כ האט ער געזאגט אז ס'איז ניט גענוג צו אנצינדן די ליכטלעך און דערצו גארניט טאן,

English translation 373

rather one must go out literally into the street and there seek out Jews who have within them a matter of "Tarmudite" –

נאר מ'דארף ארויסגיין כפשוטו אין גאס און דארטן אויסזוכן אידן וואס האבן אין זיך אן ענין פון "תרמודאי" –

English translation 374

and due to our many sins one does not need to search too much for this –

און בעונותינו הרבים דארף מען דערביי צופיל ניט זוכן –

English translation 375

and effect upon them, first and foremost, that they fulfill one mitzvah,

און פועל'ן אויף זיי לכל לראש אז זיי זאלן מקיים זיין איין מצוה,

English translation 376

And first and foremost during the days of Chanukah –

ולכל לראש בימי החנוכה –

English translation 377

the first mitzvah that one effects upon that person to do –

דארף זיין די ערשטע מצוה וואס מ'פועל'ט אויף יענעם צו טאן –

English translation 378

should be the mitzvah of lighting the Chanukah candles. For when one approaches that person and tells him to fulfill mitzvos,

די מצוה פון הדלקת נרות חנוכה. ווארום בשעת מ'קומט צו יענעם צוגיין און מ'זאגט אים ער זאל מקיים זיין מצוות,

English translation 379

he can argue:

קען ער טענה'ן:

English translation 380

What is different about today? But when one tells him that it is the days of Chanukah,

מה יום מיומיים? אבער בשעת מ'זאגט אים אז ס'איז ימי החנוכה,

English translation 381

therefore he should light Chanukah candles –

במילא זאל ער אנצינדן נרות חנוכה –

English translation 382

this settles with him.

לייגט זיך דאס ביי אים.

English translation 383

And through the fact that one effects upon him to fulfill this one mitzvah,

און דורך דעם וואס מ'פועל'ט אויף אים צו מקיים זיין די איין מצוה,

English translation 384

afterwards one mitzvah brings another mitzvah,

איז דערנאך מצוה גוררת מצוה,

English translation 385

until it will become "spending of the foot of the Tarmudite" –

ביז אז ס'וועט ווערן "כליא ריגלא דתרמודאי" –

English translation 386

they will stop roaming the street and will enter the house,

זיי וועלן זיך אויפהערן דרייען אין גאס און וועלן אריינגיין אין שטוב,

English translation 387

into the private domain.

אין רשות היחיד.

English translation 388

And even this is understood specifically by a simple person,

און אויך דאס פארשטייט דוקא אן איש פשוט,

English translation 389

that the meaning of the above discussion is not that one should light the candles and go to sleep,

אז דער פירוש אין המדובר לעיל איז ניט אז מ'זאל אנצינדן די ליכטלעך און גיין זיך לייגן שלאפן,

English translation 390

rather one should go out and act with other Jews,

נאר מ'זאל ארויסגיין טאן מיט אנדערע אידן,

English translation 391

and if only the intellectuals would understand this as well...

והלואי אז משכילים וואלטן דאס אזוי גוט פארשטאנען...

English translation 392

He argues that he has already done the avodah during several days of Chanukah,

טענה'ט ער אז ער האט שוין געטאן די עבודה במשך עטלעכע טעג פון חנוכה,

English translation 393

so seemingly he no longer needs to do anything further in this?

דארף ער לכאורה מער ווייטער ניט טאן אין דעם?

English translation 394

They tell him,

זאגט מען אים,

English translation 395

that when a new day of Chanukah arrives,

אז בשעת ס'קומט א נייער טאג חנוכה,

English translation 396

one lights an additional new candle,

צינדט מען אָן נאך א נייע ליכטל,

English translation 397

which indicates a new and higher manner of avodah than in the previous days.

וואס באווייזט אויף א נייער העכערן אופן העבודה ווי אין די טעג שלפנ"ז.

English translation 398

Moreover:

נאכמער:

English translation 399

One lights the Chanukah candles "corresponding to the days that are going out"

מ'צינדט אן נרות חנוכה "כנגד ימים היוצאין"

English translation 400

(according to the opinion of Beis Hillel52).

(כדעת בית הלל 52).

English translation 401

That is, on the third day of Chanukah one lights three candles –

ד.ה. אז ביי'ם ג' דחנוכה צינדט מען אן שלשה נרות, –

English translation 402

corresponding to today and also the days that are going out which have already passed.

כנגד דעם היינטיקן טאג און אויך די ימים היוצאים וועלכע זיינען שוין א דורך.

English translation 403

And accordingly, a wondrous matter emerges:

ולפי"ז קומט אויס אן ענין נפלא:

English translation 404

Even when one is engaged in the avodah of the present day,

אפילו ווען מ'האלט בא דער עבודה פון דעם היינטיקן טאג,

English translation 405

one then has

האט מען דעמולט

English translation 406

(not only the new avodah of that day, but)

(ניט נאר די עבודה חדשה פון דעם טאג, נאר)

English translation 407

also the avodah of the previous days,

אויך די עבודה פון די ימים שלפנ"ז,

English translation 408

and one can rectify and complete them,

און מ'קען זיי מתקן ומשלים זיין,

English translation 409

or bring about in them a higher elevation according to one's current level.

אדער אויפטאן אין זיי א העכערן עילוי לפי דרגתו איצטער.

English translation 410

It is known that the Torah is the master of the world,

כידוע אז תורה איז בעה"ב אויף עולם,

English translation 411

all the more so over the "small world," which is man53,

עאכו"כ אויף "עולם קטן" זה האדם 53,

English translation 412

and a master also over the intercalated month of the world,

און א בעה"ב אויך אויפן עבר בעולם,

English translation 413

as we bring the proof for this from what the Gemara54 says on the verse55 "G-d concludes on my behalf" –

ווי מ'ברענגט די ראי' דערויף פון דעם וואס די גמרא 54 זאגט עה"פ 55 "לא-ל גומר עלי" –

English translation 414

"If the court decided to intercalate the year

"נמלכו בית דין לעברו

English translation 415

(for a month or for a year)

(לחדש או לשנה)

English translation 416

the virgins return."

בתולין חוזרין".

English translation 417

That is, even on the eighth day of Chanukah,

ד.ה. אפילו ביום השמיני של חנוכה,

English translation 418

the last day of Chanukah,

אחרון של חנוכה,

English translation 419

one lights eight candles corresponding to all the previous days,

צינדט מען אן שמונה נרות כנגד אלע פריערדיקע טעג,

English translation 420

which shows that then one has the power to complete the service of all the preceding days,

וואס דאס ווייזט אז דעמולט האט מען בכח צו משלים זיין די עבודה בכל הימים שלפנ"ז,

English translation 421

or to do a higher service for all the days,

אדער טאן א העכערע עבודה פאר כל הימים,

English translation 422

which is only possible when he is elevated on the eighth day.

וואס דאס מאנט זיך ערשט ווען ער ווערט נתעלה ביום השמיני.

English translation 423

And from this comes the lesson:

וואס דערפון איז דער לימוד:

English translation 424

Even if one performed during the first days of Chanukah the service of removing the "foot of the Tarmodai" through the Chanukah lights,

אפילו אויב מ'האט געטאן בימים הראשונים דחנוכה אין דער עבודה פון אויפטאן ע"י נרות חנוכה "כליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 425

when a new day comes,

איז ווען עס קומט א נייער טאג,

English translation 426

one must then not only do a new service in this,

דארף מען דעמולט ניט נאר טאן א נייע עבודה בזה,

English translation 427

but also complete –

נאר אויך משלים זיין –

English translation 428

even in the manner of "double for wisdom"56 –

ביז באופן פון "כפלים לתושי'" 56 –

English translation 429

that which one did not finish doing in the previous days,

דאס וואס מ'האט ניט פארענדיקט טאן אין די פריערדיקע טעג,

English translation 430

or to do a higher service for the previous days which is only possible now that he has been elevated

אדער טאן א העכערע עבודה פאר די פריערדיקע טעג וואס מאנט זיך ערשט איצטער ווען ער איז נתעלה געווארן

English translation 431

(even though during the first days of Chanukah his service was complete according to his state then),

(כאטש אז בימים ראשונים דחנוכה איז עבודתו געווען בשלימות לפי מצבו דעמולט),

English translation 432

because those days are also in his possession today.

ווייל אויך יענע טעג האט מען היינט.

English translation 433

He argues –

טענה'ט ער –

English translation 434

what do they want from him:

וואס וויל מען פון אים:

English translation 435

he has already labored in the previous days of Chanukah and also before Chanukah,

ער האט שוין געהאָרעוועט אין די פריערדיקע טעג פון חנוכה און אויך פאר חנוכה,

English translation 436

and he will labor also after Chanukah

און ער וועט האָרעווען אויך נאך חנוכה

English translation 437

(and a good thought the Holy One, blessed be He, joins to action57) –

(ומחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה 57) –

English translation 438

let them at least let him rest now! Especially since it is the day of Shabbos,

זאל מען אים לכה"פ איצטער זיך לאזן אפרוען! ובפרט אז ס'איז יום השבת,

English translation 439

the day of rest,

יום המנוחה,

English translation 440

even "complete rest"

ביז "מנוחה שלימה"

English translation 441

(as we will now say for the Minchah prayer)!

(ווי מ'וועט איצטער זאגן צו תפלת מנחה)!

English translation 442

They say to him,

זאגט מען אים,

English translation 443

that by Jews there are opposites simultaneously:

אז בא אידן זיינען דא הפכיים בבת אחת:

English translation 444

On one hand,

פון איין זייט,

English translation 445

when the day of Shabbos comes,

ווען עס קומט יום השבת,

English translation 446

there must be rest by a Jew,

דארף ביי א איך זיין מנוחה,

English translation 447

a semblance and example of the rest that will be in the future to come,

מעין ודוגמא ווי די מנוחה וואס וועט זיין לע"ל,

English translation 448

in the "day that is entirely Shabbos and rest for the life of the worlds"58. Therefore on every Shabbos we say "A psalm, a song for the Shabbos day"59,

ב"יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים" 58. וואס דערפאר זאגט מען בכל שבת "מזמור שיר ליום השבת" 59,

English translation 449

which refers to the "day that is entirely Shabbos and rest for the life of the worlds"60,

וואס גייט אויף "יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים" 60,

English translation 450

because on every Shabbos there is a semblance of that "day that is entirely Shabbos and rest". And it is understood that a semblance according to Torah is a connection and inner equivalence between the thing and that which is its semblance

ווייל בכל שבת איז דא מעין פון דעם "יום שכולו שבת ומנוחה". ומובן אז א מעין ע"פ תורה איז א שייכות והשתוות פנימית צווישן דער זאך מיט דעם וואס איז מעין זה

English translation 451

(it is only that in this semblance and example it is not in completeness or in revelation, etc.).

(ס'איז נאר וואס אין דעם מעין ודוגמא איז דאס ניט בשלימות אדער בגלוי וכו').

English translation 452

Together with this they say that "students61 of the wise have no rest neither in this world nor in the World to Come, as it is stated62 they will go from strength to strength, he will appear before G-d in Zion". And every Jew is in the category of a student of the wise,

ביחד עם זה זאגט מען אז "תלמידי 61 חכמים אין להם מנוחה לא בעולם הזה ולא בעולם הבא שנאמר 62 ילכו מחיל אל חיל יראה אל אלקים בציון". און יעדער איד איז בבחי' תלמיד חכם,

English translation 453

as it is written63 "and all your children shall be students of Hashem",

כמ"ש 63 "וכל בניך לימודי ה'",

English translation 454

consequently by every Jew there must be "they have no rest",

במילא דארף בא יעדן אידן זיין "אין להם מנוחה",

English translation 455

and he must constantly go from strength to strength.

און ער דארף שטענדיק גיין מחיל אל חיל.

English translation 456

He immediately becomes humble,

ווערט ער גלייך אַן עניו,

English translation 457

he argues that he is not a student of the wise,

ער טענה'ט אז ער איז ניט קיין תלמיד חכם,

English translation 458

one cannot demand of him that there should be no rest by him.

קען מען פון אין ניט מאנען אז ביי אים זאל ניט זיין קיין מנוחה.

English translation 459

To this comes the lesson from the continuation of the verse "

אויף דעם קומט דער לימוד פון המשך הפסוק "

English translation 460

(and all your children shall be students of Hashem)

(וכל בניך לימודי ה')

English translation 461

and great shall be the peace of your children –

ורב שלום בניך –

English translation 462

do not read 'your children' but 'your builders'"61,

אל תקרי בניך אלא בוניך" 61,

English translation 463

but this does not negate the simple interpretation that this refers to every Jew.

אבער דאס איז ניט שולל דעם פירוש הפשוט אז דאס גייט אויף יעדן אידן.

English translation 464

And therefore it is demanded of every Jew that there should never be any rest by him,

און דעריבער מאנט זיך פון יעדן אידן אז ביי אים זאל קיינמאל ניט זיין קיין מנוחה,

English translation 465

rather he must constantly be elevated higher and higher from strength to strength.

נאר ער דארף שטענדיק נתעלה ווערן העכער און העכער מחיל אל חיל.

English translation 466

And even when the day of Shabbos comes,

ואפילו ווען עס קומט יום השבת,

English translation 467

the day of rest,

יום מנוחה,

English translation 468

there must be by him the "they have no rest" in his service of Torah and mitzvos.

דארף ביי אים זיין דער "אין להם מנוחה" בעבודתו בתומ"צ.

English translation 469

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 470

If on weekdays he may not rest but must constantly be elevated from strength to strength,

מה-דאך אז בימי החול טאר ער זיך ניט אפרוען נאר ער דארף שטענדיק נתעלה ווערן מחיל אל חיל,

English translation 471

all the more so on the day of Shabbos!

עאכו"כ ביום השבת!

English translation 472

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 473

On the day of Shabbos he must eat the Shabbos meal,

ביום השבת דארף ער עסן סעודת שבת,

English translation 474

aged wine and fatty meat64 and rest etc.,

יין ישן ובשר שמן 64 און זיך אפרוען וכו',

English translation 475

in order to fulfill the mitzvah of Oneg Shabbos65. He wants to fulfill the mitzvah!

בכדי מקיים זיין די מצוה פון עונג שבת 65. ער וויל מקיים זיין די מצוה!

English translation 476

And here they do not demand –

און דא מאנט מען ניט –

English translation 477

he answers –

מענה'ט ער –

English translation 478

acceptance of the yoke:

קבלת עול:

English translation 479

not that he should eat and drink out of acceptance of the yoke,

ניט אז ער זאל עסן און טרינקען מצד קבלת עול,

English translation 480

where then he has no pleasure in it and meanwhile he should groan and sigh and complain –

וואס דעמולט האט ער אין דעם ניט קיין עונג און דערביי זאל ער קרעכצן און אכצן און באחטשען –

English translation 481

about that which they force him to eat fatty meat and drink aged wine,

אויף דעם וואס מ'איז אים מכריח עסן בשר שמן און טרינקען יין ישן,

English translation 482

rather they demand of him that this should be out of pleasure

נאר מ'מאנט פון אים אז דאס זאל זיין מתוך עונג

English translation 483

(Shabbos),

(שבת),

English translation 484

he should have enjoyment in it.

ער זאל אין דעם האבן א געשמאק.

English translation 485

Indeed, in truth, from the perspective of the acceptance of the yoke of the servant,

אמת טאקע אז מצד אמת'ער קבלת עול פון דעם עבד,

English translation 486

the pleasure of the master becomes –

ווערט תענוג האדון –

English translation 487

His pleasure,

זיין תענוג,

English translation 488

but this is still pleasure,

אבער דאס איז פֿאָרט תענוג,

English translation 489

let it be the pleasure of the master –

זאל זיין תענוג האדון –

English translation 490

but still pleasure,

אבער פֿאָרט תענוג,

English translation 491

not acceptance of the yoke alone,

ניט קבלת עול אליין,

English translation 492

he will endeavor that the pleasure of the master become his pleasure. But during this, one demands of him that on the day of Shabbat he should eat and drink not from the aspect of acceptance of the yoke, but rather he should have pleasure in it.

וועט ער זיך משתדל זיין אז תענוג האדון זאל ווערן זיין תענוג. אבער דערוויילע מאנט מען פון אים אז ביום השבת זאל ער עסן און טרינקען ניט מצד קבלת עול נאר ער זאל אין דעם האבן תענוג.

English translation 493

Consequently,

במילא,

English translation 494

what is demanded of him that by him on the day of Shabbat the service should be in a manner of "no rest,"

וואס מאנט מען פון אים אז ביי אים זאל זיין ביום השבת עבודה באופן פון אין לו מנוחה,

English translation 495

"they shall go from strength to strength"?

"ילכו מחיל אל חיל"?

English translation 496

In Chassidus66 a story is brought that they showed how someone ate the Shabbat meal with delight and they saw an ox head in a shtreimel!

ברענגט זיך אין חסידות 66 א סיפור אז מ'האט באוויזן ווי איינער עסט סעודת שבת בעונג און מ'האט געזען א ראש השור אין א שטריימל!

English translation 497

And at first glance this is not understood:

ולכאורה איז דאס ניט מובן:

English translation 498

It is a mitzvah that one should eat the Shabbat meal with delight,

ס'איז דאך א מצוה אז מ'זאל עסן סעודת שבת מתוך עונג,

English translation 499

and how good –

ומה טוב –

English translation 500

ox meat,

בשר שור,

English translation 501

which is tastier than poultry, sheep, goat, and fish meat

וואס איז געשמאקער פאר בשר עוף ובשר כבש ועז ובשר דג

English translation 502

[at the third meal, the delight of delights, the emphasis is specifically on eating fish67,

[בסעודה שלישית דרעוא דרעוין איז די הדגשה דוקא אויף אכילת דגים 67,

English translation 503

but at the other Shabbat meals the halachah is that one must eat fatty meat],

אבער בשאר סעודות שבת איז די הלכה אז מ'דארף עסן בשר שמן],

English translation 504

and it is not demanded that this should be from acceptance of the yoke but specifically from delight

און ס'מאנט ניט אז די אכו"ש זאל זיין מתוך קב"ע נאר דוקא מתוך תענוג

English translation 505

(as above) –

(כנ"ל) –

English translation 506

so why do they emphasize derogatorily that they saw an ox head sitting and eating in a shtreimel?!

היינט פארוואס איז מען מדגיש לגריעותא אז מ'האט געזען ווי עס זיצט און עסט א ראש השור אין א שטריימל?!

English translation 507

And furthermore, primarily –

ועוד ועיקר –

English translation 508

why is this story brought in Chassidus:

פארוואס ברענגט זיך דער סיפור אין חסידות:

English translation 509

Even "regarding the disgrace of an unclean animal the Torah did not speak"68,

אפילו "בגנות בהמה טמאה לא דבר הכתוב" 68,

English translation 510

all the more so regarding a person,

עאכו"כ פון א מענטשן,

English translation 511

all the more so that here it speaks about someone who wore a shtreimel,

עאכו"כ אז דא רעדט זיך וועגן איינעם וואס האט געטראגן א שטריימל,

English translation 512

not because he imitated another,

ניט ווייל ער האט נאָכגעמאַכט א צווייטן,

English translation 513

but because such was the truth of his level,

נאר ווייל אזוי איז געווען אמיתת דרגתו,

English translation 514

for if not, they would not have seen this,

ווייל אויב ניט וואלט מען דאך דאס ניט געזען,

English translation 515

for they only saw the truth of the matters?!

ווארום מ'האט דא נאר געזען אמיתת הדברים?!

English translation 516

And especially since in Chassidus a story is rarely brought,

ובפרט נאך אז אין חסידות ברענגט זיך זעלטן א סיפור,

English translation 517

and specifically this story Chassidus records

און דוקא דעם סיפור ברענגט חסידות אראפ

English translation 518

(in copied and printed maamarim)!

(אין קופירטע און געדרוקטע מאמרים)!

English translation 519

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 520

as was discussed previously69:

ווי גערעדט אמאל 69:

English translation 521

When one needs to issue a directive and law in practice,

בשעת מ'דארף ארויסגעבן א הוראה ודין בפועל,

English translation 522

one must say it in clear words,

דארף מען עס זאגן אין קלארע ווערטער,

English translation 523

and then it is not "the Torah twisted...

און דעמולט איז ניט "עיקם הכתוב...

English translation 524

and did not utter an indecent expression from its mouth

ולא הוציא דבר מגונה מפיו

English translation 525

(even regarding an animal)

(אפילו בנוגע א בהמה)

English translation 526

"70 which is the difference between the unclean animals as they are discussed in Parshas Noach71 and in Parshas Shemini72:

" 70 וואס דאס איז דער חילוק צווישן די בהמות לא טהורות ווי עס רעדט זיך וועגן זיי אין מ' נח 71 און אין פ' שמיני 72:

English translation 527

In Parshas Noach this is not regarding issuing a directive and law,

אין פ' נח איז דאס ניט בנוגע צו ארויסגעבן א הוראה ודין,

English translation 528

therefore there "the Torah twisted eight letters and did not utter an indecent expression from its mouth",

דערפאר איז דארטן "עיקם הכתוב שמונה אותיות ולא הוציא דבר מגונה מפיו",

English translation 529

but in Parshas Shemini this pertains to issuing a law and directive in practice,

משא"כ אין פ' שמיני איז דאס נוגע צו ארויסגעבן א דין והוראה בפועל,

English translation 530

therefore it is stated there in clear words.

דערפאר זאגט מען דאס דארטן אין קלאָרע ווערטער.

English translation 531

Similarly regarding the story brought in Chassidus:

עד"ז בנוגע דעם סיפור וואס ברענגט זיך אין חסידות:

English translation 532

With this they intend to issue a directive in practice:

דערמיט וויל מען ארויסגעבן א הוראה בפועל:

English translation 533

Just as in the world in general there are the four categories of domem, tzomeach, chai, medaber

כשם ווי בכללות העולם זיינען דא די פיר סוגים פון דצח"מ

English translation 534

(inanimate, vegetative, animate, speaking),

(דומם צומח חי מדבר),

English translation 535

so too is this in the microcosm, man,

אזוי איז דאס אויך בעולם קטן זה האדם,

English translation 536

and especially regarding "you are called man"73,

ובפרט ביי "אתם קרויים אדם" 73,

English translation 537

among Jews,

בא אידן,

English translation 538

that he has within himself all four categories of domem, tzomeach, chai, medaber.

אז ער האט אין זיך אלע פיר סוגים דצח"מ.

English translation 539

And it is demanded of a Jew,

און מ'מאנט פון א אידן,

English translation 540

that within him should shine that which is higher even than the "ox" of holiness within him,

אז אין אים זאל מאיר זיין העכער אפילו פאר דעו "שור" דקדושה שבו,

English translation 541

the aspect of the ox of the Chariot –

בחי' שור שבמרכבה –

English translation 542

the aspect of the speaker within him.

בחי' המדבר שבו.

English translation 543

That is, even when the day of Shabbat comes and then there is a positive commandment of Oneg Shabbat to eat and drink,

ד.ה. אפילו ווען עס קומט יום השבת און דעמולט איז א מצות עשה פון עונג שבת צו עסן און טרינקען,

English translation 544

this must be by a Jew not in a manner like an ox

דארף עס ביי א אידן זיין ניט אין אן אופן ווי אן אקס

English translation 545

(the ox of holiness within him)

(דער שור דקדושה שבו)

English translation 546

that sits in a shtreimel,

וואס זיצט אין א שטריימל,

English translation 547

but rather by him that which is higher than this should shine –

נאר ביי אים דארף מאיר זיין העכער דערפון –

English translation 548

the aspect of the speaker within him.

בחי' המדבר שבו.

English translation 549

And similarly, this is also understood regarding our subject:

ועד"ז איז אויך מובן בעניננו:

English translation 550

Standing on the day of Shabbat when a person must delight himself with eating and drinking –

שטייענדיק ביום השבת ווען א איך דארף זיך מענג זיין באכילה ושתי' –

English translation 551

the meaning is not that it remains at that,

איז ניט דער פשט אז דערביי בלייבט עס,

English translation 552

but rather in this very thing there must be by him a service in a manner of "no rest,"

נאר אין דעם גופא דארף ביי אים זיין אן עבודה באופן פון אין לו מנוחה,

English translation 553

"they shall go from strength to strength,"

"ילכו מחיל אל חיל",

English translation 554

being elevated higher and higher.

נתעלה ווערן העכער און העכער.

English translation 555

And regarding the directive of Chanukah, this speaks not only concerning going from strength to strength in one's own service, but

און ביי דער הוראה פון חנוכה רעדט זיך דאס ניט נאר בנוגע צו הליכה מחיל אל חיל בעבודת עצמו, נאר

English translation 556

(also)

(אויך)

English translation 557

that this should be noticeable and effect in the street,

אז דאס זאל זיין ניכר און פועל'ן אין גאס,

English translation 558

in the marketplace,

אין שוק,

English translation 559

that there should shine "a mitzvah is a lamp and Torah is light,"

אז דארטן זאל מאיר זיין "נר מצוה ותורה",

English translation 560

until one removes "the foot of the Tarmodai."

ביז מ'טוט אויף אז "כליא ריגלא דתרמודאי".

English translation 561

And one can connect this with the portion that will be read at Minchah

ויש לקשר זה מיט דער פרשה וואס מ'גייט לייענען צו מנחה

English translation 562

(Parshas Vayigash)

(פ' ויגש)

English translation 563

and the haftarah of the portion –

און די הפטורה פון דער פרשה –

English translation 564

briefly:

בקיצור:

English translation 565

It is explained in various places that the concept of Joseph is Talmud

ס'איז מבואר בכ"מ 74 אז ענינו דיוסף איז תלמוד

English translation 566

(master of Torah)

(מארי תורה)

English translation 567

and the concept of Judah is deed

און ענינו דיהודה איז מעשה

English translation 568

(master of good deeds).

(מארי עבדין טבין).

English translation 569

And "And Judah approached him" is the connection and unification of Talmud and deed. And in the language of the haftarah of the portion –

און "ויגש אליו יהודה" 75 איז דער חיבור ויחוד פון תלמוד ומעשה. ובלשון ההפטורה פון דער פרשה –

English translation 570

"Take for yourself one stick and write upon it for Judah and for the children of Israel his companions, and take one stick and write upon it for Joseph, the stick of Ephraim and all the house of Israel his companions,

"קח 76 לך עץ אחד וכתוב עליו ליהודה ולבני ישראל חבריו ולקח עץ אחד וכתב עליו ליוסף עץ אפרים וכל בית ישראל חבריו,

English translation 571

and bring them close one to another for yourself into one stick, and they shall become one in your hand." "And they shall be one in My hand"

וקרב אותם אחד אל אחד לך לעץ אחד והיו לאחדים בידך". "והי' אחד בידי" 77

English translation 572

(in the manner of the statement "One shall approach the other" *].

(ע"ד מ"ש 78 "אחד באחד יגשו" *78].

English translation 573

And this is in the manner of the concept of Chanukah:

וואס דאס איז ע"ד דער ענין ווי חנוכה:

English translation 574

The drawing down of "A mitzvah is a lamp and Torah is light",

די המשכה פון "נר מצוה ותורה אור",

English translation 575

and especially the innerness of the Torah,

ובמיוחד פנימיות התורה,

English translation 576

the oil of the Torah

שמן דתורה

English translation 577

(the concept of Joseph)

(ענינו דיוסף)

English translation 578

into the outside,

אין חוצה,

English translation 579

into the world of action,

אין עולם העשי',

English translation 580

where the concept of deed is emphasized

וואו ס'איז מודגש ענין המעשה

English translation 581

(the concept of Judah).

(ענינו דיהודה).

English translation 582

That is, the connection of Talmud and deed.

ד.ה. דער חיבור פון תלמוד און מעשה.

English translation 583

And may it be His will that it should be "Give to the wise and he will become wiser",

ויה"ר אז עס זאל זיין תן לחכם ויחכם עוד 79,

English translation 584

and that one should interpret and bring down in actual deed all that was discussed above regarding the lesson and giving of power thereof that Shabbat is Chanukah,

און מ'זאל אויסטייטשן און אראפברענגען במעשה בפועל כל המדובר לעיל וועגן דער הוראה ונתינת כח דערפון וואס דער שבת איז חנוכה,

English translation 585

And in general –

ובכללות –

English translation 586

that a Jew must kindle the Chanukah lights,

אז א איד דארף אנצינדן די נרות חנוכה,

English translation 587

"A mitzvah is a lamp and Torah is light",

"נר מצוה ותורה אור",

English translation 588

in a manner of "until the foot of the Tarmodite ceases",

אין אן אופן "עד דכליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 589

that he affects upon the "foot of the Tarmodite" that turn around in the street,

אז ער פועל'ט אויף "ריגלא דתרומדאי" וואס דרייען זין ארום אין גאס,

English translation 590

that they should stop turning there,

אז זיי זאלן זיך דארטן אויפהערן דרייען,

English translation 591

and enter the house,

און אריינגיין אין שטוב,

English translation 592

the private domain.

רשות היחיד.

English translation 593

And on each day of Chanukah one adds another light,

ובכל יום חנוכה גיט מען צו נאך א ליכטל,

English translation 594

that is, in service that one must add even more in the service of illuminating the market so that it should be "the foot of the Tarmodite ceases",

ד.ה. בעבודה אז מ'דארף צוגעבן נאך מער אין דער עבודה פון מאיר זיין דעם שוק אז עס זאל זיין "כליא ריגלא דתרמודאי",

English translation 595

and in addition one also offered the "emerging days",

און דערצו האט מען דעמולט אויך די "ימים היוצאין",

English translation 596

consequently one must also add in the service of the previous days of Chanukah.

במילא דארף מען אויך צוגעבן אין דער עבודה פון די פריערדיקע טעג חנוכה.

English translation 597

And all this must be done in a manner of "they are never nullified" –

און כל זה דארף מען טאן אין אן אופן פון "אין בטלין לעולם" –

English translation 598

that this should have an eternal effect.

אז דאס זאל האבן אן אייביקע פעולה.

English translation 599

And through all our deeds and service in the time of exile,

וע"י כללות מעשינו ועבודתינו בזמן הגלות,

English translation 600

including the drawing down of the oil of the Torah into the outside

כולל די המשכה פון שמן דתורה אין חוצה

English translation 601

(during the days of Chanukah),

(בימי חנוכה),

English translation 602

the spreading of the wellsprings outward,

הפצת המעינות חוצה,

English translation 603

one hastens the true and complete redemption,

איז מען ממהר די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 604

and in the third Holy Temple one will kindle the Menorah every night or

און בביהמ"ק השלישי וועט מען אנצינדן די מנורה בכל לילה אדער

English translation 605

(its mitzvah)

(מצותה)

English translation 606

also every morning

אויך בכל בוקר

English translation 607

[as is known *79 the two opinions of Rashi and the Rambam when the mitzvah of lighting the lamps of the Temple is –

[כידוע *79 די צוויי דיעות פון רש"י און רמב"ם ווען איז די מצוה פון הדלקת נרות המקדש –

English translation 608

the Rambam teaches that they kindled the Menorah twice a day, in the morning and between the evenings. According to the opinion of Rashi, the lighting of the lamps was once a day,

דער רמב"ם 80 לערנט אז מען האט [אנגעצונדן די מנורה צוויי מאל א טאג בבוקר און בין הערבים. לשיטת רש"י 81 איז הדלקת נרות געווען איין מאל א טאג,

English translation 609

between the evenings. And this is not the place to elaborate on this].

בין הערבים. ואין כאן מקומו להאריך בזה].

English translation 610

And the prophecy will be fulfilled that the stick of Judah and the stick of Joseph will become "one stick" –

און ס'וועט מקויים ווערן דער יעוד אז דער עץ יהודה ועץ יוסף ווערן "לעץ אחד" –

English translation 611

"And bring them close one to another for yourself into one stick".

"וקרב אותם אחד אל אחד לך לעץ אחד".

English translation 612

The unity of all Jews together,

אחדות פון אלע אידן צוזאמען,

English translation 613

and "The king brought me into his chambers" in singular language

און "הביאני המלך חדריו" לשון יחיד

English translation 614

(not only "we will run",

(ניט נאר "נרוצה",

English translation 615

as above in section 68),

כנ"ל ס"ח),

English translation 616

as it is said "A great assembly shall return here",

כמ"ש 82 "קהל גדול ישובו הנה",

English translation 617

where "assembly" means two concepts simultaneously:

וואס "קהל" באדייט צוויי ענינים בבת אחת:

English translation 618

There cannot be an assembly without a multitude of people,

עס קען ניט זיין קיין קהל אָן א ריבוי מענטשן,

English translation 619

and together with this "assembly" is singular language

וביחד עם זה איז "קהל" לשון יחיד

English translation 620

(not assemblies)

(ניט קהילות)

English translation 621

and "great" is singular language.

און "גדול" לשון יחיד.

English translation 622

That is, that all Jews are present,

ד.ה. אז אלע אידן זיינען דא,

English translation 623

and all stand together as one entity –

און אלע שטייען צוזאמען אלס איין מציאות –

English translation 624

a "great assembly".

א "קהל גדול" 83.

English translation 625

And (as it continues after "one stick") –

און (ווי ער איז ממשיך נאך "לעץ אחד") –

English translation 626

"And they shall become one in your hand",

"והיו לאחדים בידך",

English translation 627

and the Almighty continues "And I will make them into one nation",

און דער אויבערשטער איז ממשיך "ועשיתי אותם לגוי אחד" 84,

English translation 628

In the true and complete redemption through our righteous Mashiach and speedily in our days, literally.

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו ובמהרה בימינו ממש.

English translation 629

In addition to the general lesson of Shabbat Chanukah,

נוסף אויף דער הוראה כללית פון שבת חנוכה,

English translation 630

there must also be a specific lesson from the specific determination of Shabbat Chanukah in this year. And the lesson must add to the lesson of the general days of Chanukah.

דארף אויך זיין א הוראה מיוחדת פון דער קביעות מיוחדת דשבת חנוכה בשנה זו. און די הוראה דארף מוסיף זיין אין דער הוראה פון כללות ימי חנוכה.

English translation 631

Shabbat Chanukah in this year occurs on the third light of Chanukah. The specific concept in this is expressed primarily in the Torah reading of this day:

שבת חנוכה בשנה זו קומט אויס אין דער דריטער ליכטל פון חנוכה. דער ענין מיוחד בזה גיט זיך ארויס לכל לראש אין דער קריאת התורה פון יום זה:

English translation 632

On each day of Chanukah they read the offerings of the princes in the portion of Nasso,

בכל יום מימי חנוכה לייענט מען די קרבנות הנשיאים שבפ' נשא 85,

English translation 633

and on the third day of Chanukah they read the prince of the children of Zevulun –

וביום שלישי דחנוכה לייענט מען דעם נשיא לבני זבולון –

English translation 634

"On the third day, the prince of the children of Zevulun, Eliav the son of Chelon".

"ביום השלישי נשיא לבני זבולון אליאב בן חלון" 86.

English translation 635

In what consists the novelty of

אין וואס באשטייט דער חידוש פון

English translation 636

(the prince of)

(נשיא ל)

English translation 637

the children of Zevulun

בני זבולון

English translation 638

[as is known that each prince had his specific concept,

[כידוע אז יעדער נשיא האט געהאט זיין ענין מיוחד,

English translation 639

specific intentions etc.],

כוונות מיוחדות כו' 87],

English translation 640

which are connected with the offering that the prince of Zevulun offered –

וואס זיי זיינען פארבונדן מיטן קרבן וואס נשיא זבולון האט דעמולט געבארכט –

English translation 641

and especially that this comes after the reading about the offering of the prince of the children of Yissachar? –

ובפרט אז דאס קומט לאחרי הקריאה וועגן הקרבת נשיא לבני יששכר? –

English translation 642

It consists of the concept of master of good deeds. As is known that Yissachar is primarily connected with master of Torah,

באשטייט עס פון דעם ענין פון מארי עובדין טבין. כידוע 88 אז יששכר איז בעיקר פארבונדן מיט מארי תורה,

English translation 643

and Zevulun with those engaged in business,

און זבולון מיט עוסקים בפרקמטיא,

English translation 644

involvement in the world,

התעסקות בעולם,

English translation 645

"All your deeds shall be for the sake of Heaven" and "In all your ways know Him",

"כל מעשיך יהיו לשם שמים" 89 און "בכל דרכיך דעהו" 90,

English translation 646

and in general –

ובכללות –

English translation 647

with good deeds

מיט מעשים טובים

English translation 648

(good deeds).

(עובדין טבין).

English translation 649

And the prince of the children of Zebulun

און דעם נשיא לבני זבולון

English translation 650

(On the third day)

(ביום השלישי)

English translation 651

One reads after the first two princes which one reads the first two days of Chanukah:

לייענט מען נאך די ערשטע צוויי נשיאים וועלכע מ'לייענט די ערשטע צוויי טעג חנוכה:

English translation 652

On the first day –

ביום הראשון –

English translation 653

Nachshon ben Aminadav of the tribe of Yehudah,

נחשון בן עמינדב למטה יהודה,

English translation 654

On the second day –

ביום השני –

English translation 655

Nethanel ben Tzuar, prince of Yissachar,

נתנאל בן צוער נשיא יששכר,

English translation 656

And then on the third day comes the prince of the children of Zebulun. And the explanation of this order:

און דערנאך ביום השלישי קומט נשיא לבני זבולון. וביאור סדר זה:

English translation 657

First and foremost comes the matter of self-sacrifice –

לכל לראש קומט דער ענין פון מסירת נפש –

English translation 658

the concept of Nachshon ben Aminadav,

ענינו פון נחשון בן עמינדב,

English translation 659

as a simple person understands simply:

ווי עס פארשטייט אן איש פשוט בפשטות:

English translation 660

When one asks him who is Nachshon ben Aminadav? He answers immediately:

בשעת מ'פרעגט ביי אים ווער איז נחשון בן עמינדב? ענטפערט ער גלייך:

English translation 661

The first who leaped into the sea –

דער ערשטער וואס קפץ בים 91 –

English translation 662

self-sacrifice.

מסירת נפש.

English translation 663

That self-sacrifice is a general service which penetrates all matters of service,

וואס מסירת נפש איז אַן עבודה כללית וואס דרינגט דורך אלע עניני עבודה,

English translation 664

and from the aspect of self-sacrifice there is no difference which particular service he does:

ומצד מס"נ איז ניטא קיין חילוק וועלכע עבודה פרטית ער טוט:

English translation 665

Whether the study of Torah

צי לימוד התורה

English translation 666

(the concept of Yissachar),

(ענינו דיששכר),

English translation 667

Whether the fulfillment of the commandments

צי קיום המצוות

English translation 668

(the concept of Zebulun),

(ענינו דזבולון),

English translation 669

Whether to chop wood,

צי לחטוב עצים,

English translation 670

If we were commanded to chop wood,

אויב נצטוינו לחטוב עצים,

English translation 671

etc.

וכיו"ב.

English translation 672

Therefore,

דערפאר,

English translation 673

in the order of the offerings of the princes, self-sacrifice comes first and foremost

בסדר הקרבת הנשיאים קומט לכל לראש מס"נ

English translation 674

(Nachshon ben Aminadav),

(נחשון בן עמינדב),

English translation 675

because this is the introduction and foundation to all matters of service.

ווייל דאס איז די הקדמה ויסוד לכל עניני העבודה.

English translation 676

Then one comes to particular service:

דערנאך קומט מען צו עבודה פרטית:

English translation 677

On the second day the prince of the tribe of Yissachar –

ביום השני נשיא לשבט יששכר –

English translation 678

the concept of Torah;

דער ענין התורה;

English translation 679

And then on the third day the prince of the tribe of Zebulun –

און דערנאך ביום השלישי נשיא לשבט זבולון –

English translation 680

the concept of the commandments.

ענין המצוות.

English translation 681

The concept of Zebulun

דער ענין פון זבולון

English translation 682

(the reading of the third day of Chanukah) –

(קריאה פון יום. שלישי דחנוכה) –

English translation 683

involvement in the world –

התעסקות בעולם –

English translation 684

is particularly connected with the general concept of Chanukah:

איז במיוחד פארבונדן מיט כללות ענין פון חנוכה:

English translation 685

It was stated above that the main concept of Chanukah is to illuminate the outside,

דובר לעיל אז עיקר הענין פון חנוכה איז צו באלייכטן דעם חוץ,

English translation 686

the world.

די וועלט.

English translation 687

What is the difference between Chanukah and Purim:

וואס דאס איז דער חילוק צווישן חנוכה און פורים:

English translation 688

Both are connected with "publicizing the miracle",

ביידע זיינען פארבונדן מיט "פרסומי ניסא",

English translation 689

But the publicizing of the miracle of Purim is primarily in the synagogue,

אבער דער פרסומי ניסא דפורים איז בעיקר אין בית הכנסת,

English translation 690

and in the manner of "with a multitude of people, the King is glorified",

ובאופן פון "ברוב 92 עם הדרת מלך" 93,

English translation 691

and in one's home,

און בבית האדם,

English translation 692

i.e., in the interior

ד.ה. אין פנים

English translation 693

(not in the world).

(ניט בעולם).

English translation 694

And Purim in general is particularly connected with Torah –

און פורים בכלל איז פארבונדן במיוחד מיט תורה –

English translation 695

Then was "they fulfilled what they had already accepted" at the giving of the Torah.

דעמולט איז געווען "קיימו מה שקבלו כבר" 94 במתן תורה.

English translation 696

However, the publicizing of the miracle of Chanukah is primarily through the Chanukah lights which one kindles "at the entrance of his house on the outside" –

משא"כ דער פרסומי ניסא דחנוכה איז בעיקר ע"י נרות חנוכה וואס מ'צינדט אן "על פתח ביתו מבחוץ" –

English translation 697

It should illuminate the street,

עס זאל באלייכטן די גאס,

English translation 698

so that all the people in the street should see the lights and through this there will be publicizing of the miracle.

אז אלע מענטשן אין גאס זאלן זען די נרות און דורך דעם וועט זיין פרסומי ניסא.

English translation 699

It follows that on Chanukah the activity in the world is primarily emphasized.

קומט אויס אז בחנוכה איז בעיקר מודגש די פעולה בעולם.

English translation 700

What is the special connection of the prince of the tribe of Zebulun

וואס דאס איז די שייכות מיוחדת פון נשיא דשבט זבולון

English translation 701

(the reading of the third day of Chanukah)

(קריאה דיום שלישי דחנוכה)

English translation 702

with Chanukah –

מיט חנוכה –

English translation 703

Because the main concept of the tribe of Zebulun is involvement in the world.

ווייל עיקר ענינו דשבט זבולון איז התעסקות בעולם.

English translation 704

From this is understood the addition of the special instruction of the occurrence of Shabbat Chanukah in this year

דערפון איז מובן די הוספה פון דער הוראה מיוחדת פון קביעות שבת חנוכה בשנה זו

English translation 705

(on the third day of Chanukah)

(ביום שלישי דחנוכה)

English translation 706

in the instruction of the totality of the days of Chanukah:

אין דער הוראה פון כללות ימי חנוכה:

English translation 707

In the totality of the days of Chanukah, the service to illuminate the world with Chanukah lights is emphasized,

בכללות ימי חנוכה איז מודגש די עבודה צו באלייכטן די וועלט מיט נרות חנוכה,

English translation 708

"a lamp is a commandment and Torah is light". And on the third day of Chanukah the instruction stands with even more emphasis –

"נר מצוה ותורה אור". וביום שלישי דחנוכה שטייט די הוראה מיט נאכמער הדגשה –

English translation 709

Because then the reading in the Torah is about the tribe of Zebulun,

ווייל דעמולט איז די קריאה בתורה וועגן שבט זבולון,

English translation 710

whose concept is primarily involvement in worldly matters

שענינו איז בעיקר התעסקות בעניני העולם

English translation 711

(and not so much the concept of Torah which pertains to the interior,

(און ניט אזוי ענין התורה וואס איז שייך בפנים,

English translation 712

not in the world).

ניט אין עולם).

English translation 713

Then the virtue of the businessman is emphasized.

דעמולט איז מודגש מעלת הבעל עסק.

English translation 714

And particularly, on this third day of Chanukah one kindles three lights,

ובפרט אז אין דעם יום השלישי דחנוכה צינדט מען אן דריי נרות,

English translation 715

Because one kindles "corresponding to the days that are going out"

ווייל מ'צינדט דאך אן "כנגד ימים היוצאין"

English translation 716

(as the Rema writes that "the simple custom" is that one should kindle each night in a manner of increasing and going),

(ווי דער רמ"א שרייבט 95 אז "מנהג פשוט" אז מ'זאל אנצינדן בכל לילה באופן דמוסיף והולך),

English translation 717

Also corresponding to the first two days. Consequently, it follows that on the third day of Chanukah,

אויך כנגד די ערשטע צוויי טעג. במילא קומט אויס אז ביום שלישי דחנוכה,

English translation 718

when the concept of Zebulun is emphasized

ווען ס'איז מודגש ענינו דזבולון

English translation 719

(involvement in the world),

(התעסקות בעולם),

English translation 720

one effects and illuminates also the previous two services

פועל'ט מען און מ'באלייכט אויך די פריערדיקע צוויי עבודות

English translation 721

(which are emphasized in the first two lights) –

(וועלכע זיינען מודגש אין די ערשטע צוויי נרות) –

English translation 722

The service of self-sacrifice

די עבודה פון מס"נ

English translation 723

(Nachshon ben Aminadav)

(נחשון בן עמינדב)

English translation 724

and the service of Torah

און עבודה דתורה

English translation 725

(Yissachar).

(יששכר).

English translation 726

It is, however, not the explanation that Zebulun,

ס'איז אבער ניט דער פירוש אז זבולון,

English translation 727

whose concept is involvement in the world,

שענינו איז התעסקות בעולם,

English translation 728

is absorbed in the outside and in worldly matters,

קאָכט זיך אין דעם חוץ און אין עניני העולם,

English translation 729

But on the contrary:

נאר פארקערט:

English translation 730

Primarily he wants to study Torah,

בעיקר וויל ער לערנען תורה,

English translation 731

Because he knows that his reward in the World to Come will not be in matters of commerce,

ווארום ער ווייסט דאך אז זיין שכר לע"ל וועט דאך זיין ניט בעניני מסחר,

English translation 732

But that he will sit all day and study Torah. However, since he finds himself in a world where he needs to make a livelihood,

נאר אז ער וועט זיצן כל היום און לערנען תורה. אבער היות אז ער געפינט זיך אין א וועלט וואו ער דארף מאכן א פרנסה,

English translation 733

He is compelled to occupy himself with worldly matters and from this give charity. And because he has this feeling –

איז ער מוכרח זיך צו פארנעמען מיט עניני העולם און דערפון געבן צדקה. און וויבאלד אז ער האט דעם הרגש –

English translation 734

Therefore, every free moment that he has,

דערפאר איז בכל רגע פנוי וואס ער האט,

English translation 735

He utilizes it for studying Torah.

נוצט ער אים אויס אויף לערנען תורה.

English translation 736

And as is emphasized in the general concept of Chanukah:

און ווי ס'איז מודגש בכללות ענין חנוכה:

English translation 737

Although Chanukah primarily emphasizes illuminating the outside,

כאטש חנוכה איז מדגיש בעיקר דאס באלייכטן דעם חוץ,

English translation 738

it does not mean that one goes out into the outside and lies there, G-d forbid,

איז ניט דער פירוש אז מ'גייט ארויס אין חוץ און דארטן ליגט מען ח"ו,

English translation 739

but on the contrary:

נאר אדרבה:

English translation 740

One must illuminate the outside with "a candle of mitzvah and Torah light",

מ'דארף באלייכטן דעם חוץ מיט "נר מצוה ותורה אור",

English translation 741

and especially with the oil of the Torah –

ובמיוחד מיט שמן שבתורה –

English translation 742

the inner dimension of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 743

which is found in the inner. One must take the light that is within the house and thereby illuminate the outside.

וואס געפינט זיך אין פנים. מ'דארף נעמען דעם אור שבפנים הבית און דערמיט באלייכטן דעם חוץ.

English translation 744

That is, that one lies –

ד.ה. אז ליגן ליגט מען –

English translation 745

in Torah,

אין תורה,

English translation 746

but because there is an outside,

נאר וויבאלד ס'איז דא א חוץ,

English translation 747

one must illuminate it with "a candle of mitzvah and Torah light". And on the contrary:

דארף מען אים באלייכטן מיט "נר מצוה ותורה אור". ואדרבה:

English translation 748

By virtue of the fact that he lies in Torah and there is his primary delight,

מצד דעם וואס ער ליגט אין תורה און דארטן איז זיין עיקר געשמאק,

English translation 749

he has the power to also illuminate the outside with the Torah.

האט ער בכח צו באלייכטן אויך דעם חוץ מיט דער תורה.

English translation 750

And as is also emphasized in that the service of Zevulun

וכמודגש אויך בזה וואס עבודת זבולון

English translation 751

(on the third day of Chanukah)

(ביום שלישי דחנוכה)

English translation 752

comes after the service of Yissachar on the second day,

קומט נאך עבודת יששכר ביום שני,

English translation 753

that is, that after the service in matters of Torah

ד.ה. אז נאך דער עבודה בעניני תורה

English translation 754

(which is emphasized on the second day),

(שמודגש ביום שני),

English translation 755

one goes to perform the service in worldly matters of illuminating also the outside with the light of the Torah.

גייט מען טאן די עבודה בעניני העולם פון באלייכטן אויך דעם חוץ מיט אור התורה.

English translation 756

And thus the concept applies specifically to a simple person,

און אזוי לייגט זיך דער ענין דוקא ביי אן איש פשוט,

English translation 757

that his occupation with worldly matters is only out of necessity,

אז דאס וואס ער פארנעמט זיך בעניני העולם איז נאר בדרך הכרח,

English translation 758

but his primary essence and his primary delight is in Torah,

אבער עיקר ענינו און עיקר געשמאק שלו איז אין תורה,

English translation 759

because with him it is simple that in the World to Come his primary reward will be in Torah, not in matters of commerce.

ווייל ביי אים איז בפשטות אז לע"ל וועט זיין עיקר שכר זיין אין תורה ניט אין עניני מסחר.

English translation 760

Another might perhaps delude himself that his primary reward in the World to Come will be in matters of commerce:

אן אנדערער קען אפשר זיך איינרעדן אז זיין עיקר שכר לע"ל וועט זיין אין עניני מסחר:

English translation 761

Since "the reward of a mitzvah is a mitzvah",

היות "שכר מצוה מצוה" 96,

English translation 762

to distinguish,

להבדיל,

English translation 763

just as he in the time of exile "turned" and "turned" in commerce –

איז אזוי ווי ער האט בזמן הגלות "געדרייט" און "געדרייט" אין מסחר –

English translation 764

so his reward in the World to Come will be in that same matter

וועט זיין שכר לע"ל זיין באותו ענין

English translation 765

("from its reward we know its essence") –

("משכרה נדע מהותה" 97) –

English translation 766

in matters of turning in commerce!

בעניני דרייעריי אין מסחר!

English translation 767

In what is he now entirely immersed –

אין וואס ליגט ער איצטער אינגאנצן –

English translation 768

in matters of commerce. He needs to immediately know what is happening on "Wall Street",

אין עניני מסחר. ער דארף גלייך וויסן וואס עס טוט זיך אויף "וואל סטריט",

English translation 769

what they turned there and what kind of business they conduct. And he turns and swindles,

וואס האט מען דארטן געדרייט און וואס פאר א געשעפטן מ'פירט. און ער דרייט און שווינדלט,

English translation 770

until he twists not only another but also himself. Consequently he thinks that his reward in the World to Come will also be in turning.

ביז ער פארדרייט ניט נאר א צווייטן נאר אויך זיך. במילא מיינט ער אז זיין שכר לע"ל וועט אויך זיין אין דרייעריי.

English translation 771

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 772

Now,

איצטער,

English translation 773

however much he turns and twists,

וויפל ער דרייט און פארדרייט,

English translation 774

indeed being entirely immersed in it –

טאקע ליגנדיק אין דעם אינגאנצן –

English translation 775

this is nevertheless within measure and limitation

איז דאס אבער אלץ פאָרט במדידה והגבלה

English translation 776

(because it is the time of exile);

(ווייל ס'איז זמן הגלות);

English translation 777

but in the World to Come the turning will be beyond measure and limitation,

משא"כ לע"ל וועט די דרייעריי זיין למעלה ממדידה והגבלה,

English translation 778

and he will entirely twist his own head! –

און ער וועט אינגאנצן פארדרייען די אייגענע קאפ! –

English translation 779

This also exists now

דאס איז אויך דא איצטער

English translation 780

(that he twists his head),

(אז ער פארדרייט די קאפ),

English translation 781

but within measure and limitation...

אבער במדוה"ג...

English translation 782

But a simple person does not understand all these calculations. He does not know of the interpretation of "the reward of a mitzvah is a mitzvah",

אבער אן איש פשוט פארשטייט ניט די אלע חשבונות. ער ווייסט ניט פון דעם פירוש אין "שכר מצוה מצוה",

English translation 783

he does not know of the interpretation of the Tanya that "from its reward we know its essence";

ער ווייסט ניט פון פירוש התניא אז "משכרה נדע מהותה";

English translation 784

by a simple person of old,

ביי אן איש פשוט פון אמאל,

English translation 785

and all the more so from before "old" –

ועאכו"כ פון פאר "אמאל" –

English translation 786

it was simply laid out that he wants to have a son-in-law who is a Torah scholar,

האט זיך געלייגט בפשטות אז ער וויל האבן אַן איידעם א תלמיד חכם,

English translation 787

all the more so if he himself can receive a new soul and will be able to sit and learn Torah!

עאכו"כ אויב ער קען אליין באקומען א נשמה חדשה און וועט זיך קענען זעצן לערנען תורה!

English translation 788

It is only because he does not have the talents or the opportunities,

ס'איז מערניט ווייל ער האט ניט די כשרונות אדער די מעגלעכקייטן,

English translation 789

he himself could not sit and learn Torah all day,

האט ער אליין ניט געקענט זיצן און לערנען כל היום תורה,

English translation 790

but he was compelled to go make a livelihood and from it give charity;

נאר ער האט בהכרח געדארפט גיין מאכן א פרנסה און דערפון געבן צדקה;

English translation 791

but if only –

אבער הלואי –

English translation 792

he hopes –

האפט ער –

English translation 793

that he could sit all day long and learn Torah!...

אז ער וואָלט געקענט זיצן כל היום כולו און לערנען תורה!...

English translation 794

Therefore he certainly has fixed times for Torah,

דעריבער האט ער זיכער קביעות עתים בתורה,

English translation 795

"as the law given to each and every one in the laws of Torah study etc."

"כדת הנתנה לכל אחד ואחד בהל' ת"ת כו'"

English translation 796

(in the language of the Tanya),

(בלשון התניא 98),

English translation 797

at least one chapter in the morning and one chapter in the evening. And through this he fulfills the mitzvah of Torah study,

עכ"פ א פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית. און דורך דעם איז ער מקיים מצות תלמוד תורה,

English translation 798

and "this book of the Torah shall not depart from your mouth, and you shall meditate in it day and night",

און "לא ימוש ספר התורה הזה מפיך והגית בו יומם ולילה" 99,

English translation 799

until as Rabbi Shimon bar Yochai says in tractate Menachot "even if a person read only the Shema in the morning and evening, he has fulfilled 'shall not depart'".

ביז ווי רשב"י זאגט אין מס' מנחות 100 "אפילו לא קרא אדם אלא קרית שמע שחרית וערבית קיים לא ימוש".

English translation 800

Specifically Rabbi Shimon bar Yochai,

דוקא רשב"י,

English translation 801

with whom "his Torah is his craft" –

וואס ביי אים איז "תורתו אומנתו" 101 –

English translation 802

which is not said about every Tanna –

וואס דאס זאגט מען ניט אויף יעדן תנא –

English translation 803

says that through the fact that a Jew says "Shema in the morning and evening"

זאגט ער אז דורך דעם וואס א איד זאגט "שמע שחרית וערבית"

English translation 804

(according to his obligation)

(ע"פ חיוב שלו)

English translation 805

he fulfills "this book of the Torah shall not depart from your mouth" –

איז ער מקיים "לא ימוש ספר התורה הזה מפיך" –

English translation 806

in the manner of the concept of "his Torah is his craft".

בדוגמת ענין פון "תורתו אומנתו".

English translation 807

And the reason for this:

והטעם לזה:

English translation 808

Because the Jew feels throughout the entire day that his occupation with matters of business is out of necessity,

וויבאלד אז דער איד איז מרגיש בכל היום כולו אז דאס וואס ער פארנעמט זיך מיט עניני עסק איז בדרך הכרח,

English translation 809

but his primary delight is to be able to sit and learn Torah,

אבער זיין עיקר געשמאק איז צו קענען זיצן און לערנען תורה,

English translation 810

and at the time he says "Shema in the morning and evening" –

און בשעת ער זאגט "שמע שחרית וערבית" –

English translation 811

he completely tears himself away from the "hoo-ha" of the world –

רייסט ער זיך אינגאנצן אפ פון דעם "הו- הא" פון וועלט –

English translation 812

it is considered for him as "this book of the Torah shall not depart from your mouth",

ווערט דאס פאר אים פאררעכנט ווי "לא ימוש ספר התורה הזה מפיך",

English translation 813

in the manner of "his Torah is his craft".

בדוגמא פון "תורתו אומנתו".

English translation 814

And since the main delight of Zevulun is in Torah

און וויבאלד אז עיקר געשמאק פון זבולון איז אין תורה

English translation 815

(not in the world) –

(ניט אין וועלט) –

English translation 816

he has the power to illuminate the world with "a candle of commandment and the light of Torah,"

האט ער בכח צו באלייכטן די וועלט מיט "נר מצוה ותורה אור",

English translation 817

especially the inner dimension of Torah,

במיוחד פנימיות התורה,

English translation 818

as mentioned above.

כנ"ל.

English translation 819

From this is understood the lesson of the third day of Chanukah when the matter of Chanukah is particularly emphasized –

דערפון איז מובן די הוראה פון יום שלישי דחנוכה ווען ס'איז מודגש במיוחד ענין דחנוכה –

English translation 820

to illuminate the outside with "a candle of commandment and the light of Torah":

באלייכטן דעם חוץ מיט "נר מצוה ותורה אור":

English translation 821

Every Jew has within himself his external aspect and his internal aspect.

יעדער איד האט אין זיך דעם חוץ שבו און דער פנים שבו.

English translation 822

So too, in the collective of the Jewish people, there are those whose main focus is Zevulun,

אזוי אויך בכללות עם ישראל זיינען דא די וואס עיקר ענינם איז זבולון,

English translation 823

masters of good deeds,

מארי עובדין טבין,

English translation 824

and those whose main focus is Yissachar,

און די וואס עיקר ענינם איז יששכר,

English translation 825

masters of Torah. But also within Yissachar there is his Zevulun aspect,

מארי תורה. אבער אויך בא יששכר איז דא דער זבולון שבו,

English translation 826

as explained in the holy writings that even within a master of Torah there must be service in the world,

כמבואר באה"ק 102 אז אויך בא מארי תורה דארף זיין עבודה בעולם,

English translation 827

acts of kindness,

גמילות חסדים,

English translation 828

as he brings there the saying of our Sages, "Whoever says, 'I have only Torah,' does not even have Torah,"

ווי ער ברענגט דארטן דעם מאחז"ל 103 כל האומר אין לי אלא תורה אפילו תורה אין לו,

English translation 829

rather one must say, "Torah and acts of kindness."

אלא צ"ל תורה וגמילות חסדים 104.

English translation 830

And when one stands on the third day of Chanukah,

ובשעת מ'שטייט ביום שלישי דחנוכה,

English translation 831

when one reads in the Torah about the prince of the children of Zevulun,

ווען מ'לייענט בתורה וועגן נשיא לבני זבולון,

English translation 832

then it is particularly emphasized

איז דעמולט מודגש במיוחד

English translation 833

(in addition to the general emphasis of this during the days of Chanukah)

(נוסף צו כללות ההדגשה בזה בימי חנוכה)

English translation 834

in every Jew the service of Zevulun –

בא יעדן אידן די עבודה פון זבולון –

English translation 835

involvement in worldly matters,

התעסקות בעניני העולם,

English translation 836

i.e., not as Torah is by itself in the "inner,"

ד.ה. ניט ווי תורה איז פאר זיך אין "פנים",

English translation 837

but rather as one draws the light of Torah also into the external.

נאר ווי מ'איז ממשיך אור התורה אויך אין חוץ.

English translation 838

And may it be His will that through the service of a Jew in general during the days of Chanukah,

ויה"ר אז דורך דער עבודה פון א אידן בכלל בימי חנוכה,

English translation 839

of lighting the Chanukah lights "at the entrance of his house from the outside,"

פון אנצינדן די נרות חנוכה "על פתח ביתו מבחוץ",

English translation 840

to illuminate the public domain,

צו באלייכטן דעם רשות הרבים,

English translation 841

"the mountains of separation,"

"טורי דפרודא",

English translation 842

together with his request in prayer "for Your salvation we hope all day,"

צוזאמען מיט בקשתו בתפלה "לישועתך קוינו כל היום",

English translation 843

and on the day of Shabbat –

וביום השבת –

English translation 844

"and may our eyes behold Your return to Zion" –

"ותחזינה עינינו בשובך לציון" –

English translation 845

then one will actually transform the public domain,

וועט מען בפועל משנה זיין דעם רשות הרבים,

English translation 846

and in the time of exile one will draw down "the Master of the world,"

און אין זמן הגלות וועט מען ממשיך זיין "אלופו של עולם" 105,

English translation 847

as explained in Likkutei Torah that in "golah"

כמבואר בלקו"ת 106 אז אין "גולה"

English translation 848

(exile) –

(גלות) –

English translation 849

which is mentioned in the current haftarah –

וואס שטייט אין דער היינטיקע הפטורה 107 –

English translation 850

one draws down the aleph of "the Master of the world,"

איז מען ממשיך דעם אל"ף פון אלופו של עולם,

English translation 851

and through this it becomes "geulah" (redemption).

און דורך דעם ווערט עס "גאולה".

English translation 852

And then the prophecy is fulfilled that the one stick of Yehudah and the stick of Yosef will be united together –

און דעמולט ווערט מקויים היעוד אז עס ווערן נתאחד צוזאמען דער עץ אחד ליהודה און עץ אחד ליוסף –

English translation 853

"and bring them close, one to the other, to you as one stick, and they shall become one in your hand,"

"וקרב אותם אחד אל אחד לך לעץ אחד והיו לאחדים בידך",

English translation 854

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 855

In the hadran that was discussed, the matter of concluding with something good in several contexts was explained

אין דעם הדרן וואס עס האט זיך גערעדט 108 האט מען מבאר געווען דעם ענין פון מסיימים בדבר טוב בכמה ענינים

English translation 856

(the conclusion of the entire Shas,

(סיום הש"ס,

English translation 857

the conclusion of the Gemara,

סיום הגמרא,

English translation 858

the conclusion of tractate Berakhot, etc.).

סיום מס' ברכות וכו').

English translation 859

And it was discussed that in concluding with something good there are levels.

און מ'האט גערעדט אז אין מסיימים בדבר טוב זיינען פאראן דרגות.

English translation 860

And based on this, the conclusion of Shas is understood

ועפ"ז איז מובן דער סיום פון ש"ס

English translation 861

(the end of tractate Uktsin):

(סוף מס' עוקצין):

English translation 862

The Tosafot Yom Tov,

דער תויו"ט 109,

English translation 863

brought in the discourse beginning "This day is the beginning of Your works,"

געבראכט אין דעם מאמר ד"ה זה היום תחלת מעשיך 110,

English translation 864

explains that although –

איז מסביר אז אע"פ וואס –

English translation 865

Rabbi Shimon ben Chalafta lived before Rabbi Yehoshua ben Levi,

ר' שמעון בן חלפתא איז געווען פאר ר' יהושע בן לוי,

English translation 866

the Mishnah at the end of Uktsin precedes with the statement of Rabbi Yehoshua ben Levi "The Holy One, blessed be He, is destined to bequeath to each and every righteous person three hundred and ten worlds, as it is said, 'To bequeath to those who love Me yesh' (which numerically equals three hundred and ten worlds) and I will fill their treasuries,"

איז די משנה בסוף עוקצין מקדים מיטן מאמר ריב"ל "עתיד הקב"ה להנחיל לכל צדיק וצדיק ג' מאות ועשרה עולמות שנאמר 111 להנחיל אוהבי יש

English translation 867

(numerically equivalent to three hundred and ten worlds)

(בגימטריא ש"י עולמות)

English translation 868

and only afterwards does the Mishnah bring the statement of Rabbi Shimon ben Chalafta "The Holy One, blessed be He, found no vessel that holds blessing for Israel except peace, as it is said, 'Hashem will give strength to His people; Hashem will bless His people with peace'" –

ואצורותיהם אמלא" און ערשט דערנאך ברענגט די משנה מאמר רשב"ח "לא מצא הקב"ה כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום שנאמר 112 ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום" –

English translation 869

in order to conclude with peace.

בכדי לסיים בשלום.

English translation 870

That is, there are levels in concluding with good:

ד.ה. אז עס זיינען דא דרגות אין מסיימים בטוב:

English translation 871

Also "The Holy One, blessed be He, is destined to bequeath to each and every righteous person three hundred and ten worlds" is a conclusion with good. But since the matter of peace is an even higher level of good –

אויך "עתיד הקב"ה להנחיל לכל צדיק וצדיק ש"י עולמות" איז א סיום בטוב. אבער היות אז ענין השלום איז נאך א העכערער דרגא בטוב –

English translation 872

the Mishnah concludes with it.

איז די משנה מסיים דערמיט.

English translation 873

And regarding this, we also see it at the conclusion of tractate Berakhot,

ועד"ז זעט מען עס אויך בסיום מסכת ברכות,

English translation 874

as was discussed then.

ווי גערעדט דעמולט.

English translation 875

Continuing the matter, it was also discussed that also in the book of the Rambam we see that he concludes the books of the "Yad HaChazakah" with good:

בהמשך הענין האט מען אויך גערעדט אז אויך אין ספר הרמב"ם זעט מען אז ער איז מסיים די ספרים ב"יד החזקה" בטוב:

English translation 876

Each book he concludes with a matter of ethics,

יעדער ספר איז ער מסיים מיט אַן ענין של מוסר,

English translation 877

or an aggadah that draws a person's heart,

אדער אגדה וואס איז מושך לבו של אדם *112,

English translation 878

or the inner dimension of Torah in the manner of a hint

אדער פנימיות התורה ע"ד הרמז

English translation 879

(and the like, as it will be called).

(וכיו"ב ווי מ'וועט עס וועלן רופן).

English translation 880

And so indeed we see in twelve books of the fourteen books of the Yad HaChazakah. But in two books there is seemingly no conclusion with good:

וואס אזוי זעט מען טאקע אין י"ב ספרים פון די י"ד ספרים ביד החזקה. אבער אין צוויי ספרים איז לכאורה ניטא קיין סיום בטוב:

English translation 881

At the end of the Book of Women

בסוף ספר נשים

English translation 882

(the end of the laws of Sotah)

(סוף הל' סוטה)

English translation 883

the Rambam writes about the commandment of warning,

שרייבט דער רמב"ם וועגן מצות קינוי,

English translation 884

and he concludes:

און ער איז מסיים:

English translation 885

"And anyone who is not particular with his wife and with his children and the members of his household and does not admonish them and oversee their ways constantly until he knows that they are free from all sin and iniquity, this one is a sinner, as it is said, 'And you shall know that your tent is at peace, and you shall visit your habitation and not sin.'"

"וכל מי שאינו מקפיד על אשתו ועל בניו ובני ביתו ומזהירן ופוקד דרכיהן תמיד עד שידע שהן שלמין מכל חטא ומעון ה"ז חוטא שנאמר 113 וידעת כי שלום אהליך ופקדת נוך ולא תחטא".

English translation 886

We see that he seemingly concludes with a matter that is not good.

זעט מען אז ער איז מסיים לכאורה מיט אן ענין לא טוב.

English translation 887

Regarding this, at the conclusion of the Book of Purity

עד"ז בסיום ספר טהרה

English translation 888

(the end of the laws of Mikvaot)

(סוף הל' מקואות)

English translation 889

the Rambam concludes:

איז דער רמב"ם מסיים:

English translation 890

"And I will sprinkle upon you pure water, and you shall be purified from all your impurities and from all your abominations I will purify you. May Hashem in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt. Amen."

"וזרקתי 114 עליכם מים טהורים וטהרתם מכל טומאותיכם ומכל גלוליכם אטהר אתכם. השם ברחמיו הרבים יטהרינו מכל חטא עון ואשמה. אמן" 115.

English translation 891

We see also here that he seemingly concludes with a matter that is not good.

זעט מען אויך דא אז ער איז מסיים לכאורה מיט אַן ענין לא טוב.

English translation 892

The question is further:

די קשיא איז נאכמער:

English translation 893

At the conclusion of the last Mishnah in Tractate Berachot it states:

בסיום משנה אחרונה במסכת ברכות שטייט:

English translation 894

"It is *115 a time to act for the Lord, they have made void Your Torah,

"עת *115 לעשות לה' הפרו תורתך,

English translation 895

Rabbi Natan says: they have made void Your Torah because it is a time to act for the Lord."

רבי נתן אומר הפרו תורתך משום עת לעשות לה'".ה

English translation 896

The commentators ask: what does Rabbi Natan come to add to the Tanna Kamma? And they answer,

פרעגן מפרשים וואס קומט ר' נתן מוסיף זיין אויפן תנא קמא? און מ'פארענטפערט 116,

English translation 897

that he wants to conclude the Mishnah with a good thing,

אז ער וויל מסיים זיין די משנה בדבר טוב,

English translation 898

not with the words "they have made void Your Torah"

ניט מיט די ווערטער "הפרו תורתך"

English translation 899

(as the Tanna Kamma concludes),

(ווי דער ת"ק איז מסיים),

English translation 900

but with "a time to act for the Lord."

נאר מיט "עת לעשות לה'".

English translation 901

According to this, the question on the Rambam becomes even stronger:

לפי"ז ווערט די קשיא אויפן רמב"ם נאך שטארקער:

English translation 902

Since the Rambam, at the conclusion of the aforementioned books, brings a verse where a good thing is stated,

וויבאלד אז דער רמב"ם בסיום ב' ספרים הנ"ל ברענגט א פסוק וואו עס שטייט א דבר טוב,

English translation 903

he should have concluded with the good thing in the verse:

האט ער געדארפט מסיים זיין מיטן דבר טוב שבהפסוק:

English translation 904

At the conclusion of the Book of Women,

בסיום ספר נשים,

English translation 905

instead of writing "as it is said, 'And you shall know that your tent is at peace, and you shall visit your habitation and not sin'"

אנשטאט שרייבן "שנאמר וידעת כי שלום אהלך ופקדת נוך ולא תחטא"

English translation 906

(which is ostensibly a conclusion with a thing not good),

(וואס איז לכאורה א סיום בדבר לא טוב),

English translation 907

he should have changed the order and written that "and you shall visit your habitation and not sin" is connected to "and you shall know that your tent is at peace."

האט ער געדארפט משנה זיין דעם סדר און שרייבן אז "ופקדת נוך ולא תחטא" איז פארבונדן מיט "וידעת כי שלום אהליך".

English translation 908

In the manner of Rabbi Natan who changes the order of the verse in order to conclude with a good thing –

ע"ד ווי ר' נתן איז משנה סדר הכתוב בכדי לסיים בדבר טוב –

English translation 909

instead of writing "it is a time to act for the Lord, they have made void Your Torah",

אנשטאָט שרייבן "עת לעשות לה' הפרו תורתך",

English translation 910

he changes the order and writes "they have made void Your Torah because it is a time to act for the Lord"?

איז ער משנה הסדר און שרייבט "הפרו תורתך משום עת לעשות לה'"?

English translation 911

Further regarding the conclusion of the Book of Purities:

נאכמער בנוגע סיום ספר טהרה:

English translation 912

Instead of first bringing the verse and then writing "May the Lord in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt. Amen"

אנשטאט ברענגען פריער דעם פסוק און דערנאך שרייבן "השם ברחמיו הרבים יטהרינו מכל חטא עון ואשמה. אמן"

English translation 913

(a conclusion with a thing not good ostensibly),

(א סיום בדבר לא טוב לכאורה),

English translation 914

the Rambam should have first written "May the Lord in His mercies etc.",

האט דער רמב"ם געדארפט פריער שרייבן "ה' ברחמיו כו'",

English translation 915

and then brought the verse that ends with "I will purify you",

און דערנאך ברענגען דעם פסוק וואס ענדיקט זיך מיט "אטהר אתכם",

English translation 916

it would have been a conclusion with a good thing. And especially since according to this, the Rambam would not have needed to change the order of the verse in order to conclude with a good thing

וואלט עס געווען א סיום בדבר טוב. ובפרט אז לפי"ז וואלט דער רמב"ם בלאו הכי ניט געדארפט משנה זיין סדר הכתוב בכדי לסיים בטוב

English translation 917

(as Rabbi Natan does in the Mishnah)?

(ווי ר' נתן טוט עס אין משנה)?

English translation 918

Another thing must be understood:

נאך א זאך דארף מען פארשטיין:

English translation 919

In the Commentary on the Mishnah of the Rambam, he explains the matter of "it is a time to act for the Lord, they have made void Your Torah" from the Mishnah at the end of Berachot as follows:

בפירוש המשניות להרמב"ם איז ער אזוי מפרש דעם ענין פון "עת לעשות לה' הפרו תורתך" פון דער משנה בסוף ברכות:

English translation 920

"And afterwards he brought

"ואחר כך הביא

English translation 921

(the Mishnah)

(המשנה)

English translation 922

proof concerning all those who transgress those enactments, that a time will come to take retribution from them and to punish them, because they have made void the Torah,

ראי' על כל העוברים על התקנות ההם כי יבוא זמן להפרע מהם ולענוש אותם כי הם הפרו תורה,

English translation 923

and this is what he said

וזהו שאמר

English translation 924

(Rabbi Natan)

(ר' נתן)

English translation 925

'they have made void Your Torah, it is a time to act for the Lord,'

הפרו תורתך עת לעשות לה',

English translation 926

but one who

אבל מי

English translation 927

(the Tanna Kamma)

(דער תנא קמא)

English translation 928

leaves the verse in its order and interprets it and says 'it is a time to act for the Lord, they have made void Your Torah' says that when the time comes to take retribution from them and to take vengeance, causes will be arranged for people to make void the Torah so that the punishment may come upon them in judgment."

שיעזוב את הפסוק על סידורו ויפרשהו ויאמר עת לעשות לה' הפרו תורתך יאמר כי כשיבוא העת להפרע מהם ולהנקם יזדמנו סבות לבני אדם להפר התורה כדי שיבא עליהם העונש במשפט".

English translation 929

It turns out that according to the Commentary on the Mishnah, the conclusion of the Mishnah

קומט אויס אז לפי פירוש המשניות איז דער סיום המשנה

English translation 930

(also the words of Rabbi Natan)

(אויך דברי ר' נתן)

English translation 931

is with a thing not good ostensibly?!

בדבר לא טוב לכאורה?!

English translation 932

The explanation of the above is:

איז דער ביאור בהנ"ל:

English translation 933

The aforementioned conclusion in the Book of Purities with "May the Lord in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt. Amen" is only in the Rome printing of the Rambam –

סיום הנ"ל בספר טהרה מיט "השם ברחמיו הרבים יטהרינו מכל חטא עון ואשמה. אמן" איז נאר בדפוס רומי פון דעם רמב"ם –

English translation 934

one of the first printings of the Rambam.

איינער פון די ערשטע דפוסים פון רמב"ם.

English translation 935

But in later printings,

אבער אין דפוסים שלאח"ז,

English translation 936

and also in the printings before us,

און אויך בדפוסים שלפנינו,

English translation 937

the conclusion is not "purify us from all sin, iniquity, and guilt"

איז דער סיום ניט "יטהרנו מכל חטא עון ואשמה"

English translation 938

(and afterwards "Amen"),

(און דערנאך "אמן"),

English translation 939

but with the word "purify us":

נאר מיטן ווארט "יטהרנו":

English translation 940

"May the Lord in His abundant mercies from all sin, iniquity, and guilt purify us, Amen." And according to this, this is a conclusion with a good thing –

"השם ברחמיו הרבים מכל חטא עון ואשמה יטהרנו אמן". וואס לויט דעם איז דאס א סיום בטוב –

English translation 941

with the word "purify us."

מיטן ווארט "יטהרנו".

English translation 942

And based on this,

ועפ"ז,

English translation 943

according to the principle that they conclude with a good thing,

לויטן כלל שמסיימים בטוב,

English translation 944

and in many printings of the Rambam indeed the conclusion is with a good thing

און אין הרבה דפוסי הרמב"ם איז טאקע דער סיום בטוב

English translation 945

(with the word "purify us") –

(מימין ווארט "יטהרנו") –

English translation 946

it is possible to say that in the Rome printing, which concludes with "from all sin, iniquity, and guilt", there was a scribal error.

איז אפשר לומר אז אין דפוס רומי שמסיים "מכל חטא עון ואשמה") איז געווען א טעות המעתיק.

English translation 947

And further, and primarily –

ועוד ועיקר –

English translation 948

and simply:

ובפשטות:

English translation 949

Concluding with a good thing itself can be in two ways: (a)

סיום בדבר טוב גופא קען זיין אויף צוויי אופנים: (א)

English translation 950

The conclusion is with a word

דער סיום איז מיט א ווארט

English translation 951

(a letter and the like)

(אן אות וכיו"ב)

English translation 952

that is good. (b)

וואס איז טוב. (ב)

English translation 953

The conclusion is with a good content

דער סיום איז מיט א תוכן טוב

English translation 954

(even though the last word in itself may not be good).

(כאטש עס קען זיין א דער לעצטער ווארט מצ"ע איז ניט טוב).

English translation 955

Based on this, it is understood that both in the Book of Purities and in the Book of Women, the conclusion is with a good thing –

עפ"ז איז מובן אז סיי בספר טהרה סיי בספר נשים איז דער סיום בטוב –

English translation 956

because in both places the Rambam concludes with a content that is good

ווייל אין ביידע ערטער איז דער רמב"ם מסיים מיט א תוכן וואס איז טוב

English translation 957

(even though the last word in itself is ostensibly not good):

(כאטש דער לעצטער ווארט מצ"ע איז לכאורה ניט טוב):

English translation 958

The content of the conclusion of the Book of Purities is,

תוכן הסיום פון ספר טהרה איז,

English translation 959

that the Most High purifies Jews from "all sin, iniquity, and guilt." It is true that "all sin, iniquity, and guilt" are in themselves not good things –

אז דער אויבערשטער איז מטהר אידן פון "כל חטא עון ואשמה". איז אמת טאקע "כל חטא עון ואשמה" זיינען מצ"ע ניט קיין גוטע זאכן –

English translation 960

but the content of the matter is that the Most High purifies from them.

אבער דער תוכן הענין איז אז דער אויבערשטער איז דערפון מטהר.

English translation 961

The content of the conclusion of the Book of Women is,

תוכן הסיום פון ספר נשים איז,

English translation 962

that a Jew ensures that in his family there should be the matter of modesty,

אז א איד באווארנט אז במשפחתו זאל זיין ענין הצניעות,

English translation 963

which then is "your tent is at peace, and you shall visit your habitation and not sin." The actual conclusion is indeed with the word "sin",

וואס דעמולט איז "שלום אהלך ופקדת נוך ולא תחטא". דער סיום ממש איז טאקע מיטן ווארט "תחטא",

English translation 964

which is in itself a matter not good,

וואס איז מצ"ע אן ענין לא טוב,

English translation 965

but here it says "and not sin." So the content is a good matter.

אבער דא שטייט אז "ולא תחטא". איז דער תוכן אן ענין טוב.

English translation 966

In greater depth

בעומק יותר

English translation 967

(We have already spoken about this) –

(ווי גערעדט שוין אמאל 117 עד"ז) –

English translation 968

And accordingly it will be understood that not only is the content of the conclusion about a good thing,

ועפ"ז וועט זיין מובן אז ניט נאר דער תוכן הסיום איז בדבר טוב,

English translation 969

but also the last word is a matter of good

נאר אויך דער לעצטער ווארט איז אן ענין טוב

English translation 970

[And according to this explanation one will also understand how the conclusion of the Mishnah in Tractate Berachot is about a good thing according to the interpretation of the Rambam in his Commentary on the Mishnah]:

[וע"פ ביאור זה וועט מען אויך פארשטיין ווי סיום המשנה במס' ברכות איז בדבר טוב לויטן פירוש הרמב"ם בפיה"מ שלו]:

English translation 971

In purity itself there are several levels:

אין טהרה גופא זיינען פאראן כמה דרגות:

English translation 972

There is a level of purity that is a noun

ס'איז דא א דרגא פון טהרה וואס איז א שם דבר

English translation 973

(not a verb) –

(ניט קיין שם פועל) –

English translation 974

a pure animal,

א בהמה טהורה,

English translation 975

meaning not that it was once impure and became pure,

שפירושו איז ניט אז זי איז אמאל געווען טמא און זי איז געווארן טהור,

English translation 976

but that it is inherently pure.

נאר זי איז מלכתחילה א טהורה.

English translation 977

Then there is a level where purity is a verb –

דערנאך איז דא א דרגא ווי טהרה איז א שם פועל –

English translation 978

like the expression "I will purify you",

כלשון "אטהר אתכם",

English translation 979

"He will purify us",

יטהרינו",

English translation 980

and so forth:

וכיו"ב:

English translation 981

A thing that was previously impure has become pure. This is what is discussed in the conclusion of the Laws of Mikvaot –

א זאך וואס איז פריער געווען טמא איז געווארן טהור. וואס וועגן דעם רעדט זיך אין סיום הל' מקוואות –

English translation 982

that from an impure state one becomes pure.

אז פון א מצב טמא ווערט מען טהור.

English translation 983

In this itself there are several levels:

אין דערויף גופא זיינען שייך כמה דרגות:

English translation 984

One becomes pure,

מ'ווערט טהור,

English translation 985

but the impurity that was there previously is not entirely erased.

אבער די טומאה וואס איז געווען פון פריער ווערט ניט איגאנצן אפגעווישט.

English translation 986

Like "intentional sins become for him like unintentional ones". A higher level –

ע"ד "זדונות נעשות לו כשגגות" 118. א העכערע דרגא –

English translation 987

the impurity is entirely erased. Yet a higher level –

די טומאה ווערט אינגאנצן אפגעווישט. נאך א העכערע דרגא –

English translation 988

the impurity is transformed into purity.

די טומאה ווערט נהפך לטהרה.

English translation 989

Like "intentional sins become for him like merits"

ע"ו "זדונות נעשות לו כזכיות" 118

English translation 990

(until actual merits).

(ביז זכיות ממש).

English translation 991

And like we find in Tractate Chagigah several

וע"ד ווי מ'געפינט אין מס' חגיגה 119 כמה

English translation 992

(five)

(פינף)

English translation 993

levels of purity:

דרגות בטהרה:

English translation 994

The purity required for non-sacred food. A higher level of purity –

די טהרה וואס מ'דארף האבן פאר חולין. א העכערע דרגא פון טהרה –

English translation 995

for tithe,

פאר מעשר,

English translation 996

higher still –

נאך העכער –

English translation 997

terumah

תרומה

English translation 998

("One who immersed for tithe etc. is forbidden for terumah"),

("טבל למעשר כו' אסור לתרומה"),

English translation 999

higher still – sacred food

נאך העכער – קודש

English translation 1000

("One who immersed for terumah etc. is forbidden for sacred food"),

("טבל לתרומה כו' אסור לקודש"),

English translation 1001

and the highest, fifth level

און די העכסטע. פינפטע דרגא

English translation 1002

[Like "the fifth to Pharaoh"] –

[ע"ד "החמישית לפרעה" 120] –

English translation 1003

for the sin-offering

פאר חטאת

English translation 1004

("One who immersed for sacred food etc. is forbidden for the sin-offering").

("טבל לקודש כו' אסור לחטאת").

English translation 1005

And as the Mishnah further says regarding terumah and sacred food,

און ווי די משנה זאגט ווייטער 121 בנוגע צו תרומה און קודש,

English translation 1006

"Vessels finished in purity require immersion for sacred food but not for terumah",

"כלים הנגמרים בטהרה צריכין טבילה לקודש ולא לתרומה",

English translation 1007

because the purity required for sacred food is higher than the purity required for terumah.

ווייל די טהרה וואס מ'דארף האבן פאר קודש איז העכער פאר דער טהרה וואס מ'דארף אויף תרומה.

English translation 1008

And it is explained in Chassidus,

ומבואר בחסידות 122,

English translation 1009

that "vessels finished in purity" are the aspect of completely righteous individuals,

אז "כלים הנגמרים בטהרה" איז בחי' צדיקים גמורים,

English translation 1010

but "they require immersion for sacred food",

אבער "צריכים טבילה לקודש",

English translation 1011

which is the aspect of repentance,

וואס איז בחי' תשובה,

English translation 1012

for with them there is the elevation of "intentional sins become for him like merits",

וואס בא זיי איז דא דער עילוי פון "זדונות נעשות לו כזכיות",

English translation 1013

purity in a manner that the impure thing is entirely transformed into purity. Therefore, "in the place where penitents stand, completely righteous individuals cannot stand".

טהרה אין אן אופן אז דער דבר הטמא ווערט אינגאנצן נהפך לטהרה. וואס דערפאר איז ב"מקום שבעלי תשובה עומדין אין צדיקים גמורים יכולין לעמוד בו" 123.

English translation 1014

Based on this one will understand the conclusion with good at the end of the Order of Taharot

עפ"ז וועט מען פארשטיין דעם סיום בטוב בסוף ספר טהרה

English translation 1015

(Laws of Mikvaot):

(הל' מקוואות):

English translation 1016

The matter that "May Hashem in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt, Amen" is the highest level of purity –

דער ענין אז "השם ברחמיו הרבים מכל חטא עון ואשמה יטהרנו אמן" איז די העכסטע דרגא אין טהרה –

English translation 1017

that one becomes entirely pure from "all sin, iniquity, and guilt",

אז מ'ווערט אינגאנצן טהור פון "כל חטא עון ואשמה",

English translation 1018

and the impure thing itself is transformed into purity,

און דער דבר טמא אליין ווערט נהפך לטהרה,

English translation 1019

like "intentional sins –

ע"ד "זדונות –

English translation 1020

"iniquity" –

"עון" –

English translation 1021

become for him like merits"

נעשות לו כזכיות"

English translation 1022

(not only like unintentional ones).

(ניט נאר כשגגות).

English translation 1023

Consequently, this is a conclusion not only about a good thing,

במילא קומט אויס אז דאס איז א סיום ניט נאר בענין טוב,

English translation 1024

but about a good thing in the ultimate perfection:

נאר בענין טוב בתכלית השלימות:

English translation 1025

A matter that is inherently good is like the aspect of completely righteous individuals,

אַן ענין וואס איז טוב מעיקרא איז דאס ע"ד בחי' צדיקים גמורים,

English translation 1026

who do not have the most sublime elevation of good that is achieved through the transformation of the opposite of good,

וואס האבן ניט דעם עילוי הכי נעלה פון טוב הנעשה ע"י הפיכת היפך הטוב,

English translation 1027

"intentional sins become for him like merits",

"זדונות נעשות לו כזכיות",

English translation 1028

therefore "in the place where penitents stand, completely righteous individuals cannot stand". But when one concludes with a matter of purity from "all sin, iniquity, and guilt" and it is turned into merits –

דערפאר איז "מקום שבע"ת עומדין אין צד"ג יכולין לעמוד בו". בשעת אבער מ'איז מסיים מיט אן ענין פון טהרה מ"כל חטא עון ואשמה" און עס ווערט איבערגעקערט לזכיות –

English translation 1029

this is an even higher good

איז דאס נאך א העכערער טוב

English translation 1030

(than inherent good),

(ווי טוב מעיקרא),

English translation 1031

the good of a penitent,

דער טוב פון א בעל תשובה,

English translation 1032

who has within him the elevation of "intentional sins become for him like merits",

וואס האט אין זיך דעם עילוי פון "זדונות נעשות לו כזכיות",

English translation 1033

therefore in his place completely righteous individuals cannot stand.

דערפאר איז במקומו אין צד"ג יכולין לעמוד.

English translation 1034

And accordingly, the two matters that the Rambam writes at the conclusion of this book are also understood

ועפ"ז זיינען אויך מובן די צוויי ענינים וואס דער רמב"ם שרייבט בסיום ספר זה

English translation 1035

(the Order of Taharot),

(ספר טהרה),

English translation 1036

and the order of the matters,

און דער סדר הדברים,

English translation 1037

that first he brings the verse "And I will sprinkle upon you pure water and you will be purified from all your impurities and from all your abominations I will purify you" and then the conclusion "May Hashem in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt, Amen":

אז פריער ברענגט ער דעם פסוק "וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם מכל טומאותיכם ומכל גלוליכם אטהר אתכם" און דערנאך דער סיום "השם ברחמיו יטהרנו הרבים מכל חטא עון ואשמה אמן":

English translation 1038

The verse itself speaks about a lower level of purity

דער פסוק אליין רעדט וועגן א נידעריקערע דרגא אין טהרה

English translation 1039

(like "intentional sins become for him like unintentional ones" and so forth).

(ע"ד "זדונות נעשות לו כשגגות" וכיו"ב).

English translation 1040

Then the Rambam adds and concludes with an even greater good

דערנאך איז דער רמב"ם מוסיף ומסיים מיט נאך א העכערן טוב

English translation 1041

(good in perfection)

(טוב בשלימות)

English translation 1042

than what is stated in the verse,

ווי עס שטייט אין פסוק,

English translation 1043

or the Rambam thereby emphasizes that this is the interpretation of the verse

אדער דער רמב"ם איז דערמיט מדגיש אז דאס איז דער פירוש אין פסוק

English translation 1044

[As discussed above that in concluding with good itself there are levels] –

[כמדובר לעיל אז אין מסיימים בטוב גופא זיינען פאראן דרגות] –

English translation 1045

that "May Hashem in His abundant mercies purify us from all sin, iniquity, and guilt" –

אז "השם ברחמיו הרבים מכל חטא עון ואשמה יטהרנו" –

English translation 1046

purity like that of "intentional sins become for him like merits". And therefore he then adds "Amen",

טהרה ע"ד פון "זדונות נעשות לו כזכיות". און דערפאר איז ער דערנאך מוסיף "אמן",

English translation 1047

because this indicates the potency of the level of purity.

ווייל דאס ווייזט אויפן תוקף פון די דרגת הטהרה.

English translation 1048

According to this, it turns out that not only is the content of the conclusion good,

קומט לפי"ז אויס אז ניט נאר דער תוכן הסיום איז טוב,

English translation 1049

but also the words in the conclusion –

נאר אויך די ווערטער אין סיום –

English translation 1050

"All sin, iniquity, and guilt will He purify for us" –

"כל חטא עון ואשמה יטהרנו" –

English translation 1051

are good,

זיינען טוב,

English translation 1052

and the ultimate good,

ותכלית הטוב,

English translation 1053

because this speaks

ווייל דאס רעדט זיך

English translation 1054

(not that "all sin, iniquity, and guilt" are, in and of themselves, Heaven forbid, but)

(ניט ווי "כל חטא עון ואשמה" זיינען מצד עצמם ח"ו, נאר)

English translation 1055

how they

ווי זיי

English translation 1056

(the intentional sins)

(די זדונות)

English translation 1057

themselves become transformed into merits,

גופא ווערן נהפך לזכיות,

English translation 1058

consequently, "all sin, iniquity, and guilt" in this context –

במילא איז "כל חטא עון ואשמה" בנדו"ד –

English translation 1059

is the ultimate good,

תכלית הטוב,

English translation 1060

actual "merits."

"זכיות" ממש.

English translation 1061

[This is also the explanation at the end of Seder Nashim:

[עד"ז איז אויך דער ביאור בסוף ספר נשים:

English translation 1062

"Anyone who is not exacting with his wife and his sons and the members of his household, and does not warn them and constantly oversee their ways until he knows that they are free from all sin and iniquity, this one is a sinner, as it is said, 'And you shall know that your tent is at peace, and you shall visit your habitation and not sin,'"

"כל מי שאינו מקפיד על אשתו ועל בניו ובני ביתו ומזהירן ופוקד דרכיהן תמיד עד שידע שהן שלמין מכל חטא ומעון ה"ז חוטא שנאמר וידעת כי שלום אהלך ופקדת נוך ולא תחטא",

English translation 1063

so the content and also the words are good and the ultimate good –

אז דער תוכן און אויך די ווערטער זיינען טוב ותכלית הטוב –

English translation 1064

the concept of transformation,

דער ענין פון אתהפכא,

English translation 1065

that instead of "sin and iniquity" there is "your tent is at peace and you shall visit your habitation,"

אז אנשטאט "חטא ועון" איז "שלום אהלך ופקדת נוך",

English translation 1066

and then "you shall not sin"].

און דעמולט איז "לא תחטא"].

English translation 1067

Regarding what is explained in Likkutei Torah, Parshat Bechukotai, that "although according to the appearance, these words of rebuke

ע"ד המבואר בלקו"ת פ' בחוקותי 124 אז "אף שלפי הנראה דברי תוכחות אלו

English translation 1068

(in Parshat Bechukotai)

(בפ' בחוקותי)

English translation 1069

are curses,

הם קללות,

English translation 1070

but in truth they are only blessings,"

אבל לפי האמת אינם רק ברכות",

English translation 1071

and he explains that the blessings within these curses are from the aspect of the hidden dimension of the Torah, etc.

און ער איז מסביר אז די ברכות שבקללות אלו זיינען מבחי' סתים דאורייתא כו'.

English translation 1072

And he brings on this that "these blessings are like that which is stated in the Gemara, in the first chapter of Moed Katan, page 9b, 'All of these are blessings,' etc.,

און ער ברענגט אויף דעם אז "ברכות אלו הוא ע"ד מ"ש בגמ' פ"ק דמ"ק ד"ט ע"ב הנך כולהו ברכתא נינהו כו',

English translation 1073

and this means that the blessing is from the aspect of the hidden...

והיינו שהברכה היא מבחי' סתום...

English translation 1074

'It appears according to its simple meaning because the blessing in this manner is from the aspect of the hidden.'" And the explanation of this:

נראה כפשטן לפי שהברכה באופן זה היא מבחי' סתום". והביאור בזה:

English translation 1075

The Gemara relates there in Moed Katan that someone sent his son to two Sages in order to receive a blessing from them. They said to him things which, on the surface, sounded like the opposite of blessings. When he returned to his father, he told his father that they had said to him things that were not proper:

די גמרא דערציילט דארט אין מועד קטן 125 אז איינער האט געשיקט בנו צו צוויי חכמים בכדי צו באקומען פון זיי א ברכה. האבן זיי אים געזאגט זאכן וואס בגלוי האבן זיי זיך אנגעהערט ווי היפך הברכות. בשעת ער איז צוריקגעקומען צו זיין פאטער האט ער דערציילט דעם פאטער אז זיי האבן אים געזאגט זאכן שלא בדרי דאוני:

English translation 1076

"Not only did they not bless, but they even caused pain,"

"לא מבעי דברוכי לא בירכן אבל צעורי צעורן",

English translation 1077

his father asked him, "What did they say to you?"

האט זיין פאטער אים געפרעגט "מאי אמרו לך",

English translation 1078

the son told him what they had said to him. His father said to him, "All of them are blessings,"

האט אים דער זון דערציילט וואס זיי האבן אים געזאגט. האט אים דער פאטער געזאגט "כולהו ברכתא נינהו",

English translation 1079

and he explained to him that everything they had said to him was entirely blessings.

און האט אים אויסגעטיישט ווי אלץ וואס זיי האבן אים געזאגט איז כולן ברכות.

English translation 1080

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 1081

If their intention was blessings,

אויב זייער כוונה איז געווען ברכות,

English translation 1082

as the father explained to his son –

ווי דער פאטער האט מפרש געווען פאר זיין זון –

English translation 1083

why did they not say it initially in explicit letters of blessing,

פארוואס האבן זיי דאס לכתחילה ניט געזאגט און אותיות פון ברכות גלויות,

English translation 1084

and they concealed it in other words?!

און זיי האבן דאס באהאלטן אין אנדערע ווערטער?!

English translation 1085

The rationale for this is:

איז די הסברה בזה:

English translation 1086

They wanted to bless him with blessings from the most exalted place,

זיי האבן אים געוואלט בענטשן מיט ברכות פון א מקום הכי נעלה,

English translation 1087

which, if the Accuser would know of it, he would not allow it. Therefore, they could not bless him with revealed blessings which the Accuser would recognize and interfere with,

וואס אויב דער לעו"ז וואלט דערפון געוואוסט וואלט ער דאס ניט דערלאזט. דעריבער האבן זיי ניט געקענט אים בענטשן מיט ברכות גלויות וועלכע דער לעו"ז וועט דערקענען און דערצו שטערן,

English translation 1088

rather, they had to clothe the blessings in other letters so that the Accuser would not understand them,

נאר זיי האבן געמוזט אנטאן די ברכות אין אנדערע אותיות אז דער לעו"ז זאלן זיי ניט פארשטיין,

English translation 1089

and he would let them pass,

און ער וועט זיי לאזן דורכגיין,

English translation 1090

and when the letters come down below, they become revealed blessings

און בשעת די אותיות קומען אראפ למטה ווערן זיי ברכות גלויות

English translation 1091

(as his father explained to him).

(ווי זיין טאטע האט אים מפרש געווען).

English translation 1092

There are those who want to have an explanation of this specifically according to the simple interpretation,

זיינען דא די וואס ווילן האבן אין דעם א ביאור דוקא ע"ד הפשט,

English translation 1093

according to the revealed aspect of Torah,

ע"פ נגלה,

English translation 1094

even though the Gemara is part of Aggadah. There is an explanation of this from the commentators of the Talmud,

כאטש די גמרא איז חלק האגדה. האט מען אויף דעם א ביאור פון מפרשי הש"ס,

English translation 1095

which does not contradict the aforementioned explanation:

וואס איז קיין סתירה ניט צו ביאור הנ"ל:

English translation 1096

The Sages saw above that the undesirable words that they said were destined to be fulfilled regarding the son, Heaven forbid.

די חכמים האבן געזען למעלה אז די ווערטער בלתי רצויים וואס זיי האבן געזאגט דארפן מקויים ווערן בא דעם זון ר"ל.

English translation 1097

They had two options regarding this:

האבן זיי געהאט אין דעם צוויי ברירות:

English translation 1098

They could wage war against it. Or a deeper way:

זיי זאלן דערמיט מלחמה האבן. אדער נאך א טיפערער וועג:

English translation 1099

They would transform the words themselves into blessings. Therefore, they said the blessings in such words that they saw above that these words were destined to be fulfilled regarding the son,

זיי וועלן מהפך זיין די ווערטער גופא לברכות. דערפאר האבן זיי געזאגט די ברכות אין אזוינע ווערטער וואס זיי האבן געזען למעלה אז די ווערטער דארפן מקויים ווערן בא דעם זון,

English translation 1100

but they said this with the preface that they were going to bless him

אבער זיי האבן דאס געזאגט מיט דער הקדמה אז זיי גייען אים בענטשן

English translation 1101

(they asked him, "What are you doing here?"

(זיי האבן אים געפרעגט "מאי בעית הכא",

English translation 1102

he answered them, "My father told me, 'Go to them so that they may bless you,'"

האט ער זיי געענטפערט "דאמר לי אבא זיל גבייהו דליברכוך",

English translation 1103

and upon this they blessed him with these words),

און אויף דעם האבן זיי אים געבענטשט מיט די ווערטער),

English translation 1104

consequently, through this, they effected that the words themselves should be transformed into blessings for him.

במילא האבן זיי דורך דעם אויפגעטאן אז די ווערטער גופא זאלן נהפך ווערן לברכות פאר אים.

English translation 1105

This is analogous to the level of the Baalei Teshuvah relative to completely righteous individuals.

ע"ד מעלת הבע"ת לגבי צדיקים גמורים.

English translation 1106

And this is also the explanation regarding our subject:

ועד"ז איז אויך דער ביאור בעניננו:

English translation 1107

Through the fact that the "All sin, iniquity, and guilt will He purify for us"

עי"ז וואס עס ווערט דער "כל חטא עון ואשמה יטהרנו"

English translation 1108

(at the conclusion of Seder Taharot)

(בסיום ספר טהרה)

English translation 1109

it turns out that the words "all sin, iniquity, and guilt" are, in their inner essence, the most exalted blessings –

קומט אויס אז די ווערטער "כל חטא עון ואשמה זיינען בפנימיות ברכות הכי נעלות –

English translation 1110

because of the fact that they become transformed into merits,

מצד דעם וואס זיי ווערן נהפך לזכיות,

English translation 1111

intentional sins become for him like merits.

זדונות נעשות לו כזכיות.

English translation 1112

What also emerges from this is a practical halachic ramification:

וואס דערפון איז אויך דא א נפק"מ להלכה:

English translation 1113

When one betroths a woman on the condition that she has no transgressions,

בשעת איינער איז מקדש אן אשה על מנת אז זי האט ניט קיין עבירות,

English translation 1114

if she subsequently repents

איז אויב זי האט דערנאך תשובה געטאן

English translation 1115

(out of love)

(מאהבה)

English translation 1116

for the transgressions that she had,

אויף די עבירות וואס זי האט יע געהאט,

English translation 1117

she is betrothed,

איז זי מקודשת,

English translation 1118

because her transgressions have been uprooted from their very beginning

ווייל אירע עבירות זיינען נעקר געווארן מתחלחן

English translation 1119

("his iniquity is uprooted from its very beginning"),

("נעקר עונו מתחלתו" 126),

English translation 1120

unlike in the case of healing, which is only "from now onward,"

ניט ווי בא רפואה וואס איז נאר "מכאן 127 ולהבא" 128,

English translation 1121

therefore,

וואס דערפאר,

English translation 1122

if the litigant comes and claims –

אויב עס קומט צוגיין דער לעו"ז און טענה'ט –

English translation 1123

"Here there is an intentional sin which she previously committed" –

אט דא איז דא א זדון אויף וועלכן זי האט פריער עובר געווען –

English translation 1124

we tell him,

זאגט מען אים,

English translation 1125

that through her repentance it has been uprooted from its very beginning,

אז דורך תשובתה איז דאס נעקר געווארן מתחלתו,

English translation 1126

and moreover:

ואדרבה:

English translation 1127

this is not only not an intentional sin,

דאס איז ניט נאר ניט קיין זדון,

English translation 1128

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 1129

a merit,

א זכי',

English translation 1130

because intentional sins become for her like merits!

ווייל זדונות נעשות לה כזכיות!

English translation 1131

Based on this, one will also understand the explanation of how the conclusion of the last Mishnah in Tractate Berachot is with something good –

עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין דעם ביאור ווי דער סיום פון דער לעצטע משנה במס' ברכות איז בדבר טוב –

English translation 1132

according to the Rambam's interpretation in his Commentary on the Mishnah.

לפי פירוש הרמב"ם בפיה"מ שלו.

English translation 1133

[In addition to this, there is a rule that if there is a discrepancy between the Rambam's Commentary on the Mishnah and his book Yad HaChazakah,

[נוסף לזה וואס ס'איז דא א כלל 129 אז אויב ס'איז דא א שינוי פון פיה"מ להרמב"ם און ספר יד החזקה שלו,

English translation 1134

the halachah follows the later work,

איז הלכה כבתראי,

English translation 1135

i.e., the Yad HaChazakah. And since in the Yad HaChazakah the Rambam concludes all the books with good,

ווי דער יד החזקה. און וויבאלד אז אין יד החזקה איז דער רמב"ם מסיים כל הספרים בטוב,

English translation 1136

this determines his opinion on this matter regarding the Commentary on the Mishnah (even if one assumes that in the Commentary on the Mishnah he does not conclude with good).

איז דאס מכריע שיטתו בענין זה לגבי פיה"מ (אפילו את"ל אז אין פיה"מ איז ער ניט מסיים בטוב).

English translation 1137

Furthermore:

ועוד:

English translation 1138

The Mishnah comes together with the Gemara,

די משנה קומט צוזאמען מיט גמרא,

English translation 1139

in accordance with the principle "The Torah was given with its explanation,"

ע"ד "תורה בפירושה ניתנה" 130,

English translation 1140

consequently, the conclusion of the tractate is not with the Mishnah,

במילא איז דער סיום המסכת ניט מיט דער משנה,

English translation 1141

but with the Gemara. Thus, even if one assumes that the Mishnah does not conclude with good

נאר מיט דער גמרא. איז אפילו את"ל אז די משנה איז ניט מסיים בטוב

English translation 1142

(according to the Rambam's interpretation in his Commentary on the Mishnah),

(לויט פירוש הרמב"ם בפיה"מ),

English translation 1143

this is nevertheless not the conclusion of the tractate,

איז דאס אבער ניט דער סיום המסכת,

English translation 1144

the conclusion is with the Gemara, and there it is a conclusion with good.

דער סיום איז מיט דער גמרא און דארטן איז א סיום בטוב.

English translation 1145

And furthermore, the main point:

ועוד ועיקר:

English translation 1146

According to the above explanation, it turns out that the Mishnah, according to the Rambam's interpretation, concludes with good]:

ע"פ ביאור הנ"ל קומט אויס אז די משנה לויט פירוש הרמב"ם איז מסיים בטוב]:

English translation 1147

The inner essence of the concept of punishment according to the Torah is the great love of the Almighty for the one whom He punishes,

די פנימיות ענין פון אן עונש ע"פ תורה איז רוב אהבתו פון דעם אויבערשטן צו דעם וועמען ער איז מעניש,

English translation 1148

as explained by the parable for this in the holy writings "like the parable of a great and awesome king who, in his honor and himself, washes the filth of his only son out of his great love." And through this punishment, the undesirable matter is nullified,

כמבואר דער משל לזה באגה"ק 131 "כמשל מלך גדול ונורא הרוחץ בכבודו ובעצמו צואת בנו יחידו מרוב אהבתו". און דורך דעם עונש ווערט דער ענין בלתי רצוי בטל,

English translation 1149

until it is transformed into good and holiness.

ביז ער ווערט נהפך לטוב וקדושה.

English translation 1150

This is in accordance with what was discussed above regarding the superiority of a penitent over a completely righteous person,

וואס דאס איז ע"ד המדובר לעיל בענין מעלת בע"ת לגבי צדיק גמור,

English translation 1151

for whom "intentional sins become for him like merits."

וואס ביי אים איז "זדונות נעשות לו כזכיות".

English translation 1152

And according to this, it turns out that also the conclusion of the Mishnah according to the Rambam's interpretation –

ולפי"ז קומט אויס אז אויך סיום המשנה לויט פירוש הרמב"ם –

English translation 1153

that "It is time to act for the sake of the L-rd" refers to the matter of punishments –

אז "עת לעשות לה'" גייט אויף ענין העונשים –

English translation 1154

is a conclusion with something good,

איז א סיום בדבר טוב,

English translation 1155

and moreover –

ואדרבה –

English translation 1156

the ultimate perfection of good.

תכלית שלימות הטוב.

English translation 1157

This is also the lengthy explanation of the matter of the exile,

דאס איז אויך דער ביאור אין אריכות ענין הגלות,

English translation 1158

for seemingly "all the deadlines have passed" already in the time of the Gemara,

דלכאורה איז "כלו כל הקצין" שוין בזמן הגמרא,

English translation 1159

all the more so now –

עאכו"כ איצטער –

English translation 1160

why does the exile still continue?

איז פארוואס ציט זיך נאך דער גלות?

English translation 1161

Rather, this is in order to bring about an even higher level of good that comes specifically through the transformation of darkness into light,

נאר דאס איז בכדי צוברענגען צו נאך א העכערער דרגא בטוב וואס קומט דוקא ע"י אתהפכא חשוכא לנהורא,

English translation 1162

intentional sins become for him like merits.

זדונות נעשות לו כזכיות.

English translation 1163

Consequently, a Jew must exert himself in his service during the time of exile, and through this he will bring our righteous Mashiach.

במילא דארף א איד צוגעבן בעבודתו בזמן הגלות ועי"ז ברענגט ער משיח צדקנו.

English translation 1164

And to note from what the Munkatcher writes in connection with the coming of Mashiach –

ולהעיר פון דעם וואס דער מונקאטשער שרייבט 132 בקשר מיט ביאת משיח –

English translation 1165

and would that it were disseminated –

והלואי וואלט מען עס מפיץ געווען –

English translation 1166

that one must be willing to sacrifice one's life so that our righteous Mashiach will come.

אז מ'דארף זיך מוסר נפש זיין שיבוא משיח צדקנו.

English translation 1167

Someone

האט איינער

English translation 1168

(from the Holy Land)

(פון ארץ הקודש)

English translation 1169

asked the Munkatcher for the source for this. The Munkatcher answers him –

געפרעגט באם מונקאטשער דעם מקור לזה. ענטפערט אים דער מונקאטשער –

English translation 1170

in his usual language,

בלשונו הרגיל,

English translation 1171

a language that is not subject to two interpretations,

א לשון וואס איז ניט משתמע לתרי אפי,

English translation 1172

but in clear letters,

נאר אין אותיות ברורות,

English translation 1173

not in "Amsterdam letters"

אין "אמסטערדאמער אותיות"

English translation 1174

(in the language of his honor, my master, father-in-law, the Rebbe),

(בלשון כ"ק מו"ח אדמו"ר),

English translation 1175

i.e., in clear letters so that one should not make a mistake as to what is meant to be said –

ד.ה. אין קלארע אותיות בכדי מ'זאל ניט מאכן קיין טעות וואס מ'מיינט צו זאגן –

English translation 1176

that for him

אז ביי אים

English translation 1177

(the Munkatcher)

(באם מונקאטשער)

English translation 1178

it is entirely a wonder that although that person

איז בכלל א פלא אז אע"פ וואס יענער

English translation 1179

(the questioner)

(דער שואל)

English translation 1180

is a "believer and understands,"

איז א "מאמין ומבין",

English translation 1181

he asks such a question. "And my heart is very grieved if the great Torah scholars of the Holy Land, etc., need to explain the matter that one must be willing to sacrifice one's life for the coming of our righteous Mashiach,

פרעגט ער אזא שאלה. "ומאוד דאבה לבי אם יצטרכו עם ת"ח גדולים שבאה"ק כו'" צו מסביר זיין דעם ענין אז מ'דארף זין מוסר נפש זיין אויף ביאת משיח צדקנו,

English translation 1182

And he explains with proofs for this that one must be willing to sacrifice one's life for the coming of our righteous Mashiach. He brings that in truth, one is obligated by law to sacrifice one's life only for the three well-known matters,

און ער איז מסביר מיט ראיות לזה אז מ'דארף זיך מוסר נפש זיין אויף ביאת משיח צדקנו. ער ברענגט אז באמת איז מען מדינא מחוייב במס"נ נאר אויף די שלשה דברים הידועים 133,

English translation 1183

but nevertheless, he explains how one must be willing to sacrifice one's life also for the coming of Mashiach. And from what he writes, it emerges that the self-sacrifice for the coming of Mashiach is analogous to the self-sacrifice that one must have for the three matters!

אבער אעפ"כ איז ער מסביר ווי מ'דארף זיך מוסר נפש זיין אויך אויף ביאת משיח. און פון דעם וואס ער שרייבט קומט אויס אז די מס"נ אויף ביאת משיח איז בדוגמא ווי די מס"נ וואס מ'דארף האבן אויף די שלשה דברים!

English translation 1184

And he says there also that specifically this –

און ער זאגט דארטן אויך אז דוקא דאס –

English translation 1185

self-sacrifice for the coming of Mashiach –

מס"נ אויף ביאת משיח –

English translation 1186

is "the war of the Zionists,"

איז "מלחמת הציונים",

English translation 1187

this is the way to fight against the "Zionists"!

דאס איז דער וועג צו לוחם זיין קעגן די "ציונים"!

English translation 1188

As explained in his response that is already printed from his holy handwriting

כמבואר בתשובתו וואס איז שוין געדרוקט מכתב יד קדשו

English translation 1189

(and now printed anew),

(און איצטער געדרוקט מחדש),

English translation 1190

and whoever wishes to acquire, let him come and acquire,

און כל הרוצה לקנות יבוא ויקנה,

English translation 1191

everyone who wants can receive it and look inside.

יעדערער וואס וויל קען עס באקומען און אריינקוקן אינעווייניק.

English translation 1192

And from this we have a directive,

און דערפון האט מען א הוראה,

English translation 1193

and especially for those who follow the method of Munkatch –

ובפרט פאר די וואס גייען מיט דער שיטה פון מונקאטשער –

English translation 1194

how one must be willing to sacrifice oneself for the coming of our righteous Mashiach.

ווי מ'דארף זיך מוסר נפש זיין אויף ביאת משיח צדקנו.

English translation 1195

And may it be His will that from the self-sacrifice for the coming of Mashiach,

ויה"ר אז פון דער מסירת נפש אויף ביאת משיח,

English translation 1196

which begins with the surrender of the will to this –

וואס דאס הויבט זיך אן פון מסירת הרצון אויף דעם –

English translation 1197

he only needs to will –

ער דארף נאר וועלן –

English translation 1198

we will surely carry it out,

וועט מען עס זיכער דורכפירן,

English translation 1199

for there is nothing that stands before the will. And we will bring Mashiach in actuality.

ווייל אין לך דבר העומד בפני הרצון. און מ'וועט ברענגען משיח'ן בפועל.

English translation 1200

And together with him we will then go to our holy land,

און צוזאמען מיט אים וועט מען דעמולט גיין אין ארצנו הקדושה,

English translation 1201

and leave behind the accounts in the bank,

און איבערלאזן די חשבונות אין באנק,

English translation 1202

the "car" and the magnificent houses and so forth.

די "קאַר" און די בתים מפוארים וכיו"ב.

English translation 1203

The synagogues and study halls in the diaspora –

די בתי כנסיות ובתי מדרשות שבחוץ לארץ –

English translation 1204

will be transferred to the land of Israel:

וועלן איבערגיין אין ארץ ישראל 134:

English translation 1205

so too "their silver and their gold with them" that was earned in a kosher manner. But the other matters that were not earned in this manner will be left behind.

אזוי אויך "כספם וזהבם אתם" 135 וואס מ'האט פארדינט אין א כשר'ן אופן. אבער שאר הענינים וואס מ'האט ניט פארדינט אויף דעם אופן וועט מען איבערלזאן.

English translation 1206

And we will come to the holy land,

און מ'וועט קומען אין ארץ הקודש,

English translation 1207

"a good and spacious land",

"ארץ טובה ורחבה" 136,

English translation 1208

including "the Lord your God will expand your border",

כולל "ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 137,

English translation 1209

the completeness of the land,

שלימות הארץ,

English translation 1210

together with the completeness of the people,

צוזאמען מיט שלימות העם,

English translation 1211

together with the completeness of the Torah.

צוזאמען מיט שלימות התורה.

English translation 1212

That this

וואס דאס

English translation 1213

(the completeness of the people and the completeness of the Torah)

(שלימות העם ושלימות התורה)

English translation 1214

is especially connected with the coming of Mashiach –

איז במיוחד פארבונדן מיט ביאת משיח –

English translation 1215

as our Sages of blessed memory said on the verse "And as for Me, this is My covenant... they shall not cease from your mouth and from the mouth of your seed and from the mouth of your seed's seed, said the Lord, from now and forever",

כמאחז"ל 138 עה"פ 139 "ואני זאת בריתי וגו' לא ימושו מפיך ומפי זרעך ומפי זרע זרעך אמר ה' מעתה ועד עולם",

English translation 1216

that when one has three generations of Torah, "then the Torah will never cease from his seed forever",

אז בשעת מ'האט דריי דורות של תורה איז "שוב אין תורה פוסקת מזרעו לעולם",

English translation 1217

"from here onward the Torah seeks its lodging place". And three generations is especially connected with the coming of Mashiach,

"מכאן ואילך תורה מחזרת על אכסניא שלו". וואס שלשה דורות איז במיוחד פארבונדן מיט ביאת המשיח,

English translation 1218

as our Sages of blessed memory said that the days of Mashiach are "three generations".

כמאחז"ל 140 אז ימות המשיח איז "שלשה דורות".

English translation 1219

And we will have eternal life,

און מ'וועט האבן חיים נצחיים,

English translation 1220

together with the eternal Holy Temple,

צוזאמען מיטן ביהמ"ק הנצחי,

English translation 1221

"the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established",

"מקדש אד' כוננו ידיך",

English translation 1222

and there we will kindle the lamps of the Temple

און מ'וועט דארטן אנצינדן די נרות המקדש

English translation 1223

(which is from the Torah)

(וואס איז מדאורייתא)

English translation 1224

and the Chanukah lights

און נרות חנוכה

English translation 1225

(which are from the Rabbis),

(וואס איז מדרבנן),

English translation 1226

"and everlasting joy upon their heads."

"ושמחת עולם על ראשם" 141.

English translation 1227

Discourse (in the form of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1228

beginning with the words "The Rabbis taught: The Chanukah light, etc."

ד"ה תנו רבנן נר חנוכה כו'.

English translation 1229

It is also customary to explain a verse from the weekly Torah portion with the commentary of Rashi,

ס'איז אויך נהוג צו מבאר זיין א פסוק פון פרשת השבוע מיט פירוש רש"י,

English translation 1230

and also a matter in the notes on the Zohar of our Torah portion.

און אויך אן ענין אין די הערות אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 1231

So too it remains to explain the Rashi and note on the Zohar from the last Shabbat which was not explained then due to lack of time.

אזוי אויך איז געבליבן צו מבאר זיין די רש"י און הערה על הזהר פון לעצטן שבת וועלכע מ'האט דעמייט ניט מבאר געווען מפני קוצר הזמן.

English translation 1232

After the questions were asked last week,

לאחרי ווי מ'האט געפרעגט די שאלות לעצטע וואך,

English translation 1233

I waited for someone to make an effort to answer them.

האב איך געוואַרט אז אימעצער זאל עפעס וואס זיך משתדל זיין ענטפערן אויף דעם.

English translation 1234

And it is not the case that I do not want someone to write an answer to me,

און ס'איז ניט דער פשט אז מ'וויל צו מיר ניט אריינשרייבן אַן ענטפער אויף דעם,

English translation 1235

and that there is no other place to write it –

און מ'האט ניט קיין מקום אחר וואו צו דאס שרייבן –

English translation 1236

for in any case, booklets with notes are being printed,

ווייל בלאו הכי דרוקן זיך דאך אפ קובצים מיט הערות,

English translation 1237

and also this week booklets with several notes were printed,

און אויך די וואך האבן זיך אפגעדרוקט די קובצים מיט כמה הערות,

English translation 1238

and there is an "editorial board",

און ס'איז דא א "מערכת",

English translation 1239

and all good things –

און אלע גוטע זאכן –

English translation 1240

nevertheless, no one made an effort to write a note on this matter!

אעפ"כ האט זיך קיינער ניט משתדל געווען צו שרייבן א הערה בענין זה!

English translation 1241

Since we spoke last Shabbat until a booklet was printed, six

זינט מ'האט גערעדט לעצטן שבת ביז מ'האט אפגעדרוקט א קובץ זיינען דורך זעקס,

English translation 1242

five days have passed –

פינף טעג –

English translation 1243

enough time to write a few lines and make an effort to answer something,

גענוג צייט אנצושרייבן א פאר שורות און זיך משתדל זיין עפעס פארענטפערן,

English translation 1244

nevertheless, no one wrote a note about this in his name or not in his name,

אעפ"כ האט וועגן דעם קיינער ניט געשריבן א הערה בשמו אדער שלא בשמו,

English translation 1245

with initials,

מיט ראשי תיבות,

English translation 1246

or even initials that have no connection to his name...!

אדער אפילו ראשי תיבות וואס האבן קיין שייכות ניט מיט שמו...!

English translation 1247

If he is humble –

טאמער איז ער אן עניו –

English translation 1248

he also has no excuse why he wrote nothing at all,

האט ער אויך קיין תירוץ ניט פארוואס ער האט גארניט געשריבן,

English translation 1249

for the advice has already been found that one can sign the note with initials that have no connection to his name!

ווייל מ'האט שוין געפונען די עצה אז מ'קען חתם'ענען אויף דער הערה מיט א ראשי תיבות אבער וואס האבן קיין שייכות ניט מיט שמו!

English translation 1250

In practice, however, no one tried to answer it...

בפועל האט אבער קיינער דאס ניט געפרואווט פארענטפערן...

English translation 1251

A proper excuse,

א גלייכן תירוץ,

English translation 1252

not such a proper excuse,

ניט אזא גלייכן תירוץ,

English translation 1253

not at all a proper excuse –

אינגאנצן ניט קיין גלייכן תירוץ –

English translation 1254

but at least tried to answer something,

אבער אבי געפרואווט עפעס פארענטפערן,

English translation 1255

And if there had been "I have toiled" then surely there would have been "and I have found",

און אויב עס וואלט געווען "יגעתי" וואלט זיכער געווען "ומצאתי" 142,

English translation 1256

for "I do not ask etc. except according to their ability":

ווייל "איני מבקש כו' אלא לפי כחן" 143:

English translation 1257

From each one we demand according to his worth –

פון יעדן איינעם מאנט מען לפי ערכו –

English translation 1258

one comes with a kadke

דער קומט מיט קאדקע

English translation 1259

(a barrel),

(א חבית),

English translation 1260

another with a keleshik

דער מיט א קעלעשיק

English translation 1261

(as his honor, our master, my father-in-law, the Rebbe said)

(ווי כ"ק מו"ח אדניו"ר האט געזאגט)

English translation 1262

. And especially since this is not about a deep Maharam Shif,

144. ובפרט אז דאס רעדט זיך ניט וועגן א טיפן מהר"ם שי"ף,

English translation 1263

but about simpler matters,

נאר וועגן ענינים פשוטים יותר,

English translation 1264

at least one should have tried to answer something according to his worth,

האט מען לכה"פ געדארפט פרואוון לפי ערך עפעס צו פארענטפערן,

English translation 1265

My father, the one who speaks and speaks,

אבי באווייזן דער וואס רעדט און רעדט,

English translation 1266

and speaks himself down,

און רעדט זיך אראפ,

English translation 1267

and speaks himself out,

און רעדט זיך ארויס,

English translation 1268

and tears out his heart and all the matters –

און רייסט זיך אויס די הארץ וכל הענינים –

English translation 1269

that it is not ears that do not hear,

אז ס'איז ניט אודנין דלא שמעין,

English translation 1270

but at least one person heard what was spoken...

נאר איינער עכ"פ האט געהערט וואס מ'האט גערעדט...

English translation 1271

[Missing].

[חסר].

English translation 1272

At least Rashi is not guilty:

עכ"פ רש"י איז דאך ניט שולדיק:

English translation 1273

since it has become a good custom that one should speak a matter in Rashi and in the notes of the father on the Zohar,

וויבאלד אז ס'איז געווארן א מנהג טוב אז מ'זאל רעדן אן ענין בפרש"י און אין די הערות פון טאטן על הזהר,

English translation 1274

and on the Sabbath day there is no matter of annulment of vows –

וביום השבת איז ניטא קיין ענין פון התרת נדרים –

English translation 1275

one must do it.

דארף מען עס טאן.

English translation 1276

Regarding the dreams of Pharaoh in our portion, it is written that Joseph interpreted the repetition of the dream

בנוגע חלומות פרעה בפרשתנו שטייט אז יוסף האט פותר געווען כפל החלום

English translation 1277

(one dream with seven cows and the second dream with seven ears of grain):

(איין חלום מיט שבע פרות און דעם צווייטן חלום מיט שבע שבלים) 145:

English translation 1278

"And as for the repeating of the dream to Pharaoh twice, it is because the matter is prepared

"ועל השנות החלום אל פרעה פעמים כי נכון

English translation 1279

(ready)

(מזומן 146)

English translation 1280

from God, and God is hastening to do it."

הדבר מעם האלקים וממהר האלקים לעשותו".

English translation 1281

According to this, a question arises in the plain meaning of the verse:

לפי"ז ווערט א שאלה אין פשוטו של מקרא:

English translation 1282

Joseph's dream in Parashat Vayeishev also consisted of two dreams,

בא חלום יוסף בפ' וישב 147 זיינען אויך געווען צוויי חלומות,

English translation 1283

and nevertheless Joseph's dream was not fulfilled until twenty-two years after the dream –

ואעפ"כ איז חלום יוסף ניט מקויים געווארן ביז כ"ב שנה לאחרי החלום –

English translation 1284

now how does this accord with what is written here that "the repeating of the dream" indicates that "God is hastening to do it"? And why does the verse in Parashat Vayeishev not explain the reason for the repetition of the dream?

היינט ווי שטימט עס דערמיט וואס עס שטייט דא אז "השנות החלום" ווייזט אז "ממהר האלקים לעשותו"? און פארוואס איז דער פסוק אין פ' וישב ניט מסביר די סיבה על השנות החלום?

English translation 1285

As indeed all the commentators of the Scripture ask –

ווי עס פרעגן טאקע אלע מפרשי המקרא –

English translation 1286

Ramban,

רמב"ן,

English translation 1287

Rashbam,

רשב"ם,

English translation 1288

Or HaChayim,

אור החיים,

English translation 1289

and others. And they answer that Pharaoh's dreams were in one night,

ועוד. און זיי ענטפערן אז חלומות פרעה זיינען געווען אין איין נאכט,

English translation 1290

unlike Joseph's dreams,

משא"כ חלומות יוסף,

English translation 1291

with additional distinctions.

מיט נאך חילוקים.

English translation 1292

Nevertheless, Rashi does not comment on this at all,

אעפ"כ איז רש"י אויף דעם גארניט מפרש,

English translation 1293

although it is seemingly a question in the plain meaning of the Scripture?!

כאטש עס איז לכאורה א שאלה בפשוטו של מקרא?!

English translation 1294

Thus it also remained to answer the questions in Rashi from last Shabbat:

אזוי איז אויך געבליבן צו פארענטפערן די שאלות בפרש"י פון לעצטן שבת:

English translation 1295

We previously stood on the Rashi at the beginning of Parashat Vayeishev on "These are the generations of Jacob" –

מ'האט זיך דעמולט 148 געשטעלט אויפן פרש"י בריש פ' וישב 149 אויף "אלה תולדות יעקב" –

English translation 1296

"And another interpretation of 'Vayeishev':

"ועוד נדרש בו וישב,

English translation 1297

Jacob sought to dwell in tranquility, the agitation of Joseph sprang upon him. The righteous seek to dwell in tranquility,

ביקש יעקב לישב בשלוה קפץ עליו רוגזו של יוסף. צדיקים מבקשים לישב בשלוה,

English translation 1298

the Holy One, blessed be He, says: 'Is it not enough for the righteous what is prepared for them in the World to Come, that they seek to dwell in tranquility in this world?'"

אומר הקב"ה לא דיין לצדיקים מה שמתוקן להם לעוה"ב אלא שמבקשים לישב בשלוה בעוה"ז".

English translation 1299

And we asked about this:

און מ'האט אויף דעם געפרעגט:

English translation 1300

Earlier it is written that Jacob says to the Most High "And You said, 'I will surely do good with you.'" And this speaks about "I will surely do good" in this world,

פריער 150 שטייט אז יעקב זאגט דעם אויבערשטן "ואתה אמרת היטב אטיב עמך". און דאס רעדט זיך וועגן "היטב אטיב" אין עוה"ז,

English translation 1301

because it comes in Jacob's request "Please deliver me from the hand of my brother, from the hand of Esau" in this world

ווייל דאס קומט בבקשת יעקב "הצילני נא מיד אחי מיד עשו" בעוה"ז

English translation 1302

(and one cannot say it is because Jacob feared that sin might cause a deficiency in "I will surely do good",

(און מ'קען ניט זאגן איז צוליב דעם וואס יעקב האט מורא געהאט שמא יגרום החטא אז ס'זאל פעלן אין "היטב אטיב",

English translation 1303

because Jacob's statement "And You said, 'I will surely do good with you'" was after he feared that sin might cause [a deficiency]).

ווייל אמירת יעקב "ואתה אמרת היטב אטיב עמך" איז געווען לאחרי ווי ער האט מורא געהאט שמא יגרום החטא 151].

English translation 1304

Consequently, according to this, it turns out that Jacob's request to dwell in tranquility is a justified request –

במילא קומט לפי"ז אויס אז בקשת יעקב לישב בשלוה אז א בקשה צודקת –

English translation 1305

as the Most High Himself promised him –

ווי דער אויבערשטער האט אים אליין צוגעזאגאט –

English translation 1306

now why did the Most High have a complaint about this: "Is it not enough for the righteous what is prepared for them in the World to Come, etc."?!

היינט פארוואס האט דער אויבערשטער אויף דעם געהאט א טענה "לא דיין לצדיקים מה שמתוקן להם לעוה"ב כו'"?!

English translation 1307

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1308

Even if the Most High had a complaint against Jacob why he sought to dwell in tranquility –

אפילו אויב דער אויבערשטער האט א טענה צו יעקב'ן פארוואס ער איז מבקש לישב בשלוה –

English translation 1309

it is sufficient that He did not fulfill his request,

איז גענוג אז ער איז ניט מקיים בקשתו,

English translation 1310

but why did he also receive a punishment for this –

אבער פארוואס איז אים נאך געקומען דערפאר אן עונש –

English translation 1311

that "the agitation of Joseph sprang upon him",

אז "קפץ עליו רוגזו של יוסף",

English translation 1312

a new trouble?!

א נייע צרה?!

English translation 1313

And all these matters in Rashi must be understandable to a five-year-old student of Scripture based on what he previously learned,

און די אלע ענינים אין פרש"י דארפן זיין פארשטאנדיק פאר א בן חמש למקרא דערפון וואס ער האט פריער געלערנט,

English translation 1314

or that the questions have no place in the plain meaning of the Scripture from the outset. And as will be explained below.

אדער אז די שאלות האבן מלכתחילה ניט קיין ארט בפשוטו של מקרא. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1315

In the notes on the Zohar of our portion, he addresses what is written in the Zohar that "Rabbi Chiya opened and said, etc. And when the Holy One, blessed be He, created man, He placed the Torah before him and taught him through it to know its ways,

אין די הערות אויפן זהר דפרשתנו שטעלט ער זיך 152 אויף דעם וואס עס שטייט אין זהר 153 אז "ר' חייא פתח ואמר כו' וכיון דברא קב"ה לאדם יהב קמי' אורייתא ואוליף לי' בה למנדע ארחהא,

English translation 1316

from where do we know this? For it is written, 'Then He saw it and declared it; He established it, and also searched it out.'"

מנלן דכתיב 154 אז ראה ויספרה הכינה וגם חקרה",

English translation 1317

And the father explains,

און דער טאטע איז מבאר,

English translation 1318

that Rabbi Chiya interprets the verse as referring to the Torah,

אז ר' חייא איז מפרש דעם פסוק אויף תורה,

English translation 1319

that in the Torah there are four levels,

וואס אין תורה זיינען דא פיר דרגות,

English translation 1320

and these are the four expressions "He saw",

און דאס זיינען די ד' לשונות "ראה",

English translation 1321

"He declared it",

"ויספרה",

English translation 1322

"He established it",

"הכינה",

English translation 1323

"and also searched it out",

"וגם חקרה",

English translation 1324

as he explains it in the letters of Kabbalah.

ווי ער איז דאס מבאר באותיות הקבלה.

English translation 1325

He does not, however, explain the instruction and lesson from this in the service of man.

ער איז אבער ניט מבאר די הוראה ובכן דערפון אין עבודת האדם.

English translation 1326

Thus it also remained to explain the lesson of the note on the Zohar of Parashat Vayeishev on page 190a –

אזוי אויך איז געבליבן צו מבאר זיין די הוראה פון דער הערה אויפן זהר דפ' וישב אויף דף קצ, א –

English translation 1327

also regarding Rabbi Chiya,

אויך וועגן ר' חייא,

English translation 1328

that he encountered several types of Torah scholars and he contemplated the level of each one and influenced each one so that he would be elevated to a level higher than his level previously.

אַז ער האט געטראפן כמה סוגים לומדי תורה און ער האט זיך מתבונן געווען בדרגת כל אחד און אויף יעדערן גע'פועל'ט אז ער זאל נתעלה ווערן לדרגא נעלית יותר מדרגתו לפנ"ז.

English translation 1329

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1330

In the previous farbrengens, the proposal was also discussed that everyone

אין די פריערדיקע התוועדויות 155 האט מען אויך גערעדט וועגן דער הצעה אז יעדערער

English translation 1331

(also those who until now have not said it)

(אויך די וואס האבן דאס ביז איצטער ניט געזאגט)

English translation 1332

should say in his prayer:

זאל זאגן בתפלתו:

English translation 1333

In the introduction to prayer –

בהקדמה לתפלה –

English translation 1334

"I hereby accept upon myself the positive commandment of 'You shall love your fellow as yourself',"

"הריני מקבל עלי מצות עשה של ואהבת לרעך כמוך",

English translation 1335

And at the end of prayer –

ובסוף התפלה –

English translation 1336

"But the righteous will give thanks to Your name; the upright will dwell in Your presence."

"אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך",

English translation 1337

And it was explained that this is a proposal appropriate to the current state of the world, that "kingdoms provoke each other,"

און מ'האט מסביר געווען אז דאס איז א הצעה מתאימה מיטן איצטיקן מצב בעולם וואס "מלכיות מתגרות זו בזו",

English translation 1338

and especially since in recent times there is also being spread the opposite of love of Israel and peace and unity among Israel.

ובפרט אז דערצו ווערט אויך פארשפרייט בזמנים האחרונים דער היפך פון אהבת ישראל ושלום ואחדות בין ישראל.

English translation 1339

And to such an extent,

ועד כדי כך,

English translation 1340

that there are such Jews who attempt in various ways to spread hatred and discord among Jews, may G-d forbid!...

אז עס געפינען זיך אזוינע אידן וואס פרואוון אויף פארשידענע אופנים צו פאשפרייטן שנאה ומחלוקת צווישן אידן ר"ל!...

English translation 1341

They come with all kinds of claims against this one and that one, and they incite, etc.

מ'קומט מיט כל מיני טענות אויף דעם און אויף יענעם און מ'שטורעמ'ט וכו'.

English translation 1342

If the intention behind the claims were to rectify the matter –

אויב די כוונה מיט די טענות וואלט געווען צו מתקן זיין די זאך –

English translation 1343

one would be able to recognize this in the manner of the claim:

וואלט מען דאס געקענט דערקענען אין דעם אופן הטענה:

English translation 1344

not that he should incite and spread intentionally and willingly the opposite of love of Israel,

ניט אז ער זאל שטורעמען און פארשפרייטן בכוונה וברצון היפך פון אהבת ישראל,

English translation 1345

but rather speak in a manner

נאר רעדן אין אן אופן

English translation 1346

(in pleasant ways and in ways of peace, etc.)

(בדרכי נועם ובדרכי שלום וכיו"ב)

English translation 1347

through which he will possibly effect the rectification of the matter. And furthermore:

דורך וועלכן ער וועט אפשר פועל'ן תיקון הדבר. און נאכמער:

English translation 1348

As we see with Aharon the Kohen,

ווי מ'זעט ביי אהרן הכהן,

English translation 1349

that when he heard an unfavorable word about a Jew,

אז בשעת ער האם געהערט א ניט גוטן ווארט אויף א אידן,

English translation 1350

his way was not to incite with claims, G-d forbid,

איז דרכו געווען ניט צו שטורעמען מיט טענות ח"ו,

English translation 1351

but rather he said a praise about that person. And he conducted himself with love and pleasant ways and ways of peace,

נאר ער האט אויף יענעם געזאגט א שבח. און האט זיך געפירט מיט אהבה ודרכי נועם ודרכי שלום,

English translation 1352

until he effected the rectification of the matter.

ביז ער גע'פועל'ט תיקון הדבר.

English translation 1353

In our case, however, we see that their speech is in a different manner. And from this, as it was in the past, one understands that their intention is not desirable,

בנדו"ד זעט מען אבער ווי דער דיבור שלהם איז באופן אחר. און דערפון ווי ס'איז געווען בעבר פארשטייט מען אז כוונתם איז ניט רצוי',

English translation 1354

but rather with this they only wish to spread hatred and discord in Israel, may G-d forbid...

נאר דערמיט וויל מער בלויז פארשפרייטן שנאה ומחלוקת בישראל ר"ל...

English translation 1355

Therefore, the advice for this is –

איז די עצה דערצו –

English translation 1356

not to go and argue with them,

ניט גיין זיך אויס'טענה'ן מיט זיי,

English translation 1357

because they do not seek the truth and they do not seek any excuses:

ווייל זיי זוכן ניט דעם אמת און זוכן ניט קיין תירוצים:

English translation 1358

they only seek difficulties. Consequently, it will not help to argue with them –

זיי זוכן נאר קשיות. במילא וועט ניט העלפן זיך מיט זיי אויס'טענה'ן –

English translation 1359

rather, the only advice that the Torah of truth promises will help is,

נאר די איינציקע עצה וואס תורת אמת אין מבטיח אז זי וועט העלפן איז,

English translation 1360

to increase in prayer and supplication to the Holy One, blessed be He.

צו מוסיף זיין בתפלה ובקשה להקב"ה.

English translation 1361

And regarding this, concerning the general state of the world that "kingdoms provoke each other" –

ועד"ז בנוגע צו כללות מצב העולם יואס "מלכיות מתגרות זו בזו" –

English translation 1362

the sure advice that will help for this is that one will increase in prayer and supplication to the Holy One, blessed be He,

איז די זיכערע עצה וואס וועט אויף דעם העלפן איז אז מ'וועט מוסיף זיין בתפלה ובקשה להקב"ה,

English translation 1363

for "behold, the Almighty is great and does not despise."

וואס "הן א-ל כביר לא ימאס" 156.

English translation 1364

And in the prayer itself –

און אין תפלה גופא –

English translation 1365

a matter that pertains to this situation:

אן ענין וואס איז נוגע צו דעם מצב:

English translation 1366

In the introduction to prayer –

בהקדמה לתפלה –

English translation 1367

saying "I hereby accept upon myself the positive commandment of 'You shall love your fellow as yourself'" –

זאגן "הריני מקבל עלי מצות עשה של ואהבת לרעך כמוך" –

English translation 1368

the matter of love of Israel,

דער ענין פון אהבת ישראל,

English translation 1369

the opposite of the absence of love among Jews,

היפך פון העדר האהבה בא אידן,

English translation 1370

and at the end of prayer –

און בסוף התפלה –

English translation 1371

"But the righteous will give thanks to Your name; the upright will dwell in Your presence" –

"אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך" –

English translation 1372

the opposite of "kingdoms provoke each other,"

היפך פון "מלכיות מתגרות זו בזו",

English translation 1373

and the opposite of the absence of unity and peace among Israel.

און היפך פון העדר האחדות והשלום בין ישראל.

English translation 1374

And then it will surely be fulfilled that one will sit in settlement

און דעמולט וועט זיכער מקויים ווערן אז מ'וועט זיצן בהתיישבות

English translation 1375

("they will dwell").

("ישבו").

English translation 1376

In tranquility.

במנוחה.

English translation 1377

And as was brought regarding this the example of "And Jacob settled –

און ווי מ'האט אויף דעם געבראכט 157 די דוגמא פון "וישב יעקב –

English translation 1378

Jacob sought to dwell in tranquility,"

ביקש יעקב לישב בשלוה",

English translation 1379

because even though in Jacob's time his request was not fulfilled in its completeness,

ווייל אע"פ אז בזמן יעקב איז ניט מקויים געווארן בקשתו בשלימותה,

English translation 1380

nevertheless in this time it will surely be fulfilled,

איז אבער בזמן הזה וועט עס זיכער מקויים ווערן,

English translation 1381

because now there is no longer time to wait,

ווייל איצטער איז שוין ניטן קיין צייט צו ווארטן,

English translation 1382

as the Gemara already says regarding the time of the Gemara "all the deadlines have passed,"

ווי די גמרא 158 זאגט שוין בנוגע לזמן הגמרא "כלו כל הקצין",

English translation 1383

all the more so in this time. Consequently, there is no time to wait also for the fulfillment of the request "to dwell in tranquility" and it will now surely be fulfilled,

עאכו"כ בזמן הזה. במילא איז ניטא קיין צייט צו ווארטן אויך קיום הבקשה "לישב בשלוה" און עס ווערט איצטער זיכער מקויים,

English translation 1384

as the middle Rebbe writes in Shaarei Teshuvah

ווי דער מיטעלער רבי שרייבט בשערי תשובה 159

English translation 1385

(and it was instructed to print this after his lifetime),

(און געהייסן דאס אפדרוקן נאך בחייו 160),

English translation 1386

that after all the decrees and destructions upon Jews in the intermediate period,

אז לאחרי די אלע גזירות והשמדות אויף אידן בזמן הביניים,

English translation 1387

"it will be no more,"

איז "לא יהי' עוד",

English translation 1388

and one will sit in tranquility and calm even during the time of exile,

און מ'וועט זיצן במנוחה ושלוה נאך בזמן הגלות,

English translation 1389

and immediately comes the true and complete redemption when there will be the completeness of tranquility and calm.

און גלייך קומט די גאולה האמיתית והשלימה ווען ס'וועט זיין שלימות המנוחה ושלוה.

English translation 1390

Here is also the place to explain why in the farbrengen it was explicitly specified to mention the phrase "kingdoms provoke each other" and not as the phrase stands in Bereishit Rabbah "kingdoms provoke one another."

כאן איז אויך המקום להסביר פארוואס מ'האט בפירוש מדייק געווען דערמאנען אין דער התוועדות 161 דער לשון "מלכיות מתגרות זו בזו" און ניט ווי עס שטייט דער לשון אין בראשית רבה 162 "מלכיות מתגרות אלו באלו".

English translation 1391

When it was written down,

בשעת מ'האט עס פארשריבן,

English translation 1392

the phrase "kingdoms provoke one another" was brought. I said that they should seek the phrase "each other" –

האט מען געבראכט דעם לשון "מלכיות מתגרות אלו באלו". האב איך געזאגט אז מ'זאל זוכן דעם לשון "זו בזו" –

English translation 1393

they indeed found it in Midrash Lekach Tov. However, since they had written "one another" –

האט מען עס טאקע געפונען אין מדרש לקח טוב 163. וויבאלד אבער מ'האט פארשריבן "אלו באלו" –

English translation 1394

I said:

האב איך געזאגט:

English translation 1395

Let it remain as it was written.

זאל שוין בלייבן אזוי ווי מ'האט פארשריבן.

English translation 1396

One must understand, however, why they specifically chose to say the expression "this with this" from Midrash Lekach Tov,

מ'דארף אבער פארשטיין פארוואס האט מען מדייק געווען זאגן דוקא דעם לשון "זו בזו" פון מדרש לקח טוב,

English translation 1397

and not "these with these" as it appears in Bereishit Rabbah?

און ניט "אלו באלו" ווי עס שטייט אין בראשית רבה?

English translation 1398

This is because here it is specifically relevant that "kingdoms provoke one another" is in the singular form:

איז דאס דערפאר ווייל בנדו"ן איז במיוחד נוגע "מלכיות מתגרות זו בזו" לשון יחיד:

English translation 1399

The main concept of "kingdoms provoking" that pertains to Jews

דער עיקר ענין פון "מלכיות מתגרות" וואס איז שייך צו אידן

English translation 1400

(and therefore the proposal came to add in the prayer)

(און דערפאר איז געקומען די הצעה צו מוסיף זיין בתפלה)

English translation 1401

is the "kingdoms provoking" of the two "superpowers" –

איז די "מלכיות מתגרות" פון די צוויי "סופער-פאוערס" –

English translation 1402

America and Russia –

אמעריקע און רוסלאנד –

English translation 1403

this with this.

זו בזו.

English translation 1404

However, that which kingdoms provoke in other places in the world,

משא"כ דאס וואס מלכיות מתגרות במקומות אחרים אין וועלט,

English translation 1405

for example –

לדוגמא –

English translation 1406

in South America,

אין דרום אמעריקא,

English translation 1407

this is not relevant

איז דאס ניט נוגע

English translation 1408

(directly)

(באופן ישר)

English translation 1409

to Jews. Therefore, here the expression "kingdoms provoke one another" in the singular form is more appropriate,

צו אידן. דעריבער איז בנדו"ד מער מתאים דעם לשון "מלכיות מתגרות זו בזו" לשון יחיד,

English translation 1410

one "superpower" with the other "superpower."

איין "סופער-פאוער" מיט דער צווייטער "סופער-פאוער".

English translation 1411

Also in the "Middle East"

אויך אין "מידעל איסט"

English translation 1412

(as it is called)

(ווי מ'רופט עס אָן)

English translation 1413

there are kingdoms provoking that directly affect Jews –

איז דא מלכיות מתגרות וואס רירט אן אידן באופן ישר –

English translation 1414

in Lebanon,

אין לבנון,

English translation 1415

specifically.

בעירוט.

English translation 1416

And this is also between the Land of Israel and Egypt. For although a paper was signed that there would be peace

ועד"ז צווישן ארץ ישראל און מצרים. ווייל אע"פ וואס מ'האט גע'חתם'עט א פאפיר אז ס'וועט זיין שלום

English translation 1417

(between Egypt and the Land of Israel) –

(צווישן מצרים און ארץ ישראל) –

English translation 1418

and may it be that there will be peace and that trouble will not arise twice –

והלואי ס'זאל זיין שלום ולא תקום פעמיים צרה 164 –

English translation 1419

they already gave to Egypt large territories,

האט מען אבער שוין אפגעגעבן צו מצרים שטחים גדולים,

English translation 1420

the entire Sinai,

גאנץ סיני,

English translation 1421

which has the oil fields,

וואס האט די שדי נפט,

English translation 1422

and furthermore, and mainly –

ועוד ועיקר –

English translation 1423

this affects the security of the Land of Israel,

דאס איז נוגע צום בטחון פון ארץ ישראל,

English translation 1424

of two or three million Jews,

פון צוויי דריי מיליאן אידן,

English translation 1425

They wanted to give more,

מ'האט געוואלט אפגעבן מער,

English translation 1426

only the nations did not want to take.

נאר די גויים האבן ניט געוואלט נעמען.

English translation 1427

And now they want to give again more to the nations...

און איצטער וויל מען ווידער אפגעבן נאכמער צו די גויים...

English translation 1428

And may it be that the nations will continue not to want to take from the Jews!

והלואי זאלן די גויים ממשיך זיין דאס ניט צו וועלן נעמען פון די אידן!

English translation 1429

One can at least now learn regarding the situation in Lebanon from the mistake that was made with Egypt

קען מען זיך עכ"פ איצטער אפלערנען בנוגע צום מצב אין לבנון פון דעם טעות וואס מ'האט געמאכט מיט מצרים

English translation 1430

(by signing the "Camp David" agreement).

(דורך חתם'ענען אויף דעם חוזה פון "קעמפ--דייוויד").

English translation 1431

And as it is already now revealed to all,

און ווי ס'איז שוין איצטער בגלוי לכולם,

English translation 1432

the greatest mistake that was made by signing the unfortunate "Camp David" agreement.

די טעות הכי גדולה וואס מ'האט געמאכט מיט חתם'ענען אויפן חוזה האומלל פון "קעמפ דייוויד".

English translation 1433

Previously, people whispered about this,

אמאל האט מען זיך וועגן דעם געשושקעט,

English translation 1434

but it is already a year and a half since a book was published in the Land of Israel where it is admitted that a mistake was made with the "Camp David" agreement. For thereby they gave away the entire Sinai,

אבער שוין אנדערהאלבן יאר ווי מ'האט אפגעדרוקט א ספר אין ארץ ישראל וואו מ'איז מודה אז מ'האט געמאכט א טעות מיטן חוזה פון "קעמפ דייוויד". ווייל דערמיט האט מען אפגעגעבן גאנץ סיני,

English translation 1435

with all the oil fields that are located there,

מיט אלע שדי נפט וואס געפינען זיך דארטן,

English translation 1436

and brought the security of the Land of Israel into danger –

און אריינגעבראכט אין סכנה דעם בטחון פון ארץ ישראל –

English translation 1437

and what did they receive for it? Nothing more than a paper with a signature from the opposing side!...

און וואס האט מען דערפאר באקומען? מערניט ווי א פאפיר מייר א חתימה פון דעם צד שכנגד!...

English translation 1438

And upon this they ordered banquets and wished each other "Mazel Tov"!

און דערויף האט מען געהייסן מאכן באנקעטן און זיך געוואונטשן "מזל טוב"!

English translation 1439

And as discussed at length many times,

וכמדובר כמ"פ בארוכה,

English translation 1440

that at the time when they were about to sign the "Camp David" agreement, it was a time when the President of the United States needed to have some paper and agreement on which the three signatures would be signed,

אז בשעת מ'האט געהאלטן בא חתם'ענען דעם חוזה פון "קעמפ דייוויד' איז געווען א זמן ווען דער נשיא פון ארצות הברית האט געמוזט האבן עפעס א פאפיר וחוזה אויף וועלכן עס זאלן זיין גע'חתם'עט די דריי חתימות,

English translation 1441

the signature of the Land of Israel,

די חתימה פון ארץ ישראל,

English translation 1442

the signature of Egypt,

די חתימה פון מצרים,

English translation 1443

and his signature

און זיין חתימה

English translation 1444

(of the U.S.),

(פון ארצה"ב),

English translation 1445

so that he could go and show it for the elections

בכדי ער זאל דאס קענען גיין און ווייזן פאר די בחירות

English translation 1446

(which were at that same time).

(וואס זיינען געווען באותו זמן).

English translation 1447

And he did not care what was signed,

און אים איז ניט געווען קיין נפק"מ אויף וואס מ'האט גע'חתם'עט,

English translation 1448

as long as he would have the signatures. Consequently, if the one from the Land of Israel had stood firmly and strongly that they would not give Sinai with the oil fields, etc. –

אבי אז ער זאל האבן די חתימות. במילא אויב דער פון ארץ ישראל וואלט זיך דעמולט געשטעלט בתוקף אז מ'גיט ניט אפ סיני מיט די שדי נפט וכו' –

English translation 1449

they would have signed the agreement anyway.

וואלט מען סיי-ווי גע'חתם'עט דעם חוזה.

English translation 1450

If he did not have the strength to withstand the pressure that was placed upon him,

אויב ער האט ניט געהאט די שטארקייט בייצושטיין דעם דוחק וואס מ'האט אויף אים געלייגט,

English translation 1451

he should have returned to the Land of Israel,

האט ער געזאָלט צוריקפארן אין ארץ ישראל,

English translation 1452

and they would have received him with great honor and with a "red carpet" and all the matters!

און מ'וואלט אים דאן אויפגענומען מיט גרויס כבוד און מיט א "רעד קארפעט" און כל הענינים!

English translation 1453

When it came to signing the agreement at "Camp David",

בשעת ס'איז געקומען צום חתם'ענען דעם חוזה אין "קעמפ דייוויד",

English translation 1454

and they demanded of him that they give Sinai, etc. –

און מ'האט געמאנט פון אים אז מ'זאל אפגעבן סיני וכו' –

English translation 1455

he then had three options:

האט ער דעמולט געהאט דריי ברירות:

English translation 1456

One option –

איין ברירה –

English translation 1457

to give in and sign,

נאכצוגעבן און חתם'ענען,

English translation 1458

A second option –

א צווייטע ברירה –

English translation 1459

to stand with all his strength and not give in,

זיך צו שטעלן מיטן גאנצן תוקף און ניט נאכגעבן,

English translation 1460

and he would have succeeded

און ער וואלט אויסגעפירט

English translation 1461

(as above),

(כנ"ל),

English translation 1462

And a third option –

און א דריטע ברירה –

English translation 1463

to return home and avoid all these troubles.

צוריקפארן אהיים און פארשפארן די אלע צרות.

English translation 1464

Nevertheless, he then did not have within himself the strength and he gave in and signed the unfortunate agreement,

אעפ"כ האט ער דעמולט ניט געהאט אין זיך די שטארקייט און ער האט נאכגעגעבן און גע'חתם'עט אויף דעם אומגליקלעכן חוזה,

English translation 1465

whereby they gave away the entire Sinai with all the oil fields,

וואס דערמיט האט מען אפגעגעבן גאנץ סיני מיט אלע שדי נפט,

English translation 1466

and placed the security of the Land of Israel in danger!

און אריינגעשטלט אין סכנה דעם בטחון פון ארץ ישראל!

English translation 1467

The claim that a promise was given to Egypt –

די טענה אז מ'האט געגעבן מצרים א הבטחה –

English translation 1468

they also gave the residents of Yamit a promise that they would always be allowed to remain there!

האט מען דאך אויך געגעבן די תושבי ימית א הבטחה אז מ'וועט זיי אלעמאל דארטן לאזן בלייבן!

English translation 1469

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1470

The entire promise that was given to Egypt is absolutely not applicable,

די גאנצע הבטחה וואס מ'האט געגעבן מצרים איז כלל וכלל ניט חל,

English translation 1471

because it would endanger two or three million people in the Land of Israel!

וויבאלד אז דאס שטעלט איין אין פקו"ן צוויי דריי מיליאן מענטשן אין ארץ ישראל!

English translation 1472

For example:

ולדוגמא:

English translation 1473

If someone were to make an oath while holding a Torah scroll that he would harm, heaven forbid, a group of people –

אויב איינער וועט מאכן א שבועה בנקיטת ספר תורה אז ער וועט מזיק זיין ר"ל א קיבוץ פון מענטשן –

English translation 1474

no one would think to say,

וועט קיינעם ניט איינפאלן זאגן,

English translation 1475

even a non-Jewish "lawyer,"

אפילו א גוי'שער "לאיער",

English translation 1476

even a child,

אפילו א קינד,

English translation 1477

that the oath is binding and he must fulfill it, heaven forbid;

אז די שבועה איז חל און ער דארף זי אויספירן ח"ו;

English translation 1478

such an oath to harm people is not binding from the outset!

אזא שבועה צו מזיק זיין מענטשן איז מלכתחילה ניט חל!

English translation 1479

The reason for the mistake of signing the "Camp David" accords stems from the fact that there are such Jews in the Land of Israel who are "pursuers of peace," and

די סיבה אויף דעם טעות פון חתם'ענען אויפן חוזה פון "קעמפ דייוויד" שטאמט דערפון וואס עס געפינען זיך אזוינע אידן אין ארץ ישראל וועלכע זיינען "רודפי שלום", און

English translation 1480

(as discussed many times the explanation of this),

(ווי גערעדט כמ"פ דער פירוש בזה),

English translation 1481

they drive away peace:

זיי פארטרייבן דעם שלום:

English translation 1482

they have fallen before the non-Jew and before non-Jewishness,

זיי זיינען אראפגעפאלן פארן גוי און פאר גוי'שקייט,

English translation 1483

and "what will the nations say,"

ומה יאמרו הגויים,

English translation 1484

they have banded together and exert influence,

האבן זיי זיך איינגעשפארט און ווירקן איין,

English translation 1485

also on those who are above them,

אויך אויף די וואס זיינען העכער פאר זיי,

English translation 1486

that one should give in to the non-Jews in matters that even the non-Jews themselves do not want at all!

אז מ'זאל נאכגעבן די גויים אין זאכן וואס אפילו די גויים אליין ווילן מצ"ע ניט האבן!

English translation 1487

And as discussed many times,

וכמדובר כמ"פ,

English translation 1488

that the same mistake has already been made several times –

אז דעם זעלבן טעות האט מען שוין געמאכט עטלעכע מאל –

English translation 1489

and not by other people,

און ניט אנדערע מענטשן,

English translation 1490

but by the same ones:

נאר די זעלבע:

English translation 1491

after the Six-Day War, Jews ran to give in to non-Jews in matters that even the non-Jews themselves did not want!

נאכן מלחמת ששת הימים זיינען אידן געלאפן נאכגעבן גויים זאכן וואס אפילו די גויים אליין האבן ניט געוואלט האבן!

English translation 1492

On account of this came the Yom Kippur War.

עד"ז בא מלחמת יוהכ"פ.

English translation 1493

And on account of this even earlier,

ועד"ז נאך פריער,

English translation 1494

as discussed many times.

כמדובר כמ"פ.

English translation 1495

And every time that one ran after non-Jews and gave in to them,

און יעדן מאל וואס מ'איז נאכגעלאפן גויים און זיי נאכגעגעבן,

English translation 1496

undesirable results manifested, heaven forbid!

האבן זיך ארויסגעוויזן תוצאות בלתי רצויות ר"ל!

English translation 1497

And on account of this, with the "Camp David" accords, the same mistake was repeated.

ועד"ז בא דעם חוזה פון "קעמפ דייוויד" האט מען נאכמאל איבערגע'חזר'ט דעם זעלבן טעות.

English translation 1498

And now, with the incident in Lebanon, the same mistake was repeated again:

און איצטער בא דער מעשה אין לבנון האט מען נאכאמאל איבערגע'חזר'ט דעם זעלבן טעות:

English translation 1499

There was the possibility to expel all the terrorists from Lebanon

מ'האט געהאט די מעגלעכקייט צו ארויסטרייבן אלע מחבלים פון לבנון

English translation 1500

(let them go to Algeria or to another place –

(לאזן זיי פארן אין אלזשעריע אדער למקום אחר –

English translation 1501

it does not matter where,

ניט קיין נפק"מ וואוהין,

English translation 1502

as long as it is away from a place where they can harm Jews),

אבי אוועק פון אן ארט וואו זיי קענען מזיק זיין אידן),

English translation 1503

and through this to protect the Land of Israel,

און דורך דעם באשיצן ארץ ישראל,

English translation 1504

and there was also the agreement of the United States,

און מ'האט דערביי אויך געהאט די הסכמה פון ארצה"ב,

English translation 1505

as discussed once that the president of the United States explicitly stated then that he was leaving the United States for a period of time,

כמדובר אמאל 165 אז דער נשיא פון ארצה"ב האט דעמולט בפירוש אנגעזאגט אז ער פארט אוועק פון ארצה"ב פאר א משך זמן,

English translation 1506

consequently finishing the matter in Lebanon.

במילא ענדיקן אפ דעם ענין אין לבנון.

English translation 1507

Nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 1508

because of the falling before non-Jews and non-Jewishness,

צוליב דער אראפגעפאלנקייט פאר גויים און גוי'שקייט,

English translation 1509

there were then those who did not allow it to be completed,

זיינען דעמולט געווען אזוינע וואס האבן ניט דערלאזן אז מ'זאל עס פארענדיקן,

English translation 1510

and they remained near Beirut under the gunfire of the "P.L.O."!

און מ'איז געבליבן לעבן בעירוט אונטער דער שיסעריי פון די "פ.ל.או."!

English translation 1511

And because of this, the matter drags on to this very day,

און צוליב דעם ציט זיך די זאך עד היום הזה,

English translation 1512

and it has caused hundreds of innocent victims,

און ס'האט גורם געווען צו הונדערטער אומשולדיקע קרבנות,

English translation 1513

not only regarding Jewish victims,

מ'רעדט ניט נאר וועגן אידישע קרבנות,

English translation 1514

but also innocent non-Jews –

נאר אויך אומשולדיקע גויים –

English translation 1515

children are being killed...

קינדער ווערן גע'הרג'ט...

English translation 1516

And it is not that the matter was not completed and they returned to the Land of Israel –

און ס'איז ניט דער פשט אז מ'האט ניט פארענדיקט דעם ענין און מ'איז צוריקגעגאנגען אין ארץ ישראל –

English translation 1517

rather, the matter remains stuck in the middle:

נאר דער ענין בלייבט שטעקן אינמיטן:

English translation 1518

neither are all the terrorists expelled from Lebanon,

ניט מ'טרייבט ארויס אלע מחבלים פון לבנון,

English translation 1519

nor do they leave Lebanon back to the Land of Israel and leave the terrorists there to remain;

און ניט מ'גייט אוועק פון לבנון צוריק אין ארץ ישראל און מ'לאזט די מחבלים דארטן בלייבן;

English translation 1520

they are "hopping on two branches"! And it is known that "hopping on two branches" is the worst thing. As it was in the incident with Elijah the prophet:

מ'איז "פוסח על שני הסעיפים"! וכידוע 166 אז "פוסח על שני הסעיפים" איז די ערגסטע זאך. ווי ס'איז געווען בא דער מעשה מיט אליהו הנביא 167:

English translation 1521

it is better to give the Jews both choices,

בעסער געבן אידן ביידע ברירות,

English translation 1522

not only the choice of "if the Lord is God, follow Him,"

ניט נאר די ברירה פון "אם ה' האלקים לכו אחריו" 168,

English translation 1523

but also the opposite choice,

נאר אויך די פארקערטע ברירה,

English translation 1524

because then at least there is the hope that they will repent.

ווייל דעמולט האט מען נאך לכה"פ די האפענונג אז זיי וועלן תשובה טאן.

English translation 1525

However, with a "hopper on two branches," one cannot turn back,

משא"כ מיט א "פוסח על שני הסעיפים" קען מען זיך ניט איינקערן,

English translation 1526

because one does not know where he stands!

ווייל מ'ווייסט ניט וואו ער האלט!

English translation 1527

Here we are not speaking about the fact that they now exchanged thousands of non-Jews in order to obtain six Jews. This is merely a result of the fact that previously the matter was not completed properly. Had they completed everything from the outset,

דא רעדט מען ניט וועגן דעם וואס מ'האט איצטער אויסגעביטן די טויזנטער גויים בכדי באקומען זעקס אידן. דאס איז דאך נאר א מסובב דערפון וואס פריער האט מען ניט פארענדיקט דעם ענין כדבעי. וואלט מען לכתחילה אלץ פארענדיקט,

English translation 1528

this would not have come about. Because they did not complete it,

וואלט עס דערצו ניט געקומען. וויבאלד מ'האט ניט פארענדיקט,

English translation 1529

it caused all these undesirable matters that come out subsequently. Its beginning was voluntary and its end was forced:

האט עס גורם געווען צו די אלע ענינים בלתי רצויים וואס קומען ארויס בהמשך לזה. תחלתו ברצון וסופו באונס:

English translation 1530

in the beginning, they voluntarily did not completely finish expelling the terrorists –

אין אנהויבס האט מען ברצון ניט פארענדיקט אינגאנצן ארויסטרייבן די מחבלים –

English translation 1531

now it is forced, causing all kinds of results...

איז דאס איצטער באונס גורם צו כל מיני תוצאות...

English translation 1532

And in addition, the Jews themselves brought the trouble upon themselves, that when the nations themselves killed other nations,

און דערצו האבן אידן אליין אנגעבראכט אויף זיך די צרה אז בשעת גויים האבן אליין אויסגע'הרג'עט אנדערע גויים,

English translation 1533

the Jews demanded from other Jews "justice and righteousness," and therefore a committee of inquiry was established to investigate which Jew is guilty!

האבן אידן געמאנט פון אנדערע אידן "צדק ויושר" און דערפאר האט מען אויפגעשטעלט א ועדת חקירה צו אויספארשן ווײַלכער איד איז שולדיק!

English translation 1534

Everyone knows that the nations actually committed the deed,

אלע ווייסן דאך אז גויים האבן אפגעטאן די מעשה בפועל,

English translation 1535

and one knows the names of those who did it –

און מ'ווייסט די נעמען פון די וואס האבן עס געטאן –

English translation 1536

they boast about it, that they performed a mitzvah of the avenger of blood. So if you are a judge who demands justice and righteousness and you want to blame Jews for the deed,

זיי ברימען זיך דאך מיט דעם אז זיי האבן געטאן א מצוה פון גואל הדם. איז אויב דו ביסט א שופט וואס מאנט צדק ויושר און ווילסט שמייסן אידן פאר דער מעשה,

English translation 1537

then at the very least also blame the nations who actually committed the deed! Their claim is indeed "like all the nations, the house of Judah,"

איז לכל הפחות שמייס אויך די גויים וואס האבן געטאן די מעשה בפועל! זייער טענה איז דאך "ככל הגוים בית יהודה" 169,

English translation 1538

Jews are, heaven forbid, equal to the nations –

אידן זיינען ר"ל גלייך ווי גויים –

English translation 1539

so if you blame Jews,

איז אויב דו שמייסט אידן,

English translation 1540

also blame the nations!...

שמייס אויך גויים!...

English translation 1541

Nevertheless, the subservience to the nations is so deep –

אעפ"כ איז די אַראפגעפאלנקייט פאר גויים אזוי טיף –

English translation 1542

that because of "what will the nations say," one must show them that one conducts oneself according to justice and righteousness,

אז צוליב מה יאמרו הגויים דארף מען זיי באווייזן אז מ'פירט זיך ע"פ צדק ויושר,

English translation 1543

and one blames only Jews,

און מ'שמייסט נאר אידן,

English translation 1544

who did not do the deed at all,

וואס האבן גאר ניט געטאן די מעשה,

English translation 1545

and not the nations who actually committed it.

און ניט די גויים וואס האבן דאס אפגעטאן בפועל.

English translation 1546

And so it continues further and further in the situation in Lebanon,

און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער אין דעם מצב אין לבנון,

English translation 1547

that Jews sit there,

אז אידן זיצן דארטן,

English translation 1548

and do nothing,

און טוען גארניט,

English translation 1549

neither here nor there.

ניט אהער און ניט אהין.

English translation 1550

And one demands from Jews that they agree on several matters –

און מ'מאנט פון אידן אז מ'זאל אפרעדן כמה ענינים –

English translation 1551

but now they do not even want to sign a paper

אבער איצטער וויל מען אפילו ניט חתם'נען א פאפיר

English translation 1552

(as with Egypt),

(ווי מיט מצרים),

English translation 1553

only to agree orally,

נאר אפרעדן בעל-פה,

English translation 1554

whereby then anyone can say whatever he wants, etc.

וואס דעמולט קען יעדערער רעדן וואס ער וויל וכו'.

English translation 1555

Until that, may it be rebuilt and reestablished, now demands from the Land of Israel that one perform the same action that the nations did to other nations,

ביז אז ארצה"ב מאָנט איצטער פון ארץ ישראל אז מ'זאל אפטאן ע"ד די זעלבע פעולה וואס די גויים האבן געטאן צו אנדערע גויים,

English translation 1556

with the claim that now the times have changed. And one wants to drag Jews in so that they should be the "policeman,"

מיט דער טענה אז איצטער איז נשתנו העתים. און מ'וויל אריינשלעפן אידן אז זיי זאלן זיין דער "פאליסמאן",

English translation 1557

and afterward they will come to them shouting with complaints –

און דערנאך וועט מען צו זיי קומען שרייען מיט טענות –

English translation 1558

why they conducted themselves as a "policeman" must conduct himself...

פארוואס זיי האבן זיך געפירט ווי א "פאליסמאן" דארף זיך פירן...

English translation 1559

And as mentioned above,

וכאמור לעיל,

English translation 1560

the reason for all these matters is:

די סיבה אויף די אלע ענינים איז:

English translation 1561

those who are subservient to nations and gentility and in whom the "pride of Jacob" is lacking –

אזוינע וואס זיינען אַראפגעפאלן פאר גויים און גוי'שקייט און בא זיי פעלט דער "גאון יעקב" –

English translation 1562

they are the ones who decide how one should conduct oneself in the Land of Israel,

זיינען די וואס זיינען מחליט ווי מ'זאל זיך פירן אין ארץ ישראל,

English translation 1563

and they also influence those who are above them.

און זיי פועל'ן אויך אויף די וואס זיינער העכער פאר זיי.

English translation 1564

And this was the reason for the mistake in the Six-Day War,

און דאס איז געווען די סיבה אויפן טעות בא מלחמת ששת הימים,

English translation 1565

in the Yom Kippur War,

בא מלחמת יוהכ"פ,

English translation 1566

in the treaty of "Camp David,"

בא דעם חוזה פון "קעמפ דייוויד",

English translation 1567

and also in Lebanon.

און אויך בא לבנון.

English translation 1568

Why does one speak about this on Chanukah? Because the same thing happened on Chanukah,

פארוואס רעדט מען וועגן דעם בחנוכה? ווייל די זעלבע זאך איז געווען בא חנוכה,

English translation 1569

from it there is a lesson also for now:

האט מען דערפון א לימוד אויך אויף איצטער:

English translation 1570

Also then, all the troubles began from the fact that there were Hellenists,

אויך דעמולט האבן זיך אלע צרות אנגעהויבן דערפון וואס עס זיינען געווען מתיוונים,

English translation 1571

that is, Jews who indeed laid tefillin and the like,

ד.ה. אידן וואס האבן טאקע געלייגט תפילין וכיו"ב,

English translation 1572

but in them the "pride of Jacob" was lacking,

אבער בא זיי האט געפעלט אין דעם "גאון יעקב",

English translation 1573

and they were subservient to the nations and wanted to imitate them, etc.;

און זיי זיינען געווען אַראפגעפאלן פאר גויים און האבן זיי געוואלט נאָכמאַכן כו';

English translation 1574

they followed the method of "a Jew in your tent and a man when you go out."

זיי זיינען געגאנגען מיט דער שיטה פון "יהודי באהליך ואדם בצאתך".

English translation 1575

It caused all the troubles that came out from it.

האט עס גורם געווען צו אלע צרות וואס זיינען דערפון ארויס.

English translation 1576

So it is also now:

אזוי איז אויך איצטער:

English translation 1577

those who decide how one should conduct oneself in the Land of Israel are subservient to nations and gentility,

די וואס זיינען מחליט ווי מ'זאל זיך פירן אין ארץ ישראל זיינען אַראפגעפאלן פאר גויים און גוי'שקייט,

English translation 1578

and in them the "pride of Jacob" is lacking.

און בא זיי פעלט דער "גאון יעקב".

English translation 1579

It can indeed be that they are captives taken as infants –

עס קען טאקע זיין אז זיי זיינען תינוקות שנשבו –

English translation 1580

such was their education,

אזוי איז געווען זייער חינוך,

English translation 1581

they do not know better;

ווייסן זיי ניט בעסער;

English translation 1582

but the claim is –

אבער די טענה איז –

English translation 1583

why were they appointed as ministers and placed "at the head"?!

מארוואס האט מען זיי ממנה געווען אלס מיניסטאָרן און זיי אוועקגעזעצט "על הראש"?!

English translation 1584

Why does one shout about this –

פארוואס שרייט מען וועגן דעם –

English translation 1585

one knows that the shouting will accomplish nothing? One shouts because it hurts,

מ'ווייסט דאך אז דער שרייען וועט גארניט אויפטאן? מ'שרייט ווייל ס'טוט וויי,

English translation 1586

without any calculations of intellect as to whether the shouting will help!

אן קיינע חשבונות בשכל ווי דער שרייען וועט העלפן!

English translation 1587

When a cut is made in one's own finger –

בשעת עס ווערט א שניט אין דעם אייגענעם פינגער –

English translation 1588

one shouts! One does not think whether the shouting will help or not. Because his finger hurts,

שרייט מען! מ'טראכט ניט צי דער שרייען וועט העלפן אדער ניט. וויבאלד אז זיין פינגער טוט-וויי,

English translation 1589

he shouts.

שרייט ער.

English translation 1590

When one asks him:

בשעת מ'פרעגט ביי אים:

English translation 1591

Do you know that your shouting will accomplish nothing? He says yes. He knows that when one makes a cut on the finger, one must do the known things. If it is a larger cut –

די ווייסטו אז דיין שרייען וועט גארניט אויפטאן? זאגט ער יע. ער ווייסט אז ווען מ'גיט א שנייד דעם פינגער דארף מען טאן די ענינים הידועים. אויב ס'איז א גרעסערער שניט –

English translation 1592

one must go to a doctor,

דארף מען גיין צו א דאקטער,

English translation 1593

and one cannot heal it oneself. If so –

און אליין קען מען דאס ניט אויסהיילן. אויב אזוי –

English translation 1594

why do you shout? Because it hurts me!

פארוואס שרייסטו? ווייל עס טוט מיר וויי!

English translation 1595

Since there is such a situation in the world that kingdoms are provoking each other and this affects Jews –

וויבאלד אז ס'איז אזא מצב בעולם וואס מלכיות מתגרות און דאס רירט אן אידן –

English translation 1596

one must therefore do something about it.

דארף מען דאך דערצו עפעס טאן.

English translation 1597

There are two ways regarding this:

זיינען דא אויף דעם צוויי וועגן:

English translation 1598

One way,

איין וועג,

English translation 1599

that one should gather Jews and shout. But this is a doubt whether it will help.

מ'זאל צוזאמענקלייבן אידן און שרייען. אבער דאס איז א ספק צי ס'וועט העלפן.

English translation 1600

A second way –

א צווייטער וועג –

English translation 1601

which the Torah of truth promises that it will certainly help –

וואס תורת אמת איז מבטיח אז ס'וועט זיכער העלפן –

English translation 1602

that one should increase in prayer and supplication to the Holy One, blessed be He.

אז מ'זאל מוסיף זיין בתפלה ובקשה להקב"ה.

English translation 1603

That this will bring out the general situation in the world,

וואס דאס וועט ארויסהעלפן דעם מצב כללי בעולם,

English translation 1604

and also regarding those who are in the land of Israel –

און אויך בנוגע די וואס זיינען אין ארץ ישראל –

English translation 1605

that He will cause a spirit from on high to be upon them,

אז יערה עליהם רוח ממרום,

English translation 1606

and they will completely change.

און זיי וועלן זיך איגאנצן בייטן.

English translation 1607

Until, just as in the days of Chanukah there was the victory of the Hasmoneans,

ביז אז כשם ווי בימי חנוכה איז געווען דער נצחון פון די חשמונאים,

English translation 1608

even though previously there were the Hellenists –

אע"פ וואס פריער זיינען געווען די מתיוונים –

English translation 1609

so too now it will be in pleasant ways and in ways of peace,

וועט אזוי אויך איצטער זיין ובדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 1610

Until it will be "But the righteous will give thanks to Your name; the upright will dwell in Your presence" –

ביז ס'וועט זיין "אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך" –

English translation 1611

ascending for the pilgrimage to the Holy Temple each month in its month and each Shabbat in its Shabbat,

בעלי' לרגל לביהמ"ק מדי חודש בחדשו ומדי שבת בשבתו 170,

English translation 1612

"Every male among you shall appear before the Lord God,"

"יראה כל זכורך את פני האדון ה'" 171,

English translation 1613

In the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1614

there is no manner of "from now they are redeemed."

אין אן אופן פון "מיד הן נגאלין" 172.

English translation 1615

The explanation in Rashi at the beginning of the portion Vayeishev

דער ביאור אין פרש"י בר"פ וישב

English translation 1616

("Jacob wished to settle in tranquility, etc."):

("ביקש יעקב לישב בשלוה כו:) ":

English translation 1617

Even though the interpretation "Jacob wished to settle in tranquility, the agitation of Joseph sprang upon him, etc." is on the words "And Jacob settled,"

אע"פ וואס דער פירוש "ביקש יעקב לישב בשלוה קפץ עליו רוגזו של יוסף כו'" איז אויף די ווערטער "וישב יעקב",

English translation 1618

Rashi writes it in his commentary

שרייבט עס רש"י בפירושו

English translation 1619

(not on "And Jacob settled," but)

(ניט אויף "וישב יעקב", נאר)

English translation 1620

on the words "These are the generations of Jacob"

אויף די ווערטער "אלה תולדות יעקב"

English translation 1621

(in the verse that follows).

(אין דעם פסוק שלאח"ז).

English translation 1622

Because the matter of "And Jacob settled –

ווייל דער ענין פון "וישב יעקב –

English translation 1623

Jacob wished to settle in tranquility" and the claim of the Holy One, blessed be He, about this

ביקש יעקב לישב בשלוה" און טענת הקב"ה על זה

English translation 1624

("Is it not enough for the righteous, etc.,"

("לא דיין לצדיקים כו'",

English translation 1625

and therefore "the agitation of Joseph sprang upon him")

און דערפאר "קפץ עליו רוגזו של יוסף")

English translation 1626

was connected specifically with "These are the generations of Jacob: Joseph, seventeen years old, etc.,"

איז געווען פארבונדן דוקא מיט "אלה תולדות יעקב יוסף בן שבע עשרה שנה גו'",

English translation 1627

only then was the claim of the Holy One, blessed be He, upon Jacob's request to settle in tranquility.

ערשט דעמולט איז געווען טענת הקב"ה על בקשת יעקב לישב בשלוה.

English translation 1628

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 1629

Until Joseph became seventeen years old, Jacob indeed sat in tranquility for a duration of nine years or eleven years

ביז יוסף איז געווארן שבע עשרה שנה איז יעקב טאקע געזעצן בשלוה במשך ניין יאר אדער עלף יאר

English translation 1630

(according to the simple explanation):

(ע"ד הפשט):

English translation 1631

After Joseph was born

נאך דעם ווי יוסף איז געבארן געווארן

English translation 1632

(at the end of fourteen years that Jacob "served for a wife" in the house of Laban)

(בסוף ארבע עשרה שנה וואס יעקב "עבד באשה" בבית לבן 173)

English translation 1633

Jacob remained another six years with Laban

איז יעקב געבליבן נאך זעקס יאר בא לבן'ען

English translation 1634

("Six years for your flock").

("שש שנים בצאנך" 174).

English translation 1635

And afterwards he was two years on the road

און דערנאך איז ער געווען צוויי יאר בדרך

English translation 1636

("A year and a half in Succot and six months in Bethel").

("שנה וחצי בסכות 175 וששה חדשים בבית א-ל" 176).

English translation 1637

Afterwards he arrived in the land of Canaan,

דערנאך איז ער אנגעקומען אין ארץ כנען,

English translation 1638

and there was "And Jacob settled" until "Joseph, seventeen years old" at his sale.

און דארטן איז געווען "וישב יעקב" ביז "יוסף בן שבע עשרה שנה" במכירתו.

English translation 1639

It turns out that Jacob sat in tranquility nine years,

קומט אויס אז יעקב איז געזעצן בשלוה ניין יאר,

English translation 1640

or eleven years if one also counts the two years on the road

אדער עלף יאר אויב מ'רעכנט אויך די צוויי יאר בדרך

English translation 1641

(when he was not in the house of Laban) –

(וואס ער איז ניט געווען בבית לבן) –

English translation 1642

from the eighth year after the birth of Joseph

פון דעם אכטן יאר נאך לידת יוסף

English translation 1643

(six years with Laban,

(זעקס יאר בא לבן,

English translation 1644

two years on the road)

צוויי יאר בדרך)

English translation 1645

until he became seventeen years old

ביז ער איז געווארן שבע עשרה שנה

English translation 1646

(when he was sold and the tranquility of Jacob was destroyed).

(ווען ער איז פארקויפט געווארן און די שלוה בא יעקב איז צעשטערט געווארן).

English translation 1647

Accordingly, it is understood that the promise of the Holy One, blessed be He, to Jacob "I will surely do good with you" was indeed fulfilled in this world –

לפי"ז איז מובן אז הבטחת הקב"ה ליעקב "היטב אטיב עמך" איז טאקע מקויים געווארן בעוה"ז –

English translation 1648

because Jacob sat in tranquility for several years.

ווייל יעקב איז געזעצן בשלוה במשך כמה שנים.

English translation 1649

This was, however, all until Joseph grew up. But when he became seventeen years old,

דאס איז אבער אלץ געווען ביז יוסף איז אויסגעוואקסן. בשעת ער איז אבער געווארן שבע עשרה שנה,

English translation 1650

and "And Jacob settled –

און "וישב יעקב –

English translation 1651

Jacob wished to settle in tranquility" –

ביקש יעקב לישב בשלוה" –

English translation 1652

the Almighty had a great claim about this:

האט דער אויבערשטער אויף דעם געהאט א טענה גדולה:

English translation 1653

When Joseph was born, Jacob said to Laban "Send me away, that I may go to my place and to my land,"

בשעת יוסף איז געבארן געווארן האט יעקב געזאגט לבן'ען "שלחני ואלכה אל מקומי ולארצי" 177,

English translation 1654

and Rashi explains:

ופרש"י:

English translation 1655

"When Rachel gave birth to Joseph –

"כאשר ילדה רחל את יוסף –

English translation 1656

from when the adversary of Esau was born, as it is said 'And the house of Jacob shall be a fire and the house of Joseph a flame and the house of Esau straw,'

משנולד שטנו של עשו שנאמר 178 והי' בית יעקב אש ובית יוסף להבה ובית עשו לקש,

English translation 1657

fire without a flame does not dominate at a distance. When Joseph was born, Jacob trusted in the Holy One, blessed be He, and wished to return,"

אש בלא להבה אינו שולט למרחוק. משנולד יוסף בטח יעקב בהקב"ה ורצה לשוב",

English translation 1658

because then

ווייל דעמולט

English translation 1659

(from when Joseph was born)

(משנולד יוסף)

English translation 1660

he knows that he will be able to overcome Esau.

ווייסט ער אז ער וועט קענען מנצח זיין עשו'ן.

English translation 1661

Further it is stated that when Jacob met Esau, he said to him "My lord knows that the children are tender, etc. Let my lord please pass before his servant, and I will lead on slowly, according to the pace of the livestock that is before me and according to the pace of the children, until I come to my lord, to Seir."

ווייטער שטייט 179 אז ווען יעקב האט געטראפן עשו'ן האט ער אים געזאגט "אדוני יודע כי הילדים רכים גו' יעבור נא אדוני לפני עבדו ואני אתנהלה לאטי לרגל המלאכה אשר לפני ולרגל הילדים עד אשר אבוא אל אדוני שעירה".

English translation 1662

All this was,

וואס דאס אלץ איז געווען,

English translation 1663

when Joseph was still tender. Consequently, Jacob could not yet contend with Esau,

בשעת יוסף איז נאך געווען רך. במילא האט יעקב נאך ניט געקענט אויפטאן מיט עשו'ן,

English translation 1664

because he needs to come to "Joseph, a flame"

ווייל ער דארף אנקומען צו "יוסף להבה"

English translation 1665

(and "fire without a flame does not dominate at a distance");

(און "אש בלא להבה אינו שולט למרחוק");

English translation 1666

But when Joseph grew up and became seventeen years old,

בשעת אבער יוסף איז אויסגעוואקסן און געווארן בן שבע עשרה שנה,

English translation 1667

and then "all that he learned

און דעמולט "כל מה שלמד

English translation 1668

(Jacob)

(יעקב)

English translation 1669

from Shem and Ever he transmitted to him,"

משם ועבר מסר לו" 180,

English translation 1670

he gave him his Torah and all his matters,

ער האט אים געגעבן תורתו וכל עניניו,

English translation 1671

consequently "Joseph, a flame" was then already prepared to help Jacob contend with Esau and to refine him,

במילא איז "יוסף להבה" דעמולט שוין געווען מוכן צו ארויסהעלפן יעקב'ן אויפטאן מיט עשו'ן און אים מברר זיין,

English translation 1672

as Jacob had promised that he would do.

ווי יעקב האט צוגעזאגט אז ער וועט טאן.

English translation 1673

Nevertheless, Jacob then did not go to contend with Esau. And on the contrary:

ואעפ"כ איז יעקב דעמולט ניט געגאנגען אויפטאן מיט עשו'ן. ואדרבה:

English translation 1674

"Jacob wished to settle in tranquility" –

"ביקש יעקב לישב בשלוה" –

English translation 1675

Has the Almighty now come with a complaint:

איז דער אויבערשטער דעמולט געקומען מיט א טענה:

English translation 1676

Granted, until now Joseph

בשלמא ביז איצטער איז יוסף

English translation 1677

("flame")

("להבה")

English translation 1678

was young,

געווען יונג,

English translation 1679

consequently you could not go to clarify Esau,

במילא האסטו ניט געקענט גיין מברר זיין עשו'ן,

English translation 1680

but now Joseph has already grown up etc. –

אבער איצטער איז שוין יוסף אויסגעוואקסן כו' –

English translation 1681

so what does it mean that you do not go to clarify Esau,

איז וואס הייסט אז דו גייסט ניט מברר זיין עשו'ן,

English translation 1682

and instead of this,

און אנשטאט דעם,

English translation 1683

you ask for "to dwell in tranquility."

בעטסטו נאך "לישב בשלוה".

English translation 1684

Therefore Jacob received a punishment measure for measure:

דערפאר איז יעקב'ן געקומען אן עונש מדה כנגד מדה:

English translation 1685

Just as he did not go with "Joseph flame" to engage with Esau

אזוי ווי ער איז ניט געגאנגען מיט "יוסף להבה" צו אויפטאן מיט עשו'ן

English translation 1686

(but rather sought to dwell in tranquility) –

(נאר ביקש לישב בשלוה) –

English translation 1687

his punishment was that "the anger of Joseph leaped upon him."

איז זיין עונש געווען אז "קפץ עליו רוגזו של יוסף".

English translation 1688

And based on this, all the precise points are understood.

ועפ"ז זיינען מובן די אלע דיוקים.

English translation 1689

The explanation in the matter of the repetition of the dream:

דער ביאור אין דעם ענין פון השנות החלום 181:

English translation 1690

The difference between the two dreams of Joseph and the two dreams of Pharaoh –

דעם חילוק צווישן די צוויי חלומות פון יוסף און די צוויי חלומות פון פרעה –

English translation 1691

a five-year-old student of Scripture understands on his own. Therefore Rashi does not need to explain why Joseph's dream was not fulfilled in the manner of "God hastens to do it" even though he had two dreams:

פארשטייט דער בן חמש למקרא אליין. דערפאר דארף אים רש"י ניט מפרש זיין פארוואס חלום יוסף איז ניט מקויים געווארן באופן "ממהר האלקים לעשותו" כאטש ער האט געהאט צוויי חלומות:

English translation 1692

By Pharaoh, both dreams were with the same content

בא פרעה זיינען ביידע חלומות געווען מיטן זעלבן תוכן

English translation 1693

(although with two separate parables –

(כאטש מיט צוויי באזונדערע משלים –

English translation 1694

one dream with cows and one with stalks).

איין חלום מיט פרות און איינער מיט שבלים).

English translation 1695

And also

און אויך

English translation 1696

(the interpretation and)

(פתרון און)

English translation 1697

the fulfillment of the dreams was in the same matter –

קיום החלומות איז געווען אין דעם זעלבן ענין –

English translation 1698

"Pharaoh's dream is one" –

"חלום פרעה אחד הוא" 182 –

English translation 1699

the seven years of plenty

די שבע שני שובע

English translation 1700

(corresponding to which are the seven good cows,

(וואס כנגד זה זיינען די שבע פרות הטובות,

English translation 1701

and the seven good stalks),

און די שבע שבלים הטובות),

English translation 1702

and the seven years of famine

און די שבע שני רעב

English translation 1703

(corresponding to which are the seven lean cows and the seven thin stalks).

(וואס כנגד זה זיינען די שבע פרות הרקות און די שבע שבלים הרקות).

English translation 1704

However, the two dreams of Joseph contain many changes,

משא"כ די צוויי חלומות פון יוסף האבן אין זיך כו"כ שינויים,

English translation 1705

and also the fulfillment of the dreams was in two separate times:

און אויך קיום החלומות איז געווען אין צוויי באזונדערע זמנים:

English translation 1706

(a) In the first dream Joseph speaks about "we were binding sheaves in the middle of the field."

(א) אין דעם ערשטן חלום יוסף רעדט זיך וועגן "אנחנו מאלמים אלומים בתוך השדה".

English translation 1707

However, in the second dream it speaks about "the sun and the moon and eleven stars" in the heavens.

משא"כ אין צווייטן חלום רעדט זיך וועגן "השמש והירח ואחד עשר כוכבים" בשמים.

English translation 1708

That is, in two completely separate places –

ד.ה. אין צוויי באזונדערע מקומות לגמרי –

English translation 1709

the first dream in the field,

דער ערשטער חלום אין שדה,

English translation 1710

and the second in the heavens.

און דער צווייטער אין שמים.

English translation 1711

(b) In the first dream it speaks about Joseph's brothers and Joseph.

(ב) אין דעם ערשטן חלום רעדט זיך וועגן אחי יוסף און יוסף.

English translation 1712

However, in the second dream it also speaks about Jacob and Bilhah

משא"כ אין דעם צווייטן חלום רעדט זיך אויך וועגן יעקב און בלהה

English translation 1713

("the sun and the moon"),

("השמש והירח"),

English translation 1714

not only about "eleven stars" corresponding to the tribes.

ניט נאר וועגן "אחד עשר כוכבים" כנגד השבטים.

English translation 1715

(ג) בקיום החלומות זיינען די צוויי חלומות מקויים געווארן בזמנים שונים:

English translation 1716

The first dream was fulfilled when Joseph's brothers bowed to him when they came to ask for grain

דער ערשטער חלום איז נתקיים געווארן ווען אחי יוסף האבן זיך צו אים געבוקט ווען זיי זיינען געקומען בעטן תבואה 183

English translation 1717

("binding sheaves in the middle of the field...

("מאלמים אלומים בתוך השדה...

English translation 1718

your sheaves gathered around and bowed down to my sheaf",

תסובינה אלומותיכם ותשחתוין לאלומתי",

English translation 1719

that is, their bowing was connected with the field –

ד.ה. זייער השתחוואה איז פארבונדן מיט שדה –

English translation 1720

grain).

תבואה 184).

English translation 1721

However, the second dream was fulfilled when they bowed to Joseph in his house,

משא"כ דער צווייטער חלום איז נתקיים געווארן ווען מ'האט זיך געבוקט צו יוסף'ן בביתו 185,

English translation 1722

in the king's palace

אין ארמון המלך

English translation 1723

(corresponding to sun and moon and stars in the heavens).

(כנגד שמש וירח והכוכבים בשמים).

English translation 1724

Based on this, it is simply understood that Joseph's two dreams were not in the manner of the repetition of the dream as with Pharaoh's dreams. Therefore there is no question from the outset why they were not fulfilled immediately

עפ"ז איז מובן בפשטות אז די צוויי חלומות פון יוסף'ן זיינען ניט געווען באופן פון השנות החלום ווי בא חלומות פרעה. דעריבער איז קיין שאלה ניט לכתחילה פארוואס זיי זיינען ניט מקויים געווארן גלייך

English translation 1725

("God hastens to do it")

("ממהר האלקים לעשותו")

English translation 1726

and the verse does not need to interpret this.

און דער פסוק דארף דאס ניט אויסטייטשן.

English translation 1727

The lesson from what is explained in connection with Rabbi Chiya in the Zohar and in the notes on this –

די הוראה פון המבואר בקשר מיט ר' חייא אין זהר ובהערות על זה –

English translation 1728

in our portion and in Parshat Vayeishev:

בפרשתנו און אין פ' וישב:

English translation 1729

When one encounters Torah scholars,

בשעת מ'טרעפט אידן לומדי תורה,

English translation 1730

one must contemplate each one of them individually,

דארף מען זיך מתבונן זיין בכל אחד מהם בפרטיות,

English translation 1731

and then endeavor to help each one according to his level,

און דערנאך זיך משתדל זיין זיי ארויסצוהעלפן יעדערן לפי דרגתו,

English translation 1732

that he should be elevated to a higher level –

ער זאל נתעלה ווערן צו א העכערער דרגא –

English translation 1733

as we learn from the conduct of Rabbi Chiya as related in the Zohar in Parshat Vayeishev.

ווי מ'לערנט אפ פון הנהגת ר' חייא כמסופר בזהר פ' וישב.

English translation 1734

Since He looked into the Torah and created the world –

ס'איז דאך אסתכל באורייתא וברא עלמא –

English translation 1735

there must be individual contemplation of each of the Torah scholars

דארף זיין די התבוננות פרטית אין יעדערן פון די לומדי תורה

English translation 1736

(whom one encounters)

(וועלכע מ'טרעפט)

English translation 1737

before engaging in individual contemplation of the Torah itself,

פריער פאר נעמען זיך מיט התבוננות פרטית בתורה עצמה,

English translation 1738

in the four levels within the Torah,

אין די ד' דרגות שבתורה,

English translation 1739

and from this one derives how to contemplate individually the level of the Torah scholars,

און דערפון נעמט מען ארויס ווי זיך צו מתבונן זיין בפרטיות בדרגת הלומדי תורה,

English translation 1740

and effect in them an elevation –

און פועל'ן אין זיי אן עלי' –

English translation 1741

as we learn from the statement of Rabbi Chiya in the Zohar in our portion.

ווי מ'לערנט אפ פון מאמר ר' חייא בזהר פרשתנו.

English translation 1742

And one could elaborate on this,

ויש להאריך בזה,

English translation 1743

but this is not the place.

ואין כאן המקום.

English translation 1744

In connection with the proposal regarding saying in prayer "I hereby accept upon myself etc." and "But the righteous etc." –

בקשר מיט דער הצעה וועגן זאגן בתפלה "הריני מקבל עלי כו'" און "אך צדיקים גו'" –

English translation 1745

fortunate is the portion of those who endeavored to publicize this and to print it in the newspaper

איז אשרי חלקם פון די וואס האבן זיך משתדל געווען דאס מפרסם צו זיין און דאס אפדרוקן אין צייטונג

English translation 1746

(without an arousal from me),

(אָן א התעוררות פון מיר),

English translation 1747

in two places in the newspaper –

אין צוויי ערטער אין צייטונג –

English translation 1748

one place in brief,

איין ארט בקיצור,

English translation 1749

together with a section where these two matters in prayer are written that each person can cut out and insert into his siddur,

צוזאמען מיט א חלק וואו עס שטייען די צוויי ענינים בתפלה וואס יעדערער קען ארויסשניידן און אריינלייגן בסידורו,

English translation 1750

and in the second place –

ובמקום שני –

English translation 1751

more at length.

מער בארוכה.

English translation 1752

And it shall be, then, through the general aspect of the matter of Torah and commandments and the dissemination of Judaism,

ויה"ר אז דורך כללות הענין פון תומ"צ און הפצת היהדות,

English translation 1753

and particularly in the matters of love of Israel and unity of Israel,

ובפרט אין די ענינים פון אהבת ישראל ואחדות ישראל,

English translation 1754

and especially –

ובמיוחד –

English translation 1755

through the utterance of these two matters in prayer –

דורך דער אמירה פון די צוויי ענינים בתפלה –

English translation 1756

one will hasten even more the coming of Mashiach our righteousness, speedily in our days, literally.

וועט מען נאכמער ממהר זיין ביאת משיח צדקנו במהרה בימינו ממש.

English translation 1757

In order to participate in the aforementioned –

בכדי זיך משתתף זיין אין הנ"ל –

English translation 1758

one will now give a beverage from the farbrengen to those who wrote this and endeavored to print it in the newspaper,

וועט מען איצטער געבן משקה פון דער התוועדות צו די וואס האבן דאס געשריבן און זיך משתדל געווען דאס אפדרוקן אין צייטונג,

English translation 1759

and with the beverage one should make a farbrengen on "this Chanukah",

און מיט די משקה זאל מען מאכן א התוועדות ב"זאת חנוכה",

English translation 1760

and there speak about the good resolutions that were accepted at the farbrengen of the 19th of Kislev,

און דארטן רעדן וועגן די החלטות טובות וואס מ'האט אנגענומען בא דער התוועדות פון י"ט כסלו,

English translation 1761

and the 20th of Kislev,

און כ"ף כסלו,

English translation 1762

and the Shabbat

און דעם שבת

English translation 1763

(Parshat Miketz) –

(פ' מקץ) –

English translation 1764

which comes in sequence to the 19th-20th of Kislev,

וואס קומט בהמשך צו י"ט-כ' כסלו,

English translation 1765

and in a manner that "a man shall help his fellow",

און אין אן אופן אז "איש את רעהו יעזרו" 186,

English translation 1766

through which, by the help of his fellow, it becomes for him like a "long arm" with which he can reach further than he could on his own.

וואס דורך עזר חבירו ווערט ביי אים אליין ווי א "ידא אריכתא" מיט וועלכער ער קען דערגרייכן ווייטער ווי ער וואלט געקענט מצ"ע.

English translation 1767

And in addition to this, there is also the help of the hand of the Holy One, blessed be He –

און דערצו האט מען נאך דעם עזר פון ידו של הקב"ה –

English translation 1768

"and Your right hand is outstretched to receive the penitent",

"וימינך פשוטה לקבל שבים" 187,

English translation 1769

until the Almighty takes out from exile every Jew by the hand,

ביז אז דער אויבערשטער נעמט ארויס פון גלות יעדן אידן באם האנט 188,

English translation 1770

"and the Lord your God will return your captivity"

"ושב ה' אלקיך את שבותך" 189

English translation 1771

("and Your right hand is outstretched to receive the penitent") –

("וימינך פשוטה לקבל שבים") –

English translation 1772

"it does not say 'and He will bring back,' but rather 'and He will return,' teaching that the Holy One, blessed be He, returns with them from among the exiles."

"והשיב לא נאמר אלא ושב מלמד שהקב"ה שב עמהם מבין הגלויות" 190.

English translation 1773

And in a manner of "immediately they are redeemed."

ובאופן פון "מיד הן נגאלין".

English translation 1774

His Holy Honor, our Master, our Teacher, and our Rebbe, may he live for many good days, gave a toast to R. D.R., may he live, and to R. G.Sh.D.B., Y., may he live,

כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן לחיים לר' ד.ר. שיחי' ולר' גשד"ב י. שיחי',

English translation 1775

and gave the bottle of beverage to the aforementioned R. G.Sh.D.B.

ונתן הבקבוק משקה לר' גשד"ב הנ"ל.

English translation 1776

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1777

Those who need to make an after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1778

should surely make an after-blessing.

זעלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1779

After the evening prayer

אחר תפלת ערבית

English translation 1780

(which came immediately after the afternoon prayer)

(שבא תיכף אחר תפלת מנחה)

English translation 1781

and the lighting of the Chanukah candles and Havdalah,

והדלקת נרות חנוכה והבדלה,

English translation 1782

His Holy Honor, our Master, our Teacher, and our Rebbe, may he live for many good days, began to sing "He will build the Holy Temple, etc."

התחיל כ"ק אדמו"ר שליט"א לנגן "שיבנה ביהמ"ק כו'".

English translation 1783

(Completion for Shabbat Parshat Miketz)

(השלמה לש"פ מקץ)

English translation 1784

Afterwards one sits down in front of a mirror and asks oneself –

דערנאך זעצט מען זיך אוועק אין שפיגל און מ'פרעגט בא זיך –

English translation 1785

"Why is this for me?..."

למה זה אנכי?...

English translation 1786

And one considers –

און מ'באטראכט זיך –

English translation 1787

"If it does not help, it will not harm..."

אם לא יועיל לא יזיק...

English translation 1788

Since one does not hear anyway what is being said,

וויבאלד אז מ'הערט סיי-ווי ניט וואס מ'רעדט,

English translation 1789

if one will not speak, it will harm no one. And on the contrary:

איז אויב מ'וועט ניט רעדן וועט דאס קיינעם ניט שאטן. ואדרבה:

English translation 1790

Surely each one will find good things to do.

זיכער וועט זיך יעדער איינער געפינען גוטע זאכן צו טאן.

English translation 1791

Why must one sit and torment the community for three hours,

פארוואס דארף מען זיצן און מאטערן דעם עולם דריי שעה,

English translation 1792

two and a half hours,

צוויי און א האלב שעה,

English translation 1793

three and a half hours?!...

דריי און א האלב שעה?!...

English translation 1794

This coming Shabbat there will not be a farbrengen in any case,

דעם קומענדיקן שבת וועט בלאו הכי ניט זיין קיין התוועדות,

English translation 1795

in two weeks' time, as usual, there will also not be a farbrengen –

אין צוויי שבתים ארום וועט ע"ד הרגיל אויך ניט זיין קיין התוועדות –

English translation 1796

consequently, it blocks all these matters

במילא פארשפארט עס די אלע ענינים

English translation 1797

(because one will not speak anyway,

(ווייל מ'וועט סיי-ווי ניט רעדן,

English translation 1798

and one will not hear);

און מ'וועט ניט הערן);

English translation 1799

and further, the Almighty will already help.

און ווייטער וועט דער אויבערשטער שוין העלפן.

English translation 1800

(Shabbat Mevarchim)

(שבת מברכים)

English translation 1801

Then there is no choice and one must hold a gathering due to the enactment of His Holy Honor, my father-in-law, the Rebbe

דעמולט האט מען גיט קיין ברירה און מ'דארף פארברענגען מצד תקנת כ"ק מו"ח אדמו"ר

English translation 1802

[and in the meantime there may be another reason why one will need to hold a gathering] –

[ובינתיים קען זיין נאך א סיבה פארוואס מ'וועט דארפן פארברענגען] –

English translation 1803

does one also wish to cause this...

צי דען וויל מען דאס אויך גורע זיין...

English translation 1804

His Holy Honor, my father-in-law, the Rebbe, and his father, the Rebbe

כ"ק מו"ח אדמו"ר און זיין פאטער דער רבי

English translation 1805

(the Rebbe Rashab)

(מהורש"ב)

English translation 1806

of blessed memory, were once in Italy,

נ"ע זיינען אמאל געווען אין איטאליע,

English translation 1807

which at that time was such a country. And there they saw a wonder:

וואס דעמולט איז איטאליע געווען א מדינה אזוינס. און דארטן האבן זיי געזען א חידוש:

English translation 1808

a "locomotive"

א "לאקאמאטיוו"

English translation 1809

(in Russian –

(אויף רוסיש –

English translation 1810

a "paravoz")

א "פאראוואז")

English translation 1811

to which carriages are attached,

וואס צו אים זיינען מחובר וואגאנען,

English translation 1812

and by the fact that the "locomotive" runs, it also pulls the carriages that are attached to it.

און דורך דעם וואס דער "לאקאמאטיוו" לויפט פירט ער אויך די וואגעגען וואס זיינען צו אים מחובר.

English translation 1813

Since from every thing one must learn a matter in divine service,

וויבאלד אז פון יעדער זאך דארף מען אפלערנען אן ענין בעבודה,

English translation 1814

the Rebbe, of blessed memory, learned from this that there is an entity which is essentially different and a separate thing from the rest of the matters,

האט דער רבי נ"ע דערפון אפגעלערנט אז ס'איז דא א מציאות וואס איז בעצם אנדערש און א באזונדער זאך. פון די שאר הענינים,

English translation 1815

only when one attaches them, it pulls them along:

נאר בשעת מ'איז זיי מחבר שלעפט ער זיי מיט:

English translation 1816

the "locomotive" is essentially a separate thing,

דער "לאקאמאטיוו" איז בעצם א באזונדער זאך,

English translation 1817

the carriages are a separate thing, and Italy is a separate thing,

די וואגענען זיינען א באזונדער זאך און איטאליע איז א באזונדער זאך,

English translation 1818

only when one attaches them, the "locomotive" also pulls the carriages, etc.

נאר בשעת מ'איז זיי מחבר שלעפט דער "לאקאמאטיוו" אויך מיט די וואגענען כו'.

English translation 1819

And so in our case:

עד"ז בנדו"ד:

English translation 1820

Since one does not hear anyway what is being said, the "locomotive" can sit by itself in a room and whistle,

וויבאלד אז מ'הערט סיי-ווי ניט וואס מ'רעדט קען דער "לאקאמאטיוו" זיצן בא זיך אין צימער און פייפן,

English translation 1821

and the "carriages" should sit by themselves and turn and do their own thing...

און די "וואגענען" זאלן זיצן פאר זיך און זיך דרייען און טאן זייער זאך...

English translation 1822

Why must one trouble the community to come and sit at a gathering and torment them –

פארוואס דארף מען מטריח זיין דעם עולם זיי זאלן קומען זיצן ביי א פארברענגען און זיי מאטערן –

English translation 1823

when they do not hear anyway what is being said;

בשעת זיי הערן סיי-ווי ניט וואס מ'רעדט;

English translation 1824

there are no recipients...

ס'זיינען ניטא קיינע מקבלים...

English translation 1825

Surely he thinks, while he sits at the farbrengen, good thoughts about love of God,

זיכער טראכט ער בשעת ער זיצט בא דער התוועדות גוטע זאכן וועגן אהבת ה',

English translation 1826

fear of God, etc. –

יראת ה' וכו' –

English translation 1827

he can do this by himself,

קען ער דאס טאן פאר זיך,

English translation 1828

why must one torment him to sit at the farbrengen?!

וואס דארף מען אים מאטערן זיצן בא דער התוועדות?!

English translation 1829

Even if an enemy hears a word –

אפילו אויב מ'הערט א ווארט –

English translation 1830

the word is adorned,

באקוקט מען דעם ווארט,

English translation 1831

and the word adorns him,

און דער ווארט באקוקט אים,

English translation 1832

and he says "kaput u'ferach",

און ער זאגט "כפתור ופרח",

English translation 1833

a beautiful word –

א שיינער ווארט –

English translation 1834

as it is stated in the Midrash

ע"ד ווי עס שטייט אין מדרש

English translation 1835

(Bereishit Rabbah 91:10)

(ב"ר סצ"א, י)

English translation 1836

that "when a person would say a well-composed thing before Rabbi Tarfon, he would say 'kaput u'ferach'" –

אז "בשעה שהי' אדם אומר דבר מתוקן לפני ר' טרפון הי' אומר כפתור ופרח" –

English translation 1837

and then one goes to sleep!

און דערנאך לייגט מען זיך שלאפן!

English translation 1838

One is not speaking of Kabbalah,

מ'רעדט דאך ניט קבלה,

English translation 1839

secrets of secrets of the Torah,

רזין דרזין דאורייתא,

English translation 1840

one is speaking of matters in letters that everyone can understand –

מ'רעדט זאכן אין אותיות וואס יעדערער קען פארשטיין –

English translation 1841

nevertheless...

אעפ"כ...

English translation 1842

So why must one hold a farbrengen and thereby trouble the people,

איז צוליב וואס דארף מען פארברענגען און דערביי מאטערן דעם עולם,

English translation 1843

and that one even has a complaint:

און יענער האט נאך א טענה:

English translation 1844

Why must he come to the farbrengen and for what? To hear how he is being scolded,

צוליב וואס דארף ער קומען צום פארברענגען און צוליב וואס? צוליב הערן ווי מ'זידלט אים,

English translation 1845

and especially on Shabbat Chanukah... –

ובפרט בשבת חנוכה... –

English translation 1846

it is better that each one should sit by himself on the day of Shabbat and open a Likkutei Torah,

בעסער אז יעדערער זאל זיצן פאר זיך ביום השבת און עפענען א לקו"ת,

English translation 1847

a Chassidic discourse and the like.

א מאמר חסידות וכיו"ב.

English translation 1848

Out of rest of the soul and rest of the body,

מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף,

English translation 1849

comfortably,

באקוועמערהייט,

English translation 1850

when he wants and where he wants,

ווען ער וויל און וואו ער וויל,

English translation 1851

and drink with it a glass of tea or chicory

און טרינקען דערמיט א גלאז טיי אדער ציקאריע

English translation 1852

(as one used to drink in the past)

(ווי מ'פלעגט אמאל טרינקען)

English translation 1853

or coffee,

אדער קאווע,

English translation 1854

with sugar or without sugar. Or drink compote

מיט צוקער אדער אָן צוקער. אדער טרינקען קאמפאט

English translation 1855

(if he is after the meal)!

(אויב ער האלט לאחר הסעודה)!

English translation 1856

Let each one sit down before a mirror,

זאל יעדערער זיך אוועקזעצן אין שפיגל,

English translation 1857

for the mirror is the best mussar book...

וואס דער שפיגל איז דער בעסטער מוסר-ספר...

English translation 1858

There is no lack of what to learn:

עס פעלט ניט וואס צו לערנען:

English translation 1859

In the past when one found a manuscript,

אמאל בשעת מ'האט געפונען א כתב יד,

English translation 1860

a discourse and the like,

א מאמר וכיו"ב,

English translation 1861

this was a rare find;

איז דאס געווען א יקר המציאות;

English translation 1862

today everything is printed,

היינט דרוקן מען אלץ אפ,

English translation 1863

and everyone can learn from it.

און יעדערער קען אין דעם לערנען.

English translation 1864

One finds a new manuscript, one sends it immediately there,

מ'געפינט א נייער כתב-יד שיקט מען עס גלייך אהין,

English translation 1865

and one must edit it,

און מ'דארף עס מגי' זיין,

English translation 1866

and it is not appropriate to say –

און ניט שייכות צו זאגן –

English translation 1867

one must immediately print it and publicize it etc.!

מ'דארף עס גלייך אפדרוקן ומפרסם זיין וכו'!

English translation 1868

Indeed, everything is printed:

דרוקט מען טאקע אלץ אפ:

English translation 1869

from the Alter Rebbe,

פון אלטן רבי'ן,

English translation 1870

from the Mitteler Rebbe,

פון מיטלן רבי'ן,

English translation 1871

from the Tzemach Tzedek,

פון צ"צ,

English translation 1872

from the Rebbe

פון רבי'ן

English translation 1873

(the Rebbe Rashab) of blessed memory,

(מהורש"ב) נ"ע,

English translation 1874

from the Rebbe Maharash,

פון רבי'ן מהר"ש,

English translation 1875

from the Rebbe the father-in-law. There is no lack of what to learn...

פון רבי'ן דעם שווער. פעלט ניט וואס צו לערנען...

English translation 1876

One can better sit and learn by oneself in tranquility,

קען מען דאך בעסער זיצן און לערנען פאר זיך במנוחה,

English translation 1877

rather than come to a farbrengen and trouble oneself and hear how one is scolded.

איידער קומען צו א התוועדות און זיך מעטערן און הערן ווי מ'זידלט אים.

English translation 1878

And especially since one does not even hear the words themselves...

ובפרט אז די רייד גופא הערט מען דאך אויך ניט...