English translation — שיחת ש״פ תולדות, מבה״ח וער״ח כסלו ה׳תשד״מ.

English translation 1

First of all, this is a farbrengen connected with Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev,

לכל לראש איז דאס א התוועדות פארבונדן מיט שבת מברכים חודש כסלו,

English translation 2

as instituted by my father-in-law, the Rebbe1, and as it appears,

כתקנת כ"ק מו"ח אדמו"ר 1 וואס ווי עס ווייזט אויס,

English translation 3

this was also the practice beforehand among select individuals,

איז אזוי געווען די הנהגה אויך לפנ"ז בא יחידי סגולה,

English translation 4

but my father-in-law, the Rebbe, publicized it to the many –

אבער כ"ק מו"ח אדמו"ר האט עס מפרסם געווען לרבים –

English translation 5

that one should make a gathering on Shabbat Mevarchim HaChodesh.

אז מ'זאל מאכן א פארברענגען בשבת מברכים החודש.

English translation 6

That is, in addition to that which one gathers together and makes a congregation of oneself,

ד.ה. אז נוסף לזה וואס מ'קלייבט צוזאמען און מ'מאכט א ציבור פון זיך אליין,

English translation 7

as is known the story that my father-in-law, the Rebbe, told2 about his grandfather

כידוע דער סיפור וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט דערציילט 2 וועגן זיין זיידן

English translation 8

(the son of the Tzemach Tzedek),

(דער זון פון צ"צ),

English translation 9

after whom my father-in-law, the Rebbe, was named –

וואס נאך אים איז כ"ק מו"ח אדמו"ר געווען א נאמען –

English translation 10

one must on Shabbat Mevarchim HaChodesh also gather a congregation literally

דארף מען בשבת מברכים החודש אויך צוזאמענקלייבן א ציבור כפשוטו

English translation 11

(of many Jews)

(פון כו"כ אידן)

English translation 12

by making a farbrengen.

דורך מאכן א התוועדות.

English translation 13

When a congregation of Jews gathers together at a farbrengen,

וואס בשעת עס קלייבט זיך צוזאמען א ציבור פון אידן אין א התוועדות,

English translation 14

it is a time of favor, and the merit and power of the congregation gives each Jew more power at that time to accomplish than at other times3. One has then more power to know which good resolutions one must accept. And also –

איז דאס אן עת רצון און דער זכות וכח הציבור גיט כח יעדן אידן דעמולט מערער צו אויפטאן ווי בזמנים אחרים 3. מ'האט דעמולט מער כח צו וויסן וועלכע החלטות טובות מ'דארף אננעמען. און אויך –

English translation 15

more power to bring the resolutions into actuality with ease and alacrity.

מער כח ווי צו אראפברענגען די החלטות בפועל בנקל ובזריזות.

English translation 16

That a Jew can bring his good resolutions into actuality –

אז א איד קען אראפברענגען זיינע החלטות טובות בפועל –

English translation 17

what is the question,

איז מאי קמ"ל,

English translation 18

because "He will fulfill the desire of those who fear Him"4. When a Jew resolves to do a good thing,

ווייל "רצון יראיו יעשה" 4. בשעת א איד איז מחליט צו טאן א גוטע זאך,

English translation 19

the Almighty helps him to fulfill it in actuality,

העלפט אים דער אויבערשטער דאס מקיים צו זיין בפועל,

English translation 20

but this itself can be in several ways:

אבער דאס גופא קען זיין אויף כמה אופנים:

English translation 21

with alacrity,

בזריזות,

English translation 22

with ease, and so forth;

בקלות וכיו"ב;

English translation 23

but when Shabbat Mevarchim comes and one makes a farbrengen of many Jews,

בשעת אבער עס קומט שבת מברכים און מ'מאכט א התוועדות פון כו"כ אידן,

English translation 24

the power and merit of the congregation helps that the bringing into actuality of the good resolutions should be in the easiest manner and with the greatest alacrity.

איז דער כח וזכות הציבור העלפט ארויס אז דער אראפברענגען בפועל פון די החלטות טובות זאל זיין באופן קל ביותר ובזריזות יתירה.

English translation 25

And as it is written5 "Behold, God is mighty and does not despise",

וכמ"ש 5 "הן א-ל כביר ולא ימאס",

English translation 26

but here one need not come to "does not despise",

אבער דא דארף מען ניט אנקומען צו "לא ימאס",

English translation 27

because it speaks of Jews who are presumed to be kosher6,

ווייל עס רעדט זיך וועגן אידן וועלכע זיינען בחזקת כשרות 6,

English translation 28

"and Your people are all righteous"7.

"ועמך כולם צדיקים" 7.

English translation 29

The above regarding the power and merit of the congregation,

האמור לעיל וועגן כח וזכות הציבור,

English translation 30

is the advantage of the farbrengen in all times. Additionally, there is a further elevation when the farbrengen takes place on the day of Shabbat

איז מעלת ההתועדות בכל הזמנים. דערצו איז דא נאכמער עילוי בשעת די התוועדות קומט פאר ביום השבת

English translation 31

(Shabbat Mevarchim).

(שבת מברכים).

English translation 32

The very day of Shabbat is blessed. As it is stated in the Written Torah8

דער עצם טאג פון שבת איז א געבענטשטער. ווי עס שטייט אין תושב"כ 8

English translation 33

(that even the Sadducees admit to this,

(שאפילו הצדוקים מודים בזה,

English translation 34

and certainly the most insignificant of the insignificant)

ועד"ז קל שבקלים)

English translation 35

"And God blessed the seventh day and sanctified it". And additionally, Shabbat also blesses the days that follow it –

"ויברך אלקים את יום השביעי ויקדש אותו". און דערצו בענטשט שבת אויך די טעג שלאחריו –

English translation 36

from it are blessed all the days9. From this it is understood that Shabbat is higher than the days that follow it,

מיני' מתברכין כולי' יומין 9. וואס דערפון איז מובן אז שבת איז העכער פאר די ימים שלאחריו,

English translation 37

which is why it has the power to bless them.

וואס דערפאר האט ער בכח זיי צו בענטשן.

English translation 38

From this it is understood that on the day of Shabbat it is a special time of favor to accept good resolutions for the coming days,

דערפון איז מובן אז ביום השבת איז אן עת רצון מיוחדת צו אננעמען החלטות טובות על הימים הבאים,

English translation 39

since Shabbat blesses and gives power to the coming days.

וויבאלד אז שבת בענטשט און גיט כח צו די קומענדיקע טעג.

English translation 40

And especially after Shabbat Mevarchim HaChodesh,

ובפרט נאך שבת מברכים החודש,

English translation 41

which has an even higher elevation than an ordinary Shabbat. Because not only does it bless the days of the coming week

וואס האט נאך א העכערן עילוי ווי סתם א שבת. ווייל ניט נאר בענטשט ער די טעג פון דער קומענדיקער וואך

English translation 42

(as on every Shabbat),

(ווי בכל שבת),

English translation 43

but all the days of an entire month,

נאר אלע טעג פון א גאנצן חודש,

English translation 44

therefore it is understood that this Shabbat Mevarchim HaChodesh contains within itself more power and blessing, being capable of blessing so many days of an entire month.

במילא איז מובן אז דער שבת מברכים החודש אנטהאלט אין זיך נאכמער כח וברכה זייענדיק בכח צו בענטשן אזויפיל טעג פון א גאנצן חודש.

English translation 45

Furthermore:

נאכמער:

English translation 46

The concept of month

דער ענין פון חודש

English translation 47

(and thus Shabbat Mevarchim HaChodesh)

(ועד"ז שבת מברכים החודש)

English translation 48

is not a division of time that is comparable and within the category of the time

איז ניט א חלוקה בזמן וואס איז בערך ובגדר צו דער זמן

English translation 49

(month)

(חודש)

English translation 50

before and after, etc., only with changes in the same value and category, but rather

שלפנ"ז ושלאח"ז כו' נאר מיט שינויים אין דעם זעלבן ערך וגדר, נאר

English translation 51

(as explained in Chassidic discourses,

(כמבואר בדרושי חסידות,

English translation 52

also in the discourses of "Mechar Chodesh"10) –

אויך אין די דרושים פון "מחר חודש" 10) –

English translation 53

"Chodesh" is from the term renewal,

"חודש" איז מלשון חידוש,

English translation 54

then a new concept in time begins that did not exist in the time before.

דעמולט הויבט זיך אן א נייער ענין בזמן וואס איז ניט געווען בזמן לפנ"ז.

English translation 55

From this is understood the greatness of the elevation of Shabbat Mevarchim HaChodesh,

איז דערפון מובן דער גודל העילוי פון שבת מברכים החודש,

English translation 56

which blesses and gives power

וועלכער בענטשט און גיט כח

English translation 57

(therefore it shows that this Shabbat Mevarchim is higher)

(במילא באווייזט עס אז דער שבת מברכים איז העכער)

English translation 58

to all the days of the month.

צו כל ימי החודש.

English translation 59

So it is regarding every month and every Shabbat Mevarchim HaChodesh. In this itself, there is a further elevation in the month of Kislev and Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev relative to the other months:

אזוי איז דאס בנוגע לכל חודש וכל שבת מברכים החודש. בזה גופא קומט צו נאכמער עילוי בחודש כסלו ושבת מברכים חודש כסלו לגבי שאר החדשים:

English translation 60

The month of Kislev contains within it special and lofty days which are not found in any other month. And in the order of the days of the month:

חודש כסלו האט אין זיך ימים מיוחדים ונעלים וועלכע זיינען ניטא אין קיין אנדער חודש. ובסדר ימי החודש:

English translation 61

the tenth of Kislev,

יו"ד כסלו,

English translation 62

the nineteenth of Kislev,

י"ט כסלו,

English translation 63

until the end of the month –

ביז בסוף החודש –

English translation 64

the days of Chanukah.

ימי חנוכה.

English translation 65

And as explained in the Midrash11 that the work of the Mishkan that Moshe made was completed in the month of Kislev,

וכמבואר במדרש 11 אז נגמרה מלאכת המשכן שעשה משה בחודש כסלו,

English translation 66

and for a reason it was erected only in the month of Nissan. "And from then Kislev lost out, for the work was completed in it. The Holy One, blessed be He, said: Upon Me to repay,

ומפני סיבה איז ער אויפגעשטעלט געווארן ערשט בחודש ניסן. "ומעתה הפסיד כסלו שנגמרה בה המלאכה. אמר הקב"ה עלי לשלם,

English translation 67

with what did the Holy One, blessed be He, repay him,

מה שלם לו הקב"ה,

English translation 68

the Chanukah of the Chashmonaim"

חנוכת חשמונאי"

English translation 69

(the concept of the days of Chanukah which begin on the twenty-fifth of Kislev).

(דער ענין פון ימי חנוכה וואס הויבט זיך אן בכ"ה כסלו).

English translation 70

One sees from this the superiority of the month of Kislev,

זעט מען דערפון דעם עילוי פון חודש כסלו,

English translation 71

that in addition to the completion of the work of the Mishkan –

אז נוסף לזה וואס גמר מלאכת המשכן –

English translation 72

which the Mishkan had within it the superiority that it was the work of Moshe's hands, which are eternal

וואס דער משכן האט אין זיך געהאט דער עילוי אז ער איז געווען מעשי ידי משה שנצחיים הם

English translation 73

(not like the First and Second Temple) –

(ניט ווי דער בית ראשון ושני) –

English translation 74

was in this month

איז געווען בחודש זה

English translation 75

(only due to a reason was its erection postponed until later),

(נאר מפני סיבה איז הקמתו אפגעשטופט געווארן ביז שפעטער),

English translation 76

in the month of Kislev

איז בחודש כסלו

English translation 77

(the days of Chanukah)

(ימי חנוכה)

English translation 78

there was also the "completion" of the First Sanctuary –

אויך געווען דער "תשלום" פון דעם מקדש ראשון –

English translation 79

the Mishkan,

דער משכן,

English translation 80

which is also called a Sanctuary,

וואס ווערט אויך אנגערופן מקדש,

English translation 81

as it is written12 "And they shall make Me a Sanctuary." And it is the First Sanctuary –

כמ"ש 12 "ועשו לי מקדש". און ער איז דער מקדש ראשון –

English translation 82

"completion",

"תשלום",

English translation 83

not only completion,

ניט נאר השלמה,

English translation 84

but also from the term perfection.

נאר אויך מלשון שלימות.

English translation 85

And the entire superiority in the month of Kislev is blessed from the Shabbat of blessing the month of Kislev. Thus, from this one understands the greatness of the superiority of this Shabbat of blessing,

און דער גאנצער עילוי בחודש כסלו ווערט געבענטשט פון שבת מברכים החודש כסלו. איז דאך דערפון פארשטאנדיק דער גודל העילוי פון שבת מברכים זה,

English translation 86

even relative to other Shabbats of blessing the month,

אפילו לגבי שאר שבתות מברכים החודש,

English translation 87

that it has the power to bless such a month as Kislev, in which the work of the Mishkan was completed and then there was the "completion",

אז ער האט בכח צו בענטשן אזא חודש ווי כסלו וואס בו נגמרה מלאכת המשכן און דעמולט איז געווען דער "תשלום",

English translation 88

also from the term perfection,

אויך מלשון שלימות,

English translation 89

of the Mishkan.

פון דעם משכן.

English translation 90

From all this it follows that when standing on the Shabbat of blessing, the Shabbat of the month of Kislev,

מכל זה קומט אויס אז שטייענדיק בשבת מברכים שבת החודש כסלו,

English translation 91

which blesses the entire month of Kislev,

וועלכער בענטשט גאנץ חודש כסלו,

English translation 92

one has special and lofty powers to accomplish all matters.

האט מען כחות מיוחדים ונעלים צו אויפטאן אלע ענינים.

English translation 93

And the main intention of all these lofty powers that are on the Shabbat of blessing the month of Kislev –

און דער עיקר הכוונה פון די אלע כחות נעלים וואס זיינען בשבת מברכים החודש כסלו –

English translation 94

is in order to utilize them and bring them down into actual deed,

איז בכדי זיי אויסצונוצן און אראפברענגען במעשה בפועל,

English translation 95

because the deed is the main thing.

ווייל המעשה הוא העיקר.

English translation 96

And this matter is accomplished especially through making a gathering then. As is known the "note that came down from heaven" that the Alter Rebbe said13,

און דעם ענין טוט מען אויף במיוחד דורך דעם וואס מ'מאכט דעמולט א פארברענגען. כידוע די "פתקא אשר משמי שמיא נחיתא" וואס דער אלטער רבי האט געזאגט 13,

English translation 97

that a gathering of Jews can accomplish more than what Michael the High Priest14,

אז א פארברענגען פון אידן קען אויפטאן מער וויפל מיכאל כהן גדול 14,

English translation 98

the great prince15,

שר הגדול 15,

English translation 99

accomplishes. And especially since the gathering takes place on the Shabbat of blessing the month of Kislev,

טוט אויף. ובפרט אז דער פארברענגען קומט פֿאָר בשבת מברכים החודש כסלו,

English translation 100

with all the aforementioned superiorities that are in it.

מיט די אלע עילויים הנ"ל שבזה.

English translation 101

One has, in a gathering on the Shabbat of blessing the month of Kislev, special and lofty powers –

האט מען אין א התוועדות בשבת מברכים החודש כסלו כחות מיוחדים ונעלים –

English translation 102

to accept good resolutions in all matters,

אננעמען החלטות טובות בכל הענינים,

English translation 103

and the main thing –

און דער עיקר –

English translation 104

to bring down all good resolutions into actual deed,

אראפברענגען אלע החלטות טובות במעשה בפועל,

English translation 105

because the deed is the main thing16.

ווארום המעשה הוא העיקר 16.

English translation 106

From that which is said that the deed is the main thing,

דערפון וואס מ'זאגט אז המעשה הוא העיקר,

English translation 107

it is understood that there are other matters in Torah and mitzvos which are not so main,

איז מובן אז עס זיינען דא אנדערע ענינים אין תומ"צ וועלכע זיינען ניט אזוי עיקר,

English translation 108

and matters which are more main, etc.

און ענינים וועלכע זיינען מער עיקר וכו'.

English translation 109

And among them all,

ובין כולם,

English translation 110

even the main matters in Torah,

אויך די ענינים עיקריים שבתורה,

English translation 111

the deed is the main thing –

איז המעשה הוא העיקר –

English translation 112

deed is the main thing of the main. And on the contrary:

מעשה איז דער עיקר שבעיקר. ואדרבה:

English translation 113

The more main the matter about which it speaks –

וואס מער עיקר די זאך וועגן וועלכער עס רעדט זיך –

English translation 114

the more emphasis must be there that it be brought down into actual deed,

אלץ מער הדגשה דארף דארטן זיין אז מ'זאל עס אראפברענגען אין מעשה בפועל,

English translation 115

being the main thing of all main things.

זייענדיק דער עיקר פון אלע עיקרים.

English translation 116

So too regarding the Shabbat of blessing the month of Kislev:

אזוי אויך בנוגע צו שבת מברכים החודש כסלו:

English translation 117

Since this is a main matter as above,

וויבאלד אז דאס איז אן ענין עיקרי כנ"ל,

English translation 118

there it is even more relevant that it be utilized for actual deed,

איז דארטן נאכמער נוגע אז מ'זאל עס אויסנוצן אויף מעשה בפועל,

English translation 119

being the main thing of all main things.

זייענדיק דער עיקר פון אלע עיקרים.

English translation 120

And since one demands of a Jew that he utilize the time of favor of the gathering on the Shabbat of blessing the month of Kislev to accept good resolutions with the intent to bring them down into actual deed –

און וויבאלד אז מ'מאנט פון א אידן אז ער זאל אויסנוצן דעם עת רצון פון דער התוועדות בשבת מברכים החודש כסלו אויף אננעמען החלטות טובות על מנת זיי אראפצוברענגען במעשה בפועל –

English translation 121

it is a certain thing that one gives him the powers to accomplish this,

איז א זיכערע זאך אז מ'גיט אים די כחות דאס אויפצוטאן,

English translation 122

as we have the principle that "I do not ask except according to their power"17,

ווי מ'האט דעם כלל אז "איני מבקש כו' אלא לפי כחן" 17,

English translation 123

and moreover –

און נאכמער –

English translation 124

"Who has preceded Me that I should pay"18:

"מי הקדימני ואשלם" 18:

English translation 125

Before one demands a matter from him,

נאך איידער מ'מאנט פון אים א זאך,

English translation 126

one gives him from the outset the powers to carry it out.

גיט מען אים מלכתחילה די כחות דאס דורכצופירן.

English translation 127

And to carry it out in perfection,

און דורכפירן בשלימות,

English translation 128

until the ultimate perfection,

ביז בתכלית השלימות,

English translation 129

in accordance with how the Supreme One wants that His will be fulfilled,

בהתאם דערצו ווי דער אויבערשטער וויל אז מ'זאל מקיים זיין רצונו,

English translation 130

as the Rambam rules19,

ווי דער רמב"ם פסק'נט 19,

English translation 131

and also brought in Shulchan Aruch Yoreh Deah20,

און אויך אַראָפֿגעבראַכט אין שו"ע יורה דעה 20,

English translation 132

that the service of Hashem must be in the manner of "all the fat is for Hashem"21,

אז עבודת ה' דארף זיין באופן פון "כל חלב לה'" 21,

English translation 133

"from the finest, most excellent, etc."

"מן היפה המשובח ביותר כו'".

English translation 134

Including also that one perform the service with joy and a good heart. In addition to it being a necessity that the service of Hashem be with joy and a good heart,

כולל אויך אז מ'זאל טאן די עבודה מתוך שמחה וטוב לבב. וואס נוסף לזה אז ס'איז א הכרח אז עבודת ה' זאל זיין מתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 135

it also contributes to the actual perfection of the service,

גיט עס אויך צו בפועל אין שלימות העבודה,

English translation 136

as is seen tangibly.

כנראה במוחש.

English translation 137

And having all these powers from Above,

און האבנדיק די אלע כחות מלמעלה,

English translation 138

a Jew must utilize them and bring them out from potential to actual.

דארף זיי א איד אויסנוצן און ארויסברענגען מן הכח אל הפועל.

English translation 139

The question arises:

ווערט די שאלה:

English translation 140

If one gives him all these powers from Above –

אויב מ'גיט אים די אלע כחות מלמעלה –

English translation 141

then where does one leave room for the choice of the person,

איז וואו לאזט מען אן ארט אויף בחירה פון דעם מענטשן,

English translation 142

as our Sages, of blessed memory, said22 "All is in the hands of heaven except the fear of heaven"?

כמאחז"ל 22 "הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים"?

English translation 143

The answer is:

איז דער ענטפער:

English translation 144

Although indeed one does not interfere with the person's actual choice –

אע"פ וואס מ'מישט זיך טאקע ניט אין בחירת האדם בפועל –

English translation 145

one gives him powers, however, to help him out, so that it should be easier for him to do his service.

גיט מען אים אבער כחות אים ארויסצוהעלפן אים זאל גרינגער זיין צוטאן די עבודה שלו.

English translation 146

As explained in Chassidus23 regarding the concept of "Who will give that their heart be this for them to fear Me etc."24. The simple explanation of the verse is –

וכמבואר בחסידות 23 בענין 'מי יתן והי' לבבם זה להם ליראה אותי גו'" 24. דער פירוש הפשוט אין פסוק איז –

English translation 147

"Who will give that their heart be this etc." in the form of a question,

"מי יתן והי' לבבם זה גו'" בלשון שאלה,

English translation 148

so who can accomplish this,

אז ווער קען דאס אויפטאן,

English translation 149

because "everything is in the hands of heaven except the fear of heaven",

ווייל "הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים",

English translation 150

and this was given to the free choice of a Jew25. But Chassidus explains it according to the inner aspect of matters,

און דאס האט מען אפגעגעבן לבחירתו פון א אידן 25. אבער חסידות איז מפרש ע"פ פנימיות הענינים,

English translation 151

that there is the level of "Mi" which exists in every Jew. Because every Jew has within himself all levels,

אז ס'איז דא די דרגא פון "מי" וואס איז דא אין יעדן אידן. ווארום יעדער איד האט אין זיך אלע דרגות,

English translation 152

"He placed the world in their heart"26 –

"את העולם נתן בלבם" 26 –

English translation 153

and the level of "Mi" in the Jew gives the power that there should be "their heart this for them to fear etc."

און די דרגא פון "מי" אין דעם אידן איז "יתן" כח אז עס זאל זיין "לבבם זה להם ליראה גו'".

English translation 154

The aspect of "Mi" is indeed not revealed in the person,

די בחי' "מי" איז טאקע לא אתגליא אין דעם אדם,

English translation 155

therefore it is also in the form of a question. But the very fact that one asks a question

וואס דערפאר איז דאס אויך לשון שאלה. אבער דאס גופא וואס מ'פרעגט א שאלה

English translation 156

("Who will give")

("מי יתן")

English translation 157

indicates a connection to the matter,

ווייזט אויף א שייכות צו דער זאך,

English translation 158

because a matter that is entirely beyond the realm of connection,

ווייל א זאך וואס איז בכלל ניט בגדר שייכות,

English translation 159

is not even within the realm of question. And a Jew only needs to connect,

איז זי אפילו ניט בגדר שאלה. און א איד דארף נאר פארבינדן,

English translation 160

through his free choice,

ע"י בחירתו,

English translation 161

his revealed powers with the aspect of "Mi"

זיינע כחות גלויים מיט בחי' "מי"

English translation 162

(which is not revealed),

(שלא אתגליא),

English translation 163

and then "Who will give that their heart be this for them to fear Me etc." is fulfilled,

און דעמולט ווערט דער "מי יתן והי' לבבם זה ליראה אותי גו'",

English translation 164

that the "Mi" gives him power so that he should have fear etc.

אז דער "מי" גיט אים כח אז ער זאל האבן יראה וכו'.

English translation 165

From this it is understood,

דערפון איז מובן,

English translation 166

that it is not the explanation that the aspect of "Mi" negates the matter of free choice,

אז ס'איז ניט דער פירוש אז בחי' "מי" איז שולל ענין הבחירה,

English translation 167

rather, from the aspect of the nature of the Good to do good, He has all the advantages of the perfection of good:

נאר מצד טבע הטוב להטיב האט ער אלע מעלות פון שלימות הטוב:

English translation 168

both the advantage that comes through his free choice,

סיי די מעלה וואס קומט ע"י בחירה שלו,

English translation 169

where then the service is not in the manner of "bread of shame"27,

וואס דעמולט איז די עבודה ניט באופן פון "נהמא דכסופא" 27,

English translation 170

and also the advantage that in the service

און סיי די מעלה אז אין די עבודה

English translation 171

(through his free choice)

(ע"י בחירתו)

English translation 172

he is given powers from the aspect of "Mi" so that he can accomplish it:

גיט מען אים כחות פון בחי' "מי" ער זאל דאס קענען אויפטאן:

English translation 173

"Who will give that their heart be this for them to fear Me" –

"מי יתן והי' לבבם זה להם ליראה אותי" –

English translation 174

it is "their heart this for them",

ס'איז "לבבם זה להם",

English translation 175

the service of a Jew

די עבודה פון א אידן

English translation 176

(through his free choice),

(ע"י בחירתו),

English translation 177

meaning, that in his revealed powers he has the choice to draw down and reveal through his service the aspect of "Mi" within him,

ד.ה. אז בכחות גלויים שלו האט ער די בחירה צו ממשיך זיין ומגלה זיין ע"י עבודתו בחי' "מי" שבו,

English translation 178

and together with this he has the power in his service from the aspect of "Mi" within him

וביחד עם זה האט ער דעם כח בעבודתו פון בחי' "מי" שבו

English translation 179

(which is not revealed).

(שלא אתגליא).

English translation 180

The scholars of the revealed aspect of Torah will immediately raise a commotion about this –

די בעלי נגלה וועלן אויף דעם גלייך אויפהויבן א טאַראַראַם –

English translation 181

is it not seemingly a contradiction to say that he has free choice and together with this he is given power to do his service?

ס'איז דאך לכאורה א סתירה צו זאגן אז ער האט בחירה וביחד עם זה גיט מען אים כח צו טאן עבודתו?

English translation 182

It is explicitly stated in the Rambam –

שטייט עס בפירוש אין רמב"ם –

English translation 183

who is accepted even by the scholars of the revealed aspect of Torah as a final decisor:

וואס ער איז אנגענומען אפילו פון בעלי נגלה אלס א פוסק אחרון:

English translation 184

The Rambam writes28 that every person is born with natural inclinations towards this line or towards the other line

דער רמב"ם שרייבט 28 אז יעדער מענטש ווערט געבארן מיט נטיות בטבעו לקו זה אדער לקו שני

English translation 185

[Jews are born with a nature and inclination towards good,

[אידן זיינען געבארן מיט א טבע ונטי' לטוב,

English translation 186

as it is stated29 that Jews are by nature bestowers of kindness,

ווי עס שטייט 29 אז אידן זיינען בטבע גומלי חסדים,

English translation 187

bashful and compassionate,

ביישנים ורחמנים,

English translation 188

the acronym of "Gever" (as it is stated in the books)];

ר"ת "גבר" (ווי עס שטייט אין ספרים)];

English translation 189

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 190

the Rambam continues,

איז דער רמב"ם ממשיך,

English translation 191

every person has the free choice to choose how to conduct himself in actual practice and no one compels him in this –

האט יעדער מענטש די בחירה צו בוחר זיין ווי זיך צו פירן בפועל און קיינער איז אים אין דעם ניט מכריח –

English translation 192

"authority is given to every person if he wishes to incline himself to the good path etc."30.

"רשות לכל אדם נתונה אם רוצה להטות עצמו לדרך טובה כו'" 30.

English translation 193

Thus we have the explanation according to the revealed aspect of Torah

האט מען דא דעם הסבר ע"פ נגלה

English translation 194

(in the Rambam)

(אין רמב"ם)

English translation 195

and according to Chassidus

און ע"פ חסידות

English translation 196

(as above)

(כנ"ל)

English translation 197

how a Jew has both things:

ווי א איד האט ביידע זאכן:

English translation 198

free choice to conduct himself as he wishes,

בחירה זיך צו פירן ווי ער וויל,

English translation 199

and the powers that help him to conduct himself in a good manner,

און די כחות וואס העלפן אים ארויס זיך צו פירן באופן טוב,

English translation 200

but it depends on his will and free choice to utilize these powers in actual practice.

אבער ס'איז תלוי ברצונו ובחירתו צו אויסנוצן די כחות בפועל.

English translation 201

However, the main thing is not the explanation,

דער עיקר איז אבער ניט דער הסבר,

English translation 202

rather, the deed is the main thing –

נאר המעשה הוא העיקר –

English translation 203

that standing on Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev one should utilize in actual practice the sublime powers that one has,

אז שטייענדיק בשבת מברכים החודש כסלו זאל מען אויסנוצן בפועל די כחות נעלים וואס מ'האט,

English translation 204

to undertake good resolutions and bring them down into actual deed.

אנצונעמען החלטות טובות און זיי אראפברענגען במעשה בפועל.

English translation 205

May it be His will that it should be so in actual reality.

ויה"ר אז ס'זאל אזוי זיין בפועל ממש.

English translation 206

Additionally, we have the lesson from the fact that Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev occurs this year on Shabbat Parshat Toldot:

דערצו האט מען דעם לימוד דערפון וואס שבת מברכים החודש כסלו קומט אויס בשנה זו בשבת פ' תולדות:

English translation 207

There are two portions in the Torah that could have been called by the name "Toldot" –

עס זיינען דא צוויי פרשיות בתורה וועלכע האבן געקענט הייסן מיטן נאמען "תולדות" –

English translation 208

Parshat Noach,

פ' נח,

English translation 209

which begins with "These are the generations of Noach" and our portion –

וועלכע הויבט זיך אן מיט "אלה תולדות נח" און פרשתנו –

English translation 210

"These are the generations of Yitzchak",

"אלה תולדות יצחק",

English translation 211

nevertheless, specifically our portion is named "Toldot",

אעפ"כ איז דוקא פרשתנו שמה "תולדות",

English translation 212

as was discussed previously31 the novelty and reason for this.

ווי גערעדט אמאל 31 דעם חידוש וטעם שבזה.

English translation 213

From this it is understood that the primary lesson of our portion specifically is that there must be "Toldot". The lesson in our matter:

דערפון איז מובן אז די הוראה העיקרית פון פרשתנו דוקא איז אז עס דארף זיין "תולדות". די הוראה בעניננו:

English translation 214

The aforementioned matter connected with the sublime day of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev,

דער ענין הנ"ל פארבונדן מיטן יום נעלה פון שבת מברכים החודש כסלו,

English translation 215

which blesses the sublime month of Kislev,

וועלכער בענטשט דעם חודש נעלה פון כסלו,

English translation 216

which gives special powers to perform all matters of service –

וואס גיט ספעציעלע כחות אז מ'זאל טאן אלע עניני העבודה –

English translation 217

must be not only regarding oneself,

דארף זיין ניט נאר בנוגע צו זיך אליין,

English translation 218

but in a manner of "Toldot",

נאר אין אן אופן פון "תולדות",

English translation 219

that one conducts himself in a manner of "lamps to illuminate",

אז מ'פירט זיך אין אן אופן פון "נרות להאיר",

English translation 220

spreading moisture so that it will cause moisture to spread further,

טופח על מנת להטפיח,

English translation 221

and one creates "Toldot" who also conduct themselves in such a manner.

און מ'מאכט אויף "תולדות" וואס פירן זיך אויך באופן כזה.

English translation 222

In addition to the explanation of the Midrash32 on "Toldos,"

ד.ה. נוסף צו דעם פירוש המדרש 32 אין "תולדות",

English translation 223

that "the offspring of the righteous –

אז "תולדותיהם של צדיקים –

English translation 224

are good deeds,"

מעשים טובים",

English translation 225

there is in this the simple explanation –

איז דא אין דעם דער פירוש הפשוט –

English translation 226

as we speak here how every matter must be according to its simple meaning –

ווי מ'רעדט דא ווי יעדער ענין דארף זיין כפשוטו –

English translation 227

that one makes "offspring" in their simple sense,

אז מ'מאכט אויף "תולדות" כפשוטן,

English translation 228

[meaning] additional Jews who conduct themselves in the manner that he conducts himself,

נאך אידן וואס פירן זיך אויף באופן ווי ער פירט זיך,

English translation 229

from whom they will see and so do.

שממנו יראו וכן יעשו.

English translation 230

And in addition to this, it is said here that it is "the offspring of Yitzchak,"

און דערצו זאגט מען דא אז ס'איז "תולדות יצחק",

English translation 231

not "the offspring of Noach":

ניט "תולדות נח":

English translation 232

"Noach" is connected with "rest for the supernal ones, rest for the lower ones."33

"נח" איז פארבונדן מיט "נייחא לעליונים נייחא בתחתונים" 33.

English translation 233

That is, a matter of satisfaction.

ד.ה. אן ענין פון נחת רוח.

English translation 234

But nevertheless, the matter of satisfaction

אבער אעפ"כ איז דער ענין פון נחת רוח

English translation 235

("Noach")

("נח")

English translation 236

does not reach the matter of "Yitzchak,"

קומט ניט צום ענין פון "יצחק",

English translation 237

laughter and rejoicing

צחוק ושחוק

English translation 238

(from the term "God has made laughter for me"34),

(מלשון "צחוק עשה לי אלקים" 34),

English translation 239

all the more so not to "then our mouth will be filled with laughter."35

עאכו"כ ניט צו "אז ימלא שחוק פינו" 35:

English translation 240

As we see it below, in that which is "man is called after the supernal pattern":36

ווי מ'זעט עס למטה בא דעם וואס איז ע"ש אדם אדמה לעליון 36:

English translation 241

When among people there is laughter and rejoicing, this is a greater joy than satisfaction,

בשעת ביי א מענטשן איז דא צחוק ושחוק איז דאס א גרעסערע שמחה ווי נחת רוח,

English translation 242

therefore not every satisfaction expresses itself in laughter and rejoicing.

וואס דערפאר איז ניט יעדער נחת רוח דריקט זיך אויס אין צחוק ושחוק.

English translation 243

And this laughter and rejoicing is not in a hidden manner and one smiles to oneself etc.,

און דער צחוק ושחוק איז ניט באהאלטענערהייט און מ'שושקעט צו זיך כו',

English translation 244

rather it is revealed in the world, in the sight of all,

נאר ס'איז בגלוי בעולם לעין כל,

English translation 245

as the language of the verse34 in connection with the name Yitzchak: "everyone who hears will laugh for me,"

כלשון הכתוב 34 בקשר מיט שם יצחק "כל השומע יצחק לי",

English translation 246

that is, that everyone hears about it,

ד.ה. אז אלע הערן וועגן דעם,

English translation 247

"everyone who hears,"

"כל השומע",

English translation 248

and this brings out in them laughter and rejoicing.

און דאס ברענגט ארויס בא זיי א צחוק ושחוק.

English translation 249

And in the service of man in our context:

ובעבודת האדם בעניננו:

English translation 250

That the service of "offspring,"

אז די עבודה פון "תולדות",

English translation 251

"candles to illuminate,"

"נרות להאיר",

English translation 252

that one should bring it about that also others conduct themselves in the aforementioned manner,

מ'זאל אויפטאן אז אויך אנדערע זאלן זיך פירן באופן האמור,

English translation 253

is with joy,

איז מתוך שמחה,

English translation 254

not only satisfaction

ניט נאר נחת רוח

English translation 255

("the offspring of Noach"),

("תולדות נח"),

English translation 256

but rather laughter and rejoicing

נאר צחוק ושחוק

English translation 257

("the offspring of Yitzchak"),

("תולדות יצחק"),

English translation 258

and revealed to all –

ובגלוי לכולם –

English translation 259

"everyone who hears will laugh for me."

"כל השומע יצחק לי".

English translation 260

And the service in the manner of "the offspring of Yitzchak,"

און די עבודה באופן פון "תולדות יצחק",

English translation 261

laughter and rejoicing,

צחוק ושחוק,

English translation 262

becomes the immediate preparation for "then our mouth will be filled with laughter,"37

ווערט די הכנה קרובה צו "אז ימלא שחוק פינו" 37,

English translation 263

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 264

which

וואס זי

English translation 265

(the future redemption)

(די גאולה העתידה)

English translation 266

is connected specifically with Yitzchak,

איז פארבונדן במיוחד מיט יצחק,

English translation 267

as it is written:38 "Abraham does not know us and Israel does not recognize us," and specifically regarding Yitzchak it will be said "for You are our Father,"

כמ"ש 38 "אברהם לא ידענו וישראל לא יכירנו" און דוקא בנוגע ליצחק וועט מען זאגן "כי אתה אבינו",

English translation 268

as explained in the discourses.39

כמבואר אין די דרושים 39.

English translation 269

But,

אבער,

English translation 270

as mentioned,

כאמור,

English translation 271

the main point here is not homiletic interpretation,

דער עיקר דא איז ניט דרוש,

English translation 272

hint, secret, and law,

רמז וסוד והלכה,

English translation 273

or even the simple meaning as it is in Torah –

אדער אפילו פשט ווי דאס איז אין תורה –

English translation 274

rather the simple meaning in actual deed –

נאר פשט אין מעשה בפועל –

English translation 275

below ten handbreadths in this physical and material world.

למטה מעשרה טפחים בעוה"ז הגשמי והחומרי.

English translation 276

And speedily, in our actual times.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 277

In addition to the aforementioned special and new points which exist on the Shabbat of blessing the month of Kislev in the fixed calendar of this year –

נוסף אויף די נקודות מיוחדות וחדשות הנ"ל וועלכע זיינען דא בשבת מברכים החודש כסלו בקביעות שנה זו –

English translation 278

there are also the constant and shared matters which always exist on the Shabbat of blessing the month of Kislev

זיינען אויך דא די ענינים חדירים ומשותפים וועלכע זיינען אלעמאל דא בשבת מברכים החודש כסלו

English translation 279

(in every year),

(בכל שנה ושנה),

English translation 280

and there is a rule40 that "a frequent [matter] and an infrequent [matter] –

און מ'האט א כלל 40 אז "תדיר ואינו תדיר –

English translation 281

the frequent takes precedence."

תדיר קודם".

English translation 282

The first constant matter in every month of Kislev

דער ערשטער ענין תדירי בכל חודש כסלו

English translation 283

(and consequently in every Shabbat of blessing the month of Kislev)

(ובמילא בכל שבת מברכים החודש כסלו)

English translation 284

is –

איז –

English translation 285

the days of Chanukah which always begin in the month of Kislev. And this has precedence in time over Yud-Tes Kislev and all the more so over Yud Kislev,

די ימי החנוכה וואס הויבן זיך אלעמאל אָן בחודש כסלו. וואס דאס האט א קדימה בזמן פאר י"ט כסלו ועאכו"כ פאר יו"ד כסלו,

English translation 286

because the miracle of Chanukah occurred before the other two matters.

ווייל דער נס חנוכה האט פאסירט פאר די אנדערע צוויי ענינים.

English translation 287

It was said earlier

האט מען גערעדט פריער

English translation 288

(approximately)

(ס"ב)

English translation 289

that one of the innovations of Chanukah

אז איינער פון די חידושים אין חנוכה

English translation 290

(in the month of Kislev) is,

(בחודש כסלו) איז,

English translation 291

that this is the "completion" for the Mishkan of Moshe which was finished in the month of Kislev,

אז דאס איז דער "תשלום" אויפן משכן משה וועלכער איז נגמר געווארן בחודש כסלו,

English translation 292

only that for a reason its erection was later,

נאר מפני טעם איז הקמתו געווען שפעטער,

English translation 293

therefore the Omnipresent later "paid back" the month of Kislev with that which then was the dedication of the altar through the miracle of Chanukah.

דערפאר האט דער אויבערשטער שפעטער "אפגעצאָלט" חודש כסלו דערמיט וואס דעמולט איז געווען חנוכת המזבח ע"י נס חנוכה.

English translation 294

It follows that in the month of Kislev the superiority of the Mishkan of Moshe is emphasized,

קומט אויס אז בחודש כסלו איז מודגש די מעלה פון משכן משה,

English translation 295

because then was the "completion for the Mishkan."

ווייל דעמולט איז דער "תשלום אויף דעם משכן.

English translation 296

Explanation of the superiority of the Mishkan of Moshe:

ביאור העילוי פון משכן משה:

English translation 297

In addition to that which there is the general matter in all the Mishkans and Temples,

נוסף לזה וואס עס איז דא דער ענין הכללי בכל המשכנות והמקדשות,

English translation 298

that they are "the Sanctuary, Hashem, Your hands established,"41

אז זיי זיינען "מקדש אד' כוננו ידיך" 41,

English translation 299

and within them is the indwelling of the Divine Presence etc.,

און בתוכם איז השראת השכינה וכו',

English translation 300

there is also a special superiority in each one of them –

איז אויך דא אן עילוי מיוחד בכל אחד מהם –

English translation 301

one has that which the other does not,

יש בזה מה שאין בזה,

English translation 302

because each one had its particular matter and function:

ווייל יעדערער האט געהאט ענינו ותפקידו המיוחד:

English translation 303

There is a special superiority in the First Temple built by Shlomo over the other Temples. There is a special superiority in the Second Temple over the First Temple –

ס'איז דא א מעלה מיוחדת אין דעם בית ראשון שעשה שלמה לגבי שאר המקדשות. ס'איז דא א מעלה מיוחדת אין בית שני לגבי בית ראשון –

English translation 304

as our Sages, of blessed memory, said42 on the verse43 "Great shall be the glory of this latter house more than the former." And there will be a superiority in the Third Temple over the previous Temples –

כמאחז"ל 42 עה"פ 43 "גדול יהי' כבוד הבית הזה האחרון מן הראשון". און ס'וועטן זיין א מעלה אין בית שלישי לגבי די פריערדיקע מקדשות –

English translation 305

according to the second interpretation44 in "Great shall be the glory of this latter house more than the former,"

כפירוש השני 44 אין "גדול יהי' כבוד הבית הזה האחרון מן הראשון",

English translation 306

that "this latter house" refers to the Third Temple.

אז "הבית הזה האחרון" גייט אויפן בית שלישי.

English translation 307

So too it is understood regarding the Mishkan of Moshe, that it has in itself a special superiority over the other Temples

אזוי איז אויך מובן בנוגע צום משכן משה אז ער האט אין זיך אן עילוי מיוחד לגבי שאר המקדשות

English translation 308

(in addition to the general matter in this):

(נוסף אויף דעם ענין כללי שבזה):

English translation 309

The building of the Mishkan was immediately after and in continuation of the Giving of the Torah.

בנין המשכן איז געווען גלייך נאך ובהמשך צו מתן תורה:

English translation 310

The essence of the Giving of the Torah,

ענינו פון מ"ת,

English translation 311

when Divinity was drawn down into the physicality of the world,

וואס דעמולט איז נמשך געווארן אלקות בגשמיות העולם,

English translation 312

is –

איז –

English translation 313

to effect and give power that there should be a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms

צו אויפטאן און געבן כח אז ס'זאל ווערן א דירה לו ית' בתחתונים

English translation 314

(as explained in many places).

(כמבואר בכ"מ).

English translation 315

And in continuation of this and as a "consequence" of the Giving of the Torah came the building of the Mishkan –

ובהמשך לזה און אלס "בכן" פון מתן תורה איז געקומען בנין המשכן –

English translation 316

which further connected Divinity with the physicality of the world,

וואס האט נאכמער פארבונדן אלקות מיט גשמיות העולם,

English translation 317

so that it becomes "And I will dwell in their midst"45 in a physical Mishkan,

אז עס ווערט "ושכנתי בתוכם" 45 אין א משכן גשמי,

English translation 318

built from physical planks, etc.

געבויט פון קרשים גשמיים וכו'.

English translation 319

And the completion of the work of the Mishkan was in the month of Kislev. It follows that the virtue of the month of Kislev is connected with the effect of making a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms,

און דער גמר פון מלאכת המשכן איז געווען בחודש כסלו. קומט אויס אז מעלת חודש כסלו איז פארבונדן מיטן אויפטו פון לעשות לו ית' דירה בתחתונים,

English translation 320

for from the side of the arousal from below of the Jewish people, the Mishkan was entirely ready in the month of Kislev,

ווייל מצד אתעדל"ת פון אידן איז דער משכן געווען אינגאנצן גרייט בחודש כסלו,

English translation 321

only from the side of the arousal from above and revelation from Above –

נאר מצד אתעדל"ע וגילוי מלמעלה –

English translation 322

this was not yet complete at that time,

איז דאס דעמולט נאך ניט געווען בשלימות,

English translation 323

therefore the erection of the Mishkan was only later. But afterwards

במילא איז הקמת המשכן געווען ערשט שפעטער. אבער דערנאך

English translation 324

(many generations later)

(בכו"כ דורות לאח"ז)

English translation 325

there was the "completion" of this through the dedication of the altar in the days of Chanukah in the month of Kislev. From this it is understood that the inner essence of the Mishkan

איז געווען דער "תשלום" דערפון ע"י חנוכת המזבח בימי חנוכה בחודש כסלו. וואס דערפון איז מובן אז דער ענין פנימי המשכן

English translation 326

(to make a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms)

(לעשות לו ית' דירה בתחתונים)

English translation 327

has a connection with the month of Kislev:

האט א שייכות מיט חודש כסל:

English translation 328

(Therefore the Omnipresent had to repay the month of Kislev with the "dedication of the Chashmonaim",

(דערפאר האט דער אויבערשטער געדארפט אָפּצאָלן חודש כסלו מיט "חנוכת חשמונאי",

English translation 329

for then the work of the Mishkan was completed).

ווייל דעמולט גמהרה מלאכות המשכן).

English translation 330

And in every single year "these days are remembered and performed"46,

ובכל שנה ושנה איז "הימים האלה נזכרים ונעשים" 46,

English translation 331

and according to the explanation of the Arizal on this47, that in these days the same effluences that were drawn down the first time are drawn down.

וכפירוש האריז"ל בזה 47 אז בימים אלו ווערן נמשך די זעלבע המשכות וואס זיינען נמשך געווארן בפעם הראשונה.

English translation 332

[And regarding the days of Chanukah there is more:

[ובנוגע לימי חנוכה איז נאכמער:

English translation 333

Not only are "these days are remembered and performed" and the same spiritual effluences as the first time are drawn down (according to the explanation of the Arizal),

ניט נאר וואס "הימים האלה נזכרים ונעשים" און עס ווערן נמשך די זעלבע המשכות רוחניות ווי בפעם הראשונה (כפירוש האריז"ל),

English translation 334

but more:

נאר נאכמער:

English translation 335

On the nights of Chanukah one actually and physically lights the Chanukah lights,

בעל ימי חנוכה צינט מען אן בפועל ובגשמיות נרות חנוכה,

English translation 336

because "these lights are never nullified",

ווייל "הנרות הללו אינן בטלין לעולם",

English translation 337

as will be explained below].

כדלקמן].

English translation 338

And according to the principle that "one ascends in holiness"48,

וע"פ הכלל אז "מעלין בקודש" 48,

English translation 339

it is understood that in every single year the effluences come in a more elevated manner.

איז מובן אז בכל שנה ושנה קומען צו די המשכות באופן נעלה יותר.

English translation 340

Similar to what is explained in Iggeres HaKodesh49 regarding the new light that is drawn down every Rosh Hashanah.

ע"ד המבואר באגה"ק 49 בנוגע צו דעם אור חדש וואס ווערט נמשך בכל ראש השנה.

English translation 341

נאכמער:

English translation 342

It is not merely "one ascends in holiness",

ס'איז ניט סתם "מעלין בקודש",

English translation 343

an ascent in the same matter and category that existed until now,

אַן עלי' אין דעם זעלבן ענין וסוג וואס איז געווען ביז איצטער,

English translation 344

rather the ascent is in a completely new level,

נאר די עלי' איז בדרגא חדשה לגמרי,

English translation 345

which is incomparably higher than the level at which one stood in the previous year.

וואס איז שלא בערך העכער פאר דער דרגא ביי וועלכער מ'האט געהאלטן בשנה שלפנ"ז.

English translation 346

One can indeed begin with the first interpretation of "one ascends in holiness",

מ'קען טאקע אנהויבן מיטן ערשטן פירוש אין "מעלין בקודש",

English translation 347

that he ascends in the same matter,

אז ער איז מעלה באותו הענין,

English translation 348

but ultimately one comes from this interpretation to the higher interpretation,

אבער סוף סוף קומט מען פון דעם פירוש צו דעם העכערן פירוש,

English translation 349

that he ascends to a new level that is not in the same category as where he stood previously.

אז ער איז מעלה אין א דרגא חדשה שלא באותו הסוג ווי ער איז געשטאנען לפנ"ז.

English translation 350

And by way of example, as we find in the very matter of the dedication of the Chashmonaim in the days of Chanukah as a "completion" for the Mishkan whose work was completed in the month of Kislev:

ובדוגמא ווי מ'געפינט אין דעם ענין גופא פון חנוכת חשמונאי בימי חנוכה אלס "תשלום" אויפן משכן וואס נגמרה מלאכתה בחודש כסלו:

English translation 351

It is not the simple meaning that the "completion" of the miracle of Chanukah in the month of Kislev only completed the deficiency that was lacking in the month of Kislev until then, from the aspect that the erection of the Mishkan was only later,

ס'איז ניט דער פשט אז דער "תשלום" פון נס חנוכה בחודש כסלו האט נאר משלים געווען החסרון וואס האט געפעלט אין חודש כסלו ביז דעמולט מצד דעם וואס הקמת המשכן איז געווען ערשט שפעטער,

English translation 352

rather the "completion" of Chanukah effected an additional

נאר דער "תשלום" פון חנוכה האט אויפגעטאן נאך א

English translation 353

("completion" from the term)

("תשלום" מלשון)

English translation 354

perfection more elevated than what would have been from the Mishkan itself.

שלימות נעלית יותר ווי עס וואלט געווען מצד דעם משכן מצ"ע.

English translation 355

And not only a perfection more elevated in degree and in the same matter,

און ניט נאר א שלימות נעלית יותר שבערך ובאותו הענין,

English translation 356

rather a completely new matter,

נאר אן ענין חדש לגמרי,

English translation 357

incomparable to what would have been in the Mishkan itself

שלא בערך ווי עס וואלט געווען אין משכן מצ"ע

English translation 358

(like the interpretation of "one ascends in holiness",

(ווי דעם פירוש אין "מעלין בקודש",

English translation 359

that it is an ascent to a new level incomparable to the level where he stood previously),

אז ס'איז אן עלי' בדרגא חדשה שלא בערך צו דער דרגא וואו ער איז געשטאנען פריער),

English translation 360

and the explanation:

והביאור:

English translation 361

The Mishkan indeed had in it the virtue that it was the handiwork of Moses,

דער משכן האט טאקע געהאט אין זיך די מעלה וואס ער איז געווען מעשי ידי משה,

English translation 362

therefore it is eternal50. But in actuality we see that there are times

במילא איז דאס נצחי 50. אבער בפועל זעט מען אז עס זיינען דא זמנים

English translation 363

(and a multiplicity of time)

(וריבוי זמן)

English translation 364

when the eternity of the Mishkan is in concealment and hiding,

וואס נצחיות המשכן איז בהעלם והסתר,

English translation 365

it is not seen with physical eyes

מ'זעט אים ניט בעיני בשר

English translation 366

(although it exists in concealment).

(כאטש ער איז דא בהעלם).

English translation 367

The miracle of Chanukah effected,

דער נס חנוכה האט אויפגעטאן,

English translation 368

that since the miracle occurred "these lights are never nullified"51

אז זינט ס'איז געווען דער נס איז "הנרות הללו אינן בטלין לעולם" 51

English translation 369

(eternity),

(נצחיות),

English translation 370

not in a manner of concealment

ניט אין אן אופן שבהעלם

English translation 371

(as is possible regarding the Mishkan),

(ווי ס'איז שייך באם משכן),

English translation 372

rather in a manner revealed to the eyes of all,

נאר באופן גלוי לעין כל,

English translation 373

"these lights are never nullified",

"הנרות הללו אינן בטלין לעולם",

English translation 374

in a manner of being seen with one's finger and saying "this" –

באופן פון ניראה באצבעו ואומר זה –

English translation 375

as we see in practice that year after year,

ווי מ'זעט בפועל אז מידי שנה בשנה,

English translation 376

also in the time of exile,

אויך בזמן הגלות,

English translation 377

until this very day,

ביז היום הזה,

English translation 378

when the days of Chanukah arrive,

ווען עס קומען ימי חנוכה,

English translation 379

one lights the Chanukah lights.

צינדט מען אן נרות חנוכה.

English translation 380

From the Mishkan and the First Temple and the Second Temple, there is certainly a continuous effect and giving of power for all generations

פון דעם משכן ובית ראשון ובית שני איז זיכער דא א פעולה נמשכת ונתינת כח על כל הדורות

English translation 381

(also during the time of exile),

(אויך בזמן הגלות),

English translation 382

but this is in spirituality, etc.;

אבער דאס איז ברוחניות וכו';

English translation 383

however, the miracle of Chanukah revealed that "these lights are never nullified" in a physical sense:

משא"כ דער נס חנוכה האט אויפגעטאן אז "הנרות הללו אינן בטלין לעולם" בגשמיות:

English translation 384

In every year, during the days of Chanukah, one kindles the Chanukah lights physically.

בכל שנה ושנה בימי חנוכה צינט מען אן נרות חנוכה בגשמיות.

English translation 385

That is, when the days of Chanukah arrive, it is not only that "these days are remembered and performed" and the same spiritual influences as the first time are drawn down

ד.ה. אז בשעת עס קומען ימי חנוכה איז ניט נאר וואס "הימים האלה נזכרים ונעשים" און עס ווערן נמשך די זעלבע המשכות רוחניות ווי בפעם הראשונה

English translation 386

(according to the explanation of the Arizal),

(כפירוש האריז"ל),

English translation 387

but even more:

נאר נאכמער:

English translation 388

one actually and physically kindles the Chanukah lights,

מ'צינט אָן בפועל ובגשמיות נרות חנוכה,

English translation 389

because "these lights are never nullified." And as mentioned above –

ווייל "הנרות הללו אינן בטלין לעולם". וכאמור לעיל –

English translation 390

in every year there is "ascending in holiness" in this,

בכל שנה איז "מעלין בקודש" בזה,

English translation 391

to a new level that is incomparably higher than the previous level.

אין א דרגא חדשה שלא בערך להדרגא שלפנ"ז.

English translation 392

Based on this, the greatness of the elevation of the Shabbat of blessing the month of Kislev is understood:

עפ"ז איז מובן דער גודל העילוי פון שבת מברכים החודש כסלו:

English translation 393

Since the Shabbat of blessing blesses the month of Kislev, which is such an elevated month,

וויבאלד אז שבת מברכים איז מברך חודש כסלו וואס איז א אזא חודש נעלה,

English translation 394

during which the days of Chanukah occur,

וואס דעמולט זיינען דא די ימי חנוכה,

English translation 395

the "completion" of the Mishkan of Moshe

דער "תשלום" פון משכן משה

English translation 396

(whose meaning is –

(שענינו –

English translation 397

to make for Him, blessed be He, a dwelling place in the lower realms),

לעשות לו ית' דירה בתחתונים),

English translation 398

and moreover in a manner of "completion" from the term perfection, which is incomparably more elevated,

און נאך אין אן אופן פון "תשלום" מלשון שלימות שלא בערך נעלה יותר,

English translation 399

because through the miracle of Chanukah it was revealed that "these lights are never nullified,"

ווייל דורך נס חנוכה האט זיך אויפגעטאן אז "הנרות הללו אינן בטלין לעולם",

English translation 400

eternity revealed in all generations,

נצחיות בגלוי בכל הדורות,

English translation 401

and in every year there is an addition in this –

ובכל שנה קומט צו נאכמער בזה –

English translation 402

from this the greatness of the elevation of the Shabbat of blessing the month of Kislev is understood,

איז דערפון מובן דער גודל העילוי פון שבת מברכים החודש כסלו,

English translation 403

that it has such a great and elevated power to bless a month like Kislev.

אז ער האט אזא כח גדול ונעלה צו בענטשן א חודש ווי כסלו.

English translation 404

And as explained in Chassidus52 the novelty and elevation of the concept of blessing relative to prayer in this detail,

וכמבואר בחסידות 52 דער חידוש ועילוי פון ענין הברכה לגבי תפלה אין דעם פרט,

English translation 405

that blessing indicates that the one who blesses stands higher than the one being blessed,

אז ברכה ווייזט אז דער מברך שטייט העכער פאר דעם מתברך,

English translation 406

therefore he has in his hand the power to bless the one being blessed,

דערפאר האט ער בידו דעם כח צו מברך זיין דעם מתברך,

English translation 407

which is why blessing is from the term command –

וואס דערפאר איז ברכה מלשון ציווי –

English translation 408

that he stands higher than the matter,

אז ער שטייט העכער פאר דער זאך,

English translation 409

consequently he can command and bless the matter.

במילא קען ער מצווה זיין און מברך זיין די זאך.

English translation 410

And in every single year there is "ascending in holiness" in this month of Kislev,

ובכל שנה ושנה איז "מעלין בקודש" אין דעם חודש כסלו,

English translation 411

consequently also in the Shabbat of blessing the month of Kislev, which stands higher and blesses the month.

במילא אויך אין שבת מברכים חודש כסלו וועלכער שטייט העכער און בענטשט דעם חודש.

English translation 412

In addition to the giving of power from Above for all these matters –

נוסף צו דער נתינת כח מלמעלה אויף די אלע ענינים –

English translation 413

which all that was discussed above is the giving of power from Above that one has

וואס כל המדובר לעיל איז די נתינת כח מלמעלה וואס מ'האט

English translation 414

(by virtue of the days of Chanukah in the month of Kislev,

(מצד ימי חנוכה בחודש כסלו,

English translation 415

and the Shabbat of blessing the month of Kislev, etc.) –

און שבת מברכים החודש כסלו כו') –

English translation 416

there must also be the service of man. And this is emphasized in the concept of Shabbat

דארף אויך זיין עבודת האדם. און דאס איז מודגש אין דעם ענין פון שבת

English translation 417

(when one blesses the month of Kislev on the Shabbat of blessing):

(וואס מ'בענטשט חודש כסלו בשבת מברכים):

English translation 418

In connection with Shabbat, our Sages said53 that a Jew becomes a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation." And this is the general concept of the service of man,

בקשר מיט שבת זאגן חז"ל 53 אז א איד ווערט א "שותף להקב"ה במעשה בראשית". וואס דאס איז כללות ענין עבודת האדם,

English translation 419

that in addition to the powers he receives from the One Above,

אז נוסף צו די כחות וואס ער באקומט פון דעם אויבערשטן מלמעלה,

English translation 420

he must become a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation,"

דארף ער ווערן א "שותף להקב"ה במעשה בראשית",

English translation 421

where one partner is equal to the other partner

וואס איין שותף איז גלייך מיטן צווייטן שותף

English translation 422

(so to speak),

(כביכול),

English translation 423

that is, a Jew must accomplish through his service in the work of creation in an equal manner as the One Above

ד.ה. אז א איד דארף אויפטאן ע"י עבודתו במעשה בראשית אין א גלייכן אופן ווי דער אויבערשטער

English translation 424

(so to speak)

(כביכול)

English translation 425

accomplished in the work of creation,

האט אויפגעטאן במעשה בראשית,

English translation 426

so that he should be an equal partner with the One Above.

אזוי אז ער זאל זיין א גלייכער שותף מיטן אויבערשטן.

English translation 427

Regarding each of the six days of creation until the Shabbat day, it is stated in the verse –

אויף יעדערן פון די ששת ימי בראשית ביז יון השבת שטייט אין פסוק –

English translation 428

"And G-d said, etc.,"

"ויאמר אלקים גו'",

English translation 429

"And G-d saw, etc.,"

"וירא אלקים גו'",

English translation 430

all as it is from the side of the One Above;

אלץ ווי דאס איז מצד דעם אויבערשטן;

English translation 431

on the Shabbat day, it is said that the service of man also comes,

ביום השבת זאגט מען אז עס קומט צו אויך עבודת האדם,

English translation 432

until he becomes a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation."

ביז אז נעשה "שותף להקב"ה במעשה בראשית".

English translation 433

And it is also emphasized in what is stated in the verse regarding the Shabbat day –

וכמודגש אויך אין דעם וואס עס שטייט אין פסוק בנוגע ליום השבת –

English translation 434

"And G-d blessed the seventh day and sanctified it, for on it He rested from all His work which G-d created to make." Our Sages said on this54 that "everything that was created in the six days of creation requires making

"ויברך אלקים את יום השביעי ויקדש אותו כי בו שבת מכל מלאכתו אשר ברא אלקים לעשות". זאגן אויף דעם חז"ל 54 אז "כל מה שנברא בששת ימי בראשית צריכין עשי'

English translation 435

(repair),

(תיקון),

English translation 436

the mustard needs sweetening, the lupines

החרדל צריך למתוק התורמוסים

English translation 437

(a type of legume)

(אַזאַ מין קטניות)

English translation 438

need sweetening,

למתוק,

English translation 439

the wheat needs to be ground, etc.,"

החטין צריכין להטחן כו'",

English translation 440

and this is "which G-d created to make" –

און דאס איז "אשר ברא אלקים לעשות" –

English translation 441

to make and to repair,

לעשות ולתקן,

English translation 442

as is known that "making" is from the term repair,

כידוע אז עשי' איז מלשון תיקון,

English translation 443

with the proof for this from "and she shall make her nails"55,

מיט די ראי' לזה פון "ועשתה את צפרני'" 55,

English translation 444

"and she shall make" from the term repair56. Because according to the explanation that "and she shall make her nails" means that she shall cut her nails57, one cannot translate "and she shall make" in its simple sense,

"ועשתה" מלשון תיקון 56. ווייל לויטן פירוש אז "ועשתה את צפרני'" מיינט אז זי זאל אפשערן די צפרנים 57 קען מען ניט טייטשן "ועשתה" כפשוטו,

English translation 445

because one does not make something,

ווייל ניט מ'מאכט א זאך,

English translation 446

rather one shortens the nails,

נאר מ'שוערט אַפּ די נעגל,

English translation 447

rather the meaning here of "and she shall make" is from the term repair,

נאר דער פירוש דא אין "ועשתה" איז מלשון תיקון,

English translation 448

that one repairs the nails by cutting them.

אז מ'איז מתקן די צפרנים דורך זיי אפשערן.

English translation 449

Also before this she has nails that grow from the fingers,

ד.ה. אויך מלפנ"ז האט זי צפרנים וואס וואקסן פון די פינגער,

English translation 450

but then they can be improper,

אבער דעמולט קענען זיי זיין שלא כדבעי,

English translation 451

too long etc.

צו לאנג כו'.

English translation 452

Therefore there must be "and she shall do her nails",

דערפאר דארף זיין "ועשתה את צפרני'",

English translation 453

that she corrects the nails by cutting them off

אז זי איז מתקן די צפרנים דורך זיי אפשערן

English translation 454

(and the cut-off nails –

(און די אפגעשאָרענע נעגל –

English translation 455

burn them etc.),

פארברענען וכיו"ב),

English translation 456

and then

און דעמולט

English translation 457

(she does not nullify the nails,

(איז זי ניט מבטל די צפרנים,

English translation 458

rather it)

נאר עס)

English translation 459

the nails remain,

בלייבן איבער די צפרנים,

English translation 460

but they are corrected and can be used for good etc.

אבער זיי זיינען מתוקן און קענען אויסגענוצט ווערן לטוב כו'.

English translation 461

Incidentally:

דרך אגב:

English translation 462

The matter in the service of man is understood from the well-known sicha of the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, that when one has nails,

דער ענין בעבודת האדם איז מובן פון דער שיחה הידועה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר אז בשעת מ'האט נעגל,

English translation 463

one must use them towards oneself and not towards another 58.

דארף מען זיי נוצן כלפי זיך און ניט כלפי הזולת 58.

English translation 464

That is, there must be "and she shall do her nails",

דאס הייסט אז עס דארף זיין "ועשתה את צפרני'",

English translation 465

correction of nails,

תיקון צפרנים,

English translation 466

in the service of each and every one:

בעבודת כאו"א:

English translation 467

Since the nails are a part of the body,

היות אז די צפרנים זיינען א חלק פון דעם גוף,

English translation 468

the intention is not that one should discard them,

איז ניט די כוונה אז מ'זאל זיי אוועקווארפן,

English translation 469

rather that one should use them for good and holiness:

נאר אז מ'זאל זיי אויסנוצן לטוב וקדושה:

English translation 470

The nature of nails is,

די תכונה פון צפרנים איז,

English translation 471

that they scratch –

אז זיי קראַצן –

English translation 472

one must first correct the nails

דארף מען לכל לראש מתקן זיין די צפרנים

English translation 473

("cut them off" etc.)

(זיי "אפשערן" וכו')

English translation 474

so that they are proper,

אז זיי זאלן זיין כדבעי,

English translation 475

and that which they scratch –

און דאס וואס זיי קראַצן –

English translation 476

one must correct so that they do not scratch another, rather,

דארף מען מתקן זיין אז זיי זאלן ניט קראַצן א צווייטן, נאר,

English translation 477

if necessary,

אויב מ'דארף,

English translation 478

one can use them to scratch oneself,

קען מען זיי נוצן צו קראַצן זיך אליין,

English translation 479

i.e., to scratch off things that one has within oneself that need to be scratched off. As explained in the sicha with several details on this.

ד.ה. אפקראַצן זאכן וועלכע מ'האט אין זיך וואס מ'דארף אפקראַצן. וכמבואר אין די שיחה כמה פרטים בזה.

English translation 480

From this is understood the connection and lesson of "and she shall do her nails" to a Jew in the present time,

דערפון איז מובן דער שייכות ולימוד פון "ועשתה את צפרני'" צו א איד בזמן הזה,

English translation 481

for seemingly this is a matter that was at the time when Jews went to war

דלכאורה איז דאס א זאך וואס איז געווען בזמן ווען אידן זיינען געגאנגען למלחמה

English translation 482

(a discretionary war)

(מלחמת רשות)

English translation 483

in the time of David etc.,

בזמן דוד וכיו"ב,

English translation 484

and "and you shall see among the captives a woman of beautiful form" 59,

און "וראיתה בשבי' אשת יפת תואר" 59,

English translation 485

but what relevance does this have to a Jew now?

אבער וואס איז דאס נוגע צו א אידן איצטער?

English translation 486

According to the above, how the matter of "and she shall do her nails" exists in the service of man,

ע"פ הנ"ל ווי דער ענין פון "ועשתה את צפרני'" איז דא בעבודת האדם,

English translation 487

(as understood in the aforementioned sicha) –

(כמובן בשיחה הנ"ל) –

English translation 488

the lesson from this is understood also now).

איז מובן דער לימוד דערפון אויך איצטער).

English translation 489

That is 60:

דאס הייסט 60:

English translation 490

Although regarding the six days of creation it is stated "and God saw all that He had made and behold it was very good",

אע"פ וואס אויף די ששת ימי בראשית שטייט אז "וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד",

English translation 491

not merely good,

ניט נאר טוב,

English translation 492

rather "very good" –

נאר "טוב מאד" –

English translation 493

nevertheless when the Sabbath day comes we say "which God created to do –

אעפ"כ ווען עס קומט יום השבת זאגט מען "אשר ברא אלקים לעשות –

English translation 494

to correct",

לתקן",

English translation 495

that a man must come and correct the world that was created in the six days of creation.

אז א מענטש דארף קומען און מתקן זיין די וועלט שנברא בששת ימי בראשית.

English translation 496

But one must understand this:

מוז מען דאס אבער פארשטיין:

English translation 497

After the act of creation was in a manner of "very good",

לאחרי זה וואס מעשה בראשית איז געווען אין אן אופן פון "טוב מאד",

English translation 498

with all the interpretations thereof, as the same Midrash Rabbah

מיט אלע פירושים שבזה ווי דער זעלבער מדרש רבה

English translation 499

(which says "everything that was created in the six days of creation requires making",

(וואס זאגט "כל מה שנברא בששת ימי בראשית צריכין עשי'",

English translation 500

correction)

תיקון)

English translation 501

says earlier 61,

זאגט פריער 61,

English translation 502

including also the interpretation 62 that this refers to the evil inclination,

כולל אויך דעם פירוש 62 אז דאס גייט אויפן יצה"ר,

English translation 503

i.e., the service of "with all your heart 63 –

ד.ה. די עבודה פון "בכל לבבך 63 –

English translation 504

with both your inclinations" 64,

בשני יצריך" 64,

English translation 505

the matter of transformation,

דער ענין פון אתהפכא,

English translation 506

through which it becomes "very good" –

וואס עי"ז ווערט "טוב מאד" –

English translation 507

after all this, how is it possible to say that the world still requires correction,

איז לאחרי כל זה ווי איז שייך זאגן אז די וועלט דארף נאך האבן תיקון,

English translation 508

to do –

לעשות –

English translation 509

to correct?!

לתקן?!

English translation 510

For the meaning of "correction" is much more than merely "completing":

וואס דער פירוש אין "תיקון" איז א סך מער ווי סתם "משלים" זיין:

English translation 511

When one says that something requires completion,

בשעת מ'זאגט אז א זאך דארף השלמה,

English translation 512

it means that even before this it is a complete thing,

מיינט עס אז אויך לפנ"ז איז עס א דבר שלם,

English translation 513

only something is lacking in it and one adds to it additional perfection. But when one says to correct –

נאר אין דעם פעלט עפעס און מ'גיט צו אין דעם נאכמער שלימות. בשעת מ'זאגט אבער לתקן –

English translation 514

it means that until now there is a lack in the entire thing,

מיינט עס אז ביז דעמולט פעלט אין דער גאנצער זאך,

English translation 515

to such an extent –

ועד כדי כך –

English translation 516

that one must correct it.

אז מ'דארף עס מתקן זיין.

English translation 517

To correct means indeed not that one nullifies the thing,

מתקן זיין מיינט טאקע ניט אז מ'איז מבטל דער זאך,

English translation 518

the thing remains in existence,

דער זאך בלייבט במציאות,

English translation 519

rather, since the thing has a defect that requires correction –

נאר היות אז דער זאך יש בו חסרון שצריך תיקון –

English translation 520

one corrects the thing itself,

איז מען מתקן דער זאך גופא,

English translation 521

so that it should be a complete thing.

אז ער זאל זיין א דבר שלם.

English translation 522

As discussed above regarding "and she shall do her nails":

ע"ד המדובר לעיל בנוגע "ועשתה את צפרני'":

English translation 523

One does not nullify the nails,

מ'איז ניט מבטל די צפרנים,

English translation 524

rather, since the nails have a defect within them

נאר היות אז די צפרנים האבן אין זיך א חסרון

English translation 525

(too long,

(צו לאנג,

English translation 526

they scratch etc.),

זיי קראצן וכו'),

English translation 527

one corrects them themselves

איז מען זיי גופא מתקן

English translation 528

("and she shall do her nails"),

("ועשתה את צפרני'"),

English translation 529

consequently the nails themselves become proper through this.

במילא ווערן די צפרנים גופא דורך דעם כדבעי.

English translation 530

It is not understood:

איז ניט מובן:

English translation 531

After in the six days of creation it was "very good" –

לאחרי וואס בששת ימי בראשית איז געווען "טוב מאד" –

English translation 532

how is it possible to say that there is a defect in it,

ווי איז שייך זאגן אז אין דעם איז דא א חסרון,

English translation 533

to such an extent that it requires "to do –

ועד כדי כך אז עס דארף זיין "לעשות –

English translation 534

to correct"?!

לתקן"?!

English translation 535

It will be understood according to the explanation that was discussed in the previous farbrengen 65 regarding the recitation of Tachanun specifically after the Amidah prayer:

וועט מען עס פראשטיין ע"פ דעם ביאור וואס מ'האט גערעדט אין דער התוועדות שלפנ"ז 65 וועגן אמירת תחנון דוקא נאך תפלת העמידה:

English translation 536

Others wish to learn that that which one says Tachanun only then is because until then one did not know about a defect that one had,

אנדערע ווילן לערנען אז דאס וואס מ'זאגט ערשט דעמולט תחנון איז דערפאר וואס ביז דעמולט האט מען ניט געוואוסט וועגן א חסרון וואס מ'האט געהאט,

English translation 537

and at the time one is elevated to the level of the Amidah prayer,

און בשעת מ'ווערט נתעלה צו דער דרגא פון תפלת העמידה,

English translation 538

one realizes that one had a defect beforehand,

כאפט מען זיך אז ער מ'האט פריער געהאט א חסרון,

English translation 539

then one says Tachanun.

זאגט מען דעמולט תחנון.

English translation 540

But one cannot say this regarding all Jews:

מ'קען אבער אזוי ניט זאגן בנוגע צו אלע אידן:

English translation 541

The text of the Tachanun prayer is said by all Jews –

נוסח תפלת תחנון זאגן אלע אידן –

English translation 542

it would be, Heaven forbid, saying regarding all Jews that before the Amidah prayer they lived in error and afterwards they catch themselves that they previously had a deficiency!

איז ח"ו זאגן בנוגע צו אלע אידן אז פאר תפלת העמידה האבן זיי געלעבט אין טעות און דערנאך כאפן זיי זיך אז זיי האבן פריער געהאט א חסרון!

English translation 543

Rather, the explanation in that which one says Tachanun specifically after the Amidah prayer is

נאר דער פירוש אין דעם וואס מ'זאגט תחנון דוקא נאך תפלת העמידה איז

English translation 544

(as discussed previously)66:

(ווי גערעדט דעמולט) 66:

English translation 545

Until the Amidah prayer, his service was indeed in completeness, in truth, without any deficiency. But when he is elevated to a higher level –

ביז תפלת העמידה איז עבודתו טאקע געווען בשלימות אליבא דאמת אן קיין חסרון. בשעת ער ווערט אבער נתעלה צו א העכערער דרגא –

English translation 546

the Amidah prayer when he stands as a servant before his Master –

תפלת העמידה ווען ער שטייט כעבדא קמי מרי' –

English translation 547

then according to his current level, a new deficiency becomes apparent to him,

איז לפי זיין איצטיקער דרגא ווערט ביי אים א נייער חסרון,

English translation 548

a thing which previously was not a deficiency.

א זאך וואס פריער איז זי ניט געווען קיין חסרון.

English translation 549

As discussed previously in connection with the matter of "all his days in repentance"67,

ווי גערעדט דעמולט בקשר מיט דעם ענין פון "כל ימיו בתשובה" 67,

English translation 550

and as the Alter Rebbe explains this in Tanya68.

און ווי דער אלטער רבי איז דאס מבאר בתניא 68.

English translation 551

And accordingly, this is also the explanation in our matter:

עד"ז איז אויך דער ביאור בעניננו:

English translation 552

The level of the six days of creation, in and of themselves, is "very good" in truth. But when there is an ascent to a more elevated level on the day of Shabbat –

די דרגא פון די ששת ימי בראשית מצ"ע איז "טוב מאד" אליבא דאמת. אבער בשעת עס ווערט אן עלי' לדרגא נעלית יותר ביום השבת –

English translation 553

then in relation to this current higher level, a higher perfection is felt to be lacking,

איז בערך צו דער איצטיקער העכערער דרגא מאנט זיך נאך א העכערער שלימות,

English translation 554

and the perfection that existed previously during the six days of creation is not sufficient.

און ס'איז ניט מספיק די שלימות וואס איז געווען לפנ"ז בששת ימי בראשית.

English translation 555

That is, according to his current level, the level of Maaseh Bereishis as it is from the six days of creation is in a manner of deficiency which he needs to rectify

ד.ה. אז לויט זיין איצטיקער דרגא איז די דרגא פון מעשה בראשית ווי ס'איז מצד ששת ימי בראשית באופן של חסרון וועלכן ער דארף מתקן זיין

English translation 556

("which God created to do" –

("אשר ברא אלקים לעשות" –

English translation 557

to rectify),

לתקן),

English translation 558

even though regarding the level of the six days of creation beforehand, this was a state of "very good" without any deficiency in truth.

אע"פ וואס לגבי די דרגא פון די ששת ימי בראשית לפנ"ז איז דאס געווען א מצב פון "טוב מאד" אָן קיין חסרון אליבא דאמת.

English translation 559

And to whom was given the matter of "to do and to rectify",

און צו וועמען האט מען אפגעגעבן דעם ענין פון לעשות ולתקן,

English translation 560

to rectify the deficiencies in Maaseh Bereishis that came about in relation to the higher level of the day of Shabbat? It was given specifically to a Jew,

צו מתקן זיין די חסרונות אין מעשה בראשית וואס זיינען צוגעקומען ביחס צו דער העכערער דרגא פון יום השבת? האט מען דאס אפגעגעבן צו א אידן דוקא,

English translation 561

that he should be a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation" through accomplishing the "to do and to rectify" in Maaseh Bereishis.

אז ער זאל זיין א "שותף להקב"ה במעשה בראשית" דורך אויפטאן דעם לעשות ולתקן אין מעשה בראשית.

English translation 562

That is, the perfection of "very good" that was during the six days of creation beforehand –

ד.ה. די שלימות פון "טוב מאד" וואס איז געווען בששת ימי בראשית שלפנ"ז –

English translation 563

is from the side of the One Above,

איז מצד דעם אויבערשטן,

English translation 564

"And God saw all that He had made, and behold, it was very good";

"וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד";

English translation 565

and the "to do and to rectify" in Maaseh Bereishis –

און דער לעשות ולתקן אין מעשה בראשית –

English translation 566

is done through a Jew who becomes a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation".

ווערט דורך א אידן וועלכער ווערט א "שותף להקב"ה במעשה בראשית".

English translation 567

And as is understood from the examples in the Midrash on the matter of "Everything that was created in the six days of creation requires making

וכמובן פון די דוגמאות אין מדרש אויפן ענין פון "כל מה שנברא בששת ימי בראשית צריכין עשי'

English translation 568

(rectification)" –

(תיקון) " –

English translation 569

"The wheat needs to be ground, etc.":

"החטין צריכין להטחן כו'":

English translation 570

Wheat, in and of itself

חטים מצ"ע

English translation 571

(as they are from Maaseh Bereishis, in and of themselves)

(ווי זיי זיינען מצד מעשה בראשית מצ"ע)

English translation 572

are not fit for eating,

זיינען ניט ראוי לאכילה,

English translation 573

as our Sages, of blessed memory, said69: "A person brings wheat,

כמאחז"ל 69 "אדם מביא חטין,

English translation 574

wheat he chews

חטין כוסס

English translation 575

(raw)

(בתמי')

English translation 576

". But through that which the "helpmeet opposite him" of this person takes the wheat and makes from them bread

". אבער דורך דעם וואס דער "עזר כנגדו" פון דעם אדם נעמט די חטים און מאכט פון זיי לחם

English translation 577

(by grinding the wheat she makes flour,

(ע"י טחינת החטים מאכט זי קמח,

English translation 578

and from it –

און דערפון –

English translation 579

bread),

לחם),

English translation 580

a rectification is accomplished in Maaseh Bereishis

טוט זיך אויף א תיקון אין מעשה בראשית

English translation 581

(in the wheat),

(אין די חטים),

English translation 582

until that from the wheat which is in the category of the vegetative,

ביז אז פון די חטים וואס זיינען בחי' צומח,

English translation 583

one makes bread,

מאכט מען לחם,

English translation 584

and a person eats it,

און א מענטש עסט עס,

English translation 585

it becomes blood and flesh like his flesh,

ווערט עס דם ובשר כבשרו,

English translation 586

consequently it is elevated from the category of the vegetative to the category of the speaking,

במילא ווערט עס נתעלה פון בחי' צומח בבחי' מדבר,

English translation 587

and especially when a Jew –

ובפרט בשעת א איד –

English translation 588

Adam, on account of Adamah l'Elyon –

אדם על שם אדמה לעליון –

English translation 589

eats it,

עסט עס,

English translation 590

and especially when he eats this bread on the day of Shabbat,

ובפרט ווען ער עסט דעם לחם ביום השבת,

English translation 591

when then the eating itself is a mitzvah,

וואס דעמולט איז די אכילה אליין א מצוה,

English translation 592

not only in the category of "All your deeds should be for the sake of Heaven"70,

ניט נאר בבחי' "כל מעשיך יהיו לשם שמים" 70,

English translation 593

but as soon as he eats it, it becomes a mitzvah.

נאר גלייך ווי ער עסט עס ווערט עס א מצוה.

English translation 594

It emerges that through the person a rectification is accomplished in Maaseh Bereishis –

קומט אויס אז ע"י האדם ווערט א תיקון במעשה בראשית –

English translation 595

he takes wheat that the One Above created and elevates them to the category of the speaking until he makes them a part of a mitzvah of Oneg Shabbat.

ער נעמט חטים וואס דער אויבערשטער האט באשאפן און איז זיי מעלה בבחי' מדבר ביז אז ער מאכט זיי א חלק פון א מצוה פון עונג שבת.

English translation 596

From this is understood the sublime powers that one has while standing on Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev –

דערפון איז מובן די כחות נעלים וואס מ'האט שטייענדיק בשבת מברכים החודש כסלו –

English translation 597

both regarding the bestowal of power from Above,

סיי בנוגע דער נתינת כח מלמעלה,

English translation 598

since Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev also blesses the days of Chanukah

וויבאלד אז שבת מברכים חודש כסלו בענטשט אויך ימי חנוכה

English translation 599

(as above, section 10),

(כנ"ל ס"י),

English translation 600

and regarding the service of man,

און סיי בנוגע לעבודת האדם,

English translation 601

as emphasized on the day of Shabbat,

כמודגש ביום השבת,

English translation 602

when a Jew accomplishes a rectification in Maaseh Bereishis and becomes a "partner with the Holy One, blessed be He, in the work of creation".

ווען א איד טוט אויף א תיקון במעשה בראשית און ווערט א "שותף להקב"ה במעשה בראשית".

English translation 603

Consequently, a Jew must utilize the powers that he has on this Shabbat and bring them down into actual deed,

במילא דארף א איד אויסנוצן די כחות וואס ער האט בשבת זה און זיי אראפברענגען במעשה בפועל,

English translation 604

in all matters of Torah and mitzvos,

בכל עניני תומ"צ,

English translation 605

and in the dissemination of Judaism in general, and the dissemination of the wellsprings outward in particular.

און אין הפצת היהדות בכלל און הפצת המעינות חוצה במיוחד.

English translation 606

And one may add to this:

ויש להוסיף בזה:

English translation 607

And the general innovation mentioned above regarding Shabbos,

ע"ו כללות חידוש הנ"ל פון שבת,

English translation 608

when there is an ascent to a level higher than the level of the six days of creation that preceded it, and therefore one must then rectify the new deficiencies in the work of creation that arise in relation to this level –

ווען ס'ווערט אן עלי' לדרגא נעלית יותר ווי די דרגא פון די ששת ימי בראשית שלפנ"ז און דערפאר דארף ער דעמולט מתקן זיין די נייע חסרונות במעשה בראשית וואס קומען צו ביחס לדרגא זו –

English translation 609

this is also the explanation of the matter of "Your springs will spread forth outward" specifically in the latter generations,

איז אויך דער ביאור הענין פון יפוצו מעינותיך חוצה דוקא בדורות האחרונים,

English translation 610

for "Your springs will spread forth outward" is connected with

וואס יפוצו מעינותיך חוצה איז פארבונדן מיט

English translation 611

(Shabbos Mevarchim)

(שבת מברכים)

English translation 612

the month of Kislev in particular

חודש כסלו במיוחד

English translation 613

(as will be explained below):

(כדלקמן):

English translation 614

The matter of the revelation of the inner dimension of the Torah was innovated only in the latter generations:

דער ענין פון גילוי פנימיות התורה איז נתחדש געווארן ערשט בדורות האחרונים:

English translation 615

In the time of the Arizal, it became "a mitzvah to reveal this wisdom"71,

בזמן האריז"ל איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה" 71,

English translation 616

and afterwards, in the time of the Alter Rebbe, after Petersburg, the essential matter of "Your springs will spread forth outward" began

און דערנאך בזמן אדה"ז נאך פעטערבורג האט זיך אנגעהויבן דער עיקר ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה

English translation 617

(as is known from the sicha about this72),

(כידוע השיחה בזה 72),

English translation 618

but not so in the generations that preceded, when it was not "a mitzvah to reveal this wisdom",

משא"כ בדורות שלפנ"ז איז ניט געווען "מצוה לגלות זאת החכמה",

English translation 619

and certainly not in a manner of dissemination.

עאכו"כ ניט באופן של הפצה.

English translation 620

This is seemingly not understood:

איז דאס לכאורה ניט מובן:

English translation 621

How can it be said that in all the early generations –

ווי קען מען זאגן אז בכל הדורות הראשונים –

English translation 622

which were generations more elevated than the latter generations,

וועלכע זיינען געווען דורות נעלים יותר פון די דורות האחרונים,

English translation 623

they lacked the most essential matter –

האט בא זיי געפעלט אן ענין הכי עיקרי –

English translation 624

the revelation of the inner dimension of the Torah to the extent of dissemination,

גילוי פנימיות התורה ביז באופן של הפצה,

English translation 625

and only in the latter generations,

און ערשט בדורות האחרונים,

English translation 626

when "the generation is worthy

ווען "אכשור דרא

English translation 627

(in a revealed way)

(בתמי')

English translation 628

"73,

" 73,

English translation 629

was this revealed in such a manner?!

איז דאס נתגלה געווארן באופן כזה?!

English translation 630

There were the generations of the Tannaim and Amoraim,

עס זיינען געווען די דורות התנאים ואמוראים,

English translation 631

including the generation of Rashbi,

כולל דור רשב"י,

English translation 632

who is particularly connected with the inner dimension of the Torah,

וואס ער איז דאך פארבונדן במיוחד מיט פנימיות התורה,

English translation 633

as Chassidus itself explains –

ווי חסידות אליין איז מבאר –

English translation 634

nevertheless, it states in the Zohar74 that Rashbi placed restrictions on the revelation of the inner dimension of the Torah:

אעפ"כ שטייט אין זהר 74 אז רשב"י האט געמאכט הגבלות אויפן גילוי פון פנימיות התורה:

English translation 635

"And thus I will arrange for you: Rabbi Abba will write, and Rabbi Elazar my son will study, and the rest of the comrades will whisper in their hearts." And he said that because of this there would need to be exile, etc.

"וכך אסדרנא לכו ר' אבא יכתוב ור' אלעזר ברי' ילעי ושאר חברייא ירחשון בלבייהו". און ער האט געזאגט אז דערפאר וועט דארפן זיין גלות וכו'

English translation 636

(as discussed earlier75 in explaining the words of the Zohar on this76);

(ווי גערעדט פריער 75 בביאור דברי הזהר בזה 76);

English translation 637

And so too in the generations after that, which had a multitude of great men of Israel –

ועד"ז בדורות שלאח"ז וועלכע האבן געהאט א ריבוי גדולי ישראל –

English translation 638

nevertheless, at that time as well it was not "a mitzvah to reveal this wisdom",

אעפ"כ איז דעמולט אויך ניט געווען "מצוה לגלות זאת החכמה",

English translation 639

and certainly not its dissemination. Until even in the generation of the Ramak,

עאכו"כ ניט הפצתה. ביז אפילו בדורו של רמ"ק,

English translation 640

with whom one finds explanation in understanding and comprehension of the inner dimension of the Torah,

וואס ביי אים געפינט מען הסברה בהבנה והשגה בפנימיות התורה,

English translation 641

more than in the writings of the Arizal,

נאכמער ווי אין כתבי האריז"ל,

English translation 642

as is seen in his book Pardes –

ווי מ'זעט עס בספר הפרדס שלו –

English translation 643

nevertheless, he too was before the Arizal,

אעפ"כ איז ער אויך געווען פארן אריז"ל,

English translation 644

and consequently before the time of "a mitzvah to reveal this wisdom";

ובמילא פארן זמן פון "מצוה לגלות זאת החכמה";

English translation 645

Only in the generation of the Arizal did it become "a mitzvah to reveal this wisdom",

ערשט בדורו של אריז"ל איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה",

English translation 646

but this too was with several restrictions –

אבער דאס איז אויך געווען מיט כמה הגבלות –

English translation 647

as is seen regarding the "Lions of the Arizal"

ווי מ'זעט בא "גורי האריז"ל"

English translation 648

(the disciples of the Arizal),

(תלמידי האריז"ל),

English translation 649

that they studied the inner dimension of the Torah with several conditions,

אז זיי האבן געלערנט פנימיות התורה מיט כמה תנאים,

English translation 650

and only in certain circles, etc.77;

און נאר חוגים מסויימים וכו' 77;

English translation 651

Even in the time of the Baal Shem Tov

אפילו באם בעש"ט

English translation 652

(after the Arizal)

(נאכן אריז"ל)

English translation 653

the revelation of the inner dimension of the Torah was also in a particular manner, etc.;

איז גילוי פנימיות התורה אויך געווען באופן מסויים כו';

English translation 654

Only after Petersburg did the essential matter of "Your springs will spread forth outward" begin –

ערשט נאך פעטערבורג האט זיך אנגעהויבן דער עיקר ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה –

English translation 655

the revelation of the inner dimension of the Torah in a manner of dissemination even to the outside,

גילוי פנימיות התורה באופן של הפצה ביז אין חוצה,

English translation 656

without any restrictions78!

אן קיינע הגבלות 78!

English translation 657

This is more than "a mitzvah to reveal this wisdom",

וואס דאס איז נאכמער ווי "מצוה לגלות זאת החכמה",

English translation 658

which is only in a manner of revelation,

וואס איז נאר באופן של גילוי,

English translation 659

but not so after Petersburg, when it began in a manner of dissemination,

משא"כ נאך פעטערבורג האט זיך עס אנגעהויבן באופן של הפצה,

English translation 660

even to the outside.

ביז אין חוצה.

English translation 661

The question arises:

ווערט די שאלה:

English translation 662

How is it that in all the generations before, the matter of the revelation of the inner dimension of the Torah to the extent of dissemination was lacking –

ווי קומט עס אז בכל הדורות שלפנ"ז האט געפעלט דער ענין פון גילוי פנימיות התורה ביז באופן של הפצה –

English translation 663

and only in the latter generations,

און ערשט בדורות האחרונים,

English translation 664

when "the generation is worthy

וואס "אכשור דרא

English translation 665

(in a revealed way)",

(בתמי') ",

English translation 666

did "a mitzvah to reveal this wisdom" come,

איז צוגעקומען אז "מצוה לגלות זאת החכמה",

English translation 667

until –

ביז –

English translation 668

the dissemination of the springs outward?!

הפצת המעינות חוצה?!

English translation 669

According to the above explanation of the innovation of Shabbos –

ע"פ ביאור הנ"ל בהחידוש דשבת –

English translation 670

this is understood:

איז דאס מובן:

English translation 671

In all the generations before, there was indeed a state of "very good" without any deficiency in truth

בכל הדורות שלפנ"ז איז טאקע געווען א מצב פון "טוב מאד" אן קיין חסרון אליבא דאמת

English translation 672

(like the example of the six days of creation).

(בדוגמא ווי בששת ימי בראשית).

English translation 673

But when there is an ascent to yet another level

בשעת עס ווערט אבער אַן עלי' צו נאך אן אנדער דרגא

English translation 674

(like the example of the level of Shabbos)

(בדוגמא ווי די דרגא פון שבת)

English translation 675

the previous service is not sufficient,

איז ניט מספיק די עבודה הקודמת,

English translation 676

and a higher perfection is lacking –

און עס מאנט זיך נאך א העכערן שלימות –

English translation 677

therefore, at that time the matter of the dissemination of the springs outward was added.

דערפאר איז דעמולט צוגעקומען דער ענין פון הפצת המעינות חוצה.

English translation 678

The revelation of the inner dimension of the Torah in the manner of the dissemination of the springs outward is particularly connected with

דער גילוי פון פנימיות התורה באופן פון הפצת המעינות חוצה איז במיוחד פארבונדן מיט

English translation 679

(Shabbos Mevarchim)

(שבת מברכים)

English translation 680

the month of Kislev –

חודש כסלו –

English translation 681

with the days of Chanukah within it:

מיט די ימי החנוכה שבו:

English translation 682

The miracle of Chanukah was with oil

דער נס חנוכה איז געווען בשמן

English translation 683

("they found only one cruse of oil, etc."79).

("לא מצאו אלא פך אחד של שמן כו'" 79).

English translation 684

And therefore the miracle of Chanukah was established with candles

און דערפאר איז קבעו נס חנוכה בנרות

English translation 685

(with oil and wick),

(מיט שמן ופתילה),

English translation 686

so that each and every year, one should light the Chanukah candles every night of Chanukah "at the entrance of his house on the outside"80.

אז בכל שנה ושנה זאל מען אנצינדן נרות חנוכה יעדער נאכט פון חנוכה "על פתח ביתו מבחוץ" 80.

English translation 687

In order to know what is the true essence of the matter of the miracle of the oil, etc.,

בכדי וויסן וואס איז אמיתית הענין פון דעם נס בשמן כו',

English translation 688

one must see how the matter of oil is in the Torah

דארף מען זען ווי דער ענין פון שמן איז אין תורה

English translation 689

(from which the truth of every matter in the world is derived and illuminated):

(וואס פון דארטן נעמט זיך און דארטן לייכט דער אמת פון יעדער ענין אין וועלט):

English translation 690

The concept of oil in the Torah is –

דער ענין פון שמן שבתורה איז –

English translation 691

the secrets of secrets of the Torah. As explained in Chassidus81 that wine in the Torah is the secrets of the Torah –

רזין דרזין דאורייתא. כמבואר בחסידות 81 אז יין שבתורה איז רזין דאורייתא –

English translation 692

"wine enters, secret emerges"82

"נכנס יין יצא סוד" 82

English translation 693

(secrets and mysteries of the Torah),

(סודות ורזין דאורייתא),

English translation 694

and oil which "floats on top of wine"83 is –

און שמן וואס איז "צף על גבי יין" 83 איז –

English translation 695

the secrets of secrets of the Torah.

רזין דרזין דאורייתא.

English translation 696

From this it is understood that the concept of the miracle of Chanukah with oil is connected to the secrets of secrets of the Torah. And they established lights which are kindled "at the entrance of his house from the outside" –

דערפון איז מובן אז דער ענין פון נס חנוכה בשמן איז פארבונדן מיט רזין דרזין דאורייתא. און קבעו בנרות וועלכע מ'צינדט אן "על פתח ביתו מבחוץ" –

English translation 697

the dissemination of the wellsprings

הפצת המעינות

English translation 698

(secrets of secrets of the Torah – oil)

(רזין דרזין דאורייתא – שמן)

English translation 699

outward.

חוצה.

English translation 700

And in Chanukah there is an additional enhancement in this

און אין חנוכה קומט צו נאך א הוספה בזה

English translation 701

(which one does not pay attention to):

(וואס מ'איז דערצו ניט משים לב):

English translation 702

It is not only oil alone –

ס'איז ניט נאר שמן אליין –

English translation 703

secrets of secrets of the Torah,

רזין דרזין דאורייתא,

English translation 704

but rather how oil is connected with a miracle,

נאר ווי שמן איז פארבונדן מיט א נס,

English translation 705

i.e., secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner. And this is even more than the secrets of secrets alone.

ד.ה. רזין דרזין דאורייתא באופן של נס. וואס דאס איז נאכמער ווי רזין דרזין אליין.

English translation 706

Others will ask a question about this:

וועלן אנדערע אויף דעם פרעגן די שאלה:

English translation 707

How is it possible to say that the Torah

ווי איז שייך זאגן אז תורה

English translation 708

(secrets of secrets of the Torah)

(רזין דרזין דאורייתא)

English translation 709

is connected with a miracle –

איז פארבונדן מיט א נס –

English translation 710

in Torah there must be "I toiled and I found"84,

אין תורה דארף דאך זיין "יגעתי ומצאתי" 84,

English translation 711

the toil of man in a natural way etc.?

יגיעת האדם בדרך הטבע כו'?

English translation 712

As for asking questions –

איז אין פרעגן שאלות –

English translation 713

there is no end to it. And there are those who only want to ask questions,

אין לדבר סוף. און עס זיינען דא די וואס ווילן נאר פרעגן שאלות,

English translation 714

and they are not interested in an answer –

און זיי זיינען ניט אינטרעסירט אין אן ענטפער –

English translation 715

they only want to stir up trouble,

זיי ווילן נאר רודערן,

English translation 716

they ask questions...

פרעגן זיי שאלות...

English translation 717

and in the end they will also find an answer...

וסוף סוף וועלן זיי אויך געפינען אן ענטפער...

English translation 718

But the main thing is –

אבער דער עיקר איז –

English translation 719

action in practice,

מעשה בפועל,

English translation 720

that during the days of Chanukah every person should kindle the Chanukah lights "at the entrance of his house from the outside".

אז בימי חנוכה זאל יעדערער אנצינדן נרות חנוכה "על פתח ביתו מבחוץ".

English translation 721

And one must know,

און דערביי דארף מען וויסן,

English translation 722

that when a Jew,

אז בשעת א איד,

English translation 723

whichever Jew it may be,

וועלכער איד ס'זאל נאר זיין,

English translation 724

kindles the Chanukah lights,

צינדט אָן נרות חנוכה,

English translation 725

in addition to the fact that he fulfills the mitzvah in its simple sense

איז נוסף לזה וואס ער איז מקיים די מצוה כפשוטה

English translation 726

(which is the main thing) –

(וואס דאס איז דער עיקר) –

English translation 727

he also thereby draws down the concept of the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner! And he does this not in inner chambers,

איז ער אויך ממשיך עי"ז דעם ענין פון רזין דרזין דאורייתא באופן של נס! און דאס טוט ער אויף ניט בחדרי חדרים,

English translation 728

but rather he draws it outward –

נאר ער איז דאס ממשיך חוצה –

English translation 729

"at the entrance of his house from the outside"!

"על פתח ביתו מבחוץ"!

English translation 730

One must understand the rationale in this –

איי מ'דארף פארשטיין די הסברה בזה –

English translation 731

first there must be "we will do",

איז קודם כל דארף זיין "נעשה",

English translation 732

actual deed,

עשי' בפועל,

English translation 733

and one has the promise that afterwards it will certainly bring to "we will hear",

און מ'האט די הבטחה אז דערנאך וועט עס זיכער ברענגען צו "ונשמע",

English translation 734

hearing and understanding of the matter.

שמיעה והבנה בהענין.

English translation 735

Based on this there is additional arousal –

עפ"ז האט מען א תוספות התעוררות –

English translation 736

standing on the Shabbat of blessing the month of Kislev –

שטייענדיק בשבת מברכים חודש כסלו –

English translation 737

in the matter of the "Chanukah campaign",

אין דעם ענין פון "מבצע חנוכה",

English translation 738

to endeavor that every Jew should kindle the Chanukah lights during the days of Chanukah:

זיך צו משתדל זיין אז יעדער איד זאל אנצינדן נרות חנוכה בימי חנוכה:

English translation 739

In addition to the main point in this,

נוסף להעיקר בזה,

English translation 740

since every Jew must fulfill the mitzvah in its simple sense,

היות אז יעדער איד דארף מקיים זיין די מצוה כפשוטה,

English translation 741

therefore one must endeavor that every Jew should fulfill it in practice –

דעריבער דארף מען זיך משתדל זיין אז יעדער איד זאל דאס מקיים זיין בפועל –

English translation 742

there is even more arousal in this from the fact that when one contemplates the most wondrous matter that every Jew accomplishes when he kindles a Chanukah light –

האט מען נאכמער התעוררות בזה דערפון וואס בשעת מ'טראכט זיך אריין אין דעם ענין הכי נפלא וואס יעדער איד טוט אויף בשעת ער צינדט אן א נר חנוכה –

English translation 743

that through this he accomplishes the concept of the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner –

אז דורך דעם טוט ער אויף דעם ענין פון רזין דרזין דאורייתא באופן נסי –

English translation 744

the additional vitality and alacrity that this gives to engaging in the "Chanukah campaign" is understood!

איז מובן די תוספות חיות וזריזות וואס דאס גיט צו אין טאן אין "מבצע חנוכה"!

English translation 745

But the claim is –

איי איז די טענה –

English translation 746

we are in exile. And as emphasized in the Chanukah miracle itself:

מ'געפינט זיך דאך אין גלות. וכמודגש אין נס חנוכה גופא:

English translation 747

Were it not for the matter of exile,

לולי ענין הגלות,

English translation 748

that "when the Greeks entered the Sanctuary they defiled all the oils in the Sanctuary etc." would the entire matter of Chanukah not have existed?!

אז "כשנכנסו יונים להיכל טמאו כל השמנים שבהיכל כו " וואלט דאך ניט געווען דער גאנצער ענין פון חנוכה?!

English translation 749

Nevertheless, it is said to him,

אעפ"כ זאגט מען אים,

English translation 750

that every Jew through kindling the Chanukah lights accomplishes the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner!

אז יעדער איד דורך אנצינדן נרות חנוכה טוט אויף רזין דרזין דאורייתא באופן נסי!

English translation 751

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 752

from this the wondrous matter in this is even more understood:

דערפון איז נאכמער מובן דער ענין נפלא שבזה:

English translation 753

Notwithstanding that one is in the time of exile,

ניט קוקנדיק אויף דעם וואס מ'געפינט זיך אין זמן הגלות,

English translation 754

when a Jew kindles the Chanukah lights in the time of exile –

איז בשעת א איד צינדט אן נרות חנוכה אין זמן הגלות –

English translation 755

he draws down the concept of the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner!

איז ער ממשיך דעם ענין פון רזין דרזין דאורייתא באופן נסי!

English translation 756

Knowing this –

וויסנדיק דאס –

English translation 757

it should add even more to the effort in the "Chanukah campaign".

דארף דאס צוגעבן נאכמער אין דער השתדלות אין "מבצע חנוכה".

English translation 758

And the deed is the main thing:

והמעשה הוא העיקר:

English translation 759

Standing on the Shabbat of blessing the month of Kislev,

שטייענדיק בשבת מברכים חודש כסלו,

English translation 760

when one blesses the month of Kislev and the days of Chanukah within it,

ווען מ'בענטשט חודש כסלו וימי חנוכה שבו,

English translation 761

with all the elevations of the days of Chanukah

מיט די אלע עילויים שבימי חנוכה

English translation 762

(as discussed above at length) –

(כמדובר לעיל בארוכה) –

English translation 763

one must begin to prepare for the involvement in the "Chanukah campaign".

דארף מען זיך אנהויבן גרייטן צו דער התעסקות ב"מצבע חנוכה".

English translation 764

And although it may be that one is occupied with other good things,

און כאטש עס קען זיין אז מ'איז פארנומען מיט אנדערע גוטע זאכן,

English translation 765

which in his opinion are more important than involvement in the "Chanukah campaign" –

וואס לדעתו איז דאס מער חשוב ווי די התעסקות ב"מבצע חנוכה" –

English translation 766

nevertheless, since the "Chanukah campaign" is a matter that is time-bound in the month of Kislev,

איז אבער היות אז "מבצע חנוכה" איז אן ענין שהזמן גרמא בחודש כסלו,

English translation 767

one must first and foremost occupy oneself with it:

דארף מען לכל לראש זיך דערמיט פארנעמען:

English translation 768

In the month of Cheshvan,

אין חודש חשון,

English translation 769

and likewise in the other months –

ועד"ז אין שאר החדשים –

English translation 770

a Jew cannot fulfill in actual deed the mitzvah of kindling the Chanukah lights and thereby draw down the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner;

קען א איד ניט מקיים זיין במעשה בפועל די מצוה פון אנצינדן נרות חנוכה און דערביי ממשיך זיין רזין דרזין דאורייתא באופן נסי;

English translation 771

the only time when he can do this –

די איינציקע צייט ווען ער קען דאס טאן –

English translation 772

is during the days of Chanukah in the month of Kislev

איז בימי חנוכה אין חודש כסלו

English translation 773

(and at the beginning of the month of Tevet).

(ובתחלת חודש טבת).

English translation 774

It is therefore understood that now one must first and foremost occupy oneself with it.

איז דערפון פארשטאנדיק אז איצטער דארף מען זיך לכל לראש דערמיט פארנעמען.

English translation 775

And furthermore, there is additional strength for this –

און דערצו האט מען נאכמער כח לזה –

English translation 776

from the fact that the Shabbat of Blessing the month of Kislev in this year is Parashat Toldot,

דערפון וואס שבת מברכים חודש כסלו בשנה זו איז פ' תולדות,

English translation 777

which teaches and gives strength to bring about that there should be "offspring" (toldot),

וואס לערנט און גיט כח צו אויפטאן אז עס זאלן זיין "תולדות",

English translation 778

and in the manner of "the offspring of Yitzchak,"

ובאופן פון "תולדות יצחק",

English translation 779

as discussed above

כמדובר לעיל

English translation 780

(section 6 and onward).

(ס"ו ואילך).

English translation 781

May it be His will that from the Chanukah lights we merit to kindle the "lamps of Tziyon,"85

ויה"ר אז פון נרות חנוכה זאל מען זוכה זיין צו אנצינדן "נרות של ציון" 85,

English translation 782

the Menorah in the third Beit HaMikdash,

בהמנורה בביהמ"ק השלישי,

English translation 783

which is specifically of seven branches,

וואס זי איז דוקא פון ז' קנים,

English translation 784

speedily in our days, literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 785

and amidst joy and gladness of heart.

ומתוך שמחה וטוב לבב.

English translation 786

Maamar (similar to a sicha)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 787

beginning "Vayomer lo Yonatan… machar chodesh…"

ד"ה ויאמר לו יהונתן גו' מחר חודש גו'.

English translation 788

It is also customary to study a verse from the weekly parshah with Rashi's commentary and a topic in the Reshimot

ס'איז אויך רגיל צו אפלערנען א פסוק פון פרשת השבוע מיט פירוש רש"י און אן ענין אין די רשימות

English translation 789

(notes)

(הערות)

English translation 790

of the Tatte on the Zohar of our parshah.

פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 791

In our parshah

אין פרשתנו

English translation 792

(Toldot)

(תולדות)

English translation 793

at its beginning, chapter 25, verse 24, it states regarding the birth of Yaakov and Esav:

בתחלתה קאפיטל כה פסוק כד שטייט בקשר מיט הולדת יעקב ועשו:

English translation 794

"And her days were fulfilled"

"וימלאו ימי'

English translation 795

(of Rivkah)

(של רבקה)

English translation 796

"to give birth, and behold, there were twins in her womb." Rashi cites the words "And her days were fulfilled" and explains:

ללדת והנה תומים בבטנה". איז רש"י מעתיק די ווערטער "וימלאו ימי'" און איז מפרש:

English translation 797

"But by Tamar it is written86 'And it came to pass at the time of her giving birth,'

"אבל בתמר כתיב 86 ויהי בעת לדתה,

English translation 798

that her days were not fulfilled, for she gave birth at seven months."

שלא מלאו ימי' כי לז' חדשים ילדתם".

English translation 799

There is the well-known difficulty in Rashi:

איז דא דער דיוק הידוע אין פרש"י:

English translation 800

What is difficult in the verse that Rashi needed to explain anything;

וואס איז דא שווער אין פסוק אז רש"י זאל דארפן עפעס מפרש זיין;

English translation 801

the verse seems completely straightforward?

דער פסוק איז לכאורה אינגאנצן גלאטיק?

English translation 802

Even though there is the question of the variation in the verse regarding Tamar

ואע"פ אז ס'איז דא די שאלה פון דעם שינוי אין פסוק לגבי תמר

English translation 803

(where it says "And it came to pass at the time of her giving birth,"

(וואו עס שטייט "ויהי בעת לדתה",

English translation 804

as opposed to here "And her days were fulfilled") –

משא"כ דא "וימלאו ימי'") –

English translation 805

this is a question that arises for a five-year-old only when he studies that verse in Parashat Vayeishev,

איז דאס א שאלה וואס ווערט בא דעם בן חמש ערשט ווען ער לערנט דעם פסוק אין פ' וישב,

English translation 806

but at this point he does not know of that verse,

אבער דערוויילע ווייסט ער ניט פון יענעם פסוק,

English translation 807

and as has been discussed many times, the rule in Rashi on the Torah,

וכמדובר כמ"פ דער כלל אין פרש"י על התורה,

English translation 808

that he answers a question of a five-year-old when the question arises, but not before.

אז ער פארענטפערט א שאלה פון בן חמש ווען די שאלה ווערט נתעורר אבער ניט לפנ"ז.

English translation 809

And as we see in practice,

און ווי מ'זעט טאקע בפועל,

English translation 810

there

אז דארטן

English translation 811

(in Parashat Vayeishev)

(אין פ' וישב)

English translation 812

Rashi indeed explains it. So why does he explain it here in Parashat Toldot, where it is seemingly still straightforward?!

איז דאס רש"י טאקע מפרש. היינט פארוואס איז ער דאס מפרש דא אין פ' תולדות וואו ס'איז לכאורה נאך אלץ גלאטיק?!

English translation 813

Also:

אויך:

English translation 814

Why does Rashi specify and write that the explanation of "And it came to pass at the time of her giving birth"

פארוואס איז רש"י מפרט און שרייבט אז דער פירוש אין "ויהי בעת לדתה"

English translation 815

(not "And her days were fulfilled")

(ניט "וימלאו ימי")

English translation 816

is –

איז –

English translation 817

"that her days were not fulfilled, for she gave birth at seven months":

"שלא מלאו ימי' כי לז' חדשים ילדתם":

English translation 818

In the verse it only says "And her days were fulfilled" and "And it came to pass at the time of her giving birth,"

אין פסוק שטייט נאר "וימלאו ימי'" און "ויהי בעת לדתה",

English translation 819

and the opposite of "fulfilled"

וואס דער היפך פון "מלא"

English translation 820

("and they were fulfilled")

("וימלאו")

English translation 821

is "lacking,"

איז "חסר",

English translation 822

and not specifically lacking seven months:

און ניט חסר דוקא לז' חדשים:

English translation 823

It could be nine months truncated,87

עס קען זיין תשעה חדשים למקוטעין 87,

English translation 824

or seven months,

אדער ז' חדשים,

English translation 825

or seven months truncated,

אדער ז' חדשים למקוטעין,

English translation 826

as the five-year-old knows from the birth of his brothers, sisters, and friends –

ווי דער בן חמש ווייסט עס פון הולדת אחיו ואחיותיו וחבריו –

English translation 827

Rashi should have only written that by Rivkah there were full months and by Tamar –

האט רש"י געדארפט נאָר שרייבן אז בא רבקה'ן איז געווען חדשים מלאים און בא תמר –

English translation 828

lacking months,

חדשים חסרים,

English translation 829

as it indeed states in the Midrash?!

און ווי עס שטייט טאקע אין מדרש?!

English translation 830

And the commentators on Rashi do not address this.

און מפרשי רש"י שטעלן זיך ניט אפ אויף דעם.

English translation 831

[Regarding the second Rashi beginning on the verse –

[אין דעם צווייטן דיבור המתחיל פון רש"י אויפן פסוק –

English translation 832

"And behold, they were twins,"

"והנה תומם",

English translation 833

it has already been discussed88,

האט מען שוין אמאל גערעדט 88,

English translation 834

but now we wish to discuss other points in it.]

אבער איצטער וויל מען אין דעם רעדן נקודות אחרות].

English translation 835

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 836

In the notes of the Tatte on the Zohar of our parshah, there are many notes,

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו זיינען דא כו"כ הערות,

English translation 837

but there is one note

ס'איז אבער דא א הערה

English translation 838

(near the end of the notes on our parshah)

(קרוב לסוף ההערות על פרשתנו)

English translation 839

which discusses a matter connected to this year –

וואו עס רעדט זיך וועגן אן ענין פארבונדן מיט שנה זו –

English translation 840

which is a leap year.

וואס זי איז א שנה מעוברת.

English translation 841

In connection with what is stated in our parshah89 that Rivkah said to Yaakov, "Go now to the flock and take for me from there two choice young goats, and I will make them delicacies for your father"

בקשר דערמיט וואס עס שטייט בפרשתנו 89 אז רבקה האט געזאגט יעקב'ן "לך נא אל הצאן וקח לי משם שני גדיי עזים טובין ואעשה אותם מטעמים לאביך"

English translation 842

(and through this Yaakov would receive Yitzchak's blessings) –

(און דורך דעם וועט יעקב באקומען ברכות יצחק) –

English translation 843

it states in the Zohar90:

שטייט אין זהר 90:

English translation 844

"At that time it was Passover eve…

"בההוא זמנא ערב פסח הוה..

English translation 845

And therefore she made two dishes. Rabbi Yehudah said: Here is a hint that the children of Yaakov are destined to offer two goats, one for Hashem and one for Azazel on Yom Kippur…

וע"ד עבדת תרי תבשילין. רבי יהודה אמר רמז הכא דזמינין בנוי דיעקב לקרבא שני שעירים חד לה' וחד לעזאזל ביומא דכפורי..

English translation 846

And therefore two young goats, and from both of them Yitzchak tasted and ate."

וע"ד שני גדיי עזים ומתרווייהו טעים יצחק ואכיל".

English translation 847

The father explains in his note on this maamar91 that what is stated in the Zohar "At that time it was erev Pesach... and he made two cooked dishes" –

איז דער טאטע מבאר אין זיין הערה על מאמר זה 91 אז דאס וואס עס שטייט אין זהר "בההוא זמנא ערב פסח הוה..

English translation 848

and regarding the matter of "he made two cooked dishes" –

וע"ד עבדת תרי תבשילין" –

English translation 849

"this refers to the Pesach offering and the Chagigah offering on erev Pesach

"היינו לנגד קרבן פסח וקרבן חגיגה שבערב פסח

English translation 850

(because the Pesach offering is eaten after being satiated92)

(כי הפסח נאכל על השובע 92)

English translation 851

." Afterwards he explains the connection of the statement of Rabbi Yehudah

". דערנאך איז ער מבאר די שייכות פון מאמר ר' יהודה

English translation 852

("here there is a hint... two goats... on Yom Kippur")

("רמז הכא כו' שני שעירים כו' ביומא דכפורי")

English translation 853

with what was stated earlier that "at that time it was erev Pesach",

דערמיט וואס שטייט פריער אז "בההוא זמנא ערב פסח הוה",

English translation 854

i.e., the connection between Yom Kippur and Pesach,

ד.ה. די שייכות צווישן יוהכ"פ און פסח,

English translation 855

and he elaborates in the note:

און ער פירט אויס אין דער הערה:

English translation 856

"And this is what sometimes in a leap year

"והיינו מה שלפעמים בשנה מעוברת

English translation 857

(like now,

(כמו השתא,

English translation 858

the year 5700)

שנת ת"ש)

English translation 859

they read the portion of Yom Kippur which is in Parshat Acharei before Pesach" –

קורין פרשת יוהכ"פ שבפ' אחרי קודם הפסח" –

English translation 860

as will also be the case in this year which is also a leap year,

ווי ס'וועט זיין אויך בשנה זו וועלכע איז אויך א שנה מעוברת,

English translation 861

as one can see from the calendar,

ווי מ'קען זען אויפן לוח,

English translation 862

that Parshat Acharei will be read before Pesach. And this is not, heaven forbid, by chance,

אז פ' אחרי וועט מען לייענען פאר פסח. וואס דאס איז ניט ח"ו באקראי,

English translation 863

but certainly this is because Pesach and Yom Kippur

נאר זיכער איז דאס דערפאר וואס פסח ויוהכ"פ

English translation 864

(which is discussed in Parshat Acharei)

(וואס רעדט זיך בפ' אחרי)

English translation 865

have an inner connection between them,

האבן צווישן זיך א שייכות פנימית,

English translation 866

as the father explains there.

ווי דער טאטע איז דא מבאר.

English translation 867

In Or HaChamah on the Zohar

אין אור החמה על הזהר

English translation 868

(by the Ari, of blessed memory,

(פון רח"ו.

English translation 869

and others)

ועוד)

English translation 870

there is the same explanation as the father's regarding the Zohar's phrase "two cooked dishes",

איז דא דער זעלבער פירוש ווי דעם טאטנ'ס בלשון הזהר "תרי תבשילין",

English translation 871

that this refers to the Pesach offering and the Chagigah offering93.

אז דאס גייט אויפן קרבן פסח און אויפן קרבן חגיגה 93.

English translation 872

And one should note:

ויש להעיר:

English translation 873

The fact that the father does not write his explanation here in the name of its author –

דאס וואס דער טאטע שרייבט ניט פירושו כאן בשם אומרו –

English translation 874

that this is already stated earlier in Or HaChamah,

אז אזוי שטייט שוין פון פריער אין אור החמה,

English translation 875

and similarly in other places where he gives an explanation that appears in Or HaChamah,

ועד"ז בעוד מקומות וואו ער זאגט א פירוש וואס שטייט באור החמה,

English translation 876

and likewise sometimes he gives an explanation that is only according to one opinion in Or HaChamah and he does not relate to the other opinions –

ועד"ז זאגט ער אמאל א פירוש וואס איז נאר לויט איין דיעה אין אור החמה און ער איז זיך ניט מתייחס צו די אנדערע דיעות –

English translation 877

this is because in our home the book Or HaChamah was not present. In general, the book was not readily available at that time,

איז עס ווייל אין אונזער שטוב איז ניט געווען דער ספר אור החמה. בכלל איז דער ספר דעמולט ניט געווען בנמצא,

English translation 878

and especially in that part of the country where we lived.

ובפרט אין יענעם חלק המדינה וואו מיר האבן געלעבט.

English translation 879

There were many books in the home,

עס זיינען געווען א ריבוי ספרים אין שטוב,

English translation 880

but the book Or HaChamah was not among them.

אבער דער ספר אור החמה איז ניט געווען צווישן זיי.

English translation 881

Therefore, in his notes the father does not cite from the book Or HaChamah,

דערפאר איז אין זיינע הערות ברענגט ניט דער טאטע פון ספר אור החמה,

English translation 882

even though in this instance,

אע"פ וואס בנדו"ד,

English translation 883

and in several places,

ובכמה מקומות,

English translation 884

he agrees with the view of several great ones

איז ער מכוון לדעת כמה גדולים

English translation 885

(and in this instance –

(ובנדו"ד –

English translation 886

the Ari, of blessed memory, and others)

דער רח"ו ועוד)

English translation 887

as brought in Or HaChamah. Thus far the note.

ווי געבראכט אין אור החמה. עד כאן די הערה.

English translation 888

The Ari, of blessed memory, there in Or HaChamah explains that in this Zohar there is a dispute regarding when the incident occurred in which Yaakov brought the "two kid goats" and received Yitzchak's blessings:

דער רח"ו דארטן אין אור החמה איז מפרש אז אין דעם זהר איז דא א פלוגתא ווען ס'האט פאסירט די מעשה וואס יעקב האט געבראכט די "שני גדיי עזים" און האט באקומען ברכת יצחק:

English translation 889

"There is a dispute among the Sages, of blessed memory,

"יש מחלוקת לרז"ל,

English translation 890

one says it was on erev Pesach and one says it was on Yom Kippur." And according to the opinion that it was on erev Pesach, the "two kid goats" correspond to the Pesach offering and the Chagigah. And Rabbi Yehudah holds that it was on Yom Kippur,

חד אמר דבערב פסח הוה וחד אמר דביוהכ"פ הוה". און לויט דער דיעה אז דאס איז געווען בערב פסח זיינען די "שני גדיי עזים" כנגד קרבן פסח און חגיגה. און ר' יהודה האלט אז ס'איז געווען ביוהכ"פ,

English translation 891

and the "two kid goats" correspond to "the two goats, one for Hashem and one for Azazel on Yom Kippur",

און די "שני גדיי עזים" זיינען כנגד "שני שעירים חד לה' וחד לעזאזל ביומא דכפורי",

English translation 892

for just as the two goats on Yom Kippur brought atonement and blessing to Israel,

ווארום כשם ווי די שני שעירים ביוהכ"פ האבן געבראכט כפרה וברכה לישראל,

English translation 893

so too did Yaakov bring the "two kid goats" and through this merited to receive Yitzchak's blessings,

אזוי אויך האט יעקב געבראכט די "שני גדיי עזים" און דורך דעם זוכה געווען צו באקומען ברכות יצחק,

English translation 894

which are the most exalted blessings,

וועלכע זיינען ברכות הכי נעלות,

English translation 895

in a manner of an increase of vitality,

באופן פון תגבורת החיות,

English translation 896

as explained in the Siddur94 and in many places.

כמבואר אין סידור 94 ובכ"מ.

English translation 897

But according to this explanation, a great novelty emerges,

אבער לויט דעם פירוש קומט אויס א חידוש גדול,

English translation 898

that according to the opinion that it was on Yom Kippur –

אז לפי הדיעה דביוהכ"פ הוה –

English translation 899

it emerges that Yitzchak sent Esav on Yom Kippur "Go out to the field and hunt game for me"95,

קומט אויס אז יצחק האט געשיקט עשו'ן ביוהכ"ף "צא השדה וצודה לי ציד" 95,

English translation 900

even though Yitzchak fulfilled the entire Torah!

אע"פ וואס יצחק קיים כל התורה כולה!

English translation 901

As is known, Avraham Avinu fulfilled the entire Torah96,

כידוע איז קיים אברהם אבינו כל התורה כולה 96,

English translation 902

and as emphasized in our parshah itself –

וכמודגש בפרשתנו גופא –

English translation 903

"Because Avraham hearkened to My voice and kept My charge, My commandments, My statutes, and My Torahs"97,

"עקב אשר שמע אברהם בקולי וישמור משמרתי מצותי חקותי ותורתי" 97,

English translation 904

and by Avraham it is stated "he will command his children and his household after him, and they shall keep the way of Hashem to do righteousness and justice"98,

און ביי אברהם שטייט "יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה' לעשות צדקה ומשפט" 98,

English translation 905

consequently, his son Yitzchak also fulfilled the entire Torah99,

במילא איז אויך בנו יצחק קיים כל התורה 99,

English translation 906

including,

כולל,

English translation 907

of course,

כמובן,

English translation 908

also Yom Kippur.

אויך יוהכ"פ.

English translation 909

But according to the aforementioned explanation in the Zohar that there is an opinion that Yitzchak's blessing was on Yom Kippur,

אבער לויטן פירוש הנ"ל אין זהר אז ס'איז דא א דיעה אז ברכת יצחק איז געווען ביוהכ"פ,

English translation 910

it emerges that he commanded Esav on Yom Kippur "Go out to the field and hunt game for me"!

קומט אויס אז ער האט געהייסן עשו'ן ביוהכ"פ "צא השדה וצודה לי ציד"!

English translation 911

Therefore, there is another explanation in the Zohar,

דערפאר איז דא אן אנדער פירוש אין זהר,

English translation 912

as the father explains100,

ווי דער טאטע איז מבאר 100,

English translation 913

that according to everyone it happened on erev Pesach,

אז לכו"ע האט עס פאסירט בערב פסח,

English translation 914

and the two matters that are stated in the Zohar,

און די צוויי ענינים וואס שטייען אין זהר,

English translation 915

that the "two kid goats" are connected with (a)

אז די "שני גדיי עזים" זיינען פארבונדן מיט (א)

English translation 916

erev Pesach,

ערב פסח,

English translation 917

or with (b)

אדער מיט (ב)

English translation 918

Yom Kippur,

יוהכ"פ,

English translation 919

are not two opinions regarding when it happened,

זיינען ניט צוויי דיעות ווען דאס האט פאסירט,

English translation 920

but rather two hints in the matter:

נאר צוויי רמזים אין דעם ענין:

English translation 921

one hint that the "two kid goats" correspond to the Pesach offering and the Chagigah,

איין רמז אז די "שני גדיי עזים" זיינען כנגד קרבן פסח וחגיגה,

English translation 922

and a second hint that they correspond to the two goats on Yom Kippur101.

און א צווייטער רמז אז זיי זיינען כנגד שני השעירים ביוהכ"פ 101.

English translation 923

The reason why the first allusion

דער טעם פארוואס דער ערשטער רמז

English translation 924

(corresponding to the Paschal offering and the festive offering)

(כנגד קרבן פסח און חגיגה)

English translation 925

is not sufficient,

איז ניט מספיק,

English translation 926

even though the event occurred on the eve of Passover,

כאטש די מעשה האט פאסירט בערב פסח,

English translation 927

and a second allusion is needed that they correspond to the two goats on Yom Kippur –

און מ'דארף האבן א צווייטן רמז בזה אז זיי זיינען כנגד די שני שעירים ביוהכ"פ –

English translation 928

one must say:

יש לומר:

English translation 929

The father brings down in the note the law in the Rambam 102 and in other codifiers

דער טאטע ברענגט אראפ אין דער הערה דעם דין אין רמב"ם 102 ובעוד פוסקים

English translation 930

(based on the Mishnah 103 and Gemara 102),

(על יסוד המשנה 103 וגמרא 102),

English translation 931

that the reason why one must eat a festive offering on the night of Passover,

אז דער טעם פארוואס מ'דארף עסן א קרבן חגיגה בליל פסח,

English translation 932

is so that the Paschal offering be eaten on a full stomach;

איז בכדי דער פסח זאל זיין נאכל על השובע;

English translation 933

in what case is this said –

במה דברים אמורים –

English translation 934

when there are many registered for the Paschal offering,

ווען מ'האט מנויים הרבה אויפן פסח,

English translation 935

consequently if they will not eat the festive offering,

במילא אויב זיי וועלן ניט עסן דעם קרבן חגיגה,

English translation 936

the eating of the Paschal offering will not be on a full stomach. But when he eats the Paschal offering alone,

וועט אכילת קרבן פסח ניט זיין על השובע. בשעת אבער ער עסט אליין דעם קרבן פסח,

English translation 937

or there are few registered for the offering,

אדער עס זיינען דא ווייניק מנויים על הקרבן,

English translation 938

in which case he will be satiated even from eating only the Paschal offering –

וואס דעמולט וועט ער זיין זאט אפילו פון עסן נאר דעם קרבן פסח –

English translation 939

one need not bring a festive offering 104.

דארף מען ניט ברענגען קיין קרבן חגיגה 104.

English translation 940

Accordingly, it is also understood regarding Yitzchak:

לפי"ז איז מובן אויך בנוגע צו יצחק'ן:

English translation 941

since the "two kid goats" are for Yitzchak alone –

וויבאלד אז די "שני גדיי עזים" זיינען פאר יצחק'ן אליין –

English translation 942

it is not so fitting that they allude to the Paschal offering and the festive offering,

איז ניט אזוי מתאים אז זיי זיינען מרמז אויף קרבן פסח וחגיגה,

English translation 943

because according to the law Yitzchak would not need a festive offering,

ווייל בהלכה דארף יצחק ניט האבן א קרבן חגיגה,

English translation 944

since he will become satiated from the Paschal offering alone.

וויבאלד אז ער וועט ווערן זאַט פון קרבן פסח אליין.

English translation 945

Therefore, one seeks another allusion that the "two kid goats" allude to the two goats on Yom Kippur

דערפאר זוכט מען אן אנדער רמז בזהאז די "שני גדיי עזים" זיינען מרמז אויף די שני שעירים ביוהכ"פ

English translation 946

(as Rabbi Yehudah says).

(ווי ר' יהודה זאגט).

English translation 947

And the father in the note explains the inner connection between the two allusions,

און דער טאטע אין דער הערה איז מבאר די שייכות פנימית צווישן די צוויי רמזים,

English translation 948

Passover and Yom Kippur,

פסח און יוהכ"פ,

English translation 949

as above.

כנ"ל.

English translation 950

He does not, however, explain the details of the matter and how this is in the service of man –

ער איז אבער ניט מבאר פרטי הענין און ווי דאס איז אין עבודת האדם –

English translation 951

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 952

Here is the place to complete the matters that were discussed previously. And with an introduction:

כאן המקום להשלים די ענינים וואס מ'האט פריער גערעדט. ובהקדים:

English translation 953

It has been discussed many times that sometimes one is precise only in the words that express a certain intellect,

מ'האט שוין גערעדט כמ"פ אז אמאל איז מען מדייק נאר אין די ווערטער וואס גיבן ארויס א שכל מסויים,

English translation 954

and thereby one forgets the content of the matter being discussed. In order to express an intellectual thing, one indeed needs words,

און דערביי פארגעסט מען אויף תוכן הענין וועגן וואס עס רעדט זיך. בכדי ארויסגעבן א דבר שכל דארף מען טאקע האבן ווערטער,

English translation 955

but the main thing is not the words,

אבער דער עיקר איז ניט די ווערטער,

English translation 956

but rather the content of the intellect that the words express.

נאר דער תוכן השכל וואס די ווערטער גיבן ארויס.

English translation 957

[For example, as discussed previously regarding Rashi:

[בדוגמא ווי גערעדט פריער בנוגע צו פרש"י:

English translation 958

One is precise in the words of Rashi on "and her days were fulfilled",

מ'איז מדייק אין די ווערטער פון פרש"י אויף "וימלאו ימי'",

English translation 959

but one must not forget the question on the entirety of the content of the matter:

אבער מ'דארף ניט פארגעסן די שאלה אויף כללות תוכן הענין:

English translation 960

Why do the words "and her days were fulfilled" need to appear in the verse at all? And after one understands this, one can be precise in the words of Rashi,

פארוואס דארפן דא אין פסוק בכלל שטיין די ווערטער "וימלאו ימי'". ולאחרי ווי מ'פארשטייט דאס קען מען מדייק זיין אין די ווערטער פון פרש"י,

English translation 961

and as below].

וכדלקמן].

English translation 962

And regarding this, concerning a question that was asked about what was discussed at the farbrengen before this, in connection with non-kosher animals and beasts 105:

ועד"ז איז בנוגע צו א שאלה וואס מ'האט געפרעגט אויף המדובר בהתוועדות שלפנ"ז בשייכות צו בהמות וחיות לא טהורות 105:

English translation 963

It was explained 106 that the fact that we speak about not looking at pictures of non-kosher animals and beasts is not a contradiction to going to a zoo and seeing non-kosher animals and beasts there –

מ'האט מבאר געווען 106 אז דאס וואס מ'רעדט וועגן ניט קוקן אויף ציורים פון בהמות וחיות לא טהורות איז ניט קיין סתירה צו גיין לגן חיות און זען דארטן בהמות וחיות לא טהורות –

English translation 964

for two reasons: (a)

מצד צוויי טעמים: (א)

English translation 965

In order to recite the blessing "Who varies the creatures" and the like

בכדי לברך משנה הבריות וכיו"ב

English translation 966

(as the ruling in the Shulchan Aruch 107). (b)

(ווי דער פס"ד אין טושו"ע 107). (ב)

English translation 967

Because of contemplation on "How great are Your works, Hashem".

צוליב התבוננות אין "מה רבו מעשיך גו'".

English translation 968

A whole "commotion" was made 108:

האט מען געמאכט א גאנצן "טומל" 108:

English translation 969

The law in the Shulchan Aruch 109! Regarding the blessing "Who varies the creatures" is,

דער דין אין שו"ע 109! בנוגע צו ברכת משנה הבריות איז,

English translation 970

that "one recites it only the first time",

אז "אינו מברך אלא פעם ראשונה",

English translation 971

and so the Alter Rebbe rules in Hilchos Birkas Hanehenin 110. And according to one opinion 111 one recites the blessing "once every thirty days" since one sees the unusual creature –

און אזוי פסק'נט דער אלטער רבי אין הל' ברכות הנהנין 110. און לדיעה אחת 111 מאכט מען די ברכה "משלושים יום לשלושים יום" זינט מ'זעט די בריאה משונה –

English translation 972

consequently, according to this, it emerges,

במילא קומט לפי"ז אויס,

English translation 973

apparently,

לכאורה,

English translation 974

that one can go to a zoo only the first time,

אז מ'קען גיין צו א גן חיות נאר בפעם הראשונה,

English translation 975

or once in thirty days

אדער איין מאל אין שלשים יום

English translation 976

(according to one opinion),

(לדיעה אחת),

English translation 977

when one can recite the blessing "Who varies the creatures",

ווען מ'קען מאכן די ברכה משנה הבריות,

English translation 978

but not more,

אבער ניט מער,

English translation 979

because one can no longer recite the blessing!

ווייל מ'קען מער ניט מאכן די ברכה!

English translation 980

And regarding this, it was asked:

ועד"ז האט מען געפרעגט:

English translation 981

The blessing "Who varies the creatures" is only on certain animals

די ברכה משנה הבריות איז נאר אויף געוויסע חיות

English translation 982

(monkey,

(קוף,

English translation 983

elephant, etc.) –

פיל כו') –

English translation 984

according to the explanation about going to a zoo because of the blessing "Who varies the creatures",

איז לויטן ביאור אויף הליכה לגן חיות מצד הברכה משנה הבריות,

English translation 985

it emerges that one can go there to look only at certain animals

קומט אויס אז מ'קען דארטן גיין קוקן נאר אויף געוויסע חיות

English translation 986

(those on which one can recite the blessing)

(די אויף וועלכע מ'קען מאכן די ברכה)

English translation 987

and not at others!

און ניט אויף אנדערע!

English translation 988

So the answer to this is,

איז דער ענטפער אויף דעם,

English translation 989

and in truth this is not in the category of an "answer" to a "question",

ובאמת איז דאס ניט בגדר "ענטפער" אויף א "שאלה",

English translation 990

because the "question" has no place from the outset –

ווייל די "שאלה" האט מלכתחילה ניט קיין אָרט –

English translation 991

founded on what was said,

מיוסד על האמור,

English translation 992

that one is precise only in the words and does not think about the content of the intellect that lies in the words:

אז מ'איז מדייק נאר אין די ווערטער און מ'טראכט ניט וועגן תוכן השכל וואס ליגט אין די ווערטער:

English translation 993

In addition to what was already addressed by the aforementioned questions with the second explanation about going to a zoo,

נוסף לזה וואס מ'האט באווארנט די שאלות הנ"ל מיטן צווייטן ביאור אויף הליכה לגן חיות,

English translation 994

because of the reason of contemplation on "How great are Your works, Hashem",

מצד דעם טעם פון התבוננות אין "מה רבו מעשיך גו'",

English translation 995

by virtue of which one can always go to a zoo,

וואס מצד דעם קען מען אלעמאל גיין לגן חיות,

English translation 996

and look at all animals –

און קוקן אויף אלע חיות –

English translation 997

the matter is also understood from the reason of reciting the blessing "Who varies the creatures":

איז דער ענין מובן אויך מצד דעם טעם לברך משנה הבריות:

English translation 998

When one is precise only in the words of the Shulchan Aruch and of the Halachos of Birkas HaNehenin of the Alter Rebbe,

בשעת מ'איז מדייק נאר אין די ווערטער פון שו"ע און פון הל' ברכת הנהנין לאדה"ז,

English translation 999

it states there indeed that "he does not bless except the first time" when one sees the "great wonder". But what is the content of the matter? That when one sees a "great wonder" of an unusual creation,

שטייט דארטן טאקע אז "אינו מברך אלא פעם ראשונה" ווען מ'זעט דעם "חידוש גדול". אבער וואס איז דער תוכן הענין? אז בשעת מ'זעט א "חידוש גדול" פון א בריאה משונה,

English translation 1000

one praises the Most High that He is "He Who changes the creations". From this it is understood that even when one sees again the same unusual creature

לויבט מען דעם אויבערשטן וואס ער איז "משנה הבריות". וואס דערפון איז מובן אז אפילו ווען מ'זעט נאכאמאל די זעלבע חי' משונה

English translation 1001

(for which one has already once made the blessing of Meshaneh HaBrios)

(אויף וועלכער מ'האט שוין איין מאל געמאכט די ברכה משנה הבריות)

English translation 1002

it is not the meaning,

איז ניט דער פשט,

English translation 1003

that since one cannot now make the blessing, one cannot think and feel the greatness of the Creator

אז היות מ'קען דעמולט ניט מאכן די ברכה קען מען ניט טראכטן און מרגיש זיין גדלות הבורא

English translation 1004

(that He is "He Who changes the creations")

(וואס ער איז "משנה הבריות")

English translation 1005

through looking at the creature –

דורך קוקן אויף דער חי' –

English translation 1006

it is an unparalleled wildness to say such a thing;

ס'איז א ווילדקייט שאין כמוה צו זאגן אזא זאך;

English translation 1007

it is a simple matter that every time one sees the unusual creature one can and must think and feel the greatness of the Creator,

ס'איז א דבר הפשוט אז יעדן מאל וואס מ'זעט די חי' משונה קען מען און מ'דארף טראכטן און פילן גדלות הבורא,

English translation 1008

that the creature does not make itself, but the Most High created it, etc.

אז די חי' אינה עושה את עצמה נאר דער אויבערשטער האט איר באשאפן וכו'.

English translation 1009

Rather, what is a law in Halachos of Birkas HaNehenin –

מערניט וואס אלס א דין אין הל' ברכת הנהנין –

English translation 1010

is the obligation of the blessing verbally with the mouth only the first time that one sees the thing,

איז חיוב הברכה בדיבור בפה נאר בפעם הראשונה וואס מ'זעט די זאך,

English translation 1011

but this does not detract at all from the fact that the person thinks and feels the greatness of the Creator through seeing the thing.

אבער דאס נעמט כלל ניט אראפ דערפון וואס דער מענשט טראכט און פילט גדלות הבורא דורך זען די זאך.

English translation 1012

That is, the obligation of the blessing is when there is a "measure",

ד.ה. אז חיוב הברכה איז ווען ס'איז דא א "שיעור",

English translation 1013

in this case –

בנדו"ד –

English translation 1014

the first time that one sees the creature. But after one has already seen it once, one cannot make a blessing because it is "lacking a measure",

בפעם הראשונה וואס מ'זעט די חי'. אבער לאחרי ווי מ'האט זי שוין געזען איין מאל קען מען ניט מאכן א ברכה ווייל ס'איז "מחוסר שיעור",

English translation 1015

but this does not affect his thought and feeling of the greatness of the Creator through seeing the creature.

אבער דאס רירט ניט אן זיין מחשבה והרגש בגדלות הבורא דורך זען די חי'.

English translation 1016

And so too, as it is regarding the blessing of Shehecheyanu:

וע"ד ווי ס'איז ביי ברכת שהחיינו:

English translation 1017

The obligation of the blessing of Shehecheyanu on a new fruit

דער חיוב פון ברכת שהחיינו אויף א פרי חדש

English translation 1018

(for example)

(לדוגמא)

English translation 1019

is –

איז –

English translation 1020

once a year, etc.112. This, however, is only the measure when one can make the blessing;

איין מאל א יאר כו' 112. דאס איז אבער נאר דער שיעור ווען מ'קען מאכן די ברכה;

English translation 1021

but it is not the meaning that when he sees or eats the fruit

ס'איז אבער ניט דער פשט אז בשעת ער זעט אדער עסט די פרי

English translation 1022

(for which he has already made the blessing of Shehecheyanu)

(אויף וועלכער ער האט שוין געמאכט ברכת שהחיינו)

English translation 1023

during the year and he does not make a Shehecheyanu on it –

במשך השנה און ער מאכט אויף דעם ניט קיין שהחיינו –

English translation 1024

he does not think and is not feeling praise to the Holy One, blessed be He, for that He created such a fruit. Certainly he thinks and feels praise to Hashem for the fruit every time he eats it or sees it during the entire year.

טראכט ער ניט און איז ניט מרגיש שבח להקב"ה אויף דעם וואס ער האט באשאפן אזא פרי. זיכער טראכט ער און ער איז מרגיש שבח לה' אויף דער פרי יעדן מאל ווען ער עסט איר אדער זעט איר במשך כל השנה.

English translation 1025

And so too, as with the blessing of "Shehakol Nihyeh Bidvaro":

ע"ד ווי ביי ברכת "שהכל נהי' בדברו":

English translation 1026

There is a measure in time when one must make the blessing again after one has already made the blessing

ס'איז דא א שיעור בזמן ווען מ'דארף מאכן נאכאמאל די ברכה לאחרי ווי מ'האט שוין געמאכט די ברכה

English translation 1027

(on a drink of water, etc.).

(אויף א טרונק וואסער וכיו"ב).

English translation 1028

But it is not the meaning that every time he drinks water in between, when he does not need to make a blessing verbally –

ס'איז אבער ניט דער פשט אז יעדער מאל וואס ער טרינקט וואסער בינתיים ווען ער דארף ניט מאכן קיין ברכה בפה –

English translation 1029

he does not think and does not feel the content of the matter that "everything came into being by His word" and he does not thank the Most High in his thought and in his feeling for that He created the water.

טראכט ער ניט און פילט ניט דעם תוכן הענין אז "הכל נהי' בדברו" און ער דאנקט ניט דעם אויבערשטן במחשבתו ובהרגש שלו אויף דעם וואס ער האט באשאפן די וואסער.

English translation 1030

And corresponding to this comes the farbrengen:

עד"ז בא דער התוועדות:

English translation 1031

One made the blessing of "Borei Pri HaGafen" on the wine at the beginning of the farbrengen,

מ'האט געמאכט ברכת "בורא פרי הגפן" על היין בתחלת ההתוועדות,

English translation 1032

and at the end of the farbrengen one will make a blessing after meals,

ובסוף ההתוועדות וועט מען מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1033

and in between the farbrengen lasts several hours and during the farbrengen one does not need to make the blessing of Borei HaGafen again on the drinking of the wine –

ובינתיים ציט זיך די התוועדות עטלעכע שעה ובמשך ההתוועדות דארף מען ניט מאכן נאכאמאל ברכת הגפן אויף שתיית היין –

English translation 1034

it is not the meaning that regarding the wine that one drinks during the farbrengen one does not think and does not feel praise to Hashem for the wine that He created. Certainly one does this,

איז ניט דער פשט אז אויף דעם יין וואס מ'טרינקט במשך ההתוועדות טראכט מען ניט און מ'פילט ניט שבח לה' אויף דעם יין וואס ער האט באשאפן. זיכער טוט מען דאס יע,

English translation 1035

only the obligation of the blessing is not there because it is still within the measure for which one fulfills his obligation with the blessing from before.

נאר חיוב הברכה איז ניטא ווייל ס'איז נאך אלץ בתוך השיעור ווען מ'איז יוצא מיט דער ברכה פון פריער.

English translation 1036

And corresponding to this was a discussion in connection with the matter of anointing the king with the anointing oil113:

עד"ז איז געווען א שקו"ט בקשר מיטן ענין פון משיחת המלך בשמן המשחה 113:

English translation 1037

It was explained that the matter of anointing with the anointing oil effects the permanence and eternity of the kingdom. And this is the reason why only the kings of the House of David are anointed with the anointing oil,

מ'האט מבאר געווען אז דער ענין פון משיחה בשמן המשחה טוט אויף דעם קיום ונצחיות המלכות. און דאס איז דער טעם פארוואס נאר מלכי בית דוד איז מען מושח בשמן המשחה,

English translation 1038

because specifically his kingdom has permanence and eternity,

ווייל דוקא מלכותו האט א קיום ונצחיות,

English translation 1039

as understood from the language of the Rambam114 "Since David was anointed, he merited the crown of kingship, and behold the kingship is his and his male descendants forever, etc."

כמובן מלשון הרמב"ם 114 "כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות והרי המלכות לו ולבניו הזכרים עד עולם כו'".

English translation 1040

And the reason can be said:

והטעם י"ל:

English translation 1041

The anointing oil is the oil that Moshe made in such a way that "this shall be for Me for your generations"115 and "it is entirely preserved for the future to come"116. And therefore the anointing with the anointing oil effects "for your generations",

דער שמן המשחה איז דער שמן שעשה משה באופן אז "יהי' זה לי לדורותיכם" 115 און "כולו קיים לעתיד לבוא" 116. און דעריבער פועל'ט די משיחת שמן המשחה אויף "לדורותיכם",

English translation 1042

the permanence and eternity in the kingdom,

הקיום והנצחיות במלכות,

English translation 1043

that "the kings of the House of David are those who stand forever"117.

אז "מלכי בית דוד הם העומדים לעולם" 117.

English translation 1044

They asked about this:

האט מען אויף דעם געפרעגט:

English translation 1045

Also regarding other kings,

אויך בא אנדערע מלכים,

English translation 1046

kings of Israel

מלכי ישראל

English translation 1047

(not kings of the House of David)

(ניט מלכי בית דוד)

English translation 1048

we find the concept of eternity,

געפינט מען דער ענין הנצחיות,

English translation 1049

as the Rambam writes 118 "the monarchy is an inheritance etc.",

ווי דער רמב"ם שרייבט 118 "המלכות ירושה כו'",

English translation 1050

"the monarchy is an inheritance for the king forever" 119,

"המלכות ירושה למלך לעולם" 119,

English translation 1051

even though "they do not anoint kings of Israel with the anointing oil, but with balsam oil" 120. So how can it be said that specifically the anointing oil brings about the concept of eternity in the monarchy?

אע"פ וואס "אין מושחין מלכי ישראל בשמן המשחה אלא בשמן אפרסמון" 120. איז ווי זאגט מען אז דוקא שמן המשחה טוט אויף ענין הנצחיות במלכות?

English translation 1052

What seemingly one could ask further:

וואס לכאורה קען מען פרעגן נאכמער:

English translation 1053

Not only is the monarchy an inheritance,

ניט בלויז איז מלכות א ירושה,

English translation 1054

but all appointments,

נאר אלע מינויים,

English translation 1055

as the Rambam writes 121:

ווי דער רמב"ם שרייבט 121:

English translation 1056

"And not only the monarchy, but all the offices and all the appointments in Israel are an inheritance for his son and his son's son until the end of time." Even a caretaker in a synagogue,

"ולא המלכות בלבד אלא כל השררות וכל המינויין שבישראל ירושה לבנו ולבן בנו עד עולם". אפילו א שמש אין א שול,

English translation 1057

not only a warden,

ניט נאר א גבאי,

English translation 1058

over whom the householders are the masters

וואס אויף אים זיינען בעה"ב די בעלי-בתים

English translation 1059

(although he thinks he is the master...)

(כאטש ער מיינט אז ער איז בעה"ב...)

English translation 1060

But since this is an appointment in Israel,

אבער היות אז דאס איז א מינוי בישראל,

English translation 1061

it is an inheritance for him and his sons until the end of time. And in the language of our Sages 122 –

איז דאס א ירושה לו ולבניו עד עולם. ובלשון חז"ל 122 –

English translation 1062

"Even the head of the water distribution –

"אפילו ריש גרגותא –

English translation 1063

a water carrier –

א וואסער טרעגער –

English translation 1064

is appointed from Heaven",

מן שמיא מנו לי'",

English translation 1065

therefore it is an inheritance for him and his sons. And all these "offices" and "appointments" in Israel are not appointed by anointing with the anointing oil,

דעריבער איז דאס א ירושה לו ולבניו. און די אלע "שררות" און "מינויין" שבישראל איז מען ניט ממנה דורך מושח זיין בשמן המשחה,

English translation 1066

simply. From this we see that eternity and inheritance are not necessarily connected with the anointing oil –

כפשוט. זעט מען דערפון אז נצחיות וירושה איז ניט פארבונדן דוקא מיט שמן המשחה –

English translation 1067

so how does it fit with what was explained, that specifically the monarchy of David is eternal because the kings of the House of David are anointed with the anointing oil?

איז ווי שטימט עס דערמיט וואס מ'האט מבאר געווען אז דוקא מלכות דוד איז נצחית ווייל מ'איז מושח מלכי בית דוד בשמן המשחה?

English translation 1068

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 1069

simply:

בפשטות:

English translation 1070

In the matter of an enduring and eternal monarchy, there are two aspects:

אין דעם ענין פון מלכות קיימת ונצחית זיינען פאראן צוויי ענינים:

English translation 1071

As it is from the perspective of the law in Halacha,

ווי דאס איז מצד הדין בהלכה,

English translation 1072

and as there is in it the blessing of the Holy One, blessed be He.

און ווי אין דעם איז דא ברכת הקב"ה.

English translation 1073

Halacha determines that "the monarchy is an inheritance"

הלכה באשטימט אז "המלכות ירושה"

English translation 1074

(and likewise "all the offices and all the appointments in Israel are an inheritance for his son and his son's son until the end of time").

(ועד"ז "כל השררות וכל המינויין שבישראל ירושה לבנו ולבן בנו עד עולם").

English translation 1075

But the Halacha of "the monarchy is an inheritance" does not guarantee that this will actually be an inheritance,

אבער "המלכות ירושה" הלכה פארזיכערט ניט אז דאס וועט בפועל זיין א ירושה,

English translation 1076

i.e., that the king will have sons and sons' sons until the end of time who will inherit his monarchy. For this, one must come to a second thing

ד.ה. אז דער מלך וועט האבן בנים ובני בנים עד עולם וואס וועלן יורש זיין מלכותו. אויף דעם דארף מען אנקומען צו א צווייטער זאך

English translation 1077

(in addition to the law of "the monarchy is an inheritance") –

(נוסף לדין "המלכות ירושה") –

English translation 1078

the blessing of the Holy One, blessed be He.

ברכת הקב"ה.

English translation 1079

Halacha has nothing to say about this. Halacha can only state a law,

הלכה האט וועגן דעם ניט וואס צו זאגן. הלכה קען נאר זאגן א דין,

English translation 1080

that "the monarchy is an inheritance",

אז "המלכות ירושה",

English translation 1081

but whether the king will actually have sons etc. who will inherit his monarchy –

אבער אויב דער מלך וועט בפועל האבן בנים כו' וואס וועלן יורש זיין מלכותו –

English translation 1082

depends on a special blessing from the Most High.

איז תלוי אין א ברכה מיוחדת פון דעם אויבערשטן.

English translation 1083

And this is the difference between the general concept that "the monarchy is an inheritance" as it applies to the kings of Israel

און דאס איז דער חילוק צווישן כללות הענין אז "המלכות ירושה" ווי דאס איז בנוגע צו מלכי ישראל

English translation 1084

(and the concept that "all the offices and appointments in Israel are an inheritance for his son and his son's son until the end of time"),

(און דער ענין אז "כל השררות והמינויין שבישראל ירושה לבנו ולבן בנו עד עולם"),

English translation 1085

and the eternity and endurance of the monarchy of the House of David:

מיט דער נצחיות וקיום פון מלכות בית דוד:

English translation 1086

Regarding the kings of Israel and the other offices and appointments in Israel –

בנוגע צו מלכי ישראל ושאר השררות ומינויין בישראל –

English translation 1087

there is a law that it is an inheritance,

איז א דין אז ס'איז א ירושה,

English translation 1088

but the Most High did not give a special blessing that this will actually be an inheritance. Rather, this depends on the conduct of the king:

אבער דער אויבערשטער האט ניט געגעבן קיין ספעציעלע ברכה אז דאס וועט בפועל זיין א ירושה. נאר דאס איז תלוי אין הנהגת המלך:

English translation 1089

If he conducts himself properly,

אויב ער פירט זיך אויף כדבעי,

English translation 1090

the Most High blesses him with sons and sons' sons who inherit his monarchy,

בענטשט אים דער אויבערשטער מיט בנים ובני בנים היורשים מלכותו,

English translation 1091

if not, Heaven forbid –

אויב ניט ח"ו –

English translation 1092

he does not receive this blessing,

באקומט ער ניט די ברכה,

English translation 1093

and consequently, although "the monarchy is an inheritance"

ובמילא הגם אז "המלכות ירושה"

English translation 1094

(from the perspective of the law),

(מצד הדין),

English translation 1095

it is not actualized because the blessing is lacking;

ווערט עס אבער ניט נמשך בפועל וויבאלד אז עס פעלט די ברכה;

English translation 1096

However, regarding the monarchy of the House of David, the Most High also gave a special blessing

משא"כ צו מלכות בית דוד האט דער אויבערשטער געגעבן אויך א ברכה מיוחדת

English translation 1097

(in addition to the law of "the monarchy is an inheritance"),

(בנוסף צום דין "המלכות ירושה"),

English translation 1098

that "the kings of the House of David are those who stand forever, as it is said, 'Your throne shall be established forever'",

אז "מלכי בית דוד הם העומדים לעולם שנאמר כסאך יהי' נכון עד עולם",

English translation 1099

i.e., that his monarchy will be enduring and eternal "forever".

ד.ה. אז מלכותו וועט זיין קיימת ונצחית "עד עולם".

English translation 1100

And the second aspect in the endurance and eternity of the monarchy

און דער צווייטער ענין אין קיום ונצחיות המלכות

English translation 1101

(that it will actually be an inheritance –

(אז ס'וועט בפועל זיין א ירושה –

English translation 1102

which depends on the blessing of the Holy One, blessed be He –)

התלוי' בברכת הקב"ה –)

English translation 1103

is connected specifically with anointing with the anointing oil

פארבונדן מיט משיחה בשמן המשחה דוקא

English translation 1104

(in contrast to the aspect –

(משא"כ דער ענין –

English translation 1105

"the monarchy is an inheritance" from the perspective of the law).

"המלכות ירושה" מצד הדין).

English translation 1106

Also in the anointing oil there are these two aspects:

אויך אין שמן המשחה זיינען פאראן די צוויי ענינים:

English translation 1107

As it is from the perspective of the law in Halacha,

ווי דאס איז מצד הדין בהלכה,

English translation 1108

and as there is in it the blessing of the Holy One, blessed be He.

און ווי אין דעם איז דא ברכת הקב"ה.

English translation 1109

From the perspective of the law in Halacha –

מצד הדין בהלכה –

English translation 1110

there are several laws regarding the making of the anointing oil,

זיינען פאראן כמה דינים אין עשיית שמן המשחה,

English translation 1111

several spices,

כמה סממנים,

English translation 1112

which spices,

וועלכע סממנים,

English translation 1113

the details connected with the compounding of the spices etc.

די פרטים פארבונדן מיט פיטום הסממנים וכו'.

English translation 1114

In addition to this, there is (the)

דערצו איז דא (די)

English translation 1115

blessing of the Holy One, blessed be He, which He placed into the anointing oil –

ברכה דהקב"ה וואס ער האט אריינגעגעבן אין שמן המשחה –

English translation 1116

that "this shall be for Me for your generations" and "it is entirely preserved for the future to come". For it is not possible to say that "this shall be for Me for your generations" is a command or a law in Halacha –

אז "יהי' זה לי לדורותיכם" און "כולו קיים לעתיד לבוא". וואס עס איז ניט שייך צו זאגן אז "יהי' זה לי לדורותיכם" איז א ציווי אדער א דין בהלכה –

English translation 1117

because it is not possible to decree that the anointing oil should be "for your generations". This depends only on the blessing of the Holy One, blessed be He,

ווייל ס'איז ניט שייך אנזאגן אז דער שמן המשחה זאל זיין "לדורותיכם". דאס איז תלוי נאר אין ברכת הקב"ה,

English translation 1118

that it will be "for your generations".

אז ס'וועט זיין "לדורותיכם".

English translation 1119

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1120

from the aspect of the blessing in the anointing oil

מצד ענין הברכה שבשמן המשחה

English translation 1121

(that "this shall be for you for your generations")

(אז "יהי' זה לי לדורותיכם")

English translation 1122

he also effects the blessing "for your generations" in the kingdom of the House of David –

פועל'ט ער אויך די ברכה "לדורותיכם" אין מלכות בית דוד –

English translation 1123

the actual existence and eternity of the kingdom,

קיום ונצחיות המלכות בפועל,

English translation 1124

that "the kings of the House of David are those who stand forever."

אז "מלכי בית דוד הם העומדים לעולם".

English translation 1125

According to the above explanation –

ע"פ ביאור הנ"ל –

English translation 1126

then also regarding the kings of Israel it is said "the kingdom is an inheritance,"

אז אויך ביי מלכי ישראל זאגט מען "המלכות ירושה",

English translation 1127

and likewise regarding every authority and appointment in Israel,

ועד"ז בנוגע לכל שררות ומינויין שבישראל,

English translation 1128

but the blessing of the Holy One, blessed be He, in this

משא"כ ברכת הקב"ה בזה

English translation 1129

(that it should indeed be drawn down in actuality)

(צי דאס זאל טאקע נמשך ווערן בפועל)

English translation 1130

is dependent on the conduct of the king, etc. –

איז תלוי אין הנהגת המלך כו' –

English translation 1131

we also have an answer to the question that was asked in connection with the matter of agency:

האט מען אויך אן ענטפער אויף דער שאלה וואס מ'האט געפרעגט בקשר מיט ענין השליחות:

English translation 1132

On one hand it is said that "a person's agent is like himself,"

פון איין זייט זאגט מען אז "שלוחו של אדם כמותו" 123,

English translation 1133

exactly like the principal,

פונקט ווי דער משלח,

English translation 1134

himself;

אליין;

English translation 1135

on the other hand, the law is that an agent who changes his agency –

לאידך גיסא איז דער דין אז א שליח המשנה שליחותו –

English translation 1136

he ceases to be an agent. The question was asked:

ווערט ער אויס שליח 124. האט מען געפרעגט:

English translation 1137

How do these two things reconcile –

ווי שטימען די ביידע זאכן –

English translation 1138

if the agent is "like himself" of the principal,

אויב דער שליח איז "כמותו" דהמשלח,

English translation 1139

how can he cease to be an agent,

ווי קען ער ווערן אויס שליח,

English translation 1140

is he not the principal himself?

ער איז דאך דער משלח אליין?

English translation 1141

The explanation of this is understood according to the above:

איז דער ביאור בזה מובן ע"פ הנ"ל:

English translation 1142

Being an agent, he is indeed "like himself" of the principal. But when he changes his agency,

זייענדיק א שליח איז ער טאקע "כמותו" דהמשלח. אבער בשעת ער איז משנה שליחותו,

English translation 1143

he does not receive the blessing that his agency should be drawn down,

באקומט ער ניט די ברכה אז שליחותו זאל נמשך ווערן,

English translation 1144

consequently he ceases to be an agent. As an example, like the king of Israel who, according to law, has "the kingdom is an inheritance" forever,

במילא ווערט ער אויס שליח. בדוגמא ווי דער מלך ישראל וואס ע"פ דין איז ביי אים "מלכות ירושה" עד עולם,

English translation 1145

but if his conduct is improper,

אבער אויב הנהגתו איז שלא כדבעי,

English translation 1146

he does not receive the blessing from the Most High that his kingdom should be drawn down in actuality forever.

באקומט ער ניט די ברכה פון דעם אויבערשטן אז מלכותו זאל בפועל נמשך ווערן עד עולם.

English translation 1147

But when the agent conducts himself properly and does not change his agency and does not deviate from the will of the principal –

משא"כ בשעת דער שליח פירט זיך כדבעי און איז ניט משנה שליחותו און איז ניט משנה מרצון המשלח –

English translation 1148

he receives the blessing that his agency is enduring and eternal,

באקומט ער די ברכה אז שליחותו איז קיימת ונצחית,

English translation 1149

as an example, like the kingdom of David.

בדוגמא ווי מלכות דוד.

English translation 1150

This matter is connected to every Jew,

וואס דער ענין איז פארבונדן מיט יעדן אידן,

English translation 1151

because every Jew is an agent of the Holy One, blessed be He.

ווייל יעדער איד איז שלוחו של הקב"ה.

English translation 1152

And the connection of the kingdom of David to each one as an agent of the Holy One, blessed be He –

והקשר פון מלכות דוד צו יעדערן אלס שלוחו של הקב"ה –

English translation 1153

is understood:

איז מובן:

English translation 1154

King David is the agent of the Sefirah of Malchut below in this world.

דוד המלך איז דער שליח פון ספירת המלכות למטה בעוה"ז.

English translation 1155

As explained in Sefer HaMitzvot of the Tzemach Tzedek, that King Solomon had wisdom but not the wisdom within Malchut,

כמבואר בספר המצוות להצ"צ 125 אז שלמה המלך האט געהאט חכמה אבער ניט חכמה שבמלכות,

English translation 1156

but King David –

משא"כ דוד המלך –

English translation 1157

is the essence of the matter of Malchut,

איז עיקר ענין המלכות,

English translation 1158

and his wisdom is the wisdom within Malchut.

וחכמה שלו איז חכמה שבמלכות.

English translation 1159

This also comes in connection with the gathering of emissaries that begins this Shabbat.

וואס דאס קומט אויך בקשר מיטן כנס השלוחים וואס הויבט זיך אָן בשבת זה.

English translation 1160

No*.

לא*.

English translation 1161

This Shabbat also begins the gathering of the emissaries

דעם שבת 126 הויבט זיך אויך אָן דער כנס פון די שלוחים

English translation 1162

(from the United States).

(פון ארצות הברית).

English translation 1163

And in connection with this, several points will be discussed regarding the matter and role of the emissaries.

ובקשר דערמיט וועט מען רעדן כמה נקודות וועגן דעם ענין ותפקיד פון די שלוחים.

English translation 1164

All Jews are emissaries of the Most High, and especially through that which they fulfill the Torah and mitzvot,

אַלע אידן זיינען שלוחים 127 פון דעם אויבערשטן ובפרט דורך דעב וואָס זיי זייי נען מקיים תומ"צ,

English translation 1165

as our sages, of blessed memory, said: "They would honor the mitzvot, which are His agents." They have the superiority of "a person's agent

כמאחז"ל 128 היו מכבדין את המצוות שהן שלוחי". האָבן זיי דעם עילוי פון שלוחו של אדם

English translation 1166

(of the Most High)

(העליון)

English translation 1167

is like himself,"

כמותו 129,

English translation 1168

and as the Alter Rebbe adds* –

און ווי דער אַלטער רבי 130 איז מוסיף *130 –

English translation 1169

"like himself"

כמותו

English translation 1170

(of the principal) literally.

(דהמשלח) ממש.

English translation 1171

Among Jews themselves, there are those who merited to be special emissaries of the Nasi of our generation, His Holiness, my father-in-law, the Rebbe,

צווישן אידן גופא זיינען דא די וועלכע האָבן זוכה געווען צו זיין שלוחים מיוח־ דים פון נשיא דורנו כ"ק מו"ח אדמו"ר,

English translation 1172

or through his agent and an agent appoints an agent, etc. –

אָדער ע"י שלוחו ושליח עושה שליח 131 וכו' –

English translation 1173

for the dissemination of Judaism in general,

אויף הפצת היהדות בכלל,

English translation 1174

and especially –

ובמיוחד –

English translation 1175

the dissemination of the wellsprings outward.

הפצת המעינות חוצה.

English translation 1176

The emissaries possess within themselves all the superiorities that an agent has:

האָבן די שלוחים אין זיך די אַלע עילויים וואָס אַ שליח האָט:

English translation 1177

"a person's agent is like himself,"

שלוחו של אדם כמותו,

English translation 1178

up to "literally like himself" of the Nasi of our generation, for "the Nasi is everything."

ביז כמותו ממש פון נשיא דורנו וואָס הנשיא הוא הכל 132.

English translation 1179

And as was written and spoken to the emissaries in the Holy Land –

און ווי געשריבן 133 און גערעדט 134 צו די שלוחים בארץ הקודש –

English translation 1180

and it is simple that this also applies to the emissaries who are now here,

ופשוט אַז דאָס איז אויך שייך צו די שלוחים וואָס געפינען זיך איצטער דאָ,

English translation 1181

and to all emissaries throughout the entire world –

און צו אַלע שלוחים בכל העולם כולו –

English translation 1182

that there are three levels and modes in agency: (a)

אַז עס זיינען דאַ דריי דרגות ואופנים אין שליחות 135: (א)

English translation 1183

the action of the agent is the principal's, (b)

די מעשה השליח איז דעם משלח'ס, (ב)

English translation 1184

the limb of the agent

דער אבר השליח

English translation 1185

(for example – his hand)

(לדוגמא – ידו)

English translation 1186

with which he fulfills his agency is the principal's, (c)

מיט וועלכע ער איז מקיים שליחותו איז דעם משלח'ס, (ג)

English translation 1187

the entire existence of the agent is like himself of the principal.

כל מציאות השליח איז כמותו דהמשלח.

English translation 1188

Afterwards, there is yet a fourth level

דערנאָך איז דא נאָך אַ פערטע דרגא 136

English translation 1189

[and since the principal is the Nasi of our generation, whose name is Yosef,

[והיות אַז דער משלח איז נשיא דורנו ששמו יוסף",

English translation 1190

whose conduct was in the manner of "a good eye, he shall be blessed" –

וואָס הנהגתו איז געווען באופן פון טוב עין הוא יבורך" 137 –

English translation 1191

he certainly invested into the agency also the fourth (highest) level]:

האָט ער זיכער אַריינגעגעבן אין דער שליחות אויך די פערטע (העכסטע) דרגא]:

English translation 1192

It is not that the agent becomes like himself of the principal,

ניט דער שליח ווערט כמותו פון דעם משלח,

English translation 1193

but rather he is the very existence of the principal himself,

נאָר ער איז די מציאות המשלח אליין,

English translation 1194

as the Rashba writes

ווי דער רשב"א 138 שרייבט

English translation 1195

(as discussed many times,

(כמדובר כמ"פ,

English translation 1196

and many times at length)

וכמ"פ בארוכה)

English translation 1197

regarding that which is said about a slave: "What a slave acquires, his master acquires" –

בנוגע צו דעם וואָס מ'זאָגט אויף אַן עבד מה שקנה עבד קנה רבו" 139 –

English translation 1198

it is not the interpretation that first the slave acquires the item and afterwards his master acquires it from him,

ס'איז ניט דער פירוש אַז פריער איז דער עבד קונה די זאַך און דערנאך איז רבו קונה פון אים,

English translation 1199

but rather the master acquires it from the outset,

נאָר רבו איז דאָס מלכת־ חילה קונה,

English translation 1200

because the slave has no independent existence,

וואָרום דער עבד איז קיין מציאות ניט בפ"ע,

English translation 1201

but rather he is the existence of his master,

נאָר ער איז מציאות רבו,

English translation 1202

consequently, as soon as the slave receives the item,

במילא גלייך ווי דער עבד באַקומט די זאַך,

English translation 1203

the master acquires it.

איז רבו דאָס קונה.

English translation 1204

The emissary must however have the caution not to change his mission,

דער שליח דאַרף אָבער האָבן די זהירות ניט צו משנה זיין משליחותו,

English translation 1205

if he, heaven forbid, changes his mission he ceases to be an emissary,

אויב ער איז ח"ו משנה משליחותו ווערט ער אויס שליח 140,

English translation 1206

and it is obvious –

און פשיטא –

English translation 1207

the reality of the sender ceases;

ווערט אויס מציאות המשלח;

English translation 1208

on the other hand however –

לאידך גיסא אָבער –

English translation 1209

if he fulfills his mission according to the will of the sender,

אויב ער איז מקיים שליחותו כפי רצון המשלח,

English translation 1210

he is an emissary with the full force,

איז ער אַ שליח מיטן גאַנצן תוקף,

English translation 1211

to the extent that a person's emissary is like himself literally,

ביז אַז שלוחו של אדם כמותו ממש,

English translation 1212

he is literally the sender himself,

ער איז ממש דער משלח אליין,

English translation 1213

up to the fourth level mentioned above,

ביז ווי די פערטע דרגא הנ"ל,

English translation 1214

and consequently he has the power to make another emissary

ובמילא האָט ער בכח צו מאַכן נאָך אַ שליח

English translation 1215

(an emissary appoints an emissary)

(שליח עושה שליח)

English translation 1216

etc. to carry out the mission of spreading Judaism and spreading the wellsprings

א.א.וו. אויף דורכפירן די שליחות פון הפצת היהדות והפצת המעינות

English translation 1217

(even to)

(ביז אין)

English translation 1218

the outside.

חוצה.

English translation 1219

A question arises by the emissary:

ווערט אַ שאלה באַ דעם שליח:

English translation 1220

He is after all flesh and blood,

ער איז דאָך אַ בשר ודם,

English translation 1221

and he has a body,

און ער האָט אַ גוף,

English translation 1222

"which in its materiality is comparable to the bodies of the nations of the world" –

הנדמה בחומריותו לגופי אומות העולם" 141 –

English translation 1223

he is afraid and he does not know how he will be able to direct himself

האט ער מורא און ער ווייסט ניט ווי וועט ער מכוון זיין

English translation 1224

(exactly)

(בדיוק)

English translation 1225

to carry out the will of the sender,

צו דורכפירן רצון המשלח,

English translation 1226

not to deviate from it etc.?

דערפון ניט משנה זיין וכו'?

English translation 1227

They answer him:

ענטפערט מען אים:

English translation 1228

Through the fact that he will conduct himself in the manner of "Be wholehearted with the Lord your God",

דורך דעם וואָס ער וועט זיך פירן באופן פון תמים תהי' עם ה' אלקיך" 142,

English translation 1229

and he decides to overcome the temptations of the evil inclination from within and the obstacles and hindrances from without –

און ער איז מחליט זיך מתגבר זיין איבער די פיתויי היצר מבפנים און מניעות ועיכובים מבחוץ –

English translation 1230

then it is certain that he will direct himself to the will of the sender,

איז זיכער אַז ער וועט מכוון זיין צו רצון המשלח,

English translation 1231

For "I do not ask [of them] except according to their power",

וואָרום איני מבקש כו' אלא לפי כחן" 143,

English translation 1232

he has certainly been given the powers to carry out the mission in its completeness,

האט מען אים זיכער געגעבן די כחות אויף דורכפירן די שליחות בשלימותה,

English translation 1233

to direct himself to the will of the sender,

מכוון זיין לרצון המשלח,

English translation 1234

even though one is a soul in a body. And on the contrary:

כאָטש אַז מ'איז אַ נשמה בגוף. ואדרבה:

English translation 1235

The sender did not choose an angel to do the mission,

דער משלח האָט אויסגעקליבן ניט אַ מלאך אויף טאָן די שליחות,

English translation 1236

but specifically the Jew, and as he is a soul in a body –

נאָר דעם איד דוקא און ווי ער איז אַ נשמה בגוף –

English translation 1237

consequently he has certainly ensured that he should have the powers to carry out the mission,

במילא האָט ער זיכער באַוואָרענט אַז ער זאָל האָבן די כחות צו דורכפירן די שליחות,

English translation 1238

to direct himself to the will of the sender in its perfection and fullness,

צו מכוון זיין לרצון המשלח בשלימותו ובמילואו,

English translation 1239

even to the extent of "as is proper for him to do",

ביז אין אַן אופן פון כדבעי לי' למיעבד" 144,

English translation 1240

and –

און –

English translation 1241

at length.

בהרחבה.

English translation 1242

And as the Nasi of our generation

און ווי נשיא דורנו

English translation 1243

(the sender)

(המשלח)

English translation 1244

said that it only needs to be "their standing ready, all of you",

האָט געזאגט אַז עס דאַרף נאָר זיין דער עמדו הכן כולכם" 145,

English translation 1245

for it is already prepared. And as mentioned,

וואָרום ס'איז שוין מוכן. וכאמור,

English translation 1246

conducting oneself in the manner of "Be wholehearted with the Lord your God" –

פירן זיך באופן פון תמים תהי' עם ה' אלקיך" –

English translation 1247

one has all the blessings and success and good wishes

האט מען די אַלע ברכות והצלחה און ווינטשעוואַניעס

English translation 1248

(in worldly language).

(בלשון העולם).

English translation 1249

Our leaders and Nesiim wanted and gave powers that everything should be fulfilled in perfection. This also includes –

רבותינו נשיאינו האָבן געוואָלט און האָבן געגעבן כחות אַז אַלע זאָכן זאָל מען מקיים זיין בשלימות. וואָס דאָס איז כולל אויך –

English translation 1250

that one should fulfill the mission of our leaders and Nesiim with joy and a good heart,

אַז מ'זאל מקיים זיין די שליחות פון רבותינו נשיאינו בשמחה ובטוב לבב,

English translation 1251

as one sees tangibly that when one does something,

ווי מ'זעט במוחש אַז בשעת מ'טוט אַ זאַך,

English translation 1252

in our case –

בנדו"ד –

English translation 1253

carrying out the mission of spreading Judaism and spreading the wellsprings outward –

דורכפירן די שליחות פון הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה –

English translation 1254

with joy and a good heart,

בשמחה ובטוב לבב,

English translation 1255

with contentment,

צופרידענערהייט,

English translation 1256

it contributes to perfection in the action.

גיט עס צו שלימות אין דער פעולה.

English translation 1257

That –

וואָס דאָס –

English translation 1258

fulfilling the mission with joy and a good heart –

מקיים זיין די שליחות בשמחה ובטוב לבב –

English translation 1259

also has a connection with the portion that is now read at Minchah, Shabbat

האָט אויך אַ שייכות מיט דער פרשה וועלכע מ'גייט איצט לייענען צו מנחה 146, שבת

English translation 1260

(time of the ratzon of ratzon)

(זמן רעוא דרעוין)

English translation 1261

Parshat Vayetze:

פ' ויצא:

English translation 1262

Continuing from "And Jacob went out from Beersheba and went to Charan",

בהמשך צו ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה" 147,

English translation 1263

it says "And Jacob lifted his feet",

שטייט וישא יעקב רגליו" 148,

English translation 1264

Rashi explains

איז רש"י מפרש

English translation 1265

(and at greater length in the Midrashim):

(און נאָכמער בארוכה אין מדרשים 149):

English translation 1266

"When he was informed of the good tidings etc. his heart lifted his feet and it became easy for him to walk".

משנתבשר בשורה טובה כו' נשא לבו את רגליו ונעשה קל ללכת".

English translation 1267

So too in our matter –

אַזוי אויך בעניננו –

English translation 1268

the mission of our leaders and Nesiim:

די שליחות פון רבותינו נשיאינו:

English translation 1269

What better good tidings are there –

וואָס פֿאַר אַ בעסערע בשורה טובה איז דא –

English translation 1270

than the promise of our leaders and Nesiim to all their emissaries,

ווי די הבטחה פון רבותינו נשיאינו צו אַלע זייערע שלוחים,

English translation 1271

that they will succeed and they will receive all blessings and successes etc.

אַז זיי וועלן מצליח זיין און זיי וועלן באַקומען אַלע ברכות והצלחות וכו'.

English translation 1272

Consequently it certainly affects the emissary that "his heart lifts his feet and it becomes easy for him to walk" and he goes to fulfill his mission with joy and a good heart,

במילא פועל'ט עס זיכער באַ דעם שליח אַז נשא לבו את רגליו ונעשה קל ללכת" און ער גייט מקיים זיין שליחותו בשמחה ובטוב לבב,

English translation 1273

knowing that he has all these promises and good tidings,

וויסנדיק אַז ער האָט די אַלע הבטחות ובשורות טובות,

English translation 1274

and knowing that he is a person's emissary who is like himself literally,

און וויסנדיק אַז ער איז שלוחו של אדם כמותו ממש,

English translation 1275

he is the reality of the sender,

ער איז מציאות המשלח,

English translation 1276

he certainly fulfills his mission with joy and a good heart.

איז ער זיכער מקיים שליחותו בשמחה ובטדב לבב.

English translation 1277

And one may add to this regarding the hint:

ויש להוסיף בזה ע"ד הרמז:

English translation 1278

"Emissary" has the numerical value of "joyful",

שליח" איז בגימטריא שמח",

English translation 1279

and one can explain the meaning:

וי"ל הפי':

English translation 1280

The true essence of the matter of the emissary is –

אמיתית ענין השליח איז –

English translation 1281

that he is "joyful":

אַז ער איז שמח":

English translation 1282

Not that one compels him

ניט אַז מ'נייט אים

English translation 1283

(and in his feeling –

(ובהרגש שלו –

English translation 1284

that one forces him to nullify his self and his existence to the sender)

אַז מען איז כופה אַז ער זאָל מבטל זיין יישותו ומציאותו להמשלח)

English translation 1285

and one forces him to go and fulfill his mission,

און מ'איז אים מכריח גיין און מקיים זיין שליחותו,

English translation 1286

but rather he goes with contentment –

נאָר ער גייט צופרידענערהייט –

English translation 1287

he is "joyful" about the fact that he is –

ער איז שמח" דערפון וואָס ער איז –

English translation 1288

(and as hinted in his numerical value)

(וכמרומז בהגימטריא שלו)

English translation 1289

an emissary,

שליח,

English translation 1290

to the extent that a person's emissary is like himself literally.

ביז שלוחו של אדם כמותו ממש.

English translation 1291

But on the other hand –

אָבער לאידך גיסא –

English translation 1292

shliach is only the gematria of sameach,

שליח" איז נאָר בגימטריא שמח",

English translation 1293

it is not revealed in the word shliach,

ס'איז ניט בגלוי אין דעם וואָרט שליח",

English translation 1294

but hidden as a gematria:

נאָר בהעלם אַלס אַ גימטריא 150:

English translation 1295

The concept that the shliach is sameach, and especially knowing that he has all the blessings and promises to succeed in his shlichus –

דער ענין אַז דער שליח איז שמח" ובפרט וויסנדיק אַז ער האָט אַלע ברכות והבטחות צו מצליח זיין אין זיין שליחות –

English translation 1296

is only a matter that he needs to know for himself

איז נאָר אַ זאַך וואָס ער דאַרף וויסן פֿאַר זיך

English translation 1297

(in order that he should carry out his shlichus in its fullness and completeness),

(בכדי ער זאָל דורכפירן שליחותו במילואה ובשלימותה),

English translation 1298

but in relation to the environment around him it must be hidden

אָבער ביחס צו דער סביבה אַרום אים דאַרף עס זיין בהעלם

English translation 1299

(like a gematria),

(ווי אַ גימטריא),

English translation 1300

i.e., in a revealed manner

ד.ה. בגלוי

English translation 1301

(in relation to the people around him)

(ביחס צו די מענטשן אַרום אים)

English translation 1302

he may not conduct himself in a manner that since he is the shliach of a person is like himself of the Nasi of our generation and the Nasi is everything –

טאָר ער זיך ניט פירן אין אַן אופן אַז היות ער איז דער שלוחו של אדם כמותו פון נשיא דורנו והנשיא הוא הכל –

English translation 1303

he can step on others and on the world,

קען ער זיך טרעטן אויף אַנדערע און אויף דער וועלט,

English translation 1304

and when he comes to a place and he knows for himself at least –

ובשעת ער קומט אין אַן אָרט און ער ווייס פֿאַר זיך עכ"פ –

English translation 1305

as a shliach of the Nasi of our generation –

אַלס שליח פון נשיא דורנו –

English translation 1306

he can, heaven forbid, push,

קען ער ח"ו שטופּן,

English translation 1307

dominate others,

הערשן אַנדערע,

English translation 1308

sometimes also those who were there before,

אַמאָל אויך די וואָס זיינען פריער געווען דאָרטן,

English translation 1309

wage wars etc. –

פירן מלחמות וכו' –

English translation 1310

this is a complete change from

איז דאָס אַ שינוי בהחלט מ

English translation 1311

(the will)

(רצון)

English translation 1312

of the meshaleach and the result as above.

המשלח והתוצאה כנ"ל.

English translation 1313

And this is clear –

וד"ל –

English translation 1314

he must and needs to conduct himself specifically in pleasant ways and in ways of peace –

ער מוז און דארף זיך פירן דוקא בדרכי נועם ובדרכי שלום –

English translation 1315

from what place in the Torah and the entire Torah was given upon this –

מ"ע מה"ת וכל התורה ניתנה ע"ז 151 –

English translation 1316

the will of the Giver of the Torah –

דער רצון פון נותן התורה –

English translation 1317

the meshaleach of his shliach.

המשלח את המשלח שלו.

English translation 1318

If he has, in the finest of the fine, at least a nail, this is an inner matter,

אויב ער האָט בדקות דדקות עכ"פ נעגל" איז דאָס אַ פנימיות'דיקער ענין,

English translation 1319

he can use it,

ער קען עס נוצן,

English translation 1320

if necessary,

אויב מען דאַרף,

English translation 1321

regarding himself,

בנוגע זיך,

English translation 1322

regarding others, the conduct must and is required to be specifically with love and closeness and pleasant ways and ways of peace

בנוגע צו אַנדערע דאַרף און מוז זיין די הנהגה דוקא באהבה וקירוב ודרכי נועם ודרכי שלום 152

English translation 1323

[as discussed above the hint of "and she shall make her nails",

[כמדובר לעיל 153 דער רמז פון ועשתה את צפרני"" 154,

English translation 1324

"and she shall make" from the language of correction –

ועשתה" מלשון תיקון 155 –

English translation 1325

in relation to oneself,

ביחס צו זיך,

English translation 1326

not in relation to others],

ניט ביחס צו אַנדערע],

English translation 1327

as the will of the meshaleach,

כרצון המשלח,

English translation 1328

the Nasi of our generation whose name is Yosef,

נשיא דורנו ששמו יוסף",

English translation 1329

the conduct should be specifically in the manner of "a good eye he shall be blessed"

די הנהגה זאל זיין דוקא באופן פון טוב עין הוא יבורך"

English translation 1330

(like the conduct of Yosef),

(כהנהגת יוסף),

English translation 1331

and it was declared that specifically this is the way to succeed!

און מ'האט אָנגעזאגט אַז דוקא דאָס איז דער וועג צו מצליח זיין!

English translation 1332

And may it be His will that through this matter of "your springs shall spread forth outward" and with love, one should hasten even more the "arrive, King Messiah",

ויה"ר אַז דורך דעם ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה ובאהבה 156 זאָל מען נאָכ־ מער ממהר זיין דעם אתי מר" דא מלכא משיחא 157,

English translation 1333

the true and complete redemption through Mashiach Tzidkeinu,

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1334

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1335

Continuing from the aforementioned instruction of this matter that shliach is only in gematria

בהמשך לההוראה הנ"ל 158 דערפון וואָס שליח" איז נאר בגימטריא

English translation 1336

(hidden)

(בהעלם)

English translation 1337

sameach,

שמח",

English translation 1338

that one must be careful in shlichus to conduct oneself in pleasant ways and in ways of peace and not to conduct disputes etc. –

אז מ'דארף זיין זהיר בהשליחות צו זיך פירן בדרכי נועם ובדרכי שלום און ניט פירן מחלוקת וכו' –

English translation 1339

so too,

איז אַזוי אויך,

English translation 1340

simply,

כפשוט,

English translation 1341

regarding the bochurim or young men who were sent as shluchim from here to there to a second place,

בנוגע צו די בחורים אָדער יונגע־לייט וועלכע מ'האט געשיקט אַלס שלוחים מהכא להתם למקום שני,

English translation 1342

or from a second place to here in order to learn in a yeshivah or in a kollel:

אָדער ממקום שני להכא בכדי לערנען אין אַ ישיבה אָדער אין אַ כולל:

English translation 1343

They were sent as shluchim to be students or members of the kollel and "candles to illuminate"

מ'האט זיי געשיקט אַלס שלוחים צו זיין תלמידים אָדער חברי הכולל און נרות להאיר" 159

English translation 1344

(as was emphasized at the beginning of their shlichus)..

(ווי מ'האט מדגיש געווען בתחלת שליחותם)..

English translation 1345

Not to be administrators. And since they were chosen as shluchim,

ניט צו זיין מנהלים. און וויבאלד אַז מ'האט זיי אויסגעקליבן אַלס שלוחים,

English translation 1346

it proves that they are from the choicest and most praised among the students,

באווייזט עס אַז זיי זיינען פון די מובחרים ומשובחים שבתלמידים,

English translation 1347

and it was certainly appreciated that they can carry out their shlichus

און מ'האט זיכער אַפּגעשאַצט אַז זיי קענען אויס־ פירן שליחותם

English translation 1348

(because "I do not ask etc. except according to their power").

(ווייל איני מבקש כו' אלא לפי כחן" 160).

English translation 1349

Consequently, there is absolutely no place for them to interfere in the administration of the yeshivah

במילא האָט כלל קיין אָרט ניט אַז זיי זאלן זיך מישן אין הנהלת הישיבה

English translation 1350

(the Rosh Yeshivah and the like)

(דער ראש ישיבה וכיו"ב)

English translation 1351

or the administration of the kollel there,

אָדער הנהלת הכולל דאָרטן,

English translation 1352

and express opinions about who should lead and who should not,

און זאָגן דיעות ווער זאָל אנפירן און ווער ניט,

English translation 1353

all the more so to try to overthrow someone,

עאכו"כ פרואווען אימעצן אַראָפּווארפן,

English translation 1354

and in general –

ובכלל –

English translation 1355

paying attention to the administration and to the arrangements,

אַ שימת לב לההנהלה ולהסדרים,

English translation 1356

boasting and conducting petty disputes and the like!

בויטשען זיך און פירן קליינע מחלוקת'ן וכיו"ב!

English translation 1357

It is obvious that for this they are not shluchim, and on the contrary,

פשיטא אַז אויף דעם זיינען זיי ניט שלוח ואדרבא,

English translation 1358

consequently, if they do this,

במילא אויב זיי טוען דאָס,

English translation 1359

they change the will of the meshaleach

זיינען זיי משנה מרצון המשלח

English translation 1360

(the Vaad –

(ועד –

English translation 1361

to its opposite),

להפכו),

English translation 1362

they cease to be shluchim...!

ווערן זיי אויס שלוחים 161...!

English translation 1363

– This is

– וואָס דאָס איז

English translation 1364

(also)

(אויך)

English translation 1365

based on the sichah of the Rebbe

מיוסד אויף די שיחה פון דעם רבי'ן

English translation 1366

(the Maharash) of blessed memory

(מהורש"ב) נ"ע

English translation 1367

(already printed in Torat Shalom)

(שוין געדרוקט אין תורת שלום" 162)

English translation 1368

regarding the light of the mashpia and the light of the mekabel etc.

וועגן אור המשפיע ואור המקבל וכו'

English translation 1369

(only as it appears, the words are recorded there in brief,

(נאָר ווי עס ווייזט אויס זיינען דאָרטן פֿאַרצייכנט די רייד בקיצור,

English translation 1370

but the content –

אָבער דער תוכן –

English translation 1371

is the foundation of what is being discussed now).

איז דער יסוד פון וואָס מ'רעדט איצטער).

English translation 1372

And especially now is a time,

ובפרט אַז איצטער איז א צייט,

English translation 1373

when one wants and needs to bring Mashiach Tzidkeinu as quickly as possible,

ווען מ'וויל און מ'דארף ברענגען משיח צדקנו וואָס שנעלער,

English translation 1374

and consequently –

ובמילא –

English translation 1375

to act specifically in love of Israel and unity of Israel,

אויף טאָן דוקא אין אהבת ישראל ואחדות ישראל,

English translation 1376

and not, heaven forbid, the opposite of this,

און ניט ח"ו דער היפך דערפון,

English translation 1377

which is a cause for this exile.

וואָס איז אַ סיבה אויף דעם גלות 163.

English translation 1378

Therefore, one says, and in any language of request,

דעריבער זאַגט מען ובכל לשון של בקשה,

English translation 1379

to the bochurim or kollel young men who find themselves in shlichus from here to there or from there to here:

צו די בחורים אָדער כולל יונגע־לייט וועלכע געפינען זיך בשליחות מהכא להתם אָדער מהתם להכא:

English translation 1380

Their shlichus in their place now is to learn Torah and to be "candles to illuminate",

זייער שליחות במקומם עתה איז צו לערנען תורה און צו זיין נרות להאיר",

English translation 1381

not to interfere in the administration of the yeshivah and the institutions.

ניט צו מישן זיך אין הנהלת הישיבה והמוסדות.

English translation 1382

If a bochur

אויב אַ בחור

English translation 1383

(an emissary)

(אַ שליח)

English translation 1384

has a complaint against the Rosh Yeshiva and the like,

האָט אַ טענה קעגן דעם ראש ישיבה וכיו"ב,

English translation 1385

and in his opinion it turns out that something needs to be corrected or changed,

ולדעתו קומט אויס אַז מ'דארף עפּעס מתקן אָדער משנה זיין,

English translation 1386

and in his opinion he is one hundred percent right –

ולדעתו איז ער מאה אחוז" גערעכט –

English translation 1387

it is a good thing and a proper thing that he should endeavor to correct it,

איז אַ גוטע זאַך און אַ גלייכע זאַך אַז ער זאל זיך משתדל זיין דאָס מתקן צו זיין,

English translation 1388

but only in the way of the Torah,

אָבער אך ורק בדרך התורה,

English translation 1389

in pleasant ways and in ways of peace;

בדרכי נועם ובדרכי שלום;

English translation 1390

speak about it with the Rosh Yeshiva and in private and certainly without noise,

רעדן וועגן דעם מיט דעם ראש ישיבה און בחשאי ופשיטא בלא רעש,

English translation 1391

אָדער

English translation 1392

(if it did not help)

(אויב לא הועיל)

English translation 1393

speak about this

רעדן עד"ז

English translation 1394

(with the knowledge of the Rosh Yeshiva)

(בידיעת הר"י)

English translation 1395

with the one who stands over him

מיט דעם עומד על גביו

English translation 1396

(of the Rosh Yeshiva),

(של הר"י),

English translation 1397

not, heaven forbid, conduct disputes and gossip and the like.

ניט ח"ו וח"ו פירן מחלוקת'ן און שושקען זיך וכיו"ב.

English translation 1398

And one explains explicitly:

און מ'איז דערביי מפרש בפירוש:

English translation 1399

The way to correct the matter is not by writing me letters,

דער דרך צו מתקן זיין די זאַך איז ניט דורך שרייבן מיר בריוו,

English translation 1400

telling about the situation etc. –

דערציילן וועגן דעם מצב וכו' –

English translation 1401

neither must you involve me in this,

ניט מען מוז מיר מישן אין דעם,

English translation 1402

nor do I need to involve myself in this;

ניט איך דאַרף זיך מישן אין דעם;

English translation 1403

the way and order established by our Nesi'im is –

דער דרך וסדר המסודר מרבותינו נשיאינו איז –

English translation 1404

to speak with the administration or with those who stand over them respectfully in pleasant ways and in ways of peace,

צו רעדן מיט דער הנהלה אָדער מיט די עומדים על גבם בכבוד בדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 1405

ask that they

בעטן אַז זיי

English translation 1406

(the administration)

(ההנהלה)

English translation 1407

should correct it

זאָלן עס מתקן זיין

English translation 1408

(if it will turn out that it is a matter requiring correction).

(אויב ס'וועט זיך אַרויס־ ווייזען אַז ס'איז אַ דבר הצריך תיקון).

English translation 1409

And if the opinion of the administration turns out not according to his opinion –

און אויב דעת ההנהלה קומט אויס ניט כפי דעתו –

English translation 1410

he must sit down

דאַרף ער זיך אַוועק־ זעצן"

English translation 1411

(with settledness)

(בהתיישבות)

English translation 1412

by himself and contemplate between himself and himself:

פאַר זיך אַליין ומתבונן זיין זיך בינו לבין עצמו:

English translation 1413

Since he was sent as an emissary to learn Torah and to be a light to illuminate,

היות אַז ער איז געשיקט געוואָרן אַלס שליח צו לערנען תורה און צו זיין אַ נר להאיר",

English translation 1414

not to conduct disputes and overturn the administration,

ניט צו פירן מחלוקת און איבערקערן די הנהלה,

English translation 1415

he must accept upon himself the authority of the administration of the yeshiva,

דאַרף ער אָננעמען אויף זיך די מרות פון הנהלת הישיבה,

English translation 1416

and if he changes from the will of the sender he becomes void as an emissary –

און אויב ער איז משנה מרצון המשלח ווערט ער אויס שליח –

English translation 1417

then from whichever side:

איז ממה נפשך:

English translation 1418

If he can accept upon himself the authority of the administration and their decision as to how he must conduct himself,

אויב ער קען אָננעמען אויף זיך מרות ההנהלה און זייער החלטה ווי ער דאַרף זיך פירן,

English translation 1419

and he will sit

און ער וועט זיצן"

English translation 1420

(with settledness and)

(בהתיישבות און)

English translation 1421

learn,

לערנען,

English translation 1422

whether they give him as he wanted

צי מ'גיט אים נאָך ווי ער האָט געוואָלט

English translation 1423

(for whatever reason)

(מאיזה סיבה)

English translation 1424

or not,

אָדער ניט,

English translation 1425

and leave the correction of the matter in the hands of the administration,

און לאָזן דעם תיקון הדבר אין די הענט פון דער הנהלה,

English translation 1426

and not take it into his own hands –

און ניט נעמען דאָס אין די אייגענע הענט –

English translation 1427

then how good and how pleasant is the dwelling of brothers together.

איז מה טוב ומה נעים שבת גגו 164,

English translation 1428

But if he considers himself that for whatever reason he cannot remain sitting and learning while accepting the authority of the administration,

אָבער אויב ער באַטראַכט זיך אַז מאיזה סיבה שתהי' קען ער ניט בלייבן זיצן לערנען אָננעמענדיק די מרות פון דער הנהלה,

English translation 1429

and cannot conduct himself in pleasant ways and in ways of peace,

און קען זיך ניט פירן בדרכי נועם ובדרכי שלום,

English translation 1430

then he is indeed changing from the will of the sender etc. –

איז ער דאָך משנה פון רצון המשלח וכו' –

English translation 1431

let him pack his bundles and return to the place from where he was sent to be an emissary

זאל ער איינפּאַקן זיינע פעקלעך און פארן צוריק למקום פון וואַנעט מ'האט אים געשיקט צו זיין אַ שליח

English translation 1432

(from here to there or from there to here),

(מהכא להתם אָדער מהתם להכא),

English translation 1433

and they will have no complaints against him and he will have no complaints against the Rosh Yeshiva and administration.

און מ'וועט ניט האָבן דערפֿאַר טענות צו אים און ער וועט ניט האָבן טענות צום ראש ישיבה און הנהלה.

English translation 1434

And may it be His will that there should be an increase of knowledge and wisdom etc.,

ויה"ר אַז עס זאָל זיין דער תרבה הדעה והחכמה כו'" 165,

English translation 1435

increase of wisdom,

תרבה החכמה,

English translation 1436

understanding and knowledge,

הבינה 166 והדעת,

English translation 1437

together with increase of truth and peace love.

צוזאַמען מיט תרבה האמת והשלום אהבו" 167.

English translation 1438

And through that which one nullifies the cause of the exile –

און דורך דעם וואָס מ'איז מבטל סיבת הגלות –

English translation 1439

baseless hatred –

שנאת חנם 163 –

English translation 1440

then automatically the effect is immediately nullified,

ווערט בדרך ממילא גלייך בטל דער מסובב,

English translation 1441

the exile,

דער גלות,

English translation 1442

and –

און –

English translation 1443

immediately they are redeemed,

מיד הן נגאלין" 168,

English translation 1444

with the true and complete redemption through Mashiach our righteousness,

בגאולה האמתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1445

that Hashem will take out from exile every Jew by the hand,

וואָס השם וועט אַרויסנעמען פון גלות יעדן אידן באַם האַנט 169,

English translation 1446

(and together with this)

(וביחד עם זה)

English translation 1447

as one nation,

אַלס איין פֿאָלק 170,

English translation 1448

a great congregation

קהל גדול

English translation 1449

(singular term)

(לשון יחיד)

English translation 1450

(and)

(און)

English translation 1451

they shall return here,

ישובו הנה" 171,

English translation 1452

to our holy land,

אין ארצנו הקדושה,

English translation 1453

and there in Jerusalem the holy city,

און דאָרטן אין ירושלים עיר הקודש,

English translation 1454

the city that is united together –

עיר שחוברה לה יחדיו" –

English translation 1455

that makes all of Israel friends,

שהיא עושה כל ישראל לחברים" 172,

English translation 1456

and there itself –

און דאָרטן גופא –

English translation 1457

on the Temple Mount in the third Holy Temple,

על הר הבית בביהמ"ק השלישי 173,

English translation 1458

And in the manner of "and behold, with the clouds of heaven",

ובאופן פון וארו עם ענני שמיא" 174,

English translation 1459

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1460

This Shabbat there also occurs a "meeting" that "Tzirei Agudas Chabad" has arranged. And in connection with this, several points will now be discussed:

דעם שבת קומט אויך פאר א "פגישה" וואס "צעירי אגודת חב"ד" האט איינגעארדנט. ובקשר לזה וועט מען איצטער רעדן עטלעכע נקודות:

English translation 1461

It was discussed earlier

מ'האט גערעדט פריער

English translation 1462

(Siman Dalet)

(סי"ד)

English translation 1463

that every Jew draws down secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner,

אז יעדער איד איז ממשיך רזין דרזין דאורייתא באופן נסי,

English translation 1464

and draws this down "outside" –

און איז דאס ממשיך "חוצה" –

English translation 1465

by lighting the Chanukah candles

דורך אנצינדן נרות חנוכה

English translation 1466

(whose concept is)

(וואס ענינם איז)

English translation 1467

"at the entrance of his house from the outside".

"על פתח ביתו מבחוץ".

English translation 1468

That is, regardless of who the Jew is and how much he knows and on what level he stands etc. –

ד.ה. ניט קוקנדיק ווער דער איד איז און וויפל ער ווייסט און בא וועלכער דרגא ער האלט וכו' –

English translation 1469

at the time he lights a Chanukah candle, this is connected with secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner.

איז בשעת ער צינדט אן א חנוכה ליכטל איז דאס פארבונדן מיט רזין דרזין דאורייתא באופן נסי.

English translation 1470

So a question can arise for a Jew who has not yet reached a high level in Judaism:

קען דאך ווערן א שאלה ביי א אידן וואס האלט נאך ניט ביי א הויכער דרגא אין אידישקייט:

English translation 1471

He is only at the beginning of learning the first "tractate" of Judaism,

ער האלט ערשט בא אנהויבן לערנען די ערשטע "מסכת" פון אידישקייט,

English translation 1472

and certainly he has not yet reached "mehadrin min hamehadrin" in Judaism –

ועאכו"כ אז ער האלט נאך ניט בא "מהדרין מן המהדרין" אין אידישקייט –

English translation 1473

so how is it demanded of him and what connection does he have to do such a lofty thing connected with secrets of secrets of the Torah and moreover –

איז ווי מאנט מען פון אים און וואס פאר א שייכות האט ער צו טאן אזא הויכע זאך פארבונדן מיט רזין דרזין דאורייתא און דערצו נאך –

English translation 1474

in a miraculous manner?!

באופן נסי?!

English translation 1475

It is a matter of the opposite of righteousness and honesty –

ס'איז דאך א זאך פון היפך הצדיק והיושר –

English translation 1476

"hypocrisy"

"היפאקריסי"

English translation 1477

(in the vernacular) –

(בלשון המדינה) –

English translation 1478

that he should do a thing which he does not hold by,

אז ער זאל טאן א זאך בא וועלכער ער האלט ניט,

English translation 1479

and he only imitates another! He does not want to be a "hypocrite."

און ער מאכט נאר נאך א צווייטן! וויל ער ניט זיין קיין "היפאקריט".

English translation 1480

They tell him:

זאגט מען אים:

English translation 1481

Every Jew has inherited the entire Torah,

יעדער איד האט גע'ירש'נט כל התורה כולה,

English translation 1482

as it is written "Torah was commanded to us by Moses, an inheritance for the congregation of Jacob." And in inheritance there is no difference who the heir is,

כמ"ש 175 "תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב". און אין ירושה איז קיין נפק"מ ניט ווער דער יורש איז,

English translation 1483

whether he understands what he inherited or not –

צי ער פארשטייט וואס ער האט גע'ירש'נט אדער ניט –

English translation 1484

it does not affect that he is the owner of what he inherited. And an inheritance has no cessation,

רירט עס ניט אן אין דעם אז ער איז א בעה"ב אויף דעם וואס ער האט גע'ירש'נט 176. און ירושה אין לה הפסק 177,

English translation 1485

so if he inherited it, it remains his forever,

במילא אויב ער האט עס גע'ירש'נט בלייבט עס אלעמאל זיינע,

English translation 1486

and no one can touch it.

און קיינער קען דאס ניט אנרירן.

English translation 1487

As we see even in the laws of the state regarding inheritance:

ווי מ'זעט עס אפילו אין חוקי המדינה בעניני ירושה:

English translation 1488

When someone inherits a factory

בשעת איינער ירש'נט א פאבריק

English translation 1489

(a manufacturing plant),

(בית חרושת),

English translation 1490

to distinguish,

להבדיל,

English translation 1491

it makes no difference whether he understands how the factory works or not –

איז קיין נפק"מ ניט צי ער פארשטייט ווי די פארבריק ארבעט אדער ניט –

English translation 1492

it is his thing. Even if he does not know that he inherited it –

איז דאס זיינע א זאך. אפילו אויב ער ווייסט ניט אז ער האט עס גע'ירש'נט –

English translation 1493

it does not affect that he is the heir.

רירט עס ניט אן אז ער איז דער יורש.

English translation 1494

Even if he does not want the thing he receives by inheritance –

אפילו אויב ער וויל ניט די זאך וואס ער באקומט בירושה –

English translation 1495

it is his. Only afterwards can he give it away,

איז דאס זיינע. נאר דערנאך קען ער דאס אוועקגעבן,

English translation 1496

but initially it passes to him as an inheritance.

אבער לכתחילה גייט עס איבער צו אים אלס א ירושה.

English translation 1497

Similarly,

עד"ז איז אויך

English translation 1498

(to distinguish)

(להבדיל)

English translation 1499

regarding "Torah was commanded to us by Moses, an inheritance for the congregation of Jacob":

בנוגע צו "תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב":

English translation 1500

Since every Jew inherits the entire Torah,

וויבאלד אז יעדער איד ירש'נט גאנץ תורה,

English translation 1501

and an inheritance has no cessation,

וירושה אין לה הפסק,

English translation 1502

it makes no difference whether he understands everything written there or not –

איז קיין נפק"מ ניט צי ער פארשטייט אלץ וואס דארטן שטייט אדער ניט –

English translation 1503

it is his inheritance. Even if he does not know that it is his inheritance –

איז דאס זיינע א ירושה. אפילו אויב ער ווייסט ניט אז ס'איז זיינע א ירושה –

English translation 1504

the lack of knowledge does not change the reality that he is the heir.

איז העדר הידיעה ניט משנה די מציאות אז ער איז דער יורש.

English translation 1505

And the inheritance of every Jew is from the entire Torah. Not only "I am the L-rd your G-d",

און די ירושה פון יעדן אידן איז פון כל התורה כולה. ניט נאר "אנכי ה' אלקיך" 178,

English translation 1506

but the entire Torah,

נאר כל התורה כולה,

English translation 1507

including everything that a distinguished student will innovate in the future

ביז כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש 179

English translation 1508

(which is all a part of Torah),

(וואס איז אלץ א חלק פון תורה),

English translation 1509

without any distinction between the blessing "Shehakol nihyeh bidvaro" and the deepest secrets of the Torah –

אן קיין חילוק צווישן דער ברכה "שהכל נהי' בדברו" און רזין דרזין דאורייתא –

English translation 1510

all of it is his inheritance.

איז דאס אלץ זיינע א ירושה.

English translation 1511

Therefore,

דעריבער,

English translation 1512

even if he is only at the beginning of learning the first "tractate" of Judaism –

אפילו אויב ער האלט ערשט ביים אנהויבן לערנען די ערשטע "מסכת" פון אידישקייט –

English translation 1513

when he engages with a matter connected to the deepest secrets of the Torah in a miraculous manner

איז בשעת ער פארנעמט זיך מיט א זאך פארבונדן מיט רזין דרזין דאורייתא באופן נסי

English translation 1514

(or with another elevated subject in Torah)

(אדער מיט אן אנדער ענין נעלה בתורה)

English translation 1515

it is not "hypocrisy",

איז דאס ניט "היפאקריסי",

English translation 1516

because it is his "heritage",

ווארום דאס איז זיינער א "העריטעדזש",

English translation 1517

his inheritance,

זיינע א ירושה,

English translation 1518

so he is not imitating another,

במילא מאכט ער ניט נאך א צווייטן,

English translation 1519

because it is his.

ווייל דאס איז זיינע.

English translation 1520

There can only be a difference regarding which subject in Torah he begins with. For example

עס קען נאר זיין א נפק"מ פון וועלכן ענין אין תורה ער הויבט אָן. לדוגמא

English translation 1521

(to distinguish) –

(להבדיל) –

English translation 1522

whether he puts on the hat first or the shoes first,

צי ער טוט אָן פריער דעם היטל אדער פריער די שיך,

English translation 1523

but they are both his garments.

אבער זיי זיינען ביידע זיינע קליידער.

English translation 1524

Similarly with Torah

עד"ז בתורה

English translation 1525

(to distinguish):

(להבדיל):

English translation 1526

There can be a difference regarding which subject in Torah he begins,

עס קען זיין א נפק"מ פון וועלכן ענין אין תורה ער הויבט אן,

English translation 1527

but the entire Torah and all its parts belong to him. And moreover:

אבער כל התורה וכל חלקי' באלאנגען צו אים 180. ואדרבה:

English translation 1528

Since it is his, he should try to grasp as much as possible at once,

וויבאלד אז ס'איז זיינע דארף ער פרואוון כאפן וואס מערער בבת אחת,

English translation 1529

and if he cannot at once,

און אויב ער קען ניט בבת אחת,

English translation 1530

at least –

עכ"פ –

English translation 1531

one after the other,

זה אחר זה,

English translation 1532

because it is all his "assets".

ווארום ס'איז אלץ זיינע "נכסים".

English translation 1533

It is only that until now he did not know that it belongs to him,

ס'איז מערניט וואס ביז איצטער האט ער ניט געוואוסט אז דאס באלאנגט צו אים,

English translation 1534

or he did not know the preciousness of the thing that belongs to him,

אדער ער האט ניט געוואוסט די טייערקייט פון דער זאך וואס באלאנגט צו אים,

English translation 1535

and now it was revealed to him;

און איצטער האט מען דאס אים מגלה געווען;

English translation 1536

but after it is revealed to him,

אבער לאחרי ווי מ'איז דאס אים מגלה,

English translation 1537

it is a revelation not of a new thing,

איז דאס א גילוי ניט פון א נייער זאך,

English translation 1538

but of a thing that he already had for a long time,

נאר פון א זאך וואס ער האט שוין פון לאנג,

English translation 1539

because he inherited it as soon as he was born.

ווייל ער האט עס גע'ירש'נט גלייך ווי ער איז געבארן געווארן 176.

English translation 1540

And now he is in great joy from that which was revealed to him that he has such precious treasures,

און איצטער איז ער בשמחה גדולה דערפון וואס מ'האט אים מגלה געווען אז ער האט אזוינע טייערע אוצרות,

English translation 1541

so he "grabs" as much as possible from the Torah which is his inheritance,

במילא "כאפט" ער וואס מערער פון דער תורה וואס איז זיינע א ירושה,

English translation 1542

and it makes no difference what he grabs first,

און ס'איז קיין נפק"מ ניט וואס ער כאפט פריער,

English translation 1543

whether the deepest secrets in a miraculous manner or another part of Torah –

צי רזין דרזין באופן נסי אדער אן אנדער חלק בתורה –

English translation 1544

because it is all his.

ווייל ס'איז אלץ זיינע.

English translation 1545

That which was until now when he still did not know about his precious inheritance –

דאס וואס איז געווען ביז איצטער ווען ער האט נאך ניט געוואוסט וועגן זיין טייערע ירושה –

English translation 1546

is lost

איז פארפאלן

English translation 1547

(although even then it entirely belonged to him,

(כאטש אז אויך דעמולט האט עס אינגאנצן באלאנגט צו אים,

English translation 1548

because lack of knowledge does not affect inheritance).

ווייל העדר הידיעה רירט ניט אן ירושה).

English translation 1549

But in truth it is not lost –

ובאמת איז דאס ניט פאַרפֿאַלן –

English translation 1550

because the very fact that he did not know of it before,

ווייל דאס גופא וואס פריער האט ער דערפון ניט געוואוסט,

English translation 1551

causes in him a great thirst for the thing

פועל'ט ביי אים א צמאון גדול צו דער זאך

English translation 1552

(as explained in Tanya),

(כמבואר בתניא 181),

English translation 1553

and even if he did not know that he is thirsty,

און אפילו אויב ער האט ניט געוואוסט אז ער איז דארשטיק,

English translation 1554

that is an even stronger thirst.

איז דאס נאך א שטארקערער צמאון.

English translation 1555

Consequently, it turns out that the very thing that he previously did not know or did not make his inheritance actual,

במילא קומט אויס אז דאס גופא וואס ער האט פריער ניט געוואוסט אדער ניט מייקר געווען זיין ירושה,

English translation 1556

now causes him to study Torah and fulfill the commandments with greater vigor and strength

ברענגט איצטער אז ער זאל לערנען תורה און מקיים זיין מצוות ביתר שאת וביתר עוז

English translation 1557

(more than the one who always did it).

(מערער ווי דער וואס האט עס אלעמאל געטאן).

English translation 1558

That is, he still has within himself an advantage over those who are already engaged in Torah and commandments and had the thirst for them.

ד.ה. אז ער האט נאך אין זיך א מעלה לגבי די וואס טוען שוין אין תומ"צ און האבן דערצו געהאט דעם צמאון.

English translation 1559

It is understood that not only does he have nothing to be ashamed of before others,

איז מובן אז ניט נאָר וואס ער האט זיך ניט וואס צו שעמען פאר אנדערע,

English translation 1560

because of the fact that previously he did not know or did not make his inheritance actual –

מצד דעם וואס פריער האט ער ניט געוואוסט אדער ניט מייקר געווען זיין ירושה –

English translation 1561

but on the contrary:

נאר אדרבה:

English translation 1562

they can be envious of him,

זיי קענען נאך אים מקנא זיין,

English translation 1563

because of the intensity of his desire for Torah and commandments that is now present with him.

מצד זיין תוקף התשוקה צו תומ"צ וואס איז איצטער ביי אים דא.

English translation 1564

"And give to the wise, and he will become wiser" –

ו"תן לחכם ויחכם עוד" 182 –

English translation 1565

when a wise person,

בשעת א חכם,

English translation 1566

and especially a person of knowledge,

ובפרט א בעל מדע,

English translation 1567

will take the previous words,

וועט נעמען די פריערדיקע רייד,

English translation 1568

he will be able to explain them further to others,

וועט ער זיי קענען נאכמער מסביר זיין צו אנדערע,

English translation 1569

and thereby influence them,

און דערמיט משפיע זיין אויף זיי,

English translation 1570

until in a manner of striking in order to cause to strike,

ביז אין אן אופן פון טופח על מנת להטפיח,

English translation 1571

so that they too will become "lamps to illuminate."

אז אויך זיי זאלן ווערן "נרות להאיר".

English translation 1572

The explanation in Rashi:

דער ביאור בפרש"י:

English translation 1573

When the five-year-old studies the verse in our portion "And her days were fulfilled to give birth" –

בשעת דער בן חמש לערנט דער פסוק בפרשתנו "וימלאו ימי' ללדת" –

English translation 1574

a question immediately arises for him:

ווערט ביי אים גלייך א שאלה:

English translation 1575

The Torah has until now told about hundreds of births,

תורה האט שוין ביז איצטער דערציילט וועגן הונדערטער לידות,

English translation 1576

and not once does it say in connection with a birth "And her days were fulfilled to give birth"

און קיין איין מאל שטייט ניט בקשר מיט א לידה "וימלאו ימי' ללדת"

English translation 1577

(it only says "and she gave birth" to so-and-so, etc.) –

(עס שטייט נאר אז "ותלד" פלוני וכיו"ב) –

English translation 1578

so why suddenly in this verse is a new expression stated –

איז פארוואס עפעס מיטאמאל אין דעם פסוק שטייט א נייער לשון –

English translation 1579

"And her days were fulfilled to give birth"?

"וימלאו ימי' ללדת"?

English translation 1580

Rashi must answer on the spot the question of the five-year-old when he studies the verse

מוז רש"י על אתר פארענטפערן די שאלה פון בן חמש בשעת ער לערנט דעם פסוק

English translation 1581

(and not wait until Parashat Vayeishev).

(און ניט וואַרטן ביז פ' וישב).

English translation 1582

Rashi answers it by prefacing another question:

פארענטפערט עס רש"י מיט מקדים זיין נאך א שאלה:

English translation 1583

"But regarding Tamar it is written 'And it came to pass at the time of her giving birth.'" Why does the verse change, that regarding the birth of Jacob and Esau it says "And her days were fulfilled,"

"אבל בתמר כתיב ויהי בעת לדתה". פארוואס איז דער פסוק משנה אז בא הולדת יעקב ועשו שטייט "וימלאו ימי'",

English translation 1584

whereas regarding Tamar it says "And it came to pass at the time of her giving birth"?

משא"כ בא תמר שטייט "ויהי בעת לדתה"?

English translation 1585

That is:

דאס הייסט:

English translation 1586

Rashi comes here to answer

רש"י קומט דא פארענטפערן

English translation 1587

(not the question of the change in the verses here regarding Parashat Vayeishev,

(ניט די שאלה פון דעם שינוי הכתובים דא לגבי פ' וישב,

English translation 1588

which is not a question until the five-year-old will study it,

וואס דאס איז ניט קיין שאלה ביז דער בן חמש וועט עס לערנען,

English translation 1589

but he comes to answer)

נאר ער קומט ענטפערן)

English translation 1590

the question of the five-year-old on the spot why it says "And her days were fulfilled"

די שאלה פון בן חמש על אתר פארוואס שטייט "וימלאו ימי'"

English translation 1591

(unlike in all the births before this in the Torah),

(אנדערש ווי בכל הלידות שלפנ"ז בתורה),

English translation 1592

but in order to answer this, Rashi prefaces that there is another question from the change in the verse regarding Tamar,

אבער בכדי דאס צו פארענטפערן איז רש"י מקדים אז ס'איז דא נאך א שאלה פון דעם שינוי הכתוב בא תמר,

English translation 1593

and based on this one will understand why here it says "And her days were fulfilled."

ועפ"ז וועט מען פארשטיין פארוואס דא שטייט "וימלאו ימי'".

English translation 1594

And the explanation of this:

והביאור בזה:

English translation 1595

The Torah wanted to bring out that regarding Tamar the birth was not in full months,

תורה האט געוואלט ארויסברענגען אז בא תמר איז די לידה געווען ניט בט' חדשים,

English translation 1596

but less than that. Therefore, the Torah makes a change there and writes an unusual expression in connection with the birth –

נאר ווייניקער דערפון. דערפאר מאכט דארטן תורה א שינוי און שרייבט א לשון בלתי רגילה בקשר מיט דער לידה –

English translation 1597

"And it came to pass at the time of her giving birth,"

"ויהי בעת לדתה",

English translation 1598

in order to emphasize that there the birth was in an unusual manner –

בכדי מדגיש זיין אז דארטן איז די לידה געווען באופן בלתי רגיל –

English translation 1599

not in full months,

ניט בט' חדשים,

English translation 1600

but premature.

נאר חסרים.

English translation 1601

But from this alone

אבער דערפון אליין

English translation 1602

(that it says "And it came to pass at the time of her giving birth")

(וואס עס שטייט "ויהי בעת לדתה")

English translation 1603

it is not necessarily proven that it was premature

איז ניט מוכרח אז ס'איז געווען חסר

English translation 1604

(not full months),

(ניט ט' חדשים),

English translation 1605

because the meaning of the words "And it came to pass at the time of her giving birth" is not specifically premature.

ווייל דער פירוש התיבות "ויהי בעת לדתה" איז ניט דוקא חסר.

English translation 1606

Therefore, the Torah needs somewhere else

דערפאר דארף תורה ערגעץ וואו אנדערש

English translation 1607

(where there was a birth in full months)

(וואו ס'איז געווען א לידה בט' חדשים)

English translation 1608

to write an expression such that when one compares that expression with the expression "And it came to pass at the time of her giving birth" one will understand that there it was premature. Therefore, the Torah writes in our portion "And her days were fulfilled,"

שרייבן א לשון וואס בשעת מ'פארגלייכט דעם לשון מיטן לשון "ויהי בעת לדתה" וועט מען פארשטיין אז דארטן איז דאס חסר. דעריבער שרייבט תורה בפרשתנו "וימלאו ימי'",

English translation 1609

the meaning of "And they were fulfilled" is simply – full,

וואס דער טייטש פון "וימלאו" איז בפשטות – מלא,

English translation 1610

consequently, when one compares the expression "And it came to pass at the time of her giving birth" to "And her days were fulfilled,"

במילא בשעת מ'גלייכט צו דעם לשון "ויהי בעת לדתה" צו "וימלאו ימי'",

English translation 1611

it is understood that "at the time of her giving birth" is not full months

איז מובן אז "בעת לדתה" איז ניט חדשים מלאים

English translation 1612

(but premature),

(נאר חסרים),

English translation 1613

"for her days were not fulfilled, for she gave birth at seven months."

"שלא מלאו ימי' כי לז' חדשים ילדתם".

English translation 1614

It turns out,

קומט אויס,

English translation 1615

that through Rashi explaining the change in language of "And her days were fulfilled" and "And it came to pass at the time of her giving birth," he also answers the question on the spot why here a new expression is stated regarding birth, "And her days were fulfilled"

אז דורך דעם וואס רש"י איז מבאר דעם שינוי הלשון פון "וימלאו ימי'" און "ויהי בעת לדתה" פארענטפערט ער אויך די שאלה על אתר פארוואס דא שטייט א לשון חדשה בנוגע צו לידה "וימלאו ימי'"

English translation 1616

(which is not stated in all the births before this in the Torah) –

(וואס שטייט ניט בא כל הלידות שלפנ"ז בתורה) –

English translation 1617

because with this the Torah brings out that "at the time of her giving birth" regarding Tamar means "for her days were not fulfilled,"

ווייל דערמיט ברענגט תורה ארויס אז "בעת לדתה" בא תמר מיינט "שלא מלאו ימי'",

English translation 1618

for by comparing "at the time of her giving birth" to "And her days were fulfilled" it is understood that the meaning of "at the time of her giving birth" is "for her days were not fulfilled."

ווייל צוגלייכנדיק "בעת לדתה" צו "וימלאו ימי'" איז מובן אז דער פירוש אין "בעת לדתה" איז "שלא מלאו ימי'".

English translation 1619

According to this, however, it is still not understood:

לפי"ז איז אבער נאך אלץ ניט מובן:

English translation 1620

According to the above, when it says "and her days were fulfilled" in order to bring out that "at the time of her giving birth" means "that her days were not fulfilled" –

ע"פ הנ"ל אז עס שטייט "וימלאו ימי'" בכדי ארויסצוברענגען אז "בעת לדתה" מיינט "שלא מלאו ימי'" –

English translation 1621

it should have been stated at the first birth in the Torah,

האט עס געדארפט שטיין בא דער ערשטער לידה בתורה,

English translation 1622

or at the birth closest to "and it was at the time of her giving birth" by Tamar,

אדער בא דער לידה הכי סמוכה צו "ויהי בעת לדתה" בא תמר,

English translation 1623

i.e., at the birth of Er and Onan and Shelah,

ד.ה. ביי דער לידה פון ער ואונן ושילה 183,

English translation 1624

and especially since their childbirth

ובפרט אז זייער הולדה

English translation 1625

(of Er etc.)

(פון ער וכו')

English translation 1626

is in the same matter and section as "and it was at the time of her giving birth",

איז באותו הענין והפרשה פון "ויהי בעת לדתה",

English translation 1627

then if there it would have said "and her days were fulfilled" it would have very strongly emphasized that in relation to this "at the time of her giving birth" is lacking. But how does it fit that "and her days were fulfilled" should be stated at the birth of Jacob and Esau

איז אויב דארטן וואלט געשטאנען "וימלאו ימי'" וואלט עס גאר שטארק מדגיש געווען אז ביחס לזה איז "בעת לדתה" חסר. אבער ווי פאסט עס אז "וימלאו ימי'" זאל שטיין בא הולדת יעקב ועשו

English translation 1628

(not in proximity to "at the time of her giving birth",

(ניט בסמיכות צו "בעת לדתה",

English translation 1629

and not the first birth in the Torah)

און ניט די ערשטע לידה בתורה)

English translation 1630

in order to bring out that "at the time of her giving birth" by Tamar is lacking?!

בכדי ארויסברענגען אז "בעת לדתה" בא תמר איז חסר?!

English translation 1631

So the answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 1632

It is not the simple explanation that "and her days were fulfilled" is stated at the birth of Jacob and Esau only in order to teach about "at the time of her giving birth" by Tamar,

ס'איז ניט דער פשט אז עס שטייט "וימלאו ימי'" בא הולדת יעקב ועשו נאר צוליב אפלערנען אויף "בעת לדתה" בא תמר,

English translation 1633

rather in this there is also a lesson about something else,

נאר אין דעם איז אויך דא א לימוד על אחר,

English translation 1634

i.e., a novel idea in and of itself

ד.ה. א חידוש מצ"ע

English translation 1635

(in addition to the lesson from it regarding "at the time of her giving birth"),

(בנוסף צום לימוד דערפון בנוגע צו "בעת לדתה"),

English translation 1636

therefore it is stated specifically here

דערפאר שטייט עס דוקא דא

English translation 1637

(and not at the first birth or at the birth of Er etc.):

(און ניט בא דער לידה ראשונה אדער בא לידת ער כו'):

English translation 1638

Two verses earlier in our portion where it says "and Rivkah conceived" it is told:

צוויי פסוקים פריער בפרשתנו 184 וואו עס שטייט "ותהר רבקה" ווערט דערציילט:

English translation 1639

"and the children struggled within her and she said, if so, why am I thus, and she went to inquire of the Lord",

"ויתרוצצו הבנים בקרבה ותאמר אם כן למה זה אנכי ותלך לדרוש את ה'",

English translation 1640

"and she said, if so –

"ותאמר אם כן –

English translation 1641

great is the pain of pregnancy",

גדול צער העיבור",

English translation 1642

"to inquire of the Lord –

"לדרוש את ה' –

English translation 1643

that He should tell her what would be its end".

שיגיד לה מה תהא בסופה".

English translation 1644

I.e., that Rivkah had great pain from the pregnancy,

ד.ה. אז רבקה האט געהאט גרויס צער פון דעם עיבור,

English translation 1645

because "the children struggled within her",

ווארום "ויתרוצצו הבנים בקרבה",

English translation 1646

"for running,

"ל' ריצה,

English translation 1647

when she passed by the entrances of the Torah of Shem and Ever, Jacob would run and struggle to come out,

כשהיתה עוברת על פתחי תורה של שם ועבר יעקב רץ ומפרכס לצאת,

English translation 1648

passing by the entrance of idolatry, Esau would struggle to come out".

עוברת על פתחי ע"א עשו מפרכס לצאת".

English translation 1649

It is understood from this, according to the one who is five years old in Scripture, that specifically in this pregnancy the Almighty had to have mercy on Rivkah and make that the pregnancy should not be of full months

לייגט זיך בא דעם בן חמש למקרא אז דוקא בעיבור זו האט דער אויבערשטער געדארפט רחמנות האבן אויף רבקה'ן און מאכן אז דער עיבור זאל זיין ניט פון חדשים מלאים

English translation 1650

("and her days were fulfilled"),

("וימלאו ימי'"),

English translation 1651

rather lacking

נאר חסר

English translation 1652

(of seven months etc.).

(של ז' חדשים וכיו"ב).

English translation 1653

Therefore it is specifically relevant to emphasize the novel thing –

דעריבער איז דא דוקא נוגע להדגיש דעם חידוש דבר –

English translation 1654

that even though she had pain of pregnancy from "they struggled",

אז אע"פ וואס זי האט געהאט צער העיבור מצד "ויתרוצצו",

English translation 1655

there was "and her days were fulfilled".

איז געווען "וימלאו ימי'".

English translation 1656

Accordingly, the question turns the other way:

לפי"ז ווערט די שאלה לאידך גיסא:

English translation 1657

If there is a reason in place why here it says "and her days were fulfilled" –

אויב ס'איז דא א טעם על אתר פארוואס דא שטייט "וימלאו ימי'" –

English translation 1658

why does Rashi need to come to the explanation of "at the time of her giving birth" by Tamar?

פארוואס דארף רש"י אנקומען צום פירוש פון "בעת לדתה" בא תמר?

English translation 1659

So the reasoning is:

איז די הסברה:

English translation 1660

The reason in and of itself

דער טעם מצ"ע

English translation 1661

(that "and her days were fulfilled" emphasizes the novel idea that despite the pain of pregnancy, "and her days were fulfilled")

(אז "וימלאו ימי'" איז מדגיש דעם חידוש אז טראץ צער העיבור איז "וימלאו ימי'")

English translation 1662

is not sufficient according to the plain meaning of Scripture to explain why here it says "and her days were fulfilled" differently than in the other births in the Torah before this.

איז ניט גענוג ע"פ פשוטו של מקרא צו מסביר זיין פארוואס דא שטייט "וימלאו ימי'" אנדערש ווי בשאר הלידות שבתורה לפנ"ז.

English translation 1663

True, it says "they struggled" and she had pain of pregnancy –

איי עס שטייט "ויתרוצצו" און זי האט געהאט צער העיבור –

English translation 1664

she had pain,

האט זי געהאט צער,

English translation 1665

but this is not enough reason why the Torah changes and writes "and her days were fulfilled". Rather the main reason for this

אבער דאס איז ניט גענוג טעם פארוואס תורה איז משנה און שרייבט "וימלאו ימי'". נאר דער עיקר טעם לזה

English translation 1666

(that it says "and her days were fulfilled")

(וואס עס שטייט "וימלאו ימי'")

English translation 1667

is because of the lesson from Tamar

איז מצד דעם לימוד בא תמר

English translation 1668

(that there the pregnancy was lacking).

(אז דארטן איז דער עיבור געווען חסר).

English translation 1669

But the Torah did not want to simply place the words "and her days were fulfilled" in a place where it has no explanation in and of itself

אבער תורה האט ניט געוואלט סתם שטעלן די ווערטער "וימלאו ימי'" אין אן אָרט וואו דאס האט קיין פירוש ניט מצ"ע

English translation 1670

(in place),

(על אתר),

English translation 1671

therefore the Torah placed it here at the birth of Jacob and Esau where the matter is also fitting in the sequence of matters in order to emphasize a novel idea in place

דעריבער האט עס תורה געשטעלט דא בא הולדת יעקב ועשו וואו דער ענין איז אויך מתאים בהמשך הענינים בכדי צו מדגיש זיין א חידוש על אתר

English translation 1672

(that despite her pain of pregnancy,

(אז טראץ איר צער עיבור,

English translation 1673

it was "and her days were fulfilled").

איז "וימלאו ימי'").

English translation 1674

According to the above, one will also understand why Rashi does not simply write that by Tamar it was "lacking"

ע"פ הנ"ל וועט מען אויך פארשטיין פארוואס רש"י שרייבט ניט סתם אז בא תמר איז געווען "חסרים"

English translation 1675

(and by Rivkah "full"),

(און בא רבקה "מלאים"),

English translation 1676

rather "that her days were not fulfilled, for she gave birth at seven months":

נאר "שלא מלאו ימי' כי לז' חדשים ילדתם":

English translation 1677

Since "and her days were fulfilled" is stated specifically here

וויבאלד אז "וימלאו ימי'" שטייט דוקא דא

English translation 1678

(at the birth of Jacob and Esau)

(בא הולדת יעקב ועשו)

English translation 1679

because it comes to emphasize the novel idea that despite the pain of pregnancy of Rivkah, "and her days were fulfilled"

ווייל דאס קומט מדגיש זיין דעם חידוש אז טראץ צער העיבור של רבקה איז "וימלאו ימי'"

English translation 1680

(and the Almighty did not make her pregnancy be lacking months) –

(און דער אויבערשטער האט ניט געמאכט אז עיבורה זאל זיין חדשים חסרים) –

English translation 1681

the novel idea is much stronger when one says that there is a reality of "she gave birth at seven months"

איז דער חידוש א סך שטארקער בשעת מ'זאגט אז ס'איז דא א מציאות פון "ז' חדשים ילדתם"

English translation 1682

(by Tamar)

(בא תמר)

English translation 1683

and nevertheless by Rivkah it was "and her days were fulfilled" nine months,

און אעפ"כ איז בא רבקה געווען "וימלאו ימי'" ט' חדשים,

English translation 1684

i.e., her pregnancy lasted two months longer

ד.ה. אז עיבורה האט זיך געצויגן צוויי חדשים לענגער

English translation 1685

(even though she had great pain),

(כאטש זי האט געהאט צער גדול),

English translation 1686

as opposed to if one says that there is only a reality of "lacking",

משא"כ אויב מ'זאגט אז ס'איז דא נאר א מציאות פון "חסרים",

English translation 1687

which can mean a few days less than nine months,

וואס קען מיינען עטלעכע טעג ווייניקער פאר ט' חדשים,

English translation 1688

then it is not such a great novel idea that Rivkah's pregnancy lasted only a few more days.

איז דאן ניט אזא גרויסער חידוש אז עיבור רבקה האט זיך געצויגן בלויז נאך עטלעכע טעג.

English translation 1689

According to this, the question is reversed:

לפי"ז איז די שאלה פארקערט:

English translation 1690

Why does Rashi not emphasize that "and her days were fulfilled" of Rebecca's pregnancy was nine months,

פארוואס איז רש"י ניט מדגיש אז "וימלאו ימי'" פון עיבור רבקה איז געווען ט' חדשים,

English translation 1691

just as he emphasizes that Tamar's pregnancy was "seven months"

אזוי ווי ער איז מדגיש אז עיבור תמר איז געווען "ז' חדשים"

English translation 1692

(It is certainly necessary to say that "and her days were fulfilled" means nine months. It cannot mean seven months,

(ס'איז דאך מוכרח צו זאגן אז "וימלאו ימי'" מיינט לט' חדשים. עס קען ניט מיינען לז' חדשים,

English translation 1693

because then there would be no difference between "and her days were fulfilled" and "at the time of her giving birth" (which Rashi explains means seven months),

ווארום דעמולט אז ניטא קיין חילוק צווישן "וימלאו ימי'" און "בעת לדתה" (וואס רש"י איז מפרש אז דאס מיינט לז' חדשים),

English translation 1694

and it cannot mean eight months,

און עס קען ניט מיינען לח' חדשים,

English translation 1695

because Rashi knows from the Gemara that a child born at eight months is not viable,

ווייל רש"י ווייסט פון דער גמרא אז א ולד שנולד לח' חודשים איז ניט קיין בר קיימא,

English translation 1696

so one must say that "and her days were fulfilled" means nine months)?

מוז מען זאגן אז "וימלאו ימי' מיינט לט' חדשים)?

English translation 1697

And especially since it is indeed stated in Targum Yonatan on the verse "and her days were fulfilled" –

ובפרט אז עס שטייט טאקע אין תרגום יונתן עה"פ "וימלאו ימי'" –

English translation 1698

"and were completed two hundred and seventy

"ושלימו מאתן ושבעין

English translation 1699

(according to Rabbi Akiva)

(לר"ע)

English translation 1700

days of her pregnancy for childbirth."

יומי עיבורהא למילד".

English translation 1701

There is an inquiry whether Rashi saw Targum Yonatan. Regarding Targum Onkelos –

ס'איז דא א חקירה צי רש"י האט געזען תרגום יונתן 185. בנוגע תרגום אונקלוס –

English translation 1702

Rashi brings it in many places.

ברענגט אים רש"י בכ"מ.

English translation 1703

Additionally, he brings from the Yerushalmi,

עד"ז ברענגט ער פון ירושלמי,

English translation 1704

and it is debated whether this means Midrash or Targum Yerushalmi. But Targum Yonatan he does not bring,

און מ'קלערט צי דאס מיינט מדרש אדער תרגום ירושלמי. אבער תרגום יונתן ברענגט ער ניט,

English translation 1705

therefore one wants to say that Rashi did not have it.

דערפאר וויל מען זאגן אז רש"י האט אים ניט געהאט.

English translation 1706

In any case, even if Rashi did not have this Targum Yonatan –

עכ"פ אפילו אויב רש"י האט ניט געהאט דעם תרגום יונתן –

English translation 1707

he nevertheless knew what is stated in the Gemara in Niddah that "pregnancy in gematria is two hundred and seventy-one."

האט ער אבער געוואוסט וואס עס שטייט אין גמרא בנדה 186 אז "הריון בגימטריא מאתן ושבעים וחד הוו".

English translation 1708

[This is not a contradiction to what is stated in Targum Yonatan (on "and her days were fulfilled" –

[דאס איז קיין סתירה צו דעם וואס שטייט אין תרגום יונתן (אויף "וימלאו ימי'" –

English translation 1709

"and were completed two hundred and seventy days of her pregnancy for childbirth",

"ושלימו מאתן ושבעין יומי עיבורהא למילד",

English translation 1710

and not 271 days),

און ניט רע"א יום),

English translation 1711

because Targum Yonatan speaks about 270 complete days,

ווייל דער תרגום יונתן רעדט וועגן ר"ע ימים שלימים,

English translation 1712

including the 270th day,

כולל דעם יום הר"ע,

English translation 1713

in its language –

כלשונו –

English translation 1714

"and were completed two hundred and seventy days",

"ושלימו מאתן ושבעין יומי",

English translation 1715

"and her days were fulfilled",

"וימלאו ימי'",

English translation 1716

in contrast to "two hundred and seventy-one" in the Gemara which does not include the 271st day],

משא"כ "מאתן שבעין וחד" אין גמרא איז ניט כולל דעם יום רע"א],

English translation 1717

And since Rashi knew from the Gemara –

און וויבאלד אז רש"י האט געוואוסט פון דער גמרא –

English translation 1718

the question becomes:

ווערט די שאלה:

English translation 1719

Why does Rashi not explain that "and her days were fulfilled" means pregnancy of nine months,

פארוואס איז רש"י ניט מפרש אז "וימלאו ימי'" מיינט עיבור לט' חדשים,

English translation 1720

271 days

רע"א יום

English translation 1721

(just as he explains that "the time of her giving birth" means "seven months")?

(אזוי ווי ער איז מפרש אז "עת לדתה" מיינט "לז' חדשים")?

English translation 1722

The answer to this is:

איז דער ענטפער אויף דעם:

English translation 1723

The Gemara says "a woman does not conceive and give birth except at two hundred and seventy-one days or two hundred and seventy-two days or two hundred and seventy-three days." Consequently, Rashi does not want to decide what "and her days were fulfilled" of Rebecca was,

די גמרא 187 זאגט "אין האשה מתעברת ויולדת אלא למאתים ושבעים ואחד יום או למאתים ושבעים ושנים יום או למאתים ושבעים ושלשה". במילא וויל רש"י ניט מכריע זיין ווי ס'איז געווען "וימלאו ימי'" פון רבקה,

English translation 1724

271,

רע"א,

English translation 1725

272 or 273 days

רע"ב אדער רע"ג יום

English translation 1726

(if a decision is applicable in this matter),

(אויב ס'איז שייך בזה א הכרעה),

English translation 1727

therefore he does not write how many days "and her days were fulfilled" are

דערפאר שרייבט ער ניט וויפל טעג "וימלאו ימי'" זיינען

English translation 1728

(as Targum Yonatan writes,

(ווי תרגום יונתן שרייבט,

English translation 1729

or as the Gemara says the gematria of "pregnancy" –

אדער ווי די גמרא זאגט די גימטריא פון "הריון" –

English translation 1730

271).

רע"א).

English translation 1731

And one could elaborate on all this,

ויש להאריך בכל זה,

English translation 1732

but this is not the place and this is not the time.

ואין כאן המקום ואין כאן הזמן.

English translation 1733

The explanation in the note on the Zohar:

דער ביאור אין דער הערה אויפן זהר:

English translation 1734

In the note he explains

אין דער הערה איז ער מבאר

English translation 1735

(as above)

(כנ"ל)

English translation 1736

that the "two kids of goats" that Isaac ate on Passover eve

אז די "שני גדיי עזים" וואס יצחק האט געגעסן בערב פסח

English translation 1737

("at that time it was Passover eve")

("ההוא זמנא ערב פסח הוה")

English translation 1738

and through this Jacob received the blessings of Isaac –

און עי"ז האט יעקב באקומען די ברכות יצחק –

English translation 1739

are "corresponding to the Passover sacrifice and the Festival sacrifice of Passover." And in addition, these "two kids of goats"

זיינען "לנגד קרבן פסח וקרבן חגיגה שבע"פ". און דערצו זיינען די "שני גדיי עזים"

English translation 1740

(that Isaac ate on Passover eve)

(וואס יצחק האט געגעסן בערב פסח)

English translation 1741

are corresponding to the two goats of Yom Kippur,

כנגד די שני שעירים דיוהכ"פ,

English translation 1742

"Rabbi Yehudah said: here is a hint that the children of Jacob are destined to offer two goats, one for Hashem and one for Azazel on Yom Kippur..

"ר' יהודה אמר רמז הכא דזמינין בנוי דיעקב לקרבא שני שעירים חד לה' וחד לעזאזל ביומא דכפורי..

English translation 1743

And thus the two kids of goats and from both of them Isaac tasted and ate"

וע"ד שני גדיי עזים ומתרווייהו טעים יצחק ואכיל"

English translation 1744

(as discussed above that according to all opinions, Isaac's blessing and the eating of the kids were on Passover eve,

(כמדובר לעיל אז לכו"ע איז ברכת יצחק ואכילת הגדיים געווען בערב פסח,

English translation 1745

only in this very matter there is an additional hint –

נאר אין דעם גופא קומט צו נאך א רמז –

English translation 1746

that they are corresponding to the two goats of Yom Kippur),

אז זיי זיינען כנגד די שני שעירים דיוהכ"פ),

English translation 1747

and he explains in the note the connection between Yom Kippur and Passover.

און ער איז מבאר אין דער הערה דעם קשר צווישן יוהכ"פ מיט פסח.

English translation 1748

And based on this

ועפ"ז

English translation 1749

(that Isaac ate the kids of goats on Passover eve (corresponding to Passover and the Festival sacrifice),

(אז יצחק האט געגעסן די גדיי עזים בערב פסח (כנגד פסח וחגיגה),

English translation 1750

and they are also corresponding to the two goats of Yom Kippur,

און זיי זיינען אויך כנגד די שני שעירים דיוהכ"פ,

English translation 1751

and being corresponding to the two goats of Yom Kippur, "from both of them Isaac tasted and ate" on Passover eve) one could say,

און זייענדיק כנגד די שני שעירים דיוהכ"פ איז "מתרווייהו טעים יצחק ואכיל" בערב פסח) י"ל,

English translation 1752

that the elevation in this is like the elevation of Purim relative to Yom Kippur:

אז דער עילוי בזה איז ע"ד העילוי פון פורים לגבי יוהכ"פ:

English translation 1753

It is stated in Tikkunei Zohar that "Yom HaKippurim" is "K-Purim." And it is explained in Chassidus the concept in this:

עס שטייט אין תקו"ז 188 אז "יום הכפורים" איז "כ-פורים". ומבואר בחסידות 189 דער ענין בזה:

English translation 1754

In order to accomplish the matters that are accomplished on Yom HaKippurim –

בכדי צו אויפטאן די ענינים וואס מ'טוט אויף ביוהכ"פ –

English translation 1755

one must come to afflictions and fasting etc. –

דארף מען אנקומען צו עינויים ותענית וכו' –

English translation 1756

negation of the body.

שלילת הגוף.

English translation 1757

However, on Purim one accomplishes the same matters through eating, drinking, and physical feast,

משא"כ בפוריט טוט מען אויף די זעלבע ענינים ע"י אכו"ש וסעודה גשמית,

English translation 1758

until "a person is obligated to become intoxicated on Purim until he does not know." Which proves that on Purim there is a greater drawing down and from a higher place than on Yom HaKippurim,

ביז אז "חייב אינש לבסומי בפוריא עד דלא ידע" 190. וואס דאס באווייזט אז בפורים איז דא א המשכה גדולה יותר וממקום עליון יותר ווי ביוהכ"פ,

English translation 1759

since one can draw down the same influences not through negation of the body and physicality,

וויבלאד אז מ'קען ממשיך זיין די זעלבע המשכות ניט דורך שלילת הגוף והגשמיות,

English translation 1760

but through physical eating, drinking, etc.

נאר דורך אכו"ש גשמית כו'.

English translation 1761

That is, the advantage of transformation –

ד.ה. די מעלה פון אתהפכא –

English translation 1762

one does not negate the body,

ניט מ'איז שולל דעם גוף,

English translation 1763

but one transforms the body so that through the body itself one should draw down the influences.

נאר מ'איז מהפך דעם גוף אז דורך דעם גוף עצמו זאל מען ממשיך זיין די המשכות.

English translation 1764

And corresponding to this, it could be said that the advantage of eating the Paschal sacrifice

ועד"ז י"ל איז די מעלה פון אכילת קרבן פסח

English translation 1765

(over Yom HaKippurim) –

(אויף יוהכ"פ) –

English translation 1766

is the advantage of transformation:

די מעלה פון אתהפכא:

English translation 1767

It is explained in the Sages, may their memory be for a blessing, that they brought a lamb for the Paschal sacrifice

ס'איז מבואר בחז"ל 191 אז מ'האט געבראכט א שה פאר דעם קרבן פסח

English translation 1768

(in the Passover of Egypt),

(בפסח מצרים),

English translation 1769

because the idol of the Egyptians was a lamb,

ווייל די ע"ז פון די מצריים איז געווען א שה,

English translation 1770

the Jews slaughtered the idol of the Egyptians and from it brought the Paschal sacrifice,

האבן אידן גע'שחט'ן די ע"ז פון די מצריים און דערפון געבראכט דעם קרבן פסח,

English translation 1771

"Draw forth and take,"

"משכו וקחו",

English translation 1772

"Withdraw your hands from idolatry etc.,"

"משכו ידיכם מע"ז כו'",

English translation 1773

to show that they use the idol of the Egyptians specifically to bring a sacrifice to God –

צו באווייזן אז זיי נוצן די ע"ז פון די מצריים דוקא אויף ברענגען א קרבן לה' –

English translation 1774

the concept of transformation,

דער ענין פון אתהפכא,

English translation 1775

and not only that they brought it for a sacrifice,

און ניט נאר וואס מ'האט דאס געבראכט פאר א קרבן,

English translation 1776

which is also a wonder,

וואס דאס איז אויך א חידוש,

English translation 1777

but they also ate it,

נאר מ'האט עס אויך געגעסן,

English translation 1778

and moreover –

ואדרבה –

English translation 1779

the Paschal sacrifice "did not come initially except for eating" *191 –

קרבן פסח "לא בא מתחילתו אלא לאכילה" *191 –

English translation 1780

the ultimate concept of transformation.

תכלית ענין פון אתהפכא.

English translation 1781

Corresponding to the aforementioned superiority of Purim,

ע"ד דער עילוי הנ"ל פון פורים,

English translation 1782

that through eating and drinking one draws down that which on Yom HaKippurim one draws down through fasting.

אז דורך אכילה ושתי' איז מען ממשיך דאס וואס ביוהכ"פ איז מען ממשיך ע"י תענית.

English translation 1783

And it could be said that this is also the superiority of that which Isaac ate the "two kid goats" on the eve of Passover,

וי"ל אז דאס איז אויך דער עילוי דערפון וואס יצחק האט געגעסן די "שני גדיי עזים" בערב פסח,

English translation 1784

corresponding to the Paschal sacrifice and the festive offering,

כנגד קרבן פסח וחגיגה,

English translation 1785

and being also corresponding to the two goats of Yom HaKippurim, "from both of them

און זייענדיק אויך כנגד די שני שעירים דיוהכ"פ איז "מתרווייהו

English translation 1786

(from the two kid goats)

(פון די שני גדיי עזים)

English translation 1787

Isaac tasted and ate" –

טעים יצחק ואכיל" –

English translation 1788

the superiority of transformation,

דער עילוי פון אתהפכא,

English translation 1789

that specifically through the tasting and eating of the "two kid goats" by Isaac is accomplished that which on Yom HaKippurim is accomplished through fasting

אז דוקא דורך טעימת ואכילת "שני גdיי עזים" ע"י יצחק ווערט אויפגעטאן דאס וואס ביוהכ"פ טוט מען אויף ע"י תענית

English translation 1790

(negation of the body)

(שלילת הגוף)

English translation 1791

and the offering of the two goats

והקרבת שני שעירים

English translation 1792

(one for God and one for Azazel) –

(אחד לה' ואחד לעזאזל) –

English translation 1793

the nullification of the accuser,

דער ביטול פון דעם מקטרג,

English translation 1794

and transformation to holiness and blessing and atonement for Israel.

ואתהפכא לקדושה וברכה וכפרה לישראל 192.

English translation 1795

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1796

the preparation to receive the blessings of Isaac was specifically through that which Jacob brought him the "two kid goats" and Isaac ate from them –

איז די הכנה צו מקבל זיין ברכות יצחק געווען דוקא דורך דעם וואס יעקב האט אים געבראכט די "שני גדיי עזים" און יצחק האט דערפון געגעסן –

English translation 1797

because specifically through the superiority of transformation

ווייל דוקא דורך דער עילוי פון אתהפכא

English translation 1798

(which Isaac ate from the "two kid goats" corresponding to the two goats of Yom HaKippurim)

(וואס יצחק האט געגעסן פון די "שני גדיי עזים" כנגד ב' שעירים דיוהכ"פ)

English translation 1799

one accomplishes a most elevated drawing down –

טוט מען אויף א המשכה הכי נעלה –

English translation 1800

the blessings of Isaac

די ברכות יצחק

English translation 1801

(similar to the drawing down of atonement and blessing for Israel through the offering of the goats on Yom HaKippurim),

(בדוגמת המשכת כפרה וברכה לישראל ע"י הקרבת השעירים ביוהכ"פ),

English translation 1802

as is explained in Chassidus the greatness of the superiority of these blessings,

כמבואר בחסידות דער גודל העילוי פון די ברכות,

English translation 1803

until children, life, and ample sustenance, and in all of them ample,

ביז בבני חיי ומזוני רויחי ובכולם רויחי,

English translation 1804

and they come from Isaac whose concept is the intensification of vitality *192,

און זיי קומען פון יצחק שענינו תגבורת החיות *192,

English translation 1805

which comes specifically through transformation.

וואס קומט דוקא ע"י אתהפכא.

English translation 1806

The concept in the service of man:

דער ענין אין עבודת האדם:

English translation 1807

In service there are two orders:

אין עבודה זיינען דא צוויי סדרים:

English translation 1808

The order of afflictions and fasts –

דער סדר פון עינויים ותעניות –

English translation 1809

negation of the body. The order of "you shall surely help him" –

שלילת הגוף. דער סדר פון "עזוב תעזוב עמו" 193 –

English translation 1810

service in refining the body through eating, drinking, etc.,

עבודה בבירור הגוף ע"י אכו"ש,

English translation 1811

until –

ביז –

English translation 1812

transformation. And both are orders according to Torah,

אתהפכא. און ביידע זיינען סדרים ע"פ תורה,

English translation 1813

also the path of afflictions is a path according to Torah –

אויך דער דרך פון עינויים איז א דרך ע"פ תורה –

English translation 1814

as we see it on Yom HaKippurim,

ווי מ'זעט עס ביוהכ"פ,

English translation 1815

that then there must be afflictions etc.

אז דעמולט דארף זיין עינויים כו'.

English translation 1816

That is, that in the totality of the service of man there are times and situations when the order of service of refining the body is appropriate,

ד.ה. אז בכללות עבודת האדם זיינען דא זמנים ומצבים ווען עס מאנט זיך דער סדר העבודה פון בירור הגוף,

English translation 1817

and times and situations when the service of negation of the body is appropriate.

און זמנים ומצבים ווען עס מאנט זיך די עבודה פון שלילת הגוף.

English translation 1818

This, however, was all spoken of in the generations before the Baal Shem Tov:

דאס איז אבער אלץ גערעדט געווארן בדורות שלפני הבעש"ט:

English translation 1819

But after the Baal Shem Tov and the totality of the inner dimension of the Torah,

לאחרי אבער ווי דער בעש"ט וכללות פנימיות התורה,

English translation 1820

revealed –

האט מגלה געווען 194 –

English translation 1821

that "He has made everything beautiful in its time" –

וואס "הכל עשה יפה בעתו" 195 –

English translation 1822

that the totality of the order of service must be specifically in the manner of "you shall surely help him,"

אז כללות סדר העבודה דארף זיין דוקא באופן פון "עזוב תעזוב עמו",

English translation 1823

not through afflictions of the body etc.,

ניט דורך סיגופי הגוף כו',

English translation 1824

but service with the body,

נאר עבודה מיטן גוף,

English translation 1825

transformation –

אתהפכא –

English translation 1826

this is the order of service that must now be emphasized among Jews in the manner of "the perpetual offerings in their order."

איז דאס דער סדר העבודה וואס דארף איצטער זיין בהדגשה בא אידן באופן פון "תמידין כסדרן".

English translation 1827

And may it be His will that through the totality of the service of man,

ויה"ר אז דורך כללות עבודת האדם,

English translation 1828

our deeds and our service,

מעשינו ועבודתינו,

English translation 1829

in the time of exile we will accomplish transformation in the totality of the concept of exile –

בזמן הגלות וועט מען אויפטאן אתהפכא בכללות ענין הגלות –

English translation 1830

that one transforms the falsehood of the world into

אז מ'איז מהפך דעם שקר פון וועלט צו

English translation 1831

(falsehood letters)

(שקר אותיות)

English translation 1832

"board,"

"קרש",

English translation 1833

the boards of the Tabernacle,

די קרשי המשכן 196,

English translation 1834

and the stones in the Holy Temple,

און די אבנים בביהמ"ק,

English translation 1835

of the third Holy Temple,

פון דעם ביהמ"ק השלישי,

English translation 1836

"the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,"

"מקדש אד' כוננו ידיך" 197,

English translation 1837

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1838

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1839

It was spoken earlier

מ'האט גערעדט פריער

English translation 1840

(with the help of Heaven)

(סל"ו)

English translation 1841

in connection with the "gathering"

בקשר מיט דער "פגישה"

English translation 1842

(by "Tzach" - Youth of Agudas Chabad)

(ע"י "צעירי אגודת חב"ד")

English translation 1843

that takes place this Shabbos,

וואס קומט פאר דעם שבת,

English translation 1844

that one must know that Jews are the richest heirs,

אז מ'דארף וויסן אז אידן זיינען די רייכסטע יורשים,

English translation 1845

because each one of them inherited the entire Torah, the Prophets, and the Writings,

ווארום יעדערער פון זיי האט גע'ירש'נט גאנץ תומ"צ,

English translation 1846

with the highest matters in Torah,

מיט די העכסטע ענינים אין תורה,

English translation 1847

even the secrets of secrets of the Torah in a miraculous manner

ביז אויף רזין דרזין דאורייתא באופן נסי

English translation 1848

(the matter of the Chanukah lights).

(ענין דנרות חנוכה).

English translation 1849

And through the fact that a Jew utilizes the rich property that he possesses –

און דורך דעם וואס א איד נוצט אויס דער רייכער אייגנטום וואס ער פאַרמאָגט –

English translation 1850

"If you walk in My statutes and keep My commandments" –

"אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו" 198 –

English translation 1851

he receives all matters also in physicality,

באקומט ער אלע ענינים אויך בגשמיות,

English translation 1852

that is, he becomes rich also in physicality –

ד.ה. ער ווערט רייך אויך בגשמיות –

English translation 1853

"and I will give your rains in their time",

"ונתתי גשמיכם בעתם" 199,

English translation 1854

as is known the explanation

כידוע דער פירוש 200

English translation 1855

(and see from the Baal Shem Tov) on this,

(ועד"ז מהבעש"ט 201) בזה,

English translation 1856

that "your rains" refers to all physical matters,

אז "גשמיכם" גייט אויף כללות ענינים גשמיים,

English translation 1857

"and I will give peace in the land".

"ונתתי שלום בארץ".

English translation 1858

Until "and I will lead you upright –

ביז "ואולך אתכם קוממיות –

English translation 1859

with an erect posture",

בקומה זקופה" 202,

English translation 1860

that is, that every Jew decides to live a Jewish life openly,

ד.ה. אז יעדער איד איז מחליט צו לעבן א אידישן לעבן בגלוי,

English translation 1861

with pride –

שטאָלצערהייט –

English translation 1862

"with an erect posture" and "with a high hand".

"בקומה זקופה" ו"ביד רמה" 203.

English translation 1863

In order to connect the "gathering" with a physical thing –

בכדי פארבינדן די "פגישה" מיט א דבר גשמי –

English translation 1864

they will give liquor for the "gathering".

וועט מען געבן משקה פאר די "פגישה".

English translation 1865

Similarly –

אזוי אויך –

English translation 1866

in continuation of what was discussed above in connection with the gathering of emissaries, they will give liquor also for that gathering.

בהמשך להמדובר לעיל בקשר מיטן כנס השלוחים וועט מען געבן משקה אויך פאר דעם כנס.

English translation 1867

And this should be a close preparation for the day that "will be entirely liquor",

און דאס זאל זיין א הכנה קרובה צו דעם יום "שיהי' כולו משקה" 204,

English translation 1868

in the true and complete redemption through our righteous Moshiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1869

and He will build the Holy Temple in its place,

ובנה ביהמ"ק במקומו 205,

English translation 1870

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1871

His Holy Honor the Rebbe gave a bottle of liquor to R. Y.C. may he live for the "gathering". And to R. L.B. may he live for the gathering of emissaries may they live.

כ"ק אדמו"ר נתן בקבוק משקה לפ' י.ח. שיחי' עבור ה"פגישה". ולר' ל.ב. שיחי' עבור כנס השלוחים שיחיו.

English translation 1872

Afterwards he began to play the melody of the Hakafos of his father of blessed memory.

אח"כ התחיל לנגן ניגון הקפות דאביו ז"ל.

English translation 1873

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1874

Those who need to make a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1875

will certainly make a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1876

After the afternoon prayer he began to play "He will build the Holy Temple etc.".

אחרי תפלת מנחה התחיל לנגן "שיבנה ביהמ"ק כו'".