English translation — שיחת אור לי"ג תשרי, יום ג' פ' ברכה ה'תשד"מ.

English translation 1

This farbrengen is connected with the day of the hillula of a Nasi in Israel — the Rebbe Maharash.

ס'איז די התוועדות פארבונדן מיטן יום ההילולא פון א נשיא בישראל - דער רבי מהר"ש.

English translation 2

And although after him there were Nesiim who filled his place —

ואע"פ אז נאך אים זיינען געווען נשיאים ממלאי מקומו –

English translation 3

it is known that in general, in holiness, holiness does not move from its place1.

איז ידוע אז בכלל אין קדושה איז קדושה אינה זזה ממקומה 1.

English translation 4

All the more so when it concerns a Nasi in Israel,

עאכו"כ אז ס'רעדט זיך וועגן א נשיא בישראל,

English translation 5

it is certain that his activity which he performed during all the days of his life,

איז זיכער אז פעולתו אשר פעל במשך כל ימי חייו,

English translation 6

is a continuing activity,

איז א פעולה נמשכת,

English translation 7

and not merely a continuing activity in a simple sense,

און ניט נאר א פעולה נמשכת סתם,

English translation 8

but a continuing activity as a Nasi.

נאר א פעולה נמשכת אלס א נשיא.

English translation 9

[And regarding the question:

[ובנוגע דער שאלה:

English translation 10

Is it not “one thing for a generation, etc.”2 —

ס'איז דאך "דבר אחד לדור וכו'" 2 –

English translation 11

this is not the place to elaborate on this.

איז אין כאן מקומו להאריך בזה.

English translation 12

(The Rebbe shlita laughed and said:

(כ"ק אדמו"ר שליט"א חייך ואמר:

English translation 13

) Would that we had no greater questions in all matters than this question].

) הלואי אז מ'זאל ניט האבן קיין גרעסערע קשיות אין כל הענינים ווי אט די קשיא].

English translation 14

Every activity of a Nasi

יעדער פעולה פון א נשיא

English translation 15

(including the continuing activity of the baal hahillula as a Nasi)

(כולל די פעולה נמשכת פון דעם בעל ההילולא אלס א נשיא)

English translation 16

is like the general function of every Nasi,

איז ככללות התפקיד פון יעדער נשיא,

English translation 17

as his name —

כשמו –

English translation 18

“Nasi”,

"נשיא",

English translation 19

from the term “lift the head”3 of the children of Israel,

מלשון "נשא את ראש" 3 בני ישראל,

English translation 20

he elevates the people of his generation4,

ער הויבט אויף אנשי דורו 4,

English translation 21

as it is stated in the verse regarding the Nesiim of Israel in the time of Moshe Rabbeinu.

ווי עס שטייט אין פסוק בנוגע די נשיאי ישראל בזמן משה רבינו.

English translation 22

And it is known that in general, all that was in the generation of Moshe is “a generation goes and a generation comes, but the earth stands forever”5,

וידוע אז בכללות איז אלץ וואס איז געווען בדורו של משה איז "דור הולך ודור בא והארץ לעולם עומדת" 5,

English translation 23

the same matters that were in the generation of Moshe repeat themselves,

עס חזר'ן זיך איבער די זעלבע ענינים וואס זיינען געווען בדור משה,

English translation 24

and in several matters —

און בכמה ענינים –

English translation 25

even in a manner of ascending in holiness6.

נאך אין אן אופן פון להעלות בקודש 6.

English translation 26

It is known since the Nesiim in the generation of Moshe,

ווייסט מען זינט די נשיאים בדורו של משה,

English translation 27

that the matter of nesius that one effects in another in general,

אז דער ענין פון נשיאות וואס מ'פועל'ט בכלל ביי א צווייטן,

English translation 28

all the more so the nesius that a Nasi in Israel effects, is in a manner of “lift the head”,

עאכו"כ די נשיאות וואס עס פועל'ט א נשיא בישראל איז אין אן אופן פון "נשא את ראש",

English translation 29

he elevates the people of his generation.

ער הויבט אויף אנשי דורו.

English translation 30

That is:

דאס הייסט:

English translation 31

In addition to that which a Nasi’s function is “who shall go out before them and who shall come in before them”7,

נוסף לזה וואס א נשיא איז ענינו "אשר יוציאם ואשר יביאם" 7,

English translation 32

he invests himself and involves himself and does all that is incumbent upon him in all the matters of his generation —

ער איז זיך מתלבש ומתעניין און טוט כל התלוי בו בכל הענינים פון זיין דור –

English translation 33

he does this in a manner of “Nasa”,

טוט ער דאס אין אן אופן פון "נשא",

English translation 34

that he elevates the people of his generation. And the explanation:

אז ער הויבט אויף אנשי דורו. והביאור:

English translation 35

“Who shall go out before them and who shall come in before them” itself can be in several manners:

"אשר יוציאם ואשר יביאם" גופא קען זיין אויף כמה אופנים:

English translation 36

The Nasi can give the people of the generation “that which is lacking to him”8. And furthermore —

דער נשיא קען געבן די אנשי הדור "די מחסורו אשר יחסר לו" 8. און נאכמער –

English translation 37

he can even give another wealth. This itself, however, can be done without a pleasant countenance,

ער קען אפילו געבן א צווייטן עשירות. דאס גופא קען מען אבער טאן אָן סבר פנים יפות,

English translation 38

and all the more so not elevating the people of the generation whose needs he provides.

ועאכו"כ ניט אויפהויבן אנשי הדור וועלכע ער שטעלט צו צרכיהם.

English translation 39

Afterwards there is a higher manner —

דערנאך איז דא א העכערער אופן –

English translation 40

that he provides them everything with a pleasant countenance,

אז ער שטעלט זיי אלץ צו בסבר פנים יפות,

English translation 41

and furthermore —

און נאכמער –

English translation 42

he elevates them thereby

ער הויבט זיי דערביי אויף

English translation 43

(“lift the head” of the children of Israel).

("נשא את ראש" בני ישראל).

English translation 44

And it is known that the function of a Nasi and king in Israel is:

וכידוע אז ענינו פון א נשיא און מלך בישראל איז:

English translation 45

Together with this that he is elevated above the entire people,

ביחד עם זה וואס ער איז מורם מכל העם,

English translation 46

“from his shoulder and upward he was taller than all the people”9,

"משכמו ומעלה גבוה מכל העם" 9,

English translation 47

and so in all matters related to this —

ועד"ז בכל הענינים השייכים לזה –

English translation 48

he finds himself with the people. And furthermore:

געפינט ער זיך מיטן עם. און נאכמער:

English translation 49

he finds himself within the people,

ער געפינט זיך בתוך העם,

English translation 50

and in the language of Scripture —

ובלשון הכתוב –

English translation 51

“the people in whose midst I am”10. Which indicates not only the most inner involvement,

"העם אשר אנכי בקרבו" 10. וואס דאס באווייזט ניט נאר אויף התעניינות הכי פנימית,

English translation 52

but all this is a matter of involvement,

אבער דאס אלץ איז אן ענין פון התעניינות,

English translation 53

but rather —

נאר נאכמער –

English translation 54

“in all their affliction, He was afflicted”11,

"בכל צרתם לו צר" 11,

English translation 55

and so regarding joy,

ועד"ז בנוגע צו א שמחה,

English translation 56

that when a joy or the opposite occurs

אז דאס וואס עס פאסירט א שמחה אדער פארקערט,

English translation 57

with a person of his people,

מיט א מענטשן פון זיין עם,

English translation 58

it is “He was afflicted” or it is his joy.

איז דאס "לו צר" אדער ס'איז זיינע א שמחה.

English translation 59

In this itself, it can also be in a manner of a pleasant countenance,

אין דערויף גופא קען דאס אויך זיין אין אן אופן טאקע פון סבר פנים יפות,

English translation 60

but not that the Nasi is obligated to elevate that one,

אבער ניט אז דער נשיא איז מחוייב יענעם אויפהויבן,

English translation 61

all the more so “lift the head” of the children of Israel,

עאכו"כ "נשא את ראש" בני ישראל,

English translation 62

not merely to elevate,

ניט נאר סתם אויפהויבן,

English translation 63

but to elevate his head.

נאר אויפהויבן זיין קאפ.

English translation 64

It is said that by a Nasi it is not only “who shall go out before them and who shall come in before them”,

זאגט מען אז ביי א נשיא איז ניט נאר "אשר יוציאם ואשר יביאם",

English translation 65

and in a manner of “the people in whose midst I am”,

און אין אן אופן פון "העם אשר אנכי בקרבו",

English translation 66

“in all their affliction, He was afflicted”,

"בכל צרתם לו צר",

English translation 67

with a pleasant countenance,

מיט סבר פנים יפות,

English translation 68

but —

נאר –

English translation 69

“lift the head” of the children of Israel,

"נשא את ראש" בני ישראל,

English translation 70

he elevates each one of the people of his generation,

ער הויבט אויף כאו"א מאנשי דורו,

English translation 71

until he elevates not only his feet and his lower powers —

ביז אז ער הויבט אויף ניט נאר זיינע רגלים און די כחות תחתונים שלו –

English translation 72

which then too he helps him out —

וואס אויך דעמולט העלפט ער אים ארויס –

English translation 73

but he elevates his head.

נאר ער הויבט זיין אויף ראש.

English translation 74

What the achievement in this is understood:

וואס דער אויפטו בזה איז מובן:

English translation 75

When one is a recipient

בשעת איינער איז א מקבל

English translation 76

(from the Nasi)

(פון דעם נשיא)

English translation 77

this does not effect in him a movement of lifting and raising the head,

פועל'ט דאך דאס ביי אים ניט א תנועה פון נשיאת והרמת ראש,

English translation 78

because for every matter that he needs, he must come to another

ווייל אויף יעדן ענין וואס ער דארף האבן דארף ער אנקומען צו א צווייטן

English translation 79

(the Nasi),

(דעם נשיא),

English translation 80

“who shall go out before them and who shall come in before them”.

"אשר יוציאם ואשר יביאם".

English translation 81

True indeed:

אמת טאקע:

English translation 82

This is a Nasi,

דאס איז א נשיא,

English translation 83

one elevated above the people and a baal mesirus nefesh, etc., etc. —

א מורם מעם און בעל מס"נ וכו' וכו' –

English translation 84

but the recipient must still come to him. Which is not a thing that adds self-confidence in the recipient.

אבער דער מקבל דארף צו אים פֿאָרט אנקומען. וואס דאס איז ניט א זאך וועלכע איז מוסיף בטחון עצמי בא דעם מקבל.

English translation 85

Nevertheless, Toras Emes says –

אעפ"כ זאגט תורת אמת –

English translation 86

which is also Toras Chaim,

וואס זי איז אויך תורת חיים,

English translation 87

a directive how matters conduct themselves in our world, that there is a living person on earth –

א הוראה ווי אזוי עס פירן זיך די ענינים בעולמנו זה וואס דארטן איז אן אדם חי עלי אדמות –

English translation 88

that a Nasi can lead and influence the people,

אז א נשיא קען אנפירן און משפיע זיין צום עם,

English translation 89

in a manner of a Nasi, from the term "Nasa es Rosh" of Bnei Yisrael:

אין אן אופן פון א נשיא מלשון "נשא את ראש" בנ"י:

English translation 90

Not only that among the people who receive there is no feeling of a lack of self-confidence,

ניט נאר וואס בא דעם עם המקבל איז ניטא א הרגש פון היפך בטחון עצמי,

English translation 91

but on the contrary –

נאר אדרבה –

English translation 92

the Nasi lifts up the people of his generation.

דער נשיא הויבט אויף אנשי דורו.

English translation 93

From this it is understood that for this the Nasi must have special powers and special involvement,

ומזה מובן אז אויף דעם דארף דער נשיא האבן כחות מיוחדים און התעניינות מיוחדה,

English translation 94

even to the extent of mesiras nefesh.

ביז אין אן אופן של מסירת נפש.

English translation 95

The explanation of this

די הסברה בזה

English translation 96

(how a Nasi can lift up the people of the generation,

(ווי א נשיא קען אויפהויבן אנשי הדור,

English translation 97

even though they receive from him and therefore should have had a feeling not of being uplifted)

כאטש זיי זיינען מקבל ממנו און בא זיי האט דערפאר געדארפט זיין א הרגש ניט פון אויפגעהויבנקייט)

English translation 98

And as discussed many times,

וכמדובר כמ"פ,

English translation 99

since in a generation there are several types of people,

וויבאלד אז אין א דור זיינען דא כמה סוגים פון מענטשן,

English translation 100

from "your heads of your tribes" to "your woodcutters" and "your water drawers"12 –

פון "ראשיכם שבטיכם" ביז "חוטב עציך" און "שואב מימיך" 12 –

English translation 101

the explanation of this must be understandable even to the simplest of the simple:

דארף די הסברה בזה זיין מובנת אפילו פאר א פשוט שבפשוטים:

English translation 102

The Alter Rebbe explains at length in the maamar beginning "Veyasfu anavim baHashem simchah"13 that which is stated regarding Moshe Rabbeinu –

דער אלטער רבי איז מבאר בארוכה אין דעם מאמר ד"ה ויספו ענוים בהוי' שמחה גו' 13 דאס וואס עס שטייט וועגן משה רבינו –

English translation 103

"And the man Moshe was very humble, more than any person on the face of the earth"14:

"והאיש משה עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה" 14:

English translation 104

Moshe Rabbeinu knew that "Moshe received the Torah from Sinai and transmitted it to Yehoshua"15 and it is "an inheritance of the congregation of Yaakov"16 until the end of all generations –

משה רבינו האט דאך געוואוסט אז "משה קיבל תורה מסיני ומסרה ליהושע" 15 און זי איז "מורשה קהלת יעקב" 16 עד סוף כל הדורות –

English translation 105

so how could he be "very humble, more than any person on the face of the earth"?!

איז ווי אזוי קען ער זיין אן "עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה"?!

English translation 106

And especially since it says "more than any person on the face of the earth",

ובפרט נאך אז מ'זאגט "מכל האדם אשר על פני האדמה",

English translation 107

where "person" includes17 even non-Jews18!

וואס "האדם" איז כולל 17 אפילו ניט אידן 18!

English translation 108

And together with the matter that Moshe was "very humble, more than any person on the face of the earth", the Torah also relates about the greatness of Moshe Rabbeinu,

און צוזאמען מיט דעם ענין וואס משה איז געווען "עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה" דערציילט אויך תורה וועגן דער גדלות פון משה רבינו,

English translation 109

that there was none like him,

אז לא הי' כמוהו,

English translation 110

To the extent that there is a law in Shulchan Aruch19

ביז אז ס'איז א דין אין שו"ע 19

English translation 111

(as mentioned many times)

(ווי דערמאנט כמ"פ)

English translation 112

that when one compares himself to Moshe Rabbeinu, he receives a punishment according to Torah.

אז בשעת איינער גלייכט זיך צו משה רבינו קומט אים דערפאר אן עונש ע"פ תורה.

English translation 113

[And it is known20 that punishments according to Torah are not merely punishments,

[וידוע 20 אז די עונשים ע"פ תורה זיינען דאך ניט סתם עונשים,

English translation 114

but most of them come as a cause and effect from the sin itself.

נאר רובם ככולם קומען בחור מסובב פון דעם חטא אליין.

English translation 115

And so regarding the punishment that comes for comparing oneself to Moshe:

ועד"ז בנוגע דעם עונש וואס קומט פאר גלייכן זיך צו משה:

English translation 116

Why does he receive a punishment for this –

פארוואס קומט אים דערפאר אן עונש –

English translation 117

because "in the place of the great, do not stand"21. Regarding great ones who are comparable to him,

ווייל "במקום גדולים אל תעמוד 21. בנוגע צו גדולים וועלכע זיינען בערך צו אים,

English translation 118

a punishment does not always come if he compares himself to them,

קומט ניט אלעמאל אן עונש אויב ער גלייכט זיך צו זיי,

English translation 119

because it could be that he made a mistake in assessing his worth in that situation, at that time, and in that place;

ווייל עס קען זיין אז ער האט געהאט א טעות אין אפשאצן זיין ערך באותו מעמד ובאותו זמן ובאותו מקום;

English translation 120

but when he compares himself to Moshe, who is incomparable to him at all,

בשעת ער גלייכט זיך אבער למשה וואס ער איז שלא בערך כלל צו אים,

English translation 121

no mistake is possible in this,

איז אין דעם ניט שייך קיין טעות,

English translation 122

therefore this causes,

במילא איז דאס גורם,

English translation 123

as a consequence thereof,

אלס א מסובב דערפון,

English translation 124

that there is a descent even from his current state. By comparing himself to Moshe Rabbeinu he did something that becomes a vessel that draws punishment upon himself].

אז עס ווערט א ירידה אפילו ממצבו שהוא. דורך צוגלייכן זיך למשה רבינו האט ער געטאן א זאך וואס ווערט א כלי וואס איז ממשיך אויף זיך עונש].

English translation 125

Nevertheless, it is said that "the man Moshe was very humble, more than any person on the face of the earth".

אעפ"כ זאגט מען אז "והאיש משה עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה".

English translation 126

The Alter Rebbe gives the explanation of this,

זאגט דער אלטער רבי די הסברה בזה,

English translation 127

an explanation that is understandable even to the simplest of the simple:

א הסברה וואס זי איז מובנת ביז צו א פשוט שבפשוטים:

English translation 128

Moshe thought to himself,

משה האט בא זיך געטראכט,

English translation 129

that if another were given all these powers,

אז ווען מ'וואלט א צווייטן געגעבן די אלע כחות,

English translation 130

with all the assistance, with all the things that he received particularly –

מיטן גאנצן סיוע. מיט די אלע זאכן וועלכע ער האט באקומען פארטיקערהייט –

English translation 131

that other would have done as well as he,

וואלט דער צווייטער געמאכט אזוי גוט ווי ער,

English translation 132

and who knows –

און מי יודע –

English translation 133

perhaps even more. Therefore he was "very humble, more than any person on the face of the earth":

אפשר נאך מערער. דערפאר איז ער געווען "עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה":

English translation 134

Not only was he equal to another,

ניט נאר איז ער געווען בשוה מיט א צווייטן,

English translation 135

but he was humble before everyone!

נאר ער איז געווען אן עניו פאר יעדערן!

English translation 136

And the matter that "the man Moshe was very humble, more than any person on the face of the earth",

און דער ענין אז "האיש משה הי' עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה",

English translation 137

reckoning that another could have accomplished as much as he or even more if that other were given the same powers –

רעכענענדיק אז א צווייטער וואלט געקענט אויפטאן אזויפיל ווי ער אדער נאכמער אויב מ'וואלט יענעם געגעבן די זעלבע כחות –

English translation 138

is expressed in the conduct of Moshe Rabbeinu:

דריקט זיך אויס אין הנהגת משה רבינו:

English translation 139

The Gemara22 says that regarding Moshe Rabbeinu it is stated23 "A good eye will be blessed, for he gave of his bread to the poor". Every word in the Torah is precise. So too in that which is said about Moshe "A good eye will be blessed, for he gave of his bread to the poor":

די גמרא 22 זאגט אז אויף משה רבינו שטייט 23 "טוב עין הוא יבורך כי נתן מלחמו לדל". יעדער ווארט אין תורה איז דאך מדוייק. אזוי אויך אין דעם וואס מ'זאגט אויף משה "טוב עין הוא יבורך כי נתן מלחמו לדל":

English translation 140

"He gave his bread":

"נתן מלחמו":

English translation 141

Moshe did not give from what remained after he had taken for his own needs,

משה האט געגעבן ניט דערפון וואס איז געבליבן לאחרי ווי ער האט אראפגענומען פאר זיינע אייגענע צרכים,

English translation 142

and not that he gave from his actual needs,

און ניט אז ער האט געגעבן פון זיינע צרכים טאקע,

English translation 143

but from needs that are not essential,

אבער פון די צרכים וועלכע זיינען ניט הכרחיים,

English translation 144

such as meat, fish, and the like;

ווי בשר ודגים וכיו"ב;

English translation 145

rather, "He gave his bread" –

נאר "נתן מלחמו" –

English translation 146

he gave from his primary food,

ער האט געגעבן פון זיין עיקר מאכל,

English translation 147

which is "bread that sustains the heart of man"24,

וואס דאס איז "לחם לבב אנוש יסעד" 24,

English translation 148

so that all of a person's needs are called by the name "bread"

ביז אז כל צרכי האדם ווערן אנגערופן בשם "לחם"

English translation 149

(as discussed above25),

(כמדובר לעיל 25),

English translation 150

because the primary sustenance of a person is in bread –

ווארום אין לחם באשטייט עיקר קיום האדם –

English translation 151

the connection of his soul to his body or his body to his soul.

חיבור נפשו בגופו אדער גופו בנפשו.

English translation 152

When it came to giving to another,

בשעת עס האט זיך גערעדט וועגן געבן א צווייטן,

English translation 153

Moshe did not seek whether something remained with him after he had given from his needs,

האט משה ניט געזוכט צי ביי אים איז עפעס געבליבן נאכדעם ווי ער האט געגעבן פון זיינע צרכים,

English translation 154

or that he gave from his needs but not necessarily essential needs,

אדער ער האט געגעבן פון זיינע צרכים אבער ניט דוקא צרכים הכרחיים,

English translation 155

rather, that which was actually "his bread" according to the Torah of truth,

נאר דאס וואס איז געווען "לחמו" בפועל לויט תורת אמת,

English translation 156

from that he gave.

האט ער דערפון געגעבן.

English translation 157

And "He gave his bread to the poor" not just simply,

און "נתן מלחמו לדל" ניט סתם אזוי,

English translation 158

rather he gave it in a manner of "good eye",

נאר ער האט עס געגעבן אין אן אופן פון "טוב עין",

English translation 159

and "he gave",

און "נתן",

English translation 160

for one who gives gives with a generous eye.

וואס כל הנותן בעין יפה נותן.

English translation 161

And to whom did he "give his bread"? "To the poor":

און וועמען "נתן מלחמו"? "לדל":

English translation 162

not necessarily one who is a person of virtue,

לאו דוקא אזא וואס ער איז א בעל מעלה,

English translation 163

so that if Moshe gives him his bread, that one will thereby do a favor for the entire world,

במילא אז משה וועט אים געבן מלחמו וועט יענער דערמיט טאן א טובה פאר דער גאנצער וועלט,

English translation 164

it turns out that Moshe, through his giving, does a favor for the entire world

קומט אויס אז משה דורך זיין נתינה טוט א טובה דער גאנצער וועלט

English translation 165

(through an intermediary),

(ע"י ממוצע),

English translation 166

at least a favor for himself and his household;

עכ"פ א טובה פאר זיך אליין און בני ביתו;

English translation 167

The verse says –

זאגט דער פסוק –

English translation 168

No! He gave it "to the poor",

ניין! ער האט עס געגעבן "לדל",

English translation 169

for there is no poor person except in knowledge. And furthermore:

וואס אין עני אלא בדעת. און נאכמער:

English translation 170

According to the commentators on synonyms, a "dal" is even lower and of a lesser level than an "ani".

לויט מפרשי שמות הנרדפים איז א "דל" נאך נידעריקער ובדרגא פחותה יותר ווי אן "עני".

English translation 171

That is:

דאס הייסט:

English translation 172

Even though someone was spiritually impoverished,

אע"פ וואס איינער איז געווען א דל ברוחניות,

English translation 173

Moshe could have arranged for the poor person to receive bread from another,

האט דאך משה געקענט אפשיקן דעם דל צו באקומען לחם פון א צווייטן,

English translation 174

and not necessarily that Moshe Rabbeinu himself needs to engage with him,

און לאו דוקא אז משה רבינו אליין דארף זיך מיט אים פארנעמען,

English translation 175

and with what to engage –

און מיט וואס זיך פארנעמען –

English translation 176

with selecting his bread

מיט אויסזוכן מלחמו

English translation 177

(of Moshe)

(של משה)

English translation 178

and giving it to him,

און דאס אים אפגעבן,

English translation 179

not because he is wealthy,

ניט דערפאר וואס ער איז אן עשיר,

English translation 180

or he will be wealthy,

אדער ער וועט זיין אן עשיר,

English translation 181

because then what would be the novel point?

ווייל דעמולט איז מאי קמ"ל?

English translation 182

Rather, Moshe knows a clear thing –

נאר משה ווייסט א דבר ברור –

English translation 183

"Moshe is truth and his Torah is truth"26 –

"משה אמת ותורתו אמת" 26 –

English translation 184

that this concerns a poor person,

אז דאס רעדט זיך וועגן א דל,

English translation 185

And together with this he knows that this concerns Moshe Rabbeinu,

וביחד עם זה ווייסט ער אז דאס רעדט זיך וועגן משה רבינו,

English translation 186

Upon whom health,

וואס אָן דער בריאות,

English translation 187

and "bread that sustains the heart of man",

און "לחם לבב אנוש יסעד",

English translation 188

all the more so the heart of Moshe –

עאכו"כ לבו של משה –

English translation 189

depends the entire order of the chain of descent!

הענגט אפ אויף דעם גאנץ סדר השתלשלות!

English translation 190

What does Moshe do? He takes his bread and gives it to a poor person!!

וואס טוט משה? ער נעמט מלחמו און גיט עס אפ צו א דל!!

English translation 191

It follows that in Moshe there were two opposites together:

קומט דערפון אויס אז בא משה'ן זיינען געווען צוויי הפכים ביחד:

English translation 192

On one hand, he is elevated above all the people,

פון איין זייט איז ער מורם מכל העם,

English translation 193

and there was none like him,

ולא הי' כמוהו,

English translation 194

and in "his bread" and in the heart of Moshe –

וב"לחמו" ובלבו של משה –

English translation 195

which "bread that sustains the heart of man" –

וואס "לחם לבב אנוש יסעד" –

English translation 196

depends the entire order of the chain of descent;

איז תלוי כל סדר השתלשלות;

English translation 197

And together with this, "He gave his bread to the poor" –

וביחד עם זה "נתן מלחמו לדל" –

English translation 198

he gives away his bread –

ער גיט אפ מלחמו –

English translation 199

from his primary vitality upon which his existence depends –

פון זיין עיקר חיות שבזה תלוי קיומו –

English translation 200

to a "poor person".

צו א "דל".

English translation 201

As discussed earlier, that Moshe was "very humble, more than any person on the face of the earth" –

ווי גערעדט פריער אז משה איז געווען "עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה" –

English translation 202

because he thought that if another had his powers, he could do as much and perhaps more.

ווייל ער האט גערעכנט אז אויב א צווייטער וואלט געהאט זיינע כחות וואלט ער געקענט טאן אזויפיל און אפשר מערער.

English translation 203

And the Gemara

און די גמרא

English translation 204

(which says that the verse "A good eye will be blessed, for he gave his bread to the poor" refers to Moshe Rabbeinu)

(וואס זאגט אז דער פסוק "טוב עין הוא יבורך כי נתן מלחמו לדל" גייט אויף משה רבינו)

English translation 205

does not relate it merely to tell a wonder of Moshe Rabbeinu to which we have no connection,

דערציילט עס ניט נאר צוליב דערציילן א הפלאה פון משה רבינו צו וועלכער מ'האט קיין שייכות ניט,

English translation 206

rather, every matter in the Torah is a lesson,

נאר יעדער ענין אין תורה איז א הוראה,

English translation 207

so that each one according to his level should derive from it a lesson and take a lesson in his standing and situation as to how his conduct should be.

כדי יעדערער לפי ערכו זאל דערפון ארויסנעמען א הוראה און אראפנעמען א הוראה במעמדו ומצבו ווי אזוי הנהגתו דארף זיין.

English translation 208

All the more so when it concerns the extension of Moshe that is in every generation.

עאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן אתפשטותא דמשה שבכל דרא ודרא.

English translation 209

As is known, there is how Moshe extends himself to the six hundred thousand souls in every generation27,

כידוע אז ס'איז דא ווי משה איז זיך מתפשט צו ששים ריבוא נשמות שבכל דור 27,

English translation 210

as the Alter Rebbe brings down in his Iggeret HaKodesh28. Afterwards, there is an extension of Moshe in a higher,

ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ אין אגה"ק שלו 28. דערנאך איז דא א התפשטות פון משה אין א העכערן,

English translation 211

deeper,

טיפערן,

English translation 212

broader manner,

ברייטערן אופן,

English translation 213

which is the extension of Moshe in every generation –

וואס דאס איז אתפשטותא דמשה בכל דרא ודרא –

English translation 214

in the Nasi of the generation. Therefore, by the Nasi of the generation, all the matters of Moshe are with greater intensity and greater strength.

אין דעם נשיא הדור. איז ביי דער נשיא הדור זיינען אלע ענינים פון משה ביתר שאת וביתר עוז.

English translation 215

And from this it is understood regarding the Rebbe Maharash,

ועד"ז מובן בנוגע צו דעם רבי'ן מהר"ש,

English translation 216

from whose leadership there is an ongoing effect until the end of all generations.

וואס פון נשיאותו איז דא א פעולה נמשכת עד סוף כל הדורות.

English translation 217

And based on this, the rationale is understood

ועפ"ז איז מובן די הסברה

English translation 218

(even for the simplest of the simple)

(אויך פאר א פשוט שבפשוטים)

English translation 219

how a Nasi

ווי א נשיא

English translation 220

(Moshe)

(משה)

English translation 221

can elevate the people of his generation

קען אויפהויבן אנשי דורו

English translation 222

(although they receive from him and seemingly should have had a feeling not of elevation) –

(כאטש זיי זיינען פון אים מקבל און לכאורה האט בא זיי געדארפט זיין א הרגש ניט פון אויפגעהויבנקייט) –

English translation 223

because the Nasi influences all the people of his generation from himself –

ווייל דער נשיא איז משפיע לכל אנשי דורו פון זיך אליין –

English translation 224

"He gives His bread to the poor",

"נתן מלחמו לדל",

English translation 225

and also at the time the Nasi influences the people of his generation he is "very humble, more than any man on the face of the earth",

און אויך בשעת דער נשיא איז משפיע לאנשי דורו איז ער "עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה",

English translation 226

thinking that if another were given all these powers, that one would accomplish as he did,

טראכטנדיק אז אויב מ'וואלט געגעבן א צווייטן די אלע כחות וואלט יענער געמאכט אזוי ווי ער,

English translation 227

and perhaps even more.

און אפשר נאך מערער.

English translation 228

Along with this that there is a continuous effect from every Nasi until the end of all generations,

ביחד עם זה וואס ס'איז דא א פעולה נמשכת פון יעדער נשיא עד סוף כל הדורות,

English translation 229

there is also the "be more careful" of each Nasi,

איז אויך דא דער במאי הוי זהיר טפי פון יעדער נשיא,

English translation 230

in that each Nasi is distinguished in his matter.

אין וואס עס טיילט זיך אויס יעדער נשיא בענינו.

English translation 231

How does it come about that people of our stature involve themselves in making distinctions and levels and evaluations, etc.?

ווי קומט עס צו אנשים כערכנו זיך אריינצולאזן און מאכן חילוקים און דרגות און אפשאצן כו'?

English translation 232

They do not do this on their own,

טוט מען דאס ניט אליין,

English translation 233

they repeat the words and the evaluations that the Nesiim gave.

מ'חזר'ט איבער די ווערטער און די אפשאצונגען וואס עס האבן געגעבן די נשיאים.

English translation 234

As is also known regarding the seven Chassidic Ushpizin29 –

כידוע אויך בנוגע צו די שבעה חסיד'ישע אושפיזין 29 –

English translation 235

the evaluation of this by the Nesiim30:

די אפשאצונג אין דעם פון די נשיאים 30:

English translation 236

that the Alter Rebbe is Sefiras HaChochmah,

אז דער אלטער רבי איז ספירת החכמה,

English translation 237

the Mitteler Rebbe is Sefiras HaBinah,

דער מיטעלער רבי איז ספירת הבינה,

English translation 238

the Tzemach Tzedek is Sefiras HaDaas,

דער צ"צ איז ספירת הדעת,

English translation 239

and the Rebbe Maharash

און דער רבי מהר"ש

English translation 240

(whose day of Hilula is today),

(וואס היינט איז זיין יום הילולא),

English translation 241

since he was the successor of the Tzemach Tzedek,

וויבאלד אז ער איז געווען ממלא מקומו פון צ"צ,

English translation 242

it is understood that he is the successor of Daas,

איז מובן אז ער איז ממלא מקומו פון דעת,

English translation 243

the key that includes six

מפתחא דכליל שית

English translation 244

(as it is stated regarding Daas31).

(ווי עס שטייט אויף דעת 31).

English translation 245

That is to say in other words:

דאס הייסט אין אנדערע ווערטער:

English translation 246

The Rebbe Maharash includes all the influences32

דער רבי מהר"ש איז כולל כל ההשפעות 32

English translation 247

(the key that includes six),

(מפתחא דכליל שית),

English translation 248

only in a manner as they emerge according to the "be more careful" of the Rebbe Maharash relative to the Nesiim before him and the Nesiim after him.

נאר אין אן אופן ווי זיי קומען ארויס לויט דעם זהיר טפי פון דעם רבי'ן מהר"ש לגבי נשיאים שלפניו ונשיאים שלאחריו.

English translation 249

What is the distinctiveness and "be more careful" that is seen in the Rebbe Maharash?

וואס איז די אויסגעטיילטקייט און זהיר טפי וואס מ'זעט בא דעם רבי'ן מהר"ש?

English translation 250

And as has been discussed many times:

וכמדובר כמ"פ:

English translation 251

Torah is called "Torah Or" *32.

תורה ווערט אנגערופן "תורה אור" *32.

English translation 252

That is, Torah was not made in a way that one should grope in the darkness there and not be able to reach and ascertain what Torah means,

ד.ה. תורה איז ניט געמאכט געווארן אין אן אופן אז מ'זאל דארטן בלאָנדזשען אין דער פינסטער און מ'זאל ניט קענען דערגרייכן און דערגיין וואס תורה מיינט,

English translation 253

it is precisely the opposite of the intention –

ס'איז פונקט דער היפך הכוונה –

English translation 254

Torah illuminates so that one should see there clearly everything that it means.

תורה באלייכט אז מ'זאל דארטן זען קלאר אלץ וואס זי מיינט.

English translation 255

There are those who go around thinking,

עס זיינען פאראן אזוינע וואס גייען ארום און טראכטן,

English translation 256

until they say it outright:

ביז אז זיי זאגן דאס ארויס:

English translation 257

What is so relevant about understanding and comprehension in Torah? He learns Torah as a holy thing,

וואס איז אזוי נוגע הבנה והשגה בתורה? ער לערנט תורה אלס א דבר קדוש,

English translation 258

the wisdom and will of the Holy One, blessed be He33 –

חכמתו ורצונו של הקב"ה 33 –

English translation 259

must he specifically understand it with his intellect?!

מוז ער דאס דוקא פארשטיין בשכלו?!

English translation 260

Not to mention that he must spend time on it! In that time he could better recite a chapter of Tehillim,

ווער רעדט נאך אז ער דארף אויף דעם אפגעבן צייט! אין דער צייט קען ער בעסער זאגן א קאפיטל תהלים,

English translation 261

learn a topic in Nigleh,

לערנען אן ענין אין נגלה,

English translation 262

learn a topic in Chassidus –

לערנען אן ענין אין חסידות –

English translation 263

should he toil and spend his time in order to understand what the reason is in that topic in Torah?!

וועט ער דען האָרעווען און אפגעבן זיין צייט כדי צו פארשטיין וואס איז דער טעם אין דעם ענין בתורה?!

English translation 264

Torah says –

זאגט תורה –

English translation 265

No! Torah is indeed founded on faith,

ניין! תורה איז טאקע מיוסד אויף אמונה,

English translation 266

and before one learns Torah and all the instructions in Torah, there must be the beginning and foundation for this that "He gave us His Torah",

און איידער מ'לערנט תורה און כל ההוראות שבתורה דארף זיין די התחלה ויסוד לזה אז "נתן לנו את תורתו",

English translation 267

that is the Torah of the Giver of the Torah,

דאס איז תורתו פון דעם נותן התורה,

English translation 268

and that which we have the Torah is because "He gave us" and "whoever gives, gives with a generous eye"34;

און דאס וואס מיר האבן די תורה איז דערפאר וואס "נתן לנו" וכל הנותן בעין יפה נותן 34;

English translation 269

but after that there must be understanding and comprehension in Torah.

אבער נאך דעם מוז זיין הבנה והשגה בתורה.

English translation 270

And this is said even regarding the inner dimension of Torah,

און דאס רעדט זיך אפילו אין פנימיות התורה,

English translation 271

which is indeed the matter of Chassidus Chabad,

וואס דאס איז דאך דער ענין פון חסידות חב"ד,

English translation 272

that "they will be sustained from it"35 and "they will go out with it from exile"36.

וואס יתפרנסון מיני' 35 און "יפקון בי' מן גלותא" 36.

English translation 273

So too regarding the distinctiveness and "be more careful" of the Rebbe Maharash –

אזוי אויך בנוגע צו דער אויסגעטיילטקייט און זהיר טפי פון דעם רבי'ן מהר"ש –

English translation 274

there must be in this understanding and comprehension with intellect.

דארף אין דעם זיין הבנה והשגה בשכל.

English translation 275

The Nesiim also related regarding the Rebbe Maharash,

האבן די נשיאים אויך דערציילט בנוגע צום רבי'ן מהר"ש,

English translation 276

that his matter was "Baal Shem-like conduct"37.

אז זיין ענין איז געווען "בעל-שם'סקע הנהגה" 37.

English translation 277

What does one know simply in what a Baal Shem-like conduct consists? That it is a conduct (a)

וואס ווייסט מען בפשטות אין וואס עס באשטייט א בעל-שם'סקע הנהגה? אז דאס איז א הנהגה (א)

English translation 278

which has no hold in the ways of nature, and (b)

וועלכע האט ניט קיין אחיזה אין דרכי הטבע, און (ב)

English translation 279

an actual deed in this physical world,

א מעשה בפועל בעוה"ז הגשמי,

English translation 280

and moreover –

און נאכמער –

English translation 281

in this material world. One does not say a Baal Shem-like conduct regarding a deep Torah of the Baal Shem Tov,

בעוה"ז החומרי. מ'זאגט ניט א בעל-שם'סקע הנהגה אויף א תורה עמוקה פון בעש"ט,

English translation 282

one says it regarding an actual deed in this world,

מ'זאגט עס אויף א מעשה בפועל בעוה"ז,

English translation 283

which the Baal Shem Tov did and did simply,

וואס דער בעש"ט האט געטאן און געטאן בפשטות,

English translation 284

without making a storm etc.,

ניט געמאכט דערביי א שטורעם וכו',

English translation 285

rather at the time he did it, it was accomplished simply,

נאר בשעת ער האט עס געטאן האט זיך דאס אפגעטאן בפשטות,

English translation 286

because the Baal Shem Tov did it.

דערפאר וואס דאס האט געטאן דער בעש"ט.

English translation 287

As one sees it in the stories of the Baal Shem Tov in the book Shivchei HaBaal Shem Tov

ווי מ'זעט עס אין סיפורי הבעש"ט בספר שבחי הבעש"ט

English translation 288

[which some say that a significant part of the stories in Shivchei HaBaal Shem Tov the compiler and collector took from stories that he heard from the Alter Rebbe.

[וואס יש אומרים אז א חלק חשוב פון די סיפורים אין שבחי הבעש"ט האט דער מקבץ ומלקט גענומען פון סיפורים וואס ער האט געהערט פון דעם אלטן רבי'ן.

English translation 289

This does not mean that every detail is precise there. Because it went through another person,

דאס הייסט ניט אז יעדער פרט ופרט איז דארטן מדוייק. ווארום דאס איז דאך געגאנגען דורך א צווייטן,

English translation 290

but in any case regarding the content and the point etc.,

אבער עכ"פ בנוגע לתוכן ולנקודה וכו',

English translation 291

since several say that he took it from stories of the Alter Rebbe,

איז וויבאלד אז כו"כ זאגן אז ער האט עס גענומען פון סיפורים פון אלטן רבי'ן,

English translation 292

it certainly has a foundation.

האט עס זיכער א יסוד],

English translation 293

So in what do the miracles consist,

אז אין וואס באשטייען די מופתים,

English translation 294

and simply –

ובפשטות –

English translation 295

the Baal Shem Tov's conduct –

די בעל-שם'סקע הנהגות –

English translation 296

they consist of matters that are connected with the physicality of the world.

באשטייען זיי אין ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט גשמיות העולם.

English translation 297

And this was the matter of the Rebbe Maharash –

און דאס איז געווען דער ענין פון רבי'ן מהר"ש –

English translation 298

a Baal Shem Tov's conduct:

א בעל-שם'סקע הנהגה:

English translation 299

The content of the matter of a Baal Shem Tov's conduct is expressed in this one expression –

דער תוכן הענין פון א בעל-שם'סקע הנהגה דריקט זיך אויס אין דעם איין אויסדרוק –

English translation 300

"Lechatchila Ariber"38:

"מלכתחילה אריבער" 38:

English translation 301

When one performs a miracle that someone became wealthy or had children etc. –

בשעת מ'באווייזט א מופת אז איינער איז געווארן אן עשיר אדער ער האט געהאט קינדער וכיו"ב –

English translation 302

this can be in two ways:

קען דאס זיין אויף צוויי אופנים:

English translation 303

It can be that first one tries in a natural way:

עס קען זיין אז פריער פרואווט מען בדרך הטבע:

English translation 304

Regarding wealth –

בנוגע צו עשירות –

English translation 305

one gives him advice how to make a business,

גיט מען אים אן עצה ווי אזוי ער זאל מאכן א מסחר,

English translation 306

regarding advice for offspring, life and sustenance –

בנוגע צו אן עצה אויף זרעא חיי וקיימא –

English translation 307

one gives him advice that he,

גיט מען אים אן עצה אז ער,

English translation 308

or the wife should go to a doctor and he should examine him and give advice etc.

אדער די פרוי זאל גיין צו א דאקטער און יענער זאל אים אויסהערן און געבן אן עצה כו'.

English translation 309

Then there is a second way –

דערנאך איז פאראן א צווייטער אופן –

English translation 310

like a Baal Shem Tov's conduct:

ווי א בעל-שם'סקע הנהגה:

English translation 311

He does not first try another way in a natural manner,

ער פרואווט ניט פריער אן אנדער וועג בדרך הטבע,

English translation 312

and then go with the way of a miracle,

און דערנאך גייט מען מיט דעם וועג פון א מופת,

English translation 313

rather one goes Lechatchila Ariber,

נאר מ'גייט מלכתחילה אריבער,

English translation 314

"He spoke and it was,

"הוא אמר ויהי,

English translation 315

He commanded and it stood"39

הוא צוה ויעמוד" 39

English translation 316

Which is the matter of the Rebbe Maharash,

וואס דאס איז ענינו פון רבי'ן מהר"ש,

English translation 317

as is known what my revered father-in-law, the Rebbe, leader of our generation, revealed and emphasized40,

כידוע וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו האט מגלה געווען און מדגיש געווען 40,

English translation 318

that the saying and directive of the Rebbe Maharash was –

אז דער פתגם והוראה פון דעם רבי'ן מהר"ש איז געווען –

English translation 319

Lechatchila Ariber. "The world says that if one cannot go under, one must go over,

מלכתחילה אריבער. "די וועלט זאגט אז מ'קען ניט ארונטער דארף מען אריבער,

English translation 320

and I hold that one must go Lechatchila Ariber."

און איך האלט אז מ'דארף לכתחילה אריבער".

English translation 321

And the matter of the Rebbe Maharash –

און דער ענין פון דעם רבי'ן מהר"ש –

English translation 322

a Baal Shem Tov's conduct,

א בעל-שם'סקע הנהגה,

English translation 323

Lechatchila Ariber –

מלכתחילה אריבער –

English translation 324

then becomes a continuous effect throughout all generations,

ווערט דערנאך א פעולה נמשכת בכל הדורות,

English translation 325

all the more so when the day of his hillula arrives,

עאכו"כ ווען עס קומט יום הילולא שלו,

English translation 326

at which time it is similar to his passing the first time,

וואס דעמולט איז בדוגמת ההסתלקות שלו בפעם הראשונה,

English translation 327

consequently at that time all his labor which he labored and all his service which he served during the days of his life stands at that time revealed together with it as it is in the source and root

במילא איז דעמולט כל עמלו אשר עמל בו און כל עבודתו אשר עבד בה במשך ימי חייו שטייט דעמולט בגלוי צוזאמען דערמיט ווי דאס איז אין מקור ושרש

English translation 328

(as explained in the discourses of Lag BaOmer41 and in many places) –

(כמבואר אין דרושים פון ל"ג בעומר 41 ובכ"מ) –

English translation 329

then at that time it is the time that it is recalled by a Jew who hears

איז דעמולט די צייט וואס עס מאנט זיך ביי א אידן וואס דערהערט

English translation 330

(or will hear about it,

(אדער וועט דערהערן וועגן דעם,

English translation 331

tomorrow morning,

מארגן אינדערפרי,

English translation 332

or they will tell him about it the day after tomorrow etc.)

אדער מ'וועט אים וועגן דעם דערציילן איבערמארגן וכיו"ב)

English translation 333

that today is a hillula of the Rebbe Maharash whose matter is Lechatchila Ariber –

אז היינט איז א הילולא פון דעם רבי'ן מהר"ש וואס ענינו איז מלכתחילה אריבער –

English translation 334

that he should know:

אז ער זאל וויסן זיין:

English translation 335

In all matters that he does according to his request and this was the urging of the Rebbe Maharash –

אין אלע ענינים וואס ער טוט לויט בקשתו און דאס איז געווען די הפצרה פון דעם רבי'ן מהר"ש –

English translation 336

first and foremost to study Chassidus,

לכל לראש לערנען חסידות,

English translation 337

and to give charity, physical charity and spiritual charity,

און געבן צדקה גשמית וצדקה רוחנית,

English translation 338

and in general to do all matters of Torah and mitzvos –

און בכלל טאן בכל עניני תורה ומצוות –

English translation 339

he can now do Lechatchila Ariber.

קען ער איצטער טאן מלכתחילה אריבער.

English translation 340

When he begins to think about his own thoughts,

בשעת ער הויבט אן טראכטן וועגן זיינע אייגענע מחשבות,

English translation 341

his own plans and his own ideas etc. –

אייגענע פלענער און אייגענע רעיונות וכו' –

English translation 342

he must have an examination:

דארף ער האבן א בדיקה:

English translation 343

what this is,

וואס דאס איז,

English translation 344

from where it comes,

פון וואנעט דאס נעמט זיך,

English translation 345

why he wants etc.:

פארוואס ער וויל וכו':

English translation 346

When it comes, however, to the matters that the Rebbe Maharash wanted, this is a clear thing:

בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן די ענינים וואס דער רבי מהר"ש האט געוואלט איז דאס א דבר ברור:

English translation 347

When he asks himself –

בשעת ער פרעגט זיך נאך –

English translation 348

what did the Rebbe Maharash want that he should do in the year 5744,

וואס האט דער רבי מהר"ש געוואלט אז ער זאל טאן אין שנת תשד"מ,

English translation 349

and to do in his place where he finds himself,

און טאן במקומו וואו ער געפינט זיך,

English translation 350

in the diaspora,

בחוץ לארץ,

English translation 351

and at night and by day etc.?

ובלילה וביום וכו'?

English translation 352

In whatever situation and condition he may find himself, there are matters regarding which it is simple to him what the Rebbe Maharash would want him to do. Whether it concerns physical charity or spiritual charity,

איז אין וואס פאר א מעמד ומצב ער זאל זיך נאר געפינען זיינען דא ענינים וואס ביי אים איז בפשטות וואס דער רבי מהר"ש וואלט געוואלט אז ער זאל טאן. צי דאס רעדט זיך וועגן צדקה גשמית אדער צדקה רוחנית,

English translation 353

or studying Torah,

אדער לערנען תורה,

English translation 354

the revealed or the inner dimension of Torah etc.

נגלה אדער פנימיות התורה וכו'.

English translation 355

However little he knows about the Rebbe Maharash,

ווי ער ווייסט ווייניק וועגן דעם רבי'ן מהר"ש,

English translation 356

and even that which he knows,

און אפילו דאס וואס ער ווייסט,

English translation 357

he also does not know with all its depth –

ווייסט ער אויך ניט מיט דער גאנצער עמקות –

English translation 358

regarding this, that the Rebbe Maharash would want him to do the aforementioned matters, there is for him nevertheless no doubt or double doubt.

איז אויף דעם אז דער רבי מהר"ש וואלט געוואלט אז ער זאל טאן די ענינים הנ"ל איז ביי אים דאך ניטא קיין ספק וספק ספיקא.

English translation 359

If one would approach even a very simple-minded person and ask him:

אז מ'וועט צוגיין צו גאר א קטן בדעת און מ'וועט אים פרעגן:

English translation 360

How do you imagine what the Rebbe Maharash wanted?

ווי ביסטו זיך משער וואס האט געוואלט דער רבי מהר"ש?

English translation 361

Are there matters –

זיינען דא ענינים –

English translation 362

whether physical or spiritual charity etc. –

צי צדקה גשמית אדער רוחנית וכו' –

English translation 363

that he will immediately answer that the Rebbe Maharash wanted this without any doubt or double doubt.

וואס ער וועט גלייך ענטפערן אז דאס האט געוואלט דער רבי מהר"ש בלי שום ספק וספק ספיקא.

English translation 364

Then one tells him that the conduct of the Rebbe Maharash was Lechatchila Ariber,

דערנאך זאגט מען אים אז די הנהגה פון רבי'ן מהר"ש איז געווען מלכתחילה אריבער,

English translation 365

it is understood that this is meant for him,

איז פארשטאנדיק אז דאס מיינט מען אים,

English translation 366

that he should conduct himself in this way.

אז ער זאל זיך אזוי פירן.

English translation 367

They say to him:

זאגט מען אים:

English translation 368

That now is the time that you can conduct yourself in all these matters in a manner of lechatchilah ariber! And it will be with success!

אז איצטער איז די צייט אז דו קענסט זיך פירן אין די אלע ענינים באופן פון מלכתחילה אריבער! און ס'וועט זיין בהצלחה!

English translation 369

For the intention of the Rebbe Maharash in saying "lechatchilah ariber" was certainly not that one should try this way and then see,

ווארום די כוונה פון דעם רבי'ן מהר"ש מיט זאגן "מלכתחילה אריבער" איז דאך ניט געווען אז מ'זאל זיך פרואוון אין דעם וועג און דערנאך וועט מען זען,

English translation 370

but rather he said that this is the conduct;

נאר ער האט געזאגט אז אזוי איז די הנהגה;

English translation 371

thus he says

אזוי זאגט ער

English translation 372

("I hold that one must go lechatchilah ariber").

("איך האלט אז מ'דארף לכתחילה אריבער").

English translation 373

Why? Because in this way

פארוואס? ווייל אזוי

English translation 374

(in the manner of lechatchilah ariber)

(באופן פון מלכתחילה אריבער)

English translation 375

one conducts

פירט מען

English translation 376

(one leads)

(מ'איז מנהיג)

English translation 377

the matters of the world.

די עניני העולם.

English translation 378

But the claims,

איי די טענות,

English translation 379

that he needs preparations,

אז ער דארף האבן הכנות,

English translation 380

and the time is not suitable,

און דער זמן איז ניט מתאים,

English translation 381

he needs to prepare himself,

ער דארף זיך צוגרייטן,

English translation 382

he needs first to finish other matters –

ער דארף פריער ערליידיקן אנדערע ענינים –

English translation 383

this is then not lechatchilah ariber,

איז דאס דעמולט ניט מלכתחילה אריבער,

English translation 384

but rather a matter of calculation:

נאר אן ענין של חשבון:

English translation 385

he needs to have preparations,

ער דארף האבן הכנות,

English translation 386

and needs first to finish,

און דארף פריער ערליידיקן,

English translation 387

and needs first to do a benefit and so forth –

און דארף פריער א געניץ טאן וכיו"ב –

English translation 388

this is not lechatchilah ariber!

ניט דאס איז מלכתחילה אריבער!

English translation 389

And the conduct of lechatchilah ariber must be expressed in matters of action in actual practice

און די הנהגה פון מלכתחילה אריבער דארף ארויסקומען אין ענינים שבמעשה בפועל

English translation 390

(in the physical world),

(אין עוה"ז הגשמי),

English translation 391

the deed is the main thing,

המעשה הוא העיקר,

English translation 392

just as the entirety of the matter of a Baal Shem Tov's conduct

אזוי ווי כללות הענין פון א בעל-שם'סקע הנהגה

English translation 393

(lechatchilah ariber)

(מלכתחילה אריבער)

English translation 394

is specifically in actual practice in the physicality of the world:

איז דוקא במעשה בפועל בגשמיות העולם:

English translation 395

When it is a question of which maamar he should learn –

בשעת ס'רעדט זיך וואס פאר א מאמר ער זאל לערנען –

English translation 396

he cannot be certain which maamar the Rebbe Maharash wanted him to learn,

קען ער ניט זיין זיכער וועלכן מאמר דער רבי מהר"ש האט געוואלט ער זאל לערנען,

English translation 397

or which subject in nigleh he should learn,

אדער וועלכן ענין אין נגלה ער זאל לערנען,

English translation 398

[Indeed, truly, when one stands two days before Sukkos one must learn the laws of the festival,

[אמת טאקע אז בשעת מ'שטייט צוויי טעג פאר סוכות דארף מען לערנען הלכות החג,

English translation 399

the laws of Sukkos and the laws of the Four Species with many matters –

הל' סוכות און הל' ד' מינים מיט א ריבוי ענינים –

English translation 400

but the obligation to learn these laws began thirty days before the festival,

אבער דער חיוב בלימוד הלכות אלו האט זיך אנגעהויבן שלשים יום קודם החג,

English translation 401

like all the laws of Yom Tov which one must learn thirty days before Yom Tov,

ווי אלע הלכות יו"ט וועלכע מ'דארף לערנען שלשים יום קודם היו"ט 42,

English translation 402

in addition to the matter of learning the laws of the festival on the festival ];

נוסף לזה וואס ס'איז דא דער ענין פון לימוד הלכות החג בחג 43];

English translation 403

When it is a question, however, about physical matters –

בשעת עס רעדט זיך אבער וועגן גשמיות הענינים –

English translation 404

precisely here there is no doubt at all what the Rebbe Maharash wanted:

אט דא איז גאר קיין ספק ניטא וואס דער רבי מהר"ש האט געוואלט:

English translation 405

Certainly he wanted that one should fulfill the matter of tzedakah in general,

זיכער האט ער געוואלט אז מ'זאל מקיים זיין דעם ענין פון צדקה בכלל,

English translation 406

all the more so

עאכו"כ

English translation 407

(in the days before Sukkos)

(אין די טעג פאר סוכות)

English translation 408

to provide the needs of the festival to Jews who lack them,

צוצושטעלן די צרכי החג צו אידן וואס נויטיקן זיך אין דעם,

English translation 409

about whom he has become aware or can become aware,

וועגן וועלכע ער האט זיך דערוואוסט אדער קען זיך דערוויסן,

English translation 410

so that they should have a true "time of our joy",

בכדי אז זיי זאלן האבן אן אמת'ן "זמן שמחתנו",

English translation 411

consequently one must provide them with meat and wine,

במילא דארף מען זיי צושטעלן בשר ויין,

English translation 412

"there is no joy except with meat" and "there is no joy except with wine",

ד"אין שמחה אלא בבשר" 44 ו"אין שמחה אלא ביין" 44,

English translation 413

and in a manner that he and his household etc. celebrate the Yom Tov,

ובאופן אז הוא ובני ביתו כו' פראווען דעם יו"ט,

English translation 414

with all the details thereof as discussed many times until this is in halachah simply.

מיט די אלע פרטים שבזה כמדובר כמ"פ 45 ביז ווי דאס איז אין הלכה כפשוטה.

English translation 415

Likewise also to do spiritual tzedakah regarding the most essential matters –

עד"ז אויך טאן אין צדקה רוחנית בנוגע לענינים הכי עיקריים –

English translation 416

such as establishing another Jew in a source of light in matters of Judaism and Torah and mitzvos.

ווי אוועקשטעלן א צווייטן אידן בקרן של אורה אין ענינים פון אידישקייט ותומ"צ.

English translation 417

And since we stand on a day of merit,

און וויבאלד אז מ'שטייט אין א יום זכאי,

English translation 418

the day of the hillula of the Rebbe Maharash whose essence is lechatchilah ariber –

דער יום ההילולא פון דעם רבי'ן מהר"ש שענינו איז מלכתחילה אריבער –

English translation 419

one has power from this day that causes to do all these matters in a manner of lechatchilah ariber.

האט מען כח פון דעם יומא דקא גרים צו טאן די אלע ענינים אין אן אופן פון מלכתחילה אריבער.

English translation 420

And particularly according to what was said above that the matter of a nasi is –

ובפרט ע"פ האמור לעיל אז דער ענין פון א נשיא איז –

English translation 421

so too regarding the nasi,

אזוי אויך בנוגע דעם נשיא,

English translation 422

the Rebbe Maharash,

דער רבי מהר"ש,

English translation 423

that also now there is a continuing effect from his nesius –

וואס אויך איצטער איז דא א פעולה נמשכת פון נשיאותו –

English translation 424

it is not only that he tells another to do,

איז ניט נאר וואס ער הייסט א צווייטן טאן,

English translation 425

and tells him with a pleasant countenance,

און הייסט עס אים בסבר פנים יפות,

English translation 426

and the nasi helps him out so that the feet should be able to run faster and the hands should be able to do better etc. –

און דער נשיא העלפט אים ארויס אז די פיס זאלן קענען לויפן שנעלער און די הענט זאלן קענען טאן בעסער וכו' –

English translation 427

but rather one lifts him up

נאר מ'הויבט אים אויף

English translation 428

("nasi" from the term lifting of the head),

("נשיא" מלשון נשיאות ראש),

English translation 429

until one lifts even his head. And as said above,

ביז אז מ'הויבט אויף אפילו זיין קאפ. וכאמור לעיל,

English translation 430

that the matter of a nasi is –

אז דער ענין פון א נשיא איז –

English translation 431

that "he gave his bread to the poor" –

אז "נתן מלחמו לדל" –

English translation 432

two opposites together.

שני הפכים ביחד.

English translation 433

And by the Rebbe Maharash the matter of lifting the head by the nasi is with extra emphasis and more careful:

און בא דעם רבי'ן מהר"ש איז בהדגשה יתירה און זהיר טפי דער ענין פון נשיאות ראש ע"י הנשיא:

English translation 434

One of the interpretations in "lechatchilah ariber" is –

איינער פון די אפטייטשן אין "מלכתחילה אריבער" איז –

English translation 435

over the head:

אריבער דעם קאפ:

English translation 436

When one says "ariber" one does not mean simply that it goes over the feet,

בשעת מ'זאגט "אריבער" מיינט מען ניט בפשטות אז דאס גייט אריבער די פיס,

English translation 437

or hands,

אדער הענט,

English translation 438

the heart and so forth,

די הארץ וכיו"ב,

English translation 439

but rather simply it means "ariber" upon his head,

נאר בפשטות מיינט דאס "אריבער" על ראשו,

English translation 440

higher

העכער

English translation 441

(also)

(אויך)

English translation 442

than his head.

פון זיין קאפ.

English translation 443

And here one says lechatchilah "ariber",

און דא זאגט מען מלכתחילה "אריבער",

English translation 444

that the beginning of the matter is with going over the head.

אז די התחלה בדבר איז מיט גיין אריבער דעם קאפ.

English translation 445

From this it is understood that by the Rebbe Maharash –

מזה מובן אז בא דעם רבי'ן מהר"ש –

English translation 446

lechatchilah ariber –

מלכתחילה אריבער –

English translation 447

the matter of "lift the head" of Bnei Yisroel is more careful,

איז זהיר טפי דער ענין פון "נשא את ראש" בנ"י,

English translation 448

lifting up

אויפהויבן

English translation 449

(also)

(אויך)

English translation 450

the heads of Jews.

די קעפ פון אידן.

English translation 451

In addition, one has the power to do all these matters with greater intensity and greater strength in a manner of lechatchilah ariber, because the day of the hillula of the Rebbe Maharash always occurs in the month of Tishrei,

דערצו האט מען נאך דעם כח צו טאן די אלע ענינים ביתר שאת וביתר עוז באופן פון מלכתחילה אריבער מצד דעם וואס דער יום הילולא פון רבי'ן מהר"ש קומט אויס אלעמאל בחודש תשרי,

English translation 452

and in that part of the month which comes after a complete teshuvah and after the chasimah and gmar chasimah tovah which was already on Yom Kippur,

און אין דעם טייל פון חודש וואס ער קומט לאחרי התשובה שלימה ולאחרי החתימה וגמר חתימה טובה וואס איז שוין געווען ביוהכ"פ,

English translation 453

and one finds oneself in the days when there is no "accounting of sins" at all,

און מ'געפינט זיך אין די טעג ווען ס'איז בכלל ניטא קיין "חשבון עונות",

English translation 454

as explained in the Midrash on the verse "And you shall take for yourselves on the first day" which is stated regarding the first day of Sukkos. The Midrash asks:

כמבואר אין מדרש 46 עה"פ 47 "ולקחתם לכם ביום הראשון" וואס שטייט אויפן ערשטן טאג סוכות. פרעגט דער מדרש:

English translation 455

"Is it the first,

"וכי ראשון הוא,

English translation 456

is it not the fifteenth day? Rather, what is 'first'?

והלא יום חמשה עשר הוא? אלא מאי ראשון,

English translation 457

First for the accounting of sins,"

ראשון לחשבון עונות" 48,

English translation 458

meaning that until then there are no sins at all,

ד.ה. אז ביז דעמולט איז גאר ניטא קיין עונות,

English translation 459

there is nothing to account for,

ניטא וואס צו חשבון'ען,

English translation 460

Jews are then occupied with all good things

אידן זיינען דעמולט פארנומען מיט אלע גוטע זאכן

English translation 461

("this one is occupied with his sukkah and this one with his lulav") –

("זה עוסק בסוכתו וזה בלולבו" 49) –

English translation 462

this gives even more power to do all these matters with greater intensity and greater strength.

גיט דאס נאכמער כח צו טאן די אלע ענינים ביתר שאת וביתר עוז.

English translation 463

The lesson from this in practical terms:

די הוראה דערפון בנוגע לפועל:

English translation 464

Standing on this day of merit, one must act in a manner of lechatchilah ariber in all matters that the Rebbe Maharash wanted every Jew to do –

שטייענדיק אין דעם יום זכאי האט מען צו טאן אין אן אופן פון מלכתחילה אריבער אין אלע ענינים וואס דער רבי מהר"ש האט געוואלט אז יעדער איד זאל טאן –

English translation 465

about which there is no doubt at all:

וואס אין דעם איז גאר קיין ספק ניט:

English translation 466

He wanted that one should give material tzedakah. And standing before the festival of Sukkos, especially in the matter of providing for Jews who are in need of it –

ער האט געוואלט אז מ'זאל געבן צדקה גשמית. און שטייענדיק פאר חג הסוכות במיוחד אין דעם ענין פון צושטעלן אידן וועלכע נויטיקן זיך אין דעם –

English translation 467

with the needs of the festival.

מיט צרכי החג.

English translation 468

And likewise spiritual tzedakah –

און אזוי אויך צדקה רוחנית –

English translation 469

to establish another Jew in a luminary vein in matters of Judaism. This immediately brings to mind regarding the campaign of the Four Species:

צו אוועקשטעלן א צווייטן אידן בקרן של אורה אין ענינים פון אידישקייט. וואס דאס דערמאנט גלייך בנוגע צום מבצע פון ד' מינים:

English translation 470

providing for those who do not yet know regarding the details of the laws of sukkah or the Four Species, etc.

פארזארגן די וואס ווייסן נאך ניט בנוגע צו פרטי דיני סוכה אדער ד' מינים וכו'.

English translation 471

And this must already be taken care of before Sukkos,

און דאס דארף מען שוין באווארענען פאר סוכות,

English translation 472

when one meets the Jew,

ווען מ'טרעפט דעם אידן,

English translation 473

because who knows if he will meet him tomorrow or the day after to tell him about it then.

ווייל ווער ווייסט צי ער וועט אים טרעפן מארגן אדער איבערמארגן אויף דערציילן אים וועגן דעם דעמולט.

English translation 474

And first and foremost, it is a certain thing that the Rebbe Maharash wanted that one should learn Chassidus –

און לכל לראש איז א זיכערע זאך אז דער רבי מהר"ש האט געוואלט אז מ'זאל לערנען חסידות –

English translation 475

there is no doubt about this by anyone. Beginning with the study of his Torah,

דאס איז בא קיינעם קיין ספק ניט. אנהויבנדיק פון לערנען תורה שלו,

English translation 476

which later became the foundation for the Torah of the subsequent Rebbeim. And it

וואס זי איז דערנאך געווארן דער יסוד אויף דער תורה פון די נשיאים שלאחריו. און זי

English translation 477

(his Torah of the Rebbe Maharash)

(תורתו פון רבי'ן מהר"ש)

English translation 478

is taken from,

איז גענומען,

English translation 479

connected with, and includes within it,

פארבונדן און אין איר איז כלול,

English translation 480

and it is founded upon the Torah of the preceding Rebbeim

און זי איז מיוסד אויף דער תורה פון די נשיאים שלפניו

English translation 481

[although certainly there are in it innovations of the Rebbe Maharash,

[אע"פ וואס זיכער זיינען אין דעם פאראן חידושים פון דעם רבי'ן מהר"ש,

English translation 482

it is nevertheless his Torah].

דאס איז דאך תורה שלו].

English translation 483

And since one stands on such a day of merit of the day of the hillula of the Rebbe Maharash,

און וויבאלד אז מ'שטייט אין אזא יום זכאי פון דעם יום ההילולא פון דעם רבי'ן מהר"ש,

English translation 484

which gives power as a Nasi in Israel to do the avodah of giving material tzedakah, etc., in a manner of lechatchilah ariber,

וואס ער גיט כח אלס א נשיא בישראל צו טאן די עבודה פון נתינת צדקה גשמית וכו' באופן פון מלכתחילה אריבער,

English translation 485

even to the extent that he lifts the head of a Jew

ביז אין אן אופן אז ער הויבט אויף דער קאפ פון א אידן

English translation 486

("nasa es rosh"),

("נשא את ראש"),

English translation 487

and "nasan lachmo ladol" –

און "נתן מלחמו לדל" –

English translation 488

it is a certain thing that "the matter depends only on choice."

איז א זיכערע זאך אז אין הדבר תלוי אלא בבחירה.

English translation 489

What the will of a Jew is –

וואס דער רצון פון א אידן איז –

English translation 490

there is also no doubt:

איז אויך קיין ספק ניט:

English translation 491

regarding "u'vacharta bachayim" one need not give mussar,

אויף "ובחרת בחיים" 50 דארף מען ניט זאגן קיין מוסר,

English translation 492

because everyone himself wants life. There is no doubt by anyone that giving tzedakah is a good thing,

ווייל יעדערער אליין וויל חיים. בא קיינעם איז קיין ספק ניט אז געבן צדקה איז א גוטע זאך,

English translation 493

whether he gives himself or wants others to give –

צי ער גיט אליין אדער רוצה שיתנו אחרים –

English translation 494

but that it is a good thing, there is no doubt by any Jew,

אבער אז דאס איז א גוטע זאך איז בא קיין אידן קיין ספק ניט,

English translation 495

because bashful, compassionate, and doers of kindness is the sign of every Jew.

ווייל ביישנים רחמנים וגומלי חסדים איז דער סימן פון יעדן אידן.

English translation 496

And so too regarding spiritual tzedakah.

עד"ז אויך בנוגע צו צדקה רוחנית.

English translation 497

Consequently, it is certain that "the matter depends only on choice" to bring out the will from potential to actual.

במילא איז זיכער אז אין הדבר תלוי אלא בבחירה צו ארויסברענגען דעם רצון מן הכח אל הפועל.

English translation 498

Yehi ratzon in the language of the Nasi of our generation

ויה"ר בלשון פון נשיא דורנו

English translation 499

(who used this language) –

(וואס ער האט גענוצט דעם לשון 51) –

English translation 500

that it should be "imdu hechen kulchem":

אז עס זאל זיין "עמדו הכן כולכם":

English translation 501

That the Rebbeim give –

אז די נשיאים גיבן –

English translation 502

it is a certain thing,

איז א זיכערע זאך,

English translation 503

they keep giving. If only one were not distracted with the krupnik in the soup –

זיי האלטן אין איין געבן. הלואי וואלט מען ניט געווען צעטראגן מיט די קרופניק אין סופ –

English translation 504

one would have long had pearls not in soup,

וואלט מען שוין פון לאנג געהאט פערל ניט אין סופ,

English translation 505

but pearls on the necks of their wives and daughters!

נאר פערל אויף די העלדזער פון נשיהם ובנותיהם!

English translation 506

[In Russia they used a type of groats. Legumes,

[אין רוסלאנד האט מען גענוצט אזא מין סארט גרויפן. קטניות,

English translation 507

in a soup,

אין א סופ,

English translation 508

and that was called pearls in soup].

און דאס האט געהייסן פערל אין סופ].

English translation 509

Just as a man must not lie in pearls on the neck,

פונקט ווי א מאנסביל טאר ניט ליגן אין פערל אויפן האלדז,

English translation 510

because they are women's jewelry,

ווייל זיי זיינען תכשיטי נשים,

English translation 511

consequently, if he lies in these matters, it takes away from him the matters in which he must lie and which are his role;

במילא אז ער ליגט אין די ענינים נעמט עס ביי אים אראפ פון די ענינים אין וועלכע ער דארף ליגן און וועלכע זיינען זיין תפקיד;

English translation 512

But Jewish women and daughters must have jewelry,

אבער נשי ובנות ישראל דארפן יע האבן תכשיטים,

English translation 513

because they are corresponding to the Congregation of Israel,

ווארום זיי זיינען כנגד כנסת ישראל,

English translation 514

that the Congregation of Israel, being the wife of the Holy One, blessed be He,

וואס כנס"י זייענדיק אשתו של הקב"ה,

English translation 515

must have the jewelry,

דארף זי האבן די תכשיטים,

English translation 516

which are the Torah and commandments that are provided to her. Until, simply,

וואס דאס זיינען די תורה ומצוות וואס מ'שטעלט איר צו. ביז בפשטות,

English translation 517

and the matter does not depart from its simple meaning –

ואין ענין יוצא מידי פשוטו –

English translation 518

pearls on the necks of kosher women and daughters,

פערל אויף די העלדזער פון נשים ובנות הכשרות,

English translation 519

Jewish women and daughters.

נשי ובנות ישראל.

English translation 520

There would already long have been pearls on the necks of each and every one...

וואלט שוין לאנג געווען פערל אויף די העלדזער פון כל אחת ואחת...

English translation 521

But one became involved in pearls in the end,

נאר מ'האט זיך אריינגעלאזן אין פערל אין סופ,

English translation 522

and in this is "all our eyes are upon You",

און אין דעם איז "כל מעינו בך" 52,

English translation 523

to such an extent that it is not possible to say,

עד כדי כך אז ס'איז ניט שייך צו זאגן,

English translation 524

as the Rebbe Maharash elaborates at the beginning of the discourse Mayim Rabim *52,

ווי דער רבי מהר"ש איז מאריך אין התחלה פון המשך מים רבים *52,

English translation 525

that one sets oneself,

אז מ'שטעלט זיך איין,

English translation 526

until "with his soul he brings his bread",

ביז "בנפשו יביא לחמו" 53,

English translation 527

to receive the needs etc. –

צו באקומען די צרכים כו' –

English translation 528

then in what does he lie? How he will receive the pearls in the end...

איז אין וואס ליגט ער? ווי אזוי ער וועט באקומען די פערל אין סופ...

English translation 529

In connection with this –

בקשר עם זה –

English translation 530

the pearls on the necks of Jewish women and daughters –

די פערל אויף די העלדזער פון נשי ובנות ישראל –

English translation 531

there is also a lesson for Jewish women and daughters

איז אויך דא א הוראה פאר נשי ובנות ישראל

English translation 532

(in connection with the matter of charity discussed above)

(בקשר מיט ענין הצדקה המדובר לעיל)

English translation 533

which is derived from a story with the Rebbe Maharash:

וועלכע מ'לערנט ארויס פון א סיפור מיטן רבי'ן מהר"ש:

English translation 534

In general, the Rebbe Maharash conducted himself in several matters,

בכלל האט זיך דער רבי מהר"ש געפירט בכמה ענינים,

English translation 535

also in physical matters

אויך בגשמיות

English translation 536

(ostensibly),

(לכאורה),

English translation 537

with great expansiveness

מיט א הרחבה גדולה

English translation 538

(as related many times).

(כמסופר כמ"פ 54).

English translation 539

Among these matters was also that the Rebbetzin,

בתוך ענינים אלו איז אויך געווען דאס וואס די רביצין,

English translation 540

"the wife of a scholar is like a scholar",

"אשת חבר הרי היא כחבר" 55,

English translation 541

had many ornaments.

האט געהאט א סך צירונג.

English translation 542

Where she kept the ornaments –

וואו זי האט געהאלטן די צירונג –

English translation 543

one does not know,

ווייסט מען ניט,

English translation 544

whether on the neck or in a drawer.

צי אויפן האלדז אדער אין א שופלאָד.

English translation 545

Since the Rebbe Maharash would often travel abroad,

אזוי ווי דער רבי מהר"ש פלעגט אפט פאָרן אין אויסלאנד,

English translation 546

she would remain alone at home and she could do as she wished. So when he would depart, she would grab her ornaments and pearls and pawn them in order to receive a few more rubles,

פלעגט זי אליין בלייבן אין שטוב און זי האט געקענט טאן כפי העולה ברצונה. איז בשעת ער פלעגט אוועקפארן וואלט זי כאפן אירע צירונג און פערל און דאס פארלייגן בכדי צו באקומען נאך עטלעכע רובל,

English translation 547

or many rubles,

אדער א סך רובל,

English translation 548

to help more poor men or poor women etc.

אויף ארויסהעלפן נאך עניים אדער עניות וכו'.

English translation 549

That is, in addition to the money she had to use for matters of charity and kindness –

ד.ה. אז נוסף אויף די געלט וואס זי האט געהאט כדי צו נוצן אויף ענינים של צדקה וחסד –

English translation 550

this was not sufficient,

האט זיך דאס ניט געסטייעט,

English translation 551

because the needs of Your people are many,

ווארום צרכי עמך מרובים 56,

English translation 552

she would always pawn the pearls in order to receive more money to help more poor men and poor women etc.

פלעגט זיי אלעמאל פארלייגן די פערל בכדי באקומען מער געלט אויף ארויסהעלפן נאך עניים ועניות כו'.

English translation 553

Since this is a story that his holiness, my teacher and father-in-law, the Rebbe, leader of our generation, told,

היות אז דאס איז א סיפור וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו האט דערציילט,

English translation 554

there is from this a lesson for women and daughters now:

איז דערפון א הוראה פאר נשים ובנות איצטער:

English translation 555

On the contrary –

אדרבה –

English translation 556

women and daughters must have jewelry,

נשים ובנות דארפן האבן תכשיטים,

English translation 557

even jewelry in its simple sense

ביז תכשיטים כפשוטו

English translation 558

(of course –

(זעלבסטפארשטענדלעך –

English translation 559

through profits earned in a kosher,

דורך רווחים וואס מ'פארדינט אין א כשר'ן,

English translation 560

good,

גוטן,

English translation 561

beautiful manner etc.,

שיינעם אופן וכו',

English translation 562

all the more so without encroaching on boundaries),

עאכו"כ בלי השגת גבול),

English translation 563

They must, however, not miss an opportunity,

זיי דארפן אבער ניט פארפאסן א געלעגנהייט,

English translation 564

that if she can give more charity from the money she can receive by pawning her pearls –

אז טאמער קען זי געבן מערער צדקה פון די געלט וואס זי קען באקומען דורך פארלייגן אירע פערל –

English translation 565

she must seize this and do it in practice!

דארף זי זיך אנכאפן אין דעם און דאס אפטאן בפועל!

English translation 566

And there is also a promise,

און מ'האט אויך א הבטחה,

English translation 567

that the Eternal of Israel,

אז בעלם של ישראל,

English translation 568

the Most High,

דער אויבערשטער,

English translation 569

will surely not only redeem the spiritual pearls that she has,

וועט זיכער ניט נאר אויסלייזן די רוחניות'דיקע פערל וואס זי האט,

English translation 570

but He will also redeem the physical pearls that she has! Until the matter is in its simple sense!

נאר ער וועט אויך אויסלייזן די גשמיות'דיקע פערל וואס זי האט! ביז ווי דער ענין איז כפשוטו!

English translation 571

Afterwards, one indeed asks the question:

דערנאך פרעגט מען דאך די שאלה:

English translation 572

From where does one take such promises and such words?

פון וואנעט נעמט מען אזוינע הבטחות און אזוינע רייד?

English translation 573

It is written in the books

שטייט אין ספרים

English translation 574

(of the great ones of Israel,

(פון גדולי ישראל 57,

English translation 575

and as brought in many places)

און ווי געבראכט בכ"מ)

English translation 576

on that which is written in the verse "four parts shall be yours" and "a fifth to Pharaoh",

אויף דעם וואס עס שטייט אין פסוק 58 "ארבע הידות יהיו לכם" און "חמישית לפרעה",

English translation 577

that "Pharaoh" means

אז "פרעה" מיינט מען

English translation 578

(in hint)

(ברמז)

English translation 579

the one from whom "all lights are revealed and manifested",

דער וואס "אתפריעו ואתגליין מיני' כל נהורין" 59,

English translation 580

the Most High who is the source of all matters of light. And the Most High says:

דער אויבערשטער וואס ער איז דער מקור אויף כל עניני אור. און דער אויבערשטער זאגט:

English translation 581

When it will be "a fifth to Pharaoh" –

בשעת ס'וועט זיין "חמישית לפרעה" –

English translation 582

one will give a fifth

מ'וועט געבן א חומש

English translation 583

(of the money one makes)

(פון די געלט וואס מ'מאכט)

English translation 584

to those whom the Most High needs to sustain. And through this, one locks, as it were, the Most High's money and gives from His money, as it were, to the poor man –

צו די וואס דער אויבערשטער דארף זיי שפייזן. און דורך דעם פארשפארט מען כביכול דעם אויבערשטן'ס געלט און מ'גיט פון זיינע געלט כביכול צו דעם ארעמאן –

English translation 585

then "four parts shall be yours",

אט דעמולט "ארבע הידות יהיו לכם",

English translation 586

he receives four times as much!

ער באקומט פיר מאל אזויפיל!

English translation 587

The matter of charity is also connected especially with the days before Sukkot:

דער ענין פון צדקה איז אויך פארבונדן במיוחד מיט די טעג פאר סוכות:

English translation 588

The Mitteler Rebbe brings in the Siddur, in the Gate of Sukkot, "one must distribute money to the poor on the eve of Sukkot".

דער מיטעלער רבי ברענגט אין סידור בשער הסוכות 60 "צריך לפזר מעות לעניים בערב סוכות".

English translation 589

That is, on the eve of Sukkot there must be not merely a giving of charity,

ד.ה. אז בערב סוכות דארף זיין ניט סתם א נתינה של צדקה,

English translation 590

even a giving with a generous eye,

אפילו א נתינה בעין יפה,

English translation 591

even a giving with a perfectly pleasant countenance –

אפילו א נתינה בסבר פנים יפות בשלימות –

English translation 592

but he uses the term "to distribute".

נאר ער נוצט דעם לשון "לפזר".

English translation 593

That the eve of Sukkot begins in general thirty days before the holiday

וואס ערב סוכות הויבט זיך אן בכללות שלשים יום קודם החג

English translation 594

(as above).

(כנ"ל).

English translation 595

All the more so after Yom Kippur,

עאכו"כ לאחרי יוהכ"פ,

English translation 596

as the ruling in the Shulchan Aruch that "one begins immediately after Yom Kippur in making the sukkah",

ווי דער פס"ד אין שו"ע 61 אז "מתחילים מיד במוצאי י"כ בעשיית הסוכה",

English translation 597

[And in this there is a wondrous thing that the law is ruled twice,

[און אין דעם איז דא א דבר פלא וואס דער דין ווערט אפגע'פסק'נט צוויי מאל,

English translation 598

and not in two distant places,

און ניט אין צוויי ווייטע ערטער,

English translation 599

where then it could be that one forgot what was written the first time,

וואס דעמולט קען זיין אז מ'האט פארגעסן וואס עס שטייט דעם ערשטן מאל,

English translation 600

but rather one sign after another,

נאר א סימן נאך א סימן,

English translation 601

adjacent to each other:

סמוך זה לזה:

English translation 602

at the conclusion of the laws of Yom Kippur,

אין סיום הל' יוהכ"פ,

English translation 603

and afterwards he rules again at the beginning of the laws of Sukkah "And it is a mitzvah to prepare the sukkah immediately after Yom Kippur"!].

און דערנאך פסק'נט ער נאכאמאל בהתחלה פון הל' סוכה 62 "ומצוה לתקן הסוכה מיד לאחר י"כ"!].

English translation 604

That when one undertakes to

וואס בשעת מ'פארנעמט זיך מיט

English translation 605

(build)

(בויען)

English translation 606

a sukkah it is on Erev Sukkot. One says that "one must distribute money to the poor on Erev Sukkot".

א סוכה איז דאס ערב סוכות. זאגט מען אז "צריך לפזר מעות לעניים בערב סוכות".

English translation 607

He begins to shout:

הויבט ער אן שרייען:

English translation 608

He has no poor person! In America it can be from time to time that one needs to search for a poor person in terms of money –

ער האט ניט קיין ארעמאן! אין אמעריקע קען זיין מזמן לזמן אז מ'דארף זוכן אן ארעמאן בממון –

English translation 609

if only one would need to search for a poor person in knowledge,

הלואי וואלט מען אזוי געדארפט זוכן אן עני בדעת,

English translation 610

but in terms of money there is a situation and condition,

אבער בממון איז דא א מעמד ומצב,

English translation 611

and especially since the Almighty helps that there should be a good year materially –

ובפרט אז דער אויבערשטער העלפט אז עס זאל זיין א שנה טובה בגשמיות –

English translation 612

that then one needs to search for a poor person

אז דעמולט דארף מען זוכן אן ארעמאן

English translation 613

(in terms of money).

(בממון).

English translation 614

Firstly –

איז ערשטנ'ס –

English translation 615

there is indeed the charity collector to whom one can give the charity.

ס'איז דאך דא דער גבאי צדקה צו וועמען מ'קען געבן די צדקה.

English translation 616

Secondly –

צווייטנ'ס –

English translation 617

when he truly wants, he will find a poor person.

בשעת ער וועט באמת וועלן וועט ער געפינען אן ארעמאן.

English translation 618

And added to this:

ונוסף לזה:

English translation 619

"A good thought the Holy One, blessed be He, joins to action" –

"מחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה" 63 –

English translation 620

since with him there was a good thought to give charity,

וויבאלד אז ביי אים איז געווען א מחשבה טובה צו געבן צדקה,

English translation 621

even though now he has no poor person,

איז אע"פ וואס איצטער האט ער ניט קיין ארעמאן,

English translation 622

and tomorrow perhaps also not,

און מארגן אפשר אויך ניט,

English translation 623

it is certain that afterwards there will be the joining to action,

איז זיכער אז דערנאך וועט זיין דער צירוף למעשה,

English translation 624

and this will become one complete thing –

און דאס וועט ווערן איין דבר שלם –

English translation 625

a thought

א מחשבה

English translation 626

(in conjunction)

(בצירוף)

English translation 627

with an action.

מיט א מעשה.

English translation 628

If this is so regarding material charity,

אויב דאס איז אזוי בנוגע צו צדקה גשמית,

English translation 629

it is understood how much more so must be the effort regarding spiritual charity,

איז פארשטאנדיק אויף וויפל ס'דארף זיין די השתדלות בנוגע צו צדקה רוחנית,

English translation 630

including the campaign of the four species,

כולל דעם מבצע ד' מינים,

English translation 631

as discussed above.

כמדובר לעיל.

English translation 632

And first and foremost –

ולכל לראש –

English translation 633

the matter of studying Chassidus which certainly the Rebbe Maharash wanted,

דער ענין פון לערנען חסידות וואס זיכער האט דאס דער רבי מהר"ש געוואלט,

English translation 634

as above.

כנ"ל.

English translation 635

And may it be His will that one do in all these matters,

ויה"ר אז מ'זאל טאן אין די אלע ענינים,

English translation 636

and one should add in this many times over.

ויש להוסיף בזה כמה וכמה.

English translation 637

And that will be fulfilled which is written in the Torah portion in which the day of the hillula occurs this year –

און ס'וועט מקויים ווערן דאס וואס שטייט אין דער סדרה אין וועלכער ס'קומט אויס דער יום הילולא בשנה זו –

English translation 638

"And this is the blessing with which Moses blessed" –

"וזאת הברכה אשר ברך משה" –

English translation 639

That in this there is the blessing and drawing down from the first Nasi, Moses,

אז מ'האט אין דעם די ברכה והמשכה פון דעם ערשטן נשיא, משה,

English translation 640

and afterwards there is the diffusion of Moses in every Nasi in his generation,

און דערנאך ווערט אתפשטותא דמשה אין יעדער נשיא בדורו,

English translation 641

until the Nasi the Rebbe Maharash.

ביז דער נשיא דער רבי מהר"ש.

English translation 642

And there will be the blessing in all these matters and in all matters in a manner of "And this is the blessing" –

און ס'ווערט די ברכה בכל ענינים אלו ובכל הענינים אין אן אופן פון "וזאת הברכה" –

English translation 643

pointing with a finger and saying this *63

מראה באצבע ואומר זה *63

English translation 644

(this),

(זאת),

English translation 645

that one sees it actually with physical eyes.

אז מ'זעט עס בפועל בעיני בשר.

English translation 646

And it is a certain thing,

און ס'איז א זיכערע זאך,

English translation 647

according to the teaching of the old Rebbe,

כתורה פון דעם אלטן רבי'ן 64,

English translation 648

that the Almighty gives Jews materiality,

אז דער אויבערשטער גיט אידן גשמיות,

English translation 649

[the Jew] makes from the materiality –

מאכט א איד פון די גשמיות –

English translation 650

spirituality,

רוחניות,

English translation 651

and when the Almighty gives more materiality,

און אז דער אויבערשטער גיט נאכמער גשמיות,

English translation 652

the Jew makes from it more spirituality –

מאכט דער איד דערפון נאכמער רוחניות –

English translation 653

it will certainly be so in all these matters,

וועט זיכער אזוי זיין בכל ענינים אלו,

English translation 654

And this will further add to "the time of our rejoicing" in the plural *64,

און דאס וועט נאכמער מוסיף זיין אין "זמן שמחתנו" לשון רבים *64,

English translation 655

of "Yisrael shall rejoice in its Maker" and "Hashem shall rejoice in His works",

פון "ישמח ישראל בעושיו" 65 און "ישמח הוי' במעשיו" 66,

English translation 656

beginning already immediately from Erev Sukkot,

אנהויבנדיק שוין גלייך פון ערב סוכות,

English translation 657

from the four days between Yom Kippur, the holy day,

פון די ד' ימים בין יוהכ"פ יום הקדוש,

English translation 658

and Sukkot,

וסוכות,

English translation 659

And especially since during these four days themselves one is already closer to "the time of our rejoicing" than to the holy day,

ובפרט אז אין די ד' ימים גופא האלט מען שוין נעענטער צו "זמן שמחתנו" ווי צו יום הקדוש,

English translation 660

for one is already standing on the thirteenth day of the month,

ווארום מ'שטייט דאך ביום השלשה עשר בחודש,

English translation 661

It will also be in a manner of "one

וועט עס זיין אויך אין אן אופן פון "אחד 67

English translation 662

(in gematria 13) –

(בגימטריא י"ג) –

English translation 663

they will draw near to one" *67,

באחד יגשו" *67,

English translation 664

that the "one" of Israel gathers together –

אז ס'קלייבן זיך צוזאמען דער "אחד" פון ישראל –

English translation 665

"one nation in the land",

"גוי אחד בארץ" 68,

English translation 666

together with the One God,

צוזאמען מיט אלקים אחד,

English translation 667

together with the one Torah,

צוזאמען מיט תורה אחת,

English translation 668

and together with the redemption through Mashiach our righteousness,

און צוזאמען מיט גאולה ע"י משיח צדקנו,

English translation 669

when then there will be the "one nation in the land" in the Holy Land,

וואס דעמולט וועט זיין דער "גוי אחד בארץ" אין ארץ הקודש,

English translation 670

which is the land chosen and unique from all the lands of the world,

וואס זי איז ארץ שנבחרה ומיוחדת פון כל הארצות שבעולם 69,

English translation 671

And speedily in our days, literally,

ובמהרה בימינו ממש,

English translation 672

in the true and complete redemption through Mashiach our righteousness.

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 673

We have mentioned many times the teaching of the Baal Shem Tov which the Nasi of our generation emphasized,

מ'האט דערמאנט כמ"פ די תורת הבעש"ט 70 וואס נשיא דורנו האט מדגיש געווען,

English translation 674

that from every thing that a person sees or hears he must learn a lesson in his service to his Master.

אז פון יעדער זאך וואס א איך זעט אדער הערט דארף ער אפלערנען א הוראה בעבודתו לקונו.

English translation 675

Accordingly, it is understood also regarding the matter of the name,

עד"ז איז מובן אויך בנוגע צו דעם ענין השם,

English translation 676

the name of a Nasi whose hillula is on this day –

דעם נאמען פון א נשיא וואס ביום זה איז זיין הילולא –

English translation 677

that also in this there is a unique lesson.

אז אויך אין דעם איז פאראן א הוראה מיוחדת.

English translation 678

Regarding the subject of the hillula –

בנוגע דעם בעל ההילולא –

English translation 679

his name was indeed an unusual name,

איז דאך זיין שם געווען א שם בלתי רגיל,

English translation 680

and as is known the story of the Nasi of our generation about this in the name of the Tzemach Tzedek etc. and it has already been printed,

וכידוע דער סיפור פון נשיא דורנו בזה בשם הצ"צ וכו' און ס'איז שוין אפגעדרוקט 71,

English translation 681

that although "it is not with us to know the extent" of what is the reason for this name;

וואס הגם אז "לא אתנו יודע עד מה" 72 וואס איז דער טעם פון דעם שם;

English translation 682

the Nasi of our generation did not reveal this. He only related after whom this name was. However, since we know the name –

דאס האט נשיא דורנו ניט מגלה געווען. ער האט נאר דערציילט אויף וועמענס נאמען דאס איז געווען. וויבאלד אבער מיר ווייסן דעם שם –

English translation 683

there can be the matter of "inquiring into the name".

קען זיין דער ענין פון "דריש בשמא".

English translation 684

And even then the Gemara relates that only "Rabbi Meir would be precise in a name" –

והגם אז די גמרא דערציילט 73 אז נאר "ר' מאיר הוה דיייק בשמא" –

English translation 685

since however this itself became a part of Torah –

וויבאלד אבער אז דאס גופא איז געווארן א טייל פון תורה –

English translation 686

a lesson;

הוראה;

English translation 687

and there is also the teaching of the Baal Shem Tov that from every matter one must derive a lesson in one's service to his Creator –

און ס'איז אויך פאראן תורת הבעש"ט אז פון יעדער ענין דארף מען ארויסנעמען א הוראה בעבודתו לקונו –

English translation 688

it is as explained regarding the study of the Tanya:

איז עס ע"ד המבואר בנוגע ללימוד התניא:

English translation 689

In general one must be careful in saying interpretations in the Tanya;

בכלל דארף מען זיין זהיר אין זאגן פירושים אין תניא;

English translation 690

if however from this interpretation comes a matter of fear of Heaven –

אויב אבער פון דעם פירוש קומט צו אן ענין פון יראת שמים –

English translation 691

one may say interpretations

מעג מען זאגן פירושים

English translation 692

(as explained in the letter of his holiness our master, teacher, and rabbi (the Maharash"b) of blessed memory).

(כמבואר באגרת כ"ק אדמו"ר (מהורש"ב) נ"ע 74).

English translation 693

And regarding this in our matter:

ועד"ז בעניננו:

English translation 694

if one can derive from this name a lesson in the service of G-d,

אויב מען קען ארויסנעמען פון דעם נאמען א הוראה בעבודת ה',

English translation 695

in a manner that the interpretation is not contrary to the rules and the like –

אין אן אופן אז דער פירוש איז ניט היפך הכללים וכיו"ב –

English translation 696

one must do this,

דארף מען דאס טאן,

English translation 697

provided that a matter of fear of Heaven should emerge.

אַבי עס זאל ארויסקומען אן ענין פון יראת שמים.

English translation 698

Regarding the name of the master of the hillula –

בנוגע דעם נאמען פון דעם בעל ההילולא –

English translation 699

"Shmuel" –

"שמואל" –

English translation 700

we find an entire haftarah in connection with the first Shmuel,

געפינען מיר א גאנצע הפטרה בשייכות מיטן ערשטן שמואל,

English translation 701

the haftarah that is said on the first day of Rosh Hashanah,

די הפטרה וואס מ'זאגט דעם ערשטן טאג ר"ה,

English translation 702

where there this name is brought for the first time together with its interpretation.

וואס דארטן ווערט געבראכט צום ערשטן מאל אט-דעם נאמען צוזאמען מיט זיין פירוש.

English translation 703

The content of the story is:

דער תוכן הסיפור איז 75:

English translation 704

There was among the Jews a prophetess, Chana,

ס'איז געווען ביי אידן א נביאה, חנה,

English translation 705

who in several matters of prophecy was the first,

וואס בכמה עניני נבואה איז זי געווען די ערשטע,

English translation 706

such as in the name "Tzvaot" and the like.

אזוי ווי בשם "צבאות" 76 וכיו"ב.

English translation 707

And she wanted to have a child. For this she sacrificed herself,

און זי האט געוואלט האבן א קינד. וואס אויף דעם האט זיי זיך מוסר נפש געווען,

English translation 708

and refrained from going to Shiloh

און זיך אפגעהאלטן פון גיין קיין שילה

English translation 709

(according to her good custom)

(כמנהגה הטוב)

English translation 710

for several years,

עטלעכע יאר,

English translation 711

because she calculated that this could help for the education of the child. And she gave the child the name Shmuel,

ווייל זי האט גערעכנט אז דאס קען העלפן צום חינוך פון דעם קינד 77. און דעם קינד האט זי געגעבן דעם נאמען שמואל,

English translation 712

and explained the reason for the matter "for from the L-rd I asked him."

און מסביר געווען דעם טעם הדבר "כי מה' שאלתיו" 78.

English translation 713

And this was a child that the verse calls "seed of men,"

און דאס איז געווען א קינד וואס דער פסוק 79 רופט אן "זרע אנשים",

English translation 714

which means,

וואס דאס מיינט,

English translation 715

as the Gemara interprets,

ווי די גמרא 80 טייטשט,

English translation 716

"a man among men

"גברא בגוברין

English translation 717

(that he should be important to be counted among men)."

(שיהא חשוב לימנות בין אנשים 81) ".

English translation 718

Until as it is stated in the verse "Moshe and Aharon among His priests, and Shmuel among those who call His name,"

ביז ווי עס שטייט אין פסוק 82 "משה ואהרן בכהניו ושמואל בקוראי שמו",

English translation 719

because Shmuel was equal to Moshe and Aharon.

ווייל שמואל איז געווען שקול כנגד משה ואהרן 83.

English translation 720

The matter of Moshe and Aharon is –

דער ענין פון משה ואהרן איז –

English translation 721

these are two lines in education

דאס זיינען צוויי קוים אין חינוך

English translation 722

(both of children in years,

(סיי פון קינדער בשנים,

English translation 723

and of children in knowledge):

סיי פון קינדער בידיעות):

English translation 724

It is stated in the Midrash on the verse "Kindness and truth have met,"

עס שטייט אין מדרש 84 אויפן פסוק 85 "חסד ואמת נפגשו",

English translation 725

this is Moshe and Aharon. The matter of Moshe is –

זה משה ואהרן. משה'ס ענין איז –

English translation 726

"truth." In the well-known phrase "Moshe is truth and his Torah is truth,"

"אמת". בלשון הידוע 86 "משה אמת ותורתו אמת",

English translation 727

which the movement demands a conduct that sometimes is strict,

וואס די תנועה פארלאנגט א הנהגה וואס אמאל איז עס שטרענג,

English translation 728

and not only sometimes –

און ניט נאר אמאל –

English translation 729

but most of the times;

נאר ברוב הפעמים;

English translation 730

the matter of Aharon however is –

ענינו של אהרן איז אבער –

English translation 731

"kindness,"

"חסד",

English translation 732

loves the creatures and draws them near to Torah.

אוהב את הבריות ומקרבן לתורה 87.

English translation 733

And Shmuel,

און שמואל,

English translation 734

who is equal to Moshe and Aharon –

וועלכער איז שקול כנגד משה ואהרן –

English translation 735

has in himself both matters,

האט אין זיך ביידע ענינים,

English translation 736

kindness and truth.

חסד און אמת.

English translation 737

And from this aforementioned story about the first one who was called by the name of the master of the hillula –

און פון דעם סיפור האמור וועגן דעם ערשטן וואס מען האט גערופן מיטן נאמען פון דעם בעל ההילולא –

English translation 738

"Shmuel the prophet,"

"שמואל הנביא",

English translation 739

whom one reads in the haftarah at the beginning of the year,

וועלכן מען לייענט בהפטרה בתחילת השנה,

English translation 740

one derives several lessons in the constant conduct throughout the entire year.

האט מען ארויס כמה הוראות אין דער הנהגה תמידית במשך כל השנה.

English translation 741

The first lesson from this aforementioned story is –

די ערשטע הוראה פון דעם סיפור האמור איז –

English translation 742

the very matter,

דער עצם ענין,

English translation 743

to what extent one must invest in the world to have children –

אויף ווי ווייט מען דארף איינלייגן די וועלט אויף האבן קינדער –

English translation 744

as one sees it from the manner in which Chana did it.

ווי מ'זעט עס פון דעם אופן ווי חנה האט עס געטאן.

English translation 745

And it is not the simple meaning,

און ס'איז ניט דער פשט,

English translation 746

that when one has twelve tribes,

אז ווען מ'האט י"ב שבטים,

English translation 747

with which one has already fulfilled according to all opinions according to the Shulchan Aruch,

וואס דעמולט האט מען שוין יוצא געווען לכל הדעות ע"פ שו"ע,

English translation 748

because one has twelve tribes together with a daughter,

ווייל מ'האט י"ב שבטים צוזאמען מיט א טאכטער,

English translation 749

like our father Yaakov –

ווי יעקב אבינו –

English translation 750

this is sufficient;

איז דאס גענוג;

English translation 751

Rather the verse says "be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it." Consequently,

נאר דער פסוק 88 זאגט "פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה". במילא,

English translation 752

as long as he has not fulfilled the commandment in its simple sense,

איז כל זמן ער האט ניט מקיים געווען די מצוה כפשוטה,

English translation 753

in the manner of "and fill the earth,"

אין דעם אופן פון "ומילאו את הארץ",

English translation 754

even though he can seek and find excuses that he has already fulfilled,

איז הגם ער קען זוכן און געפינען תירוצים אז ער האט שוין יוצא געווען,

English translation 755

because so it is stated explicitly in the Shulchan Aruch –

ווארום אזוי שטייט בפירוש אין שו"ע –

English translation 756

he knows however in his own soul,

ווייס ער אבער אליבא דנפשי',

English translation 757

that when he

אז בשעת ער

English translation 758

(or she)

(אדער זי)

English translation 759

makes an honest reckoning in his soul,

מאכט א חשבון צדק בנפשו,

English translation 760

to what kind of decision he will arrive...

צו וואס פאר א החלטה ער וועט צוקומען...

English translation 761

And as spoken several times:

און ווי גערעדט כמה פעמים:

English translation 762

"With the secrets of the Merciful One, why do you need?" Why must one enter with one's own calculations,

"בהדי כבשי דרחמנא למה לך" 89. צוליב וואס דארף מען אריינגיין מיט אייגענע חשבונות,

English translation 763

that since he has calculated so many etc. –

אז אזוי ווי ער האט אויסגערעכנט אזוי פיל וכו' –

English translation 764

consequently he does matters that impede etc. etc.

במילא טוט ער ענינים המעכבים וכו' וכו'.

English translation 765

This is indeed permitted,

דאס איז טאקע בהיתר,

English translation 766

with all the storm and strength in the matter –

מיטן גאנצן שטורעם און שטארקייט שבדבר –

English translation 767

but he knows that this is a "closed" thing,

אבער ער ווייס אז דאס איז א "צוגעמאכטע" זאך,

English translation 768

this is not the matter in its truth in its simple sense!

ניט דאס איז דער ענין לאמיתתו כפשוטו!

English translation 769

When He does not interfere

בשעת ער מישט זיך ניט

English translation 770

(or she does not interfere)

(אדער זי מישט זיך ניט)

English translation 771

in the calculations of the Most High –

אין דעם אויבערשטנס חשבונות –

English translation 772

then the Most High is the source of good and the essence of good and the nature of good to do good –

איז דאך דער אויבערשטער דער מקור הטוב ועצם הטוב וטבע הטוב להיטיב 90 –

English translation 773

He will surely bring it about that it should be in its time and in its appointed time,

וועט ער זיכער פירן עס זאל זיין בעתו ובזמנו,

English translation 774

when it needs to be,

ווען עס דארף זיין,

English translation 775

and what needs to be, etc., etc.,

און וואס עס דארף זיין וכו' וכו',

English translation 776

and if it needs to take a time –

און אויב עס דארף געדויערן א זמן –

English translation 777

He will

וועט ער

English translation 778

(the Most High)

(דער אויבערשטער)

English translation 779

seek ways for this! And He will act in pleasant ways,

זוכן וועגן דערצו! און ער וועט טאן בדרכי נועם,

English translation 780

and will not go to do matters about which there is no place to elaborate here,

און ניט גיין טאן ענינים וואס אין כאן המקום להאריך בזה,

English translation 781

which one finishes and one finishes the surroundings

וואס מ'טוט זיך אפ און מ'טוט אפ דעם ארום

English translation 782

(through the calculations),

(דורך די חשבונות),

English translation 783

and to what it brings spiritually and physically –

און צו וואס עס ברענגט ברוחניות און בגשמיות –

English translation 784

to oneself,

צו זיך אליין,

English translation 785

to the husband,

צו דעם מאן,

English translation 786

to the surroundings, etc.,

צו דעם ארום וכו',

English translation 787

not to mention those who look on and seek interpretations,

ניט רעדנדיק וועגן די וואס קוקן זיך צו און זוכן פירושים,

English translation 788

or do not seek any interpretations, etc.!

אדער זוכן ניט קיין פירושים וכו'!

English translation 789

What upon this is the lesson from the story of Hannah:

וואס אויף דעם איז דער לימוד פון דעם סיפור פון חנה:

English translation 790

She did everything that she could,

זי האט געטאן אלץ וואס זי האט געקענט,

English translation 791

so that it should be "for this child I prayed",

כדי עס זאל זיין "אל הנער הזה התפללתי" 91,

English translation 792

so that she should have the child,

כדי זי זאל האבן דעם נער,

English translation 793

"Samuel".

"שמואל".

English translation 794

There is an additional point here:

דערביי איז פאראן א נקודה נוספת:

English translation 795

After Hannah had raised Samuel and brought him to the Mishkan in Shiloh,

נאך דעם וואס חנה האט אויפגעהאדעוועט שמואל'ן און אים געבראכט צו משכן שילה,

English translation 796

the verse relates that she said:

דערציילט דער פסוק אז זי האט געזאגט:

English translation 797

"For this child I prayed, and the Lord has granted me my request which I asked of Him,

"אל הנער הזה התפללתי ויתן ה' לי את שאלתי אשר שאלתי מעמו,

English translation 798

and I also have lent him to the Lord, etc."

וגם 92 אנכי השאלתיהו לה' גו'".

English translation 799

That "I have lent him to the Lord" has two interpretations:

וואס "השאלתיהו לה'" האט אין זיך צוויי טייטשן:

English translation 800

The simple interpretation,

דער פירוש הפשוט,

English translation 801

that this is from the term lending

אז דאס איז מלשון השאלה

English translation 802

("like a person who lends a vessel to his master"),

("כאדם המשאיל כלי לרבו" 93),

English translation 803

and the second interpretation,

און דער צווייטער פירוש,

English translation 804

that this is a term of gift,

אז דאס איז לשון מתנה,

English translation 805

like "and a woman asks of her neighbor, etc." which means

ע"ד ווי "ושאלה אשה משכנתה גו'" 94 וואס מיינט

English translation 806

(according to several commentators)

(לפי כמה מפרשים 95)

English translation 807

a matter of gift.

אן ענין של מתנה.

English translation 808

That both interpretations are true,

וואס די ביידע פירושים זיינען אמת,

English translation 809

because both matters need to be in the service of each and every person:

ווארום עס דארפן זיין ביידע ענינים אין עבודת כאו"א:

English translation 810

First of all there must be a matter of lending,

צום אלעם ערשטן דארף זיין אן ענין פון השאלה,

English translation 811

loaning,

לייען,

English translation 812

because the child always remains connected to his mother;

ווייל דער קינד בלייבט אלע מאל פארבונדן מיט זיין מוטער;

English translation 813

and together with this one gives him away as a gift to the Most High –

און צוזאמען דערמיט גיט מען אים אוועק במתנה צום אויבערשטן –

English translation 814

then the Most High provides him with all the matters that he needs,

וואס דעמולט פארזארגט אים דער אויבערשטער מיט אלע ענינים וואס ער דארף,

English translation 815

for nothing is lacking to Him,

ווארום אים פעלט דאך גארניט,

English translation 816

"Mine is the silver and Mine is the gold",

"לי הכסף ולי הזהב" 96,

English translation 817

both literally and spiritually.

סיי כפשוטו סיי ברוחניות.

English translation 818

That also in the first interpretation,

וואס אויך אין דעם ערשטן פירוש,

English translation 819

that this is only in a manner of lending and borrowing,

אז דאס איז נאר באופן של השאלה והלואה,

English translation 820

it is emphasized how according to the Torah there must be a constant connection between children and parents.

איז מודגש ווי על פי התורה מוז זיין א קשר תמידי צווישן קינדער מיט עלטערן.

English translation 821

That it is so below because it is so above,

וואס אזוי איז עס למטה וויבאלד אז דאס איז אזוי למעלה,

English translation 822

in the "ten supernal Sefirot which descended

אין די "עשר ספירות עליונות שנשתלשלו

English translation 823

(the lower worlds)

(די עולמות תחתונים)

English translation 824

from them".

מהם" 97.

English translation 825

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 826

the relationship of a father to his son becomes a most essential matter:

דער יחס פון א טאטן לבנו ווערט אן ענין עיקרי ביותר:

English translation 827

When the Maggid explains at the beginning of his books the matter of the entire creation of the entire order of descent –

בשעת דער מגיד איז מבאר אין תחילת ספריו דעם ענין פון דער גאנצער בריאה פון גאנץ סדר השתלשלות –

English translation 828

he says that this is analogous to a father and a son,

זאגט ער אז דאס איז בדוגמת אן אב און א בן,

English translation 829

where the son is engraved in the mind

וואס דער בן איז חקוק במוח

English translation 830

(or heart)

(אדער בלב)

English translation 831

of the father, etc.,

האב וכו' 98,

English translation 832

which in this analogy was above,

וואס בדוגמת זה איז געווען למעלה,

English translation 833

and from this the order of descent began.

און דערפון האט זיך גענומען סדר השתלשלות.

English translation 834

Seemingly:

לכאורה:

English translation 835

There are several analogies that the Maggid could have brought,

עס זיינען פאראן כמה משלים וואס דער מגיד האט געקענט ברענגען,

English translation 836

why did he choose specifically this analogy?

פארוואס האט ער אויסגעקליבן דוקא דעם משל?

English translation 837

The explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 838

because this is an analogy according to the Torah,

ווייל דאס איז א משל ע"פ תורה,

English translation 839

where an analogy according to the Torah is not one thing from which one learns about another thing

וואס א משל ע"פ תורה איז ניט איין זאך פון וועלכער מען לערנט אפ אויף א צווייטער זאך

English translation 840

(the subject),

(דעם נמשל),

English translation 841

but in essence the two things

אבער בעצם האבן די צוויי זאכן

English translation 842

(the analogy and the subject)

(דער משל און דער נמשל)

English translation 843

have no connection. An analogy in the Torah is a garment in which the subject itself is clothed! As the Alter Rebbe explains in the matter of "and he spoke

קיין שייכות ניט. א משל אין תורה איז א לבוש אין וועלכן דער נמשל אליין איז זיך מתלבש! ווי דער אלטער רבי איז מבאר 99 אין דעם ענין פון "וידבר

English translation 844

(Solomon)

(שלמה)

English translation 845

three thousand analogies,

שלשת אלפים משל 100,

English translation 846

that this means,

אז דאס מיינט,

English translation 847

that the same matter Solomon clothed and brought down three thousand levels.

אז דעם זעלבן ענין האט שלמה מלביש געווען און אראפגעטראגן דריי טויזנט דרגות.

English translation 848

That is, it speaks here about the subject,

ד.ה. עס רעדט זיך דא וועגן דעם נמשל,

English translation 849

which one needs to bring down and clothe in a lower world,

וועלכן מען דארף אראפטראגן און אנטאן אין אן עולם שלמטה,

English translation 850

until that even there one will understand it.

ביז אז אויך דארטן וועט מען אים פארשטיין.

English translation 851

Therefore the Maggid brings specifically this analogy –

דעריבער ברענגט דער מגיד דוקא אט-דעם משל –

English translation 852

because this is the subject itself,

ווייל דאס איז דער נמשל אליין,

English translation 853

which clothes itself in a lower level!

וואס איז זיך מתלבש אין א נידעריקערע דרגא!

English translation 854

That also from this one sees the importance of children:

וואס אויך דערפון זעט מען די חשיבות פון קינדער:

English translation 855

Together with that one must surely have the help of the Most High,

צוזאמען דערמיט וואס מען דארף זיכער האבן דעם אויבערשטנס הילף,

English translation 856

"and the Lord has granted me, etc." –

"ויתן ה' לי גו'" 91 –

English translation 857

the Torah emphasizes

איז תורה מדגיש

English translation 858

(as emphasized in Chassidus,

(ווי מודגש אין חסידות,

English translation 859

with greater intensity)

ביתר שאת)

English translation 860

that it is relevant in this,

אז עס איז נוגע אין דעם,

English translation 861

the service of man,

די עבודת האדם,

English translation 862

the grasp of human hands,

די תפיסת ידי אדם,

English translation 863

so that it should not be, Heaven forbid, any bread of shame.

כדי עס זאל ניט זיין ח"ו קיין נהמא דכיסופא 101.

English translation 864

And this does not mean, Heaven forbid, that one makes a stop,

און דאס מיינט ניט ח"ו אז מען מאכט אן אנשטעל,

English translation 865

as if this is the work of human hands –

כאילו דאס איז מעשה ידי אדם –

English translation 866

rather, this is what the Torah of truth says,

נאר דאס זאגט תורת אמת,

English translation 867

because the truth is as follows:

ווייל דער אמת איז אזוי:

English translation 868

It is indeed "and God gave to me,"

עס איז טאקע "ויתן ה' לי",

English translation 869

but later it is "and I also lent him" –

אבער שפעטער איז "וגם אנכי השאלתיהו" 92 –

English translation 870

only as a loan,

בלויז בהשאלה,

English translation 871

because the child is connected to the parents.

ווייל דער קינד איז קשור מיט די עלטערן.

English translation 872

And as our Rabbis of blessed memory said, "Three partners there are in a person,"

וכמארז"ל 102 "שלשה שותפים יש באדם",

English translation 873

so that although the Almighty is indeed a primary partner,

וואס הגם אז דער אויבערשטער איז טאקע א שותף עיקרי,

English translation 874

since, however, the Torah of truth says that there are matters in which they are three partners,

וויבאלד אבער אז תורת אמת זאגט אז עס זיינען דא ענינים אין וועלכע זיי זיינען ג' שותפים,

English translation 875

equal partners –

גלייכע שותפים –

English translation 876

therefore it is only as a loan.

דעריבער איז עס נאר בהשאלה.

English translation 877

And one can further explain this –

ועוד י"ל בזה –

English translation 878

according to the hint:

ע"ד הרמז:

English translation 879

That which Hannah called the child "Samuel" –

דאס וואס חנה האט גערופן דאס קינד "שמואל" –

English translation 880

"for from God I asked him,"

"כי מה' שאלתיו",

English translation 881

one can say

קען מען זאגן

English translation 882

(according to the hint)

(ע"ד הרמז)

English translation 883

that this also means from the term loan,

אז אויך דאס מיינט מלשון שאלה,

English translation 884

i.e., the child is on loan with her.

ד.ה. דער קינד איז בהשאלה ביי איר.

English translation 885

And as it is stated in the holy books,

און ווי עס שטייט אין ספרים,

English translation 886

that when the Almighty gives parents a child,

אז בשעת דער אויבערשטער גיט עלטערן א קינד,

English translation 887

it is in the manner of a deposit.

איז עס באופן של פקדון.

English translation 888

I.e., it belongs, it belongs to the Almighty,

ד.ה. געהערן געהערט עס צום אויבערשטן,

English translation 889

only He gives it to the parents as a deposit.

נאר ער גיט דאס די עלטערן אלס א פקדון.

English translation 890

Thus, in this there is a delightful matter

איז אין דעם פאראן א געשמאקער ענין

English translation 891

(according to the law):

(ע"ד ההלכה):

English translation 892

Regarding a deposit,

בנוגע צו א פקדון,

English translation 893

there are indeed

זיינען דאך פאראן

English translation 894

(according to the law)

(ע"פ הלכה)

English translation 895

four guardians:

ד' שומרים:

English translation 896

"An unpaid guardian and a borrower, a paid guardian

"שומר חינם והשואל נושא שכר

English translation 897

(a paid guardian)

(שומר שכר)

English translation 898

and a renter."

והשוכר" 103.

English translation 899

Thus, the law is,

איז דער דין,

English translation 900

that if it is a "borrower," he is

אז בא "שואל" איז ער

English translation 901

(the guardian,

(דער שומר,

English translation 902

the borrower)

דער שואל)

English translation 903

exempt from everything if it is "a borrower with the owner,"

פטור פון אלץ אויב ס'איז "שואל בבעלים" 104,

English translation 904

and in the language of the verse, "If its owner is with him, he shall not pay."

ובלשון הכתוב "אם בעליו עמו לא ישלם" 105.

English translation 905

Consequently,

במילא,

English translation 906

since the deposit that the Almighty gives to parents is in the manner of a borrower

וויבאלד אז דער פקדון וואס דער אויבערשטער גיט עלטערן איז באופן פון א שואל

English translation 907

("for from God I asked him") –

("מה' שאלתיו") –

English translation 908

it turns out,

קומט אויס,

English translation 909

that one is exempt from everything,

אז מ'איז פטור פון אלץ,

English translation 910

since it is always "a borrowing with the owner,"

וויבאלד אז ס'איז אלעמאל "שאלה בבעלים",

English translation 911

because the Almighty is indeed always with him,

ווארום דער אויבערשטער איז דאך אלע מאל מיט אים,

English translation 912

"and behold, God stands over him" *105!

"והנה ה' נצב עליו" *105!

English translation 913

It turns out,

קומט אויס,

English translation 914

that whatever may be and however it may be and however he may conduct himself –

אז וואס ס'זאל ניט זיין און ווי אזוי עס זאל ניט זיין און ווי אזוי ער זאל זיך ניט פירן –

English translation 915

he can claim that this is "a borrowing with the owner."

קען ער טענה'ן אז דאס איז "שאלה בבעלים".

English translation 916

Moreover:

נאכמער:

English translation 917

Not only is he exempt from everything and one must not, Heaven forbid, punish him. Rather, on the contrary:

ניט נאר אז ער איז פטור פון אלץ און מען דארף אים ח"ו ניט מעניש זיין. נאר אדרבה:

English translation 918

One must reward him for the pain that he has! Since he does not need to pay –

מען דארף אים באלוינען פאר דעם צער וואס ער האט! וויבאלד אז ער דארף ניט צאלן –

English translation 919

then why was the pain caused to him? And this must be "according to the pain is the reward,"

איז פארוואס האט מען אים געשאפן דעם צער? און דאס דארף זיין "לפום צערא אגרא" 106,

English translation 920

as is fitting for the pain of a "son of a king,"

ווי עס קומט פאר דעם צער פון א "בן מלך" 107,

English translation 921

the only son of the King of kings –

בנו יחידו של מלך מלכי המלכים –

English translation 922

one already understands what kind of "dowry" is coming to him for it!

פארשטייט מען שוין וואס פאר א "נדן" קומט אים דערפאר!

English translation 923

And also regarding the commandment –

און אויך בנוגע דער מצוה –

English translation 924

"Be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it" –

"פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" –

English translation 925

the instruction mentioned above applies

איז נוגע די הוראה האמורה לעיל

English translation 926

(section 7 and onward)

(סעיף ז ואילך)

English translation 927

of the master of the celebration,

פון דעם בעל ההילולא,

English translation 928

that one must go "from the outset, over":

אז מען דארף גיין "מלכתחילה אריבער":

English translation 929

When it concerns simple people like our estimation,

ווען עס רעדט זיך וועגן אנשים פשוטים כערכנו,

English translation 930

and the Torah comes and says:

און תורה קומט צוגיין און זאגט:

English translation 931

Listen! The Almighty created an entire world,

הערט זיך איין! דער אויבערשטער האט באשאפן א גאנצע וועלט,

English translation 932

a world that is a true reality and not an illusion

א וועלט וואס איז א מציאות אמיתית און ניט קיין אחיזת עינים

English translation 933

(as the Rebbe Maharash elaborates in several of his discourses) –

(ווי דער רבי מהר"ש איז מאריך בכמה דרושים משלו 108) –

English translation 934

and the world must be conquered! And how can you conquer it –

און די וועלט דארף מען אייננעמען! און ווי אזוי קענט איר דאס אייננעמען –

English translation 935

this is through the fulfillment of the command

איז דאס דורכן קיום הציווי

English translation 936

(which is also a granting of power,

(וואס איז אויך א נתינת כח,

English translation 937

for "I do not ask except according to their power")

ווייל "איני מבקש כו' אלא לפי כוחן" 109)

English translation 938

"Be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it";

"פרו ורבו ומילאו את הארץ וכבשוה";

English translation 939

And the matter divides between those who need to fulfill it:

און דער ענין טיילט זיך פאנאנדער צווישן די וועלכע דארפן דאס מקיים זיין:

English translation 940

Regarding women, "All the glory of the king's daughter is within,"

בנוגע צו נשים איז "כל כבודה בת מלך פנימה" 110,

English translation 941

and the matter of conquest is accomplished through the husband –

און דער ענין הכיבוש ווערט אויפגעטאן דורכן מאן –

English translation 942

When the Torah says this to a Jew,

ווען תורה זאגט דאס צו א אידן,

English translation 943

he comes with a claim:

קומט ער מיט א טענה:

English translation 944

How can it be? First he must become a scholar;

היתכן? פריער דארף ער ווערן א למדן;

English translation 945

a pious Jew;

א פרומער איד;

English translation 946

she must become more pious,

זי דארף ווערן פרימער,

English translation 947

and one must conduct oneself as is proper;

און מ'דארף זיך אויפפירן ווי עס דארף צו זיין;

English translation 948

and only then will one be certain regarding the children and their education,

און ערשט דערנאך וועט מען זיין זיכער בנוגע די קינדער און זייער חינוך,

English translation 949

whether through them one will be able to conquer the world, etc.!

צי דורך זיי וועט מען קענען אייננעמען די וועלט וכו'!

English translation 950

To this, the answer is:

אויף דעם איז דער ענטפער:

English translation 951

"From the outset, over"!

"מלכתחילה אריבער"!

English translation 952

One always knew,

מ'האט אלץ געוואוסט,

English translation 953

all these reasons and proofs that are brought for them,

די אלע טעמים און ראיות וואס מען ברענגט אויף זיי,

English translation 954

that thus it is stated in this or that book –

אז אזוי שטייט אין דעם אדער אין יענעם ספר –

English translation 955

but one must do everything "from the outset, over"!

אבער מען דארף טאן אלץ "מלכתחילה אריבער"!

English translation 956

For also the instruction of "from the outset, over" was given to each and every one –

וואס אויך די הוראה פון "מלכתחילה אריבער" איז אפגעגעבן געווארן יעדערן און יעדערע –

English translation 957

because if not,

ווארום אויב ניט,

English translation 958

it would not have been publicized. The instruction was not publicized so that one should do the opposite! Then it is "it is better that they be unintentional, etc." Since the instruction was publicized,

וואלט מען עס ניט מפרסם געווען. מ'האט ניט מפרסם געווען די הוראה כדי מען זאל טאן קאפויר! דעמולט איז "מוטב שיהיו שוגגין וכו'" 111. וויבאלד אז מען האט מפרסם געווען די הוראה,

English translation 959

it is a proof that this applies to everyone,

איז א ראי' אז דאס איז שייך צו יעדערן,

English translation 960

only what then –

נאר וואס דען –

English translation 961

the "from the outset, over" must be in the "world of rectification."

דער "מלכתחילה אריבער" דארף זיין אין "עולם התיקון".

English translation 962

From where did they come to me with a claim,

[מ'איז צו מיר געקומען מיט א טענה,

English translation 963

that I am limiting the matter. What bothers me that it will be "from the outset a crossing over" according to "the world of Tohu"...

וואס איך בין מגביל דעם ענין. וואס ארט מיר אז ס'וועט זיין "מלכתחילה אריבער" לויט "עולם התוהו"...

English translation 964

As long as it should be "from the outset a crossing over." But I can do nothing in this! One lives in the world of Tikkun,

אבי עס זאל זיין "מלכתחילה אריבער". איך קען אבער גארניט טאן אין דעם! מ'לעבט אין עולם התיקון,

English translation 965

so the Torah says. Consequently, it must be according to the boundaries of "the world of Tikkun"...].

אזוי זאגט תורה. במילא דארף עס זיין לויט די גדרים פון "עולם התיקון"...].

English translation 966

Consequently, the practical directive regarding "be fruitful and multiply" is –

במילא איז די הוראה בפועל בנוגע צו "פרו ורבו" –

English translation 967

it should be "from the outset a crossing over":

עס זאל זיין "מלכתחילה אריבער":

English translation 968

It is true indeed that it must come in the study of Torah and fear of Heaven and in all good things –

אמת טאקע אז עס דארף צוקומען אין לימוד התורה און יראת שמים און אין אלע גוטע זאכן –

English translation 969

but when a mitzvah comes your way, do not let it become stale!

אבער מצוה הבאה לידך אל תחמיצנה 112!

English translation 970

[For this has relevance also to these days,

[וואס דאס האט א שייכות אויך צו היינטיקע טעג,

English translation 971

between Yom Kippur and Sukkot,

בין יוהכ"פ לסוכות,

English translation 972

as it is stated in the halachic authorities and brought down in the Shulchan Aruch,

ווי עס שטייט אין פוסקים און אראפגעבראכט אין שו"ע 113,

English translation 973

that "it is a mitzvah to fix the sukkah immediately after Yom Kippur,

אז "מצוה לתקן הסוכה מיד לאחר י"כ,

English translation 974

when a mitzvah comes your way, do not let it become stale":

מצוה הבאה לידך אל תחמיצנה":

English translation 975

He indeed has a full twenty-four hours,

ער האט טאקע גאנצע פיר מעת לעת,

English translation 976

and has servants and servants of servants –

און האט משרתים ומשרתי משרתים –

English translation 977

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 978

since it is the night after Yom Kippur, it is "when a mitzvah comes your way, do not let it become stale"! There are still many mitzvot,

וויבאלד אז ס'איז מוצאי יו"כ איז "מצוה הבאה לידך אל תחמיצנה"! איי ס'זיינען פאראן נאך פיל מצוות,

English translation 979

another 613 mitzvot,

נאך תרי"ב מצוות,

English translation 980

you will also occupy yourself with them. But for now it is "do not let it become stale"].

וועסטו מיט זיי זיך אויך פארנעמען. אבער דערווייל איז "אל תחמיצנה"].

English translation 981

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 982

since this is "a question with the owner present",

וויבאלד אז דאס איז "שאלה בבעלים",

English translation 983

together with the Almighty who is always with him –

צוזאמען מיטן אויבערשטן וואס געפינט זיך אלע מאל מיט אים –

English translation 984

"and behold, the Lord stands over him" –

"והנה ה' נצב עליו" –

English translation 985

the Almighty exempts him from all things that are contrary to reward

באפרייט אים דער אויבערשטער פון אלע זאכן וואס זיינען היפך השכר

English translation 986

("if its owner is with him, he shall not pay"),

("אם בעליו עמו לא ישלם"),

English translation 987

and on the contrary,

ואדרבה,

English translation 988

He gives him a special reward for having had for the moment a small moment of an unpleasant situation.

ער גיט אים א שכר מיוחד דערפאר וואס ער האט געהאט לפי שעה א רגע קטן פון א מצב בלתי נעים.

English translation 989

And the matter of "be fruitful and multiply" also pertains to the spiritual service of man regarding himself:

און דער ענין פון "פרו ורבו" איז אויך נוגע בעבודת האדם ברוחניות בנוגע לעצמו:

English translation 990

As explained elsewhere in the matter of "may your springs spread outward",

ע"ד המבואר במ"א 114 אין דעם ענין פון "יפוצו מעינותיך חוצה",

English translation 991

that "outward" can also mean the "outward" within man himself;

אז "חוצה" קען מיינען אויך דעם "חוצה" שבאדם עצמו;

English translation 992

the emotions of the heart which are "outward" relative to the intellect in the head –

די מדות שבלב וועלכע זיינען "חוצה" בערך המוחין שבראש –

English translation 993

In this manner it is also in our matter:

ע"ד זה איז אויך בעניננו:

English translation 994

the emotions of the heart,

די מדות שבלב,

English translation 995

and the hands and feet of the body,

און די ידים ורגלים שבגוף,

English translation 996

are in the category of "children" and "disciples" of the powers above them,

זיינען בבחי' "קינדער" און "מחונכים" פון די כחות שלמעלה מהם,

English translation 997

as explained in Tanya that the intellect is called "fathers" regarding the emotions which are called "son and daughter".

ווי מבואר אין תניא 115 אז די מוחין ווערן אנגערופן "אמות" לגבי המדות וועלכע ווערן אנגערופן "בן ובת".

English translation 998

One must learn from the aforementioned story of Chana and Shmuel –

דארף מען זיך לערנען פון דעם סיפור הנ"ל פון חנה ושמואל –

English translation 999

how the involvement must also be with the emotions of the heart and below that –

ווי עס דארף זיין די התעסקות אויך מיט די מדות שבלב ולמטה מזה –

English translation 1000

and not be satisfied with the service in the lofty powers of the soul.

און ניט באגנוגענען זיך מיט דער עבודה בכחות הנעלים שבנפש.

English translation 1001

In this manner, the matter also pertains to the spiritual service of man in relation to another:

עד"ז איז דער ענין נוגע אויך בעבודת האדם ברוחניות ביחס אל הזולת:

English translation 1002

It is known the saying that the leader of our generation said that the mitzvah of "be fruitful and multiply" is the first mitzvah in the Torah. Someone asked him what he should do regarding connection,

ס'איז ידוע דער פתגם וואס נשיא דורנו האט געזאגט 116 אז די מצוה פון "פרו ורבו" איז די ערשטע מצוה בתורה. איינער האט ביי אים געפרעגט וואס זאל ער טאן בנוגע התקשרות,

English translation 1003

the Rebbe answered him,

האט אים דער רבי געענפערט,

English translation 1004

make me a chassid and through this there will be connection *116.

מאך מיר א חסיד און דורך דעם וועט זיין התקשרות *116.

English translation 1005

What the explanation of this is simply,

וואס דער פירוש בזה איז בפשטות,

English translation 1006

according to the words of Rashi that "the teacher is called father" and "the students are called children",

לפי דברי רש"י 117 אז "הרב קרוי אב" און "התלמידים קרויים בנים",

English translation 1007

consequently it is understood,

במילא איז מובן,

English translation 1008

that the mitzvah of "be fruitful and multiply" is also regarding students.

אז די מצוה פון "פרו ורבו" איז אויך בנוגע צו תלמידים.

English translation 1009

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1010

when it speaks about someone who cannot fulfill the mitzvah in its simple sense

בשעת עס רעדט זיך וועגן איינעם וואס קען ניט מקיים זיין די מצוה כפשוטה

English translation 1011

(for whatever reason it may be),

(מאיזו סיבה שתהי'),

English translation 1012

or even someone who has fulfilled the mitzvah in its simple sense –

אדער אפילו איינעם וואס האט מקיים געווען די מצוה כפשוטה –

English translation 1013

he must nevertheless,

ער דארף דאךי אבער,

English translation 1014

together with this,

ביחד עם זה,

English translation 1015

fulfill the mitzvah also in spirituality.

מקיים זיין די מצוה אויך ברוחניות.

English translation 1016

He must exert all his strength to make another Jew a chassid for the Almighty! And such a chassid who will conquer the world,

דארף ער ליגן בכל כחו אויף מאכן נאך א אידן פאר דעם אויבערשטנס א חסיד! און אזא חסיד וואס וועט כובש זיין די וועלט,

English translation 1017

that it should be "and the exalted over all the earth in your blessings"!

עס זאל זיין "והנשא על כל הארץ ביקריך" 118!

English translation 1018

(For this is the service of Rosh Hashanah,

(וואס דאס איז די עבודה פון ר"ה,

English translation 1019

which is then drawn down in revelation in "on the day of our festival",

וועלכע מ'איז דערנאך ממשיך בגלוי אין "ביום חגינו" 119,

English translation 1020

through the preparation and service in the intervening days).

דורך די הכנה ועבודה שבימים שבינתיים).

English translation 1021

And simply:

ובפשטות:

English translation 1022

This means the service that is connected with all matters of spreading the wellsprings,

דאס מיינט מען די עבודה וואס איז פארבונדן מיט אלע ענינים פון הפצת המעיינות,

English translation 1023

all matters of spreading Judaism.

אלע ענינים פון הפצת היהדות.

English translation 1024

Beginning with the general matters –

אנהויבנדיק פון די ענינים כלליים –

English translation 1025

love and unity of Israel,

אהבת ואחדות ישראל,

English translation 1026

educating oneself and others,

חינוך עצמו וזולתו,

English translation 1027

Torah and tefillin

תורה ותפילין

English translation 1028

[and the entire Torah is compared to tefillin],

[והוקשה כל התורה כולה לתפילין 120],

English translation 1029

and mezuzah and charity and a house full of books – Yavneh and its sages,

ומזוזה וצדקה ובית מלא ספרים-יבנה וחכמי',

English translation 1030

and the kashrut of eating and drinking and family purity and candles of Shabbat and Yom Tov.

וכשרות האכילה ושתי' וטהרת המשפחה ונרות ש"ק ויו"ט.

English translation 1031

And especially since one stands before Yom Tov,

ובפרט אז מען שטייט פאר יו"ט,

English translation 1032

when one will recite Shehecheyanu twice for the lighting of the candle on the first days of the festival,

ווען מ'וועט מאכן צוויי מאל שהחיינו אויף הדלקת הנר בימים הראשונים של חג,

English translation 1033

and on the last days –

און בימים האחרונים –

English translation 1034

it is even more pertinent that one should do in all matters so that it should reach every Jewish woman and daughter,

איז דאך נאך מער נוגע מען זאל טאן אין אלע ענינים כדי עס זאל אנקומען צו יעדע אידישע פרוי און טאכטער,

English translation 1035

they should know about candles of Shabbat and Yom Tov,

זיי זאלן וויסן וועגן נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 1036

And even small girls,

און אפילו קליינע מיידעלעך,

English translation 1037

when they have reached the age of education;

משהגיעו לחינוך;

English translation 1038

and also if there is a doubt whether they have "reached the age of education," it is also worthwhile for them to illuminate their fortune one week earlier,

און אויך אויב ס'איז א ספק צי "הגיעו לחינוך" איז אויך כדאי זיי זאל באלייכטן איר מזל מיט א וואך פריער,

English translation 1039

or a few days earlier. If there is a possibility for them to illuminate and make the house brighter until the eyes of flesh will see it,

אדער מיט עטלעכע טעג פריער. אויב ס'איז דא א מעגלעכקייט זיי זאל באלייכטן און מאכן די הויז ליכטיקער ביז אז עיני בשר וועלן עס זען,

English translation 1040

even the eyes of flesh of a non-Jew –

אפילו עיני בשר פון א ניט-אידן –

English translation 1041

one need not remain in any doubt whether she has reached the age of education or not. Because even if one will later realize that it still needs to last a time until "she will reach the age of education,"

דארף מען ניט ליגן אין קיין ספק צי הגיעה לחינוך צי ניט. ווארום אפילו אז מ'וועט זיך שפעטער כאפן אז עס דארף נאך געדויערן א זמן ביז "תגיע לחינוך",

English translation 1042

what has one lost here?!

איז וואס האט מען דא דערלייגט?!

English translation 1043

It has become light in the house,

ס'איז געווארן ליכטיק אין הויז,

English translation 1044

through a very actual part of G-d from above that is found in the girl,

דורך א חלק אלוקה ממעל ממש וואס געפינט זיך אין דער מיידעלע,

English translation 1045

which the very actual part of G-d from above has effected upon the parents that they should endeavor that she should light a day before she has reached the age of education!

וואס דער חלק אלוקה ממעל ממש האט גע'פועל'ט אויף די עלטערן זיי זאלן זיך משתדל זיין אז זי זאל אנצינדן א טאג איידער הגיעה לחינוך!

English translation 1046

The effect in the world has been revealed,

די פעולה בעולם האט זיך אויפגעטאן,

English translation 1047

because when the father or the mother go into that room,

ווארום ווען דער פאטער אדער די מוטער גייען אין דעם חדר,

English translation 1048

they are not "stricken with wood and stone"

זיינען זיי ניט "נכשל בעץ ובאבן" 121

English translation 1049

(regarding which it is not relevant whether one who has not reached the age of education lit it)!

(וואס לגבי דעם איז ניט נוגע צי דאס האט אנגעצונדען אזא וואס לא הגיעה לחינוך)!

English translation 1050

Additionally, one must also do in this campaign of endeavoring that every Jew should have a letter in one of the general Torah scrolls,

עד"ז דארף מען אויך טאן אין דעם מבצע פון משתדל זיין זיך אז יעדער איך זאל האבן אן אות אין איינער פון די ספרי תורה הכלליים,

English translation 1051

so that then everyone will be "found written in the book."

וואס דעמולט וועט יעדערער זיין "נמצא כתוב בספר" 122.

English translation 1052

That all of this will bring about very soon the fulfillment of the prophecy that is read in the haftarah of Sukkot,

וואס דאס אלעס וועט ברענגען בקרוב ממש דעם קיום היעוד וואס מען לייענט אין דער הפטרה פון סוכות 123,

English translation 1053

the true and complete redemption that is particularly connected with the festival of Sukkot,

די גאולה האמיתית והשלימה וואס איז פארבונדן במיוחד מיט חג הסוכות,

English translation 1054

until then "they will come

ביז אז דעמולט "יבואו

English translation 1055

(even the nations of the world)

(אפילו אומות העולם)

English translation 1056

to celebrate the festival of Sukkot",

לחוג את חג הסוכות" 124,

English translation 1057

and especially Jews simply,

ובפרט אידן בפשטות,

English translation 1058

because then there will be the "and spread over us the Sukkah of Your peace",

ווארום דעמולט וועט זיין דער "ופרוש 125 עלינו סוכת שלומך" 126,

English translation 1059

the Sukkah of the skin of the Leviathan.

סוכת עורו של לויתן 127.

English translation 1060

That all these matters are connected with the true redemption through our righteous Mashiach,

וואס די אלע ענינים זיינען פארבונדן מיט דער גאולה האמיתית ע"י משיח צדקנו,

English translation 1061

who will come and redeem us and lead us upright to our land,

וואס יבא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו,

English translation 1062

"with our young and with our old, with our sons and with our daughters",

"בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו",

English translation 1063

The perfection of the people,

שלימות העם,

English translation 1064

together with the perfection of the Torah and its commandments,

צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי',

English translation 1065

together with the perfection of the Holy Land –

צוזאמען מיט שלימות ארץ הקודש –

English translation 1066

even in the last days of exile,

נאך אין די לעצטע טעג פון גלות,

English translation 1067

when "and for all the children of Israel there was light in their dwellings",

ווען "ולכל בני ישראל הי' אור במושבותם" 128,

English translation 1068

and one makes all these matters "from the outset in a transcending manner."

און מ'מאכט די אלע ענינים "מלכתחילה אריבער".

English translation 1069

Consequently, it is understood that also the redemption is in a manner of "and behold, with the clouds of heaven",

במילא איז פארשטאנדיק אז אויך די גאולה איז אין אן אופן פון "וארו עם ענני שמיא" 129,

English translation 1070

in a manner of "I will hasten it",

אין אן אופן פון "אחישנה" 130,

English translation 1071

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1072

As has been discussed several times,

כמדובר כמה פעמים,

English translation 1073

there is also a special lesson from the special determination that is in each particular year.

איז דאך אויך פאראן א לימוד מיוחד פון דער קביעות מיוחדת שבכל שנה מסוימת.

English translation 1074

And additionally regarding the day of the yahrtzeit of our Rebbe the Maharash –

ועד"ז בנוגע צום יום ההילולא פון רבי'ן מהר"ש –

English translation 1075

that in addition to all the aforementioned lessons which are equal in every year,

אז בנוסף צו די אלע לימודים האמורים וועלכע זיינען שוה בכל שנה,

English translation 1076

there is a special lesson each and every year,

איז פאראן א לימוד מיוחד מדי שנה בשנה,

English translation 1077

because in each year a new light shines from above.

ווייל בכל שנה איז מאיר אן אור חדש מלמעלה.

English translation 1078

The special novelty in this year is –

דער חידוש מיוחד שבשנה זו איז –

English translation 1079

that this is the one hundred and first year since his passing. Last year was the one hundredth year,

אז דאס איז די שנת המאה ואחת להסתלקותו. בשנה שעברה איז געווען די שנת המאה,

English translation 1080

and today, the 13th of Tishrei, is the one hundred and first year

און היינטיקן י"ג תשרי איז דאס שנת המאה ואחת

English translation 1081

(or one hundred and one),

(אדער מאה ואחד),

English translation 1082

because the passing was in the year 5643,

ווארום די הסתלקות איז געווען בשנת תרמ"ג,

English translation 1083

and this current year is 5744.

און היינטיקן יאר איז תשד"מ.

English translation 1084

The explanation of this:

דער ביאור בזה:

English translation 1085

The content of the day of the yahrtzeit is,

דער תוכן פון דעם יום ההילולא איז,

English translation 1086

as mentioned above,

כנ"ל,

English translation 1087

the concept of "from the outset in a transcending manner",

דער ענין פון "לכתחילה אריבער",

English translation 1088

and in the concept of "from the outset in a transcending manner" itself there are two modes:

און אין דעם ענין פון "לכתחילה אריבער" גופא זיינען פאראן צוויי אופנים:

English translation 1089

the mode of "one hundred" and the mode of "one hundred and one."

דער אופן פון "מאה" און דער אופן פון "מאה ואחת".

English translation 1090

It is explained in Chassidus in many places,

ס'איז מבואר אין חסידות בכ"מ,

English translation 1091

that the content of the number one hundred is –

אז דער תוכן פון מספר מאה איז –

English translation 1092

the absolute perfection that is in matters of nature,

די שלימות מוחלטת שבעניני טבע,

English translation 1093

the perfection that is within measurement and limitation.

די שלימות שבמדידה והגבלה 131.

English translation 1094

Because the perfection of number is the number ten,

ווארום דער שלימות המספר איז מספר עשר 132,

English translation 1095

with ten utterances the world was created,

בעשרה מאמרות נברא העולם 133,

English translation 1096

and so too above –

און אזוי אויך למעלה –

English translation 1097

ten sefirot;

עשר ספירות 134;

English translation 1098

and when each of the ten is included of all the others, it becomes the perfection of "one hundred."

און בשעת יעדערער פון די עשר איז כלול פון אלע אנדערע ווערט די שלימות פון "מאה".

English translation 1099

That this is also the reason for that which "a person is obligated to recite one hundred blessings every day",

וואס דאס איז אויך דער טעם דערפון וואס "חייב אדם לברך מאה ברכות בכל יום" 135,

English translation 1100

because since the Almighty "renews each day, constantly, the work of creation",

ווייל וויבאלד אז דער אויבערשטער איז "מחדש בכל יום תמיד מעשה בראשית" 136,

English translation 1101

the concept of blessing must be drawn down each day in its perfection –

דארף נמשך ווערן בכל יום ענין הברכה בשלימותו –

English translation 1102

in the number one hundred.

במספר מאה.

English translation 1103

The innovation of the number "one hundred and one" is –

דער אויפטו פון מספר "מאה ואחד" איז –

English translation 1104

as it states in Tanya explaining our Sages' statement "one who reviews his chapter one hundred times is not comparable to one who reviews his chapter one hundred and one times":

ווי ער זאגט אין תניא 137 בביאור מארז"ל 138 "אינו דומה שונה פרקו מאה פעמים לשונה פרקו מאה פעמים ואחד":

English translation 1105

The concept of "one hundred times" is the perfection that is within nature itself,

דער ענין פון "מאה פעמים" איז די שלימות שבטבע גופא,

English translation 1106

either a nature that was born with him from the outset,

אדער א טבע וואס איז נולד געווארן מיט אים מלכתחילה,

English translation 1107

or a habit that has become a second nature. The concept of "one hundred and one" –

אדער א הרגל שנעשה טבע שני 139. דער ענין פון "מאה ואחת" –

English translation 1108

is a change of nature.

איז שינוי הטבע.

English translation 1109

And these are the two modes in "from the outset in a transcending manner":

און דאס זיינען די צוויי אופנים אין "מלכתחילה אריבער":

English translation 1110

There is the concept of "from the outset above" that is within nature,

ס'איז דא דער ענין פון "מלכתחילה אריבער" שבטבע,

English translation 1111

the perfection of nature,

די שלימות הטבע,

English translation 1112

similar to the encompassing powers of the soul,

ע"ד ווי די כחות מקיפים שבנפש,

English translation 1113

which are "from the outset above" relative to the internal powers,

וועלכע זיינען "לכתחילה אריבער" לגבי די כחות פנימיים,

English translation 1114

and similar to the intellect relative to the emotions.

און ע"ד השכל לגבי המדות.

English translation 1115

Afterwards there is the concept of "from the outset above" entirely,

דערנאך איז דא דער ענין פון "מלכתחילה אריבער" לגמרי,

English translation 1116

like the aspect of the encompassing of the encompassing which is completely above nature.

ווי בחי' מקיף דמקיף וואס איז למעלה מן הטבע לגמרי.

English translation 1117

[And similar to what is explained in Likkutei Torah regarding the matter of Kingships, Remembrances, and Shofarot:

[וע"ד המבואר בלקו"ת 140 בענין מלכיות זכרונות ושופרות:

English translation 1118

Kingships is the aspect of the One Who Fills All Worlds,

מלכיות איז בחי' ממלא כל עלמין,

English translation 1119

Remembrances is the aspect of the One Who Encompasses All Worlds,

זכרונות איז בחי' סובב כל עלמין,

English translation 1120

and Shofarot –

און שופרות –

English translation 1121

the general Encompassing, that He encompasses equally the Encompassing and the Filling together].

דער סובב הכללי אז ער איז מקיף בשווה סובב וממלא גם יחד].

English translation 1122

And this is the innovation of the one hundred and first year –

און דאס איז דער אויפטו פון שנת המאה ואחת –

English translation 1123

the concept of "from the outset above" which is completely above nature.

דער ענין פון "מלכתחילה אריבער" וואס איז לגמרי למעלה מן הטבע.

English translation 1124

An example of this we find from "the time of our joy",

א דוגמא לדבר געפינען מיר פון "זמן שמחתנו",

English translation 1125

the matter of joy:

ענין השמחה:

English translation 1126

It has already been spoken several times during the month,

שוין גערעדט כמה פעמים במשך החודש 141,

English translation 1127

that in the regular life of a person we find two modes and movements –

אז בחייו הרגילים של האדם געפינען מיר צוויי אופנים ותנועות –

English translation 1128

there are matters of measurement and limitation in which change is applicable,

ס'איז דא ענינים של מדידה והגבלה וואס אין זיי איז שייך שינויים,

English translation 1129

and there are matters above measurement and limitation in which there is absence of change.

און ס'איז דא ענינים שלמעלה ממדידה והגבלה וואס אין זיי איז העדר השינוי.

English translation 1130

This is also learned

וואס דאס לערנט מען אויך אפ

English translation 1131

(as explained there)

(כמבואר שם)

English translation 1132

from the intercalated year –

פון שנת העיבור –

English translation 1133

the conjunction of the course of the sun and the course of the moon,

חיבור מהלך החמה ומהלך הלבנה,

English translation 1134

absence of change and change.

העדר השינוי ושינוי.

English translation 1135

These two modes of conduct are both within the boundaries of nature.

וואס די ביידע אופני ההנהגה זיינען אלץ אין גדרי הטבע.

English translation 1136

Afterwards there exists a third mode of conduct,

דערנאך איז פאראן א דריטער אופן ההנהגה,

English translation 1137

the conduct of a person at the time of joy,

הנהגת האדם בשעת השמחה,

English translation 1138

when he then does matters above measurement and limitation in a manner that is completely incomparable to the "above measurement and limitation" of a regular time,

וואס דעמולט טוט ער ענינים שלמעלה ממדידה והגבלה באופן וואס איז שלא בערך לגמרי פון דעם "למעלה ממדידה והגבלה" פון א זמן הרגיל,

English translation 1139

as explained in the wedding discourses "Rejoice, You Shall Rejoice".

כמבואר בדרושי חתונה "שמח תשמח" 142.

English translation 1140

This corresponds to what is explained above regarding the matter of Kingships, Remembrances, and Shofarot,

וואס דאס איז מתאים עם המבואר לעיל בענין מלכיות זכרונות ושופרות,

English translation 1141

for the matter of Shofarot in the Sefirot is the Sefirah of Binah –

ווארום דער ענין פון שופרות אין ספירות איז ספירת הבינה –

English translation 1142

"the mother of the children is joyous",

"אם הבנים שמחה" 143,

English translation 1143

the aspect of joy that is completely above measurement and limitation.

בחי' השמחה שלמעלה ממדידה והגבלה לגמרי.

English translation 1144

From the above it is also understandable the practical instruction in conduct regarding matters of Torah and mitzvot,

מהאמור לעיל איז אויך פארשטאנדיק די הוראה בפועל אין דער הנהגה בעניני תורה ומצוותי',

English translation 1145

that together with conduct in a manner of "you shall not add and you shall not diminish",

אז צוזאמען מיט דער הנהגה אין אן אופן פון "לא תוסיפו ולא תגרעו",

English translation 1146

and with conduct in a manner of "to ascend in holiness" until "from the outset above" –

און מיט דער הנהגה אין אן אופן פון "להעלות בקודש" ביז "לכתחילה אריבער" –

English translation 1147

there must also be conduct in an ascent that is higher than both of these lines.

דארף זיין די הנהגה אויך אין אן עלי' וואס איז העכער פון די ביידע קוים.

English translation 1148

And as everyone can easily interpret how this is relevant to practice,

און ווי יעדערער קען דאס לייכט אפטייטשן ווי דאס איז נוגע לפועל,

English translation 1149

even for the simplest of the simple regarding his conduct.

ביז אפילו א פשוט שבפשוטים בנוגע להנהגתו.

English translation 1150

And especially when one will make him understand what is being discussed

ובפרט ווען מ'וועט אים געבן צו פארשטיין וואס עס רעדט זיך

English translation 1151

(in the letters of Chassidut and Kabbalah)

(באותיות החסידות והקבלה)

English translation 1152

in the discourses of "Rejoice, You Shall Rejoice",

אין די מאמרים פון "שמח תשמח",

English translation 1153

with the parable brought there of the situation of a Jew at the time of the joy of his only son or the joy of the wedding of his only son and the like,

מיטן משל וואס ברענגט זיך דארטן פון דעם מצב פון א אידן בשעת שמחת בנו יחידו אדער שמחת חתונת בנו יחידו וכיו"ב,

English translation 1154

with the lengthy discussion there,

מיט די אריכות הדברים דארטן,

English translation 1155

until it descends into the understanding and comprehension of the simplest of the simple at that time

ביז דאס קומט אראפ אין הבנה והשגה פון א פשוט שבפשוטים ביז דעמולט

English translation 1156

(through which he already ceases to be the simplest of the simple,

(וואס דורך דעם ווערט ער שוין אויס פשוט שבפשוטים,

English translation 1157

for since he understands it, something must come to him).

ווארום וויבאלד ער פארשטייט עס מוז אים עפעס צוקומען).

English translation 1158

Here is also the place to note regarding that which there were those who wanted to interpret the discussed difference between the sun and the moon –

כאן איז אויך המקום להעיר בנוגע לזה וואס עס זיינען געווען אזוינע 144 וואס האבן געוואלט אפטייטשן דעם חילוק המדובר 145 צווישן שמש ולבנה –

English translation 1159

absence of change and change –

העדר השינוי און שינוי –

English translation 1160

that this is the difference between general principles and particulars:

אז דאס איז דער חילוק צווישן כללים און פרטים:

English translation 1161

For general principles, righteousness,

בא כללים, צדק,

English translation 1162

straightness,

יושר,

English translation 1163

it shall not be exchanged,

לא תהי' מוחלפת,

English translation 1164

the thirteen principles by which the Torah is expounded, etc. –

שלש עשרה מדות שהתורה נדרשת בהן 146 וכו' –

English translation 1165

no changes are applicable;

איז ניט שייך קיינע שינויים;

English translation 1166

when it descends into particulars, changes are applicable there.

בשעת עס קומט אראפ אין פרטים איז דארטן שייך שינויים.

English translation 1167

The matter is not so:

איז דער ענין ניט אזוי:

English translation 1168

There are general principles that specifically stand in changes,

עס זיינען פאראן כללים וואס שטיין דוקא אין שינויים,

English translation 1169

and particulars that also stand in a manner of absence of change,

און פרטים וואס שטייען אויך אין אן אופן פון העדר השינוי,

English translation 1170

"he shall not be moved".

"בל ימוט".

English translation 1171

There are those,

ס'זיינען פאראן אזוינע,

English translation 1172

that as long as one does not bring them a proof from deep matters in Chassidut –

וואס כל זמן מען ברענגט זיי ניט קיין ראי' פון ענינים עמוקים שבחסידות –

English translation 1173

the matter does not settle with them!

לייגט זיך בא זיי די זאך ניט אפ!

English translation 1174

There was an incident where there was discussion about the "Tree of Knowledge",

ס'איז געווען א מעשה וואס עס האט זיך גערעדט 147 וועגן "עץ הדעת",

English translation 1175

which "the majority of people" interpret as an undesirable matter,

וואס "עמא דבר" טייטשן אז דאס איז אן ענין בלתי רצוי,

English translation 1176

not fit to mention,

ניט שייכות צו זאגן,

English translation 1177

it is the opposite of the Tree of Life, etc., etc.

ס'איז היפך עץ החיים וכו' וכו'.

English translation 1178

It came out in the course of the discussion,

איז אויסגעקומען בהמשך השקו"ט,

English translation 1179

that in essence the Tree of Knowledge is a good thing,

אז בעצם איז עץ הדעת א גוטע זאך,

English translation 1180

only one must know how to use it,

נאר מען דארף וויסן ווי צו נוצן דאס,

English translation 1181

and when.

און ווען.

English translation 1182

They began to search where this is written –

האט מען אנגעהויבן זוכן וואו דאס שטייט –

English translation 1183

and they found regarding this in Kuntres Etz HaChayim,

און מ'האט געפונען וועגן דעם אין קונטרס עץ החיים 148,

English translation 1184

where it is brought down from Rabbi Chaim Vital, etc.,

וואס דארטן ווערט אראפגעבראכט פון רח"ו כו',

English translation 1185

that the Tree of Knowledge was a good thing, etc., etc.

אז עץ הדעת איז געווען א גוטע זאך וכו' וכו'.

English translation 1186

They brought this earlier and marked it,

האט מען דאס פריער געבראכט און אנגעצייכנט 149,

English translation 1187

and afterwards they wanted to print it.

און דערנאך האט מען דאס געוואלט דרוקן.

English translation 1188

The father asked:

האב איך געפרעגט:

English translation 1189

After all things,

נאך אלע זאכן,

English translation 1190

it is indeed written in Kuntres HaHaritzal etc.;

עס שטייט טאקע אין כתהאריז"ל וכו';

English translation 1191

But when one will ask a "ben chamesh lamikra" whether the Tree of Knowledge was a bad thing,

בשעת אבער מ'וועט א פרעג טאן א "בן חמש למקרא" צי דער עץ הדעת איז געווען א שלעכטע זאך,

English translation 1192

a harmful thing. Or a thing that has benefit –

א דבר המזיק. אדער א דבר שיש בו תועלת –

English translation 1193

he will immediately say that this is certainly a thing that has benefit:

וועט ער גלייך זאגן אז דאס איז זיכער א דבר שיש בו תועלת:

English translation 1194

He studied Chumash with Rashi,

ער האט געלערנט חומש מיט רש"י,

English translation 1195

Rashi explains that the Tree of Knowledge was a fig tree. And he knows,

טייטשט רש"י 150 אפ אז דער עץ הדעת איז געווען אן עץ תאנה. און ער ווייס,

English translation 1196

that a "fig" is from the seven species with which the Land of Israel was praised!

אז א "תאנה" איז פון די ז' מינים שנשתבחה בהם ארץ ישראל 151!

English translation 1197

That is, that in addition to that which the Land of Israel has praises in its own right,

ד.ה. אז נוסף לזה וואס ארץ ישראל האט שבחים מצד עצמה,

English translation 1198

one praises the Land of Israel with an additional praise,

איז מען משבח ארץ ישראל מיט נאך א שבח,

English translation 1199

that figs grow in it!

אז אין איר וואקסן תאנים!

English translation 1200

It is indeed a very good thing to bring and also mention what is written in Kuntres Etz HaChayim;

ס'איז טאקע זייער א גוטע זאך ברענגען און דערמאנען אויך וואס עס שטייט אין קונטרס עץ החיים;

English translation 1201

But one must not forget the simple meaning of the verse!

מ'דארף אבער ניט פארגעסן אויף פשוטו של מקרא!

English translation 1202

One argues:

טענה'ט מען:

English translation 1203

The simple meaning of the verse is good for a five-year-old child –

פשוטו של מקרא איז גוט פאר א פינף יאריקן קינד –

English translation 1204

But he is already grown up and has studied Mishnah!

ער איז אבער שוין אויסגעוואקסן און האט געלערנט משנה!

English translation 1205

I say to him:

זאג איך אים:

English translation 1206

Good! Then bring a proof from the Gemara! The Gemara says the Tree of Knowledge "was wheat" –

גוט! טא ברענג א ראי' פון דער גמרא! די גמרא 152 זאגט עץ הדעת "חטה היתה" –

English translation 1207

Wheat is also from the seven species with which the Land of Israel was praised!

איז דאך חטה אויך פון די ז' מינים שנשתבחה בהם א"י 153!

English translation 1208

And regarding this, it is in many matters,

ועד"ז איז בכו"כ ענינים,

English translation 1209

that one wants proofs specifically from deep matters in Chassidus.

אז מ'וויל ראיות דוקא פון ענינים עמוקים שבדא"ח.

English translation 1210

Regarding this, concerning the matter mentioned

עד"ז בנוגע ענין האמור

English translation 1211

(above, section 36) –

(לעיל סעיף לו) –

English translation 1212

that there are rules that stand specifically with variations –

אז עס זיינען פאראן כללים וואס שטייען דוקא בשינויים –

English translation 1213

one finds this matter at great length in the continuation of 5666 in the discussion about oneg and ratzon, which is higher than which

געפינט מען דעם ענין באריכות גדולה בהמשך תרס"ו 154 בהשקו"ט וועגן עונג ורצון מי גבוה ממי

English translation 1214

(and regarding this, it is difficult to discern what the conclusion is):

(און דערביי איז שווער פאנאנדערקלייבן זיך וואס איז דער מסקנא):

English translation 1215

The difference between oneg and ratzon is like the difference between the sun and the moon:

דער חילוק צווישן עונג ורצון איז דאס ע"ד דער חילוק צווישן שמש ולבנה:

English translation 1216

The true essence of the matter of oneg is rest. Therefore, "and you shall call the Shabbat a delight"

אמיתית ענין העונג איז מנוחה. וואס דערפאר "וקראת לשבת עונג" 155

English translation 1217

(since Shabbat is a day of rest),

(וואס שבת איז א יום מנוחה),

English translation 1218

and one says "the king's delights in His very essence",

און מ'זאגט "שעשועי המלך בעצמותו" 156,

English translation 1219

and several matters in oneg that show that it is connected with rest –

וכמה ענינים בעונג וואס ווייזן אז דאס איז פארבונדן מיט מנוחה –

English translation 1220

the absence of change,

העדר השינוי,

English translation 1221

like the sun.

אזוי ווי דער שמש.

English translation 1222

The matter of ratzon is precisely the opposite:

ענין הרצון איז פונקט דער היפך:

English translation 1223

Why is it called by the name "ratzon"? Because it runs –

פארוואס ווערט ער אנגערופן בשם "רצון"? דערפאר וואס ער לויפט –

English translation 1224

ratzon from the term ratzo. It wants to have something –

רצון מלשון רצוא. ער וויל עפעס האבן –

English translation 1225

it runs,

לויפט ער,

English translation 1226

it wants to have a desire:

ער וויל האבן א רצון:

English translation 1227

the desire of the soul,

רצון של הנפש,

English translation 1228

the inclination of the soul,

נטיית הנפש,

English translation 1229

with all the explanations that are said about this.

מיט די אלע ביאורים וואס מ'זאגט אין דעם 157.

English translation 1230

Both oneg and ratzon are both the most general matters. So much so, that in the continuation of 5666, there is the entire discussion there as to which of them is higher and which includes all the forces below it,

וואס סיי עונג און סיי רצון זיינען ביידע ענינים הכי כלליים. ער כדי כך אז אין המשך תרס"ו איז דארט די גאנצע שקו"ט וועלכע פון זיי איז העכער און וואס איז כולל כל הכחות שלמטה מזה,

English translation 1231

which are particular forces. From one aspect, ratzon includes all the forces,

וועלכע זיינען כחות פרטיות. איז מצד איין ענין איז רצון כולל כל הכחות,

English translation 1232

and from a second aspect,

און מצד א צווייטער ענין,

English translation 1233

oneg includes all the forces.

איז עונג כולל כל הכחות.

English translation 1234

And therefore, also in the future to come, when there will be "the world was created in its fullness" in ultimate perfection,

און דערפאר איז אויך לע"ל ווען עס וועט זיין "עולם על מילואו נברא" 158 בתכלית השלימות,

English translation 1235

both matters will be simultaneously:

וועלן זיין ביידע ענינים בבת אחת:

English translation 1236

"Torah scholars have no rest" –

"תלמידי חכמים אין להם מנוחה" 159 –

English translation 1237

he stands in a constant state of change,

ער שטייט אין א שטענדיקן שינוי,

English translation 1238

and together with this it will be "a day that is entirely Shabbat and rest for eternal life" –

וביחד עם זה וועט עס זיין "יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים" 160 –

English translation 1239

the matter of oneg.

דער ענין פון עונג.

English translation 1240

One sees from this that a most general matter –

זעט מען דערפון אז אן ענין הכי כללי –

English translation 1241

ratzon –

רצון –

English translation 1242

consists specifically of changes

באשטייט דוקא פון שינויים

English translation 1243

(running).

(לויפן).

English translation 1244

And one may elaborate on this.

ויש להאריך בזה.

English translation 1245

The main point in this is:

דער עיקר נקודה בזה איז:

English translation 1246

One says every day "the sprout of David Your servant, may You speedily cause to sprout",

מ'זאגט דאך בכל יום 161 "את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח",

English translation 1247

"for Your salvation we hope all day". The content of "we hope" is –

"לישועתך קוינו כל היום". וואס דער תוכן פון "קוינו" איז –

English translation 1248

that he strives for something,

אז ער שטרעבט צו עפעס,

English translation 1249

with him there is a state of "they have no rest",

ביי אים איז א מצב פון "אין להם מנוחה",

English translation 1250

he cannot rest –

ער קען ניט רוען –

English translation 1251

Mashiach has not yet come,

משיח איז נאך ניט געקומען,

English translation 1252

consequently, it is "we hope all day":

במילא איז "קוינו כל היום":

English translation 1253

another moment passes and Mashiach is still not here –

דורכגעגאנגען נאך א רגע און משיח איז נאך ניטא –

English translation 1254

he keeps running to do all those matters that one must do in order to hasten the coming of Mashiach,

האלט ער אין איין לויפן צו טאן די אלע ענינים וואס מ'דארף טאן בכדי מזרז זיין ביאת משיח,

English translation 1255

and not merely does he do it,

און ניט סתם ער טוט עס,

English translation 1256

but he does it in a manner of "ratzon",

נאר ער טוט עס אין אן אופן פון "רצון",

English translation 1257

because this is his inner desire and his true desire.

ווארום דאס איז זיין רצון הפנימי און רצון האמיתי.

English translation 1258

Together with this, already now in the last days of exile, "those who taste life merit" from the future redemption:

ביחד עם זה איז שוין איצטער אין די לעצטע טעג פון גלות "טועמי' חיים זכו" 162 פון די גאולה העתידה:

English translation 1259

Learn Chassidus! Learn the Torah of Mashiach! That "those who taste life merit" refers to the wellsprings of the Baal Shem Tov,

לערן חסידות! לערן תורתו של משיח! וואס "טועמי' חיים זכו" גייט דאס אויף די מעינות הבעש"ט,

English translation 1260

which came down in a manner of "they will be sustained from Mine" in Chabad Chassidus,

וואס איז אראפגעקומען אין אן אופן פון "יתפרנסון מיני'" 163 אין חסידות חב"ד 164,

English translation 1261

which now becomes "blood and flesh like his flesh" –

וואס דעמולט ווערט עס "דם ובשר כבשרו" 165 –

English translation 1262

the matter of true delight.

דער ענין פון תענוג אמיתי.

English translation 1263

One sees these two things of delight and desire in the service at the end of the exile,

זעט מען די ביידע זאכן פון תענוג ורצון אין די עבודה בסוף הגלות,

English translation 1264

and both things simultaneously.

און ביידע זאכן בבת אחת.

English translation 1265

So the question is:

איי איז די שאלה:

English translation 1266

Are they not opposite movements? Desire

זיי זיינען דאך תנועות הפכיות? רצון

English translation 1267

("for Your salvation we hope all day")

("לישועתך קוינו כל היום")

English translation 1268

is the matter that he keeps running,

איז דער ענין וואס ער האלט אין איין לויפן,

English translation 1269

and he cannot rest,

און ער קען ניט רוען,

English translation 1270

not even for one moment,

אפילו איין רגע ניט,

English translation 1271

as Toras Emes says that "they have no rest".

ווי תורת אמת זאגט אז "אין להם מנוחה".

English translation 1272

And as one sees simply that sometimes one can rest in one moment, whereas at another time he needs an extended period for this.

און ווי מ'זעט בפשטות אז אמאל קען מען זיך אויסרוען אין איין רגע וואס ביי אן אנדער צייט דארף ער אויף דעם האבן אן אריכות זמן.

English translation 1273

For example, as the Gemara says regarding the Simchat Beit HaShoevah,

בדוגמא ווי די גמרא זאגט 166 בנוגע שמחת בית השואבה,

English translation 1274

that "when we rejoiced at the Simchat Beit HaShoevah, we did not see sleep in our eyes,"

אז "כשהיינו שמחים שמחת בית השואבה לא ראינו שינה בעינינו",

English translation 1275

meaning, during all seven days of the celebration. The Gemara asks:

ד.ה. במשך אלע זיבן טעג פון די שמחה. פרעגט די גמרא:

English translation 1276

"But did Rabbi Yochanan not say: If one takes an oath not to sleep for three days, they flog him and he may sleep immediately"? And it answers:

"והאמר רבי יוחנן שבועה שלא אישן שלשה ימים מלקין אותו וישן לאלתר"? און ענטפערט:

English translation 1277

"Rather, this is what it says: We did not taste the taste of sleep, for they would doze on each other's shoulders,"

"אלא הכי קאמר לא טעמנו טעם שינה דהוו מנמנמי אכתפא דהדדי",

English translation 1278

he leaned on the shoulder of the friend with whom he danced. And this was his sleep and rest that enabled him to continue afterwards in this manner,

ער האט זיך אנגעשפארט אויף דעם שולדער פון דעם חבר מיט וועמען ער האט געטאנצט. און דאס איז געווען זיין שינה ומנוחה וואס האט אים דערנאך געקענט אנהאלטן אזוי,

English translation 1279

for six consecutive days.

זעקס טעג נאכאנאנד.

English translation 1280

When one says, however, "they have no rest," it means that even for one moment they do not rest.

בשעת מ'זאגט אבער "אין להם מנוחה" מיינט עס אז אפילו איין רגע רוט מען זיך אויך ניט אפ.

English translation 1281

Along with this, it is said to him,

ביחד עם זה זאגט מען אים,

English translation 1282

that he must stand in a delight –

אז ער דארף שטיין אין א תענוג –

English translation 1283

a matter of rest –

אן ענין של מנוחה –

English translation 1284

due to the fact that he studied Chassidut. For even though he studied the wellsprings of the Baal Shem Tov, the wellsprings of Chassidut, a minute before –

מצד דעם וואס ער האט געלערנט חסידות. ווארום אע"פ אז ער האט געלערנט מעינות הבעש"ט מעינות החסידות מיט א מינוט פאר דעם –

English translation 1285

this became his Torah,

איז דאס געווארן תורתו 167,

English translation 1286

and as it is stated in Likkutei Torah, beginning with "Vehadarta Pnei Zaken,"

און ווי ער זאגט אין לקו"ת ד"ה והדרת פני זקן 168,

English translation 1287

that even when the subject that he studied is not present before him explicitly in his intellect,

אז אפילו ווען דער ענין וואס ער האט געלערנט שטייט ניט ביי אים בגלוי אין שכל,

English translation 1288

it is present before him explicitly in his memory faculty,

שטייט עס ביי אים בגלוי אין זיין מוח הזכרון,

English translation 1289

which is his point of vitality –

וואס דאס איז זיין נקודת החיות –

English translation 1290

the matter of the wisdom within him,

ענין החכמה שבו,

English translation 1291

and there it is present explicitly, even though in his understanding he is now entirely occupied with a different subject. It follows that with him,

און דארטן שטייט עס בגלוי אע"פ וואס בהבנתו איז ער זיך איצטער גאר עוסק אין אן אנדער ענין. קומט אויס אז ביי אים,

English translation 1292

the matter of delight and rest is always present.

איז שטענדיק דא דער ענין פון תענוג ומנוחה.

English translation 1293

And may it be His will that through the fact that one increases in the desire to greet our righteous Mashiach –

ויה"ר אז דורך דעם וואס מ'איז מוסיף אין דעם רצון לקבל פני משיח צדקנו –

English translation 1294

the matter of "they have no rest,"

דער ענין פון "אין להם מנוחה",

English translation 1295

and one also increases in the delight of studying the Torah of the Mashiach of our generation,

און מ'איז מוסיף אויך אין דעם תענוג פון לימוד תורתו של משיח שבדורינו,

English translation 1296

due to the "those who taste,"

מצד דעם "טועמי'",

English translation 1297

in the Torah of the Baal Shem Tov and in the Torah of Chabad Chassidut in the manner of "they will be sustained from Me" –

אין תורת הבעש"ט און אין תורת חסידות חב"ד באופן פון "יתפרנסון מיני'" –

English translation 1298

may one further hasten the coming of our righteous Mashiach in a simple manner,

זאל מען נאכמער צואיילן ביאת משיח צדקנו בפשטות,

English translation 1299

below ten handbreadths,

למטה מעשרה טפחים,

English translation 1300

and "and for all the children of Israel there was light in their dwellings" still within the straits of exile,

און "ולכל בני ישראל הי' אור במושבותם" נאך אין מיצר הגלות,

English translation 1301

and thus one goes, all together,

און אזוי גייט מען אלע צוזאמען,

English translation 1302

"a great congregation,"

"קהל גדול" 169,

English translation 1303

to greet our righteous Mashiach,

לקבל פני משיח צדקנו,

English translation 1304

and together with him,

און מיט אים צוזאמען,

English translation 1305

together with the Shechinah,

צוזאמען מיט שכינתא,

English translation 1306

for "they were exiled to Edom" is "the Shechinah is with them" –

ווארום "גלו לאדום" 170 איז "שכינה עמהם" 171 –

English translation 1307

to our holy land,

לארצנו הקדושה,

English translation 1308

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1309

and as the ruling of the Rambam –

וכפס"ד הרמב"ם 172 –

English translation 1310

"immediately they are redeemed."

"מיד הן נגאלין".

English translation 1311

Discourse (in the manner of a talk)

מאמר (בעין שיחה)

English translation 1312

beginning with "Ulekachtem Lachem" etc.

ד"ה ולקחתם לכם גו'.

English translation 1313

It is known and famous what the Gemara says

ס'איז ידוע ומפורסם וואס די גמרא זאגט 173

English translation 1314

(and it is brought in the Poskim),

(און עס ברענגט זיך אין פוסקים),

English translation 1315

regarding how much one is obligated to rejoice a groom and bride. Up to that "whoever rejoices the groom etc." "merits the Torah that was given with five voices,"

אויף וויפל מ'איז מחוייב צו משמח זיין א חתן וכלה. ביז אז כל המשמח את החתן כו' "זוכה לתורה שניתנה בחמשה קולות",

English translation 1316

and as explained in the discourses of "Samach Tesamach,"

וכמבואר בדרושי "שמח תשמח",

English translation 1317

"Kol Haneheneh,"

"כל הנהנה" 174,

English translation 1318

and wedding discourses in general.

ודרושי חתונה בכלל.

English translation 1319

Just as yesterday, due to a reason

אזוי ווי נעכטן איז מפני סיבה

English translation 1320

(for whatever reason it may be)

(מצד איזו סיבה שתהי')

English translation 1321

there were those who would have taken part in the joy of groom and bride,

זיינען געווען אזוינע וואס וואלטן גענומען איינטייל אין שמחת חתן וכלה,

English translation 1322

and due to this reason

און מצד אט דער סיבה

English translation 1323

(in which I was involved in the middle)

(וואס איך בין געווען מעורב באמצע)

English translation 1324

they did not take part.

האבן זיי ניט גענומען קיין אנטייל.

English translation 1325

Therefore, since this is connected with the most elevated matters as above –

איז וויבאלד אז דאס איז פארבונדן מיט ענינים הכי נעלים כנ"ל –

English translation 1326

hence it is worthwhile to utilize and fulfill this now,

אשר לכן איז כדאי אויסנוצן און ממלא זיין דאס יעצט,

English translation 1327

that since one is still within the seven days of the feast,

אז וויבאלד מען געפינט זיך נאך אין די שבעת ימי המשתה,

English translation 1328

one will now conduct the matter of "Sheva Berachot" –

וועט מען פראווען איצטער דעם ענין פון "שבע ברכות" –

English translation 1329

if there is a minyan that has washed and if the groom and bride are present etc.

אויב ס'איז דא א מנין וואס האט זיך געוואשן און ס'איז דא דער חתן וכלה וכו'.

English translation 1330

Regarding this, there are here a groom and bride whose wedding was today –

עד"ז זיינען פאראן דא א חתן וכלה וואס היינט איז געווען זייער חתונה –

English translation 1331

therefore, since there are those who may not have taken part in the joy of groom and bride because of the farbrengen – it is,

איז וויבאלד אז ס'איז דא אזוינע וואס עס קען זיין אז זיי האבן ניט גענומען קיין אנטייל אין שמחת חתן וכלה מפני ההתוועדות – איז,

English translation 1332

as discussed many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 1333

that in matters of "good" one must complete them,

אז אין ענינים פון "טוב" דארף מען זיי משלים זיין,

English translation 1334

also from the term completion.

אויך מלשון שלימות.

English translation 1335

Therefore it is also worthwhile,

וואס דערפאר איז אויך כדאי,

English translation 1336

that if there will be a second minyan that has washed –

אז אויב עס וועט זיין א צווייטער מנין וואס האט זיך געוואשן –

English translation 1337

one should also conduct the second "Sheva Berachot" during the farbrengen.

זאל מען פראווען אויך די צווייטע "שבע ברכות" בעת ההתוועדות.

English translation 1338

And of course simply,

וכמובן בפשטות,

English translation 1339

since "one does not mix one joy with another joy" –

וויבאלד "אין מערבין שמחה בשמחה" 175 –

English translation 1340

one should do this with an interval of time in between.

זאל מען דאס מאכן מיט א הפסק זמן בינתיים.

English translation 1341

In this there is another matter:

אין דעם איז פאראן נאך אן ענין:

English translation 1342

Just as one continuously prays that there should be the redemption,

אזוי ווי מ'האלט אין איין בעטן עס זאל זיין די גאולה,

English translation 1343

"for Your salvation we hope all day" –

"כי לישועתך קוינו כל היום" –

English translation 1344

consequently it is fitting to conduct a Sheva Berachot,

במילא איז מתאים צו מאכן א שבע ברכות,

English translation 1345

where one prays that there should be "speedily, Hashem our God, may there be heard in the cities of Judah and in the streets of Jerusalem the voice of joy and the voice of gladness, the voice of a groom and the voice of a bride."

וואו מען בעט עס זאל זיין "מהרה ה"א ישמע בערי יהודה ובחוצות ירושלים קול ששון וקול שמחה קול חתן וקול כלה" 176.

English translation 1346

May one indeed repeat this with a blessing,

זאל מען דאס טאקע איבער'חזר'ן מיט א ברכה,

English translation 1347

and all will answer Amen,

און אלע וועלן ענטפערן אמן,

English translation 1348

together with the entire congregation –

בצירוף כל הקהל כולו –

English translation 1349

Then "prayer makes half",

איז דעמולט "תפילה עושה מחצה" 177,

English translation 1350

until "prayer makes everything",

ביז אז "תפילה עושה הכל" 177,

English translation 1351

and it will further hasten the "soon, may God hear etc. the voice of the bridegroom and the voice of the bride",

און עס וועט נאכמער צואיילן דעם "מהרה ה"א ישמע כו' קול חתן וקול כלה",

English translation 1352

speedily in our days, literally,

במהרה בימינו ממש,

English translation 1353

and with joy and a good heart

ומתוך שמחה וטוב לבב

English translation 1354

(also in the preparations for this) –

(אויך אין די הכנות לזה) –

English translation 1355

and "immediately they are redeemed".

ו"מיד הן נגאלין".

English translation 1356

[During the preparations for the recitation of the "Seven Blessings" the Rebbe Shlita said:

[בעת ההכנות לאמירת "שבע ברכות" אמר כ"ק אדמו"ר שליט"א:

English translation 1357

One should say lechaim. If one will begin to speak something –

זאל מען דערוויילע זאגן לחיים. אויב מ'וועט עפעס אנהויבן רעדן –

English translation 1358

it will confuse the one reciting the blessing,

וועט דאס מבלבל זיין דעם מברך,

English translation 1359

but lechaim one can say after all].

אבער לחיים קען מען דאך זאגן].

English translation 1360

Earlier

מ'האט פריער

English translation 1361

(above)

(סט"ו)

English translation 1362

we mentioned what the Mitteler Rebbe brings in his Siddur

דערמאנט דאס וואס דער מיטעלער רבי ברענגט בסידורו

English translation 1363

(Gate of Sukkot)

(שער הסוכות)

English translation 1364

that "one must distribute money to the poor on the eve of Sukkot".

אז "צריך לפזר מעות לעניים בערב סוכות".

English translation 1365

That "the eve of Sukkot" begins immediately at the conclusion of Yom Kippur,

וואס "ערב סוכות" הויבט זיך אן גלייך במוצאי יו"כ,

English translation 1366

as is ruled in the Shulchan Aruch

ווי אפגע'פסק'נט אין שו"ע

English translation 1367

(in both sections,

(אין ביידע סימנים,

English translation 1368

both at the end of the laws of Yom Kippur and at the beginning of the laws of Sukkot (as above) –

סיי בסיום הל' יו"כ סיי בתחילת הל' סוכות (כנ"ל סט"ו) –

English translation 1369

double for caution).

כפליים לתושי').

English translation 1370

Therefore we will make the beginning with this –

דעריבער וועט מען מאכן די התחלה בזה –

English translation 1371

since we find ourselves in a place where Torah and prayer are cultivated,

וויבאלד מען געפינט זיך במקום שמגדלין בו תורה ותפילה 178,

English translation 1372

and the Nasi of our generation during the last ten years of his life in this world magnified here in Torah and in prayer,

און נשיא דורנו האט במשך עשר שנות חייו האחרונות בעלמא דין מגדיל געווען דא בתורה ובתפילה,

English translation 1373

and we find ourselves at a gathering of several tens of Israel –

און מען געפינט זיך בהתוועדות פון כמה עשיריות מישראל –

English translation 1374

we will,

וועט מען,

English translation 1375

as is the custom, also act in this line of charity.

כנהוג אויך טאן אין דעם קו הצדקה.

English translation 1376

And consequently,

ובמילא,

English translation 1377

after there was the matter of prayer,

איז לאחרי ווי ס'איז געווען דער ענין התפילה,

English translation 1378

and especially the evening prayer which corresponds to Jacob,

ובפרט תפילת ערבית וואס איז כנגד יעקב 179,

English translation 1379

an inheritance without borders

נחלה בלי מצרים 180

English translation 1380

[who also has a special connection to Sukkot,

[וואס ער האט אויך א שייכות מיוחדת צו סוכות,

English translation 1381

as explained in many places that the three pilgrimage festivals correspond to the three Patriarchs:

כמבואר בכ"מ 181 אז די ג' רגלים זיינען כנגד די ג' אבות:

English translation 1382

Passover corresponds to Abraham, of whom it is said "knead and make cakes",

פסח איז כנגד אברהם שנאמר 182 "לושי ועשי עוגות",

English translation 1383

Shavuot corresponds to Isaac,

שבועות כנגד יצחק,

English translation 1384

because at the giving of the Torah there was the sound of the shofar of the ram of Isaac,

ווייל במ"ת איז געווען דער קול שופר פון קרני אילו של יצחק 183,

English translation 1385

and the festival of Sukkot corresponds to Jacob, of whom it is said "and for his cattle he made sukkot"],

און חג הסוכות איז כנגד יעקב שנאמר בו 184 "ולמקנהו עשה סוכות"],

English translation 1386

and the matter of Torah,

און דער ענין התורה,

English translation 1387

there will also be the line of charity –

וועט אויך זיין דער קו הצדקה –

English translation 1388

through distributing as is customary by means of the tanks,

דורך פאנאנדערטיילן כנהוג ע"י הטאנקיסטן,

English translation 1389

and this will be a beginning that each one should give and increase in distributing charity etc.

און דאס וועט זיין א התחלה אז יעדערער זאל געבן ומוסיף זיין בפיזור הצדקה וכו'.

English translation 1390

For this is also connected and transforms the "charity" that "the Holy One, blessed be He, did in Israel that He scattered them among the nations" –

וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן און פארבייט די "צדקה" וואס "עשה הקב"ה בישראל שפיזרן לבין האומות" 185 –

English translation 1391

That through "Yours, God, is the charity" He takes out every Jew and all Jews from exile,

אז דורך "לך הוי' הצדקה" 186 נעמט ער ארויס יעדן אידן און אלע אידן פון גלות,

English translation 1392

as it is said "and you will be gathered one by one, children of Israel",

כמ"ש 187 "ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל",

English translation 1393

and leads each one by the hand and goes with him out of exile in a manner of "immediately",

און פירט יעדערן פארן האנט 188 און גייט מיט אים ארויס פון גלות אין אן אופן פון "מיד",

English translation 1394

and goes to our holy land.

און גייט לארצנו הקדושה.

English translation 1395

And there one goes into "the city of the great King",

און דארט גייט מען אין "קרית מלך רב" 189,

English translation 1396

Jerusalem the holy city,

ירושלים עיר הקודש,

English translation 1397

and to the Temple Mount and into the Holy Temple,

און אויפן הר הבית און אין בית המקדש,

English translation 1398

"to celebrate the festival of Sukkot"

"לחוג את חג הסוכות"

English translation 1399

(as related in the haftarah of the festival of Sukkot).

(כמסופר בהפטרת חג הסוכות).

English translation 1400

Presumably they will celebrate the Seven Blessings,

מסתמא וועט מען פראווען די שבע ברכות,

English translation 1401

connected with "soon etc. may be heard in the cities of Judah and in the streets of Jerusalem".

פארבונדן מיט "מהרה כו' ישמע בערי יהודה ובחוצות ירושלים".

English translation 1402

[He said:

[אמר:

English translation 1403

As mentioned above,

כאמור לעיל,

English translation 1404

let us now say lechaim. And he proclaimed:

זאל מען איצטער זאגן לחיים. והכריז:

English translation 1405

Lechaim and blessing.

לחיים ולברכה.

English translation 1406

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1407

The "lechaim" before did me a favor and they said lechaim. Now we will say lechaim simply!].

דער "לחיים" שלפנ"ז האט מען מיר געטאן א טובה און מ'האט געזאגט לחיים. איצטער וועט מען זאגן לחיים בפשטות!].

English translation 1408

There is another point that is connected with the determination of this year,

ס'איז פאראן נאך א נקודה וואס איז פארבונדן מיט קביעות שנה זו,

English translation 1409

that the 13th of Tishrei falls on the third day of the week,

וואס י"ג תשרי קומט אויס ביום השלישי בשבוע,

English translation 1410

then we are living with the weekly portion of the time –

וואס דעמולט לעבט מען דאך מיט דער פרשת השבוע פון דער צייט 190 –

English translation 1411

the Torah portion of the third to the fourth in Parshat Berachah.

דעם שיעור חומש פון שלישי ביז רביעי אין פ' ברכה.

English translation 1412

That the portion begins "And of Joseph he said: Blessed of God is his land",

וואס דער שיעור הויבט זיך אן 191 "וליוסף אמר מבורכת ה' ארצו",

English translation 1413

and he continues in the matter of "and with the bounty of the produce of the sun and with the bounty of the yield of the months etc."

און ער איז ממשיך 192 אין דעם ענין פון "וממגד תבואות שמש וממגד גרש ירחים גו'"

English translation 1414

(which is connected with "the leap year" –

(וואס דאס איז פארבונדן מיט "שנת העיבור" –

English translation 1415

"sun" and "months").

"שמש" און "ירחים").

English translation 1416

Rashi comments on "Blessed of God is his land",

שטעלט זיך רש"י אויף "מבורכת ה' ארצו",

English translation 1417

and explains that "there was no land as blessed as the land of Joseph".

און טייטשט אז "לא היתה ארץ מבורכת כארצו של יוסף".

English translation 1418

For this is also the matter of the inheritance of the Nasi of our generation,

וואס דאס איז דאך אויך דער ענין פון נחלת נשיא דורנו,

English translation 1419

whose name was,

וואס זיין נאמען איז געווען,

English translation 1420

and is –

און איז –

English translation 1421

"Joseph",

"יוסף",

English translation 1422

and also,

און אויך,

English translation 1423

because he was connected with the future redemption –

וויבאלד אז ער איז געווען פארבונדן מיט דער גאולה העתידה –

English translation 1424

"Isaac".

"יצחק".

English translation 1425

Consequently, let it be so for each and every one,

במילא זאל אזוי זיין בכאו"א,

English translation 1426

because so is "Moses, the man of God, blessed",

וויבאלד אז אזוי איז "ברך משה איש האלקים" 193,

English translation 1427

the Nasi of our generation.

נשיא דורנו.

English translation 1428

And in a manner of "this",

און אין אן אופן פון "זאת",

English translation 1429

in revelation,

בגילוי,

English translation 1430

and in the good that is seen and revealed –

ובטוב הנראה והנגלה –

English translation 1431

let there be for each one "Blessed of God is his land, with the bounty of the heavens above and with the deep that crouches beneath, and with the bounty of the produce of the sun and with the bounty of the yield of the months",

זאל זיין ביי יעדערן "מבורכת ה' ארצו ממגד שמים מעל ומתהום רובצת תחת וממגד תבואות שמש וממגד גרש ירחים",

English translation 1432

with all the matters that he enumerates,

מיט אלע ענינים וואס ער רעכנט אויס,

English translation 1433

and below ten handbreadths,

ולמטה מעשרה טפחים,

English translation 1434

and a verse does not depart from its simple meaning.

ואין מקרא יוצא מידי פשוטו.

English translation 1435

And it will be very soon "He leads like a flock Joseph",

און עס וועט זיין בקרוב ממש "נוהג כצאן יוסף" 194,

English translation 1436

"lead like a flock Your people" in the merit of Joseph,

"נחית כצאן עמך" 195 בזכותו של יוסף,

English translation 1437

in a manner of "lead" –

אין אן אופן פון "נחית" –

English translation 1438

from the language of rest,

מלשון נחת,

English translation 1439

"in stillness and rest you shall be saved",

"בשובה ונחת תושעון" 196,

English translation 1440

in the true and complete redemption through our righteous Mashiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1441

and speedily in our days, literally.

ובמהרה בימינו ממש.

English translation 1442

He commanded to play the preparatory melody,

צוה לנגן ניגון הכנה,

English translation 1443

the melody of the Alter Rebbe

ניגון אדמו"ר הזקן

English translation 1444

(the fourth gate –

(בבא הרביעית –

English translation 1445

chapter 81).

פ"א).

English translation 1446

Niye Zhuritsi Khalaptsi.

ניע זשוריצי חלאפצי.

English translation 1447

Afterwards he commanded the holy and pure prince, may he live, to play "Yehi ratzon" etc. that the Holy Temple be built speedily in our days, and "Grant us our portion in Your Torah."

אח"כ צוה להש"צ שי' לנגן יה"ר כו' שיבנה ביהמ"ק ב"ב ותן חלקנו בתורתך.

English translation 1448

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1449

Those who need to recite a final blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1450

will certainly recite a final blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1451

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1452

Presumably they will announce a matter that is time-dependent,

מן הסתם וועט מען מכריז זיין אויף אן ענין שהזמן גרמא,

English translation 1453

regarding the gathering of the youth of Agudas Chabad,

בנוגע דעם כינוס פון צעירי אגודת חב"ד,

English translation 1454

and they will indicate the time and place etc.

און מ'וועט אנווייזן דעם זמן ומקום וכו'.

English translation 1455

After the announcement he said:

לאחר ההכרזה אמר:

English translation 1456

Presumably the "tankists" will go up to take dollars,

מסתמא וועלן ארויפגיין די "טאנקיסטן" אויף נעמען דאלארן,

English translation 1457

and afterwards distribute to each one a single dollar.

און דערנאך טיילן יעדערן א דאלאר אחד.

English translation 1458

He gave the food to R. M.Y., may he live.

נתן המזונות לר' מ.י. שיחי'

English translation 1459

Afterwards he distributed to the "tankists" dollars to distribute to each one a dollar to give to charity.

אח"כ חילק לה"טאנקיסטן" דולרים לחלק לכאו"א דולר אחד לתת לצדקה.

English translation 1460

Before his departure he began to play "For with joy you shall go forth."

טרם צאתו התחיל לנגן "כי בשמחה תצאו".