English translation — שיחת ש"פ לך לך, ח' מר-חשון ה'תשד"מ.

English translation 1

This is the Shabbat that comes immediately after the 7th of Marcheshvan,

ס'איז דער שבת וואס קומט גלייך נאך ז' מר-חשון,

English translation 2

whose significance of the 7th of Marcheshvan is

וואס ענינו פון ז' מר-חשון איז

English translation 3

(as has already been written 1 and printed) 2,

(ווי מ'האט שוין געשריבן 1 און געדרוקט) 2,

English translation 4

that then "the last of Israel reaches the Euphrates River" 3,

אז דעמולט "יגיע אחרון שבישראל לנהר פרת" 3,

English translation 5

and as the Shach 4 writes

און ווי דער ש"ך 4 שרייבט

English translation 6

(and is alluded to in the Alter Rebbe's Shulchan Aruch 5)

(ומרומז אין דעם אלטן רבין'ס שו"ע 5)

English translation 7

that "every time that Israel would ascend for the pilgrimage they could not reach their homes after the pilgrimage except after fifteen days, and it was considered for them as if they were still in the Land of Israel occupied with the matters of the pilgrimage as long as they had not crossed the great river, the Euphrates River."

אז "כל פעם שהיו ישראל עולים לרגל לא היו יכולין להגיע לבתיהם אחר הרגל אלא בט"ו יום והי' דומה להם כאילו הן עדיין בא"י עסוקים בעניני הרגל כל זמן שלא היו עוברים הנהר הגדול נהר פרת".

English translation 8

And this matter comes down into an actual law 6,

און דער ענין קומט אראפ אין א דין בפועל 6,

English translation 9

that the request for rain in the Land of Israel begins from the 7th of Marcheshvan,

אז שאילת גשמים בארץ ישראל הויבט מען אן פון ז' מר-חשון,

English translation 10

"fifteen days after the festival",

"ט"ו ימים אחר החג",

English translation 11

not "immediately after the festival" –

ניט "מיד אחר החג" –

English translation 12

"so that the last of Israel who ascended for the pilgrimage should reach his home at the Euphrates River, which is the most distant inhabited place from Jerusalem, and the rain should not detain him." And this law applies also in the present time

"כדי שיגיע האחרון שבישראל שעלה לרגל לביתו לנהר פרת שהוא מקום ישוב היותר רחוק מירושלים ולא יעצרנו הגשם". און דער דין איז אויך בזמן הזה

English translation 13

(when there is no pilgrimage),

(ווען ס'איז ניטא עלי' לרגל),

English translation 14

as the Alter Rebbe writes there.

ווי דער אלטער רבי שרייבט דארטן.

English translation 15

Based on this –

עפ"ז –

English translation 16

that the request for rain begins on the 7th of Marcheshvan

אז שאלת גשמים הויבט זיך אן בז' מר-חשון

English translation 17

(because then "the last of Israel who ascended for the pilgrimage has arrived at the Euphrates River") –

(ווייל דעמולט איז אנגעקומען "האחרון שבישראל שעלה לרגל לנהר פרת") –

English translation 18

there is a resolution to a well-known inquiry:

האט מען א פתרון צו א חקירה ידועה:

English translation 19

There is an inquiry regarding the definition of the concept of "boundary" 7

ס'איז דא א חקירה בנוגע גדר ענין ה"גבול" 7

English translation 20

(boundary in place or boundary in time)

(גבול במקום אדער גבול בזמן)

English translation 21

whether it has a connection to within the boundary or to outside the boundary. For example, the boundary of the Land of Israel –

צי האט ער א שייכות צו לפנים מן הגבול אדער צו מחוץ לגבול. ולדוגמא גבול ארץ ישראל –

English translation 22

boundary in place –

גבול במקום –

English translation 23

whether it is a part of the Land of Israel or of outside the Land.

צי איז ער א חלק פון ארץ ישראל אדער פון חוץ לארץ.

English translation 24

And likewise there is this inquiry regarding a boundary in time.

עד"ז איז דא די חקירה בנוגע לגבול בזמן.

English translation 25

From this, that on the 7th of Marcheshvan one begins the request for rain

דערפון וואט בז' מר-חשון הויבט מען אָן שאלת גשמים

English translation 26

(and not on the 1st of Marcheshvan),

(און ניט בח' חשון),

English translation 27

and the 7th of Marcheshvan is a boundary in time between the time when "they are still occupied with the matters of the pilgrimage" and the time when each one of Israel arrives at his place –

וואס ז' חשון איז א גבול בזמן צווישן דער זמן ווען "עדיין עסוקים בעניני הרגל" און דעם זמן ווען כל אחד מישראל קומט אָן במקומו –

English translation 28

it is understood,

איז מובן,

English translation 29

that the boundary itself

אז דער גבול אליין

English translation 30

(the day of the 7th of Marcheshvan)

(דער טאג פון ז' מר-חשון)

English translation 31

is connected with the second side of the boundary,

איז פארבונדן מיט דער צווייטער זייט גבול,

English translation 32

which pertains to the time when each one of Israel is already in his place

השייך להזמן ווען כל אחד מישראל איז שוין במקומו

English translation 33

(and the concept of "occupied with the matters of the pilgrimage" ends on the 7th of Marcheshvan).

(און דער ענין פון "עסוקים בעניני הרגל" ענדיקט זיך בו' מר-חשון).

English translation 34

From this it is also understood that on the 7th of Marcheshvan begins the concept of "and Jacob 8 went on his way" 9 in the utmost perfection,

דערפון איז אויך מובן אז בז' מר-חשון הויבט זיך אן דער ענין פון "ויעקב 8 הלך לדרכו" 9 בתכלית השלימות,

English translation 35

because only then does one completely transition from the state of "occupied with the matters of the pilgrimage" into the service in his way,

ווייל ערשט דעמולט גייט מען איבער אינגאנצן פון דעם מצב ד"עסוקים בעניני הרגל" אין דער עבודה בדרכו,

English translation 36

in the world.

בעולם.

English translation 37

And as has been discussed many times 10 that in "and Jacob went on his way" there are several levels:

וכמדובר כמ"פ 10 אז אין "ויעקב הלך לדרכו" זיינען פאראן כמה דרגות:

English translation 38

The beginning of "and Jacob went on his way" is at the conclusion of Yom Kippur

די התחלה פון "ויעקב הלך לדרכו" איז במוצאי יוהכ"פ

English translation 39

(as explained in Chassidus,

(כמבואר בחסידות,

English translation 40

and particularly from the Rebbe Maharash 11),

ובפרט פון דעם רבי'ן מהר"ש 11),

English translation 41

because until Yom Kippur it is an elevation from below to above,

ווייל ביז יוהכ"פ איז העלאה מלמטלמ"ע,

English translation 42

and at the conclusion of Yom Kippur begins an effusion from above to below –

און במוצאי יוהכ"פ הויבט זיך אן המשכה מלמעלמ"ט –

English translation 43

"and Jacob went on his way".

"ויעקב הלך לדרכו".

English translation 44

And it is also emphasized in this that Yom Kippur is connected with the concept of Torah –

וכמודגש אויך בזה וואס יוהכ"פ איז פארבונדן מיט ענין התורה –

English translation 45

then the latter tablets were given 12,

דעמולט זיינען געגעבן געווארן די לוחות האחרונות 12,

English translation 46

which are the primary tablets connected with the Giving of the Torah,

וואס זיי זיינען עיקר הלוחות פארבונדן מיט מ"ת,

English translation 47

because they have permanence,

וויבאלד אז הי' להם קיום,

English translation 48

and after Yom Kippur

און נאך יוהכ"פ

English translation 49

(at the conclusion of Yom Kippur)

(במוצאי יוהכ"פ)

English translation 50

begins the service of the commandments in the festivals:

הויבט זיך אן די עבודה פון מצוות אין די מועדים:

English translation 51

The concept of Torah in relation to commandments is analogous to "Israel" in relation to "Jacob":

דער ענין פון תורה לגבי מצוות איז בדוגמא ווי "ישראל" לגבי "יעקב":

English translation 52

"Israel" is "the head is mine" 13 and "Jacob" is connected with heel and foot 14.

"ישראל" איז "לי ראש" 13 און "יעקב" איז פארבונדן מיט עקב ורגל 14.

English translation 53

And likewise is the difference between Torah and commandments,

ועד"ז איז דער חילוק צווישן תורה ומצוות,

English translation 54

that Torah is connected with head and commandments are connected with actual deed,

אז תורה איז פארבונדן מיט ראש און מצוות זיינען פארבונדן מיט עשי' בפועל,

English translation 55

the concept of heel and foot.

דער ענין פון עקב ורגל.

English translation 56

It follows,

קומט אויס,

English translation 57

that on Yom Kippur which is connected with Torah,

אז ביוהכ"פ וואס איז פארבונדן מיט תורה,

English translation 58

one is still at the level of "Israel"

איז מען דאַן נאך בדרגת "ישראל"

English translation 59

(Torah),

(תורה),

English translation 60

and only at the conclusion of Yom Kippur when the service of the commandments begins,

און ערשט במוצאי יוהכ"פ ווען עס הויבט זיך אן די עבודה פון מצוות,

English translation 61

does one come to the level of "Jacob"

קומט מען צו דרגת "יעקב"

English translation 62

(commandments) –

(מצוות) –

English translation 63

"and Jacob went on his way",

"ויעקב הלך לדרכו",

English translation 64

which is connected with heel and foot and going on his way in the world,

וואס איז פארבונדן מיט עקב ורגל והליכה בדרכו בעולם,

English translation 65

which in general is the service of the commandments specifically in worldly matters.

וואס בכללות איז דאס די עבודה פון מצוות בעניני עולם דוקא.

English translation 66

Afterwards there is a further level in "and Jacob went on his way" which begins at the conclusion of Simchat Torah 15:

דערנאך איז דא א ווייטערדיקע דרגא אין "ויעקב הלך לדרכו" וואס הויבט זיך אן במוצאי שמחת תורה 15:

English translation 67

With Simchat Torah the festivals of the month of Tishrei conclude,

מיט שמח"ת שליסן זיך אפ די מועדים פון חודש תשרי,

English translation 68

therefore,

במילא,

English translation 69

at the conclusion of Simchat Torah,

במוצאי שמח"ת,

English translation 70

begins the service of "and Jacob went on his way" –

הויבט זיך אן די עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו" –

English translation 71

going out into the world

ארויסגיין אין וועלט

English translation 72

(away from the festivals)

(אוועק פון די מועדים)

English translation 73

and there performing the service of refining the world.

און דארטן טאן די עבודה בבירור העולם.

English translation 74

Afterwards there is yet another further level in "and Jacob went on his way" –

דערנאך איז דא נאך א ווייטערדיקע דרגא אין "ויעקב הלך לדרכו" –

English translation 75

which begins when one goes out of the month of Tishrei and enters the month of Marcheshvan:

וואס הויבט זיך אָן ווען מ'גייט ארויס פון חודש תשרי און מ'גייט אריין אין חוזיש חשון:

English translation 76

Although the festivals of the month of Tishrei conclude with Simchat Torah,

אע"פ וואס די מועדים פון חודש תשרי ענדיקן זיך מיט שמח"ת,

English translation 77

the festivals have an influence and effect also afterwards,

האבן די מועדים א השפעה ופעולה אויך אויף דערנאך,

English translation 78

until the end of the month of Tishrei:

ביז סוף חודש תשרי:

English translation 79

Because the month is "abundant in festivals"16, one does not recite Tachanun "until the end of Tishrei"17,

מצד דעם וואס דער חודש איז "מרובה במועדות" 16 זאגט מען ניט קיין תחנון "עד סוף תשרי" 17,

English translation 80

and only in the month of Cheshvan does one begin to recite Tachanun.

און ערשט בחודש חשון הויבט מען אָן זאגן תחנון.

English translation 81

Consequently, it is understood that the true concept of "and Yaakov went on his way",

במילא איז מובן אז דער אמת'ער ענין פון "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 82

away from the festivals of the month of Tishrei into service in the world –

אוועק פון די מועדים דחודש תשרי אין עבודה בעולם –

English translation 83

begins when one enters the month of Cheshvan.

הויבט זיך אָן ווען מ'גייט אריין אין חודש חשון.

English translation 84

And as is also hinted in the names of the months –

וכמרומז אויך אין די שמות החדשים –

English translation 85

Tishrei and Mar-Cheshvan:

תשרי ומר-חשון:

English translation 86

"Tishrei" in letters is "Reishit"18,

"תשרי" אין אותיות "רשית" 18,

English translation 87

the concept of the head,

ענין הראש,

English translation 88

similar to "Yisrael" –

בדוגמא ווי "ישראל" –

English translation 89

"Li rosh"

"לי ראש"

English translation 90

(not "Yaakov").

(ניט "יעקב").

English translation 91

"Mar-Cheshvan" –

"מר-חשון" –

English translation 92

"Mar" from the term drop,

"מר" מלשון טפה,

English translation 93

as the language of the verse19 "mar midli"20,

כלשון הכתוב 19 "מר מדלי" 20,

English translation 94

which means –

וואס מיינט –

English translation 95

a drop of water. And the reason why the month of Mar-Cheshvan is so named is because then the rainy season begins21.

טפת מים. און דער טעם פארוואס חודש מר-חשון ווערט אזוי אנגערומן איז ווייל דעמולט הויבט זיך אן תקופת הגשמים 21.

English translation 96

Now the concept of rains indeed comes from heaven,

וואס דער ענין פון גשמים קומט טאקע מן השמים,

English translation 97

but this instills awe and dread etc.

אבער דאס איז מטיל אימה ופחר וכו'.

English translation 98

And it is connected with plowing and sowing,

און איז פארבונדן מיט חרישה וזריעה,

English translation 99

which are a contradiction to the concept of Torah,

וואס זיי זיינען א סתירה צום ענין התורה,

English translation 100

as Rabbi Shimon bar Yochai said22 "Is it possible that a person plows at the time of plowing and sows at the time of sowing etc., what will become of Torah?" It is seen from this that Mar-Cheshvan,

ווי רשב"י האט געזאגט 22 "אפשר אדם חורש נושעת חרישה וזורע בשעת זריעה כו' תורה מה תהא עלי'". זעט מען דערפון אז מר-חשון,

English translation 101

whose concept is rains etc.,

וואס ענינו איז גשמים כו',

English translation 102

is connected with the world,

איז פארבונדן מיט עולם,

English translation 103

and within the world itself –

און אין עולם גופא –

English translation 104

with action in the world,

מיט עשי' שבעולם,

English translation 105

the activity of man in the world

פעולת האדם בעולם

English translation 106

(plowing and sowing etc.).

(חרישה וזריעה כו').

English translation 107

Now the concept of action in the world is connected with "Yaakov",

וואס דער ענין פון עשי' בעולם איז פארבונדן מיט "יעקב",

English translation 108

eikev and regel.

עקב ורגל.

English translation 109

It follows from this that in Tishrei,

קומט דערפון אויס אז בתשרי,

English translation 110

Reishit,

רשית,

English translation 111

"abundant in festivals" –

"מרובה במועדות" –

English translation 112

is the service of "Yisrael",

איז די עבודה פון "ישראל",

English translation 113

and in the month of Mar-Cheshvan,

און בחודש מר-חשון,

English translation 114

connected with rains and plowing and sowing and service in the world –

פארבונדן מיט גשמים וחרישה וזריעה ועבודה בעולם –

English translation 115

begins the service of "and Yaakov went on his way",

הויבט זיך אָן די עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 116

the service in worldly matters.

די עבודה בעניני העולם.

English translation 117

Afterwards one arrives at the ultimate perfection of "and Yaakov went on his way" –

דערנאך קומט מען צו דער תכלית השלימות פון "ויעקב הלך לדרכו" –

English translation 118

in the month of Mar-Cheshvan itself, on the 7th of Mar-Cheshvan:

אין חודש מר-חשון גופא בז' מר-חשון:

English translation 119

Until the 7th of Mar-Cheshvan,

ביז ז' מר-חשון,

English translation 120

until the Jews had not crossed the Euphrates River in order to arrive at their homes,

ביז אידן זיינען ניט איבערגעגאנגען נהר פרת בכדי אנקומען לבתיהם,

English translation 121

"Hashem considers them as if they are still in the Land of Israel occupied with the matters of the Festival",

"הי' דומה להם כאילו הם עדיין בא"י עסוקים בעניני הרגל",

English translation 122

consequently one is still then engaged in the service of the matters of the Festival in the month of Tishrei

במילא האַלט מען נאך דעמולט בא דער עבודה פון עניני הרגל בחודש תשרי

English translation 123

(Reishit),

(רשית),

English translation 124

the concept of "Yisrael";

דער ענין פון "ישראל";

English translation 125

only on the 7th of Mar-Cheshvan does every Jew arrive at his place and the service of "and Yaakov went on his way" begins,

ערשט בז' מר-חשון קומט יעדער איד אָן למקומו און עס הויבט זיך אן די עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 126

the service connected with eikev and regel,

די עבודה פארבונדן מיט עקב ורגל,

English translation 127

actual action in this lowest world, below which there is no lower.

עשי' בפועל בעוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו.

English translation 128

That is, there are two levels in the service of man:

ד.ה. אז עס זיינען פאראן צוויי דרגות בעבודת האדם:

English translation 129

The level until the 7th of Mar-Cheshvan,

די דרגא ביז ז' מר-חשון,

English translation 130

when it is the service in the matters of the Festival,

ווען ס'איז די עבודה בעניני הרגל,

English translation 131

in the month of Tishrei, letters of Reishit,

בחודש תשרי אותיות רשית,

English translation 132

the month "that is sworn23 and satiates etc."24,

החודש "המושבע 23 והמשביע כו'" 24,

English translation 133

i.e., a most elevated service in which one has special powers from Above from the Supernal One to perform the service. Afterwards there is the order of service that begins from the 7th of Mar-Cheshvan –

ד.ה. אן עבודה נעלה ביותר אין וועלכער מ'האט כחות מיוחדים מלמעלה פון דעם אויבערשטן אויף טאן די עבודה. דערנאך איז דא דער סדר העבודה וואס הויבט זיך אן פון ז' מר-חשון –

English translation 134

the service in worldly matters,

די עבודה בעניני העולם,

English translation 135

which is primarily connected with the activity of man in the world.

וואס איז בעיקר פארבונדן מיט פעולת האדם בעולם.

English translation 136

And as mentioned above,

וכאמור לעיל,

English translation 137

in general this is the difference between Torah and mitzvot:

בכללות איז דאס דער חילוק צווישן תורה ומצוות:

English translation 138

Torah is connected not with the world

תורה איז פארבונדן ניט מיט עולם

English translation 139

(and on the contrary –

(ואדרבה –

English translation 140

plowing and sowing are a contradiction to Torah etc.),

חרישה וזריעה איז א סתירה צו תורה כו'),

English translation 141

but with the Supernal One:

נאר מיט דעם אויבערשטן:

English translation 142

Torah is "the word of Hashem",

תורה איז "דבר הוי'",

English translation 143

"from the heavens He made you hear His voice"25,

"מן השמים השמיעך את קולו" 25,

English translation 144

and "words of Torah do not receive impurity"26 etc.

ו"אין דברי תורה מקבלים טומאה" 26 וכו'.

English translation 145

However, mitzvot are specifically with worldly matters,

משא"כ מצוות זיינען דוקא מיט עניני עולם,

English translation 146

and for this the descent of the soul into a body below in this world is necessary.

און אויף דעם דארף מען האבן ירידת הנשמה בגוף למטה בעוה"ז.

English translation 147

Since "the world He placed in their heart"27, these two concepts exist also within a Jew: (a)

וויבאלד "את העולם נתן בלבם" 27 זיינען דא די צוויי ענינים אויך אין א אידן: (א)

English translation 148

the head within him –

דער ראש שבו –

English translation 149

which is connected with "Yisrael",

וואס איז פארבונדן מיט "ישראל",

English translation 150

"Li rosh",

"לי ראש",

English translation 151

the service of Torah,

די עבודה פון תורה,

English translation 152

the connection to the head. And (b)

השייכות אל הראש. און (ב)

English translation 153

the eikev and regel within him –

עקב ורגל שבו –

English translation 154

which is connected with "Yaakov" from the term eikev,

וואס איז פארבונדן מיט "יעקב" מלשון עקב,

English translation 155

the service of fulfilling the mitzvot in actual action.

די עבודה פון קיום המצוות בעשי' בפועל.

English translation 156

And in time, these two concepts are expressed –

און אין זמן שטעלן זיך אויס די צוויי ענינים –

English translation 157

in the month of Tishrei and in the month of Mar-Cheshvan:

אין חודש תשרי און אין חודש מר-חשון:

English translation 158

The month of Tishrei is the service of "Yisrael",

חודש תשרי איז די עבודה פון "ישראל",

English translation 159

in the matters of the Festival;

בעניני הרגל;

English translation 160

and the month of Mar-Cheshvan,

און חודש מר-חשון,

English translation 161

and within it itself –

און דעמולט גופא –

English translation 162

primarily from the 7th of Mar-Cheshvan,

בעיקר פון ז' מר-חשון,

English translation 163

is the service of "Yaakov",

איז די עבודה פון "יעקב",

English translation 164

"and Yaakov went on his way",

"ויעקב הלך לדרכו",

English translation 165

in worldly matters.

בעניני העולם.

English translation 166

And even though the service of "and Yaakov went on his way" in the world

און אע"פ אז די עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו" אין וועלט

English translation 167

(which begins primarily from the 7th of MarCheshvan)

(וואס הויבט זיך אן בעיקר פון ז' מר-חשון)

English translation 168

is a descent relative to the service in the month of Tishrei which is "abundant in festivals",

איז א ירידה לגבי דער עבודה בחודש תשרי וואס איז "מרובה במועדות",

English translation 169

and as the general concept of the service of mitzvos is connected with a descent relative to service in Torah,

און ווי כללות ענין דעבודת המצוות איז פארבונדן מיט א ירידה לגבי עבודה בתורה,

English translation 170

because in order to fulfill mitzvos there must be a descent of the soul into the body,

ווייל בכדי צו מקיים זיין מצוות דארף זיין ירידת הנשמה בגוף,

English translation 171

and this is a descent according to the Torah of truth,

און דאס איז א ירידה ע"פ תורת אמת,

English translation 172

like the verse in the Torah28 "we went down, we went down",

ע"ד מ"ש אין תורה 28 "ירד ירדנו",

English translation 173

and not only one descent but two descents –

און ניט נאר איין ירידה נאר צוויי ירידות –

English translation 174

Nevertheless, there is the principle that a descent is for the sake of an ascent,

פונדעסטוועגן איז דא דער כלל אז ירידה צורך עלי',

English translation 175

therefore the descent in the month of MarCheshvan

במילא איז די ירידה בחודש מר-חשון

English translation 176

(primarily from the 7th of MarCheshvan)

(בעיקר פון ז' מר-חשון)

English translation 177

is for the sake of an ascent,

צורך עלי',

English translation 178

even a twofold ascent,

ביז צוויי מאל עלי',

English translation 179

corresponding to "we went down, we went down"

כנגד "ירד ירדנו"

English translation 180

(two descents) –

(צוויי מאל ירידה) –

English translation 181

"I will surely bring you up"29.

"אנכי אעלך גם עלה" 29.

English translation 182

Furthermore:

נאכמער:

English translation 183

It is not merely an ascent but only within the order of the chain of descent itself which comes from the Name Havayah,

ס'איז ניט נאר אן עלי' אבער נאר אין סדר השתלשלות גופא וואס קומט פון שם הוי',

English translation 184

rather "I will surely bring you up" – an ascent in "Anochi" which is higher than "Havayah Elokecha"30.

נאר "אנכי אעלך גם עלה". אן עלי' אין "אנכי" וואס איז העכער פאר "הוי' אלקיך" 30.

English translation 185

And since immediately at the beginning of the descent in the service on the 7th of MarCheshvan a Jew thinks about the ascent that will result from it –

און וויבאלד אז גלייך בתחלת הירידה אין דער עבודה בז' מר-חשון טראַכט א איד וועגן דער עלי' וואס וועט דערפון ארויסקומען –

English translation 186

then, in the place where a person's thought is, there he is *30,

איז במקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא *30,

English translation 187

he stands immediately at that time in the place of the ascent.

שטייט ער גלייך דעמולט במקום העלי'.

English translation 188

Afterwards, when the Shabbos after the 7th of MarCheshvan arrives, the "And the heavens and the earth were finished, and all their host"31 of the 7th of MarCheshvan is realized:

דערנאך ווען עס קומט דער שבת לאחרי ז' מר-חשון ווערט דער "ויכולו השמים והארץ וכל צבאם" 31 פון ז' מר-חשון:

English translation 189

All matters connected with the service of "and Yaakov went on his way",

אלע ענינים פארבונדן מיט דער עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 190

the descent into the world,

די ירידה בעולם,

English translation 191

which begins on the 7th of MarCheshvan,

וואס הויבט זיך אן בז' מר-חשון,

English translation 192

are then elevated in a manner of delight,

ווערן דעמולט נתעלה אין אן אופן פון תענוג,

English translation 193

"You called it a delight of days"32,

"חמדת ימים אותו קראת" 32,

English translation 194

According to the explanation of the commentators that "delight" is the concept of pleasure,

כפירוש המפרשים אז "חמדת" איז דער ענין פון תענוג,

English translation 195

and "called" refers to the Above. And in addition to this, there is the added delight of Shabbos

און "קראת" גייט אויף דעם אויבערשטן. ובנוסף לזה איז דא די הוספת תענוג בשבת

English translation 196

(more than the delight of Shabbos in its own right,

(נאכמער ווי דער תענוג בשבת מצ"ע,

English translation 197

through "You called it a delight of days")

ע"י "חמדת ימים אותו קראת")

English translation 198

through the service of man –

ע"י עבודת האדם –

English translation 199

"and you shall call the Shabbos a delight"33,

"וקראת לשבת עונג" 33,

English translation 200

"one who delights in the Shabbos"34,

"המענג את השבת" 34,

English translation 201

in the manner that a Jew generally adds on Shabbos through "Remember the Shabbos day" and "Guard the Shabbos day",

ע"ד ווי א איד טוט אויף בכלל א הוספה בשבת ע"י "זכור את יום השבת" און "שמור את יום השבת",

English translation 202

as has been discussed at length many times.

כמדובר כמ"פ בארוכה.

English translation 203

It follows that on the Shabbos after the 7th of MarCheshvan, there is an additional aspect in the ascent that comes through the descent in the service of "and Yaakov went on his way" on the 7th of MarCheshvan:

קומט אויס אז בשבת לאחרי ז' מר-חשון קומט צו נאכמער אין די עלי' הבאה ע"י הירידה בהעבודה פון "ויעקב הלך לדרכו" בז' מר-חשון:

English translation 204

In addition to the general concept that the descent on the 7th of MarCheshvan is for the sake of an ascent,

נוסף צום כללות הענין אז די ירידה בז' מר-חשון איז צורך עלי',

English translation 205

and since in the place where a person's thought is, there he is,

און וויבאלד אז במקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא,

English translation 206

he stands

שטייט ער

English translation 207

(immediately at the beginning of the descent)

(גלייך בתחלת הירידה)

English translation 208

in the place of the ascent –

במקום העלי' –

English translation 209

at the time when Shabbos arrives afterwards, the ascent is actualized

איז בשעת ס'קומט דער שבת לאח"ז ווערט בפועל די עלי' "

English translation 210

("And they were finished")

(ויכולו")

English translation 211

of the 7th of MarCheshvan,

פון ז' מר-חשון,

English translation 212

"I will surely bring you up",

"אנכי אעלך גם עלה",

English translation 213

and an ascent in a place where there is nothing above it –

און אן עלי' במקום שאין למעלה ממנו –

English translation 214

delight,

עונג,

English translation 215

as the well-known statement from Sefer Yetzirah35 "there is nothing above delight".

כמאמר הידוע פון ספר יצירה 35 "אין למעלה מעונג".

English translation 216

And particularly in the determination of this year,

ובפרט נאך בקביעות שנה זו,

English translation 217

when one enters from the 7th of MarCheshvan directly into Shabbos,

ווען מ'גייט אריין פון ז' מר-חשון גלייך אין שבת,

English translation 218

without any interruption of weekdays between them,

אָן קיין הפסק פון ימי המעשה ביניהם,

English translation 219

one has immediately at the beginning of the descent in the service of "and Yaakov went on his way" on the 7th of MarCheshvan –

האט מען גלייך בתחלת הירידה אין דער עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו" בז' מר-חשון –

English translation 220

the ascent in delight,

די עלי' אין עונג,

English translation 221

meaning that one begins immediately to perform the service out of delight.

ד.ה. אז מ'הויבט אן גלייך טאן די עבודה מתוך עונג.

English translation 222

From this it is understood that when a Jew enters the 7th of MarCheshvan to begin the service of "and Yaakov went on his way",

דערפון איז מובן אז בשעת א איד גייט אריין אין ז' מר-חשון אנצוהויבן די עבודה פון "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 223

which is a descent into the world,

וואס איז א ירידה בעולם,

English translation 224

not like the elevated state in which he stood in the month of Tishrei,

ניט ווי דער מצב נעלה ווי ער איז געשטאנען בחודש תשרי,

English translation 225

and additionally, on the 7th of MarCheshvan is the beginning of service in the world and "all beginnings are difficult"36 –

און דערצו איז בז' מר-חשון התחלת העבודה בעולם ו"כל התחלות קשות" 36 –

English translation 226

he has nothing to fear,

האט ער ניט וואס צו מורא האבן,

English translation 227

because he certainly has the strength to perform the service,

ווייל ער האט זיכער כחות צו טאן די עבודה,

English translation 228

for "the Holy One, blessed be He, helps him"37.

ווארום "הקב"ה עוזרו" 37.

English translation 229

That is:

דאס הייסט:

English translation 230

It is true that beginning from the 7th of MarCheshvan, the service and action of man begins

אמת טאקע אז אנהויבנדיק פון ז' מר-חשון הויבט זיך אן די עבודה ופעולת האדם

English translation 231

(not service by the power of the Holy One, blessed be He, from above,

(ניט עבודה בכח הקב"ה מלמעלה,

English translation 232

like the service of the month of Tishrei),

ווי די עבודה פון חודש תשרי),

English translation 233

but in the service and action of man itself, he has the help of the Holy One, blessed be He.

אבער אין עבודת ופעולת האדם גופא האט ער דעם עזר של הקב"ה.

English translation 234

As is evident in the Sages' statement itself "the Holy One, blessed be He, helps him":

כמדוגש אין דעם מאחז"ל גופא "הקב"ה עוזרו":

English translation 235

This does not speak about the action of the Holy One, blessed be He,

דאס רעדט זיך ניט וועגן פעולת הקב"ה,

English translation 236

or about the action of man as he is a partner with the Holy One, blessed be He,

אדער וועגן פעולת האדם ווי ער איז א שותף להקב"ה,

English translation 237

both being equal,

ביידע זיינען בשוה,

English translation 238

but rather about the action of man,

נאר וועגן פעולת האדם,

English translation 239

and "the Holy One, blessed be He –

און "הקב"ה –

English translation 240

helps him".

עוזרו".

English translation 241

And consequently,

ובמילא,

English translation 242

although beginning from the 7th of MarCheshvan man descends in his service in the world,

כאטש אז אנהויבנדיק פון ז' מר-חשון איז דער אדם יורד בעבודתו בעולם,

English translation 243

he certainly has the strength to perform the service. And on the contrary –

האט ער זיכער כח צו טאן די עבודה. ואדרבה –

English translation 244

the descent is for the sake of an ascent to a most elevated place,

די ירידה איז צורך עלי' למקום נעלה ביותר,

English translation 245

and this ascent he has immediately at the beginning of the service.

און די עלי' האט ער גלייך בתחלת העבודה.

English translation 246

And particularly since from the 7th of MarCheshvan one enters directly into Shabbos,

ובפרט אז פון ז' מר-חשון גייט מען גלייך אריין אין שבת,

English translation 247

whose essence is an ascent in delight.

שענינו עלי' אין עונג.

English translation 248

And since immediately at the beginning of the service one has the strength to perform the service even though "all beginnings are difficult"36 –

און וויבאלד אז גלייך בתחלת העבודה האט מען די כחות צו טאן די עבודה כאטש "כל התחלות קשות" 36 –

English translation 249

it opens and breaks through the way that so should be the service in the world throughout the entire year.

עפנט עס און עס ברעכט דורך דער וועג אז אזוי זאל זיין די עבודה בעולם במשך כל השנה.

English translation 250

Based on the above –

ע"פ הנ"ל –

English translation 251

then until the 6th of MarCheshvan the order of divine service is connected with an efflux from Above

אז ביז ו' חשון איז דער סדר העבודה פארבונדן מיט המשכה מלמעלה

English translation 252

(like the matter of Torah,

(ע"ד ענין התורה,

English translation 253

the word of Hashem)

דבר הוי')

English translation 254

and on the 7th of MarCheshvan the service from below begins through the action and work of man in the world

און בז' מר-חשון הויבט זיך אן די עבודה מלמטה ע"י פעולת ועבודת האדם בעולם

English translation 255

(like the service of the commandments) –

(ע"ד עבודת המצוות) –

English translation 256

we have some explanation of what is stated in the Zohar at the end of Parshat Shemot

האט מען א קצת ביאור אין דעם וואס עס שטייט אין זהר סוף ספוי שמות

English translation 257

(in the “additions” that are printed there (and there are many matters there).

(אין די "תוספת" וואס זיינען דארטן געדרוקט (און דארטן איז פאראן א ריבוי ענינים).

English translation 258

Just as in the entire Torah there are additions,

ע"ד ווי בכל התורה איז דא תוספת,

English translation 259

so too in the Zohar) 38:

אזוי אויך אין זהר) 38:

English translation 260

“From Elul until the sixth day of MarCheshvan and no more…

"מאלול עד שית יומין בחשון ולא יתיר...

English translation 261

he who participates with them will succeed

יצלח מאן דאשתתף בהדי'

English translation 262

(success in Torah and in other matters)

(הצלחה אין תורה און אין אנדערע ענינים)

English translation 263

for these days are days of letters etc.”:

דהא יומין אלין יומין דאתוון אינון כו'":

English translation 264

It was said above that until the 6th of MarCheshvan inclusive one is still in the most elevated state of the month of Tishrei,

דובר לעיל אז ביז ו' מר-חשון ועד בכלל שטייט מען נאך אין דער מצב נעלה ביותר פון חודש תשרי,

English translation 265

because until then “it is considered for them as if they are still in Eretz Yisrael occupied with the matters of the Festival”. And only on the 7th of MarCheshvan does the descent into worldly matters begin

ווייל ביז דעמולט "הי' דומה להם כאילו הן עדיין בא"י עסוקים בעניני הרגל". און ערשט בז' מר-חשון הויבט זיך אן די ירידה בעניני העולם

English translation 266

(therefore one then begins asking for rain),

(וואס דערפאר הויבט מען דעמולט אן שאלת גשמים),

English translation 267

and as discussed

און ווי גערעדט

English translation 268

(section 2)

(ס"ב)

English translation 269

the 7th of MarCheshvan itself is related to “outside the boundary”. And so we see here also in the Zohar that “until the sixth day of MarCheshvan” the days are “days of letters”.

איז ז' מר-חשון עצמו שייך למ"חוץ לגבול". און אזוי זעט מען דא אויך אין זהר אז "עד שית יומין בחשון" זיינען די ימים "דאתוון אינון".

English translation 270

And one may say, in a possible manner, the explanation of that which “From Elul until the sixth day of MarCheshvan…

ויש לומר בדרך אפשר דעם ביאור אין דעם וואס "מאלול עד שית יזמין בחשון..

English translation 271

he who participates with them will succeed, for these days are days of letters” –

יצלח מאן דאשתתף בהדי' דהא יומין אלין יומין דאתוון אינון" –

English translation 272

based on the explanation of the Alter Rebbe regarding the matter of the month of Elul:

ע"פ ביאור אדה"ז בענין דחודש אלול:

English translation 273

From the fact that the Zohar does not say that the “days of letters” are the days of the month of Elul and the month of Tishrei and also MarCheshvan until the 6th of MarCheshvan,

דערפון וואס דער זהר זאגט ניט אז די "יומין דאתוון" זיינען די טעג פון חודש אלול און חודש תשרי און אויך חשון ביז ו' מר-חשון,

English translation 274

but rather “from Elul until the sixth day of MarCheshvan”,

נאר "מאלול עד שית יומין בחשון",

English translation 275

it is understood that it is not speaking about a particular matter in the month of Elul and Tishrei,

איז מובן אז ער רעדט ניט וועגן אן ענין מיוחד אין חודש אלול ותשרי,

English translation 276

but rather about one point in which all the days from Elul until the 6th of MarCheshvan are equal.

נאר וועגן א נקודה אחת אין וועלכער עס גלייכן זיך אויס אלע טעג פון אלול ביז ו' מר-חשון.

English translation 277

One will understand what this one point is

וועט מען פארשטיין וואס עס איז די נקודה אחת

English translation 278

(from Elul until the sixth day of MarCheshvan)

(פון אלול עד שית יומין בחשון)

English translation 279

by understanding the point of the month of Elul:

דורך פארשטיין די נקודה פון חודש אלול:

English translation 280

The Alter Rebbe explains in Likkutei Torah 39 the point of the month of Elul,

דער אלטערי רבי איז מבאר אין לקו"ת 39 די נקודה פון חודש אלול,

English translation 281

that then is “the time of the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy”,

אז דעמולט איז "זמן התגלות י"ג מדות הרחמים",

English translation 282

and he explains this with a parable of a “king in the field”:

און ער איז דאס מבאר מיט או משל פון א "מלך בשדה":

English translation 283

“A parable: a king, before his arrival in the city, the people of the city go out to meet him and receive him in the field, and then anyone who wishes is permitted to go out to greet him etc.,

"משל למלך שקודם בואו לעיר יוצאין אנשי העיר לקראתו ומקבלין פניו בשדה ואז רשאין כל מי שרוצה לצאת להקביל פניו כו',

English translation 284

and when he goes to the city, they walk after him,

ובלכתו העירה הרי הם הולכים אחריו,

English translation 285

and afterwards, when he enters his royal palace, none may enter except by permission etc.,

ואח"כ בבואו להיכל מלכותו אין נכנסים כ"א ברשות כו',

English translation 286

and so it is, by way of analogy, in the month of Elul: one goes out to greet the light of His countenance, may He be blessed, in the field etc.”

וכך הענין עד"מ בחודש אלול יוצאין להקביל אור פניו ית' בשדה כו'".נו

English translation 287

That the matter of the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy in the month of Elul, like the parable of a king when he is in the field –

וואס דער ענין פון התגלות י"ג מדה"ר בחודש אלול כמשל למלך ווי ער געפינט זיך בשדה –

English translation 288

is connected with the matter of letters

איז פארבונדן מיטן ענין פון אותיות

English translation 289

(“letters”):

("אתוון"):

English translation 290

The true place of a king is not in the field,

מקומו האמיתי פון מלך איז ניט בשדה,

English translation 291

but rather in the inhabited city,

נאר בעיר מושב,

English translation 292

in the “city of the great King” 40,

אין "קרית מלך רב" 40,

English translation 293

and there itself, in the king’s palace,

ושם גופא אין ארמון המלך,

English translation 294

and there itself, in the king’s chamber. There must also be a field,

ושם גופא אין קיתון המלך. עס דארף אויך זיין א שדה,

English translation 295

because “the earth from which bread comes forth” 41,

ווארום "ארץ ממנה יצא לחם" 41,

English translation 296

and consequently there must be a people in the field,

ובמילא דארף זיין אן עם אין שדה,

English translation 297

and “there is no king without a people” 42,

ו"אין מלך בלא עם" 42,

English translation 298

the king must come to the people in the field. But the place of the king,

דארף דער מלך אנקומען צו דעם עם בשדה. אבער מקומו פון דעם מלך,

English translation 299

who is a human being,

וואס אדם הוא,

English translation 300

is in the inhabited city,

איז בעיר מושב,

English translation 301

in the king’s chamber. Consequently, in order to bring the king out of his chamber into the field, one must have the matter of letters

בקיתון המלך. במילא בכדי ארויסצוברענגען דעם מלך פון קיתון שלו אין שדה דארף מען האבן ענין האותיות

English translation 302

(“letters”),

("אתוון"),

English translation 303

as is known 43 that letters are from the term “morning has come” 44,

כידוע 43 אז אותיות איז מלשון "אתא בוקר" 44,

English translation 304

that they bring a matter from its place to a second place,

אז זיי ברענגען אַן ענין ממקומו למקום שני,

English translation 305

i.e., that the true place of that matter is not in this place, and letters bring it from its place to this place.

ד.ה. אז מקומו האמיתי פון דעם ענין איז ניט במקום זה און אותיות ברענגען אים ממקומו למקום זה.

English translation 306

Based on this, one may say, in a possible manner –

עפ"ז יש לומר בדא"פ –

English translation 307

on the foundation of what is stated in the Zohar that “from Elul until the sixth day of MarCheshvan…

על יסוד האמור בזהר אז "מאלול עד שית יומין בחשון...

English translation 308

he who participates with them will succeed, for these days are days of letters” –

יצלח מאן דאשתתף בהדי' דהא יומין אלין יומין דאתוון אינון" –

English translation 309

that the Zohar innovates further

אז דער זהר איז מחדש נאכמער

English translation 310

(beyond what is stated in Likkutei Torah),

(ווי דאס וואס עס שטייט אין לקו"ת),

English translation 311

that the matter of the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy, like the parable of a king in the field

אז דער ענין פון התגלות י"ג מדה"ר כמשל מלך בשדה

English translation 312

(which is effected through letters,

(וואס ווערט ע"י אתוון,

English translation 313

letters)

אותיות)

English translation 314

is not only in the month of Elul,

איז ניט נאר בחודש אלול,

English translation 315

but also the entire month of Tishrei until the 6th of MarCheshvan,

נאר אויך גאנץ חודש תשרי ביז ו' חשון,

English translation 316

because in these days there is the matter of “letters”,

ווייל בימים אלו איז דא דער ענין פון "אתוון",

English translation 317

letters that bring the king into the field,

אותיות וואס ברענגען דעם מלך בשדה,

English translation 318

and because of this, in these days there is greater success in Torah etc.

ומצד דעם האט מען בימים אלו מער הצלחה בתורה וכו'.

English translation 319

And this interpretation of the Zohar is stated as a possible and doubtful manner –

און מ'זאגט דעם פירוש אין זהר אלס א יש לומר בדרך אפשר ובדרך ספק –

English translation 320

because it is a very great novelty:

ווארום ס'איז א חידוש גדול ביותר:

English translation 321

According to the explanation in Likkutei Torah there, it emerges that the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy in the manner of "the King in the field" is only in the month of Elul. And also in the month of Tishrei,

ע"פ המבואר בלקו"ת שם קומט אויס אז התגלות י"ג מדה"ר באופן מלך בשדה איז נאר בחודש אלול. און אויך אין חודש תשרי,

English translation 322

which follows and is connected to the month of Elul,

וואס קומט בהמשך און איז פארבונדן מיט חודש אלול,

English translation 323

it is simply understood that then there is a revelation of the Thirteen Attributes of Mercy,

איז מובן בפשטות אז דעמולט איז דא התגלות י"ג מדה"ר,

English translation 324

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 325

in an even more elevated manner than in the month of Elul,

נאך באופן נעלה יותר ווי בחודש אלול,

English translation 326

as is understood from Likkutei Torah there, that on Yom Kippur the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy is in the manner of "the King in His palace."

כמובן פון לקו"ת שם אז ביוהכ"פ איז התגלות י"ג מדה"ר באופן ווי דער מלך איז בהיכלו.

English translation 327

And accordingly, it is understood regarding the rest of the month of Tishrei

ועד"ז איז מובן בנוגע שאר חודש תשרי

English translation 328

(from Yom Kippur until the end of the month),

(פון יוהכ"פ ביז סוף החודש),

English translation 329

that then there is still a connection to the revelation of the elevated matters of Yom Kippur and the month of Tishrei,

אז דעמולט האט מען נאך א שייכות מיט די התגלות פון די ענינים נעלים ביוהכ"פ ובחודש תשרי,

English translation 330

because Tachanun is not recited the entire month of Tishrei. But afterwards, in the month of Cheshvan, seemingly this matter does not exist.

ווייל מ'זאגט ניט קיין תחנון כל חודש תשרי. אבער דערנאך אין חודש חשון איז לכאורה ניטא דער ענין.

English translation 331

However, according to the Zohar –

משא"כ ע"פ דעם זהר –

English translation 332

which says that "the days that are coming" are "from Elul until six days of Cheshvan,"

וואס ער זאגט אז די "יומין דאתוון אינון" זיינען "מאלול עד שית יומין בחשון",

English translation 333

as one point –

אלס איין נקודה –

English translation 334

it is understood

איז מובן

English translation 335

(according to the explanation in Likkutei Torah of the point of the month of Elul) –

(ע"פ המבואר בלקו"ת די נקודה פון חודש אלול) –

English translation 336

that the revelation of the Thirteen Attributes of Mercy in the manner of "the King in the field" is from the month of Elul until the 7th of Cheshvan.

אז התגלות י"ג מדה"ר באופן פון מלך בשדה איז פון חודש אלול ביז ו' חשוף

English translation 337

[And although this is a great novelty,

[ואע"פ אז ס'איז א חידוש גדול,

English translation 338

it is founded upon what is stated in the Zohar and according to the explanation in the inner dimension of the Torah after the Zohar (Likkutei Torah of the Alter Rebbe),

איז דאס מיוסד אויף דעם וואס עס שטייט אין זהר וע"פ המבואר בפנימיות התורה נאכן זהר (לקו"ת פון דעם אלטן רבי'ן),

English translation 339

for the inner dimension of the Torah is "Torah is light" (in the Torah itself),

וואס פנימיות התורה איז "תורה אור" (אין תורה גופא),

English translation 340

it illuminates all matters in the Torah. Known is the difference between the revealed aspect of Torah and the inner dimension of Torah (as explained in the Zohar45) that the revealed aspect of Torah is called "the body of the Torah" and the inner dimension of Torah –

זי באלייכט אלע ענינים אין תורה. כידוע דער חילוק צווישן נגלה דתורה ופנימיות התורה (כמבואר בזהר 45) אז נגלה דתורה ווערט אנגערופן "גופי דאורייתא" און פנימיות התורה –

English translation 341

"the soul of the Torah." And the difference between the soul and the body is:

"נשמתא דאורייתא". והחילוק צווישן דער נשמה מיטן גוף איז:

English translation 342

In the body, the soul is not revealed,

אין גוף איז ניט בגלוי די נשמה,

English translation 343

but the soul not only constitutes and animates the body,

משא"כ די נשמה איז ניט נאר מהווה ומחי' דעם גוף,

English translation 344

rather it illuminates the body,

נאר זי איז מאיר דעם גוף,

English translation 345

which is even more than constituting and animating the body,

וואס דאס איז נאכמער ווי מהווה ומחזי' זיין דעם גוף,

English translation 346

as is also simply understood].

כמובן אויך בפשטות].

English translation 347

And the elevation explained in the Zohar until the 7th of Cheshvan does not contradict what is explained in the revealed aspect of Torah

און דער עילוי המבואר אין זהר ביז ו' חשון איז קיין סתירה ניט להמבואר בנגלה דתורה

English translation 348

(and as also explained above)

(וכמבואר אויך לעיל)

English translation 349

the elevation on the 7th of Cheshvan –

דער עילוי אין ז' חשון –

English translation 350

because,

ווייל,

English translation 351

as discussed above:

כמדובר לעיל:

English translation 352

from Elul until the 7th of Cheshvan are "the days that are coming,"

פון אלול ביז ו' חשון זיינען "יומין דאתוון אינון",

English translation 353

consequently there is then success in Torah, etc.

במילא האט מען דעמולט הצלחה בתורה וכו'.

English translation 354

However, on the 8th of Cheshvan the service in the world begins,

משא"כ בז' חשון הויבט זיך אן די עבודה אין וועלט,

English translation 355

"And Yaakov went on his way" in this lowest world, below which there is no lower.46 And on one hand, it contains within itself an even greater elevation than the elevation of the days from Elul until the 7th of Cheshvan,

"ויעקב הלך לדרכו" אין עוה"ז התחתון שאין תדותון למטה ממנו 46. און מצד אחד האט עס אין זיך נאכמער עילוי ווי דער עילוי פון די ימים דאלול ביז ו' חשון,

English translation 356

because a descent is for the sake of an ascent,

ווייל ירידה צורך עלי',

English translation 357

as above.

כנ"ל.

English translation 358

A Jew must always add something from his own –

א איד מוז דאך אלעמאל עפעס מוסיף זיין מדילי' –

English translation 359

therefore, even though there is the elevation on the 8th of Mar-Cheshvan

איז אע"פ וואס ס'איז דא דער עילוי אין ז' מר-חשון

English translation 360

(when the service in this lowest world begins, and a descent is for the sake of an ascent),

(וואס דעמולט הויבט זיך אן די עבודה אין עוה"ז התחתון וירידה צורך עלי'),

English translation 361

there comes an additional elevation on the fifteenth of Mar-Cheshvan,

קומט צו נאכמער עילוי בחמשה עשר במר-חשון,

English translation 362

when "the moon stands in its fullness"47 of the month of Mar-Cheshvan,

וואס דעמולט איז "קיימא סיהרא באשלמותא" 47 פון חודש מר-חשון,

English translation 363

consequently then is the perfection of the month of Mar-Cheshvan,

במילא איז דעמולט די שלימות פון חודש מר-חשון,

English translation 364

because the matter of the month is connected to the moon,

ווייל דער ענין החודש איז פארבונדן מיט לבנה,

English translation 365

as the statement48 "the moon has no year at all,

כמאמר 48 "אין ללבנה שנה כלל,

English translation 366

just as the sun has no month at all"

כאשר אין לשמש חודש כלל"

English translation 367

(as was discussed at length previously49),

(כמדובר לפנ"ז בארוכה 49),

English translation 368

consequently "the moon stands in its fullness"

במילא ווייזט "קיימא סיהרא באשלמותא"

English translation 369

(the perfection of the moon)

(שלימות הלבנה)

English translation 370

indicates the perfection of the month.

אויף שלימות החודש.

English translation 371

Therefore, this is the place to note –

דערפאר איז כאן המקום להעיר –

English translation 372

that if for some reason the matters regarding which it was spoken50 that they should be completed by the 7th of Mar-Cheshvan were not finished and completed –

אז אויב מאיזה סיבה האט מען ניט מסיים ומשלים געווען די ענינים וועגן וועלכע עס האט זיך גערעדט 50 אז מ'זאל זיי מסיים זיין ביז ז' מר-חשון –

English translation 373

there is still time until the 15th of Mar-Cheshvan to finish and complete them,

האט מען נאך צייט ביז ט"ו מר-בחשון דאס צו מסיים ומשלים זיין,

English translation 374

with all the explanations in perfection.51

מיט אלע פירושים אין שלימות 51.

English translation 375

And particularly since this year the 15th of Mar-Cheshvan is also the day of Shabbat, just like the 7th of Cheshvan,

ובפרט אז בשנה זו איז ט"ו במר-חשון אויך יום השבת אזוי ווי ח' חשון,

English translation 376

the day after the 7th of Mar-Cheshvan

דער טאג נאך ז' מר-חשון

English translation 377

(because if the 7th of Mar-Cheshvan is Shabbat, then the 15th of Cheshvan is automatically also Shabbat),

(ווייל אויב ח' מר-חשון איז שבת איז ט"ו חשון בדרך ממילא אויך שבת),

English translation 378

it also contains within itself the elevation that all these matters are done from within delight.

האט עס אין זיך אויך דעם עילוי אז די אלע ענינים ווערן געטאן מתוך עונג.

English translation 379

Today, however, is the 7th of Mar-Cheshvan, not the 15th of Mar-Cheshvan –

היינט איז דאך אבער ח' מר-חשון ניט ט"ו מר-חשון –

English translation 380

one must speak about the virtue of this day.

דארף מען רעדן וועגן די מעלה פון דעם טאג.

English translation 381

It was said earlier that this year it is the day of Shabbat,

האט מען פריער גערעדט אז בשנה זו איז דאס יום השבת,

English translation 382

when all the matters of the 6th of Mar-Cheshvan and the 7th of Mar-Cheshvan are elevated,

ווען עס ווערן נתעלה אלע ענינים פון ו' מר-חשון און ז' מר-חשון,

English translation 383

for there is virtue in this and virtue in that

וואס יש מעלה בזה ויש מעלה בזה

English translation 384

(as above),

(כנ"ל),

English translation 385

and they are elevated up to delight.

און זיי ווערן נתעלה ביז אין עונג.

English translation 386

In addition to this elevation in the determination of this year that the 7th of Mar-Cheshvan enters directly into Shabbat –

נוסף צו דעם עילוי בקביעות שנה זו אז ז' מר-חשון גייט גלייך אריין אין שבת –

English translation 387

there is also the elevation in the day of Motza'ei Shabbat –

איז אויך דא דער עילוי אין דעם יום מצ"ע –

English translation 388

that it is on the sixth day:

אז ער איז ביום הששי:

English translation 389

The sixth day of Ma'aseh Bereishit contains within itself the elevation relative to all the other days –

יום הששי דמעשה בראשית האט אין זיך דער עילוי לגבי שאר כל הימים –

English translation 390

that it is the only day regarding which it is stated52 "And God saw everything that He had made, and behold, it was very good."

אז ער איז דער איינציקער טאג ביי וועלכן עס שטייט 52 "וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד".

English translation 391

And the "very good" is not only related to the works of the sixth day,

און דער "טוב מאד" שטייט ניט נאר בשייכות צו די מלאכות דיום הששי,

English translation 392

but related to the works of all six days of creation –

נאר בשייכות צו די מלאכות דכל ששת ימי בראשית –

English translation 393

"And God saw everything that He had made, and behold, it was very good" 53.

"וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד" 53.

English translation 394

Regarding each of the six days of creation it says "And God saw that it was good",

ביי יעדערן פון די ששת ימי בראשית שטייט "וירא אלקים כי טוב",

English translation 395

until even regarding the second day 54 there is a "good",

ביז אז אויך ביי יום השני 54 איז דא א "טוב",

English translation 396

because of which the third day had "good" doubled in it in order to complete the good that is not stated on the second day 55;

וואס דערפאר איז יום השלישי הוכפל בו כי טוב בכדי צו משלים זיין דעם טוב וואס שטייט ניט ביום השני 55;

English translation 397

but the innovation of the sixth day is that then it states

אבער דער אויפטו פון יום הששי איז אז דעמולט שטייט

English translation 398

(regarding all six days of creation)

(בנוגע לכל ששת ימי בראשית)

English translation 399

"And God saw everything that He had made, and behold, it was very good",

"וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד",

English translation 400

as is known that "very" refers to the evil inclination

כידוע אז "מאד" גייט אויף בל"ג

English translation 401

(as explained in Chassidus 56).

(כמבואר בחסידות 56).

English translation 402

And the superiority in this is even more:

און דער עילוי בזה איז נאכמער:

English translation 403

This does not speak about "very" as it is among created beings,

דאס רעדט זיך ניט וועגן "מאד" ווי ס'איז בא נבראים,

English translation 404

like "with all your might" 57 which means "your might",

ווי "בכל מאדך" 57 וואס מיינט "מאד שלך",

English translation 405

the evil inclination according to the capacity of the created being 56,

בל"ג לפי"ע הנברא 56,

English translation 406

because among created beings the true essence of the matter of the evil inclination 56 is not applicable –

ווייל בא נבראים איז דאך ניט שייך אמיתית ענין הבל"ג 56 –

English translation 407

rather "very good" in relation to the good

נאר "טוב מאד" ביחס צו דעם טוב

English translation 408

(simple)

(סתם)

English translation 409

that "And God saw" in all six days of creation,

וואס "וירא אלקים" בכל ששת ימי בראשית,

English translation 410

i.e., "very good" with the Creator

ד.ה. "טוב מאד" בא דעם בורא

English translation 411

("God") –

("אלקים") –

English translation 412

from this it is understood that it is the true evil inclination

איז דערפון מובן אז ס'איז בל"ג אמיתיו

English translation 413

And to this it is said here that "And God saw everything that He had made, and behold, it was very good",

און דערצו זאגט מען דא אז "וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד",

English translation 414

that the "very good" is connected with the sight of the Supreme One

אז דער "טוב מאד" איז פארבונדן מיט ראי' פון דעם אויבערשטן

English translation 415

("God"),

("אלקים"),

English translation 416

as is known the superiority of sight even of a human being,

כידוע דער עילוי פון ראי' אפילו פון א בן אדם,

English translation 417

to the extent that it effects,

ביז אז דאס פועל'ט,

English translation 418

how much more so the sight of a human being effects for good or for the opposite of good,

איז מה-דאך ראי' פון א בן אדם פועל'ט לטוב אדער להיפך הטוב,

English translation 419

as our Sages, of blessed memory, said 57 "He set his eyes upon him and he became a pile of bones, etc.",

כמאחז"ל *57 "נתן עיניו בו ונעשה כו'",

English translation 420

all the more so that the sight of the Supreme One

עאכו"כ אז די ראי' פון דעם אויבערשטן

English translation 421

("God")

("אלקים")

English translation 422

effects.

פועל'ט.

English translation 423

From this is understood the superiority that comes on the 8th of MarCheshvan in this year, being on the sixth day.

דערפון איז מובן דער עילוי וואס קומט צו בז' מר-חשון בשנה זו זייענדיק ביום הששי.

English translation 424

On the other hand, a superiority comes to the sixth day when it is also the 8th of MarCheshvan:

ולאידך גיסא קומט צו אן עילוי אין יום ששי בשעת ער איז אויך ז' מר-חשון:

English translation 425

Regarding the entire matter of the creation of the world about which it says on the sixth day "And God saw everything that He had made, and behold, it was very good" –

בנוגע לכללות ענין דבריאת העולם אויף וואס עס שטייט ביום הששי "וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד" –

English translation 426

it says in the Midrash 58 on the verse 59 "which God created to do –

שטייט אין מדרש 58 עה"פ 59 "אשר ברא אלקים לעשות –

English translation 427

to rectify",

לתקן",

English translation 428

that the intention in "which God created to do" is,

אז די כוונה אין "אשר ברא אלקים לעשות" איז,

English translation 429

that a person through his service should accomplish the "to rectify" in the creation.

אז א מענטש ע"י עבודתו זאל אויפטאן דעם לתקן אין דער בריאה.

English translation 430

But on the sixth day of the days of creation –

אבער בכל יום הששי ביום מעשה בראשית –

English translation 431

the matter of "to do –

איז ניט מודגש בו ביום דער ענין פון "לעשות –

English translation 432

to rectify" through the service of man is not emphasized on that day.

לתקן" ע"י עבודת האדם.

English translation 433

However, when the sixth day coincides with the 8th of MarCheshvan,

משא"כ בשעת יום הששי קומט צוזאמען מיט ז' מר-חשון,

English translation 434

whose subject is

וואס ענינו דז' מר-חשון איז

English translation 435

(as above)

(כנ"ל)

English translation 436

the beginning of the service and action of man in the world,

די התחלה פון עבודת ופעולת האדם בעולם,

English translation 437

"And Jacob went on his way",

"ויעקב הלך לדרכו",

English translation 438

and since "their end is embedded in their beginning", immediately at the beginning of the service on the 8th of MarCheshvan all the service until the end of the service is included –

און וויבאלד אז "נעוץ סופן בתחלתן" איז גלייך בהתחלת העבודה בז' מר-חשון איז כלול כל העבודה ביז סוף העבודה –

English translation 439

therefore on that day the purpose of creation is openly emphasized –

האט מען בו ביום מודגש בגלוי כוונת הבריאה –

English translation 440

"to do, to rectify".

"לעשות לתקן".

English translation 441

May it be His will that we utilize the time and auspicious day of this Shabbat immediately after the 8th of MarCheshvan

ויה"ר אז מ'זאל אויסנוצן דעם זמן ויום מסוגל פון דעם שבת גלייך נאך ז' מר-חשון

English translation 442

(the sixth day in this year)

(יום הששי בשנה זו)

English translation 443

to accept good resolutions in all matters of service with the intention to bring them down into actual deed,

אויף אננעמען החלטות טובות אין אלע עניני העבודה על מנת זיי אראפצוברענגען במעשה בפועל,

English translation 444

and from this there should be a continuous effect upon the entire year,

און דערפון זאל זיין א פעולה נמשכת על כל השנה כולה,

English translation 445

that it should be a blessed year,

זי זאל זיין א שנה מבורכת,

English translation 446

to perfection in all details,

ביז בשלימות בכל הפרטים,

English translation 447

until the true perfection –

ביז צו דער שלימות אמיתית –

English translation 448

the true and complete redemption,

די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 449

when it will be "and we shall do 60 before You etc. as Your commandments of Your will" 61 –

וואס דעמולט וועט זיין "ונעשה 60 לפניך כו' כמצוות רצוניך" 61 –

English translation 450

which commandments are connected with the service and action of man

וואס מצוות זיינען פארבונדן מיט עבודת ופעולת האדם

English translation 451

(as above) –

(כנ"ל) –

English translation 452

the perfection of the Torah and its commandments,

שלימות התורה ומצוותי',

English translation 453

together with the perfection of the people,

צוזאמען מיט שלימות העם,

English translation 454

"with our youths and with our elders etc. with our sons and with our daughters" 62,

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו" 62,

English translation 455

together with the perfection of the land,

צוזאמען מיט שלימות הארץ,

English translation 456

and the perfection of the perfection of the land –

און שלימות דשלימות הארץ –

English translation 457

"Hashem your God will enlarge your border" 63,

"ירחיב ה' אלקיך את גבולך" 63,

English translation 458

also the ten nations including the Kenite, the Kenizzite, and the Kadmonite as it says in our parshah and in Rashi 64,

אויך די עשר ארצות כולל קיני קניזי וקדמוני ווי עס שטייט בפרשתנו ובפרש"י 64,

English translation 459

and speedily in our actual days,

ובמהרה בימינו ממש,

English translation 460

in the language of the Rambam 65 "immediately they are redeemed".

בלשון הרמב"ם 65 "מיד הן נגאלין".

English translation 461

In addition to the aforementioned advantage in the determination of this year that the 8th of MarCheshvan enters directly into Shabbat,

נוסף צו דער מעלה הנ"ל בקביעות שנה זו אז ז' מר-חשון גייט גלייך אריין אין שבת,

English translation 462

without any interruption between them,

אָן קיין הפסק ביניהם,

English translation 463

in the manner of the matter of "immediately they are redeemed" –

ע"ד הענין פון "מיד הן נגאלין" –

English translation 464

there is an additional advantage in this Shabbat, that it is Shabbat of Parshas Lech Lecha.

איז דא א מעלה נוספת בשבת זו וואס זי איז שבת פ' לך לך.

English translation 465

The connection and relationship between Parshas Lech Lecha and "And Jacob went on his way" is simply:

דער קשר ושייכות צווישן פ' לך לך מיט "ויעקב הלך לדרכו" איז בפשטות:

English translation 466

"Lech" means to go on a path,

"לך" מיינט גיין בדרך,

English translation 467

and "And Jacob went on his way" means to go on a path.

און "ויעקב הלך לדרכו" מיינט גיין בדרך.

English translation 468

And the addition of "Lech" is –

און די הוספה פון "לך" איז –

English translation 469

as the continuation of the verse:

כהמשך הכתוב:

English translation 470

"Go for yourself from your land, from your birthplace, and from your father's house",

"לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך",

English translation 471

as the explanation of this is explained in Chassidus 66,

כמבואר דער פירוש בזה בחסידות 66,

English translation 472

that this means to go away from your will,

אז דאס מיינט אוועקגיין פון דיין רצון,

English translation 473

emotions and intellect.

מדות ומוחין.

English translation 474

And since this is stated in the Torah in the sense of instruction67,

און וויבאלד אז דאס שטייט אין תורה מלשון הוראה 67,

English translation 475

and it is "an inheritance of the congregation of Yaakov",

און זי איז "מורשה קהלת יעקב",

English translation 476

the inheritance and possession of every Jew,

די ירושה און דער אייגנטום פון יעדן אידן,

English translation 477

it is understood that from this there is a lesson for every Jew,

איז מובן אז דערפון איז א לימוד לכאו"א מישראל,

English translation 478

even for simple people

אפילו פאר אנשים פשוטים

English translation 479

(for whom the Torah is also their inheritance) –

(וואס תורה איז אויך זייער ירושה) –

English translation 480

that "and Yaakov went on his way" must be in a manner of "Go for yourself from your land, from your birthplace, and from your father's house",

אז דער "ויעקב הלך לדרכו" דארף זיין אין אן אופן פון "לך לך מארצך ממולדתך ומבית אביך",

English translation 481

departing from one's own will,

אוועקגיין פון דעם אייגענעם רצון,

English translation 482

attributes, and intellect.

מדות און מוחין.

English translation 483

If only it were that among "your heads, your tribes" it would be as understood as among simple people...

והלואי אז בא "ראשיכם שבטיכם" וואלט עס געווען אזוי פארשטאנדיק ווי בא אנשים פשוטים...

English translation 484

An alarming matter:

א דבר המבהיל:

English translation 485

For some time now, it has been necessary to complete explanations in Chassidus,

שוין א משך זמן וואס מ'דארף פארענדיקן ביאורים בחסידות,

English translation 486

which, naturally, should have taken to prepare at most –

וואס ע"פ טבע וואלט עס געדארפט נעמען צוגרייטן מערניט –

English translation 487

like a few hours,

ווי נאך א פאר שעה,

English translation 488

a few days,

א פאר טעג,

English translation 489

a few weeks –

א פאר וואכן –

English translation 490

and nevertheless, there is no reason, cause, or explanation why this drags on and keeps dragging on for several years already,

ואעפ"כ איז ניטא קיין שום סיבה וטעם והסברה פארוואס דאס שלעפט זיך און האלט זיך אין איין שלעפן שוין כמה שנים,

English translation 491

and it is not completed!

און עס ווערט ניט געענדיקט!

English translation 492

He was given the merit and possibility to do this and to complete it,

מ'האט אים געגעבן דעם זכות ואפשריות דאס צו מאכן און צו פארענדיקן,

English translation 493

so that when it is completed it will be a complete thing,

וואס בשעת דאס ווערט פארענדיקט וועט עס זיין א דבר שלם,

English translation 494

and not only complete from now onward,

און ניט נאר א שלם מכאן ולהבא,

English translation 495

but the complete thing will also bestow completeness upon the earlier parts. And furthermore, one knows how great is the responsibility of one who begins a mitzvah –

נאר דער דבר שלם וועט אויפטאן א שלימות אויך אין די פריערדיקע. און דערצו ווייסט מען דאך וויפל ס'איז די אחריות פון א מתחיל במצוה –

English translation 496

they say to him, "Finish!"67 –

שאומרים לו גמור *67 –

English translation 497

nevertheless, this keeps dragging on without any reason,

אעפ"כ האלט זיך דאס אין איין שלפען בלי שום סיבה,

English translation 498

even from the perspective of his animal soul,

אפילו מצד זיין נה"ב,

English translation 499

and it is not completed...!

און עס ווערט ניט פארענדיקט...!

English translation 500

(Lacking).

(חסר).

English translation 501

The question arises:

ווערט די שאלה:

English translation 502

How is it possible? How does it happen that a matter which should take no more than a few days drags on for years on end?!

היתכן? ווי קומט עס טאקע אז א זאך וואס דארף נעמען מער ניט ווי א פאר טעג זאל זיך אזוי פארציען יארן נאכאנאנד?!

English translation 503

He was given a merit-based judgment from Adam HaRishon:

האט מען אויף אים א לימוד זכות פון אדם הראשון:

English translation 504

It is stated in the words of our Rabbis, of blessed memory68, that if Adam HaRishon had restrained himself for three hours and not eaten from the Tree of Knowledge,

עס שטייט אין דרז"ל 68 אז אויב אדם הראשון וואלט זיך איינגעהאלטן דריי שעה און ניט געגעסן פון דעם עץ הדעת,

English translation 505

not only would he have been permitted to eat from the Tree of Knowledge,

וואלט ער ניט נאר געמעגט עסן פון עץ הדעת,

English translation 506

but he would have made Kiddush on the wine from the grapes of the Tree of Knowledge.

נאר ער וואלט געמאכט קידוש אויפן יין פון די ענבים פון עץ הדעת.

English translation 507

Now, since we know about this

וואס מה-דאך אז מיר ווייסן וועגן דעם

English translation 508

(from the words of our Rabbis, of blessed memory),

(פון דרז"ל),

English translation 509

Adam HaRishon certainly knew about it,

האט דאך אדה"ר זיכער געוואוסט דערפון,

English translation 510

nevertheless, he could not restrain himself for those three hours and fulfill the command of Hashem...

אעפ"כ האט ער זיך ניט געקענט איינהאלטן די פֿאָר שעה און מקיים זיין דעם ציווי ה'...

English translation 511

From this is understood the merit-based judgment for the aforementioned, and all the more so, and how much more so:

דערפון איז מובן דער לימוד זכות לנדו"ד ובמכ"ש וק"ו:

English translation 512

If Adam HaRishon, who was the handiwork of the Holy One, blessed be He69,

מה-דאך אדה"ר וואס ער איז געווען יציר כפיו של הקב"ה 69,

English translation 513

and was created not like a one-day-old infant,

און ער איז באשאפן געווארן ניט ווי א תינוק בן יומו,

English translation 514

who first receives an evil inclination,

וואס פריער באקומט ער א יצה"ר,

English translation 515

"my fast preceded [my birth]"70,

"אקדמי' תעניתי'" 70,

English translation 516

and only at thirteen years receives a good inclination70,

און ערשט צו י"ג שנה באקומט ער א יצר טוב 70,

English translation 517

but he

נאר ער

English translation 518

(and Chavah)

(און חוה)

English translation 519

was created immediately as a twenty-year-old71,

איז באשאפן געווארן גלייך כבן עשרים שנה 71,

English translation 520

he immediately had also the good inclination –

האט ער גלייך געהאט אויך דעם יצר טוב –

English translation 521

nevertheless, he did not withstand the test and could not fulfill the one and only command to restrain himself for three hours from eating from the Tree of Knowledge –

אעפ"כ לא עמד בנסיון און ער האט ניט געקענט מקיים זיין דעם איין און איינציקן ציווי זיך צו איינהאלטן דריי שעה פון צו עסן פון עה"ד –

English translation 522

then all the more so can such a thing happen now,

איז עאכו"כ אז אזא זאך קען טרעפן איצטער,

English translation 523

to one who is not the handiwork of the Holy One, blessed be He and is not created as a twenty-year-old!

צו אזא וועלכער איז ניט יציר כפיו של הקב"ה און ווערט ניט באשאפן ווי א בן עשרים שנה!

English translation 524

(Lacking a bit).

(חסר קצת).

English translation 525

He was given the merit-based judgment from the conduct of Adam HaRishon until the end of all generations,

האט מען דעם לימוד זכות פון הנהגת אדה"ר עד סוף כל הדורות,

English translation 526

also regarding the aforementioned matter,

אויך בנוגע דעם ענין הנ"ל,

English translation 527

because Adam HaRishon opened the path not for the better in this conduct.

ווארום אדה"ר פתח הדרך שלא למעליותא בהנהגה זו.

English translation 528

It is not a matter of finding fault with Adam HaRishon,

ס'איז ניט קיין ענין צו טשעפען זיך מיט אדה"ר,

English translation 529

and especially since I descend from him just as all the children of Noach and the children of Israel descend from him –

ובפרט אז איך שטאם פון אים אזוי ווי אלע בני נח און בני ישראל שטאמען פון אים –

English translation 530

but when it comes to a matter that can add to fear of Heaven,

אבער בשעת עס רעדט זיך וועגן א זאך וואס קען צוגעבן אין יראת שמים,

English translation 531

one may repeat a matter that is stated explicitly in the Torah.

קען מען חזר'ן אן ענין וואס שטייט בפירוש אין תורה.

English translation 532

Consequently, he indeed has a merit-based judgment from Adam HaRishon. Regarding the reckoning –

במילא האט מען טאקע פון אדה"ר א לימוד זכות אויף אים. איז בנוגע צו דין וחשבון –

English translation 533

he indeed receives all good in this world and the World to Come,

באקומט ער טאקע כל טוב בעוה"ז און עוה"ב,

English translation 534

310 worlds72

ש"י עולמות 72

English translation 535

(Lacking a bit),

(חסר קצת),

English translation 536

But this is all regarding reward;

אבער דאס איז אלץ בנוגע צו שכר;

English translation 537

however, regarding the actual doing of the thing itself –

משא"כ בנוגע צו אפטאן די זאך אליין –

English translation 538

there is a principle in the Torah that "we do not say [it is] as if he did [it]"73

איז דאך א כלל אין תורה אז "כמאן דעבד לא אמרינן" 73

English translation 539

He indeed has the "taforo" and the "flacho" –

ער האט טאקע דעם "טאַפאָרו" און דעם "פלאַחו" –

English translation 540

but it must be "taforo da flacho",

אבער עס דארף זיין "טאפארו דא פלאַחו",

English translation 541

the actual deed...

די עשי' בפועל...

English translation 542

Why indeed could Adam HaRishon not restrain himself? Only three hours –

טו. פארוואס האט זיך אדה"ר טאקע ניט געקענט איינהאלטן? נאר דריי שעה –

English translation 543

Adam HaRishon,

האט אדה"ר,

English translation 544

the handiwork of the Holy One, blessed be He,

יצר כפיו של הקב"ה,

English translation 545

should have restrained himself –

זיך געדארפט איינהאלטן –

English translation 546

nevertheless, he could not do it...

אעפ"כ האט ער עס ניט געקענט טאן...

English translation 547

Because the evil inclination,

ווייל דער יצה"ר,

English translation 548

knowing that the test of whether Adam HaRishon would wait those three hours was such a fundamental matter –

וויסנדיק אז דער נסיון צי אדה"ר וועט ווארטן די דריי שעה איז אזא ענין עיקרי –

English translation 549

applied all its powers so as not to allow Adam HaRishon to refrain for those three hours from eating from the Tree of Knowledge.

האט ער זיך אנגעזעצט מיט אלע כחות אבי ניט צולאזן אז אדה"ר זאל זיך אפהאלטן די דריי שעה פון עסן פון עה"ד.

English translation 550

So too regarding the aforementioned:

עד"ז בנדו"ד:

English translation 551

Since it is a matter that time compels that one should complete the explanations in Chassidus,

וויבאלד אז ס'איז אן ענין שהזמן גרמא אז מ'זאל פארענדיקן די ביאורים בחסידות,

English translation 552

explanations according to Chassidus,

ביאורים ע"פ חסידות,

English translation 553

and this is his matter of time that compels –

און דאס איז זיין ענין שהזמ"ג –

English translation 554

the evil inclination stands opposed with all its powers:

שטעלט זיך דער יצר אנטקעגן מיט אלע כחות:

English translation 555

The one who needs to complete the matter –

דער וואס דארף ענדיקן די זאך –

English translation 556

does not occupy himself instead with plowing and sowing,

פארנעמט זיך ניט אנשטאט דעם מיט חרישה וזריעה,

English translation 557

rather he occupies himself with other matters of Torah. He is among the masters of Torah,

נאר ער פארנעמט זיך מיט אנדערע עניני תורה. ער איז פון מארי תורה,

English translation 558

a learned man,

א בר אוריין,

English translation 559

and occupies himself with other good things.

און פארנעמט זיך מיט אנדערע גוטע זאכן.

English translation 560

Consequently,

במילא,

English translation 561

the evil inclination comes to him and confuses him not with a candy,

קומט צו אים צוגיין דער יצר און איז אים מבלבל ניט מיט א צוקערקע,

English translation 562

or with fatty meat, aged wine, and the like,

אדער מיט בשר שמן ויין ישן וכיו"ב,

English translation 563

because that would not take him away –

ווייל ניט דאס וועט אים נעמען –

English translation 564

rather he pushes him toward another matter in Torah,

נאר ער שטופט אים צו נאך אן ענין אין תורה,

English translation 565

which, however, is not the matter that time compels that he needs to do and complete!

וואס איז אבער ניט דער ענין שהזמ"ג וואס ער דארף טאן און פארענדיקן!

English translation 566

And as discussed many times, like the matter is in the laws of halachic ruling:

וכמדובר כמ"פ ווי דער ענין איז אין הלכות הוראה:

English translation 567

When one asks a rabbi two questions,

בשעת מ'פרעגט ביי א רב צוויי שאלות,

English translation 568

one question in a matter that time compels and the second in a matter that is not so time-compelling –

איין שאלה אין אן ענין שהזמ"ג און די צווייטע אין אן ענין וואס איז ניט אזוי זמ"ג –

English translation 569

he must first answer the matter that time compels –

דארף ער פריער ענטפערן אויף דעם ענין שהזמ"ג –

English translation 570

Nevertheless, he finds other good things to do first which are not time-compelling,

אעפ"כ געפינט ער אנדערע גוטע זאכן צו טאן פריער וועלכע זיינען ניט זמ"ג,

English translation 571

and pushes off the matter that time compels.

און שטופט אפ דעם ענין שהזמ"ג.

English translation 572

Indeed a good thing, etc., etc.,

טאקע א גוטע זאך וכו' וכו',

English translation 573

but do your matter –

אבער טו דיין זאך –

English translation 574

your matter must be completed.

דיין זאך מוז געענדיקט ווערן.

English translation 575

(Missing).

(חסר).

English translation 576

If we have spoken about this so many times and it has not helped,

אויב מ'האט וועגן דעם גערעדט אזויפיל מאל און ס'האט ניט געהאלפן,

English translation 577

why do we speak about it again now?

פארוואס רעדט מען וועגן דעם איצטער נאכאמאל?

English translation 578

This is because there is a principle in Torah, "Do not despair, etc." Consequently, even though we have already spoken about it and it has not helped,

איז דאס דערפאר וואס ס'איז דא א כלל אין תורה "אל תתיאש כו'". במילא איז אע"פ וואס מ'האט שוין גערעדט וועגן דעם און ס'האט ניט געהאלפן,

English translation 579

we speak again,

רעדט מען נאכאמאל,

English translation 580

and perhaps, maybe it will effect some movement.

וכולי האי ואולי אז עס וועט עפעס פועל'ן א הזזה.

English translation 581

(Slightly missing).

(חסר קצת).

English translation 582

Why does one speak about an individual in public?

פארוואס רעדט מען וועגן א יחיד ברבים?

English translation 583

Because the matter pertains to each one in his service:

ווייל דער ענין איז שייך צו יעדן איינעם בעבודתו:

English translation 584

Each one has in his service matters that time compels which it is possible to push off and not complete immediately.

יעדער איינער האט בעבודתו ענינים שהזמ"ג וועלכע ס'איז שייך מ'זאל זיי אפשטופן און ניט גלייך מסיים זיין.

English translation 585

For since it is a matter that time compels,

ווארום היות אז ס'איז אן ענין שהזמ"ג,

English translation 586

which is very pertinent to do now –

וועלכער איז זייער נוגע איצטער צו טאן –

English translation 587

the evil inclination comes and pushes him toward all kinds of things in order to confuse him from doing what he needs to do.

קומט דער יצר און שטופט אים צו כל מיני זאכן בכדי אים צו מבלבל זיין פון טאן וואס ער דארף טאן.

English translation 588

And this pertains to each one,

און דאס איז שייך בא יעדן איינעם,

English translation 589

from "your heads, your tribes" to "your woodcutters" and "your water drawers."

פון "ראשיכם שבטיכם" ביז "חוטב עציך" און "שואב מימיך".

English translation 590

So too regarding those who occupy themselves with the neighborhood where the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, lived the last ten years of his life in this world:

אזוי אויך בנוגע צו די וואס פארנעמען זיך מיט דער שכונה וואו כ"ק מו"ח אדמו"ר האט געלעבט די עשר שנים האחרונות פון חיים חיותו בעלמא דין:

English translation 591

It is a matter that time compels for the activists in the neighborhood to establish

ס'איז אן ענין שהזמ"ג פאר די עסקנים אין דער שכונה צו מבסס

English translation 592

(from the term establishment)

(מלשון ביסוס)

English translation 593

the neighborhood and to secure various matters that occur there.

זיין די שכונה און באווארענען כו"כ ענינים וואס טרעפן דא.

English translation 594

Nevertheless, it is not done! And the situation is diminishing and going...

אעפ"כ טוט מען עס ניט! און דער מצב איז פוחת והולך...

English translation 595

And it is entirely beneath reason and understanding, even of the animal soul, why it is not done:

און ס'איז אינגאנצן למטה מטעם ודעת אפילו פון נה"ב פארוואס מ'טוט עס ניט:

English translation 596

All connections and powers were given,

מ'האט געגעבן אלע פארבינדונגען און כחות,

English translation 597

and there are merits with several other things,

און מ'האט זכותים מיט נאך כמה זאכן,

English translation 598

more than the connections, etc., that one has in other neighborhoods –

מערער וויפל די פארבינדונגען וכו' וואס מ'האט אין אנדערע שכונות –

English translation 599

and nevertheless, here one cannot secure things that one secures in other neighborhoods!

ואעפ"כ קען מען דא ניט באווארענען זאכן וואס מ'באווארנט אין אנדערע שכונות!

English translation 600

We are no longer speaking about enlarging the neighborhood,

מ'רעדט שוין ניט וועגן מגדיל זיין די שכונה,

English translation 601

we are no longer speaking about expanding the neighborhood,

מ'רעדט שוין ניט וועגן מרחיב זיין די שכונה,

English translation 602

which even naturally the neighborhood could have been for praise and glory,

וואס אפילו ע"פ דרך הטבע האט די שכונה געקענט זיין לשם ולתהלה,

English translation 603

but we are no longer speaking about that –

אבער מ'רעדט שוין ניט וועגן דעם –

English translation 604

we are speaking about the establishment of the neighborhood!

מ'רעדט וועגן ביסוס השכונה!

English translation 605

And nevertheless, it is not secured,

ואעפ"כ באווארנט מען עס ניט,

English translation 606

and in a manner beneath reason and understanding,

און אין אן אופן שלמטה מטעם ודעת,

English translation 607

even of the activists themselves,

אפילו פון די עסקנים אליין,

English translation 608

even of their evil inclination,

אפילו פון זייער יצה"ר,

English translation 609

rather they incite their own evil inclination in matters that would not have occurred to it at all

נאר מ'רייצט אָן דעם אייגענעם יצה"ר אין זאכן וואס אים אליין וואָלט גארניט איינגעפאלן

English translation 610

(as discussed many times the explanation74 in "For the sin that we sinned before You with the evil inclination")...

(כמדובר כמ"פ דער פירוש 74 אין "על חטא שחטאנו לפניך ביצה"ר")...

English translation 611

And this did not begin yesterday evening,

און דאס האט זיך ניט אנגעהויבן נעכטן פארנאכט,

English translation 612

rather the situation has been like this for more than three years!

נאר אזוי איז דער מצב שוין מער ווי דריי יאר!

English translation 613

And that the neighborhood is in the state it is now and not further, etc. –

און דאס וואס די שכונה איז במצב ווי זי איז איצטער און ניט נאך וכו' –

English translation 614

is also only in the merit of the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, the leader of our generation...

איז אויך בלויז בזכות כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו...

English translation 615

And the main point is –

און דער עיקר איז –

English translation 616

there is no opening of a mouth or a whisper!

אין פוצה פה ומצפצף!

English translation 617

There are rabbis,

עס זיינען דא רבנים,

English translation 618

the seven good men of the city,

שבעה טובי העיר,

English translation 619

activists,

עסקנים,

English translation 620

and those who do not refrain from inciting another...

און אזוינע וועלכע האלטן זיך ניט אפ פון זידלען א צווייטן...

English translation 621

And nevertheless, no one does anything about it.

און פונדעסטוועגן טוט קיינער גארניט וועגן דעם.

English translation 622

With all kinds of excuses:

מיט כל מיני תירוצים:

English translation 623

This one claims that he cannot do,

דער טענה'ט אז ער קען ניט טאן,

English translation 624

that one will not be listened to anyway,

דעם וועט מען סיי-ווי ניט פאלגן,

English translation 625

this one does not work, etc.

דעם גייט ניט וכו'.

English translation 626

From this we return to the aforementioned instruction:

דערפון קומט מען צוריק צו די הוראה האמורה:

English translation 627

Since he is a rabbi,

וויבאלד אז ער איז א רב,

English translation 628

an activist, and the like –

אן עסקן וכיו"ב –

English translation 629

his matter that time compels is to arouse regarding the state of the neighborhood, that something be done about it.

איז זיין ענין שהזמ"ג צו מעורר זיין וועגן דעם מצב השכונה אז מ'זאל וועגן דעם עפעס טאן.

English translation 630

And there is no need to elaborate on a distressing matter,

ואין להאריך בדבר המצער,

English translation 631

and moreover –

און נאכמער –

English translation 632

a frightening matter...

דבר המבהיל...

English translation 633

So too

אזוי איז אויך

English translation 634

(as mentioned)

(כאמור)

English translation 635

regarding each one,

בנוגע צו יעדן איינעם,

English translation 636

from "your heads, your tribes" to "hewers of your wood" and "drawers of your water" –

פון "ראשיכם שבטיכם" ביז "חוטב עציך" ו"שואב מימיך" –

English translation 637

that he has matters which are his thing that is required of the time that he must do or complete.

אז ער האט זאכן וועלכע זיינען ענינו שהזמ"ג וואס ער דארף טאן אדער מסיים זיין.

English translation 638

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 639

It is understandable regarding "your heads, your tribes",

בשלמא "ראשיכם שבטיכם",

English translation 640

a Torah scholar,

א בר אוריין,

English translation 641

a public activist,

אן עסקן ציבורי,

English translation 642

a communal person and the like –

אן איש כללי וכיו"ב –

English translation 643

he understands how much his doing matters;

פארשטייט ער וויפל ס'איז נוגע זיין טאן;

English translation 644

but he is a private individual?!

אבער ער איז אן איש פרטי?!

English translation 645

They tell him:

זאגט מען אים:

English translation 646

The Rambam75 rules regarding every individual "each person must see himself as... and likewise the entire world as half meritorious...,

דער רמב"ם 75 פסק'נט בנוגע צו יעדן יחיד "צריך כל אדם שיראה עצמו כו' וכן כל העולם חציו זכאי כו',

English translation 647

he performed one mitzvah, behold he tipped the scale for himself and for the entire world to the side of merit and brought salvation and deliverance to himself and to them".

עשה מצוה אחת הרי הכריע את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגרם לו ולהם תשועה והצלה".

English translation 648

Consequently –

במילא –

English translation 649

"Doloi" private individual!

"דאַלאָי" איש פרטי!

English translation 650

Even when it speaks about "drawers of your water",

אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן "שואב מימיך",

English translation 651

he also has matters that are required of the time that he must do,

האט ער אויך ענינים שהזמ"ג וועלכע ער דארף טאן,

English translation 652

and which are relevant to the public. As discussed many times that the "drawer of your water" brings water for every Jew so that he can begin all his service during the day,

און וואס איז נוגע לרבים. כמדובר כמ"פ אז דער "שואב מימיך" ברענגט מים פאר יעדן אידן בכדי ער זאל קענען אנהויבן כל עבודתו במשך דעם טאג,

English translation 653

immediately after he awakens from sleep

גלייך נאכדעם ווי ער כאפט זיך אויף פון שלאף

English translation 654

(after "Modeh Ani"),

(נאך "מודה אני"),

English translation 655

with washing negel vasser,

מיט וואשן נעגל-וואסער,

English translation 656

and afterwards washing before the morning meal,

און דערנאך וואשן זיך פאר פת שחרית,

English translation 657

and he brings him water to wash before praying in the synagogue etc.

און ער ברענגט אים מים אויף וואשן זיך פארן דאוונען בבית הכנסת וכו'.

English translation 658

And the Torah further states a principle76,

און תורה זאגט נאך א כלל 76,

English translation 659

that "even the chief of the water-drawers is appointed from heaven" –

אז "אפילו ריש גרגיתא מן שמיא מנו ליי" –

English translation 660

consequently he has the task from heaven,

במילא האט ער דעם תפקיד מן השמים,

English translation 661

it is relevant that he should fulfill it,

איז דאס נוגע אז ער זאל עס ממלא זיין,

English translation 662

and he certainly has the power to do it.

און ער האט זיכער כח דאס צו טאן.

English translation 663

And regarding each and every one,

ועד"ז בנוגע צו כאו"א,

English translation 664

there are certainly matters that are required of the time that he can complete,

זיינען זיכער דא זאכן שהזמ"ג וועלכע ער קען מסיים זיין,

English translation 665

and he does not do it.

און ער טוט עס ניט.

English translation 666

The intention of this talk is:

דער כוונה פון דעם רעדן איז:

English translation 667

Each one should afterwards go and take five minutes to consider truthfully his standing and situation,

יעדער איינער זאל דערנאך אוועקגיין און נעמען פינף מינוט צו באטראכטן אליבא דאמת מעמדו ומצבו,

English translation 668

and not do it to fulfill an obligation,

און דאס ניט טאן צו יוצא וועגן,

English translation 669

because I spoke about this now,

ווייל איך האב וועגן דעם איצטער גערעדט,

English translation 670

consequently one does someone a favor,

במילא טוט מען אימעצן א טובה,

English translation 671

but truly truthfully –

נאר טאקע אליבא דאמת –

English translation 672

he will find matters that he needs to complete and finish.

וועט ער געפינען זאכן וואס ער דארף מסיים ומשלים זיין.

English translation 673

And one must know,

און מ'דארף וויסן,

English translation 674

as mentioned,

כאמור,

English translation 675

that there is the evil inclination that wants to hinder each one from carrying out his thing that is required of the time –

אז ס'איז דא דער יצר וואס וויל שטערן יעדן איינעם פון אויספירן זיין ענין שהזמ"ג –

English translation 676

both the "drawer of your water" from doing his work,

סיי דער "שואב מימיך" פון טאן זיין ארבעט,

English translation 677

and the activist who needs to secure the foundation of the neighborhood,

סיי דעם עסקן וואס דארף באווארענען ביסוס השכונה,

English translation 678

and "your heads, your tribes" in their matters,

סיי "ראשיכם שבטיכם" בענינים שלהם,

English translation 679

and the one who needs to publish the Chassidic discourses.

סיי דעם וואס דארף ארויסגעבן די ביאורי חסידות.

English translation 680

And since there is the evil inclination that wants to hinder the work,

און וויבאלד אז ס'איז דא דער יצר וואס וויל שטערן די ארבעט,

English translation 681

one must stand against it and not allow it.

דארף מען זיך שטעלן קעגן און ניט צולאזן.

English translation 682

One indeed has a justification from the Holy One, blessed be He,

מ'האט טאקע א לימוד זכות פון אדה"ר,

English translation 683

but we do not say like one who does [nothing] –

אבער כמאן דעבד לא אמרינן –

English translation 684

one must have the matter in actuality.

מ'דארף האבן דעם ענין בפועל.

English translation 685

One should not think that it will be like Chizkiyahu said77 "I will sleep on my bed",

מ'זאל ניט מיינען אז ס'וועט זיין ווי חזקיהו האט געזאגט 77 "אני ישן על מטתי",

English translation 686

and the Most High will take care of the matter:

און דער אויבערשטער וועט שוין אפטאן דעם ענין:

English translation 687

regarding Sancheriv outside Jerusalem –

בנוגע סנחריב'ן מחוץ לירושלים –

English translation 688

the Most High indeed takes care of him,

קערט זיך מיט אים טאקע איין דער אויבערשטער,

English translation 689

but regarding the "Sancheriv" within him,

אבער בנוגע צו דעם "סנחריב" בתוכו,

English translation 690

the Most High wants that he himself should take care of it,

וויל דער אויבערשטער אז ער זאל זיך אליין איינקערן,

English translation 691

at least with a small finger,

עכ"פ מיט אן אצבע קטנה,

English translation 692

and then the Most High will help to take care of it entirely.

און דעמולט וועט דער אויבערשטער העלפן דאס אינגאנצן אויפטאן.

English translation 693

He only needs to begin doing in it,

ער דארף נאר אנהויבן טאן אין דעם,

English translation 694

there must be the "Lech Lecha from your land, from your birthplace, and from your father's house" –

עס דארף זיין דער "לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך" –

English translation 695

the Most High will then help that there should be a continuation,

וועט דער אויבערשטער שוין העלפן אז ס'זאל זיין א המשך,

English translation 696

until he will finish the matter.

ביז ער וועט פארענדיקן דעם ענין.

English translation 697

One has indeed spoken about this presumably a hundred times and one,

מ'האט טאקע וועגן דעם שוין גערעדט מסתמא מאה פעמים ואחת,

English translation 698

said once,

געזאגט איין מאל,

English translation 699

a second time until a hundred times and one,

א צווייטן מאל ביז מאה פעמים ואחת,

English translation 700

and it did not help

און ס'האט ניט געהאלפן

English translation 701

(as above) –

(כנ"ל) –

English translation 702

nevertheless "do not despair etc.",

אעפ"כ "אל תתיאש כו'",

English translation 703

one repeats it a hundred and two times –

חזר'ט מען עס איבער פעם מאה ושנים –

English translation 704

perhaps it will be effective.

אפשר וועט עס פועל'ן.

English translation 705

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 706

It is understandable when he was young one could demand this of him –

בשלמא ווען ער איז געווען יונג האט מען דאס פון אים געקענט מאָנען –

English translation 707

but now he is already old and worn out,

אבער איצטער איז ער שוין אַלט און איז פארמאַטערט,

English translation 708

and he has already learned much Torah,

און ער האט שוין געלערנט א סך תורה,

English translation 709

and raised students and students of students,

און אויפגעשטעלט תלמידים ותלמידי תלמידים,

English translation 710

and has many and luminous good deeds78?

און האט מעשים טובים מרובים ומאירים 78?

English translation 711

On this there is the instruction from the well-known story that my revered father-in-law, the Rebbe, told79

האט מען אויף דעם די הוראה פון דעם סיפור הידוע וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט דערציילט 79

English translation 712

(in connection with Parshas Vayeira, which we begin reading today at Minchah)

(בקשר מיט פ' וירא וואס מ'הויבט אן לייענען היינט צו מנחה)

English translation 713

about the Tzemach Tzedek and his grandson,

מיטן צ"צ און זיין אייניקל,

English translation 714

the Rebbe

דער רבי

English translation 715

(the Rebbe Maharash) of blessed memory,

(מהורש"ב) נ"ע,

English translation 716

when he was still a small child,

ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד,

English translation 717

and apparently even younger than five years old:

און ווי ס'ווייזט אויס נאך אינגער פאר פינף יאָר אַלט:

English translation 718

The Rebbe of blessed memory, as a small child, once entered the Tzemach Tzedek on Shabbos Parshas Vayeira and cried out, saying:

דער רבי נ"ע זייענדיק א קליין קינד איז אמאל אריין צום צ"צ בש"ק פ' וירא און ער האט זיך פאנאנדערגעוויינט זאגנדיק:

English translation 719

Why did the Almighty reveal Himself to Avraham Avinu,

פארוואס האט זיך דער אויבערשטער באוויזן צו אברהם אבינו,

English translation 720

"And Hashem appeared to him"80,

"וירא אליו ה'" 80,

English translation 721

but to us He does not reveal Himself. The Tzemach Tzedek answered him:

און צו אונז באווייזט ער זיך ניט. האט אים דער צ"צ געענטפערט:

English translation 722

"When a Jew is a tzaddik,

"אז א איד א צדיק,

English translation 723

and at ninety-nine years old he decides that he must circumcise himself,

צו ניין און ניינציק יאר איז מחליט אז ער דארף זיך מל זיין,

English translation 724

then he is worthy that the Almighty should appear to him."

איז ער ווערט אז דער אויבערשטער זאל זיך באווייזן צו אים".

English translation 725

Although Avraham Avinu was a chariot to the Almighty even before his circumcision,

וואס אברהם אבינו איז געווען א מרכבה צו דעם אויבערשטן אויך פאר מילתו,

English translation 726

as it says in Tanya81 that the Patriarchs were a chariot82 "all their days",

ווי עס שטייט אין תניא 81 אז די אבות זיינען געווען א מרכבה 82 "כל ימיהם",

English translation 727

with him there was already the service of "and the souls they made in Charan"83 etc.

ביי אים איז שוין געווען די עבודה פון "והנפש אשר עשו בחרן" 83 וכו'.

English translation 728

Nevertheless, when Avraham was already ninety-nine years old, he circumcised himself.

אעפ"כ ווען אברהם איז שוין געווען ניין און ניינציק יאר האט ער זיך מל געווען.

English translation 729

For circumcision is not merely an addition to his previous service,

וואס מילה איז ניט סתם א הוספה בעבודתו שלפנ"ז,

English translation 730

but a great innovation and a great addition in his service.

נאר א חידוש גדול והוספה גדולה בעבודתו.

English translation 731

And therefore the Almighty appeared to him only then –

און דערפאר האט זיך דער אויבערשטער צו אים ערשט דעמולט באוויזן –

English translation 732

"And Hashem appeared to him."

"וירא אליו ה'".

English translation 733

This story my revered father-in-law, the Rebbe, told,

וואס דעם סיפור האט כ"ק מו"ח אדמו"ר דערציילט,

English translation 734

publicized and ordered it to be printed so that from it there should be a lesson for every individual.

מפרסם געווען און געהייסן אפדרוקן בכדי אז דערפון זאל זיין א הוראה פאר כאו"א.

English translation 735

True, the story is about a small child,

אמת טאקע אז דער סיפור איז וועגן א קליין קינד,

English translation 736

and the Tzemach Tzedek explained it to him in his language,

און דער צ"צ האט עס אים מסביר געווען אין זיין שפראך,

English translation 737

but the matter is certainly correct and certainly a lesson for every individual,

אבער דער ענין איז זיכער ריכטיק און זיכער א הוראה פאר כאו"א,

English translation 738

even for adults,

אפילו פאר גדולים,

English translation 739

because if not, it would not have been told. And let each person understand in his soul how the story relates to him.

ווייל אויב ניט וואָלט מען עס ניט דערציילט. וידע אינש בנפשי' ווי דער סיפור איז שייך צו אים.

English translation 740

My revered father-in-law, the Rebbe, did not tell it and order it printed so that it should become another story in "Likkutei Dibburim" and the like,

כ"ק מו"ח אדמו"ר האט עס ניט דערציילט און געהייסן אפדרוקן בכדי עס זאל צוקומען נאך א סיפור אין "לקוטי דיבורים" וכיו"ב,

English translation 741

and that one should put it on the shelf and from time to time take it down from there and look at it and say:

און מ'זאל עס אוועקלייגן אויף דער פאליצע ומזמן לזמן אראפנעמען פון דארטן און א קוק טאן אין דעם און זאגן:

English translation 742

Aha! A tasty story,

אהא! א געשמאקער סיפור,

English translation 743

a wonderful saying,

א געוואלדיקער וואָרט,

English translation 744

a matter...

אן ענין...

English translation 745

Rather, he told it and publicized it for generations by printing it so that from it there should be a lesson for generations:

נאר ער האט עס דערציילט און מפרסם געווען לדורות דורך אפדרוקן דאס בכדי אז דערפון זאל זיין א הוראה לדורות:

English translation 746

That I should not think,

א איך זאל ניט מיינען,

English translation 747

since he is already old he cannot innovate,

וויבאלד אז ער איז שוין אַלט קען ער ניט אויפטאן,

English translation 748

and especially since he has already learned much Torah etc.,

ובפרט אז ער האט שוין געלערנט א סך תורה וכו',

English translation 749

rather, as we see by Avraham Avinu that being ninety-nine years old and until then he was a chariot and innovated much in Torah and good deeds –

נאר ווי מ'זעט ביי אברהם אבינו אז זייענדיק ניין און ניינציק יאר און ביז דעמולט איז ער געווען א מרכבה און האט א סך אויפגעטאן אין תורה און מעשים טובים –

English translation 750

nevertheless, he then decided to circumcise himself! And therefore only then was –

אעפ"כ האט ער דעמולט מחליט געווען זיך צו מל זיין! און דערפאר איז ערשט דעמולט געווען –

English translation 751

"And Hashem appeared to him"!

"וירא אליו ה'"!

English translation 752

And this is understandable even to a small child,

און דאס איז פארשטאנדיק אפילו צו א קליין קינד,

English translation 753

to the point that he cries:

ביז אז ער וויינט:

English translation 754

Why does the Almighty not reveal Himself to us as He revealed Himself to Avraham Avinu. He wants that the Almighty should reveal Himself to him like "And Hashem appeared to him" to Avraham Avinu,

פארוואס דער אויבערשטער באווייזט זיך ניט צו אונז ווי ער האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו. ער וויל האבן אז דער אויבערשטער זאל זיך צו אים באווייזן אזוי ווי "וירא אליו ה'" צו אברהם אבינו,

English translation 755

and "now". And he immediately asks:

און "נאו". און ער פרעגט גלייך:

English translation 756

Let them tell him what more he needs to do so that the Almighty should reveal Himself to him?...

זאל מען אים זאגן וואס דארף ער נאך טאן בכדי אז דער אויבערשטער זאל זיך צו אים באווייזן?...

English translation 757

With a child, it is simply understood that when one gives him a "taporu" it is so that it should be "taporu da flachu",

ביי א קינד לייגט זיך בפשטות אז בשעת מ'גיט אים "טאַפאָרו" איז דאס בכדי עס זאל זיין "טאפארו דא פלאחו",

English translation 758

consequently, when one gives him a "taporu" –

במילא אז מ'גיט אים "טאַפאָרו" –

English translation 759

he chops! But with an adult, one must come to a deliberation,

האקט ער! אבער ביי א גדול דארף מען אנקומען צו א שקו"ט,

English translation 760

and one must inform him that "study is greater because it leads to action"83,

און מ'דארף אים באווארענען אז "גדול תלמוד שמביא לידי מעשה" *83,

English translation 761

and specifically then he does the deed.

און דוקא דעמולט טוט ער די מעשה.

English translation 762

And as mentioned above,

וכאמור לעיל,

English translation 763

one must have the deed in actuality.

מ'דארף האבן די מעשה בפועל.

English translation 764

And although until now there was a different conduct –

און כאטש אז ביז איצטער איז געווען אן אנדער הנהגה –

English translation 765

there must be "Lech Lecha from your land, from your birthplace, and from your father's house",

דארף זיין "לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך",

English translation 766

and "Yaakov went on his way",

ו"יעקב הלך לדרכו",

English translation 767

to go away from the previous conduct and habits. For when there is no "Lech",

אוועקגיין פון די פריערדיקע הנהגה ורגילות'ן. ווארום בשעת ס'איז ניטא דער "לך",

English translation 768

one remains in "your father's house".

בלייבט מען אין "בית אביך".

English translation 769

And when there is the going,

און בשעת ס'איז דא די הליכה,

English translation 770

then the Almighty helps in the going,

דעמולט העלפט דער אויבערשטער אין דעם גיין,

English translation 771

as it was by Yaakov –

ווי ס'איז געווען בא יעקב –

English translation 772

"And Yaakov lifted his feet",

"וישא יעקב רגליו",

English translation 773

"When he was informed with the good news that he was promised protection,

"משנתבשר בשורה טובה שהובטח בשמירה,

English translation 774

his heart lifted his feet and he became light to walk"84.

נשא לבו את רגליו ונעשה קל ללכת" 84.

English translation 775

Thus85, and the matter of delight, "and you shall call the Shabbos a delight", to a delight that permeates the body and physical matters,

כג. 85, און דעם ענין פון עונג, "וקראת לשבת עונג", ביז אן עונג וואס נעמט דורך דעם גוף וענינים גשמיים,

English translation 776

May the internal confusions be nullified,

זאלן נתבטל ווערן די בלבולים הפנימיים,

English translation 777

and may one have the individual redemption,

און מ'זאל האבן די גאולה פרטית,

English translation 778

as the Rambam says that through "one mitzvah",

ווי דער רמב"ם זאגט אז דורך א "מצוה אחת",

English translation 779

one deed,

א מעשה אחד,

English translation 780

he tips the scales not only for the world but also for "himself" to the side of merit "and brings him and them deliverance and rescue".

איז ער מכריע ניט נאר די וועלט נאר אויך "עצמו" לכף זכות "וגרם לו ולהם תשועה והצלה".

English translation 781

And through this, the confusions of the general exile are also nullified,

און דורך דעם ווערן אויך נתבטל די בלבולים פון דעם גלות הכללי,

English translation 782

and one brings "deliverance and rescue" to the entire world –

און מ'ברענגט "תשועה והצלה" צו דער גאנצער וועלט –

English translation 783

the true and complete redemption through Mashiach our righteous one,

די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 784

and below ten handbreadths in this lowest world, beneath which there is no lower,

ולמטה מעשרה טפחים בעוה"ז התחתון שאין תחתון למטה ממנו,

English translation 785

in a manner of "taporu da plachu",

אין אן אופן פון "טאפארו דאַ פלאַחו",

English translation 786

as it must be the actual deed of man,

אזוי ווי עס דארף זיין מעשה האדם בפועל,

English translation 787

"taporu da plachu".

"טאפארו דא פלאַחו".

English translation 788

And speedily, in our very own days.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 789

Discourse (in the form of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 790

Beginning "Ani hinei brisi itach" etc.

ד"ה אני הנה בריתי אתך גו'.

English translation 791

It is also customary to study a verse from the weekly portion with Rashi's commentary,

ס'איז אויך רגיל אפצולערנען א פסוק פון פרשת השבוע מיט פירוש רש"י,

English translation 792

and a matter from the notes of the Tatte on the Zohar of our portion.

און אן ענין אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דפרשתנו.

English translation 793

In our portion, chapter 17, verse 5, it states that the Almighty says to Avram:

אין פרשתנו קאפיטל יז פסוק ה שטייט אז דער אויבערשטער זאגט צו אברם:

English translation 794

"And your name shall no longer be called Avram, but your name shall be Avraham, for I have made you the father of a multitude of nations."

"ולא יקרא עוד שמך אברם והי' שמך אברהם כי אב המון גוים נתתיך".

English translation 795

Rashi quotes from the verse "for I have made you the father of a multitude of nations"

איז רש"י מעתיק פון פסוק "כי אב המון גוים"

English translation 796

(also the word "for",

(אויך דעם ווארט "כי",

English translation 797

because his explanation is connected to the reason why he is now called "Avraham" –

ווייל פירושו איז פארבונדן מיטן טעם פארוואס ער ווערט איצטער אנגערופן "אברהם" –

English translation 798

"for I have made you the father of a multitude of nations"),

"כי אב המון גוים"),

English translation 799

and explains:

און איז מפרש:

English translation 800

"An acronym of his name,

"לשון נוטריקון של שמו,

English translation 801

and the 'reish' that was in it initially, that he was a father only to Aram, his place, and now he is a father to the entire world. And even the 'reish' that was in it from the beginning did not move from its place,

ורי"ש שהיתה בו בתחלה שלא הי' אב אלא לארם שהוא מקומו ועכשיו אב לכל העולם. ואפילו רי"ש שהיתה בו מתחלה לא זזה ממקומה,

English translation 802

for even the 'yud' of Sarai complained before the Shechinah until it was added to Yehoshua, as it is written86 'And Moshe called Hoshea bin Nun Yehoshua'."

שאף יו"ד של שרי נתרעמה על השכינה עד שהוסיפה ליהושע שנאמר 86 ויקרא משה להושע בן נון יהושע".

English translation 803

One must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 804

A) It is understandable simply, even with the intellect of a five-year-old studying Scripture,

א) ס'איז פארשטאנדיק בפשטות אפילו בשכל פון א בן חמש למקרא,

English translation 805

that if one removes a letter from the name of a tzaddik,

אז אויב מ'נעמט צו אַן אות פון א שם של צדיק,

English translation 806

that letter has a complaint –

האט דער אות תרעומות –

English translation 807

so why does Rashi need to bring a proof that the 'reish' of Avraham must remain

איז פארוואס דארף רש"י ברענגען א ראי' אז דער רי"ש פון אברהם דארף בלייבן

English translation 808

(because if not, the 'reish' would have a complaint)

(ווייל אויב ניט וואלט דער רי"ש געהאט תרעומות)

English translation 809

from another place,

פון א צווייטן ארט,

English translation 810

from the 'yud' of "Sarai"?

פון דער יו"ד פון "שרי"?

English translation 811

B) Furthermore:

ב) נאכמער:

English translation 812

The proof that Rashi brings from the complaint of the 'yud' of "Sarai" that the 'reish' of "Avram" must remain –

די ראי' וואס רש"י ברענגט פון די תרעומות פון דעם יו"ד של "שרי" אז דער רי"ש של "אברם" דארף בלייבן –

English translation 813

is seemingly a proof to the contrary:

איז לכאורה גאר א ראי' לסתור:

English translation 814

The 'yud' of "Sarai" was actually removed from the name "Sarah",

דעם יו"ד פון "שרי" האט מען בפועל אוועקגענומען פון שם "שרה",

English translation 815

and it was only returned hundreds of years later to "Yehoshua",

און מ'האט אים ערשט אומגעקערט הונדערטער יאָרן שפעטער צו "יהושע",

English translation 816

furthermore:

נאכמער:

English translation 817

The change of the name Sarah and the change of the name Yehoshua were in two separate periods

שינוי שם שרה און שינוי שם יהושע זיינען געווען אין צוויי באזונדערע תקופות

English translation 818

(conducts,

(הנהגות,

English translation 819

attributes;

מדות;

English translation 820

a thousand years)*:

אלף שנה) *:

English translation 821

The change of the name Sarah was in the time before the exile of Egypt,

שינוי שם שרה איז געווען בהזמן דקודם גלות מצרים,

English translation 822

but after the decree of the Covenant Between the Parts regarding the exile,

אבער נאך גזירת בין הבתרים אויפ'ן גלות,

English translation 823

and the change of the name Yehoshua –

און שינוי שם יהושע –

English translation 824

in connection** with the entry into the Land;

בקשר ** מיט ביאת הארץ;

English translation 825

so what kind of proof is this for the 'reish' of "Avram" which "did not move from its place" in the name "Avraham"?!

היינט וואס איז דאס פאר א ראי' צו דעם רי"ש פון "אברם" וואס "לא זזה ממקומה" בשם "אברהם"?!

English translation 826

C) In the proof that Rashi brings from "Sarai" he writes "for even the 'yud' of Sarai complained etc." What the word "even" simply means is that regarding the 'yud' of "Sarai" there is less reason for it to have a complaint than the complaint that the 'reish' of "Avram" would have had if it had been removed. It is not understood:

ג) אין דער ראי' וואס רש"י ברענגט פון "שרי" שרייבט ער "שאף יו"ד של שרי נתרעמה כו'". וואס דער "אף" באדייט בפשטות אז בא דעם יו"ד פון "שרי" איז דא ווייניקער טעם פארוואס ער זאל האבן תרעומות ווי די תרעומות וואס דער רי"ש פון "אברם" וואלט געדארפט האבן אויב מ'וואלט אים צוגענומען. איז ניט מובן:

English translation 827

The reason for the complaint of the 'reish' and the 'yud' is seemingly the same –

דער טעם אויף די תרעומות פון דעם רי"ש און יו"ד איז לכאורה די זעלבע –

English translation 828

because one removes a letter from the name of a tzaddik –

ווייל מ'נעמט צו אן אות פון א שם צדיק –

English translation 829

so why does Rashi write "for even the 'yud' of Sarai complained etc.",

איז פארוואס שרייבט רש"י "שאף יו"ד של שרי נתרעמה כו'",

English translation 830

as if the 'yud' has less reason for complaint?!

כאילו ווי דער יו"ד האט ווייניקער טעם אויף תרעומות?!

English translation 831

D) Rashi gives an explanation only where one needs to arrive at it. And if the matter is understood simply, Rashi does not explain it

ד) רש"י זאגט א פירוש נאר וואו מ'דארף צו אים אנקומען. און אויב דער ענין איז מובן בפשטות איז דאס רש"י ניט מפרש

English translation 832

[as it is stated explicitly in Halacha:

[ווי עס שטייט גאר אין הלכה:

English translation 833

The Alter Rebbe writes in his Shulchan Aruch, section 285, in the Kuntres Acharon,

דער אלטער רבי שרייבט בשו"ע שלו סימן רפ"ה אין קונטרס אחרון,

English translation 834

that there are verses that "Rashi does not explain due to their simplicity,

אז עס זיינען פאראן פסוקים וואס "רש"י אינו מפרש מחמת פשיטותם,

English translation 835

and similarly in every verse there are many words on which there is no Rashi because they are not needed"].

וכן בכל פסוק יש כמה וכמה תיבות שאין עליהם פרש"י לפי שא"צ"].

English translation 836

But a matter that requires an explanation,

אבער אן ענין וואס פאדערט א פירוש,

English translation 837

Rashi explains the first time.

איז דאס רש"י מפרש צום ערשטן מאל.

English translation 838

Accordingly,

עפ"ז,

English translation 839

since Rashi explains in this verse the reason for the name "Avram",

וויבאלד אז רש"י איז מפרש בפסוק זה דעם טעם אויף שם "אברם",

English translation 840

because he was a "father" to "Aram",

ווייל ער איז געווען אן "אב" צו "ארם",

English translation 841

it is seemingly understood that this is a matter that is necessary according to the simple meaning. So why did Rashi wait to explain this until our verse, and did not explain it to the five-year-old the first time he learned about the name "Avram"?

איז מובן לכאורה אז דאס איז אן ענין המוכרח ע"ד הפשט. היינט פארוואס ווארט רש"י דאס צו מפרש זיין ביז צו אונזער פסוק און האט עס ניט מפרש געווען פאר דעם בן חמש דעם ערשטן מאל וואו ער האט געלערנט וועגן דעם נאמען "אברם"?

English translation 842

All these precise points must be understandable to the five-year-old simply on their own. And as will be explained further.

וואס די אלע דיוקים דארפן זיין פארשטאנדיק פארן בן חמש בפשטות פון זיך אליין. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 843

In the notes of the [Tatte] father on the Zohar at the conclusion of Parshat Lech Lecha,

אין די הערות פון טאטן אויפן זהר דסיום פ' לך,

English translation 844

and also in the notes –

און אויך אין די הערות –

English translation 845

which are at the end of the notes of our parshah,

איז דאס בסיום ההערות פון פרשתנו,

English translation 846

it discusses a matter connected with the end of the exile:

רעדט זיך וועגן אן ענין פארבונדן מיט סיום הגלות:

English translation 847

In the Zohar of our parshah, he concludes87:

אין זהר פרשתנו איז ער מסיים 87:

English translation 848

"Rabbi Yosi said, it is written88, 'Then your light shall break forth like the dawn, etc.,

"אמר רבי יוסי כתיב 88 אז יבקע כשחר אורך וגו',

English translation 849

the Holy One, blessed be He, is destined to proclaim concerning His children and say: Then your light shall break forth like the dawn, and your healing shall spring forth speedily, and your righteousness shall go before you, the glory of Hashem shall gather you in.'"

זמין קב"ה לאכרזא על בנוי ויימא אז יבקע כשחר אורך וארוכתך מהרה תצמח והלך לפניך צדקך וכבוד ה' יאספך".

English translation 850

The commentators of the Zohar

שטעלן זיך מפרשי הזהר

English translation 851

(in Or HaChamah)

(אין אור החמה)

English translation 852

question the connection of this conclusion with what was stated previously in the Zohar regarding the restrictions connected with the study of the inner dimensions of the Torah, so that it should remain in concealment and hiddenness:

אויף דער שייכות פון דעם סיום מיט האמור לפנ"ז אין זהר וועגן די הגבלות פארבונדן מיט לימוד פנימיות התורה בכדי עס זאל בלייבן בהתכסות ובהעלם:

English translation 853

Rabbi Shimon bar Yochai said, "We decree that this Torah

רשב"י האט געזאגט "גוזרנא דבאורייתא דא

English translation 854

(the wisdom of Kabbalah)

(חכמת הקבלה)

English translation 855

shall be revealed in Babylon,

יגלון לבבל,

English translation 856

and they shall be exiled in Babylon among the comrades,"

ויגלון בבבל ביני חברייא",

English translation 857

"meaning that even there

"כלומר אף שם

English translation 858

(in Babylon)

(בבבל)

English translation 859

they will not be together, but scattered among them, so that each one may study in private"89,

לא יהיו יחד אלא מפוזרים ביניהם כדי שילמוד כל א' בצנעא" 89,

English translation 860

and Rabbi Shimon bar Yochai said to Rabbi Abba:

און רשב"י האט געזאגט צו ר' אבא:

English translation 861

"Because the matters are revealed among them so much,

"בגין דמלין אתגליין בינייהו כל כך,

English translation 862

they shall be exiled among the comrades, they shall learn those ways, and the matters shall be concealed within them,

יגלון ביני חברייא ילפון אינון ארחין ואתכסיין מלין בגווייהו,

English translation 863

for the matters are not revealed except among us, etc."

דהא מלין לא אתגליין אלא ביננא כו'",

English translation 864

And they answer89 that the conclusion is "to conclude with consolation."

און מ'ענטפערט *89 אז דער סיום איז "לסיים בנחמה".

English translation 865

That is, that this has no connection with what was stated previously,

ד.ה. אז דאס האט קיין שייכות ניט מיט האמור לפנ"ז,

English translation 866

rather, since there he speaks about exile and the restrictions and warnings regarding the study of the inner dimensions of the Torah –

נאר היות אז ער רעדט דארטן וועגן גלות און די הגבלות ואזהרות בנוגע צו לימוד פנימיות התורה –

English translation 867

he concludes with consolation,

איז ער מסיים בנחמה,

English translation 868

in the well-known language –

בלשון הידוע –

English translation 869

concludes with good.

מסיים בטוב.

English translation 870

The [Tatte] father, in his notes90, also questions the connection of the conclusion of the Zohar with what was stated previously,

דער טאטע אין זיינע הערות 90 שטעלט זיך אויך אויף דער שייכות פון סיום הזהר מיט האמור לפנ"ז,

English translation 871

and he says:

און ער זאגט:

English translation 872

"This is connected here,

"שייך זה הכא,

English translation 873

it is because it was stated previously that the matters shall be concealed within them, etc.,

הוא כי אתמר מקודם שאתכסיין מלין בגווייהו כו',

English translation 874

that now the secrets and mysteries of the Torah are in concealment and hiddenness...

שעתה סודות ורזין דאורייתא הם בהתכסות והעלם...

English translation 875

behold, in the future the secrets and mysteries of the Torah will be revealed, etc." And in general, this is connected with "May your springs spread forth outward"

הנה לעתיד יתגלו הסודות ורזין דאורייתא כו'". וואס בכללות איז דאס פארבונדן מיט יפוצו מעינותיך חוצה

English translation 876

(as will be explained below).

(כדלקמן).

English translation 877

That is:

דאס הייסט:

English translation 878

According to the commentators of the Zohar, the conclusion of the Zohar in Parshat Lech Lecha is only a matter of consolation and good in general,

לויט די מפרשי הזהר איז דער סיום הזהר בפ' לך נאר בענין של נחמה וטוב בכלל,

English translation 879

not related to the content of the matter stated previously in the Zohar.

ניט נוגע בתוכן הענין למ"ש לפנ"ז בזהר.

English translation 880

However, the [Tatte] father adds that the conclusion with good itself is in that same matter about which it speaks earlier in the Zohar:

משא"כ דער טאטע איז מוסיף אז דער סיום בטוב גופא איז באותו ענין וועגן וועלכן עס רעדט זיך פריער אין זהר:

English translation 881

Earlier it speaks about the fact that the secrets and mysteries of the Torah will be in concealment and hiddenness,

פריער רעדט ער וועגן דעם אז די סודות ורזין דאורייתא וועלן זיין בהתכסות והעלם,

English translation 882

and he concludes with good in that same matter –

און ער איז מסיים בטוב אין דעם ענין גופא –

English translation 883

that "Then your light shall break forth like the dawn, etc." –

אז "אז יבקע כשחר אורך וגו'" –

English translation 884

"in the future the secrets and mysteries of the Torah will be revealed."

"לעתיד יתגלו הסודות ורזין דאורייתא".

English translation 885

For in the future itself, there will be several good matters,

ווייל לע"ל גופא וועלן דאך זיין כמה ענינים טובים,

English translation 886

for example, as the Rambam writes at the end of his book,

לדוגמא ווי דער רמב"ם שרייבט בסוף ספרו,

English translation 887

that then there will be "no envy and competition" and the like –

אז דעמולט וועט זיין "לא קנאה ותחרות" וכיו"ב –

English translation 888

but in the conclusion of this Zohar, the matter of good is relevant to what was discussed previously regarding the restrictions on the inner dimensions of the Torah.

אבער בסיום פון זהר זה איז נוגע דער ענין הטוב כנגד המדובר לפנ"ז בנוגע צו די הגבלות אויף פנימיות התורה.

English translation 889

However, the [Tatte] father does not explain how the matter is in the "avdah avditei" of the service of man to serve his Master91 or to minister to his Master92,

דער טאטע איז אבער ניט מבאר ווי דער ענין איז אין עביד עבידתי' פון עבודת האדם לשמש את קונו 91 אדער לשרת את קונו 92,

English translation 890

and as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 891

Here is the place to continue what was previously discussed regarding "the main thing is the deed" in connection with the 10th of MarCheshvan –

כאן המקום להמשיך וואס מ'האט פריער גערעדט בנוגע להמעשה הוא העיקר בקשר מיט ז' מר-חשון –

English translation 892

that on this Shabbat which comes after the 10th of MarCheshvan, one should accept good resolutions with the intent to bring them down into actual deed regarding all the matters about which was spoken.

אז אין דעם שבת וואס קומט נאך ז' מר-חשון זאל מען אננעמען החלטות טובות על מנת זיי אראפצוברענגען במעשה בפועל בנוגע צו אלע ענינים וועגן וועלכע עס האט זיך גערעדט.

English translation 893

And particularly since we are standing on this Shabbat itself –

ובפרט אז מ'שטייט אין דעם שבת גופא –

English translation 894

at the time of Minchah,

בזמן המנחה,

English translation 895

for until then the Shabbat still has a connection with Parshat Lech Lecha,

וואס ביז דעמולט האט דער שבת נאך א שייכות מיט פ' לך,

English translation 896

and from Minchah onward, when we begin reading Parshat Vayeira,

און פון מנחה אָן ווען מ'הויבט אן לייענען פ' וירא,

English translation 897

it has a connection with the following parshah.

האט עס א שייכות מיט דער פרשה שלאח"ז.

English translation 898

Therefore there is an opinion

וואס דערפאר איז דא א דיעה

English translation 899

(as the Alter Rebbe brings in his Shulchan Aruch93)

(ווי דער אלטער רבי ברענגט בשו"ע שלו 93)

English translation 900

that one must finish reviewing the weekly portion of this Shabbat before Minchah,

אז מ'דארף ענדיקן מעביר זיין די סדרה פון דעם שבת פאר מנחה,

English translation 901

because "since the congregation has begun another parshah, the time of this one has passed."

ווייל "כיון שהתחילו הצבור פ' אחרת עבר זמנה של זאת".

English translation 902

And at the time when we are standing on Shabbat itself at the time of Minchah, there is even more power to accept good resolutions with the intent to bring them down into actual deed –

ובשעת מ'שטייט בשבת גופא בזמן המנחה האט מען נאכמער כח צו אננעמען החלטות טובות על מנת זיי אַראפצוברענגען במעשה בפועל –

English translation 903

because then it is a time of favor,

ווייל דעמולט איז אן עת רצון,

English translation 904

therefore we say during Minchah of Shabbat "And as for me, may my prayer to You, Hashem, be a time of favor, O God, in Your abundant kindness"94,

וואס דערפאר זאגט מען במנחה דשבת "ואני תפלתי לך ה' עת רצון אלקים ברב חסדך" 94,

English translation 905

as explained in Chassidus

כמבואר בחסידות

English translation 906

(in the discourses of the Rebbe (the Maharash) of blessed memory95 and elsewhere96)

(אין די דרושים פון רבי'ן (מהורש"ב) נ"ע 95 ועוד 96)

English translation 907

the difference between Minchah of Shabbat and Minchah of a weekday,

דער חילוק צווישן מנחה דשבת ומנחה דחול,

English translation 908

that although during Minchah of a weekday it is the opposite of a time of favor,

אז כאטש במנחה דחול איז היפך פון עת רצון,

English translation 909

rather a time of gevurot and then the twenty-four courts of judgment are aroused,

נאר א זמן פון גבורות און דעמולט מתערין די כ"ד בתי דינים,

English translation 910

during Minchah of Shabbat the twenty-four courts of judgment are transformed, etc., as it states in the Zohar97.

איז במנחה דשבת ווערן די כ"ד בתי דינים נתהפך וכו' ווי עס שטייט אין זהר 97.

English translation 911

This is not a contradiction to the virtue of Minchah of a weekday,

דאס איז קיין סתירה ניט צו דער מעלה פון מנחה דחול,

English translation 912

as our sages said98, "A person should always be careful regarding the Minchah prayer, for Elijah was not answered except during the Minchah prayer, as it is said99, 'And it was at the time of the Minchah offering, Elijah approached and said, etc., answer me, Hashem, answer me, etc.'"

כמאחז"ל 98 "לעולם יהא אדם זהיר בתפלת המנחה שהרי אליהו לא נענה אלא בתפלת המנחה שנאמר 99 ויהי בעלות המנחה ויגש אליהו ויאמר וגו' ענני ה' ענני וגו'".

English translation 913

That the Minchah prayer of Elijah was simply on a weekday

וואס די תפלת המנחה בא אליהו איז בפשטות געווען בחול

English translation 914

(not Shabbos Minchah),

(ניט מנחה דשבת),

English translation 915

as is evident from the fact that the Minchah prayer was connected with Elijah's offering on Mount Carmel,

כמובן מזה וואס די תפלת המנחה איז געווען פארבונדן מיט הקרבת אליהו על הר הכרמל,

English translation 916

and it is emphasized100 that at that time there was a hora'as sha'ah regarding the matter of offering a burnt-offering outside [the Temple]. If the offering was then on the day of Shabbos,

און מ'איז מדגיש בזה 100 אז דעמולט איז געווען א הוראת שעה דער ענין פון הקריב עולה בחוץ. איז אויב די הקרבה איז דעמולט געווען ביום השבת,

English translation 917

it would have been necessary to emphasize even more,

וואלט מען געדארפט מדגיש זיין נאכמער,

English translation 918

that the hora'as sha'ah was that Elijah could offer a sacrifice on Shabbos,

אז די הוראת שעה איז געווען אז אליהו קען מקריב זיין בשבת,

English translation 919

for this is a greater novelty than the hora'as sha'ah of offering outside [the Temple],

ווארום דאס איז א חידוש גדול יותר ווי די הוראת שעה דהקרבה בחוץ,

English translation 920

because offering on Shabbos involves several labors,

ווייל הקרבה בשבת איז פארבונדן מיט כמה מלאכות,

English translation 921

and especially in the offering of Elijah which involved additional labors,

ובפרט בא די הקרבה פון אליהו וואס איז געווען פארבונדן מיט מלאכות נוספות,

English translation 922

bringing water, etc.

ברענגען וואסער וכו'.

English translation 923

Furthermore:

נוסף לזה:

English translation 924

It is simply understood that if Elijah could have corrected the matter of "hopping on two branches"101

ס'איז מובן בפשטות אז אויב אליהו וואלט געקענט באווארענען דעם ענין פון "פוסח על שני הסעיפים" 101

English translation 925

(which he then did through the offering and Minchah prayer, etc.)

(וואס ער האט דעמולט געטאן ע"י ההקרבה ותפלת מנחה וכו')

English translation 926

on weekdays –

בימי החול –

English translation 927

there is no place for him to postpone it until Shabbos!

איז ניטא קיין אָרט אז ער זאל דאס אפשטופן ביז שבת!

English translation 928

Thus there is no contradiction to what was discussed regarding the superiority of Shabbos Minchah over weekday Minchah –

איז דערפון קיין סתירה ניט להמדובר במעלת מנחה דשבת לגבי מנחה דחול –

English translation 929

because:

ווייל:

English translation 930

In the manner that all matters of prayer on weekdays are drawn down and receive power from the prayers on Shabbos102

ע"ד ווי כללות עניני התפלה בימות החול ווערן נמשך און זיינען מקבל כח פון די תפלות בשבת 102

English translation 931

(as we say "Today is the first day of the week",

(ווי מ'זאגט "היום יום ראשון בשבת",

English translation 932

"Today is the second day of the week"),

"היום יום שני בשבת"),

English translation 933

for Shabbos is the aspect of prayer –

ווייל שבת איז ענינה תפלה –

English translation 934

so too regarding weekday Minchah,

עד"ז איז אויך בנוגע צו מנחה דחול,

English translation 935

that the elevation in this is drawn down and influenced from Shabbos Minchah which is a time of favor.

אז דער עילוי בזה ווערט נמשך ומושפע פון מנחה דשבת וואס זי איז אן עת רצון.

English translation 936

Therefore one must still seize the remaining hours of the auspicious time,

דעריבער דארף מען נאך אריינכאפן די פֿאָר שעה וואס זיינען געבליבן פון דעם זמן מסוגל,

English translation 937

Shabbos Minchah after the 7th of MarCheshvan –

מנחה דשבת נאך ז' מר-חשון –

English translation 938

to accept good resolutions in order to bring them down into actual deed –

אויף אננעמען החלטות טובות על מנת זיי אראפצוברענגען במעשה בפועל –

English translation 939

and a good thought the Holy One, blessed be He, joins to deed103 –

ומחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה 103 –

English translation 940

in all matters of Torah and mitzvos,

אין אלע ענינים פון תומ"צ,

English translation 941

and out of joy and goodness of heart,

ומתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 942

as the Torah instructs104 "you shall serve Hashem your G-d with joy and with goodness of heart",

כהוראת התורה 104 "עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב",

English translation 943

And especially to add to and complete all the matters that were spoken about to do until the 7th of MarCheshvan,

ובמיוחד צו מוסיף ומשלים זיין כל הענינים וואס מ'האט גערעדט אז מ'זאל טאן ביז ז' מר-חשון,

English translation 944

including also the gatherings.

כולל אויך די כינוסים.

English translation 945

And as was written to someone who asked

און ווי מ'האט געשריבן איינעם וואס האט געפרעגט

English translation 946

(on this Shabbos eve)

(בערב שבת זו)

English translation 947

what should he do if he could not arrange a gathering –

וואס זאל ער טאן אויב ער האט ניט געקענט מסדר זיין א כינוס –

English translation 948

that he was truly an ones according to Torah –

וואס ער איז געווען אן אנוס אמיתי ע"פ תורה –

English translation 949

that one can complete the gatherings until the fifteenth of Cheshvan,

אז מ'קען משלים זיין מאבן די כינוסים ביז חמשה עשר בחשון,

English translation 950

when "the moon stands in its fullness".

ווען "קיימא סיהרא באשלמותא".

English translation 951

And especially since on this Motza'ei Shabbos is the first opportunity to sanctify the moon,

ובפרט אז במוצאי שבת זה איז די ערשטע געלעגנהייט צו מקדש זיין די לבנה,

English translation 952

as explained in Kabbalah105

כמבואר אין קבלה 105

English translation 953

(and known is the remark106 about this in the Siddur107)

(וכידוע די הערה 106 וועגן דעם אין סידור 107)

English translation 954

that one should sanctify the moon seven days after the molad,

אז מ'זאל מקדש זיין די לבנה ז' ימים נאכן מולד,

English translation 955

and it is stated in several places108 that it is proper to do it on Motza'ei Shabbos –

און עס שטייט בכ"מ 108 אז ס'איז נכון מ'זאל עס טאן במוצאי שבת –

English translation 956

so on this Motza'ei Shabbos both things come together,

איז במוצאי שבת זו קומען צוזאמען ביידע זאכן,

English translation 957

it is seven days after the molad and Motza'ei Shabbos,

ס'איז ז' ימים נאכן מולד און מוצאי שבת,

English translation 958

And after this Motza'ei Shabbos the moon continues to grow,

און נאך דעם מוצאי שבת האלט די לבנה אין איין וואקסן,

English translation 959

going and increasing,

הולך ונתגדל,

English translation 960

and so it is understood regarding Jews who are compared to the moon,

ועד"ז מובן בנוגע צו אידן שמונין ודומין ללבנה,

English translation 961

until the fifteenth of the month when "the moon stands in its fullness".

ביז ט"ו בחודש ווען "קיימא סיהרא באשלמותא".

English translation 962

Therefore it is fitting that until the fifteenth of the month one should complete and finish making the gatherings,

וואס דערפאר איז מתאים אז ביז ט"ו בחודש זאל מען משלים ומסיים זיין מאכן די כינוסים,

English translation 963

and so too the other matters about which it was spoken that they should be done until the 7th of MarCheshvan.

ועד"ז שאר הענינים וועגן וועלכע עס האט זיך גערעדט מ'זאל זיי טאן ביז ז' מר-חשון.

English translation 964

The gatherings contain many virtues

די כינוסים האבן אין זיך כו"כ מעלות

English translation 965

(as discussed above, a part of them):

(כמדובר לעיל א חלק מהם):

English translation 966

(a) Through this Jews become united together. (b)

(א) דורך דעם ווערן נתאחד אידן צוזאמען. (ב)

English translation 967

A gathering helps that the good resolutions which one makes in a public gathering should come down into actual deed because they all made it together,

א כנס העלפט ארויס אז די החלטות טובות וועלכע מ'מאכט באם כנס ברבים זאלן אראפקומען בפועל וויבאלד אז מ'האט עס אלע געמאכט צוזאמען,

English translation 968

as explained in the discourse "Prepare yourselves from among you men"109, and (c)

כמבואר אין דרוש "החלצו מאתכם אנשים" 109, און (ג)

English translation 969

As our Sages, of blessed memory, said110 a gathering of tzaddikim –

כמאחז"ל 110 כינוס של צדיקים –

English translation 970

"and Your people are all tzaddikim"*110 –

"ועמך כולם צדיקים" *110 –

English translation 971

is "a pleasure for them and a pleasure for the world"

איז "הנאה להן והנאה לעולם"

English translation 972

(or "good for them and good for the world",

(אדער יפה להם ויפה לעולם,

English translation 973

like the two versions111 and interpretations on this).

ווי די צוויי נוסחאות 111 ופירושים בזה).

English translation 974

And added to all this, a gathering has yet another great elevation:

ונוסף לכל זה האט אין זיך א כנס נאך אן עילוי גדול:

English translation 975

It is stated in the Midrash112 "It is written113 'When you cry out, let your gathered ones deliver you',

עס שטייט אין מדרש 112 "כתיב 113 בזעקך יצילוך קבוציך,

English translation 976

it was taught: his gathering

תני כינוסו

English translation 977

(of Yaakov)

(של יעקב)

English translation 978

and the gathering of his sons saved him from the hand of Esav."

וכינוס בניו הצילו מיד עשו".

English translation 979

The matter in avodah:

דער ענין אין עבודה:

English translation 980

Commentators114 ask on the language of the Midrash "his gathering and the gathering of his sons",

מפרשים 114 פרעגן אויף לשון המדרש "כינוסו וכינוס בניו",

English translation 981

for seemingly it should have said "his gathering with his sons"? And it is explained,

אז לכאורה האט געדארפט שטיין "כינוסו עם בניו"? און מ'איז מסביר,

English translation 982

that there were two gatherings:

אז עס זיינען געווען צוויי כינוסים:

English translation 983

The gathering of Yaakov himself,

דער כינוס פון יעקב בעצמו,

English translation 984

through his prayer,

דורך תפלתו,

English translation 985

which prayer is a matter of gathering,

וואס תפלה איז אן ענין של כינוס,

English translation 986

"for the essence of prayer is submission, the gathering of the limbs and powers into the heart"114.

"כי התפלה עיקרה ההכנעה אסיפת האברים והכחות אל הלב" 114.

English translation 987

And correspondingly, the well-known story that the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, told114 about his grandfather

וע"ד דער סיפור הידוע וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט דערציילט *114 וועגן זיין זיידן

English translation 988

(after whom he was named),

(נאך וועמען ער איז געווען א נאמען),

English translation 989

that he promised that he would pray with a minyan. Afterwards, the one to whom he had promised saw that he was not praying with a minyan,

אז ער האט צוגעזאגט אז ער וועט מתפלל זיין בציבור. דערנאך האט דער וועמען ער האט צוגעזאגט געזען ווי ער איז ניט מתפלל בציבור,

English translation 990

they asked him:

האט מען ביי אים געפרעגט:

English translation 991

How is it possible,

היתכן,

English translation 992

he had promised? He answered:

ער האט דאך צוגעזאגט? האט ער געענטפערט:

English translation 993

He is waiting and seeking to make a minyan and gathering and congregation within himself,

ער ווארט און זוכט מאכן א מנין וכינוס וציבור בא זיך אליין,

English translation 994

by gathering together his own ten powers of the soul!

דורך צוזאמענקלייבן זיינע אייגענע עשר כחות הנפש!

English translation 995

Afterwards, Yaakov also gathered his sons and his wives.

דערנאך האט יעקב אויך כונס געווען בניו ונשיו.

English translation 996

Therefore it says "his gathering and the gathering of his sons":

דערפאר שטייט "כינוסו וכינוס בניו":

English translation 997

first the gathering of himself through prayer,

פריער כינוס עצמו ע"י התפלה,

English translation 998

and afterwards the gathering of his sons.

און דערנאך כינוס בניו.

English translation 999

And in addition to this, there is in this the explanation:

ונוסף לזה איז דא אין דעם דער פירוש:

English translation 1000

Yaakov first made a gathering within himself and ensured that his generation would have salvation. And afterwards he also ensured that in his sons in the generations thereafter, there should be the matter of gathering and the salvation through it.

יעקב האט פריער געמאכט א כינוס בא זיך און באווארנט אז דורו זאל האבן הצלה. און דערנאך האט ער אויך באווארנט אז בא בניו בדורות שלאח"ז זאל זיין דער ענין פון כינוס און די הצלה עי"ז.

English translation 1001

From this there is also the instruction for each and every one in connection with the matter of gathering:

דערפון האט מען אויך די הוראה פאר כאו"א בקשר מיט ענין הכנס:

English translation 1002

First and foremost, one must make a gathering of himself,

לכל לראש דארף מען מאכן א כינוס בעצמו,

English translation 1003

and afterwards one must also effect upon others that there should be a gathering in them.

און דערנאך דארף מען אויך פועל'ן אויף אנדערע אז בא זיי זאל זיין א כינוס.

English translation 1004

And through this one ensures both regarding oneself

און דורך דעם באווארנט מען סיי בנוגע צו זיך

English translation 1005

(through the gathering of oneself)

(דורך כינוס עצמו)

English translation 1006

and regarding others around him

און סיי בנוגע צו אנדערע ארום אים

English translation 1007

(through their gathering) –

(דורך זייער כינוס) –

English translation 1008

that there should be "they will save you",

אז עס זאל זיין "יצילוך",

English translation 1009

since one has "in your distress, your gatherings" –

וויבאלד אז מ'האט דעם "בזעקך קבוציך" –

English translation 1010

as per the ruling of the Rambam75 that through the fact that "he performed one mitzvah, behold he has tipped the scales for himself and for the entire world to the side of merit and caused salvation and deliverance for himself and for them".

כפס"ד הרמב"ם 75 אז דורך דעם וואס "עשה מצוה אחת הרי הכריע את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגרם לו ולהם תשועה והצלה".

English translation 1011

Until that through this matter of gathering

ביז אז דורך דעם ענין הכנס

English translation 1012

(himself and others)

(עצמו ואחרים)

English translation 1013

he fulfills "in your distress, your gatherings will save you" in the most elevated manner:

טוט ער אויף "בזעקך יצילוך קבוציך" באופן הכי נעלה:

English translation 1014

According to the explanation of the Midrash on "in your distress, your gatherings will save you", one sees a great wonder:

לויט פירוש המדרש אין "בזעקך יצילוך קבוציך" זעט מען א חידוש גדול:

English translation 1015

The verse in its context

דער פסוק במקומו

English translation 1016

(in Yeshayahu)

(אין ישעי')

English translation 1017

speaks about an undesirable matter115. But here in the Midrash, they interpret the verse regarding Yaakov concerning a matter of ultimate good –

רעדט וועגן אן ענין בלתי רצוי 115. אבער דא אין מדרש איז מען מפרש דעם פסוק אויף יעקב'ן וועגן אן ענין פון תכלית הטוב –

English translation 1018

that through the fact that in Yaakov there was "in your distress, your gatherings", there was "they will save you",

אז דורך דעם וואס בא יעקב'ן איז געווען "בזעקך קבוציך" איז געווען "יצילוך",

English translation 1019

he was saved from the hand of Esav.

ער איז ניצל געווארן מיד עשו.

English translation 1020

That is, according to the explanation of the Midrash, there is revealed here a transformation from "in your distress, your gatherings will save you" in the profane to "in your distress, your gatherings will save you" in holiness:

ד.ה. אז לויט פירוש המדרש ווערט דא אויפגעטאן אתהפכא פון "בזעקך יצילוך קבוציך" בלעו"ז צו "בזעקך יצילוך קבוציך" בקדושה:

English translation 1021

The simple explanation of "in your distress"

דער פירוש הפשוט אין "בזעקך"

English translation 1022

(as it says in Yeshayahu)

(ווי עס שטייט אין ישעי')

English translation 1023

is –

איז –

English translation 1024

a cry,

צעקה,

English translation 1025

shouting. But according to the explanation of the Midrash

שרייען. אבער לויט פירוש המדרש

English translation 1026

("his gathering and the gathering of his sons saved him from the hand of Esav")

("כינוסו וכינוס בניו הצילו מיד עשו")

English translation 1027

the explanation of "in your distress" is –

איז דער פירוש אין "בזעקך" –

English translation 1028

"an expression of gathering,

"לשון כינוס,

English translation 1029

like 'and he gathered' etc."

כמו ויזעק גו'"

English translation 1030

(as explained in the commentators on the Midrash116).

(כמבואר במפרשי המדרש 116).

English translation 1031

That is, that through this matter of gathering in holiness

ד.ה. אז דורך דעם ענין הכנס בקדושה

English translation 1032

(as Yaakov did)

(ווי יעקב האט געטאן)

English translation 1033

one brings about that instead of "in your distress" with the explanation of a cry,

טוט מען אויף אז אנשטאט "בזעקך" מיטן פירוש צעקה,

English translation 1034

shouting, weeping and fasting,

געשרייען. וויינען און פאסטן,

English translation 1035

"diminishing his fat and blood" –

"מיעוט חלבו ודמו" –

English translation 1036

it should be transformed through "in your distress" an expression of gathering to the service of "you shall surely help him",

זאל עס נהפך ווערן דורך "בזעקך" לשון כינוס צו דער עבודה פון "עזוב תעזוב עמו",

English translation 1037

even with the material of the body which is "your enemy"

אפילו מיטן חומר הגוף וואס איז "שונאך"

English translation 1038

(according to the teaching of the Baal Shem Tov117),

(כתורת הבעש"ט 117),

English translation 1039

the opposite of the matter of fasts and afflictions and crying etc.

היפך ענין התעניות וסיגופים וצעקה כו'.

English translation 1040

From this one sees the greatness of the matter of the gatherings which were aroused that one should make until the 7th of MarCheshvan. And if for some reason one was not able to make them until then –

דערפון זעט מען דעם גודל הענין פון די כינוסים וועלכע מ'האט מעורר געווען מ'זאל מאכן ביז ז' מר-חשון. און טאמער מאיזה סיבה האט מען עס ביז דעמולט ניט געקענט מאכן –

English translation 1041

one can complete and finish them until the 15th of MarCheshvan.

קען מען עס מסיים ומשלים זיין ביז ט"ו מר-חשון.

English translation 1042

And so too regarding all other matters which one needed to do during the month of Tishrei,

ועד"ז בנוגע צו אלע אנדערע ענינים וועלכע מ'האט געדארפט טאן במשך חודש תשרי,

English translation 1043

and for some reason one has not yet completed and finished them,

ומאיזה סיבה האט מען עס נאך ניט מסיים ומשלים געווען,

English translation 1044

and there remain "remnants" that one still needs to do –

און ס'איז נאך געבליבן "שיריים" וואס מ'דארף נאך טאן –

English translation 1045

one can do them until the 15th of the month.

קען מען עס טאן ביז ט"ו בחודש.

English translation 1046

And actually,

און אייגנטלעך,

English translation 1047

even if one performed the service during the month of Tishrei in completeness,

אפילו אויב מ'האט געטאן די עבודה במשך חודש תשרי בשלימות,

English translation 1048

certainly "remnants" remain which one can still complete and finish.

זיינען זיכער געבליבן "שיריים" וועלכע מ'קען נאך מסיים ומשלים זיין.

English translation 1049

As it says in the Midrash118 regarding the entirety of the matter of Shemini Atzeres,

ע"ד ווי עס שטייט אין מדרש 118 בנוגע צו כללות הענין פון שמע"צ,

English translation 1050

that the offering then of one bull and one ram is like a parable "to a king who made a feast for seven days

אז די הקרבה דעמולט פון פר אחד ואיל אחד איז כמשל "למלך שעשה סעודה שבעת ימים

English translation 1051

(the days of Sukkos)

(ימי הסוכות)

English translation 1052

and invited all the people of the province for the seven days of the feast,

וזימן כל בני אדם שבמדינה בשבעת ימי המשתה,

English translation 1053

when the seven days of the feast passed, he said to his beloved etc. 'let us make do with what we find' etc.,

כיון שעברו שבעת ימי המשתה אמר לאוהבו כו' נגלגל אני ואתה במה שתמצא כו',

English translation 1054

so said the Holy One, blessed be He, to Israel: 'On the eighth day, Atzeres, shall be for you, make do with what you find, with one bull and one ram'".

כך אמר הקב"ה לישראל ביום השמיני עצרת תהי' לכם גלגלו במה שאתם מוצאים בפר אחד ואיל אחד".

English translation 1055

And one is precise in this119 that from the Midrash it is implied that the one bull and one ram of Israel on Shmini Atzeret is what is found from that which remained from the seventy bulls that were offered during the seven days of Sukkot.

און מ'איז מדייק בזה 119 אז פון מדרש איז משמע אז דער פר אחד ואיל אחד פון ישראל בשמע"צ איז מה שנמצא פון דעם וואס איז געבליבן פון די ע' פרים שהקריבו בשבעת ימי סוכות.

English translation 1056

That is, it is like the remnants of the feast during the seven days of the banquet

ד.ה. אז ס'איז ע"ד ווי שיריים פון דער סעודה בשבעת ימי המשתה

English translation 1057

(the seven days of Sukkot).

(שבעת ימי סוכות).

English translation 1058

That remnants prove that the feast

וואס שיריים באווייזט אז די סעודה

English translation 1059

(from which the remnants remained)

(פון וועלכער ס'זיינען געבליבן די שיריים)

English translation 1060

was a great feast120,

איז געווען א סעודה גדולה 120,

English translation 1061

because if no remnants remain,

ווייל אויב עס בלייבן ניט קיין שיריים,

English translation 1062

one cannot know whether it was a great feast or a small one. And on the contrary:

קען מען דאך ניט וויסן צי דאס איז געווען א סעודה גדולה אדער קטנה. ואדרבה:

English translation 1063

If no remnants remain from the feast, it shows that it was not a proper great feast,

אויב עס בלייבן ניט איבער קיין שיריים פון סעודה ווייזט עס אז ס'איז ניט געווען קיין סעודה גדולה כדבעי,

English translation 1064

because everything was finished and nothing remained.

ווייל מ'האט אלץ געענדיקט און ס'איז גארניט געבליבן.

English translation 1065

As one also sees in halachah –

ווי מ'זעט עס אויך אין הלכה –

English translation 1066

that for Birkat HaMazon there must be remnants from the feast,

אז בא ברכת המזון דארפן זיין שיריים פון דער סעודה,

English translation 1067

and especially from the bread from which one broke bread for the meal121.

ובפרט פון דעם פת פון וועלכן מ'האט בוצע געווען לסעודה 121.

English translation 1068

Accordingly, it is also understood regarding the service during the month of Tishrei:

עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דער עבודה במשך חודש תשרי:

English translation 1069

After all the discourse during the time of our joy, there certainly remained "remnants" which one can still conclude and complete.

לאחרי כל הדיבור במשך זמן שמחתנו זיינען זיכער געבליבן "שיריים" וועלכע מ'קען נאך מסיים ומשלים זיין.

English translation 1070

Consequently, one must now accept good resolutions in order to bring them down into actual deed regarding all these matters.

במילא דארף מען איצטער אננעמען החלטות טובות על מנת זיי אראפצוברענגען אין מעשה בפועל בנוגע צו די אלע ענינים.

English translation 1071

And may it be His will that Mashiach come even before the conclusion and completion of all these matters,

ויה"ר אז משיח זאל קומען נאך פאר דעם סיום ושלימות פון די אלע ענינים,

English translation 1072

and he shall bring all Jews to our holy land,

און ער זאל ברענגען אלע אידן אין ארצנו הקדושה,

English translation 1073

to Jerusalem, the holy city,

לירושלים עיר הקודש,

English translation 1074

to the Temple Mount,

להר הבית,

English translation 1075

to the Third Holy Temple,

לביהמ"ק השלישי,

English translation 1076

where there will be "Every male among you shall appear before the Lord Hashem"122,

וואס דארטן וועט זיין "יראה כל זכורך את פני האדון ה'" 122,

English translation 1077

in addition to the general matter of "And the glory of Hashem shall be revealed, and all flesh together shall see"123,

נוסף צו כללות הענין פון "ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו" 123,

English translation 1078

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 1079

since the Third Holy Temple comes after the great descent of this final exile,

וויבאלד אז דער ביהמ"ק השלישי קומט לאחרי הירידה הגדולה בגלות זה האחרון,

English translation 1080

and a descent for the purpose of ascent –

וירידה צורך עלי' –

English translation 1081

there will come a great elevation in the pilgrimage festival in the future to come regarding the pilgrimage festival as it was in the First Temple and the Second Temple:

וועט צוקומען אן עילוי גדול אין דער עלי' לרגל לע"ל לגבי דער עלי' לרגל ווי זי איז געווען בבית ראשון ובית שני:

English translation 1082

Then the pilgrimage festival was only three times a year

דעמולט איז די עלי' לרגל געווען נאר שלש פעמים בשנה

English translation 1083

(on the three pilgrimage festivals),

(בהשלש רגלים),

English translation 1084

but in the future to come there is the promise that "And it shall be, from new moon to new moon and from Sabbath to Sabbath, all flesh shall come to bow down before Me"124,

משא"כ לע"ל האט מען די הבטחה אז "והי' מדי חודש בחדשו ומדי שבת בשבתו יבוא כל בשר להשתחות לפני" 124,

English translation 1085

a pilgrimage festival every month and every Sabbath125,

עלי' לרגל בכל חודש וחודש ובכל שבת ושבת 125,

English translation 1086

And speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1087

The explanation in Rashi:

דער ביאור בפרש"י:

English translation 1088

As discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 1089

every word of the verse that Rashi quotes in a dibbur hamatchil of his commentary is precise. So too in our verse where Rashi quotes the words "ki av hamon goyim":

יעדער ווארט פון פסוק וואס רש"י איז מעתיק אין א דיבור המתחיל פון פירושו איז בדיוק. אזוי אויך אין אונזער פסוק וואו רש"י איז מעתיק די ווערטער "כי אב המון גוים":

English translation 1090

On one hand, Rashi also quotes the word "ki",

פון איין זייט איז רש"י מעתיק אויך דעם ווארט "כי",

English translation 1091

and on the other hand –

ולאידך –

English translation 1092

he does not quote the last word of the verse "netaticha"

איז ער ניט מעתיק דעם לעצטן ווארט פון פסוק "נתתיך"

English translation 1093

(and does not even allude to it with a "vego'"),

(און איז דערויף אפילו ניט מרמז מיט א "וגו'"),

English translation 1094

because:

ווייל:

English translation 1095

"Netaticha" is entirely not relevant to his commentary

"נתתיך" איז כלל ניט נוגע צו זיין פירוש

English translation 1096

(which he will say further),

(וואס ער וועט זאגן ווייטער),

English translation 1097

but "ki"

משא"כ "כי"

English translation 1098

(the reason why Avram is now called "Avraham")

(דער טעם פארוואס אברם ווערט איצטער אנגערופן "אברהם")

English translation 1099

is relevant to his commentary,

איז נוגע צו זיין פירוש,

English translation 1100

and on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1101

upon it his entire commentary is based:

אויף דעם איז מיוסד זיין גאנצער פירוש:

English translation 1102

When the five-year-old previously learned that his name is "Avram", Rashi does not explain the reason why he is called thus –

ווען דער בן חמש האט פריער געלערנט אז זיין נאמען איז "אברם" איז רש"י ניט מפרש דעם טעם פארוואס ער ווערט אזוי גערופן –

English translation 1103

because the matter of Rashi is the plain meaning of Scripture,

ווייל ענינו של רש"י איז פשוטו של מקרא,

English translation 1104

and according to the plain meaning of Scripture there is no necessity to explain a reason for every name in the Torah.

און ע"פ פשש"מ איז ניטא קיין הכרח צו מפרש זיין א טעם אויף יעדן נאמען אין תורה.

English translation 1105

As one indeed sees earlier regarding several names that appear in the Torah and Rashi does not explain the reason for their names,

ווי מ'זעט טאקע פריער ביי כמה שמות וואס שטייען אין תורה און רש"י איז ניט מפרש דעם טעם על שמם,

English translation 1106

except when according to the plain meaning of Scripture a particular event occurred with that person or in connection with him that was the reason for his name –

סיידן ווען ע"פ פשש"מ האט מיט יענעם מענטשן אדער בשייכות אליו געטראפן א מאורע מיוחד וואס איז געווען די סיבה על שמו –

English translation 1107

like by Kayin126,

ע"ד ווי בא קין 126,

English translation 1108

Shet127 and Noach128 etc. where a reason is stated in the Torah why they are called thus;

שת 127 און נח 128 וכו' וואס עס שטייט א טעם אין תורה פארוואס זיי ווערן אזוי אנגערופן;

English translation 1109

but by Hevel

אבער בא הבל

English translation 1110

(even though he was the brother of Kayin)

(כאטש ער איז אחיו של קין)

English translation 1111

and Metushelach

און מתושלח

English translation 1112

(even though he was a great tzaddik,

(כאטש ער איז געווען א צדיק גדול,

English translation 1113

as the five-year-old previously learned in Rashi*127) –

ווי דער בן חמש האט פריער געלערנט אין רש"י *127) –

English translation 1114

no reason for their names is stated.

שטייט ניט קיין טעם על שמם.

English translation 1115

But when one comes to our verse in our parshah and the Torah itself says "And your name shall no longer be called Avram, but your name shall be Avraham, for I have made you the father of a multitude of nations",

בשעת אבער מ'קומט צו אונזער פסוק בפרשתנו און תורה אליין זאגט "ולא יקרא עוד את שמך אברם והי' שמך אברהם כי אב המון גוים נתתיך",

English translation 1116

the verse itself says that the reason for his name is because

זאגט דאך דער פסוק אליין אז דער טעם אויף שמו איז ווייל

English translation 1117

("ki")

("כי")

English translation 1118

"av hamon goyim netaticha".

"אב המון גוים נתתיך".

English translation 1119

Therefore Rashi explains how "av hamon goyim" is a reason for the name "Avraham":

דעריבער איז רש"י מפרש ווי איז "אב המון גוים" א טעם אויף דעם שם "אברהם":

English translation 1120

"Ki av hamon goyim –

"כי אב המון גוים –

English translation 1121

an acronym of his name",

לשון נוטריקון של שמו",

English translation 1122

"av hamon goyim" is the acronym of Avraham. In general, an acronym is not a teaching according to the plain meaning,

"אב המון גוים" איז דער ר"ת פון אברהם. בכלל איז נוטריקון ניט קיין לימוד ע"ד הפשט,

English translation 1123

but since here it is compelled from the verse itself

אבער וויבאלד אז דא איז מוכרח פון פסוק אליין

English translation 1124

("ki")

("כי")

English translation 1125

that "av hamon goyim" is the reason for his name –

אז "אב המון גוים" איז דער טעם על שמו –

English translation 1126

the acronym in this verse is according to the plain meaning.

איז דער נוטריקון בפסוק זה ע"ד הפשט.

English translation 1127

And since from this verse it is proven that Abraham is such a person whose name is connected to a meaning

און וויבאלד אז פון דעם פסוק דא איז מוכרח אז אברהם איז אזא מענטש וואס שמו איז פארבונדן מיט א טעם

English translation 1128

(unlike when it says earlier "Abram",

(משא"כ ווען עס שטייט פריער "אברם",

English translation 1129

and likewise the names of Hevel and Methuselah and the other names in the Torah where there is no necessity according to the simple explanation that their name is connected to a meaning)

ועד"ז שם הבל ומתושלח ושאר השמות בתורה וואו ס'איז ניטא קיין הכרח ע"ד הפשט אז שמם איז פארבונדן מיט א טעם)

English translation 1130

"for a father of a multitude of nations have I made you" –

"כי אב המון גוים נתתיך" –

English translation 1131

it is reasonable to say that also the name "Abram"

איז מסתבר זאגן אז אויך דער נאמען "אברם"

English translation 1132

(which is similar to "Abraham" except lacking the letter hei)

(וואס איז דומה צו "אברהם" נאר חסר ה"א)

English translation 1133

that he had previously has a meaning,

וואס ער האט פריער געהאט האט א טעם,

English translation 1134

because if not –

ווייל אויב ניט –

English translation 1135

why does the verse "attach" a meaning specifically to the name "Abraham"?!

וואס "טשעפעט" צו דער פסוק א טעם דוקא צום שם "אברהם"?!

English translation 1136

Therefore Rashi continues and explains the meaning of the name "Abram":

דעריבער איז רש"י ממשיך ומסביר דעם טעם אויף שם "אברם":

English translation 1137

"and the Resh that was in him at the beginning

"וריש שהיתה בו בתחלה

English translation 1138

(which is why he was called "Abram") –

(וואס דערפאר האט ער געהייסן "אברם") –

English translation 1139

that he was a father only to Aram". And "Abram" is an acronym of "Av" and "Aram".

שלא הי' אב אלא לארם". וואס "אברם" איז נוטריקון פון "אב" און "ארם".

English translation 1140

What is the connection of "Aram" with "Abram",

וואס איז די שייכות פון "ארם" מיט "אברם",

English translation 1141

that specifically to "Aram" he was a "father"? Rashi says:

אז דוקא אויף "ארם" איז ער געווען אן "אב"? זאגט רש"י:

English translation 1142

"for it is his place".

"שהוא מקומו".

English translation 1143

And that which they changed his name from "Abram" to "Abraham" is because "now he is a father to the entire world",

און דאס וואס מ'האט געביטן זיין נאמען פון "אברם" צו "אברהם" איז ווייל "עכשיו אב לכל העולם",

English translation 1144

"a father of a multitude of nations",

"אב המון גוים",

English translation 1145

which "to the entire world" is not applicable to distinguish from one place to another place

וואס "לכל העולם" איז ניט שייך מחלק זיין ממקום אחד למקום שני

English translation 1146

(not like it was previously by "Abram" that "he was a father only to Aram which is his place").

(ניט ווי ס'איז געווען פריער ביי "אברם" אז "לא הי' אב אלא לארם שהוא מקומו").

English translation 1147

With this one topic in this explanation of Rashi concludes.

וואס דערמיט ענדיקט זיך איין ענין אין דעם פירוש רש"י.

English translation 1148

Afterwards Rashi begins another topic:

דערנאך הויבט רש"י אן נאך אן ענין:

English translation 1149

"and even the Resh that was in him from the beginning did not move from its place":

"ואפילו רי"ש שהיתה בו מתחלה לא זזה ממקומה":

English translation 1150

According to the above that his name was changed from "Abram" to "Abraham" because previously "he was a father only to Aram which is his place and now he is a father to the entire world" –

ע"פ הנ"ל אז שמו איז געביטן געווארן פון "אברם" צו "אברהם" ווייל פריער "לא הי' אב אלא לארם שהוא מקומו ועכשיו אב לכל העולם" –

English translation 1151

it is not understood why the Resh of "Aram" remained in the name "Abraham":

איז ניט מובן פארוואס איז געבליבן דער רי"ש פון "ארם" אין דעם נאמען "אברהם":

English translation 1152

since "Abraham" is now "a father to the entire world",

וויבאלד אז "אברהם" איז איצטער "אב לכל העולם",

English translation 1153

"a father of a multitude of nations",

"אב המון גוים",

English translation 1154

in this is also included

איז אין דעם אויך כלול

English translation 1155

(all the more so and certainly) Aram,

(במכ"ש וק"ו) ארם,

English translation 1156

which "Aram" is only one place in the entire world,

וואס "ארם" איז בלויז איין מקום בכל העולם,

English translation 1157

i.e., the Resh of "Aram" is included

ד.ה. דער רי"ש פון "ארם" איז כלול

English translation 1158

(in the general two hundred maneh)

(בכלל מאתיים מנה)

English translation 1159

in the hei of "hamon goyim"

אין דעם ה"א פון "המון גוים"

English translation 1160

(the entire world),

(כל העולם),

English translation 1161

and one does not need to specify it. Just as one does not specify the other places of the world

און מ'דארף עס ניט מפרט זיין. פונקט ווי מ'איז ניט מפרט שאר מקומות העולם

English translation 1162

(not like the name "Abram" when "he was a father only to Aram") –

(ניט ווי שם "אברם" ווען "לא הי' אב אלא לארם") –

English translation 1163

now why did the Resh remain

היינט פארוואס איז געבליבן דער רי"ש

English translation 1164

(of "Aram")

(פון "ארם")

English translation 1165

in the name "Abraham"?!

בשם "אברהם"?!

English translation 1166

This question Rashi hints at with the words:

וואס די קשיא איז רש"י מרמז מיט די ווערטער:

English translation 1167

"and even the Resh that was in him from the beginning did not move from its place". And through this one sees the wonderful precision of Rashi:

"ואפילו רי"ש שהיתה בו מתחלה לא זזה ממקומה". וואס דערביי זעט מען דיוק הנפלא פון פרש"י:

English translation 1168

The expression "did not move from its place" is unusual,

דער לשון "לא זזה ממקומה" איז בלתי רגילה,

English translation 1169

he should have written "was not taken" and the like.

ער האט געדארפט שרייבן "לא ניטלה" וכיו"ב.

English translation 1170

Rather the explanation in this is:

נאר דער פירוש אין דעם איז:

English translation 1171

When one says "was taken" it means that they entirely removed the letter from the name. But in our case in the name "Abraham",

בשעת מ'זאגט "ניטלה" מיינט עס אז מ'האט איגאנצן צוגענומען דעם אות פון דעם נאמען. אבער בנדו"ד בשם "אברהם",

English translation 1172

even if the Resh were not in the name,

איז אפילו אויב עס וואלט ניט געווען דער רי"ש אין דעם נאמען,

English translation 1173

it would not be possible to say that the Resh "was taken",

וואלט ניט געווען שייך זאגן אז "ניטלה" הרי"ש,

English translation 1174

because the Resh of "Aram" is included in the hei of "hamon goyim",

ווייל דער רי"ש פון "ארם" איז כלול אין דעם ה"א פון "המון גוים",

English translation 1175

therefore Rashi says that "even the Resh that was in him from the beginning did not move from its place",

דעריבער זאגט רש"י אז "אפילו רי"ש שהיתה בו מתחלה לא זזה ממקומה",

English translation 1176

that a Resh remained in its place as a separate entity

אז ס'איז געבליבן במקומו א רי"ש בפ"ע

English translation 1177

(not like it is included in the hei).

(ניט ווי ער איז כלול אין דעם ה"א).

English translation 1178

So the question

איז די שאלה

English translation 1179

(as above) –

(כנ"ל) –

English translation 1180

why did the Resh remain

פארוואס איז געבליבן דער רי"ש

English translation 1181

(of "Aram"),

(פון "ארם"),

English translation 1182

when it is now included in the hei

בשעת ער איז איצטער כלול אין דעם ה"א

English translation 1183

(of "hamon goyim")?

(פון "המון גוים")?

English translation 1184

Rashi answers:

ענטפערט רש"י:

English translation 1185

"for even the Yud of Sarai complained etc.

"שאף יו"ד של שרי נתרעמה כו'

English translation 1186

[as the five-year-old will learn a few verses later that they changed her name from "Sarai" to "Sarah",

[ווי דער בן חמש וועט לערנען עטלעכע פסוקים ווייטער אז מ'האט געביטן איר נאמען פון "שרי" אויף "שרה",

English translation 1187

the Yud did not remain,

איז ניט געבליבן דער יו"ד,

English translation 1188

consequently the Yud complained]

במילא איז דער יו"ד נתרעמה]

English translation 1189

until it was added to Joshua as it is said 'and Moses called Hoshea bin Nun Joshua'".

עד שהוסיפה ליהושע שנאמר ויקרא משה להושע בן נון יהושע".

English translation 1190

I.e., behold the Yud of "Sarai",

ד.ה. מה-דאך אז דער יו"ד פון "שרי",

English translation 1191

which had less reason to remain in the name "Sarah"

וואס האט געהאט ווייניקער טעם צו בלייבן בשם "שרה"

English translation 1192

(as is understood from that which Rashi writes "for even the Yud of Sarai etc."),

(כמובן דערפון וואס רש"י שרייבט "שאף יו"ד של שרי כו'"),

English translation 1193

nevertheless the Yud complained "until it was added to Joshua",

אעפ"כ איז דער יו"ד נתרעמה "עד שהוסיפה ליהושע",

English translation 1194

all the more so and certainly the Resh of "Abram",

איז במכ"ש וק"ו אז דער רי"ש פון "אברם",

English translation 1195

which has more place to remain than the Yud of "Sarai",

וואס האט מער אָרט צו בלייבן ווי דער יו"ד פון "שרי",

English translation 1196

must remain in the name "Abraham". And the explanation in this:

דארף בלייבן בשם "אברהם". והביאור בזה:

English translation 1197

Why does Rashi indeed say "for even the Yud of Sarai complained etc.",

פארוואס זאגט טאקע רש"י "שאף יו"ד של שרי נתרעמה כו'",

English translation 1198

that the Yud of "Sarai" had less reason for complaint than the Resh of "Abram" –

אז דער יו"ד פון "שרי" האט ווייניקער טעם אויף תרעומות ווי דער רי"ש פון "אברם" –

English translation 1199

for ostensibly it had more claim than the Resh would have had if they had removed it from "Abram":

דלכאורה האט ער נאכמער טענה ווי דער רי"ש וואלט געהאט אויב מ'וואלט אים צוגענומען פון "אברם":

English translation 1200

Regarding the change of the name "Sarai" to "Sarah",

אויף שינוי שם "שרי" צו "שרה",

English translation 1201

"you shall not call her name Sarai for Sarah is her name",

"לא תקרא את שמה שרי כי שרה שמה",

English translation 1202

Rashi explains:

איז רש"י מפרש 129:

English translation 1203

"that Sarai implies

"שמשמע שרי

English translation 1204

(language of rulership)

(לשון שררה)

English translation 1205

for me and not for others, for Sarah is her name that she will be a ruler over all".

לי ולא לאחרים כי שרה סתם שמה שתהא שרה על כל".

English translation 1206

According to this, it is understood that when "Sarai" was called "Sarah" –

לפי"ז איז מובן אז בשעת "שרי" נקראה "שרה" –

English translation 1207

the Yud could have a stronger complaint than the Reish of "Abram" would have had if it had not been included in the name "Abraham":

קען דער יו"ד האבן א שטארקערע תרעומות ווי דער רי"ש פון "אברם" וואלט געקענט האבן אויב מ'וואלט אים ניט געלזאגט אין שם "אברהם":

English translation 1208

Even if the Reish of "Abram"

אפילו אויב דער רי"ש פון "אברם"

English translation 1209

(which indicates that he is "Av l'Aram")

(וואס ווייזט אז ער איז "אב לארם")

English translation 1210

had been taken away

וואלט מען צוגענומען

English translation 1211

("moved from its place") –

("זזה ממקומה") –

English translation 1212

the interpretation that "Abraham" is "Av" also "l'Aram" would not be lacking,

וואלט ניט געפעלט דער פירוש אז "אברהם" איז "אב" אויך "לארם",

English translation 1213

because in "Av hamon goyim" "Av l'chol ha'olam",

ווייל אין "אב המון גוים" "אב לכל העולם",

English translation 1214

it is also included that he is "Av l'Aram";

איז כלול אויך אז ער איז "אב לארם";

English translation 1215

However, when "Sarai",

משא"כ בשעת "שרי",

English translation 1216

"Sarai li",

"שרי לי",

English translation 1217

becomes "Sarah l'chol" –

ווערט "שרה לכל" –

English translation 1218

the Yud can come with a complaint that now

קען דער יו"ד קומען מיט תרעומות אז איצטער

English translation 1219

(when she is called "Sarah")

(בשעת זי הייסט "שרה")

English translation 1220

she is indeed "Sarah al kol",

איז זי טאקע "שרה על כל",

English translation 1221

but not "Sarai li",

אבער ניט "שרי לי",

English translation 1222

because there is a rationale to say,

ווייל ס'איז דא א סברא זאגן,

English translation 1223

that since Abraham was older than Sarah,

אז היות אברהם איז געווען עלטער פאר שרה'ן,

English translation 1224

and then

און דעמולט

English translation 1225

(when "Sarai" was called "Sarah")

(בשעת "שרי" נקראה שרה")

English translation 1226

an elevation occurred in "Abraham",

איז געווארן אן עילוי אין "אברהם",

English translation 1227

he became "Av hamon goyim" etc. –

ער איז געווארן "אב המון גוים" וכו' –

English translation 1228

it is more fitting then not to say "Sarai li".

פאסט מער דעמולט ניט זאגן אז "שרי לי".

English translation 1229

From this it is seen that the Yud of "Sarai" can have stronger complaints than the Reish of "Abram" would have had. Now why does Rashi say "the Yud of Sarai complained",

זעט מען דערפון אז דער יו"ד פון "שרי" קען האבן שטארקערע תרעומות ווי דער רי"ש פון "אברם" וואלט געהאט. היינט פארוואס זאגט רש"י "שאף יו"ד של שרי נתרעמה",

English translation 1230

which implies that the Yud has less reason for complaint than the Reish?!

וואס מיינט אז דער יו"ד האט ווייניקער טעם אויף תרעומות ווי דער רי"ש?!

English translation 1231

The explanation in this is that she is the giver:

איז דער ביאור בזה אז היא הנותנת:

English translation 1232

When "Sarai" was called "Sarah" it is indeed no longer appropriate to say that she is "Sarai li",

בשעת "שרי" נקראה "שרה" איז טאקע מערניט שייך זאגן אז זי איז "שרי לי",

English translation 1233

because then Abraham also became older and was elevated relative to his previous state,

ווייל דעמולט איז אויך אברהם עלטער ונתעלה געווארן לגבי מצבו לפנ"ז,

English translation 1234

and in general he attained a new level

ובכלל איז ער צוגעקומען צו א דרגא חדשה

English translation 1235

(in addition to that which he was older than Sarah) –

(נוסף לזה וואס ער איז געווען עלטער פאר שרה'ן) –

English translation 1236

as is understood from what was learned earlier,

כמובן דערפון וואס מ'האט געלערנט פריער,

English translation 1237

and certainly from what will be learned further regarding the level of Abraham:

ועאכו"כ וואס מ'וועט לערנען ווייטער וועגן דרגת אברהם:

English translation 1238

The Most High then said to him "Ani hineh b'riti itach",

דער אויבערשטער האט אים דעמולט געזאגט "אני הנה בריתי אתך",

English translation 1239

and he became "Av hamon goyim",

און ער איז געווארן "אב המון גוים",

English translation 1240

which in general is connected with the perfection that was added to Abraham our Patriarch through the covenant of circumcision,

וואס בכללות איז דאס פארבונדן מיט דער שלימות וואס איז צוגעקומען ביי אברהם אבינו ע"י ברית מילה,

English translation 1241

through that which he became a "tamim";

דורך דעם וואס ער איז געווארן א "תמים" 130;

English translation 1242

and further it will be learned that "Vatitzchak Sarah

און ווייטער וועט מען לערנען אז "ותצחק שרה

English translation 1243

(specifically)

(דוקא)

English translation 1244

b'kirbah",

בקרבה",

English translation 1245

but not Abraham,

משא"כ אברהם,

English translation 1246

and that regarding Abraham it says *130 "N'si Elokim atah b'tocheinu" etc.;

און אז אויף אברהם שטייט *130 "נשיא אלקים אתה בתוכנו" וכו';

English translation 1247

in addition to the general matter that the five-year-old already learned regarding the relationship of a man and his wife that "V'hu yimshol bach" –

נוסף לכללות הענין וואס דער בן חמש האט שוין געלערנט בנוגע ליחס איש ואשתו אז "והוא ימשול בך" 131 –

English translation 1248

consequently, it is then not appropriate to say that "Sarah" is also "Sarai li".

במילא איז דעמולט ניט שייך זאגן אז "שרה" איז אויך "שרי לי".

English translation 1249

That is, previously there was indeed a state where she was "Sarai li",

ד.ה. פריער איז טאקע געווען א מצב אז זי איז געווען "שרי לי",

English translation 1250

but when Abraham was elevated higher and new and lofty matters came into being in him –

אבער ווען אברהם איז נתעלה געווארן העכער און אין אים זיינען געווארן ענינים חדשים ונעלים –

English translation 1251

it cannot be said.

קען מען עס ניט זאגן.

English translation 1252

From this it is understood that when "Sarai" became "Sarah" this is entirely different from that which "Abram" became "Abraham":

דערפון איז מובן אז בשעת "שרי" איז געווארן "שרה" איז דאס אינגאנצן אנדעש פון דעם וואס "אברם" איז געווארן "אברהם":

English translation 1253

When "Sarai",

בשעת "שרי",

English translation 1254

on account of the name "Sarai li",

על של שם "שרי לי",

English translation 1255

became "Sarah l'chol" –

איז געווארן "שרה לכל" –

English translation 1256

the interpretation of "Sarai li" falls away;

פאלט אראפ דער פירוש פון "שרי לי";

English translation 1257

However, when "Abram" became "Abraham" on account of "Av hamon goyim" "Av l'chol ha'olam",

משא"כ בשעת "אברם" איז געווארן "אברהם" על שם "אב המון גוים" "אב לכל העולם",

English translation 1258

it is automatically understood and simple that he is also an "Av l'Aram".

איז בדרך ממילא מובן ופשוט אז ער איז אויך אן "אב לארם".

English translation 1259

Based on this, it is understood why the Yud of "Sarai" has less reason for complaint than the Reish of "Abram":

עפ"ז איז מובן פארוואס דער יו"ד פון "שרי" האט ווייניקער טעם אויף תרעומות ווי דער רי"ש פון "אברם":

English translation 1260

The Yud of "Sarai"

דער יו"ד פון "שרי"

English translation 1261

(which indicates "Sar li")

(וואס ווייזט אויף "שר לי")

English translation 1262

cannot have any complaint about why it is taken from "Sarai" when she becomes "Sarah l'chol",

קען ניט האבן קיין תרעומות פארוואס מ'נעמט אים צו פון "שרי" בשעת זי ווערט "שרה לכל",

English translation 1263

because then it is no longer appropriate to say "Sar li". The only reason it can complain is that it no longer has any connection with a righteous woman.

ווייל דעמולט פאסט מערניט זאגן "שר לי". די איינציקע סיבה פארוואס ער קען מתרעם זיין איז וואס ער האט מער ניט קיין שייכות מיט א צדקנית.

English translation 1264

However, "Av l'Aram" was also present when he became "Abraham",

משא"כ "אב לארם" איז אויך געווען בשעת ער איז געווארן "אברהם",

English translation 1265

consequently the Reish has a place to be in "Abraham".

במילא האט דער רי"ש אַן אָרט צו זיין אין "אברהם".

English translation 1266

Nevertheless, the Yud complained

אעפ"כ האט דער יו"ד זיך מתרעם געווען

English translation 1267

(only)

(נאר)

English translation 1268

because now it no longer has any connection with a righteous woman –

צוליב דעם וואס איצטער האט ער מער קיין שייכות ניט מיט א צדקנית –

English translation 1269

"until it was added to Joshua, as it is said 'And Moshe called Hoshea bin Nun Yehoshua'",

"עד שהוסיפה ליהושע שנאמר ויקרא משה להושע בן נון יהושע",

English translation 1270

"he prayed for him, 'Y-ah shall save you from the counsel of the spies'" *131.

"התפלל עליו י-ה יושיעך מעצת מרגלים" *131.

English translation 1271

To insert the Yud into the name "Sarah" –

אריינשטעלן דעם יו"ד אין דעם שם "שרה" –

English translation 1272

cannot be done according to the simple meaning,

קען מען ניט ע"ד הפשט,

English translation 1273

because then the matter of "Sarai li" is no longer relevant

ווייל דעמולט איז מערניט שייך דער ענין פון "שרי לי"

English translation 1274

(as above);

(כנ"ל);

English translation 1275

but since there is a place for the complaint that the Yud does not want to lose its connection with a righteous person –

אבער היות אז ס'איז דא אַן אָרט אויף די תרעומות אז דער יו"ד וויל ניט פארלירן זיין שייכות מיט א צדיק –

English translation 1276

it was inserted into the name "Yehoshua".

האט מען אים אריינגעשטעלט אין שם "יהושע".

English translation 1277

The Midrash states that the yud that the Holy One, blessed be He, took from Sarai "was divided into two: five for Abraham and five for Sarah."

אין מדרש 132 שטייט אז דער יו"ד שנטל הקב"ה משרי "נחלק היו"ד לשנים ה' לאברהם וה' לשרה" *132,

English translation 1278

According to this, it turns out that the yud initially has no place for complaint.

וואס לפי"ז קומט אויס אז דער יו"ד האט לכתחילה ניט קיין מקום לתרעומות;

English translation 1279

But according to the simple explanation, one cannot say this,

אבער ע"ד הפשט קען מען אזוי ניט זאגן,

English translation 1280

because according to the simple explanation, here it is speaking about the letter yud –

ווייל ע"ד הפשט רעדט זיך דא וועגן דעם אות יו"ד –

English translation 1281

so what does it help the yud that two hehs come to it?

איז וואס העלפט עס דעם יו"ד אז עס קומען צו צוויי ה"א'ין,

English translation 1282

Ten hehs could come to it –

עס קענען צוקומען צען ה"א'ין –

English translation 1283

so this is also no difference to the letter yud!

איז דאס אויך קיין נפק"מ ניט צו דעם אות יו"ד!

English translation 1284

It is nothing more than that two hehs have the numerical value of the number yud

ס'איז מערניט וואס צוויי ה"א'ין האבן די גימטריא פון מספר יו"ד

English translation 1285

(ten) –

(עשרה) –

English translation 1286

but according to the simple explanation, here we are not speaking about gematriot, but about a letter yud].

אבער ע"ד הפשט רעדט מען דא ניט וועגן גימטריאות נאר וועגן אן אות יו"ד].

English translation 1287

Rashi brings from this a proof also regarding the reish of "Avraham" –

ברענגט רש"י דערפון א ראי' אויך בנוגע צו דעם רי"ש פון "אברהם" –

English translation 1288

"And even the reish that was in it initially did not move from its place,

"ואפילו רי"ש שהיתה בו בתחלה לא זזה ממקומה,

English translation 1289

for even the yud of Sarai complained etc. until it was added to Yehoshua etc.":

שאף יו"ד של שרי נתרעמה כו' עד שהוסיפה ליהושע כו'":

English translation 1290

Now, regarding the yud of "Sarai",

מה-דאך אז בנוגע צום יו"ד פון "שרי",

English translation 1291

which has no place in "Sarah",

וואס ער האט ניט קיין אָרט אין "שרה",

English translation 1292

because then she is not "Sarai",

ווייל דעמולט איז זי ניט "שרי",

English translation 1293

nevertheless it complained because it wants to be in a name of a righteous person,

אעפ"כ איז נתרעמה ווייל זי וויל זיין אין א שם פון א צדיק,

English translation 1294

and therefore "it was added to Yehoshua" –

און דערפאר "הוסיפה ליהושע" –

English translation 1295

all the more so regarding the reish of "Avram"

עאכו"כ בנוגע צום רי"ש פון "אברם"

English translation 1296

(which relates to "Aram")

(השייך צו "ארם")

English translation 1297

which has a place also in the name "Avraham"

וואס האט אַן אָרט אויך בשם "אברהם"

English translation 1298

(because in "father to all the world" is also included that he is "father to Aram"),

(ווייל אין "אב לכל העולם" איז אויך כלול וואס ער איז "אב לארם"),

English translation 1299

surely it has a place that the reish should remain there in the name of a righteous person.

האט זיכער אַן אָרט אז דער רי"ש זאל דארטן בלייבן אין דעם שם פון א צדיק.

English translation 1300

Through this one sees the great precision of Rashi,

דערביי זעט מען דעם גודל הדיוק פון פרש"י,

English translation 1301

both regarding what he quotes from the verse,

סיי בנוגע דערצו וואס ער איז מעתיק פון פסוק,

English translation 1302

and regarding the content that lies in the word "for even" that Rashi writes,

סיי בנוגע צום תוכן וואס ליגט אין דעם ווארט "שאף" וואס רש"י שרייבט,

English translation 1303

and also in how through Rashi many matters are incidentally safeguarded,

און סיי אין דעם ווי דורך פרש"י ווערן באווארנט בדרך ממילא כו"כ ענינים,

English translation 1304

and among them –

וביניהם –

English translation 1305

why indeed the reish of "Avram" remained in the name "Avraham" and the yud of "Sarai" did not remain in "Sarah".

פארוואס טאקע איז דער רי"ש פון "אברם" געבליבן בשם "אברהם" און דער יו"ד פון "שרי" איז ניט געבליבן אין "שרה".

English translation 1306

According to the above, the explanation according to the simple meaning is understood why the reish of "Avram" remained in "Avraham".

ע"פ הנ"ל איז מובן דער ביאור ע"ד הפשט פארוואס דער רי"ש פון "אברם" איז געבליבן אין "אברהם".

English translation 1307

And one should connect this with what is explained in Chassidus:

ויש לקשר זה עם המבואר בחסידות:

English translation 1308

It was discussed earlier that until "As for Me, behold My covenant is with you, and you shall become a father of a multitude of nations"

מ'האט פריער גערעדט 133 אז ביז "אני הנה בריתי אתך והיית לאב המון גוים" 134

English translation 1309

(because of which there was a change of the name "Avram" to "Avraham")

(וואס צוליב דעם איז געווען שינוי שם "אברם" צו "אברהם")

English translation 1310

there were high souls also among the nations of the world,

זיינען געווען נשמות גבוהות אויך באוה"ע,

English translation 1311

but from then on this applies only to Avraham and to the Children of Israel –

אבער פון דעמולט אן איז דאס שייך נאר ביי אברהם ובבנ"י –

English translation 1312

"As for Me, behold My covenant is with you",

"אני הנה בריתי אתך",

English translation 1313

the drawing down of high souls is specifically "with you",

די המשכת נשמות גבוהות איז "אתך" דוקא,

English translation 1314

and therefore from then on it is possible to say that Avraham became "a father of a multitude of nations".

און דערפאר איז שייך דעמולט זאגן אז אברהם איז געווארן "אב המון גוים".

English translation 1315

That is, that when the name "Avram" was changed to "Avraham",

ד.ה. אז בשעת מ'האט משנה געווען שם "אברם" צו "אברהם",

English translation 1316

it is not the simple meaning that by Avraham all the matters that were previously when he was "Avram" were nullified,

איז ניט דער פשט אז ביי אברהם זיינען געווארן אויס אלע ענינים וואס זיינען פריער געווען בשעת ער איז געווען "אברם",

English translation 1317

but on the contrary:

נאר אדרבה:

English translation 1318

The high souls that were from before when he was "Avram"

די נשמות גבוהות וואס זיינען געווען פון פריער ווען ער איז געווען "אברם"

English translation 1319

("father to Aram",

("אב לארם",

English translation 1320

which is his place)

שהוא מקומו)

English translation 1321

were now drawn specifically to Avraham.

זיינען איצטער נמשך געווארן דוקא צו אברהם.

English translation 1322

Based on this it is understood why when he became "Avraham",

עפ"ז איז מובן פארוואס ווען ער איז געווארן "אברהם",

English translation 1323

"father of a multitude of nations",

"אב המון גוים",

English translation 1324

the reish that was from before remains with him

בלייבט ביי אים דער רי"ש וואס איז געווען פון פריער

English translation 1325

(being "Avram") –

(זייענדיק "אברם") –

English translation 1326

because then to him

ווייל דעמולט ווערן צו אים

English translation 1327

(specifically)

(דוקא)

English translation 1328

are drawn the high souls that were from before when he was "Avram" with a reish.

נמשך די נשמות גבוהות וואס זיינען געווען פון פריער ווען ער איז געווען "אברם" מיט א רי"ש.

English translation 1329

And particularly according to what is explained in Torah Ohr on our portion, that "Avram" is "Av Ram",

ובפרט ע"פ המבואר בתורה אור 135 פרשתנו אז "אברם" איז "אב רם",

English translation 1330

the intellect that is hidden from all thought. And when he became "Avraham" "father of a multitude of nations", the matter of "Av Ram" was not nullified by him,

שכל הנעלם מכל רעיון. און בשעת ער איז געווארן "אברהם" "אב המון גוים" איז ביי אים ניט געווארן אויס דער ענין פון "אב רם",

English translation 1331

the intellect that is hidden from all thought,

שכל הנעלם מכל רעיון,

English translation 1332

but this remained with him

נאר דאס איז ביי אים געבליבן

English translation 1333

(and it was drawn into the world as explained there),

(און ס'איז נמשך געווארן בעולם כמבואר שם),

English translation 1334

therefore in "Avraham" there must also be the words "Av Ram"

דעריבער דארף אין "אברהם" אויך זיין די ווערטער "אב רם"

English translation 1335

(with the reish),

(מיט דעם רי"ש),

English translation 1336

therefore the reish remains with him.

דערפאר בלייבט ביי אים דער רי"ש *135.

English translation 1337

The lesson from this in the service of man:

די הוראה דערפון אין עבודת האדם:

English translation 1338

It is stated in Tanya that the Patriarchs bequeath their matters to their children,

עס שטייט אין תניא 136 אז די אבות זיינען מוריש זייערע ענינים צו בניהם,

English translation 1339

every Jew until the end of all generations. From this it is understood,

יעדער איד עד סוף כל הדורות. איז דערפון מובן,

English translation 1340

that the two matters that were by Avraham –

אז די צוויי ענינים וואס זיינען געווען ביי אברהם –

English translation 1341

"Avram",

"אברם",

English translation 1342

"father to Aram which is his place",

"אב לארם שהוא מקומו",

English translation 1343

and "Avraham" which was added through his covenant of circumcision,

און "אברהם" וואס איז צוגעקומען ע"י הברית מילה שלו,

English translation 1344

"father of a multitude of nations",

"אב המון גוים",

English translation 1345

"father to all the world" –

"אב לכל העולם" –

English translation 1346

exist by every Jew:

זיינען פאראן ביי יעדן אידן:

English translation 1347

First and foremost, a Jew must accomplish through his service in his place,

לכל לראש דארף א איד אויפטאן ע"י עבודתו במקומו,

English translation 1348

that not only should he not be influenced by the place and the people of the place,

אז ניט נאר וואס ער זאל ניט נתפעל ווערן פון דעם מקום ואנשי המקום,

English translation 1349

but he should accomplish there,

נאר ער זאל דארטן אויפטאן,

English translation 1350

until the place and the people of the place help him out in his service,

ביז אז דער מקום ואנשי המקום העלפן אים ארויס בעבודתו,

English translation 1351

because they feel that he

ווייל זיי זיינען מרגיש אז ער

English translation 1352

(the Jew)

(דער איד)

English translation 1353

is the "father" in this place,

איז דער "אב" במקום זה,

English translation 1354

until they should feel that he is "Av Ram",

ביז אז זיי זאלן מרגיש זיין אז ער איז "אב רם",

English translation 1355

the intellect that is hidden from all thought.

שכל הנעלם מכל רעיון.

English translation 1356

Afterwards it comes to Jews through the covenant of circumcision –

דערנאך קומט צו אין אידן ע"י הברית מילה –

English translation 1357

Which pertains to every Jew,

וואס דאס איז שייך צו יעדן אידן,

English translation 1358

until that,

ביז אז,

English translation 1359

one who makes a vow "that I will not derive benefit from the uncircumcised –

איינער וואס מאכט א נדר "שאיני נהנה לערלים –

English translation 1360

it is permitted regarding uncircumcised Jews",

מותר בערלי ישראל" 137,

English translation 1361

because Jews are "circumcised",

ווייל אידן זיינען "מולים",

English translation 1362

and "no outcast shall be cast out from him".

און "לא ידח ממנו נדח" 138.

English translation 1363

And all the more so regarding the women and daughters of Israel,

ועאכו"כ בנוגע צו נשי ובנות ישראל,

English translation 1364

"a woman is considered as if she is circumcised" –

ד"אשה 139 כמאן דמהילא דמיא" 140 –

English translation 1365

Then he becomes "Abraham",

אז ער ווערט "אברהם",

English translation 1366

"father of a multitude of nations",

"אב המון גוים",

English translation 1367

"father of the entire world" –

"אב לכל העולם" –

English translation 1368

and he opens

און ער טוט אויף

English translation 1369

(not only in his place,

(ניט נאר במקומו,

English translation 1370

but also)

נאר אויך)

English translation 1371

in the entire world in the aforementioned manner

בכל העולם כולו באופן הנ"ל

English translation 1372

(as he opens in his place).

(ווי ער טוט אויף במקומו).

English translation 1373

And having the order of Lech Lecha –

און האבנצדיק דעם סדר לך לך –

English translation 1374

it becomes "those who come shall Jacob take root, Israel shall blossom and flourish, and they shall fill the face of the world with fruit". From every Jew come forth fruits and the fruits of fruits until the end of the entire world,

ווערט "הבאים ישרש יעקב יציץ ופרח ישראל ומלאו פני תבל תנובה" 141. פון יעדער איד קומען ארויס פירות ופירי פירות עד סוף כל העולם,

English translation 1375

and according to the explanation of Chassidus regarding this –

וכפירוש החסידות בזה –

English translation 1376

until the end of the concealment and hiding of the world [from the word concealment and hiding].

עד סוף פון דער העלם והסתר פון עולם מלשון העלם 142 והסתר].

English translation 1377

Thus the order of the continuation of the revelation becomes,

איז ס'ווערט דער סדר פון דער המשך דהגילוי,

English translation 1378

that immediately comes the true and complete redemption through our righteous Mashiach,

אז ס'קומט גלייך די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1379

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1380

The explanation in the gloss on the Zohar:

דער ביאור אין דער הערה אויפן זהר:

English translation 1381

In the Zohar at the end of Parshat Lech Lecha is hinted the order of the revelation of the inner dimension of the Torah

אין דעם זהר סוף פ' לך איז מרומז דער סדר פון התגלות פנימיות התורה

English translation 1382

(as understood from the Zohar until the order in the gloss of the father on the Zohar):

(כמובן פון זהר ביז דעם סדר אין דער הערה פון טאטן אויפן זהר):

English translation 1383

In the time of Rabbi Shimon bar Yochai there were all these restrictions on the study of the inner dimension of the Torah,

בזמן הרשב"י זיינען געווען די אלע הגבלות אויף לימוד פנימיות התורה,

English translation 1384

that it should be in concealment and in hiding,

אז ס'זאל זיין בהתכסות ובהעלם,

English translation 1385

and "not revealed"

און אָן דלא אתגליא

English translation 1386

(the inner dimension of the Torah)

(פנימיות התורה)

English translation 1387

"except among them"

אלא ביננא

English translation 1388

(Rabbi Shimon bar Yochai and his colleagues)

(ברשב"י וחבריו)

English translation 1389

etc.

וכו'.

English translation 1390

Which is also the case in Paris and in Reims, that it is stated in one place in the Zohar that Rabbi Shimon bar Yochai revealed only a few secrets, as the disciples suppressed their words in a sealed container,

וואס דאס איז אויך אזוי פאריס מעשים ורעמס אז ס'שטייט במקום אחד בזהר 143 אז רשב"י האט ארויסגעזאגט נאר עטלעכע סודות ווי די תלמידים כבשו ייצו מלין בלאארון,

English translation 1391

but then a ruin was made,

אבער דעמולט אין דעם געמאכט געווארן א חורבה,

English translation 1392

and they had to all translate it after the passing of days etc.

און האבן עס געמוזט אלע מטעטערן עליז כעבור ימי כו'.

English translation 1393

This order speaks about the time of Rabbi Shimon bar Yochai;

דאס רעדט דער סדר וועגן זמן רשב"י;

English translation 1394

but in the future to come,

אבער לע"ל,

English translation 1395

in "the end of days",

ב"אחרית הימים",

English translation 1396

there will be a revelation of the inner dimension of the Torah in the most elevated manner without the restrictions,

וועט זיין גילוי פון פנימיות התורה באופן הכי נעלה ווי די הגבלות,

English translation 1397

and even before that –

און נאך נאר לפנ"ז –

English translation 1398

at the end of the time of exile –

בסוף זמן הגלות –

English translation 1399

there was a semblance of this through the revelation of the inner dimension of the Torah in the manner of "may your springs spread forth outward". Which can also be seen from the revelation of the inner dimension of the Torah,

האט מען מעין זה ע"י גילוי פנימיות התורה באופן פון יפוצו מעינותיך חוצה 144. וואס מען קען אויך דער זען פון גילוי פון פנימיות התורה,

English translation 1400

as explained in the Zohar itself in connection with the verse

כמבואר בזהר 145 גופא בשייכות צום פסוק

English translation 1401

(in Genesis 6, 11)

(קא' ג' נח 146)

English translation 1402

"In the six hundredth year of Noah's life etc. all the fountains of the great deep were broken up and the windows of the heavens were opened":

"בשנת שש מאות שנה לחיי נח וגו' נבקעו כל מעינות תהום רבה וארובות השמים נפתחו":

English translation 1403

"And in the six hundredth year of the sixth millennium the gates of wisdom above will be opened and the fountains of wisdom below",

"ובשית מאה שנין לשתיתאה יתפתחון תרעי דחכמתא לעילא ומעיני דחכמתא לתתא",

English translation 1404

meaning that in the order of the sixth millennium there will be a revelation of the inner dimension of the Torah. Until that comes to the 248 limbs of Mashiach, even the children of the Mishnah and you shall be compelled etc. As it was in actuality,

ד.ה. אז אין דעם סדר פון דעם אלף הששי וועט זיין גילוי פון פנימיות התורה. ביז אז דאס קומט צו די רמח"א משיחא אפילו רביי דא מתניתין ואתכון לאכראח כו' 147. ווי 148 ס'איז געווען בפועל,

English translation 1405

that beginning from the time of the Ari it became "a mitzvah to reveal this wisdom",

אז אנהויבנדיק פון זמן האריז"ל איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה" 149,

English translation 1406

but then itself this was also only for various circles etc.

אבער דעמולט גופא איז דאס אויך געווען נאר פאר פארשידענע חוגים כו'.

English translation 1407

Afterwards the revelation of the inner dimension of the Torah increased further,

דערנאך איז דער גילוי פון פנימיות התורה געווארן נאכמערער,

English translation 1408

until it became a necessity and obligation for this,

ביז אז ס'איז געווארן א הכרח וחובה לזה,

English translation 1409

until after Petersburg –

ביז אז נאך פעטערבורג –

English translation 1410

the imprisonment and redemption of the old Rebbe –

מאסר והגאולה פון דעם אלטן רבי'ן –

English translation 1411

the main matter of the revelation of the inner dimension of the Torah began in a manner of "may your springs spread forth outward"

האט זיך אנגעהויבן עיקר הענין פון התגלות פנימיות התורה אין אן אופן פון "יפוצו מעינותיך חוצה"

English translation 1412

(as in the famous talk),

(כשיחה הידועה 150),

English translation 1413

and afterwards in the six hundredth year of the sixth millennium this increased further,

און דערנאך בשש מאות שנה דאלף הששי איז דאס געווארן נאכמער,

English translation 1414

and afterwards,

און דערנאך,

English translation 1415

after the imprisonment and redemption of His Holiness, my father-in-law, the Rebbe in the year 5687 –

לאחרי המאסר והגאולה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר בשנת תרפ"ז –

English translation 1416

the spreading of the springs outward became in the most extensive manner,

איז הפצת המעינות חוצה געווארן באופן הכי רחב,

English translation 1417

and it went and grew and spread more and more.

והלך וגדל ונתפשט מערער און מערער.

English translation 1418

And at the time when the true and complete redemption will come –

און בשעת ס'וועט קומען די גאולה האמיתית והשלימה –

English translation 1419

there will be the revelation of the inner dimension of the Torah in the ultimate perfection.

וועט זיין דער גילוי פון פנימיות התורה בתכלית השלימות.

English translation 1420

And the entirety of this order of the revelation of the inner dimension of the Torah

וכללות סדר זה פון גילוי פנימיות התורה

English translation 1421

(that in the time of Rabbi Shimon bar Yochai this was in concealment and later it becomes revealed,

(אז בזמן רשב"י איז דאס געווען בהעלם און שפעטער ווערט עס נתגלה,

English translation 1422

until in perfection in the future to come) –

ביז בשלימות לע"ל) –

English translation 1423

is hinted in the Zohar at the end of Parshat Lech Lecha:

איז מרומז אין זהר סוף פ' לך:

English translation 1424

By writing about the restrictions in the study of the inner dimension of the Torah before the conclusion in the Zohar of Parshat Lech Lecha –

מיט שרייבן וועגן די הגבלות בלימוד פנימיות התורה לפני הסיום בזהר פ' לך –

English translation 1425

the Zohar hints that before the end of days,

איז דער זהר מרמז אז לפני סיום הימים,

English translation 1426

before "the end of days",

פאר "אחרית הימים",

English translation 1427

still in the time of Rabbi Shimon bar Yochai –

נאך בזמן רשב"י –

English translation 1428

there were the restrictions in the study of the inner dimension of the Torah,

זיינען געווען די הגבלות בלימוד פנימיות התורה,

English translation 1429

and the study was in concealment etc.

און דער לימוד איז געווען בהעלם כו'.

English translation 1430

But afterwards the Zohar itself warns by concluding the matter and the portion

אבער דערנאך באווארנט דער זהר אליין מיט מסיים זיין דעם ענין און די פרשה

English translation 1431

(in the Zohar),

(בזהר),

English translation 1432

that the conclusion of the matter

אז סיום הענין

English translation 1433

(like the conclusion of the Zohar)

(כסיום הזהר)

English translation 1434

in "the end of days" is –

ב"אחרית הימים" איז –

English translation 1435

"then your light shall break forth like the dawn etc.",

"אז יבקע כשחר אורך וגו'",

English translation 1436

that "in the future the secrets and mysteries of the Torah will be revealed",

אז "לעתיד יתגלו הסודות ורזין דאורייתא",

English translation 1437

and before that at the end of the time of exile –

ולפנ"ז בסוף זמן הגלות –

English translation 1438

there was a semblance of this through the revelation of the inner dimension of the Torah in the manner of "may your springs spread forth outward".

האט מען מעין זה ע"י גילוי פנימיות התורה באופן פון יפוצו מעינותיך חוצה.

English translation 1439

The Zohar concludes with consolation,

דער זהר איז מסיים בנחמה,

English translation 1440

concludes with good –

מסיים בטוב –

English translation 1441

there is no good but Torah,

אין טוב אלא תורה 151,

English translation 1442

and here the conclusion is with "doubled in it that it is good,"

און דא איז דער סיום מיט הוכפל בו כי טוב,

English translation 1443

good of good, –

טוב שבטוב, –

English translation 1444

which in Torah

וואס אין תורה

English translation 1445

(good,

(טוב,

English translation 1446

there is no good but Torah)

דאין טוב אלא תורה)

English translation 1447

itself is good of good

גופא איז טוב שבטוב

English translation 1448

(Torah of Torah) –

(תורה שבתורה) –

English translation 1449

the innerness of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 1450

which is connected with the innerness of the heart,

וואס איז פארבונדן מיט פנימיות הלב,

English translation 1451

as explained in the note,

כמבואר אין דער הערה,

English translation 1452

"the circumcision that in the future will be in the innerness of the heart so that the innerness of the Torah will be revealed,

"המילה דלעתיד תהי' בפנימיות הלב כדי שיתגלה פנימיות התורה,

English translation 1453

and see in Igeret HaKodesh chapter 44 beginning with the phrase 'Israel is redeemed only through charity,'

ועיין באגה"ק פ"ד בד"ה אין ישראל נגאלין אלא בצדקה,

English translation 1454

see there."

ע"ש".

English translation 1455

And the revelation of the innerness of the Torah in the future,

און דער גילוי פון פנימיות התורה לע"ל,

English translation 1456

and the entirety of the matter of "may your springs spread forth outward" –

וכללות הענין דיפוצו מעינותיך חוצה –

English translation 1457

is hinted in the verse "then your light will burst forth like the dawn etc.":

איז מרומז אין דעם פסוק "אז יבקע כשחר אורך וגו'":

English translation 1458

It is explained in the Siddur Shaar HaSukkot regarding this matter that which is stated in the Zohar that "Yaakov said 'then your light will burst forth like the dawn etc.' the other righteous ones said 'and Hashem will guide you always and satisfy your soul with radiance etc.'" –

ס'איז מבואר אין סידור שער הסוכות 152 בענין זה וואס עס שטייט אין זהר אז "יעקב אמר אז 88 יבקע כשחר אורך כו' שאר צדיקייא אמרי 153 ונחך ה' תמיד והשביע בצחצחות נפשך כו'" –

English translation 1459

that "Yaakov is the letters of 'will burst forth,'"

אז "יעקב הוא אותיות יבקע" 154,

English translation 1460

which the matter of bursting forth is connected with a revelation from a most elevated place,

וואס דער ענין הבקיעה איז פארבונדן מיט א גילוי ממקום נעלה ביותר,

English translation 1461

in the manner of the parable of the barrel "when it becomes overly full and cannot contain the filling, it will burst with cracks and fissures and the liquid will go out through there,"

ע"ד משל החבית "כאשר תתמלא ביותר ולא תוכל להחזיק המלוי תבקע בבקעים וסדקים ויצא המשקה דרך שם",

English translation 1462

which although certainly the drop that

וואס כאטש זיכער האט די טפה א'

English translation 1463

(which bursts the barrel)

(וואס איז בוקע די חבית)

English translation 1464

has no comparison relative to the liquid inside the barrel,

קיין ערך ניט לגבי די משקה שבתוך החבית,

English translation 1465

but on the other hand –

אבער לאידך גיסא –

English translation 1466

"there is in this entire matter of bursting an advantage of a quality from another side,

"יש בכל ענין זה דבקיעה יתרון מעלה מצד אחר,

English translation 1467

and it is because this bursting comes from the force and intensity of the influence that the vessel cannot contain...

והוא לפי שזאת הבקיעה באה מצד תוקף ותגבורת ההשפעה שלא יכילה הכלי...

English translation 1468

and therefore the root of the going out of this influence that goes out through bursting...

וא"כ שרש יציאת שפע זאת היוצאת דרך בקיעה...

English translation 1469

behold it is high in quality also from the bodies of the intellects and lights that settle in the vessel."

הנה היא גבוה במעלה גם מגופי המוחין והאורות המתיישבין בכלי".

English translation 1470

And the superiority of the drawing down that comes out in the way of bursting,

און דער עילוי פון דער המשכה וואס קומט ארויס בדרך בקיעה,

English translation 1471

that its root is from a most elevated place

אז שרשו איז ממקום נעלה ביותר

English translation 1472

(which is why it forces itself out in the way of bursting) –

(וואס דערפאר שפארט זיך דאס ארויס בדרך בקיעה) –

English translation 1473

is also understood from that which "the other righteous ones said 'and Hashem will guide you always and satisfy with radiance'":

איז אויך מובן פון דעם וואס "שאר צדיקייא אמרי ונחך הוי' תמיד והשביע בצחצחות":

English translation 1474

The matter of "and satisfy with radiance" is the "intensity of brightness that the vessel cannot contain, because of which the light bursts etc." as explained in various places,

דער ענין פון "והשביע בצחצחות" איז דער "עוצם הבהירות שלא יכילנו הכלי שמחמת זה נבקע האור כו'" 155. כמבואר בכ"מ,

English translation 1475

and in brief –

ובקיצור –

English translation 1476

also in Igeret HaKodesh,

אויך באגה"ק 156,

English translation 1477

that radiance is a level most elevated and there is nothing above it etc.

אז צחצחות איז א דרגא הכי נעלית ואין למעלה מזה כו'.

English translation 1478

And it is radiance in the plural form –

און ס'איז צחצחות לשון רבים –

English translation 1479

pure of pure,

צח דצח,

English translation 1480

which is the matter

וואס דאס איז דער ענין

English translation 1481

(in Torah)

(אין תורה)

English translation 1482

of secrets of secrets. And specifically from there comes the drawing down of the drops in the way of bursting.

פון רזין דרזין. און דוקא פון דארטן נעמט זיך די המשכת הטיפין בדרך בקיעה.

English translation 1483

From which it is understood that "then your light will burst forth like the dawn etc." is the matter of "may your springs spread forth outward" –

וואס דערפון איז מובן אז "אז יבקע כשחר אורך וגו'" איז דער ענין פון "יפוצו מעינותיך חוצה" –

English translation 1484

the bursting and spreading outward of the springs themselves,

די בקיעה והפצה חוצה פון די מעינות אליין,

English translation 1485

the level of radiance,

די דרגא פון צחצחות,

English translation 1486

secrets of secrets.

רזין דרזין.

English translation 1487

The lesson from this:

די הוראה דערפון:

English translation 1488

The matter of "Yaakov said 'then your light will burst forth like the dawn,'"

דער ענין פון "יעקב אמר אז יבקע כשחר אורך",

English translation 1489

"will burst forth" the letters of Yaakov,

יבקע אותיות יעקב,

English translation 1490

is simply connected with "and Yaakov went on his way,"

איז בפשטות פארבונדן מיט "ויעקב הלך לדרכו",

English translation 1491

which begins primarily from the 7th of MarCheshvan

וואס הויבט זיך אן בעיקר פון ז' מר-חשון

English translation 1492

(as discussed above at length).

(כמדובר לעיל בארוכה).

English translation 1493

One has the lesson from this:

האט מען די הוראה דערפון:

English translation 1494

Going out now to do the service each one in his place –

ארויסגייענדיק איצטער צו טאן די עבודה יעדערער במקומו –

English translation 1495

"and Yaakov went on his way" –

"ויעקב הלך לדרכו" –

English translation 1496

one should do in the spreading of the springs outward

זאל מען טאן אין הפצת המעינות חוצה

English translation 1497

(the matter of "then your light will burst forth like the dawn etc. and satisfy with radiance")

(דער ענין פון "אז יבקע כשחר אורך וגו' והשביע צחצחות")

English translation 1498

in actual deed.

במעשה בפועל.

English translation 1499

Beginning from that which one spreads and teaches with Jews

אנהויבנדיק דערפון וואס מ'פארשפרייט און מ'לערנט מיט אידן

English translation 1500

(who need to come to this)

(וואס דארפן דערצו אנקומען)

English translation 1501

the Aleph-Beit of Judaism,

דעם אל"ף בי"ת פון אידישקייט,

English translation 1502

and together with this one also explains to them in their letters – the

וביחד עם זה איז מען זיי אויך מסביר באותיות שלהם – די

English translation 1503

(matters that are discussed in the)

(ענינים וואס רעדט זיך אין די)

English translation 1504

springs,

מעינות,

English translation 1505

which in the letters of explanation according to their value of the springs –

וואס אין די אותיות ההסברה לפי ערכם פון די מעינות –

English translation 1506

lie the radiance itself

ליגן בחי' צחצחות אליין

English translation 1507

(just as the bursting of the drops comes from the radiance).

(אזוי ווי די בקיעת הטיפין נעמט זיך פון די צחצחות).

English translation 1508

And through that which they have the springs

און דורך דעם וואס זיי האבן די מעינות

English translation 1509

(even for now in their letters)

(אפילו לע"ע באותיות שלהם)

English translation 1510

they have,

האבן זיי,

English translation 1511

and all Jews,

און אלע אידן,

English translation 1512

"and his learning in his hand" with which one will receive our righteous Mashiach and learn the innerness of the Torah in its completeness and in revelation from the mouth of Mashiach,

"ותלמודו בידו" 157 מיט וועלכע מ'גייט מקבל זיין משיח צדקנו און לערנען פנימיות התורה בשלימותה ובגלוי מפיו של משיח,

English translation 1513

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1514

when it will be "and Hashem appeared to him"

ווען ס'וועט זיין "וירא אליו הוי'"

English translation 1515

(as one will soon read towards Minchah),

(ווי מ'גייט באלד לייענען צו מנחה),

English translation 1516

"and the glory of Hashem will be revealed and all flesh together will see that the mouth of Hashem has spoken,"

"ונגלה כבוד הוי' וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי' דיבר",

English translation 1517

and speedily in our days literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1518

His Holy Honor the Rebbe Shlita hinted to the holy Shaliach Tzibbur Shy" to sing "Yehi Ratzon etc. that the Beit HaMikdash be built speedily and give our portion in Your Torah."

כ"ק אדמו"ר שליט"א רמז להש"צ שי' לנגן "יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך".

English translation 1519

Afterwards he began to sing "Niet niet nikava."

אח"כ התחיל לנגן "ניעט ניעט ניקאווא".

English translation 1520

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1521

Those who need to make an after blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1522

will certainly make an after blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1523

He gave the food to the Rav M.Y. Shiy".

נתן המזונות להר"ר מ.י. שיחי'.