English translation — שיחת ש"פ חיי שרה, מבה"ח כסלו ה'תשמ"ג.

English translation 1

It is the Shabbat of blessing the month of Kislev.

ס'איז שבת מברכים חודש כסלו.

English translation 2

It has been discussed many times,

ודובר כמ"פ,

English translation 3

that in addition to the common aspect that exists between this Shabbat Mevarchim HaChodesh and all other Shabbat Mevarchim,

אז נוסף צו דעם צד השוה וואס איז דא צווישן דעם שבת מברכים החודש מיט אלע אנדערע שבת מברכים,

English translation 4

there is also a particular and unique matter in this Shabbat Mevarchim that distinguishes it from all other Shabbat Mevarchim — that this is Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev.

איז אויך פאראן אן ענין פרטי ומיוחד אין דעם שבת מברכים וואס טיילט אים אויס פון אלע אנדערע שבת מברכים - אז דאס איז שבת מברכים חודש כסלו.

English translation 5

And in addition to the common aspect of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in this year with Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in all other years, there is a particular and unique matter in Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in this year that distinguishes it from Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in all other years.

און נוסף צום צד השוה פון שבת מברכים חודש כסלו בשנה זו מיט שבת מברכים חודש כסלו בשאר כל השנים איז דא אן ענין פרטי ומיוחד בשבת מברכים חודש כסלו בשנה זו וואס טיילט אים אויס פון שבת מברכים חודש כסלו בשאר כל השנים.

English translation 6

Just as this is in Torah —

כשם ווי דאס איז אין תורה –

English translation 7

from which all matters are derived:

וואס פון תורה נעמען זיך אלע ענינים:

English translation 8

Torah was stated in generalities and particulars1,

תורה איז כללות ופרטות נאמרה 1,

English translation 9

and in every particular there are two matters —

און אין יעדער פרט זיינען דא צוויי ענינים –

English translation 10

every particular has a common aspect with all other particulars,

יעדער פרט האט א צד השוה מיט אלע אנדערע פרטים,

English translation 11

because every particular is a part of the same generality;

ווייל יעדער פרט איז א חלק פון דעם זעלבן כלל;

English translation 12

also, every particular is a particular in its own right.

אויך איז יעדער פרט א פרט בפ"ע.

English translation 13

So too in all matters,

אזוי איז אויך אין אלע ענינים,

English translation 14

which are all derived from Torah,

וואס נעמען זיך אלע פון תורה,

English translation 15

i.e., the entire order of the chain of descent.

ד.ה. גאנץ סדר השתלשלות.

English translation 16

And certainly this is so in all matters connected to Torah and mitzvot.

ועאכו"כ אז אזוי איז דאס אין אלע ענינים פארבונדן מיט תומ"צ.

English translation 17

Including also the matter at hand of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev,

כולל אויך דעם ענין בנדו"ד פון שבת מברכים חודש כסלו,

English translation 18

for the blessing of the month is a matter of Torah,

וואס ברכת החודש איז אן ענין שבתורה,

English translation 19

and Shabbat Mevarchim HaChodesh is a custom of Israel which is Torah2 —

און שבת מברכים החודש איז א מנהג ישראל וואס תורה היא 2 –

English translation 20

there are in this both matters —

זיינען אין דעם דא ביידע ענינים –

English translation 21

both of which are essential matters:

וואס ביידע זיינין ענינים עיקריים:

English translation 22

the common aspect of this Shabbat Mevarchim HaChodesh with all Shabbat Mevarchim,

דער צד השוה פון דעם שבת מברכים החודש מיט כל שבת מברכים,

English translation 23

and the particular and unique matter of this Shabbat Mevarchim — Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev. And within this itself there is the particular and unique matter of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in this year relative to Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in all other years.

און דער ענין פרטי ומיוחד פון דעם שבת מברכים - שבת מברכים חודש כסלו. און אין דערויף גופא איז דא דער ענין פרטי ומיוחד פון שבת מברכים חודש כסלו בשנה זו לגבי שבת מברכים חודש כסלו בשאר כל השנים.

English translation 24

The common aspect of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in all years is,

דער צד השוה פון שבת מברכים חודש כסלו בכל השנים איז,

English translation 25

that it always occurs in

אז ער קומט אלעמאל אויס ב

English translation 26

(the end)

(סוף)

English translation 27

of the month of Cheshvan,

חודש חשון,

English translation 28

and it is connected to the month of Kislev

און ער איז פארבונדן מיט חודש כסלו

English translation 29

(therefore on this Shabbat one blesses — the month of Kislev),

(וואס דערפאר בענטשט מען אין דעם שבת - חודש כסלו),

English translation 30

as is simply understood.

כמובן בפשטות.

English translation 31

Within this itself there can be several variations —

בזה גופא קענען זיין כמה אופנים –

English translation 32

the particular and unique matter of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in this year is,

איז דער ענין פרטי ומיוחד פון שבת מברכים חודש כסלו בשנה זו,

English translation 33

that this is Shabbat Parshat Chayei Sarah

אז דאס איז שבת פרשת חיי שרה

English translation 34

(for Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev can also occur on a different Shabbat);

(וואס שבת מברכים חודש כסלו קען אויסקומען אויך אין אן אנדער שבת);

English translation 35

and this is the 27th of Cheshvan.

און דאס איז כ"ז חשון.

English translation 36

And one must derive a lesson in divine service not only from the general matter of Shabbat Mevarchim and from Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev,

און מ'דארף ארויסנעמען א הוראה בעבודת האדם ניט נאר פון כללות הענין פון שבת מברכים און פון שבת מברכים חודש כסלו,

English translation 37

but also from every particular.

נאר אויך פון יעדן פרט.

English translation 38

One should not say that one must learn only from the general matter,

מ'זאל ניט זאגן אז מ'דארף זיך אפלערנען נאר פון דעם ענין כללי,

English translation 39

as opposed to the particulars, which are from where would it be,

משא"כ די פרטים זיינען מהיכי תיתי,

English translation 40

because it is only by way of happenstance, Heaven forbid.

ווייל ס'איז נאר בדרך מקרה ח"ו.

English translation 41

Rather, one must learn from every single particular.

נאר מ'דארף זיך אפלערנען פון כל פרט ופרט.

English translation 42

As is known the explanation in the books3

כידוע דער פירוש אין ספרים 3

English translation 43

(and explained in books of mussar and Chassidut)

(ומבואר בספרי מוסר וחסידות)

English translation 44

on the verse4 "And if you walk with Me in happenstance,"

אין דעם פסוק 4 "והלכתם עמי קרי",

English translation 45

that "happenstance" is from the term "occurrence":

אז "קרי" איז מלשון מקרה:

English translation 46

When one considers that a certain matter that occurred is only by way of happenstance, Heaven forbid,

בשעת מ'באטראכט זיך אז א געוויסער ענין וואס האט פאסירט איז נאר בדרך מקרה נקרה ח"ו,

English translation 47

then "I will also walk with you in happenstance"5,

איז דעמולט "והלכתי אף אני עמכם בקרי" 5,

English translation 48

the conduct and providence from Above is then also in a manner of "happenstance" and from where would it be, Heaven forbid.

די הנהגה והשגחה מלמעלה איז דעמולט אויך באופן פון "מקרה" און מהיכי תיתי ח"ו.

English translation 49

And the difference is understood whether the providence from Above is in a manner of "the eyes6 of Hashem are upon the righteous"7 or in another manner.

ומובן דער חילוק צי די השגחה מלמעלה איז באופן פון "עיני 6 ה' אל צדיקים" 7 אדער באופן אחר.

English translation 50

And therefore every single particular is precise and intentional

און דעריבער איז יעדער פרט ופרט מדוייק ובכוונה

English translation 51

(the opposite of happenstance),

(היפך פון מקרה),

English translation 52

and therefore one must derive from it a lesson in the service of Hashem.

און דערפאר דארף מען דערפון ארויסנעמען א הוראה בעבודת ה'.

English translation 53

And according to the teaching of the Baal Shem Tov8, that from every single particular that occurs and a Jew sees it or hears about it,

וכתורת הבעש"ט 8 אז פון יעדער פרט ופרט וואס פאסירט און א איד זעט עס אדער הערט וועגן דעם,

English translation 54

he must derive a lesson in the service9 of his Master. And this is an essential matter,

דארף ער ארויסנעמען א הוראה בעבודת 9 לקונו. וואס דאס איז אן ענין עיקרי,

English translation 55

because "I was created to serve my Master"9.

ווייל "אני נבראתי לשמש את קוני" 9.

English translation 56

And the lesson from every particular must be understandable to every Jew,

און די הוראה פון כל פרט ופרט דארף זיין פארשטאנדיק צו יעדן אידן,

English translation 57

also to a simple person,

אויך צו אן איש פשוט,

English translation 58

Because "Torah was commanded to us by Moses, an inheritance for the congregation of Jacob"10,

ווייל "תורה צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב" 10,

English translation 59

Torah,

תורה,

English translation 60

from the term "teaching"11,

מלשון הוראה 11,

English translation 61

is an inheritance for every Jew,

איז א ירושה צו יעדן אידן,

English translation 62

also for a simple person,

אויך צו אן איש פשוט,

English translation 63

consequently one must speak and explain every lesson in Torah in a way that it should be understood by everyone,

במילא דארף מען רעדן און מבאר זיין יעדער הוראה בתורה באופן אז דאס זאל זיין מובן פאר כאו"א,

English translation 64

also for a simple person.

אויך פאר אן איש פשוט.

English translation 65

This is indeed taken from halachah and secrets and secrets of secrets of Torah,

דאס איז טאקע גענומען פון הלכה און רזין ורזין דרזין דתורה,

English translation 66

but it is brought out in a way that it should be understood simply,

אבער מ'ברענגט עס ארויס באופן אז דאס זאל זיין מובן בפשטות,

English translation 67

also for a simple person.

אויך פאר אן איש פשוט.

English translation 68

And the lesson in Torah that must be understood also simply,

און די הוראה בתורה וואס דארף זיין מובן אויך בפשטות,

English translation 69

also for a simple person,

אויך פאר אן איש פשוט,

English translation 70

is from every single particular,

איז פון כל פרט ופרט,

English translation 71

as above —

כנ"ל –

English translation 72

because every single particular that occurs is connected to and derives from Torah.

ווארום יעדער פרט ופרט וואס פאסירט איז פארבונדן און נעמט זיך פון תורה.

English translation 73

What is stated in the Gemara:

וואס דאס שטייט אין גמרא:

English translation 74

"There is nothing that is not hinted at in the Torah"12. And the explanation of this is not

"ליכא מידי דלא רמיזא באורייתא" 12. וואס דער פירוש אין דעם איז ניט

English translation 75

(as others learn),

(ווי אנדערע לערנען),

English translation 76

that it speaks only about matters of Torah,

אז דאס רעדט זיך בלויז וועגן עניני תורה,

English translation 77

that every matter in the Oral Torah etc. is hinted at in the Written Torah,

אז יעדער ענין אין תושבע"פ כו' איז מרומז אין תושב"כ,

English translation 78

but also about matters of the world,

נאר אויך וועגן עניני העולם,

English translation 79

that every single matter in the world exists in the Torah.

אז כל ענין וענין בעולם איז דא אין תורה.

English translation 80

What actually is stated in the Gemara:

וואס אייגנטלעך שטייט עס אין גמרא:

English translation 81

In Tractate Bava Kama there is an entire topic13 "From where is this matter that people say",

אין מסכת בבא קמא איז דא א גאנצע סוגיא 13 "מנא הא מילתא דאמרי אינשי",

English translation 82

i.e., where does one find in the Torah that which people say in the world.

ד.ה. וואו געפינט מען אין תורה דאס וואס אמרי אינשי בעולם.

English translation 83

And Tractate Kama is a primary tractate that is studied in yeshivas,

וואס מסכת קמא איז א מסכת עיקרית וואס מ'לערנט אין ישיבות,

English translation 84

both in previous generations and also in our generation. Consequently, this is also an answer to those who argue that the teaching of the Baal Shem Tov

סיי בדורות שלפנ"ז און אויך בדורינו זה. במילא איז דאס אן ענטפער אויך צו די וואס טענה'ן אז תורת הבעש"ט

English translation 85

(including also the aforementioned teaching,

(כולל אויך די תורה הנ"ל,

English translation 86

that every single detail in the world is connected with Torah,

אז כל פרט ופרט בעולם איז פארבונדן מיט תורה,

English translation 87

and consequently one must derive from it a lesson)

ובמילא דארף מען דערפון ארויסנעמען א הוראה)

English translation 88

pertains only to the students of the Baal Shem Tov,

איז שייך נאר צו תלמידי הבעש"ט,

English translation 89

but our concern is to study the revealed aspect,

אבער אונזער ענין איז צו לערנען נגלה,

English translation 90

and that is sufficient –

און דאס איז גענוג –

English translation 91

why need one add additional matters etc.

וואס דארף מען צוגעבן נאך ענינים וכו'.

English translation 92

There is an entire topic in Tractate Bava Kama that teaches a Jew,

איז דא א גאנצע סוגיא אין מסכת בבא קמא וואס לערנט א אידן,

English translation 93

that "From where is this matter that people say":

אז "מנא הא מילתא דאמרי אינשי":

English translation 94

When one hears a matter that people say in the world –

בשעת מ'הערט א זאך וואס אמרי אינשי בעולם –

English translation 95

where "people" simply means

וואס אינשי מיינט בפשטות

English translation 96

(according to the revealed aspect)

(ע"פ נגלה)

English translation 97

not specifically Tannaim and Amoraim and Sages etc.,

ניט תנאים ואמוראים און חכמים וכיו"ב דוקא,

English translation 98

but ordinary people,

נאר סתם אנשים,

English translation 99

even including non-

ביז אפילו ניט

English translation 100

Jews,

אידן,

English translation 101

people who are in the marketplace –

אינשי וואס געפינען זיך אין שוק –

English translation 102

it is a certainty that this has a source in the Torah,

איז עס א זיכערע זאך אז דאס האט א מקור אין תורה,

English translation 103

the question is only "From where is this matter that people say",

די שאלה איז נאר "מנא הא מילתא דאמרי אינשי",

English translation 104

where is the source for this in the Torah.

וואו איז דער מקור אויף דעם אין תורה.

English translation 105

And this does not speak about every matter that people say,

וואס דאס רעדט זיך ניט וועגן יעדער זאך וואס אמרי אינשי,

English translation 106

but about a matter that he has not heard,

נאר וועגן א זאך וואט ער האט ניט געהערט,

English translation 107

it is not possible to ask from where is this matter. Rather, he has heard about it –

איז דאך ניט שייך צו פרעגן מנא הא מילתא. נאר ער האט וועגן דעם געהערט –

English translation 108

he must seek a source for it in the Torah.

דארף ער זוכן אויף דעם א מקור אין תורה.

English translation 109

This is the teaching of the Baal Shem Tov that –

דאס איז תורת הבעש"ט אז –

English translation 110

in other words –

אין אנדערע ווערטער –

English translation 111

from every matter that a Jew has heard about,

פון יעדער זאך וואס א איד האט וועגן דעם געהערט,

English translation 112

even about a matter in the world,

אויך וועגן א זאך אין וועלט,

English translation 113

he must connect it with Torah and with a lesson in the service of Hashem.

דארף ער דאס פארבינדן מיט תורה און מיט א הוראה בעבודת ה'.

English translation 114

When one hears a matter that people say in the marketplace,

בשעת איינער הערט א זאך וואס אמרי אינשי בשוק,

English translation 115

he does not know at all who said it,

ער ווייסט בכלל ניט ווער האט עס געזאגט,

English translation 116

whether a Jew or a gentile,

א איך אדער א גוי,

English translation 117

he could nevertheless think:

קען ער דאך טראכטן:

English translation 118

What does this concern him,

וואס איז דאס אים נוגע,

English translation 119

he need not listen to it at all nor pay attention to it.

ער דארף זיך דערצו בכלל ניט צוהערן און ניט משים לב זיין.

English translation 120

It is understandable that he must have dealings with people in the marketplace out of necessity for his livelihood,

בשלמא וואס ער דארף האבן צו טאן מיט אינשי בשוק מצד ההכרח פאר פרנסתו,

English translation 121

because it must be "and Hashem your G-d will bless you in all that you do"14,

ווייל ס'דארף זיין "וברכך ה"א בכל אשר תעשה" 14,

English translation 122

he deals with them unavoidably;

האט ער דערמיט צו טאן בלית ברירה;

English translation 123

but when he already sits to study Torah and pray to Hashem,

אבער בשעת ער זעצט זיך שוין לערנען תורה און מתפלל זיין לה',

English translation 124

and he hears a word that people in the marketplace have said –

און ער הערט א ווארט וואס אינשי אין שוק האבן געזאגט –

English translation 125

he need not listen to it at all. And on the contrary –

דארף ער זיך דערצו אינגאנצן ניט צוהערן. ואדרבה –

English translation 126

it even disturbs him!

דאס איז אים גאר מבלבל!

English translation 127

The entire topic in Tractate Bava Kama teaches him,

לערנט אים א גאנצע סוגיא אין מסכת בבא קמא,

English translation 128

a tractate in the Torah,

א מסכת אין תורה,

English translation 129

that when he studies Torah,

אז בשעת ער לערנט תורה,

English translation 130

Tractate Bava Kama,

מס' בבא קמא,

English translation 131

the manner of study must be of "From where is this matter that people say":

דארף זיין דער אופן הלימוד פון "מנא הא מילתא דאמרי אינשי":

English translation 132

He hears a matter that people say in the marketplace, he must immediately connect it with his Torah study.

ער הערט א זאך וואס אמרי אינשי אין שוק דארף ער דאס גלייך פארבינדן מיט לימוד התורה שלו.

English translation 133

And this is stated in the Order of Nezikin,

און דאס שטייט נאך אין סדר נזיקין,

English translation 134

and there specifically in Tractate Bava Kama,

און דארטן גופא אין מסכת בבא קמא,

English translation 135

not in a later Bava,

ניט אין א שפעטערדיקע בבא,

English translation 136

not at the end of the Bavot,

ניט בסוף הבבות,

English translation 137

as a secondary matter;

אלס א זייטיקער ענין;

English translation 138

not that after one has finished studying the Bavot, one comes and tells him an additional matter,

ניט אז נאכדעם ווי מ'האט אפגעלערנט די בבות קומט מען און מ'זאגט אים נאך אן ענין,

English translation 139

that he should know "From where is this matter that people say" –

ער זאל וויסן "מנא הא מילתא דאמרי אינשי" –

English translation 140

rather, this is stated in Bava Kama,

נאר דאס שטייט אין בבא קמא,

English translation 141

which

וואס דאס

English translation 142

proves that this is a primary matter.

באווייזט אז דאס איז אן ענין עיקרי.

English translation 143

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 144

this is the teaching of the Baal Shem Tov,

דאס איז תורת הבעש"ט,

English translation 145

that every matter that a Jew hears is precisely connected with Torah and with a lesson in the service of Hashem.

אז יעדער זאך וואס א איד הערט איז דאס בדיוק און פארבונדן מיט תורה און מיט א הוראה בעבודת ה'.

English translation 146

And this does not speak about a matter in the Torah,

און דאס רעדט זיך ניט וועגן א זאך אין תורה,

English translation 147

but about a matter that people say in the marketplace,

נאר וועגן א זאך וואס אמרי אינשי בשוק,

English translation 148

before one elevates and clarifies it in the Torah;

פאר דעם ווי מ'איז דאס מעלה ומברר בתורה;

English translation 149

afterwards it indeed becomes a part of Torah,

דערנאך ווערט דאס טאקע א חלק פון תורה,

English translation 150

but beforehand,

אבער לפנ"ז,

English translation 151

before one has elevated and clarified it,

איידער מ'האט עס מעלה ומברר געווען,

English translation 152

and from where does the Torah and the Gemara take it –

און פון וואנעט נעמט עס תורה און די גמרא –

English translation 153

it is from what people say in the marketplace,

איז דאס פון אמרי אינשי בשוק,

English translation 154

even such a matter –

איז אויך אזא זאך –

English translation 155

one must connect it with Torah and with a lesson in the service of Hashem.

דארף מען פארבינדן מיט תורה און מיט א הוראה בעבודת ה'.

English translation 156

And after one has already connected that which people say in the marketplace with Torah

און נאך דעם ווי מ'האט שוין פארבונדן דאס וואס אמרי אינשי בשוק מיט תורה

English translation 157

("From where is this matter that people say")

("מנא הא מילתא דאמרי אינשי")

English translation 158

once and a second time and a third time,

איין מאל און א צווייטן מאל און א דריטן מאל,

English translation 159

for three times establishes a presumption15 –

וואס בתלת זימני הוי חזקה 15 –

English translation 160

he can then think that it is already enough;

קען ער דאך מיינען אז ס'איז שוין גענוג;

English translation 161

he argues:

ער טענה'ט:

English translation 162

he has already done this three times,

ער האט שוין דאס געטאן דריי מאל,

English translation 163

proving that he holds of the Torah of the Baal Shem Tov,

באווייזט דאס אז ער האלט פון תורת הבעש"ט,

English translation 164

that the world and G‑dliness are one thing,

אז וועלט מיט אלקות זיינען איין זאך,

English translation 165

and consequently one must connect every thing in the world with Torah and a lesson in divine service –

ובמילא דארף מען פארבינדן יעדער זאך אין וועלט מיט תורה און הוראה בעבודה –

English translation 166

They tell him,

זאגט מען אים,

English translation 167

that in the topic in Bava Kama regarding "From where is this matter that people say" it is not only three times but many more times,

אז אין דער סוגיא אין בבא קמא רעדט זיך וועגן "מנא הא מילתא דאמרי אינשי" ניט בלויז דריי מאל נאר נאך כו"כ פעמים,

English translation 168

regarding each matter individually –

בא יעדן ענין באזונדער –

English translation 169

which teaches him that it is not sufficient to conduct oneself this way once,

וואס דאס לערנט אים אז ס'איז ניט מספיק זיך אזוי צו פירן איין מאל,

English translation 170

twice,

צוויי מאל,

English translation 171

three times,

דריי מאל,

English translation 172

rather regarding every single matter that he hears in the world,

נאר בכל ענין וענין וואס ער הערט בעולם,

English translation 173

he must connect it with Torah.

דארף ער דאס פארבינדן מיט תורה.

English translation 174

This applies even regarding worldly matters;

וואס דאס רעדט זיך אפילו בנוגע עניני העולם;

English translation 175

And all the more so is this regarding matters of Torah and mitzvos,

ועאכו"כ אז אזוי איז דאס בנוגע צו עניני תומ"צ,

English translation 176

including also the matter of Blessing the Month,

כולל אויך דעם ענין פון ברכת החודש,

English translation 177

and the matter of the Shabbat of Blessing which is a custom of Israel and it is Torah –

און דעם ענין פון שבת מברכים וואס איז א מנהג ישראל און תורה הוא –

English translation 178

every single detail must be connected with it to yield a lesson in the service of Hashem.

דארף פון יעדער פרט ופרט פארבונדן דערמיט זיין א הוראה בעבודת ה'.

English translation 179

The lesson of the entirety of the matter of the Shabbat of Blessing

די הוראה פון כללות ענין דשבת מברכים

English translation 180

(the common denominator of all Shabbasos of Blessing)

(דער צד השוה פון אלע שבת מברכים)

English translation 181

is –

איז –

English translation 182

as instituted by my revered father-in-law,

כתקנת כ"ק מו"ח

English translation 183

the Rebbe16,

אדמו"ר 16,

English translation 184

that then one should hold a farbrengen and speak and accept resolutions regarding the month which is blessed on this Shabbat. And also –

אז דעמולט זאל מען מאכן א התוועדות און רעדן און אננעמען החלטות בנוגע צו דעם חודש וועלכן מ'בענטשט בשבת זה. און אויך –

English translation 185

reciting Tehillim early before the prayer on the Shabbat of Blessing. Which,

אמירת תהלים בהשכמה לפני התפלה בשבת מברכים. וואס,

English translation 186

as is said in the "Yehi Ratzon" after Tehillim,

ווי מ'זאגט אין דעם "יהי רצון" נאך תהלים,

English translation 187

the five books of Tehillim correspond to the five books of the Torah,

זיינען די חמשה ספרי תהלים כנגד די חמשה חומשי תורה,

English translation 188

which includes within itself the entire Torah,

וואס איז כולל אין זיך כל התורה כולה,

English translation 189

the Written Torah and the Oral Torah.

תושב"כ ותושבע"פ.

English translation 190

And especially since the farbrengen

ובפרט נאך אז די התוועדות

English translation 191

(on the Shabbat of Blessing)

(בשבת מברכים)

English translation 192

is in a holy place,

איז אין א מקום קדוש,

English translation 193

"a place where prayer is cultivated" and "a place where Torah is cultivated"17,

"מקום שמגדלין בו תפלה" און "מקום שמגדלין בו תורה" 17,

English translation 194

a synagogue and a study hall. And as we see that now in most synagogues they also study Torah classes,

א בית הכנסת און א בית המדרש. און ווי מ'זעט אז איצטער איז ברוב בתי כנסיות לערנט מען אויך שיעורים בתורה,

English translation 195

and in public –

ובציבור –

English translation 196

"Hashem loves the gates of Zion18...

"אוהב ה' שערי ציון 18..

English translation 197

Hashem loves the gates that are distinguished in halachah"19.

אוהב ה' שערים המצויינים בהלכה" 19.

English translation 198

When one studies Torah classes in public it has a special superiority. As the Alter Rebbe also explains in Iggeres HaKodesh20 regarding the superiority of studying Torah with ten,

וואס בשעת מ'לערנט שיעורי תורה בציבור האט עס אן עילוי מיוחד. ווי דער אלטער רבי איז אויך מבאר אין אגה"ק 20 בנוגע צום עילוי פון לימוד התורה בעשרה,

English translation 199

as our Sages21 derive this from "within within"22.

ווי רז"ל 21 לערנען דאס ארויס פון "תוך תוך" 22.

English translation 200

And there the Alter Rebbe adds a great novelty,

און דארטן גיט דער אלטער רבי צו א חידוש גדול,

English translation 201

that there is also a superiority in engaging in mitzvos specifically with ten. For which one seeks a source –

אז ס'איז אויך דא אן עילוי אין עסק המצוות בעשרה דוקא. וואס מ'זוכט אויף דעם א מקור –

English translation 202

in addition to the source that the Alter Rebbe says it here in Iggeres HaKodesh.

בנוסף צו דעם מקור אז דער אלטער רבי זאגט עס דא אין אגה"ק.

English translation 203

Even if one does not find a source for this23 in a second place,

אפילו אויב מ'געפינט ניט אויף דעם א מקור 23 במקום שני,

English translation 204

this does not, heaven forbid, detract from the matter. One does it also because the Alter Rebbe writes so;

איז דאס ח"ו ניט גורע אין דעם ענין. מ'טוט עס אויך וויבאלד אז דער אלטער רבי שרייבט אזוי;

English translation 205

but then it is only out of acceptance of the yoke. The intention is that this should also permeate all of a person's faculties,

אבער דעמולט איז דאס נאר מתוך קבלת עול. די כוונה איז אז דאס זאל אויך דורכנעמען אלע כחות האדם,

English translation 206

and one should have an intellectual explanation for it,

און מ'זאל אויף דעם האבן א הסברה בשכל,

English translation 207

which then one fulfills it with greater relish.

וואס דעמולט איז מען דאס מקיים מיט נאכמער געשמאק.

English translation 208

The lesson of this particular and specific matter of this Shabbat of Blessing –

די הוראה פון דעם ענין פרטי ומיוחד בשבת מברכים זה –

English translation 209

the Shabbat of Blessing of the month of Kislev:

שבת מברכים חודש כסלו:

English translation 210

The Shabbat of Blessing of the month of Kislev blesses the day of Rosh

שבת מברכים חודש כסלו בענטשט דעם טאג פון ראש

English translation 211

Chodesh Kislev. Which includes within itself all the days and matters of the month,

חודש כסלו. וואס ער איז כולל אין זיך כל ימי ועניני החודש,

English translation 212

just as a head, in its simple sense, includes within itself and leads the intellect that is in the head, all the limbs and matters of the body24.

ווי א ראש כפשוטו איז כולל אין זיך און פירט אן מיט חב"ד שבראש כל אברי ועניני הגוף 24.

English translation 213

The special matter in the month of Kislev which is understood by seemingly everyone,

וואס דער ענין מיוחד אין חודש כסלו וואס איז מובן לכאו"א,

English translation 214

even for a simple person who does not know about the Torah of the Baal Shem Tov,

אויך פאר אן איש פשוט וואס ווייסט ניט וועגן תורת הבעש"ט,

English translation 215

and does not know that the revelation of the Torah of Chassidus was in the month of Kislev,

און ווייסט ניט אז גילוי תורת החסידות איז געווען בחודש כסלו,

English translation 216

is –

איז –

English translation 217

Chanukah,

חנוכה,

English translation 218

which was revealed even before the Torah of the Baal Shem Tov,

וואס איז געווען בגלוי אויך פאר תורת הבעש"ט,

English translation 219

and all the more so before the revelation of Chassidus in the month of Kislev,

ועאכו"כ פאר גילוי החסידות בחודש כסלו,

English translation 220

which came some time after the Baal Shem Tov.

וואס איז געקומען כמה זמן נאכן בעש"ט.

English translation 221

Regarding Chanukah every Jew knows,

וואס וועגן חנוכה ווייסט יעדער איד,

English translation 222

and also knows that it is a lofty matter.

און ווייסט אויך אז דאס איז אן ענין נעלה.

English translation 223

It follows,

קומט אויס,

English translation 224

that when Rosh Chodesh Kislev arrives,

אז בשעת עס קומט ראש חודש כסלו,

English translation 225

which includes within itself and leads all the days and matters of the month –

וואס איז כולל אין זיך און פירט אן מיט כל ימי ועניני החודש –

English translation 226

a new divine service connected with Chanukah begins.

הויבט זיך אן אן עבודה חדשה פארבונדן מיט חנוכה.

English translation 227

And this is the lesson of the Shabbat of Blessing of the month of Kislev –

און דאס איז די הוראה פון שבת מברכים חודש כסלו –

English translation 228

that while still standing on this Shabbat,

אז נאך שטייענדיק בשבת זה,

English translation 229

before Rosh Chodesh Kislev,

פאר ר"ח כסלו,

English translation 230

one must prepare and make a preparation for the new divine service that begins on Rosh Chodesh Kislev.

דארף מען זיך צוגרייטן און מאכן א הכנה צו דער עבודה חדשה וואס הויבט זיך אן בראש חודש כסלו.

English translation 231

Everything is also found in halachah. One also finds the matter of preparation in halachah:

יעדער זאך שטייט דאך אויך אין הלכה. געפינט מען אויך דעם ענין פון הכנה אין הלכה:

English translation 232

Every matter of holiness requires preparation25,

יעדער דבר שבקדושה דארף האבן א הכנה 25,

English translation 233

up to a "great preparation"26,

ביז צו א "הכנה דרבה" 26,

English translation 234

because it has special importance. As this is regarding the Shabbat meal,

ווייל עס האט א חשיבות מיוחדת. ווי דאס איז בנוגע צו סעודת שבת,

English translation 235

that specifically for the Shabbat meal one must have preparation,

אז דוקא צו סעודת שבת דארף מען האבן א הכנה,

English translation 236

and likewise for the Yom Tov meal,

ועד"ז צו סעודת יו"ט,

English translation 237

in contrast to the weekday meal,

משא"כ צו סעודת חול,

English translation 238

even though that too is a meal,

אע"פ אז אויך דאס איז א סעודה,

English translation 239

and one recites a blessing over it,

און מ'מאכט אויף איר א ברכה,

English translation 240

even including Birkat HaMazon,

ביז אויך ברכת המזון,

English translation 241

which is the only blessing from the Torah27,

וואס דאס איז די איינציקע ברכה מן התורה 27,

English translation 242

however, since the meal does not have special importance –

וויבאלד אבער די סעודה האט ניט קיין חשיבות מיוחדת –

English translation 243

one does not make preparation for it.

מאכט מען ניט קיין הכנה דערצו.

English translation 244

And as the Gemara28 says that "Shabbat does not prepare for Yom Tov",

און ווי די גמרא 28 זאגט אז "אין שבת מכינה ליו"ט",

English translation 245

because "Yom Tov is also called Shabbat and requires its meal to be designated and its designation on a weekday,

ווייל "יו"ט נמי קרוי שבת ובעיא סעודתו הזמנה והזמנתה בחול,

English translation 246

but a weekday meal is not significant and designation does not apply to it etc."29

אבל סעודת חול לא חשיבא ולא שייכא בה הזמנה כו'" 29.

English translation 247

Likewise, it is also understood regarding

עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו

English translation 248

(Rosh)

(ראש)

English translation 249

Chodesh Kislev,

חודש כסלו,

English translation 250

since then a new holy service begins,

וויבאלד אז דעמולט הויבט זיך אן א נייע עבודה שבקדושה,

English translation 251

which has special importance,

וואס האט א חשיבות מיוחדת,

English translation 252

one must have preparation for it in the days preceding it.

דארף מען דערצו האבן א הכנה בהימים שלפנ"ז.

English translation 253

When the day of Rosh Chodesh Kislev arrives, one can no longer make preparation for it then,

ווען עס קומט דער טאג פון ראש חודש כסלו קען מען שוין דעמולט ניט מאכן קיין הכנה דערצו,

English translation 254

because one is already in the days of the month itself –

ווייל מ'שטייט שוין אין די טעג פון חודש עצמו –

English translation 255

one must make the preparation for it in the days preceding it,

דארף מען דערצו מאכן די הכנה אין די ימים שלפנ"ז,

English translation 256

beginning from Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev,

אנהויבנדיק פון שבת מברכים חודש כסלו,

English translation 257

which occurs in the last days of the month of Cheshvan

וואס קומט אויס אין די לעצטע טעג פון חודש חשון

English translation 258

(before Rosh Chodesh Kislev).

(פאר ר"ח כסלו).

English translation 259

What the matter of preparation on Shabbat Mevarchim for Rosh Chodesh is, is common to all Shabbatot Mevarchim and all months;

וואס דער ענין ההכנה בשבת מברכים צו ראש חודש איז א צד השוה אין אלע שבת מברכים און פון אלע חדשים;

English translation 260

the preparation that applies specifically and particularly to the month of Kislev is –

די הכנה השייכת במיוחד ובפרט צו חודש כסלו איז –

English translation 261

in connection with Chanukah,

בקשר מיט חנוכה,

English translation 262

as above.

כנ"ל.

English translation 263

And the preparation for the month of Kislev and Chanukah is in the month of Cheshvan. And in this too there is a lesson. With an introduction:

און די הכנה צו חודש כסלו און חנוכה איז בחודש חשון. וואס אויך אין דעם איז דא א הוראה. ובהקדים:

English translation 264

The month of Cheshvan,

חודש חשון,

English translation 265

when one blesses the month of Kislev,

ווען מ'בענטשט חודש כסלו,

English translation 266

and the month of Kislev,

און חודש כסלו,

English translation 267

are not at all similar to each other,

זיינען אינגאנצן ניט ענלעך זל"ז,

English translation 268

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 269

they are quite opposite:

זיי זיינען גאר הפכיות'דיק:

English translation 270

The month of Kislev contains within it the matter of Chanukah,

חודש כסלו האט אין זיך דעם ענין פון חנוכה,

English translation 271

which is a special and most exalted matter,

וואס איז אן ענין מיוחד והכי נעלה,

English translation 272

in contrast to the month of Cheshvan which contains within it no special days or matters.

משא"כ חודש חשון האט ניט אין זיך קיין שום ימים וענינים מיוחדים.

English translation 273

Moreover:

נאכמער:

English translation 274

The month of Cheshvan is the only month of all the months of the year that contains no special matters,

חודש חשון איז דער איינציקער חודש פון אלע חדשי השנה וואס האט ניט אין זיך קיין ענינים מיוחדים,

English translation 275

in contrast to all the other months of the year, each of which contains special days and matters:

בניגוד צו שאר כל חדשי השנה וואס יעדער פון זיי האט אין זיך ימים וענינים מיוחדים:

English translation 276

The month of Tishrei contains within it several special days, to the extent that the month is "abundant in festivals"30. The month of Kislev contains Chanukah

חודש תשרי האט אין זיך כמה וכמה ימים מיוחדים ביז אז דער חודש איז "מרובה במועדות" 30. חודש כסלו האט אין זיך חנוכה

English translation 277

(as above).

(כנ"ל).

English translation 278

The month of Tevet contains within it the Tenth of Tevet. And indeed,

חודש טבת האט אין זיך עשרה בטבת. וואס אמת טאקע

English translation 279

it is a fast day,

אז דאס איז א יום תענית,

English translation 280

but in the future these days will be turned31 "to joy and gladness and good festivals"32,

אבער לע"ל וועט דאך זיין ויהפכו 31 ימים אלה "לששון ולשמחה ולמועדים טובים" 32,

English translation 281

and a wise person is "one who sees what is born"33,

און א חכם איז "הרואה את הנולד" 33,

English translation 282

and every Jew is from "a wise and understanding people"34 –

און יעדער איד איז פון "עם חכם ונבון" 34 –

English translation 283

every Jew sees immediately in the Tenth of Tevet that this day will be for joy and gladness and a good festival. And at the time the Tenth of Tevet arrives, every Jew knows that this is a time of favor35,

זעט יעדער איד גלייך אין עשרה בטבת אז דער טאג וועט זיין לששון ולשמחה ולמועד טוב. און בשעת עס קומט עשרה בטבת ווייסט יעדער איד אז דאס איז אן עת רצון 35,

English translation 284

and the intention is to transform the day to joy and gladness and a good festival.

און די כוונה איז צו מהפך זיין דעם יום צו ששון ושמחה ומועד טוב.

English translation 285

The month of Shevat contains within it the Fifteenth of Shevat,

חודש שבט האט אין זיך חמשה עשר בשבט,

English translation 286

the New Year for Trees36,

ראש השנה לאילנות 36,

English translation 287

which is connected with several customs etc.

וואס איז פארבונדן מיט כמה מנהגים וכו'.

English translation 288

The month of Adar, the entire month is connected with the matter of "until one does not know"37.

חודש אדר איז דער גאנצער חודש פארבונדן מיטן ענין פון "עד דלא ידע" 37.

English translation 289

In the month of Nisan they were redeemed and in Nisan they are destined to be redeemed38.

בחודש ניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל 38.

English translation 290

The month of Iyar contains within it – in addition to Pesach Sheni –

חודש אייר האט אין זיך - נוסף צו פסח שני –

English translation 291

a special matter that is not found in any of the other months of the year39:

אן ענין מיוחד וואס איז ניטא אין קיינעם פון די אנדערע חדשי השנה 39:

English translation 292

Every day of the month of Iyar is connected with a mitzvah –

יעדער טאג פון חודש אייר איז פארבונדן מיט א מצוה –

English translation 293

the mitzvah of Sefirat HaOmer. And this is even more than in the month of Tishrei and the month of Nisan:

מצות ספירת העומר. וואס דאס איז נאכמער ווי אין חודש תשרי און חודש ניסן:

English translation 294

The month of Tishrei is only abundant in festivals,

חודש תשרי איז נאר מרובה במועדות,

English translation 295

but not all days are festival days.

אבער ניט אלע ימים זיינען ימי מועד.

English translation 296

And likewise in the month of Nisan;

ועד"ז אין חודש ניסן;

English translation 297

in contrast, in the month of Iyar every day of the month is connected with a mitzvah.

משא"כ בחודש אייר איז יעדער טאג אין חודש פארבונדן מיט א מצוה.

English translation 298

The month of Sivan is "the third month" when was given "the third Torah to the third people"40.

חודש סיון איז "ירחא תליתאי" ווען ס'איז געגעבן געווארן "אוריאן תליתאי לעם תליתאי" 40.

English translation 299

The month of Tamuz contains within it the Seventeenth of Tamuz. And in addition to this, that in this month there is the day on which the Tablets were given,

חודש תמוז האט אין זיך שבעה עשר בתמוז. ונוסף לזה וואס בחודש זה איז דא דער יום שבו ניתנו הלוחות,

English translation 300

for which one does not make joy and a festival because afterwards the Tablets were broken41,

וואס מ'מאכט ניט דערויף קיין שמחה ויו"ט ווייל דערנאך נשתברו הלוחות 41,

English translation 301

nevertheless, the wise person sees what is born –

איז דאך החכם רואה את הנולד –

English translation 302

he sees how it will be revealed that the Seventeenth of Tamuz is joy and gladness and a good festival

זעט ער ווי ס'וועט נתגלה ווערן אז שבעה עשר בתמוז איז ששון ושמחה ומועד טוב

English translation 303

(as above regarding the Tenth of Tevet).

(כנ"ל בנוגע צו עשרה בטבת).

English translation 304

In the month of Av, in addition to this, is the day of Tisha B'Av, which

בחודש אב איז נוסף לזה ליום תשעה באב, וואס

English translation 305

will be a very great festival in the future,

וועט זיין גאר א גרויסער יו"ט לע"ל,

English translation 306

there is then the Fifteenth of Av,

איז דעמולט דא חמשה עשר באב,

English translation 307

concerning which "there were no festivals for Israel like the Fifteenth of Av and Yom Kippur"42.

וואס "לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיוהכ"פ" 42.

English translation 308

And in the month of Elul, the King is found in the field throughout the entire month43.

און בחודש אלול געפינט זיך דער מלך בשדה במשך דעם גאנצן חודש 43.

English translation 309

And other matters in all of them.

ועוד ענינים בכ"ז.

English translation 310

However, the month of Cheshvan is the only exception, a month when there are no special days or matters.

משא"כ חודש חשון איז דער איינציקער אויסנאם חודש ווען ס'זיינען ניטא קיינע ימים וענינים מיוחדים.

English translation 311

And one must arrive at the Yalkut Shimoni44 that then will be the dedication of the third Beis HaMikdash. But it does not come out revealed in any special day in the month so that one should see that the day is a special day.

און מ'דארף אנקומען צום ילקוט שמעוני 44 אז דעמולט וועט זיין חנוכת ביהמ"ק השלישי. אבער בגילוי קומט עס ניט ארויס אין קיין יום מיוחד בחודש אז מ'זאל זען אז דער יום איז א יום מיוחד.

English translation 312

Exactly the opposite of the month of Iyar,

פונקט פארקערט פון חודש אייר,

English translation 313

in which every day there is a mitzvah. And the month of Cheshvan and the month of Iyar are parallel to each other:

וואס בכל יום שבו איז דא א מצוה. און חודש חשון וחודש אייר זיינען זה כנגד זה:

English translation 314

Both are the second month,

ביידע זיינען חודש השני,

English translation 315

only Cheshvan is the second month of the winter months,

נאר חודש חשון איז חודש השני פון חדשי החורף,

English translation 316

and Iyar is the second month of the summer months.

און חודש אייר איז חודש השני פון חדשי הקיץ.

English translation 317

And in particular, as this is emphasized in the wine of Torah in Rashi on Parshas Noach,

ובפרט ווי דאס איז מודגש אין יינה של תורה בפרש"י דפ' נח,

English translation 318

where he says several times according to the two opinions of Rabbi Eliezer and Rabbi Yehoshua regarding the flood,

וואו ער זאגט כמ"פ לויט די צוויי דיעות פון ר' אליעזר און ר' יהושע בקשר מיטן מבול,

English translation 319

whether the Torah speaks of the winter months or the summer months. And specifically Rashi says it45 in connection with the month of Cheshvan and the month of Iyar.

צי תורה רעדט וועגן חדשי החורף אדער חדשי הקיץ. ובמיוחד זאגט עס רש"י 45 בשייכות צו חודש חשון און חודש אייר.

English translation 320

The lesson from this:

די הוראה דערפון:

English translation 321

When it is said that one must prepare in the month of Cheshvan for the month of Kislev,

בשעת מ'זאגט אז מ'דארף זיך מכין זיין בחודש חשון צום חודש כסלו,

English translation 322

it brings out a very great novelty:

ברענגט עס ארויס א חידוש גדול ביותר:

English translation 323

The service of the month of Kislev is connected with Chanukah

די עבודה פון חודש כסלו איז פארבונדן מיט חנוכה

English translation 324

(as above).

(כנ"ל).

English translation 325

And Chanukah is connected with the dedication of the Temple

וואס חנוכה איז פארבונדן מיט חנוכת המקדש

English translation 326

and the dedication of the altar

און חנוכת המזבח

English translation 327

(and because of this it is called "Chanukah")46,

(ועל שם זה נקרא "חנוכה") 46,

English translation 328

a most elevated matter,

אן ענין נעלה ביותר,

English translation 329

to the extent that it is said of the Chanukah lights that "they are never nullified"47,

ביז אז מ'זאגט אויף נרות חנוכה אז "אינן בטלין לעולם" 47,

English translation 330

they are eternal,

זיי זיינען נצחיים,

English translation 331

without limit.

בל"ג.

English translation 332

And this is even higher than the lights in the Mishkan,

וואס דאס איז נאך העכער פאר די נרות אין משכן,

English translation 333

in the first Beis HaMikdash and in the second Beis HaMikdash.

אין מקדש ראשון און אין מקדש שני.

English translation 334

Nevertheless, it is said that the preparations for the month of Kislev must be made in the preceding month,

אעפ"כ זאגט מען אז די הכנות צו חודש כסלו דארף מען מאכן בחודש שלפנ"ז,

English translation 335

in the month of Cheshvan,

בחודש חשון,

English translation 336

a month that is exactly the opposite of the month of Kislev,

א חודש וואס איז פונקט פארקערט ווי חודש כסלו,

English translation 337

because in Cheshvan there are no special matters.

ווייל אין חשון זיינען ניטא קיין ענינים מיוחדים.

English translation 338

A Jew could fall into despair,

קען דאך א איד אריינפאלן אין יאוש,

English translation 339

he makes the calculation:

ער מאכט דעם חשבון:

English translation 340

How can he prepare himself for such a month as Kislev in the month of Cheshvan,

ווי קען ער זיך צוגרייטן צו אזא חודש ווי כסלו אין חודש חשון,

English translation 341

when there are no special days or matters?!

ווען ס'זיינען ניטא קיין ימים וענינים מיוחדים?!

English translation 342

They tell him,

זאגט מען אים,

English translation 343

on the contrary –

אדרבה –

English translation 344

from this very thing is the wonderful lesson of how much a Jew can accomplish:

דערפון גופא איז די הוראה נפלאה וויפל א איד קען אויפטאן:

English translation 345

Since they tell him that he must prepare in the month of Cheshvan for the month of Kislev,

וויבאלד אז מ'זאגט אים אז ער דארף זיך מכין זיין בחודש חשון צו חודש כסלו,

English translation 346

it is a proof that he has the abilities for this,

איז א ראי' אז ער האט אויף דעם כוחות,

English translation 347

because "I only ask according to their ability"48. And since in the month of Cheshvan there are no special days or matters and nevertheless they tell him that he must then prepare for the month of Kislev,

ווייל "איני מבקש אלא לפי כוחן" 48. און היות אז אין חודש חשון זיינען ניטא קיין ימים וענינים מיוחדים און אעפ"כ זאגט מען אים אז ער דארף זיך דעמולט צוגרייטן צו חודש כסלו,

English translation 348

this is a tremendous novelty that brings out the tremendous abilities that he possesses,

איז דאס א געוואלדיקער חידוש וואס ברענגט ארויס די געוואלדיקע כוחות וואס ער פארמאגט,

English translation 349

that on his own he can prepare in this month for the exalted month of Kislev,

אז ער מצ"ע קען זיך מכין זיין בחודש זה צו דעם חודש הנעלה חודש כסלו,

English translation 350

and for Chanukah, whose lights are never nullified!

און צו חנוכה וואס נרות חנוכה אינן בטלין לעולם!

English translation 351

Since the month of Kislev is a most exalted month,

היות אז חודש כסלו איז א חודש נעלה ביותר,

English translation 352

the preparations for it must surely be through an elevated person,

דארפן דאך די הכנות דערצו זיין ע"י אדם מעולה,

English translation 353

and he knows where he stands and also knows that he is in the month of Cheshvan when there are no special matters –

און ער ווייסט דאך וואו ער האלט און ווייסט אויך אז ער שטייט אין חודש חשון ווען ס'זיינען ניטא קיין ענינים מיוחדים –

English translation 354

so how can he then prepare for the month of Kislev and for Chanukah?!

איז ווי קען ער זיך דעמולט צוגרייטן צו חודש כסלו און צו חנוכה?!

English translation 355

It is understandable in the month of Elul,

בשלמא אין חודש אלול,

English translation 356

how one can

איז מובן ווי מ'קען זיך

English translation 357

prepare for the month of Tishrei,

צוגרייטן צו חודש תשרי,

English translation 358

because the entire month is the King in the field,

ווייל דער גאנצער חודש איז דער מלך בשדה,

English translation 359

and similarly in the month of Adar,

עד"ז אין חודש אדר,

English translation 360

it is understandable how one can prepare for the month of Nissan,

איז מובן ווי מ'קען זיך צוגרייטן צו חודש ניסן,

English translation 361

"connecting redemption to redemption"49,

"מיסמך גאולה לגאולה" 49,

English translation 362

because in the month of Adar there is the matter of "until one does not know",

ווייל בחודש אדר איז דא דער ענין פון "עד דלא ידע",

English translation 363

and then "they fulfilled what they had already accepted",

און דעמולט "קיימו מה שקבלו כבר",

English translation 364

"from here a great declaration for the Torah"50;

"מכאן מודעא רבה לאורייתא" 50;

English translation 365

However, in the month of Cheshvan, the fact that a Jew can then prepare himself for the month of Kislev and Chanukah,

משא"כ בחודש חשון איז דאס וואס א איד קען זיך דעמולט מכין זיין צו חודש כסלו און חנוכה,

English translation 366

demonstrates how much has been invested in a Jew,

באווייזט וויפל מ'האט אריינגעגעבן אין א אידן,

English translation 367

that standing in a month when there are no auspicious days,

אז שטייענדיק אין א חודש ווען ס'זיינען ניטא קיין ימים זכאין,

English translation 368

i.e., that the time is not then assisting him,

ד.ה. אז דער זמן איז אים דעמולט ניט מסייע,

English translation 369

he can on his own accomplish through his service the appropriate preparations for the month of Kislev and Chanukah.

קען ער מצ"ע אויפטאן ע"י עבודתו די הכנות מתאימות צו חודש כסלו און חנוכה.

English translation 370

To the extent that he even accomplishes the most elevated matter – the preparations for lights that are never nullified.

ביז אז ער טוט נאך אויף אן ענין הכי נעלה - די הכנות צו נרות וואס אינן בטלין לעולם.

English translation 371

That is, the highest level

ד.ה. אז דער מעלה מעלה ביותר

English translation 372

(Chanukah in the month of Kislev)

(חנוכה בחודש כסלו)

English translation 373

is connected with the lowest level

איז פארבונדן מיט מטה מטה ביותר

English translation 374

(the situation in the month of Cheshvan when there are no special days or matters).

(דער מצב אין חודש חשון ווען ס'זיינען ניטא קיין ימים וענינים מיוחדים).

English translation 375

And this is a lesson about the greatness of a Jew and how much he can accomplish,

וואס דאס איז א הוראה אויף דער גרויסקייט פון א אידן און וויפל ער קען אויפטאן,

English translation 376

that he himself has been entrusted to make the preparations in the month of Cheshvan for the month of Kislev,

אז אים אליין האט מען פארטרויט צו מאכן די הכנות אין חודש חשון אויף חודש כסלו,

English translation 377

without assistance from the time.

אן סיוע פון דער זמן.

English translation 378

And this is a simple lesson that is understood simply by everyone,

און דאס איז א הוראה פשוטה וואס איז מובן בפשטות לכאו"א,

English translation 379

even for a simple person. Those who understand the secrets of Torah,

אויך פאר א איש פשוט. די וואס פארשטייען רזי תורה,

English translation 380

it is understood that for them the lesson is understood in a more elevated manner,

איז מובן אז בא זיי איז די הוראה פארשטאנדיק באופן נעלה יותר,

English translation 381

but even for them the main thing is how it comes down into actual deed,

אבער אויך בא זיי איז דער עיקר ווי דאס קומט אראפ אין מעשה בפועל,

English translation 382

because the deed is the main thing51.

ווייל המעשה הוא העיקר 51.

English translation 383

What this is, is the lesson derived from the Shabbat of Blessing the Month of Kislev,

וואס דאס איז די הוראה וואס מ'נעמט ארויס פון שבת מברכים החודש כסלו,

English translation 384

which always occurs in the month of Cheshvan –

וואס איז אלעמאל בחודש חשון –

English translation 385

the greatness of the power that a Jew possesses to begin making the preparations for the month of Kislev and Chanukah in the month of Cheshvan etc.

דער גודל הכח וואס א איד פארמאגט צו אנהויבן מאכן די הכנות צו חודש כסלו און חנוכה בחודש חשון וכו'.

English translation 386

And this comes together with the blessing of the month on Shabbat Mevarchim,

און דאס קומט צוזאמען מיט ברכת החודש בשבת מברכים,

English translation 387

with all the six expressions,

מיט די אלע שש לשונות,

English translation 388

which bless

וואס זיינען מברך

English translation 389

and draw down power for the service throughout the month of Kislev,

וממשיך כח אויף דער עבודה אין גאנץ חודש כסלו,

English translation 390

until Chanukah.

ביז אין חנוכה.

English translation 391

And through this one then comes to Chanukah with all the elevations therein,

און דורך דעם קומט מען דערנאך צו חנוכה מיט אלע עילויים שבזה,

English translation 392

the dedication of the Holy Temple and the dedication of the altar. Until these lights are never nullified.

חנוכת ביהמ"ק וחנוכת המזבח. ביז אז הנרות הללו אינן בטלין לעולם.

English translation 393

Until one comes to the time when there will be the dedication of the third Holy Temple,

ביז אז מען קומט צום זמן ווען ס'וועט זיין חנוכת ביהמ"ק השלישי,

English translation 394

when there will also be the elevation of the Chanukah lights that they are "never nullified",

וואס דעמולט וועט אויך זיין דער עילוי פון נרות חנוכה אז "אינן בטלין לעולם",

English translation 395

and also an elevation in the lights of the Holy Temple.

און אויך אן עילוי אין די נרות שבביהמ"ק.

English translation 396

Because the matter of the dedication of the Temple on Chanukah was through the Chashmonaim who were High Priests,

ווייי דער ענין פון חנוכת המקדש בחנוכה איז געווען ע"י החשמונאים וואס זיי זיינען געווען כהנים גדולים,

English translation 397

who kindle the Menorah.

וועלעכע זיינען מדליק די מנורה.

English translation 398

And this is connected with the service of every single Jew,

און דאס איז פארבונדן מיט עבודת כאו"א מישראל,

English translation 399

because every Jew has within him the priest within him,

ווייל יעדער איד האט אין זיך דעם כהן שבו,

English translation 400

until the High Priest within him,

ביז דעם כהן גדול שבו,

English translation 401

as it is stated in the well-known verses

ווי עס שטייט אין נעל'ע זטורים

English translation 402

(as discussed many times)

(כמדובר כמ"פ)

English translation 403

on the verse52 "And you shall be to Me a kingdom of priests" –

עה"פ 52 "ואתם תהיו לי ממלכת כהנים" –

English translation 404

that priests here means High Priests53,

אז כהנים דא מיינט כהנים גדולים 53,

English translation 405

which means that not only does every Jew have within him the High Priest within him,

וואס מיינט אז ניט נאר וואס יעדער איד האט אין זיך דעם כהן גדול שבו,

English translation 406

but this is his entire existence

נאר דאס איז כל מציאותו

English translation 407

("And you shall be to Me a kingdom of priests").

("ואתם תהיו לי ממלכת כהנים").

English translation 408

He only needs to bring it out from potential to actual in revelation.

ער דארף עס נאר ארויסברענגען מן הכח אל הפועל בגילוי.

English translation 409

Then he effects the dedication of the Temple and the kindling of the lights.

וואס דעמולט טוט ער אויף חנוכת המקדש און הדלקת הנרות.

English translation 410

And may it be His will that the dedication of the third Holy Temple be speedily in our days, literally,

ויה"ר אז חנוכת ביהמ"ק השלישי זאל זיין במהרה בימינו ממש,

English translation 411

still in the month of Cheshvan,

נאך אין חודש חשון,

English translation 412

as it is stated in Yalkut Shimoni that in this month will be the dedication of the third Holy Temple,

ווי עס שטייט אין ילקוט שמעוני אז בחודש זה וועט זיין חנוכת ביהמ"ק השלישי,

English translation 413

for which in the month of Cheshvan there still remain three days,

וואס אין חודש חשון זיינען נאך געבליבן דריי טעג,

English translation 414

and especially if one also includes the thirtieth day of the month of Cheshvan –

ובפרט אויב מען איז אויך מצרף יום שלושים בחודש חשון –

English translation 415

then still in this month can be the dedication of the third Holy Temple.

קען דאך נאך בחודש זה זיין חנוכת ביהמ"ק השלישי.

English translation 416

And those who think that this is mockery –

און די וואס מיינען אז דאס איז א ליצנות –

English translation 417

may a spirit from on high be poured upon them,

איז יערה עליהם רוח ממרום,

English translation 418

and they should know that it is not mockery, Heaven forbid.

און זיי זאלן וויסן אז ס'איז ניט קיין ליצנות ח"ו.

English translation 419

And as they themselves said a few hours ago in the Amidah prayer "May our eyes behold Your return to Zion". For when one stands in the Amidah prayer one stands

און ווי זיי אליין האבן געזאגט עטלעכע שעה צוריק אין תפלת העמידה "ותחזינה עינינו בשובך לציון". וואס בשעת מ'שטייט תפלת העמידה שטייט מען

English translation 420

before the King of kings, the Holy One, blessed be He –

לפני מלך מלכי המלכים הקב"ה –

English translation 421

it is a certain thing that then mockery is not applicable, Heaven forbid,

איז א זיכערע זאך אז דעמולט איז ניט שייך קיין ליצנות ח"ו,

English translation 422

and not even levity,

און אפילו ניט קיין בדיחותא,

English translation 423

and not even a "whence would it come"!

און אפילו ניט קיין מהיכי תיתי!

English translation 424

And may it be His will

ויה"ר

English translation 425

(as discussed many times)

(כמדובר כמ"פ)

English translation 426

that from this speech here it should come down into actual deed below ten handbreadths –

אז פון דעם דיבור בזה זאל דאס אראפקומען אין מעשה בפועל למטה מעשרה טפחים –

English translation 427

the true and complete redemption through our righteous Moshiach,

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 428

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 429

The particular and special matter of the Shabbat of Blessing the Month of Kislev in this year is,

דער ענין פרטי ומיוחד פון שבת מברכים חודש כסלו בשנה זו איז,

English translation 430

that it is on the twenty-seventh of Cheshvan,

אז ער איז בכ"ז בחשון,

English translation 431

and Shabbat Parshat Chayei Sarah.

און שבת פרשת חיי שרה.

English translation 432

The special matter of the twenty-seventh of Cheshvan need not be sought,

דעם ענין מיוחד פון כ"ז חשון דארף מען ניט זוכן,

English translation 433

as discussed many times that today there are already books that spare the trouble of searching for what happened on each day. They gather all the matters that happened on each day as it is stated in the Written Torah and the Oral Torah etc.,

כמדובר כמ"פ אז היינט זיינען שוין דא ספרים וואס פארשפארן די טירחא פון זוכן וואס עס האט פאסירט בכל יום. זיי קלייבן צוזאמען אלע ענינים וואס האבן פאסירט בכל יום ווי דאס שטייט אין תושב"כ און תושבע"פ וכו',

English translation 434

consequently, with their help it is easier to know the special matter of each and every day.

במילא איז בעזרתם גרינגער צו וויסן דעם ענין מיוחד פון כל יום ויום.

English translation 435

Regarding the twenty-seventh of Cheshvan it is explicitly stated in the Written Torah,

בנוגע צו כ"ז חשון שטייט בפירוש אין תושב"כ,

English translation 436

in Parshat Noach,

אין פ' נח,

English translation 437

what then happened:

וואס דעמולט האט פאסירט:

English translation 438

"And in the second month, on the twenty-seventh day of the month, the earth dried" after the flood. And Rashi brings down54 the two opinions of Rabbi Eliezer and Rabbi Yehoshua,

"ובחודש השני בשבעה ועשרים יום לחודש יבשה הארץ" נאכן מבול. ווי רש"י ברענגט אראפ 54 די צוויי דיעות פון ר' אליעזר און ר' יהושע,

English translation 439

whether this refers to the winter months or the summer months,

צי דאס רעדט זיך וועגן חדשי החורף אדער חדשי הקיץ,

English translation 440

and the first opinion that he brings is the opinion of Rabbi Eliezer that this refers to the winter months,

און די ערשטע דיעה וואס ער ברענגט איז דעת ר' אליעזר אז דאס רעדט זיך וועגן חדשי החורף,

English translation 441

for the first opinion that Rashi brings down is closer to the plain meaning of the verse

וואס די ערשטע דיעה וואס רש"י ברענגט אראפ איז נעענטער צו פשוטו של מקרא

English translation 442

(as discussed many times) –

(כמדובר כמ"פ) –

English translation 443

it comes out that "in the second month55, on the twenty-seventh day of the month, the earth dried" refers to the twenty-seventh of Cheshvan.

קומט אויס אז "בחודש 55 השני בשבעה ועשרים יום לחודש יבשה הארץ" רעדט זיך וועגן כ"ז חשון.

English translation 444

On the first of the month was "the waters were dried up from upon the earth"56

בראשון באחד לחודש איז געווען "חרבו המים מעל הארץ" 56

English translation 445

(which is why the dove that Noach sent before this – "did not return to him again"57),

(וואס דערפאר איז די יונה וואס נח האט ארויסגעשיקט לפנ"ז - "ולא יספה שוב אליו עוד" 57),

English translation 446

and Rashi56 explains "dried up –

און רש"י 56 טייטש אפ "חרבו –

English translation 447

a kind of clay was formed, the surface of which became crusted";

נעשה כמין טיט שקרמו פני' של מעלה";

English translation 448

but "the earth was dry",

אבער "יבשה הארץ",

English translation 449

"it became proper dry land"55,

"נעשה גריד כהלכתה" 55,

English translation 450

so that the settlement of the world could exist,

אז ס'האט געקענט זיין ישוב העולם,

English translation 451

was on the twenty-seventh of Cheshvan.

איז געווען בכ"ז חשון.

English translation 452

Every matter in Torah,

יעדער ענין אין תורה,

English translation 453

also the narratives of Torah,

אויך סיפורי תורה,

English translation 454

are eternal,

זיינען נצחיים,

English translation 455

as the Rogatchover writes57, until

ווי דער ראגאטשאווער שרייבט 57, ביז

English translation 456

(as he writes58)

(ווי ער שרייבט 58)

English translation 457

that even a thing that is stated in the Torah which was later nullified

אז אפילו א זאך וואס שטייט אין תורה וועלכע איז דערנאך בטל געווארן

English translation 458

(like Moshe's oath to Yisro59)

(ווי שבועת משה ליתרו 59)

English translation 459

is also an eternal matter. And therefore, in this there is an eternal lesson for every individual.

איז אויך א דבר נצחי. און דעריבער איז אין דעם דא א הוראה נצחית לכאו"א.

English translation 460

One must understand what is the eternal lesson from this story that on the twenty-seventh of Cheshvan "the earth was dry" –

דארף מען פארשטיין וואס איז די הוראה נצחית פון דעם סיפור אז בכ"ז בחשון "יבשה הארץ" –

English translation 461

seemingly, what happened happened. What does this have to do with the twenty-seventh of Cheshvan in every single year? And this must be understood simply, even for a simple person.

לכאורה מאי דהוה הוה. וואס איז דאס נוגע בכ"ז חשון בכל שנה ושנה? און דאס דארף זיין מובן בפשטות אויך פאר אן איש פשוט.

English translation 462

The explanation of this:

דער ביאור אין דעם:

English translation 463

There are times when a person finds himself in a state of "the Flood" simply. And especially when one explains to him what the Alter Rebbe elucidates in Torah Ohr60,

ס'איז דא אמאל ווי א איך געפינט זיך אין א מצב פון דעם "מבול" בפשטות. ובפרט בשעת מ'איז אים מסביר וואס דער אלטער רבי איז מבאר אין תורה אור 60,

English translation 464

and at greater length in the continuation "Mayim Rabim" of the Rebbe Maharash61

און נאכמער בארוכה אין דעם המשך מים רבים פון דעם רבי'ן מהר"ש 61

English translation 465

(this year being one hundred years since his passing),

(וואס השנה איז מאה שנה להסתלקותו),

English translation 466

that "many waters"62

אז "מים רבים" 62

English translation 467

(the waters of the Flood)

(מי המבול)

English translation 468

are the troubles and worries of livelihood and the thoughts about worldly matters, etc.

זיינען די טרדות ודאגות הפרנסה והמחשבות שבעניני עוה"ז כו'.

English translation 469

For just as thought has no cessation,

וואס כשם ווי מחשבה אין לה הפסק,

English translation 470

so too the troubles and worries and thoughts are in a manner that they have no cessation,

אזוי זיינען די טרדות ודאגות ומחשבות באופן וואס אין להם הפסק,

English translation 471

"many waters".

"מים רבים".

English translation 472

In truth, there must indeed be the "

באמת דארף טאקע זיין דער "

English translation 473

(and the blessing of Hashem)

(וברכת ה"א)

English translation 474

in all that you do"63,

בכל אשר תעשה" 63,

English translation 475

involvement in matters of livelihood,

התעסקות בעניני פרנסה,

English translation 476

but this must be in a manner of "without a heart and a heart"64.

אבער דאס דארף זיין באופן פון בלא לב ולב 64.

English translation 477

But with him, there are "many waters" –

ביי אים איז אבער "מים רבים" –

English translation 478

he is troubled and worried about livelihood,

ער איז טרוד און פאר'דאגה'ט וועגן פרנסה,

English translation 479

"from where will my help come"65,

"מאין יבוא עזרי" 65,

English translation 480

from where will he receive his livelihood.

פון וואנעט וועט ער באקומען פרנסתו.

English translation 481

What does it mean "from where will he receive his livelihood"?!

וואס הייסט פון וואנעט וועט ער באקומען פרנסתו?!

English translation 482

He is already past Bar Mitzvah,

ער איז דאך שוין נאך בר-מצוה,

English translation 483

and past "the son of twenty for pursuit"66,

און נאך בן עשרים לרדוף 66,

English translation 484

and several years after that,

און כמה שנים לאח"ז,

English translation 485

and he is alive and existing,

און ער איז חי וקיים,

English translation 486

he lives,

ער לעבט,

English translation 487

and he does not live by miracles,

און ער לעבט ניט אויף נסים,

English translation 488

it must be that he has received his livelihood –

מוז זיין אז ער האט באקומען פרנסתו –

English translation 489

so what is he worried about

איז וואס דאגה'ט ער

English translation 490

now?!

איצטער?!

English translation 491

And even when one proves to him that he has from where to receive his livelihood and has nothing to worry about –

ואפילו ווען מ'באווייזט אים אז ער האט פון וואנעט צו באקומען פרנסתו און האט ניט וואס צו דאגה'ן –

English translation 492

he worries about how to receive even more livelihood! Until this is for him "many waters" –

דאגה'ט ער ווי צו באקומען נאך מער פרנסה! ביז אז דאס איז ביי אים "מים רבים" –

English translation 493

his mind constantly thinks in a manner of "it will not be still" about how to receive more and more,

זיין מחשבה טראכט שטענדיק באופן פון לא ישקוט ווי צו באקומען מערער און מערער,

English translation 494

and he employs all kinds of schemes in this!

און ער טוט אין דעם כל מיני תחבולות!

English translation 495

Until even during the study of Torah and during prayer he thinks about this.

ביז אז אפילו בשעת לימוד התורה און בשעת התפלה טראכט ער וועגן דעם.

English translation 496

And then there are those who do this even with a silken lining,

און דערנאך זיינען דא די וואס טוען דאס גאר אן אין א זיידענער זופיצע,

English translation 497

and with them there is the rationalization that they are so involved in livelihood in order to be able to give more charity,

און בא זיי איז דא דער איינרעדעניש אז זיי ליגן אזויפיל אין פרנסה בכדי זיי זאלן קענען געבן מערער צדקה,

English translation 498

and through this make a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms!

און דורך דעם מאכן א דירה לו ית' בתחתונים!

English translation 499

You want to make a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms? You are now studying Torah,

ווילסט מאכן א דירה לו ית' בתחתונים? לערנסט דאך איצטער תורה,

English translation 500

you are now praying to the Most High,

דאוונסט דאך איצטער צום אויבערשטן,

English translation 501

through this you make a dwelling place in the lower realms –

מאכסטו דורך דעם א דירה בתחתונים –

English translation 502

so why are you thinking about livelihood during the act?!

איז וואס טראכסטו בשעת מעשה וועגן פרנסה?!

English translation 503

He argues,

טענה'ט ער,

English translation 504

that the intention is to make a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms in matters of commerce and livelihood!

אז די כוונה איז צו מאכן א דירה לו ית' בתחתונים אין עניני מסחר ופרנסה!

English translation 505

One tells him,

זאגט מען אים,

English translation 506

that there is an order in this:

אז ס'איז דא אין דעם א סדר:

English translation 507

first there must be going to the synagogue,

פריער דארף זיין הליכה לביהכנ"ס,

English translation 508

and then from the synagogue to the study hall67,

און דערנאך מביהכנ"ס לביהמ"ד 67,

English translation 509

and then "conduct yourself with them in a manner of worldly occupation"67,

און דערנאך "הנהג בהם מנהג דרך ארץ" 67,

English translation 510

and specifically then one must engage in commerce and in that make a dwelling place for the Holy One, blessed be He, in the lower realms. But beforehand, one must pray and study and during the act not think about commerce and livelihood.

און דוקא דעמולט דארף מען טאן אין מסחר און אין דעם מאכן א דירה לו ית' בתחתונים. אבער לפנ"ז דארף מען דאוונען און לערנען און בשעת מעשה ניט טראכטן וועגן מסחר ופרנסה.

English translation 511

His character trait, however, is that he is a hasty person,

תכונת נפשו איז אבער אז ער איז אן איש חפזון,

English translation 512

he rushes,

ער איילט זיך,

English translation 513

without any limitations,

ביז אן קיינע הגבלות,

English translation 514

and already in the midst of prayer and in the midst of Torah study he thinks about matters of commerce. In the middle of praying he thinks about wood! Contrary to the well-known story about one of the early Chassidim.

און שוין באמצע התפלה ובאמצע לימוד התורה טראכט ער וועגן עניני מסחר. אין מיטן דאוונען טראכט ער וועגן האלץ! היפך דער סיפור הידוע וועגן איינעם פון די חסידים הראשונים.

English translation 515

Until as soon as he awakens from sleep,

ביז אז גלייך ווי ער כאפט זיך אויף פון שלאף,

English translation 516

before he says "Modeh Ani",

נאך איידער ער זאגט "מודה אני",

English translation 517

he thinks about the

טראכט ער וועגן די

English translation 518

matters of commerce!

עניני מסחר!

English translation 519

Until he does not only act contrary to what his good inclination wants,

ביז אז ער טוט ניט בלויז אנדערש ווי זיין יצר טוב וויל,

English translation 520

but also not as his evil inclination wants:

נאר אויך ניט ווי זיין יצר הרע וויל:

English translation 521

from the perspective of his evil inclination, he could wait until after the recitation of "Modeh Ani" and then think about these matters,

מצד זיין יצה"ר קען ער ווארטן ביז נאך אמירת "מודה אני" און דעמולט טראכטן וועגן די ענינים,

English translation 522

but he already thinks about it as soon as he awakens from sleep,

אבער ער טראכט שוין וועגן דעם גלייך ווי כאפט זיך אויף פון שלאף,

English translation 523

even before "Modeh Ani",

נאך פאר "מודה אני",

English translation 524

which even his evil inclination does not want!

וואס דאס וויל אפילו ניט זיין יצה"ר!

English translation 525

He speaks about the directive of the Rebbe Maharash68 that it must be from the outset a leap into holiness,

מ'רעדט וועגן דער הוראה פון דעם רבי'ן מהר"ש 68 אז ס'דארף זיין מלכתחילה אריבער אין קדושה,

English translation 526

and by him it is exactly the opposite –

און ביי אים איז פונקט פארקערט –

English translation 527

from the outset a leap into the side of impurity!

מלכתחילה אריבער אין לעו"ז!

English translation 528

He drags his evil inclination lower than the evil inclination wants!

ער שלעפט זיין יצה"ר נידעריקער ווי דער יצה"ר וויל!

English translation 529

As soon as he wakes up from sleep he cannot restrain himself and immediately thinks about his business matters.

באלד ווי ער כאפט זיך אויף פון של'אף קען ער זיך ניט איינהאלטן און גלייך טראכט ער וועגן זיינע עניני מסחר.

English translation 530

Because "Modeh Ani" is contrary to his nature,

ווארום "מודה אני" איז היפך תכונתו,

English translation 531

therefore at the moment he wakes up from sleep he cannot say "Modeh Ani" immediately,

איז בשעת ער כאפט זיך אויף פון שלאף קען ער ניט זאגן גלייך "מודה אני",

English translation 532

rather, as soon as he has just awakened from sleep,

נאר אזוי ווי ער האט זיך ערשט אויפגעכאפט פון שלאף,

English translation 533

his mind has just turned

האט זיך ערשט אומגעקערט זיין מחשבה

English translation 534

(overtly),

(בגלוי),

English translation 535

his thinking has turned to swindling –

האט זיך אומגעקערט זיין טראכטן וועגן שווינדלעריי –

English translation 536

he immediately thinks how he will swindle and deceive;

טראכט ער גלייך ווי ער וועט שווינדלען און דרייען;

English translation 537

a new invention occurs to him how to make more money etc.

ס'פאלט אים איין א נייע המצאה ווי צו מאכן מער געלט וכו'.

English translation 538

And only afterwards can he say "Modeh Ani" and thank the Most High for having given him the powers!

און ערשט דערנאך קען ער זאגן "מודה אני" און דאנקען דעם אויבערשטן פאר דעם וואס ער האט אים געגעבן די כחות!

English translation 539

Heaven forbid –

ר"ל –

English translation 540

he drags his evil inclination into the lowest pit!

ער שלעפט אריין זיין יצה"ר אין שאול תחתית!

English translation 541

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 542

his evil inclination could wait with thinking about these matters for a few moments until after he says "Modeh Ani," which is only a few words,

זיין יצה"ר קען ווארטן מיטן טראכטן וועגן די ענינים נאך עטלעכע רגעים ביז נאך דעם ווי ער וועט זאגן "מודה אני" וואס "מודה אני" איז סך-הכל געציילטע ווערטער,

English translation 543

it takes a few moments to say. Especially since he does not concentrate on the meanings;

נעמט עס עטלעכע רגעים צו זאגן. ובפרט אז ער האלט ניט דעמולט בא כוונות;

English translation 544

he cannot restrain himself and must, immediately upon waking from sleep,

קען ער זיך ניט איינהאלטן און מוז גלייך ווי ער כאפט זיך אויף פון שלאף,

English translation 545

even before "Modeh Ani,"

נאך פאר "מודה אני",

English translation 546

think about business.

טראכטן וועגן מסחר.

English translation 547

And there is no need to elaborate on a matter that is distressing and alarming.

ואין להאריך בדבר המצער והמבהיל.

English translation 548

In any case –

עכ"פ –

English translation 549

In any case –

עכ"פ –

English translation 550

by him there are "many waters,"

ביי אים איז "מים רבים",

English translation 551

he lies in a flood,

ער ליגט אין מבול,

English translation 552

he is preoccupied with worries and thoughts of livelihood and this world.

ער איז טרוד מיט דאגות ומחשבות הפרנסה ועוה"ז.

English translation 553

He can nevertheless fall into despair:

קען ער דאך אריינפאלן אין יאוש:

English translation 554

he lies in a flood,

ער ליגט דאך אין מבול,

English translation 555

"many waters,"

"מים רבים",

English translation 556

already for a length of time,

שוין א משך זמן,

English translation 557

until as it was literally –

ביז ווי דאס איז געווען בפשטות –

English translation 558

the flood lasted an entire year,

איז דער מבול געווען א גאנצן יאר,

English translation 559

and not only a lunar year,

און ניט נאר א שנת לבנה,

English translation 560

but an additional eleven days,

נאר נאך י"א יום,

English translation 561

a solar year –

א שנת החמה –

English translation 562

he can fall into despair,

קען ער אריינפאלן אין יאוש,

English translation 563

that he has already been so long in preoccupations and worries of livelihood,

אז ער ליגט שוין אזוי לאנג אין טרדות ודאגות הפרנסה,

English translation 564

he cannot emerge from this.

קען ער פון דעם ניט ארויסגיין.

English translation 565

Or on the other hand:

אדער לאידך גיסא:

English translation 566

he can think –

ער קען טראכטן –

English translation 567

since one who transgressed and repeated it, it is permitted to him!

היות אז כבר עבר ושנה בה איז הותרה לו!

English translation 568

Oh, this is only a question in the Gemara69

איי דאס איז נאר א קס"ד אין גמרא 69

English translation 569

(that it is permitted to him),

(אז הותרה לו),

English translation 570

but the conclusion of the Gemara is that only "it becomes to him like something permitted"

אבער מסקנת הגמרא איז אז בלויז "נעשית לו כהיתר"

English translation 571

(with a comparative kaf) –

(מיט א כ"ף הדמיון) –

English translation 572

he argues that he is not such a great scholar that he needs to know the conclusion of the Gemara as well. A question in the Gemara is enough for him! For even a question in the Torah was given to Moses at Sinai,

טענה'ט ער אז ער איז ניט אזא גרויסער למדן אז ער דארף וויסן אויך מסקנת הגמרא. ס'איז אים גענוג א קס"ד אין גמרא! וואס אויך א קס"ד אין תורה איז געגעבן געווארן למשה בסיני,

English translation 573

and a foolish thing would not stand in the Torah even as a question, Heaven forbid, as it were,

און א דבר שבטפשות וואלט ניט געשטאנען אין תורה אפילו בתור קס"ד ר"ל כביכול,

English translation 574

therefore, since there is a question in the Torah that one who transgressed and repeated it is permitted to him – that is enough for him!

איז היות אז ס'איז א קס"ד אין תורה אז עבר ושנה הותרה לו - איז דאס אים גענוג!

English translation 575

To this comes the directive of the 27th of Cheshvan,

אויף דעם קומט די הוראה פון כ"ז חשון,

English translation 576

when "the earth was dry" –

ווען "יבשה הארץ" –

English translation 577

that the flood must end,

אז ס'דארף זיך ענדיקן דער מבול,

English translation 578

the "many waters" of worries and preoccupations and thoughts of livelihood and this world –

די "מים רבים" פון דאגות וטרדות ומחשבות הפרנסה ועוה"ז –

English translation 579

Enough,

דאלאי,

English translation 580

enough of exile,

דאלאי גלות,

English translation 581

enough of the flood!

דאלאי מבול!

English translation 582

And even if an entire year has already passed,

און אפילו אויב ס'איז שוין דורכגעגאנגען א גאנצער יאר,

English translation 583

a lunar year and a solar year –

א שנת הלבנה און א שנת החמה –

English translation 584

afterwards "the earth was dry,"

איז דערנאך "יבשה הארץ",

English translation 585

the flood ends.

ס'ענדיקט זיך דער מבול.

English translation 586

Another directive of the 27th of Cheshvan –

נאך א הוראה פון כ"ז חשון –

English translation 587

from the matter that was also then

פון דעם ענין וואס דעמולט איז אויך געווען

English translation 588

(since "the earth was dry")

(וויבאלד אז "יבשה הארץ")

English translation 589

the command of the Holy One, blessed be He, to Noah after Noah and his household and all the animals etc. had been in the ark for an entire year: "Go out of the ark, you and your wife, and your sons and your sons' wives with you,

דער ציווי הקב"ה לנח נאך דעם ווי נח ובני ביתו און אלע חיות כו' זיינען געווען אין תיבה במשך א גאנצן יאר "צא מן התיבה אתה ואשתך ובניך ונשי בניך אתך,

English translation 590

every living thing that is with you of all flesh, of fowl and of cattle and of every creeping thing that creeps on the earth, bring out with you, and they shall swarm on the earth and be fruitful and multiply on the earth":70

כל החי' אשר אתך מכל בשר בעוף ובבהמה ובכל הרמש הרומש על הארץ הוצא אתך ושרצו בארץ ופרו ורבו על הארץ" 70:

English translation 591

It can be a situation that someone finds himself in "Noah's ark" –

עס קען זיין א מציאות אז איינער געפינט זיך אין "תיבת נח" –

English translation 592

he studies Chassidus,

ער לערנט חסידות,

English translation 593

and the intellectual understanding of Chassidus,

און די השכלה פון חסידות,

English translation 594

and is immersed in it,

און ליגט אין דעם,

English translation 595

and he thinks he understands it,

און ער מיינט אז ער פארשטייט אין דעם,

English translation 596

and he brings proofs that he understands etc.,

און ער ברענגט ראיות אז ער פארשטייט וכו',

English translation 597

and it may be that it is indeed so –

און ס'קען זיין אז ס'איז טאקע אזוי –

English translation 598

he can argue:

קען ער טענה'ן:

English translation 599

Why do they demand of him that "your springs burst forth outward" –

וואס מאנט מען פון אים אז ס'זאל זיין יפוצו מעינותיך חוצה –

English translation 600

he is after lying in the springs themselves,

ער ליגט דאך אין די מעיינות אליין,

English translation 601

and he has never gone into the outward –

און ער איז קיין מאל ניט געגאנגען אין חוצה –

English translation 602

so why must he go into the outward,

איז וואס דארף ער גיין אין חוצה,

English translation 603

why must he go out of Noah's ark?!

וואס דארף ער ארויסגיין פון תיבת נח?!

English translation 604

By him it is the times of Mashiach,

ביי אים איז דאס משיח'ס צייטן,

English translation 605

and perhaps it is indeed so,

און אפשר איז טאקע אזוי,

English translation 606

similar to what was in Noah's ark,

בדוגמא ווי ס'איז געווען בתיבת נח,

English translation 607

as explained in Chassidus71

כמבואר אין חסידות 71

English translation 608

(and in the discourses of the Rebbe Maharash72)

(און אין די מאמרים פון רבי'ן מהר"ש 72)

English translation 609

that in the ark it was similar to the state of "and the wolf shall dwell with the lamb etc."73 in the future to come –

אז אין תיבה איז געווען בדוגמא ווי דער מצב פון "וגר זאב עם כבש גו'" 73 דלע"ל –

English translation 610

so why does he need to go out of the ark?!

איז צוליב וואס דארף ער ארויסגיין פון תיבה?!

English translation 611

What need does he have to learn Torah from the mouth of Moshiach in the future to come?

וואס דארף ער האבן דעם ילמד תורה מפיו של משיח לע"ל –

English translation 612

Does he not now study the discourses of the Nasi of our generation?!

ער לערנט דאך איצטער די מאמרים פון נשיא דורינו?!

English translation 613

Why must he go out of the ark,

צוליב וואס דארף ער ארויסגיין פון תיבה,

English translation 614

he can remain there and there everything will be good for him,

ער קען דארטן בלייבן און דארטן וועט אים זיין אלץ גוט,

English translation 615

Similar to how it will be in the future to come,

בדוגמא ווי ס'וועט זיין לע"ל,

English translation 616

as it was by Noach in the ark,

ווי ס'איז געווען בא נח'ן אין תיבה,

English translation 617

that he did not need to come to sowing, plowing, and reaping and to all the thirty-nine labors,

אז ער האט דארטן ניט געדארפט אנקומען צו זורע חורש וקוצר און צו די אלע ל"ט מלאכות,

English translation 618

and the labors connected with the order of bread74,

און די מלאכות פארבונדן מיט סידורא דפת 74,

English translation 619

he only needed to provide food to all the animals in their proper time and season.

ער האט בלויז געדארפט צושטעלן עסן צו אלע חיות בעתם ובזמנם.

English translation 620

And especially since after the exit from the ark there will be a descent in the world,

ובפרט נאך אז נאך דער יציאה מן התיבה וועט זיין א ירידה בעולם,

English translation 621

and therefore there will then be the permission of eating meat75,

און דערפאר וועט דעמולט זיין הותרה אכילת בשר 75,

English translation 622

as was discussed at length once76.

ווי גערעדט אמאל בארוכה 76.

English translation 623

And that which is demanded of him that he should also do with his portion in the world –

און דאס וואס מ'מאנט פון אים אז ער זאל טאן אויך מיט חלקו שבעולם –

English translation 624

were there not in the ark all the wild animals and domestic animals and the birds of the heavens,

זיינען דאך אין תיבה געווען אלע חיות און בהמות און עוף השמים,

English translation 625

including even snakes and scorpions,

ביז אויך נחשים ועקרבים,

English translation 626

and also all vegetation77,

און אויך כל הצומח 77,

English translation 627

and among all of them there was a likeness to the state of the future to come,

און בא זיי אלע איז געווען בדוגמת המצב דלע"ל,

English translation 628

"and the wolf shall dwell with the lamb" –

"וגר זאב עם כבש" –

English translation 629

did he not then also fulfill his portion in the world,

האט ער דאך יוצא געווען אויך מיט חלקו שבעולם,

English translation 630

so why must he go out of the ark?!

איז צוליב וואס דארף ער ארויסגיין פון תיבה?!

English translation 631

What does he have to go out into the world –

וואס האט ער צו ארויסגיין אין עולם –

English translation 632

when he stands above the world,

בשעת ער שטייט למעלה מן העולם,

English translation 633

in the level of "these are the generations of Peretz"78

בדרגת "אלה תולדות פרץ" 78

English translation 634

(which will be in the future to come)

(וואס וועט זיין לע"ל)

English translation 635

which is higher than "these are the generations of the heavens and the earth when they were created"79.

וואס איז העכער פאר "אלה תולדות השמים והארץ בהבראם" 79.

English translation 636

Regarding this there is the instruction from the twenty-seventh of Cheshvan –

אויף דעם האט מען די הוראה פון כ"ז חשון –

English translation 637

that there must be "go out of the ark, you and your wife and your sons etc. all the living things that are with you, of all flesh, of fowl and of beast and of every creeping thing etc. bring out with you etc."

אז ס'דארף זיין "צא מן התיבה אתה ואשתך ובניך גו' כל החי' אשר אתך מכל בשר בעוף ובבהמה ובכל הרמש גו' היצא אתך גו'".

English translation 638

One might think that in the ark one has Moshiach,

מ'קען מיינען אז אין תיבה האט מען משיח'ן,

English translation 639

and it is the times of Moshiach,

און ס'איז משיח'ס צייטן,

English translation 640

and it could be that it is indeed so –

און ס'קען זיין אז ס'איז טאקע אזוי –

English translation 641

but the intention is that one should go out of the ark into the world and there establish the settlement of the world and the perfection of the world.

אבער די כוונה איז אז מ'זאל ארויסגיין פון תיבה אין וועלט און דארטן אויפמאכן ישובו של עולם ותיקונו של עולם.

English translation 642

One might think that it is sufficient that he himself should go out of the ark into the world in order to act in the world,

קען מען דאך מיינען אז ס'איז מספיק אז ער אליין זאל ארויסגיין פון תיבה אין עולם בכדי אויפטאן אין עולם,

English translation 643

or at least that he should go out together with your wife and your sons and the wives of your sons with you so that they should help him in his actions in the world –

אדער עכ"פ אז ער זאל ארויסגיין צוזאמען מיט אשתך ובניך ונשי בניך אתך בכדי זיי זאלן אים ארויסהעלפן אין אויפטאן בעולם –

English translation 644

but why must there also be "bring out with you" "all the living things that are with you, of all flesh, of fowl and of beast and of every creeping thing that creeps upon the earth",

אבער צוליב וואס דארף אויך זיין "היצא אתך" "כל החי' אשר אתך מכל בשר בעוף ובבהמה ובכל הרמש הרומש על הארץ",

English translation 645

including also snakes and scorpions,

כולל אויך נחשים ועקרבים,

English translation 646

when the snakes and scorpions go out into the world one sees what becomes of them –

וואס בשעת די נחשים ועקרבים גייען ארויס בעולם זעט מען וואס פון זיי ווערט –

English translation 647

snakes and scorpions literally –

נחשים ועקרבים כפשוטם –

English translation 648

so why must he also take them out of the ark?!

איז וואס דארף ער אויך זיי מוציא זיין מן התיבה?!

English translation 649

Nevertheless, he is told,

אעפ"כ זאגט מען אים,

English translation 650

that even they must go out of the ark into the world,

אז אויך זיי דארפן ארויסגיין מן התיבה אין וועלט,

English translation 651

because this is the intention,

ווייל דאס איז די כוונה,

English translation 652

and specifically then is "a new world he saw"80.

און דוקא דעמולט איז "עולם חדש ראה" 80.

English translation 653

A new world,

אן עולם חדש,

English translation 654

higher not only relative to the world before the flood,

העכער ניט נאר לגבי עולם קודם המבול,

English translation 655

but also higher than the state that was in the ark!

נאר אויך העכער פארן מצב ווי ס'איז געווען אין תיבה!

English translation 656

Specifically through going out into the world and there making the settlement of the world and the perfection of the world,

דוקא דורך ארויסגיין אין וועלט און דארטן מאכן ישוב העולם ותיקון העולם,

English translation 657

one reveals "these are the generations of Peretz",

טוט מען אויף "אלה תולדות פרץ",

English translation 658

the drawing down of infinity into the world.

המשכת בל"ג אין וועלט.

English translation 659

As this was by Noach literally,

ווי דאס איז געווען בא נח בפשטות,

English translation 660

that when he was in the ark there was a restriction regarding marital relations81,

אז בשעת ער איז געווען אין תיבה איז געווען א הגבלה בענין התשמיש 81,

English translation 661

be fruitful and multiply,

פרו ורבו,

English translation 662

and specifically when he went out of the ark he received the renewed command of "be fruitful and multiply and fill the earth"82

און דוקא ווען ער איז ארויס פון תיבה האט ער באקומען דעם ציווי מחדש פון "פרו ורבו ומלאו את הארץ" 82

English translation 663

(although also beforehand there was the same command to Adam the first83).

(כאטש אויך לפנ"ז איז געווען דער זעלבער ציווי צו אדם הראשון 83).

English translation 664

For be fruitful and multiply is the power of infinity that exists below84.

וואס פרו ורבו איז דער כח הבל"ג וואס איז דא למטה 84.

English translation 665

And the matter of the drawing down of infinity was not only by Noach himself,

און דער ענין פון המשכת הבל"ג איז ניט נאר געווען בא נח'ן אליין,

English translation 666

but he also drew it down into the world,

נאר ער האט עס אויך ממשיך געווען בעולם,

English translation 667

through that which he offered the sacrifices,

דורך דעם וואס ער האט מקריב געווען די קרבנות,

English translation 668

and "and Hashem smelled the pleasing aroma" was "and Hashem said etc. I will no longer etc."85,

און "וירח ה' את ריח ניחוח" איז געווען "ויאמר ה' גו' לא אוסיף וגו'" 85,

English translation 669

"while all the days of the earth, seed and harvest etc. shall not cease"86,

"עוד כל ימי הארץ זרע וקציר גו' לא ישבותו" 86,

English translation 670

and "shall not cease" is the matter of eternity,

וואס "לא ישבותו" איז דער ענין הנצחיות,

English translation 671

infinity,

בל"ג,

English translation 672

as explained in Chassidus87,

כמבואר אין חסידות 87,

English translation 673

that within time itself the matter of above time was revealed,

אז אין זמן גופא האט זיך אויפגעטאן דער ענין פון למעלה מן הזמן,

English translation 674

eternity.

נצחיות.

English translation 675

In contrast, in the ark there was indeed "the wolf dwells with the lamb" in the likeness of the future to come,

משא"כ אין תיבה איז דארטן טאקע געווען "גר זאב עם כבש" בדוגמא דלע"ל,

English translation 676

but this was with measurement and limitation:

אבער דאס איז געווען מיט א מדידה והגבלה:

English translation 677

the ark was measured and limited to a specific length and width and height,

די תיבה איז געווען מדודה ומוגבלת אין א געוויסן אורך און רוחב און קומה,

English translation 678

no less and no more;

לא פחות ולא יותר;

English translation 679

and there was the restriction regarding marital relations,

און דארטן איז געווען די הגבלה בענין התשמיש,

English translation 680

as above.

כנ"ל.

English translation 681

Specifically afterwards, when one went out of the ark into the world, the matter of infinity was revealed,

דוקא דערנאך ווען מ'איז ארויס פון תיבה אין וועלט האט זיך אויפגעטאן דער ענין הבל"ג,

English translation 682

"these are the generations of Peretz",

"אלה תולדות פרץ",

English translation 683

"and you shall spread forth to the west and to the east and to the north and to the south"88.

"ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה" 88.

English translation 684

And this is the instruction from the twenty-seventh of Cheshvan regarding – the

וואס דאס איז די הוראה פון כ"ז חשון בנוגע צו – די

English translation 685

What those who hold at the highest extreme [hold],

וואס האלטן בקצה הכי עליון,

English translation 686

in addition to the instruction from 27 Cheshvan for those who hold at the lowest extreme,

בנוסף צו דער הוראה פון כ"ז חשון פאר די וואס האלטן בקצה הכי תחתון,

English translation 687

those troubled by worries of livelihood

הטרודים בדאגות הפרנסה

English translation 688

(as above from section 2 onward).

(כנ"ל סי"ב ואילך).

English translation 689

And both instructions apply to all Jews,

און די ביידע הוראות זיינען שייך צו אלע אידן,

English translation 690

because there are many Jews,

ווייל ס'איז דא א ריבוי אידן,

English translation 691

and their opinions are not all equal89,

און אין דיעותיהן שוות 89,

English translation 692

certainly among them there are those who belong to the highest extreme and those who belong to the lowest extreme.

זיינען זיכער דא צווישן זיי אזוינע השייכים לקצה הכי עליון און השייכים לקצה הכי תחתון.

English translation 693

What actually are both instructions for every Jew:

וואס אייגנטלעך זיינען די ביידע הוראות פאר כאו"א מישראל:

English translation 694

It is unavoidable that at least one moment a day every Jew should hold at the highest extreme,

ס'איז לא ימלט אז עכ"פ איין רגע ביום זאל יעדער איד האלטן בא דעם קצה הכי עליון,

English translation 695

that he finds himself in "Noach's ark" and for him it is the times of Mashiach.

אז ער געפינט זיך אין "תיבת נח" און ביי אים איז משיח'ס צייטן.

English translation 696

And it is known what the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe said,

וכידוע וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט געזאגט,

English translation 697

that just as one may not speak lashon hara about another,

אז כשם ווי מ'טאר ניט רעדן לה"ר אויף א צווייטן,

English translation 698

one may not speak lashon hara about oneself,

טאר מען ניט רעדן לה"ר אויף זיך אליין,

English translation 699

and one must also know one's own virtues.

און מ'דארף אויך וויסן די אייגענע מעלות.

English translation 700

Thus the instruction regarding this,

איז אויף דעם די הוראה,

English translation 701

that one must go out from the ark and take out all matters from the ark etc.

אז ס'דארף זיין צא מן התיבה און ארויסנעמען אלע ענינים פון תיבה וכו'.

English translation 702

On the other hand, the lowest extreme also exists in every person,

לאידך גיסא איז אויך דער קצה הכי תחתון דא בא כאו"א,

English translation 703

according to his measure and according to his level –

לפי ערכו ולפי דרגתו –

English translation 704

thus the instruction regarding this is that "the earth became dry",

איז אויף דעם די הוראה אז "יבשה הארץ",

English translation 705

and the flood

און דער מבול

English translation 706

("mighty waters")

("מים רבים")

English translation 707

must end.

דארף זיך ענדיקן.

English translation 708

The second matter specific and unique to this Shabbat is,

דער צווייטער ענין פרטי ומיוחד בשבת זה איז,

English translation 709

Shabbat Parshat Chayei Sarah. And from this too there must be an instruction in divine service:

שבת פרשת חיי שרה. וואם אויך דערפון דארף זיין א הוראה בעבודה:

English translation 710

The name of the parshah is "Chayei Sarah". And "Chayei Sarah" indeed consists of many years,

דער נאמען פון דער פרשה איז "חיי שרה". וואס "חיי שרה" באשטייט טאקע פון א ריבוי שנים,

English translation 711

"one hundred years and twenty years and seven years, the years of the life of Sarah",

"מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים שני חיי שרה",

English translation 712

but the name of the parshah is that all the years are included in one general principle –

אבער דער נאמען פון דער פרשה איז ווי אלע שנים ווערן נכלל אין איין כלל –

English translation 713

"Chayei Sarah".

"חיי שרה".

English translation 714

And superficially this is not understood:

ולכאורה איז דאס ניט מובן:

English translation 715

All these years of Sarah are indeed separate years in which different events occurred –

די אלע יארן פון שרה זיינען דאך באזונדערע יארן אין וועלכע עס האבען פאסירט פארשידענע ענינים –

English translation 716

how then are they all included in one word – "Chayei

היינט ווי איז מען זיי אלע כולל אין איין ווארט – "חיי

English translation 717

"Chayei Sarah"?

"חיי שרה"?

English translation 718

There was a time in her life when she was with Pharaoh,

ס'איז געווען א זמן בחיי' ווען זי איז געווען בא פרעה,

English translation 719

a time when she was with Avimelech,

א זמן ווען זי איז געווען ביי אבימלך,

English translation 720

a time before she came to the Land of Israel,

א זמן פאר דעם ווי זי איז געקומען אין ארץ ישראל,

English translation 721

while still in Ur Kasdim,

נאך זייענדיק אין אור כשדים,

English translation 722

the time after "Go for yourself from your land etc.",

דער זמן נאך דעם וואס "לך לך מארצך גו'",

English translation 723

the time of "the souls they made in Charan"90 as Rashi explains that "Avraham converted the men and Sarah converted the women",

דער זמן פון "הנפש אשר עשו בחרן" 90 ווי רש"י טייטשט אפ אז "אברהם מגייר את האנשים ושרה מגיירת הנשים",

English translation 724

then the time when she was in the Land of Israel,

דערנאך דער זמן ווען זי איז געווען אין ארץ ישראל,

English translation 725

then the time when she received the news of the Akeidah,

דערנאך דער זמן ווען זי האט באקומען בשורת העקידה,

English translation 726

and a time when she spoke with the angels etc. etc. –

און א זמן ווען זי האט גערעדט מיט די מלאכים וכו' וכו' –

English translation 727

how then are all these separate different times included in one name –

היינט ווי איז מען כולל די אלע באזונדערע פארשידענע זמנים אין איין נאמען –

English translation 728

"Chayei Sarah"?

"חיי שרה"?

English translation 729

And especially after Rashi explains "the years of the life of Sarah –

ובפרט נאך ווי רש"י טייטשט אפ "שני חיי שרה –

English translation 730

all of them were equally good":

כולן שוין לטובה":

English translation 731

How can one say that all these different times and the different occurrences in the life of Sarah were "all of them equally good"?

ווי קען מען זאגען אז די אלע פארשידענע זמנים און די פארשידענע פאסירונגען אין חיי שרה זיינען "כולן שוין לטובה"?

English translation 732

The explanation of this is,

איז די הסברה אין דעם,

English translation 733

as is understood even by a simple person:

כמובן אויך פאר אן איש פשוט:

English translation 734

Everyone understands simply that what constituted the life of Sarah,

יעדער פארשטייט בפשטות אז אין וואס איז באשטאנען חיי שרה,

English translation 735

what she lived for,

אין וואס האט זי געלעבט,

English translation 736

from what she had vitality,

פון וואס האט זי געהאט חיות,

English translation 737

pleasure and delight –

הנאה ותענוג –

English translation 738

was not from physical matters,

איז דאס ניט געווען פון ענינים גשמיים,

English translation 739

from the fact that she found herself in the house of Pharaoh,

פון דעם וואס זי האט זיך געפונען בבית פרעה,

English translation 740

that he ruled over a mighty kingdom,

וואס ער האט אנגעפירט מיט א מלכות אדירה,

English translation 741

and he praised her,

און ער האט איר משבח געווען,

English translation 742

for her beauty etc. –

ביופי שלה וכו' –

English translation 743

this had no place in her,

דאס האט ביי אין קיין ארט ניט פארנומען,

English translation 744

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 745

it was a great distress to her.

ס'איז ביי איר געווען א צער גדול.

English translation 746

And likewise regarding the other physical matters,

ועד"ז בנוגע צו די שאר ענינים גשמיים,

English translation 747

they are all not matters that constituted the life of Sarah,

זיינען זיי אלע ניט ענינים אין וועלכע ס'איז באשטאנען חיי שרה,

English translation 748

her life and delight.

איר לעבן און תענוג.

English translation 749

What did she live for and what was her passion –

אין וואס האט זי געלעבט און זיך געקאכט –

English translation 750

it was that with her there was "a lamp burning from one Shabbat eve to the next Shabbat eve",

איז דאס אין דעם וואס ביי איר איז געווען "נר דלוק מערב שבת לערב שבת",

English translation 751

"a blessing present in the dough" and "a cloud attached to the tent"91

"ברכה מצוי' בעיסה" און "ענן קשור על האוהל" 91

English translation 752

(due to her modesty).

(מצד צניעותה).

English translation 753

This everyone understands,

וואס דאס פארשטייט יעדערער,

English translation 754

even a simple person,

אפילו אן איש פשוט,

English translation 755

even one who has not learned Rashi,

אפילו איינער וואס האט ניט געלערנט רש"י,

English translation 756

even, by way of distinction, a gentile –

אפילו להבדיל א גוי –

English translation 757

that the life of Sarah,

אז חיי שרה,

English translation 758

what she lived for and what was her passion,

אין וואס האט זי געלעבט און אין וואס האט זי זיך געקאכט,

English translation 759

was not in physical matters with which she occupied herself,

איז דאס ניט געווען אין ענינים גשמיים מיט וועלכע זי האט זיך פארנומען,

English translation 760

those were external matters in her life,

דאס זיינען געווען ענינים חיצוניים אין איר לעבן,

English translation 761

rather she lived and was passionate about spiritual matters and matters of holiness.

נאר זי האט געלעבט און זיך געקאכט אין ענינים רוחניים ודברי קדושה.

English translation 762

When one asks a Jewish girl,

בשעת מ'וועט פרעגן ביי א אידיש מיידל,

English translation 763

even one who is a captive infant among the nations:

אפילו אזא וואס איז א תינוקת שנשבית בין העכו"ם:

English translation 764

What constituted the life and vitality in the kitchen of her grandmother named Sarah? Everyone will understand on their own that Sarah did not lie in the beautiful garment she wore,

אין וואס איז באשטאנען דער לעבן און חיות אין קאך פון איר באבע וואס האט געהייסן שרה? וועט יעדערע אליין פארשטיין אז שרה איז ניט געלעגן אין די שמלה יפה וואס זי האט געטראגן,

English translation 765

or that the part of the shoe under the heel should be an inch more or less higher than the rest of the shoe,

אדער אז דער חלק המנעלים תחת העקב זאל זיין א אינטש אזויפיל און אזויפיל העכער פאר שאר המנעל,

English translation 766

and should be of this color or that color, etc. –

און זאל זיין פון דעם פארב אדער פון יענעם פארב וכו' –

English translation 767

Rather, she lived in something entirely different:

נאר זי האט געלעבט אין אן אנדער זאך לגמרי:

English translation 768

in spiritual matters and holy things.

אין ענינים רוחניים און דברי קדושה.

English translation 769

She lay in that she should wear a sheitel,

זי איז געלעגן אין דעם אז זי זאל טראגן א שייטל,

English translation 770

or cover her hair in another manner

אדער פארדעקן די האר באופן אחר

English translation 771

(the matter of modesty),

(דער ענין הצניעות),

English translation 772

and in that there should be "a lamp lit from Sabbath eve to Sabbath eve",

און אין דעם אז ס'זאל זיין "נר דלוק מערב שבת לערב שבת",

English translation 773

and in "a blessing found in the dough",

און אין "ברכה מצוי' בעיסה",

English translation 774

the kashrut of eating and drinking.

כשרות האכילה ושתי'.

English translation 775

From this it is understood how one can call all the years and all the various occurrences with one name "Chayei Sarah" –

וואס עפ"ז איז מובן ווי מ'קען אנרופן אלע יארן און אלע פארשידענע פאסירונגען מיט איין נאמען "חיי שרה" –

English translation 776

because in all the years of Sarah and in all the situations in which she stood,

ווייל אין אלע יארן פון שרה און אין אלע מצבים אין וועלכע זי איז געשטאנען,

English translation 777

with her there was the same "Chayei Sarah",

איז ביי איר געווען די זעלבע "חיי שרה",

English translation 778

she always lived in the same matters,

זי האט אלעמאל געלעבט אין די זעלבע ענינים,

English translation 779

in spiritual matters. Whether when she was with Pharaoh,

אין ענינים רוחניים. סיי ווען זי איז געווען בא פרעה,

English translation 780

whether with Avimelech,

סיי ביי אבימלך,

English translation 781

whether in all the other situations in which she was during her life

סיי אין די אלע אנדערע מצבים אין וועלכע זי איז געווען במשך איר לעבן

English translation 782

(as enumerated in their part earlier),

(ווי אויסגערעכנט בחלקם פריער),

English translation 783

all these differences of situations were not the essence of her life,

זיינען די אלע חילוקי המצבים ניט געווען קיין עיקר ביי איר לעבן,

English translation 784

they are only external matters;

זיי זיינען נאר ענינים חיצונים;

English translation 785

her main vitality and life was always in one thing –

איר עיקר חיות און לעבן איז געווען אלעמאל אין איין זאך –

English translation 786

matters of holiness.

עניני קדושה.

English translation 787

"The years of the life of Sarah" are indeed separate and different years,

"שני חיי שרה" זיינען טאקע באזונדערע און פארשידענע יארן,

English translation 788

in which she was in different situations;

אין וועלכע זי איז געווען אין פארשידענע מצבים;

English translation 789

but "Chayei Sarah" is one thing – all

אבער "חיי שרה" איז איין זאך – אלע

English translation 790

All "Chayei Sarah" are connected with her vitality and her passion in matters of holiness.

אלע "חיי שרה" זיינען פארבונדן מיט איר חיות און איר קאך אין עניני קדושה.

English translation 791

And therefore one can also say that "Chayei Sarah" "were all equally good",

און דעריבער קען מען אויך זאגן אז "חיי שרה" "כולן שוין לטובה",

English translation 792

because all her years were equal in that she lived and was passionate in matters of holiness.

ווייל אלע יארן אירע זיינען געווען גלייך אין דעם וואס זי האט געלעבט און זיך געקאכט אין עניני קדושה.

English translation 793

And this is like what is explained in Torah Ohr on our parshah92 from the Zohar93 regarding Avraham Avinu,

וע"ד המבואר אין תורה אור פרשתנו 92 פון זהר 93 בנוגע צו אברהם אבינו,

English translation 794

that he was "come with days"94, –

אז ער איז געווען "בא בימים" 94, –

English translation 795

"in those supernal days" –

"באינון יומין עילאין" –

English translation 796

all his days were in perfection,

אלע ימים שלו זיינען געווען בשלמות,

English translation 797

filled with Torah and mitzvos.

מלאים מיט תומ"צ.

English translation 798

Therefore Sarah's all her days are called "Chayei Sarah",

עד"ז בא שרה ווערן כל ימי' אנגערופן "חיי שרה",

English translation 799

"were all equally good",

"כולן שוין לטובה",

English translation 800

because all her days and years were for one thing –

ווייל אלע אירע טעג און יארן זיינען געווען פאר איין זאך –

English translation 801

she lived and was passionate in matters of holiness.

זי האט געלעבט און זיך געקאכט אין עניני קדושה.

English translation 802

Nevertheless, one does not say "Chai Sarah"

אעפ"כ זאגט מען ניט "חי שרה"

English translation 803

(singular form),

(לשון יחיד),

English translation 804

but "Chayei Sarah"

נאר "חיי שרה"

English translation 805

(plural form),

(לשון רבים),

English translation 806

because in the very fact that she lived and lay in matters of holiness there are lines:

ווייל אין דעם גופא וואס זי האט געלעבט און איז געלעגן אין עניני קדושה זיינען פאראן קוין:

English translation 807

"a lamp lit from Sabbath eve to Sabbath eve",

"נר דלוק מערב שבת לערב שבת",

English translation 808

"a blessing found in the dough",

"ברכה מצוי' בעיסה",

English translation 809

and "a cloud tied over the tent"

און "ענן קשור על האהל"

English translation 810

(modesty),

(צניעות),

English translation 811

three lines and three pillars. And on these three lines and pillars stands the world of

ג' קוים וג' עמודים. וואס אויף די ג' קוין ועמודים שטייט די וועלט פון

English translation 812

(one person -) Sarah.

(איין מענטש -) שרה.

English translation 813

And regarding the time when Sarah was with Pharaoh,

און בנוגע צום זמן ווען שרה איז געווען בא פרעה,

English translation 814

about which time one cannot say that "the life of Sarah was",

וואס אויף דעם זמן קען מען דאך ניט זאגן אז ס'איז "ויהיו חיי שרה",

English translation 815

that there was her vitality and her passion –

אז דארטן איז געווען איר חיות און איר קאך –

English translation 816

one can rectify even that time,

קען מען מתקן זיין אויך דעם זמן,

English translation 817

through the fact that there is love of Israel and unity of Israel:

דורך דעם וואס ס'איז דא אהבת ישראל און אחדות ישראל:

English translation 818

When one helps out another Jew who finds himself in a situation where he is together with "Pharaoh" or "Avimelech",

בשעת מ'העלפט ארויס א צווייטן אידן וואס געפינט זיך אין א מצב וואס ער איז צוזאמען מיט "פרעה" אדער "אבימלך",

English translation 819

and one gives him tzedakah,

און מ'גיט אים צדקה,

English translation 820

through which one brings about "reviving the soul of the poor",

וואס דורך דעם טוט מען אויף "החיית נפש העני",

English translation 821

one has revived him and enlivened him and set him in a shining corner –

מ'האט אים מחי' געווען און באלעבט און אוועקגעשטעלט אין קרן אורה –

English translation 822

then the Above One acts measure for measure and revives him95. Consequently, "Chayei Sarah" applies also when she finds herself together with Pharaoh or Avimelech.

טוט דעמולט דער אויבערשטער מדה כנגד מדה און איז אים מחי' 95. במילא ווערט "חיי שרה" אויך בשעת זי געפינט זיך צוזאמען מיט פרעה אדער אבימלך.

English translation 823

And this is not a matter of a decree of the verse,

און דאס איז ניט קיין ענין פון גזירת הכתוב,

English translation 824

but it is understood intellectually:

נאר ס'איז מובן בשכל:

English translation 825

Since one believes in a Creator of the world,

וויבאלד אז מ'איז מאמין אין א בורא עולם,

English translation 826

one knows that "the Judge of all the earth" will certainly "do justice"96,

ווייסט מען אז "השפט כל הארץ" איז זיכער "יעשה משפט" 96,

English translation 827

consequently, when one revives the soul of the poor,

במילא בשעת איינער איז מחי' נפש העני,

English translation 828

the Above One does so with him.

טוט אזוי דער אויבערשטער מיט אים.

English translation 829

This is the lesson that one takes out from "Chayei Sarah",

וואס דאס איז די הוראה וואס מ'נעמט ארויס פון "חיי שרה",

English translation 830

in what a person needs to lie and with what he needs to live.

אין וואס א איך דארף ליגן און מיט וואס ער דארף לעבן.

English translation 831

And when a Jew acts in this manner with toil,

און בשעת א איד טוט אין דעם באופן של יגיעה,

English translation 832

it is a certainty that "I have toiled and I have found"97,

איז א זיכערע זאך אז "יגעתי ומצאתי" 97,

English translation 833

in a manner of finding more than he anticipated.

באופן של מציאה מער וויפל ער האט זיך געריכט.

English translation 834

From the portion of Chayei Sarah we come to the portion of V’Eleh Toldos Yitzchak,

ביז אז מ'קומט פון פ' חיי שרה צו פ' ואלה תולדות יצחק,

English translation 835

which is connected to the true and complete redemption,

וואס איז פארבונדן מיט די גאולה האמיתית והשלימה,

English translation 836

because then they will say of Yitzchak, “For You are our father”98,

ווייל דעמולט וועט מען זאגן ליצחק כי אתה אבינו 98,

English translation 837

and through his merit the redemption comes.

וואס בזכותו קומט די גאולה.

English translation 838

And simply –

ובפשטות –

English translation 839

that through doing all these matters mentioned above, one brings closer the true and complete redemption through Moshiach Tzidkeinu,

אז דורך טאן אין די אלע ענינים האמורים לעיל איז מען נאך מער מקרב די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 840

and out of joy and a good heart,

ומתוך שמחה וטוב לבב,

English translation 841

until “everlasting joy upon their heads”99,

ביז "ושמחת עולם על ראשם" 99,

English translation 842

“then our mouth will be filled with laughter”100

"אז ימלא שחוק פינו" 100

English translation 843

(connected with Yitzchak101),

(פארבונדן מיט יצחק 101),

English translation 844

speedily in our days, literally, and in our time.

במהרה בימינו ממש ובעגלא דידן.

English translation 845

Here is the place to complete what we began to speak about in the previous farbrengen102 regarding the matter of anointing a king,

כאן המקום צו משלים זיין דאס וואס מ'האט אנגעהויבן ריידן אין דער התוועדות שלפנ"ז 102 אין דעם ענין פון משיחת מלך,

English translation 846

in connection with the twentieth of Cheshvan,

בקשר ליום כ"ף חשון,

English translation 847

the birthday of the Rebbe

יום ההולדת פון דעם רבי'ן

English translation 848

(the Maharash) N”E,

(מהורש"ב) נ"ע,

English translation 849

which this year marks one hundred years since the beginning of his leadership103. For the histalkus of the Rebbe Maharash was in the year 5643,

וואס בשנה זו ווערט מאה שנה להתחלת הנשיאות שלו 103. ווארום די הסתלקות פון רבי'ן מהר"ש איז געווען בשנת תרמ"ג,

English translation 850

and “the sun rises and the sun sets”104,

וזרח השמש ובא השמש 104,

English translation 851

so that immediately105 the leadership of his son, the Rebbe N”E, who succeeded him, begins.

אז גלייך 105 הויבט זיך אן די נשיאות פון בנו ממלא מקומו דעם רבי'ן נ"ע.

English translation 852

And regarding this, a question was asked,

און דערביי האט מען געפרעגט די שאלה,

English translation 853

for seemingly,

דלכאורה,

English translation 854

according to what the Nasi of our generation writes in the “Chapter Headings” of the chronicles of his life106,

לויט ווי נשיא דורנו שרייבט אין די "ראשי פרקים" פון תולדות ימי חייו 106,

English translation 855

“Begin from the night of Rosh Hashanah 5654, established his place of prayer in the synagogue in the place where his father, the Rebbe Maharash, prayed (–

"התחל מערבית ליל ר"ה תרנ"ד קבע מקום תפלתו בביהכנ"ס במקום שהתפלל כ"ק אביו אדמו"ר מהר"ש (–

English translation 856

he prayed in his designated place in the synagogue during his father’s lifetime)”,

ער אז התפלל במקומו המיוחד לו בביהכנ"ס עוד בחיי אביו) ",

English translation 857

it should follow that the beginning of his leadership was

דארף אויסקומען אז התחלת נשיאותו איז געווען

English translation 858

(not from the year 5643, but)

(ניט פון שנת תרמ"ג, נאר)

English translation 859

5654?

תרנ"ד?

English translation 860

And this was connected with the discussion in Halacha regarding the anointing of a king who is the son of a king.

און מ'האט דאס מקשר געווען מיט דער שקו"ט אין הלכה וועגן דער משיחה פון א מלך בן מלך

English translation 861

The leadership of the Rebbe N”E is connected with the matter of “your wellsprings spread forth outward”,

די נשיאות פון רבי'ן נ"ע איז דאך פארבונדן מיטן ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה,

English translation 862

through which “the King Moshiach will come”107,

וואס דורך דעם קאתי מר מלכא משיחא 107,

English translation 863

alluding to the matter of anointing,

על שם ענין המשיחה,

English translation 864

and likewise the leadership of his successor, the Nasi of our generation –

ועד"ז די נשיאות פון ממלא מקומו נשיא דורנו –

English translation 865

which also has a special connection to this Shabbos

וואס דאס האט אויך א שייכות מיוחדת לשבת זו

English translation 866

(in addition to that which it follows (what was discussed in) the previous Shabbos,

(בנוסף לזה וואס דאס קומט בהמשך צו (דאס וואס מ'האט גערעדט ב) שבת שלפנ"ז,

English translation 867

for in today’s haftorah108 it speaks about the anointing of King Shlomo.

ווארום אין די היינטיקע הפטורה 108 רעדט זיך וועגן דער משיחה פון שלמה המלך.

English translation 868

It was discussed that a king who is the son of a king does not require anointing109,

מ'האט גערעדט אז א מלך בן מלך דארף דאך ניט האבן קיין משיחה 109,

English translation 869

but the plain meaning is not that the matter of anointing does not apply to him,

ס'איז אבער ניט דער פשט אז ביי אים איז ניטא דער ענין המשיחה,

English translation 870

rather that the anointing of his father is a continuing effect upon him. As the Rogatchover elaborates on this110

נאר אז די משיחה פון אביו איז א פעולה נמשכת אויף אים. ווי דער ראגאטשאווער איז אין דעם מאריך 110

English translation 871

(as has already been discussed at length once,

(ווי מ'האט שוין אמאל גערעדט באריכות,

English translation 872

and it was also mentioned briefly in the previous farbrengen),

און מ'האט דאס אויך דערמאנט בקיצור בהתוועדות הקודמת),

English translation 873

with the distinction between the Rambam and Rashi111.

מיטן חילוק צווישן דעם רמב"ם ורש"י 111.

English translation 874

But what about when there is his older brother, etc., and it is not clear who is the king –

ווי איז אבער אז עס איז דא אחיו הגדול וכו' און ס'איז ניט קלאר ווער ס'איז דער מלך –

English translation 875

then,

דעמאלט,

English translation 876

the king who is the son of a king requires anointing. As the Rambam brings112 examples of this,

דארף דער מלך בן מלך האבן א משיחה. ווי דער רמב"ם ברענגט 112 דערויף די דוגמאות,

English translation 877

beginning with “Therefore they anointed Shlomo because of Adoniyahu”.

אנהויבנדיק מיט "לפיכך משחו שלמה מפני אדוני'".

English translation 878

It was explained there,

האט מען אין דעם מבאר געווען,

English translation 879

that according to the Rambam’s view,

אז לשיטת הרמב"ם,

English translation 880

the anointing of the king who is the son of a king is not to bestow upon him the matter of kingship,

איז די משיחה פון דעם מלך בן מלך ניט אויף צו אויפטאן ביי אים ענין המלוכה,

English translation 881

rather it is only to remove a secondary matter,

נאר ס'איז בלויז אויף צו אראפנעמען א זייטיקן ענין,

English translation 882

“in order to eliminate the dispute”.

"כדי לסלק המחלוקת".

English translation 883

This is only according to the Rambam’s view113;

דאס איז נאר לשיטת הרמב"ם 113;

English translation 884

Rashi’s view113 is,

שיטת רש"י 113 איז,

English translation 885

that the anointing of a king who is the son of a king over whom there is a dispute is to make him a king114.

אז די משיחה פון א מלך בן מלך שיש עליו מחלוקת איז כדי אים צו מאכן א מלך 114.

English translation 886

The first example that the Rambam brings,

די ערשטער דוגמא וואס דער רמב"ם ברענגט,

English translation 887

as above,

כנ"ל,

English translation 888

is from the anointing of Shlomo because of Adoniyahu –

איז פון משיחת שלמה מפני אדוני' –

English translation 889

which is what is discussed in today’s haftorah.

וואס וועגן דעם רעדט זיך דאך אין די היינטיקע הפטורה.

English translation 890

Thus from this story in the haftorah there is seemingly a proof for the Rambam’s view:

איז פון דעם סיפור בהפטורה לכאורה א ראי' לדעת הרמב"ם:

English translation 891

In the haftorah108 it discusses at length the dispute of Adoniyahu to become king,

אין די הפטורה 108 רעדט זיך בארוכה וועגן דער מחלוקת פון אדוני' צו ווערן א מלך,

English translation 892

and how the prophet Nosson said that Shlomo would be the king after Dovid,

און ווי נתן הנביא האט געזאגט אז שלמה וועט זיין דער מלך נאך דוד,

English translation 893

and King Dovid made an oath that “Shlomo your son shall reign after me”115. And through this they prevented Adoniyahu from becoming king,

און דוד המלך האט געמאכט א שבועה אז "שלמה בנך ימלוך אחרי" 115. און דורך דעם האט מען באווארנט אז אדוני' זאל ניט ווערן א מלך,

English translation 894

but only Shlomo. Afterwards it is related

נאר דווקא שלמה. דערנאך ווערט דערציילט

English translation 895

(in Melachim)

(אין מלכים)

English translation 896

how they actually anointed Shlomo

ווי מ'האט בפועל מושח געווען שלמה

English translation 897

(during Dovid’s lifetime) –

(נאך בחיי דוד) –

English translation 898

but the story

אבער דער סיפור

English translation 899

(about the anointing of Shlomo)

(וועגן משיחת שלמה)

English translation 900

was not included in the haftorah.

איז ניט אריינגעשטעלט געווארן אין די הפטורה.

English translation 901

And seemingly:

ולכאורה:

English translation 902

The haftorah comes to tell how they ensured that King Shlomo would remain king and not Adoniyahu. So if one were to say that he needed an anointing to bestow upon him the matter of kingship

די הפטורה קומט דאך אויף דערציילן ווי אזוי מ'האט באווארנט אז שלמה המלך זאל בלייבן מלך און ניט אדוני'. איז אויב מ'זאל זאגן אז ער האט געמוזט האבן א משיחה אויף אויפטאן ביי אים ענין המלוכה

English translation 903

(but before his anointing he is not a king at all) –

(אבער פאר זיין משיחה איז ער כלל ניט קיין מלך) –

English translation 904

then they should have related in the haftorah the main point –

האט מען געדארפט דערציילן אין די הפטורה וועגן דעם עיקר –

English translation 905

that afterwards they anointed Shlomo

אז מ'האט דערנאך מושח געווען שלמה

English translation 906

(which made him a king),

(וואס דאס האט אים געמאכט פאר א מלך),

English translation 907

and that should have been the main elaboration?

און אין דעם האט געדארפט זיין דער עיקר אריכות?

English translation 908

From the fact that the main length in the haftarah is

פון דעם וואס דער עיקר אריכות אין די הפטורה איז

English translation 909

about the dispute of Adoniyahu and the statement of Nathan the prophet and the oath of David,

גער וועגן מחלוקת אדוני' און אמירת נתן הנביא און שבועת דוד,

English translation 910

and about the anointing of Shlomo it is not mentioned at all,

און וועגן משיחת שלמה ווערט אינגאנצן ניט דערמאנט,

English translation 911

this is a proof according to the opinion of the Rambam,

איז א ראי' כשיטת הרמב"ם,

English translation 912

that even a king who is the son of a king over whom there is a dispute inherits the kingship,

אז אויך א מלך בן מלך שיש עליו מחלוקת האט די מלכות בירושה,

English translation 913

and the anointing is only "to settle the dispute."

און די משיחה איז בלויז "כדי לסלק המחלוקת".

English translation 914

And therefore there is no need to tell in the haftarah about the anointing of Shlomo –

און דערפאר דארף מען גארניט דערציילן אין דער הפטורה וועגן משיחת שלמה –

English translation 915

because in that case,

ווייל אין דעם פאל,

English translation 916

the main matter that accomplished "to settle the dispute,"

איז דער עיקר הענין וואס האט אויפגעטאן "לסלק המחלוקת",

English translation 917

was precisely this that Nathan the prophet said and the oath of his father David about this,

איז געווען אט דאס וואס נתן הנביא געזאגט און די שבועה פון דוד אביו על זה,

English translation 918

by which it was already clarified to all that Shlomo "will reign...

וואס דערמיט איז שוין נתברר געווארן לכל אז שלמה "ימלוך...

English translation 919

after me" and the later anointing was only the completion of the matter.

אחרי" און די שפעטערדיקע משיחה איז בלויז געווען דער גמר הענין.

English translation 920

In the opinion of the Rambam itself,

אין שיטת הרמב"ם גופא,

English translation 921

it was also mentioned116,

האט מען אויך דערמאנט 116,

English translation 922

that he states this law in two places,

אז ער זאגט דעם דין אין צוויי ערטער,

English translation 923

and with a variation in language between them:

ובשינוי לשון ביניהם:

English translation 924

In Hilchos Klei HaMikdash VeHaOvdim Bo117 the Rambam writes "they anoint him to settle the dispute and to make known to all that this one is the sole king,"

אין הל' כלי המקדש והעובדים בו 117 שרייבט דער רמב"ם "מושחין אותו כדי לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו",

English translation 925

whereas in Hilchos Melachim UMilchamoseihem he writes only "they anoint him to settle the dispute" and omits the second matter

משא"כ אין הלכות מלכים ומלחמותיהם שרייבט ער בלויז "מושחין אותו כדי לסלק המחלוקת" און איז משמיט דעם צווייטן ענין

English translation 926

("and to make known to all that this one is the sole king").

("ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו").

English translation 927

And a question was asked about this,

און מ'האט דערויף געפרעגט,

English translation 928

that prima facie the opposite seems logical:

אז לכאורה איפכא מסתברא:

English translation 929

In Hilchos Klei HaMikdash it is discussing

אין הל' כלי המקדש רעדט זיך דאך

English translation 930

(primarily)

(בעיקר)

English translation 931

about the anointing oil,

וועגן שמן המשחה,

English translation 932

whereas in Hilchos Melachim –

משא"כ אין הל' מלכים –

English translation 933

the addition,

והאט די הוספה,

English translation 934

"to make known to all that this one is the sole king,"

"להודיע לכל שזהו מלך לבדו",

English translation 935

should have been placed

געדארפט שטיין

English translation 936

(not in Hilchos Klei HaMikdash, but)

(ניט אין הל' כלי המקדש, נאר)

English translation 937

in Hilchos Melachim?

אין הל' מלכים?

English translation 938

And as was mentioned then,

און ווי דערמאנט דעמאלט,

English translation 939

that with difficulty one could answer based on the principle118 that the Rambam relies on what he wrote in an earlier place in his book,

אז בדוחק וואלט מען געקענט ענטפערן ע"פ דעם כלל 118 אז דעך רמב"ם פארלאזט זיך אויף וואס ער האט געשריבן אין א פריערדיקן ארט בספרו,

English translation 940

and consequently he need not repeat all the details in Hilchos Melachim –

ובמילא דארף ער ניט איבער'חזר'ן אין הל' מלכים אלע פרטים –

English translation 941

But in addition to this that here it is only about a few words,

אבער נוסף לזה אז דא רעדט זיך בלויז וועגן געציילטע ווערטער,

English translation 942

there is further and primarily:

איז עוד ועיקר:

English translation 943

The matter of "to make known to all that this one is the sole king" is an essential matter in kingship,

דער ענין פון "להודיע לכל שזהו מלך לבדו" איז א ענין עיקרי אין מלוכה,

English translation 944

even more than the matter of "to settle the dispute." "To settle the dispute" is to remove an external matter,

נאך מער ווי דער ענין פון "לסלק המחלוקת". "לסלק המחלוקת" איז צו אראפנעמען אן ענין שמחוצה לו,

English translation 945

whereas

משא"כ

English translation 946

the matter of "to make known to all that this one is the sole king" is a matter in the king himself

דער ענין פון "להודיע לכל שזהו מלך לבדו" איז אן ענין אין דער מלך עצמו

English translation 947

(not in another)

(ניט אין א צווייטן)

English translation 948

that he is one who is "the sole king." So how is it that the Rambam omits this matter in Hilchos Melachim?

אז ער איז אזא וואס איז "מלך לבדו". היינט ווי קומט עס אז דער רמב"ם זאל משמיט זיין דעם ענין אין הל' מלכים?

English translation 949

As has been discussed several times,

ווי גערעדט כמה פעמים,

English translation 950

that regarding very simple matters one does not catch on. People wrote entire pilpulim about this and entered into forced and extremely forced interpretations,

אז אויף גאר פשוט'ע ענינים כאפט מען זיך ניט. מ'האט וועגן דעם געשריבן גאנצע פלפולים און אריינגעגאנגען אין דחוקים ודחוקי דחוקים,

English translation 951

and brought from the Rishonim and Acharonim,

און געבראכט פון ראשונים ואחרונים,

English translation 952

but the simple answer,

אבער אויף דעם פשוט'ן תירוץ,

English translation 953

which is a common-sense reasoning,

וואס איז א בעל-הבתי'שע סברא,

English translation 954

they did not fall upon

איז מען ניט געפאלן

English translation 955

(from the expression "fell upon the find"119).

(מלשון נפל על המציאה 119).

English translation 956

When one asks a question,

ווען מ'פרעגט א שאלה,

English translation 957

the first thing,

איז די ערשטע זאך,

English translation 958

one begins to search in the Rishonim and Acharonim,

הויבט מען אן זוכן אין ראשונים ואחרונים,

English translation 959

what does the first Rishon say about this matter,

וואס זאגט דער ראשון בענין זה,

English translation 960

and what does the second say, etc.;

און וואס זאגט דער צווייטער וכו';

English translation 961

why does one not first sit down oneself to learn and think and try to understand the matter... -

פארוואס זעצט מען זיך ניט פריער אליין אפלערנען און טראכטן און פרואוון פארשטיין דעס ענין... -

English translation 962

The explanation in this:

דער ביאור אין דעם:

English translation 963

The difference between Hilchos Klei HaMikdash and Hilchos Melachim is:

דער חילוק פון הל' כלי המקדש און הל' מלכים איז:

English translation 964

In Hilchos Klei HaMikdash it discusses primarily the laws of the anointing oil,

אין הל' כלי המקדש רעדט זיך איבערהויפט וועגן דיני שמן המשחה,

English translation 965

and consequently the laws of a king

ובמילא וועגן דיני מלך

English translation 966

(i.e., as a detail in the matter of the anointing oil, the laws of anointing a king are brought).

(ד.ה. אלס פרט אין דעם ענין פון שמן המשחה ווערן געבראכט די דינים פון משיחת מלך).

English translation 967

Whereas in Hilchos Melachim it is the opposite:

משא"כ אין הל' מלכים איז להיפך:

English translation 968

There it discusses the laws of kings,

דארט רעדט זיך וועגן דיני מלכים,

English translation 969

and consequently the laws of the oil,

ובמילא דיני השמן,

English translation 970

for one of the laws of a king is –

וואס איינער פון די דינים פון א מלך איז –

English translation 971

the anointing of the king.

משיחת המלך.

English translation 972

The difference in this is:

דער חילוק בזה איז:

English translation 973

In the matter of the anointing oil,

אין דער ענין פון שמן המשחה,

English translation 974

it only pertains to the kings of the House of David,

איז בלויז נוגע מלכי בית דוד,

English translation 975

because "they do not anoint from it

ווייל "אין מושחין ממנו

English translation 976

(from the anointing oil)

(פון שמן המשחה)

English translation 977

for generations except High Priests...

לדורות אלא כהנים גדולים..

English translation 978

and the kings of the House of David alone"120

ומלכי בית דוד בלבד" 120

English translation 979

(and not the kings of Israel who are anointed with balsam oil121).

(און ניט מלכי ישראל וואס נמשכין בשמן אפרסמון 121).

English translation 980

That is, in Hilchos Klei HaMikdash it discusses only in connection with the anointing of the kings of the House of David;

ד.ה. אין הל' כלי המקדש רעדט זיך נאר בקשר מיט משיחת מלכי בית דוד;

English translation 981

whereas in Hilchos Melachim,

משא"כ אין הל' מלכים,

English translation 982

it discusses all kings –

רעדט זיך דאך וועגן אלע מלכים –

English translation 983

both the kings of the House of David and the kings of Israel,

סיי מלכי בית דוד און סיי מלכי ישראל,

English translation 984

as the Rambam there elaborates also on the laws of the kings of Israel.

ווי דער רמב"ם איז דארט מאריך אויך בדיני מלכי ישראל.

English translation 985

And based on this the aforementioned difference in the language of the Rambam is understood:

ועפ"ז איז מובן דעם חילוק הנ"ל אין לשון הרמב"ם:

English translation 986

The matter of "this one is the sole king" –

דער ענין פון "זהו מלך לבדו" –

English translation 987

that only he is the king –

אז בלויז ער איז דער מלך –

English translation 988

applies only regarding the kings of the House of David. Because at the time when there were kings of Israel,

איז שייך בלויז ביי מלכי בית דוד. ווייל בשעת עס זיינען געווען מלכי ישראל,

English translation 989

there were also kings of the House of David in Jerusalem. Regarding the kings of the House of David – but

זיינען דעמאלט אויך געווען מלכי בית דוד בירושלים. ביי מלכי בית דוד – אבער

English translation 990

the reality can exist that "this one is the sole one."

קען זיין די מציאות אז "זהו לבדו".

English translation 991

And therefore:

און דערפאר:

English translation 992

In the Laws of the Temple Vessels,

אין הל' כלי המקדש,

English translation 993

where it discusses the anointing of the kings of the House of David,

וואו מ'רעדט וועגן משיחת מלכי בית דוד,

English translation 994

the Rambam says that the anointing of a king who is the son of a king accomplishes two things:

זאגט דער רמב"ם אז די משיחה פון דעם מלך בן מלך טוט אויף צוויי זאכן:

English translation 995

"to remove the dispute and to inform everyone that this one is the king alone";

"לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו";

English translation 996

however, in the Laws of Kings,

משא"כ אין הל' מלכים,

English translation 997

where it discusses kings in general –

וואו עס רעדט זיך וועגן מלכים בכלל –

English translation 998

he cannot also state the detail of "to inform that this one is the king alone"

קען ער ניט זאגן אויך דער פרט פון "להודיע שזהו מלך לבדו"

English translation 999

(which does not apply to the kings of Israel),

(וואס איז ניט שייך ביי מלכי ישראל),

English translation 1000

and therefore he says only the matter of "to remove the dispute."

און דערפאר זאגט ער בלויז דעם ענין פון "לסלק המחלוקת".

English translation 1001

According to this explanation, another difficulty in the order of the Rambam will also be resolved:

לויט דעם ביאור וועט אויך פארענטפערט ווערן נאך א קשיא אין סדר הרמב"ם:

English translation 1002

When the Rambam states the laws of anointing a king in the Laws of the Temple Vessels,

בשעת דער רמב"ם זאגט די דינים פון משיחת מלך אין הל' כלי המקדש,

English translation 1003

he writes earlier120:

שרייבט ער פריער 120:

English translation 1004

"They do not anoint from it

"אין מושחין ממנו

English translation 1005

(from the anointing oil) except... (and)

(משמן המשחה) אלא... (ו)

English translation 1006

the kings of the House of David only." And afterwards,

מלכי בית דוד בלבד". און דערנאך,

English translation 1007

several halachos after this122,

כמה הלכות לאחרי זה 122,

English translation 1008

after he states the law of anointing a king who is the son of a king where there was a dispute,

נאך דעם ווי ער זאגט דעם דין פון משיחת מלך בן מלך שהיתה שם מחלוקת,

English translation 1009

and brings the examples of Shlomo, Yehoash, and Yehoachaz,

און ברענגט דערויף די דוגמאות פון שלמה ויואש ויהואחז,

English translation 1010

he writes:

שרייבט ער:

English translation 1011

"And this that Elisha anointed Yehu, he did not anoint him with the anointing oil, but with balsam oil."

"וזה שמשח אלישע ליהוא לא בשמן המשחה משחו אלא בשמן אפרסמון".

English translation 1012

And at first glance it is most perplexing:

ולכאורה תמוה ביותר:

English translation 1013

This very matter,

אט דער ענין,

English translation 1014

that "this that Elisha anointed Yehu, he did not anoint him with the anointing oil, but with balsam oil"

אז "וזה שמשח אלישע ליהוא לא בשמן המשחה משחו אלא בשמן אפרסמון"

English translation 1015

(since he is not from the kings of the House of David) –

(וויבאלד ער איז ניט פון מלכי בית דוד) –

English translation 1016

the Rambam should have mentioned it immediately in that same halachah,

האט דער רמב"ם געדארפט באווארענען גלייך אין דער הלכה הנ"ל,

English translation 1017

where he says that "they do not anoint from it except...

וואו ער זאגט אז "אין מושחין ממנו אלא..

English translation 1018

the kings of the House of David only." Why does the Rambam wait until several halachos after this to state the matter?

מלכי בית דוד בלבד". פארוואס ווארט דער רמב"ם ביז כמה הלכות אחרי זה אויף צו זאגן דעם ענין?

English translation 1019

And according to the above, it is simply understood:

וע"פ הנ"ל איז עס מובן בפשטות:

English translation 1020

In the Laws of the Temple Vessels, it is not the place to state the laws of how one must anoint the kings of Israel. Here it discusses primarily the laws of the anointing oil, and consequently the laws of the king

אין הל' כלי המקדש איז ניט דער ארט צו זאגן די דינים ווי מען דארף מושח זיין מלכי ישראל. דא רעדט זיך איבערהויפט וועגן דיני שמן המשחה ובמילא וועגן דיני מלך

English translation 1021

(and applies only to the kings of the House of David)

(ושייך בלויז צו מלכי בית דוד)

English translation 1022

and in the Laws of Kings –

ובהל' מלכים –

English translation 1023

it is the opposite:

ה"ה להיפך:

English translation 1024

the laws of kings and consequently the laws of the oil.

דיני מלכים ובמילא דיני השמן.

English translation 1025

Only after this, when the Rambam states the law of anointing a king who is the son of a king "in order to remove the dispute and to inform everyone that this one is the king alone",

נאר נאך דערויף ווי דער רמב"ם זאגט דעם דין פון משיחת מלך בן מלך "כדי לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו",

English translation 1026

he notes "and this that Elisha anointed etc.':",

באווארנט ער "וזה שמשח אלישע כו': ',

English translation 1027

with which the Rambam negates both matters at once:

וואס דערמיט איז דער רמב"ם שולל ביידע זאכן בבת אחת:

English translation 1028

that the anointing of Yehu, even though it was also in the category of being involved –

אז משיחת יהוא אף שהיתה ג"כ בסוג דבי' עסיק –

English translation 1029

the subject before us

המדובר לפנ"ז

English translation 1030

in this halachah –

בהלכה זו –

English translation 1031

kingship in a situation of dispute123 –

המלכה במצב דמחלוקת 123 –

English translation 1032

did not have both matters –

האט ניט געהאט ביידע זאכן –

English translation 1033

it was not with the anointing oil but with balsam oil;

ס'איז ניט געווען מיט שמן המשחה נאר מיט שמן אפרסמון;

English translation 1034

and it did not accomplish the matter of "to inform everyone that this one is the king alone"

און ס'האט ניט אויפגעטאן דעם ענין פון "להודיע לכל שזהו מלך לבדו"

English translation 1035

(but only "to remove the dispute"*).

(נאר בלויז "לסלק המחלוקת"*).

English translation 1036

Another matter in the anointing of the king that requires clarification,

נאך אן ענין אין משיחת המלך אין וועלכן מ'דארף בירור,

English translation 1037

which also was not addressed,

וואס אויך אויף דעם האט מען זיך ניט געשטעלט,

English translation 1038

even though they addressed every minute detail:

כאטש מ'האט זיך געשטעלט אויף אלע פרטי פרטים:

English translation 1039

The Rambam in the Laws of Kings124 writes that Yehoshua was a king

דער רמב"ם אין הל' מלכים 124 שרייבט אז יהושע איז געווען א מלך

English translation 1040

(whom Moshe Rabbeinu and his court appointed),

(שמינהו משה רבינו ובית דינו),

English translation 1041

and likewise Shaul was a king

און אזוי אויך איז שאול געווען א מלך

English translation 1042

(whom Shmuel HaRamasi and his court appointed).

(שמינהו שמואל הרמתי ובית דינו).

English translation 1043

One must understand and have clarification regarding their anointing:

דארף מען פארשטיין און האבן א בירור בנוגע צו משיחתם:

English translation 1044

Regarding Yehoshua, it is not stated anywhere that he was anointed**.

בנוגע צו יהושע שטייט ערגעץ ניט אז מ'האט אים מושח געווען**.

English translation 1045

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 1046

He was a king,

ער איז דאך געווען א מלך,

English translation 1047

why was he not anointed? And if he was anointed –

פארוואס האט מען אים ניט מושח געווען? און אויב מ'האט אים יא מושח געווען –

English translation 1048

why is it not stated anywhere in the Torah? There are several matters in the Torah that Moshe did in appointing Yehoshua as king,

פארוואס שטייט ניט וועגן דעם ערגעץ-וואו אין תורה? עס שטייען אין תורה כמה ענינים וואס משה האט געטאן אין ממנה זיין יהושע אלס מלך,

English translation 1049

the laying of his hands upon him125 etc. –

סמיכת ידיו עליו 125 וכו' –

English translation 1050

so why is it not stated in the Torah regarding such an essential matter in the appointment of a king as the matter of anointing?!

היינט פארוואס שטייט ניט אין תורה וועגן אזא ענין עיקרי במינוי המלך ווי דער ענין המשיחה?!

English translation 1051

And especially since the anointer would have been Moshe Rabbeinu –

ובפרט אז דער מושח וואלט געווען משה רבינו –

English translation 1052

because the beginning of Yehoshua's kingship was on the same day that the leadership of Moshe ended,

ווייל תחלת מלכות יהושע איז געווען באותו יום ווען ס'האט זיך געענדיקט נשיאות משה,

English translation 1053

as the Gemara126 says that "it was the Shabbos of Rabbi Yosi ben Chanina",

ווי די גמרא 126 זאגט אז "שבת של ר' יוסי בן חנינא היתה",

English translation 1054

and Moshe appointed Yehoshua as king on that same day –

און משה האט באותו היום באשטימט יהושע אלס מלך –

English translation 1055

the anointing would have had

וואלט דאך די משיחה געהאט נאך

English translation 1056

an additional special force with a special empowerment.

נאך א תוקף מיוחד מיט א נתינת כח מיוחדת.

English translation 1057

Regarding the anointing of Shaul, it is explicitly stated in the verse

בנוגע צו משיחת שאול שטייט בפירוש אין פסוק

English translation 1058

(in Shmuel127)

(אין שמואל 127)

English translation 1059

"And Shmuel took the flask of oil and poured it on his head and kissed him and said, 'Has it not because Hashem has anointed you etc.'" One must, however, have clarification whether this flask of oil was the anointing oil

"ויקח שמואל את פך השמן ויצק על ראשו וישקהו ויאמר הלוא כי משחך ה' גו'". מ'דארף אבער האבן א בירור צי דער פך השמן איז געווען שמן המשחה

English translation 1060

(as they later anointed the kings of the House of David)

(ווי מ'האט שפעטער מושח געווען מלכי בית דוד)

English translation 1061

or balsam oil.

אדער שמן אפרסמון.

English translation 1062

One finds a dispute regarding this between the Radak and the Rambam128:

געפינט מען אין דעם א מחלוקת צווישן דעם רד"ק און דער רמב"ם 128:

English translation 1063

The Radak in his commentary on the verse in Samuel127 which the Radak is brought in many places in Chassidus in his name,

דער רד"ק בפירושו עה"פ אין שמואל 127 וואס דער רד"ק ווערט געבראכט בכ"מ אין חסידות בשמו,

English translation 1064

although in Chassidus they are selective about whom they bring in their name. They do not bring the Radak as much as the Metzudos,

כאטש אין חסידות איז מען מצמצם וועמען מ'ברענגט בשמם. מ'ברענגט ניט דעם רד"ק אזויפיל ווי די מצודות,

English translation 1065

but he too is brought in many places] writes:

אבער אויך ער ווערט געבראכט בכ"מ] שרייבט:

English translation 1066

"The flask of oil –

"את פך השמן –

English translation 1067

this was not the anointing oil, for they anointed from it only the kings of the House of David,

לא הי' זה השמן המשחה כי לא היו משוחים ממנו אלא מלכי בית דוד,

English translation 1068

but it was balsam oil."

אבל שמן אפרסמון הי'".

English translation 1069

But the Rambam in Hilchos Melachim129 writes "When they appoint the king, they anoint him with the anointing oil,

אבער דער רמב"ם אין הל' מלכים 129 שרייבט "כשמעמידין המלך מושחין אותו בשמן המשחה,

English translation 1070

as it is said, 'And Shmuel took the flask of oil and poured it on his head and kissed him'",

שנאמר ויקח שמואל את פך השמן ויצק על ראשו וישקהו",

English translation 1071

this verse is stated regarding Shaul. The Rambam assumes that the anointing of Shaul was with the anointing oil

אט דער פסוק וואס שטייט בא שאול. נעמט אן דער רמב"ם אז משיחת שאול איז געווען בשמן המשחה

English translation 1072

(therefore one can bring from it a proof that "when they appoint the king, they anoint him with the anointing oil").

(וואס דערפאר קען מען דערפון ברענגען א ראי' אז "כשמעמידין המלך מושחין אותו בשמן המשחה").

English translation 1073

And the words of the Rambam later that those anointed with the anointing oil

און די דברי הרמב"ם שפעטער אז די משוחים בשמן המשחה

English translation 1074

(the kings of the House of David)

(מלכי בית דוד)

English translation 1075

have an eternal kingdom –

איז בא זיי א מלכות לדורות –

English translation 1076

this refers to the kings after David

רעדט זיך דאס וועגן די מלכים נאך דוד

English translation 1077

(but not regarding the kingdom of Shaul).

(אבער ניט וועגן מלכות שאול).

English translation 1078

According to the Rambam's view regarding the anointing of Shaul

וואס לפי דעת הרמב"ם בא משיחת שאול

English translation 1079

(that it was with the anointing oil,

(אז זי איז געווען בשמן המשחה,

English translation 1080

even though he was not from the kings of the House of David)

כאטש ער איז ניט געווען פון מלכי בית דוד)

English translation 1081

the question regarding Yehoshua becomes even stronger: why was he not anointed with the anointing oil?

ווערט נאך שטארקער די שאלה בא יהושע פארוואס מ'האט אים ניט מושח געווען בשמן המשחה:

English translation 1082

Just as they anointed Shaul with the anointing oil,

כשם ווי מ'האט מושח געווען שאול בשמן המשחה,

English translation 1083

even though he was not from the kings of the House of David,

כאטש ער איז ניט געווען פון מלכי בית דוד,

English translation 1084

should they also have anointed Yehoshua with the anointing oil even though he was not from the kings of the House of David?

האט מען אויך געדארפט מושח זיין יהושע בשמן המשחה אע"פ וואס ער איז ניט געווען פון מלכי בית דוד?

English translation 1085

From the matter that they anointed Shlomo

פון דעם ענין אז מ'האט מושח געווען שלמה

English translation 1086

(because of

(מפני

English translation 1087

Adoniyahu) as the Rambam brings down –

אדוני') ווי דער רמב"ם ברענגט אראפ –

English translation 1088

there is a clarification in another matter in connection with the anointing of a king,

האט מען א בירור אין נאך אן ענין בקשר מיט משיחת מלך,

English translation 1089

and a great novelty in this:

און גאר א חידוש גדול בזה:

English translation 1090

In the Book of Kings it is related

אין ספר מלכים ווערט דערציילט

English translation 1091

(in continuation of the verses of today's haftarah)

(בהמשך צו די פסוקים פון היינטיקער הפטורה)

English translation 1092

130 that the anointing of Shlomo took place during the lifetime of King David.

130 אז משיחת שלמה איז געווען בחיי דוד המלך.

English translation 1093

A startling question arises:

שטעלט זיך א שטורעמדיקע שאלה:

English translation 1094

There is a principle that "one kingdom does not encroach upon another"131,

ס'איז א כלל אז "אין מלכות נוגעת בחברתה" 131,

English translation 1095

and it is so extreme,

ועד כדי כך איז עס אזוי,

English translation 1096

that when King David asked the Almighty that instead of passing away on Shabbos he should pass away on the first day of the week,

ביז אז בשעת דוד המלך האט געבעטן בא דעם אויבערשטן אז אנשטאט נסתלק ווערן בשבת זאל ער נסתלק ווערן באחד בשבת,

English translation 1097

the Almighty answered him "The kingdom of Shlomo your son has already arrived, and one kingdom does not encroach upon another even by a hair's breadth"132 –

האט דער אויבערשטער אים געענטפערט "כבר הגיע מלכות שלמה בנך ואין מלכות נוגעת בחברתה אפילו כמלא נימא" 132 –

English translation 1098

so how could the anointing of Shlomo have taken place during the lifetime of King David?!

היינט ווי האט געקענט זיין משיחת שלמה נאך בימי דוד המלך?!

English translation 1099

From this we have a wondrous novelty –

האט מען דערפון א חידוש נפלא –

English translation 1100

that the anointing of a king can be in a manner that it takes effect after a time. As it was with King Shlomo,

אז משיחת המלך קען זיין אין אן אופן אז דאס זאל חל זיין לאחרי זמן. ווי דאס איז געווען בא שלמה המלך,

English translation 1101

that his anointing during David's lifetime was with the condition that "Shlomo your son will reign after me",

אז משיחתו בימי דוד איז געווען מיטן תנאי אז "שלמה בנך ימלוך אחרי",

English translation 1102

i.e., his anointing was in a manner that it would take effect after a time,

ד.ה. אז משיחתו איז געווען אין אן אופן אז דאס זאל חל זיין לאחרי זמן,

English translation 1103

after the death of David.

נאך מיתת דוד.

English translation 1104

Based on this, one will understand a perplexing story that my revered father-in-law, the Rebbe, told,

עפ"ז וועט מען פארשטיין א סיפור תמוה וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט דערציילט,

English translation 1105

and it has already been printed133,

און ס'איז שוין אפגעדרוקט 133,

English translation 1106

and as usual, one runs through the sichos like water and then puts it on the shelf and leaves it lying,

וכרגיל לויפט מען דורך די שיחות ווי א וואסער און דערנאך שטעלט מען עס אוועק אויף דער פאליצע און מ'לאזט עס ליגן,

English translation 1107

even though there may be in it a matter that needs to be understood:

אע"פ וואס אין דעס קען זיין א זאך וועלכע מ'דארף פארשטיין:

English translation 1108

The Rebbe Maharash once related,

דער רבי מהר"ש האט אמאל דערציילט,

English translation 1109

that when his middle son,

אז בשעת בנו האמצעי,

English translation 1110

the Rebbe

דער רבי

English translation 1111

(the Rebbe Rashab) of blessed memory,

(מהורש"ב) נ"ע,

English translation 1112

was three years old,

איז געווען בן שלש שנים,

English translation 1113

the Tzemach Tzedek said to the Rebbe Maharash:

האט דער צ"צ געזאגט צו דעם רבי'ן מהר"ש:

English translation 1114

"The flask of spiritual oil that our teacher the Baal Shem Tov gave to his holy disciple, our teacher the Maggid of Mezritch, to anoint our holy master, my grandfather, the holy Rebbe, the Alter Rebbe,

"דעם פך השמן הרוחני וואס מורנו הבעש"ט האט געגעבן להוד כ"ק תלמידו מורנו הרב המגיד ממעזריטש למשוח את הוד כ"ק אאזמו"ר הרה"ק רבינו הזקן,

English translation 1115

to anoint him for the leadership for his generations,

למשוח אותו לנשיאות לדורותיו,

English translation 1116

with this power my holy father-in-law was anointed, and I, with this power I have anointed you, and with this power I now anoint him."

איז בכח זה נמשח כ"ק חותני הרה"ק ואני הנה בכח זה משחתי אותך ובכח זה הנני מושחו".

English translation 1117

As mentioned,

וואס כאמור,

English translation 1118

one runs through the sicha and does not

מ'לויפט דורך די שיחה און מ'שטעלט זיך

English translation 1119

stop at a startling difficulty on this:

ניט אפ אויף א שטורעמדיקע קשיא על זה:

English translation 1120

There is "one kingdom does not encroach upon another" –

ס'איז דאך "אין מלכות נוגעת בחברתה" –

English translation 1121

so how could the anointing of the Rebbe Maharash have taken place during the lifetime of the Tzemach Tzedek,

היינט ווי האט געקענט זיין די משיחה פון דעם רבי'ן מהר"ש נאך בחייו פון דעם צ"צ,

English translation 1122

when the Tzemach Tzedek was the Nasi?!

ווען דער צ"צ איז געווען דער נשיא?!

English translation 1123

And furthermore, the anointing of the Rebbe Rashab,

און דערצו נאך די משיחה פון דעם רבין נ"ע,

English translation 1124

whose leadership would only begin after the leadership of his father,

וואס נשיאותו וועט זיך ערשט אנהויבן לאחרי נשיאות אביו,

English translation 1125

the Rebbe Maharash,

דער רבי מהר"ש,

English translation 1126

which had not yet begun

וועלכע האט זיך נאך ניט אנגעהויבן

English translation 1127

(because the Tzemach Tzedek was still the Nasi)?!

(ווייל דער צ"צ איז נאך געווען דער נשיא)?!

English translation 1128

According to the above,

ע"פ הנ"ל,

English translation 1129

that anointing can be in a manner that it takes effect after a time,

אז משיחה קען זיין באופן אז דאס זאל חל זיין לאחרי זמן,

English translation 1130

it is understood*.

איז דאס מובן*.

English translation 1131

May it be His will that through the study of the laws of kings and leaders,

ויה"ר אז דורך לימוד הלכות מלכים ונשיאים,

English translation 1132

and the laws of the anointing oil,

והלכות שמן המשחה,

English translation 1133

at a time when there is no physical anointing –

בזמן ווען ס'איז ניטא קיין משיחה בגשמיות –

English translation 1134

there should be the fulfillment of "and we will render [the words of] our lips as bulls"134.

זאל זיין דער "ונשלמה פרים שפתינו" 134.

English translation 1135

And according to the statement of our Rabbis, of blessed memory, "Whoever engages in the study of the Torah [of the offerings] is as if he offered [an offering]",

וע"ד מארז"ל 135 "כל העוסק בתורת כו' כאילו הקריב כו'",

English translation 1136

and moreover, as it is stated regarding the study of the laws of the Holy Temple,

ויתרה מזו ווי עס שטייט 136 בנוגע צו לימוד הלכות בית המקדש,

English translation 1137

then through the study of its exits and entrances, "the building of My House" is not "nullified" –

אז דורך לימוד מוצאיו ומובאין איז "בנין ביתי" ניט "בטל" –

English translation 1138

so too regarding the study of the laws of kings and princes and the laws of the anointing oil.

אזוי אויך בנוגע צו לימוד הלכות מלכים ונשיאים והלכות שמן המשחה.

English translation 1139

One must, however, have,

מ'דארף דאך אבער האבן,

English translation 1140

as the Rebbe Maharash said,

ווי דער רבי מהר"ש האט געזאגט 137,

English translation 1141

the King Messiah in actual reality, literally, below, in the realm of handbreadths,

מלכא משיחא בפועל ממש למטה מעשה טפחים,

English translation 1142

as a king of flesh and blood

אלס א מלך בשר ודם

English translation 1143

(as the Rambam rules),

(ווי דער רמב"ם פסק'נט 138),

English translation 1144

who will take out the Jews from exile literally –

וועלכער וועט ארויסנעמען אידן פון גלות כפשוטו –

English translation 1145

let this be in actual reality,

זאל דאס זיין בפועל ממש,

English translation 1146

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1147

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1148

*) And one cannot force from this story that the leadership of His Holiness, our Master, our Teacher, the Rebbe

*) ואין להכריח מסיפור זה שנשיאות כ"ק אדמו"ר

English translation 1149

(the Maharash)

(מהורש"ב)

English translation 1150

of blessed memory, began immediately after the passing of his father, His Holiness, our Master, our Teacher, the Rebbe Maharash

נ"ע הותחלה מיד לאחרי הסתלקות אביו כ"ק אדמו"ר מהר"ש

English translation 1151

(even before the recitation of the discourse beginning with "Keter Yitnu" on the festival of Sukkot)

(עוד לפני אמירת המאמר ד"ה כתר יתנו בחג הסוכות)

English translation 1152

(see the talk of Shabbat Parshat Vayeira,

(ראה שיחת ש"פ וירא,

English translation 1153

20 Marcheshvan 5723 and onward)

כ"ף מרחשון סכ"ג ואילך)

English translation 1154

from the fact that immediately after "And the sun rose

מצד זה שמיד אחרי "וזרח השמש

English translation 1155

(it was)

(היתה)

English translation 1156

and the sun set" –

ובא השמש" –

English translation 1157

for regarding a minor son of a king, the law is that they wait until he grows up. And it is also understood from the simple meaning of the statement of our Rabbis, of blessed memory,

שהרי בבן מלך קטן הדין הוא שמחכים עד שיגדל. וכמובן גם מפשט מאחז"ל

English translation 1158

(Yoma 38b)

(יומא לח, ב)

English translation 1159

on the verse "And the sun rose and the sun set" –

עה"פ "וזרח השמש ובא השמש" –

English translation 1160

"A righteous person does not depart from the world until a righteous person

"אין צדיק נפטר מן העולם עד שנברא

English translation 1161

(i.e., is born)

(היינו שנולד)

English translation 1162

like him is created",

צדיק כמותו",

English translation 1163

that the intention in this is not that immediately from "is created"

שהכוונה בזה הוא לא שתיכף מ"שנברא"

English translation 1164

(is born)

(שנולד)

English translation 1165

his leadership began,

התחיל נשיאותו,

English translation 1166

but rather when he grows up.

כ"א כשיגדל.

English translation 1167

A discourse (in the manner of a talk)

מאמר (כעין שיחה)

English translation 1168

beginning with the words "And the lives of Sarah were, etc."

ד"ה ויהיו חיי שרה גו'.

English translation 1169

As usual, on learning a verse in the weekly Torah portion with Rashi's commentary,

כרגיל אויף לערנען א פסוק אין פרשת השבוע מיט פירוש רש"י,

English translation 1170

and a topic in the notes of [my] father on the Zohar on the weekly Torah portion –

און אן ענין אין די הערות פון טאטן אויף זהר בפרשת השבוע –

English translation 1171

There is a perplexing matter in the current Torah portion that Rashi seemingly should have addressed:

איז דא א דבר תמוה אין היינטיקער סדרה וואס רש"י האט לכאורה געדארפט באווארענען:

English translation 1172

In the portion of Eliezer, it is told how Eliezer asked the family of Rivkah, "Send me away to my master." "Her brother and her mother" said, "Let the maiden stay with us for days or ten",

אין פרשת אליעזר ווערט דערציילט 139 ווי אליעזר האט געבעטן ביי משפחת רבקה "שלחוני לאדוני". האבן "אחי' ואמה" געזאגט "תשב הנערה אתנו ימים או עשור" 140,

English translation 1173

as Rashi explains that this is the time that Rivkah needs "to provide for herself with jewelry." But when Eliezer asked, "Do not delay me," they sent Rivkah immediately with Eliezer.

ווי רש"י 141 איז מפרש אז דאס איז דער זמן וואס רבקה דארף האבן "לפרנס את עצמה בתכשיטים". אבער אז אליעזר האט געבעטן "אל תאחרו אותי" 142 האט מען געשיקט רבקה'ן גלייך מיט אליעזר.

English translation 1174

Rashi comments on what is written "her brother and her mother" and asks, "And Bethuel, where was he?" And he answers,

שטעלט זיך רש"י אויף דעם וואס שטייט "אחי' ואמה" און פרעגט "ובתואל היכן הי'"? און ענטפערט,

English translation 1175

that during that night, "an angel came and killed him."

אז במשך אותו הלילה איז "בא מלאך והמיתו".

English translation 1176

Immediately the question arises:

ווערט גלייך די שאלה:

English translation 1177

How is it that "her brother and her mother" did not ask that Rivkah wait the seven days of mourning,

ווי קומט עס אז "אחי' ואמה" האבן ניט געבעטן אז רבקה זאל איבערווארטן די ז' ימי אבלות,

English translation 1178

after the death of Bethuel?

נאך מיתת בתואל?

English translation 1179

Seemingly, one could answer,

לכאורה וואלט מען געקענט ענטפערן,

English translation 1180

that from the Torah, mourning is not even one day

אז מן התורה איז אבילות מעט ניט ווי יום אחד 143

English translation 1181

(the seven days of mourning are only Rabbinic),

(די ז' ימי אבילות איז בלויז מדרבנן),

English translation 1182

and since part of the day is like the whole,

און וויבאלד אז מקצת היום ככולו,

English translation 1183

it turns out,

קומט אויס,

English translation 1184

that by the time they sent Rivkah away

אז ביז מ'האט אוועקגעשיקט רבקה'ן

English translation 1185

(on that day)

(ביום ההוא)

English translation 1186

the mourning from the Torah had already passed. And regarding the Rabbinic mourning –

איז שוין אריבער די אבילות מן התורה. און פון אבילות דרבנן –

English translation 1187

who knows if one can ask about this in the simple meaning of the verse!

איז ווער ווייס צי מען קען פון דעם פרעגען אין פשוטו של מקרא!

English translation 1188

According to Rashi, however, this is not an answer. Because Rashi already explained earlier in Parshat Noach,

לויט רש"י אבער איז דאס ניט קיין תירוץ. ווייל רש"י האט שוין פריער מפרש געווען אין פ' נח,

English translation 1189

on the verse "For in yet seven days, I will cause it to rain upon the earth, etc." –

אויפן פסוק 144 "כי לימים עוד שבעה אנכי ממטיר על הארץ גו'" –

English translation 1190

"These are the seven days of mourning for Methuselah."

"אלו ז' ימי אבלו של מתושלח".

English translation 1191

Now, if the matter of the seven days of mourning was able to delay the flood,

איז מה דאך אז דער ענין פון ז' ימי אבלות האט געקענט אפשטופן דעם מבול,

English translation 1192

which came after there was a situation of "and the earth was corrupt",

וואס איז געקומען נאך דעם ווי ס'איז געווען א מצב פון "ותשחת הארץ" 145,

English translation 1193

and the 120 years had already passed completely

און ס'איז שוין אדורך די ק"כ שנה בשלימות

English translation 1194

[as Rashi says explicitly,

[ווי רש"י זאגט בפירוש,

English translation 1195

that what the verse says "for yet seven days" is because "this time was added to the 120 years"],

אז דאס וואס דער פסוק זאגט "לימים עוד שבעה" איז ווייל "זמן זה נוסף על ק"כ שנה" 145],

English translation 1196

nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 1197

the matter of the seven days of mourning is so important that it delayed the flood,

איז דער ענין פון ז' ימי אבלות אזוי וויכטיק אז דאס האט אפגעשטופט דעם מבול,

English translation 1198

then all the more so in our case,

איז דאך עאכו"כ בעניננו,

English translation 1199

that they should have waited with sending Rivkah away until after the seven days of mourning for Bethuel.

אז מ'האט געדארפט ווארטן מיט אוועקשיקן רבקה'ן ביז נאך די ז' ימי אבלות אויף בתואל.

English translation 1200

And even though Methuselah was a righteous person

און אע"פ אז מתושלח איז געווען א צדיק

English translation 1201

(as Rashi infers, "Methuselah the righteous",

(ווי רש"י איז מדייק "מתושלח הצדיק",

English translation 1202

and therefore "the Holy One, blessed be He, had mercy on his honor and delayed the punishments") –

וואס דערפאר "חס הקב"ה על כבודו ועכב את הפורעניות") –

English translation 1203

but here we are speaking, after all, about the claim of her brother and her mother,

איז אבער דא רעדט מען דאך וועגן דער תביעה פון אחי' ואמה,

English translation 1204

who sought an argument with which they could detain Rivkah with them. They should have argued that she must remain for the seven days of mourning for Bethuel. And especially since Bethuel was also the leader of Aram,

וואס זיי האבן געזוכט א טענה מיט וועלכער זיי וועלן קענען פארהאלטן רבקה ביי זיך. האבן זיי געדארפט טענה'ן אז זי מוז בלייבן די ז' ימי אבלות פון בתואל. ובפרט אז בתואל איז געווען אויך דער אנפירער פון ארם,

English translation 1205

as is implied from the verses

ווי ס'איז משמע פון די פסוקים

English translation 1206

(and as it is stated explicitly in several Midrashim of our Rabbis, of blessed memory).

(און ווי עס שטייט בפירוש אין כמה מדרשי חז"ל 146).

English translation 1207

With several more precise points. And as will be explained further.

מיט נאך כמה דיוקים. וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1208

In the notes of [my] father on the Zohar –

אין די הערות פון טאטן אויף זהר 147 –

English translation 1209

in the last note on our Torah portion –

אין דער לעצטער הערה אויף אונזער סדרה –

English translation 1210

he comments on what is stated in the Zohar that "at the time that the Holy One, blessed be He, will be ready to redeem the Congregation of Israel..

שטעלט ער זיך אויף דעם וואס שטייט אין זהר 148 אז "בשעתא דזמין קב"ה למפרד על עמי' כנסת ישראל..

English translation 1211

He will prepare a palace

ויתקין היכלא

English translation 1212

(the Holy Temple)

(דער בית המקדש)

English translation 1213

and build the city of Jerusalem..

ויבני קרתא דירושלים..

English translation 1214

and afterwards He will gather the dispersed of Israel."

ולבתר נדחי 149 ישראל יכנס".

English translation 1215

In this note, the father explains several precise points in the language of the Zohar,

אין דער הערה איז דער טאטע מבאר כמה דיוקים אין לשון הזהר,

English translation 1216

but he does not stop at the order of the matters as they stand in the Zohar –

אבער ער שטעלט זיך ניט אפ אויפן סדר הענינים ווי זיי שטייען אין זהר –

English translation 1217

that first will be "and He will prepare the chamber" and only then "the outcasts of Israel He will gather."

אז פריער וועט זיין "ויתקין היכלא" און ערשט דערנאך "נדחי ישראל יכנס".

English translation 1218

What we see here,

וואס דא זעט מען,

English translation 1219

is that the Zohar holds like the opinion of the Rambam:

אז דער זהר האלט ווי דעת הרמב"ם:

English translation 1220

in the verse "He Who builds Jerusalem, the L-rd, the outcasts of Israel He will gather" there are two interpretations in the Midrashim of Chazal: (a) –

אין דעם פסוק "בונה ירושלים ה' נדחי ישראל יכנס" זיינען פאראן צוויי פירושים אין מדרשי חז"ל: (א) –

English translation 1221

a) that "He Who builds Jerusalem" comes before "the outcasts of Israel He will gather" b) "He Who builds Jerusalem, the L-rd" –

א) אז "בונה ירושלים" קומט לפני "נדחי ישראל יכנס" 150 ב) "בונה ישראל ה" –

English translation 1222

after "the outcasts of Israel He will gather"

נאך דעם ווי "נדחי ישראל יכנס" 151

English translation 1223

(and as one finds regarding this in other verses).

(און ווי מען געפינט עד"ז אין נאך פסוקים).

English translation 1224

The Rambam rules, however, "and he will build the Temple in its place and gather the outcasts of Israel",

דער רמב"ם 152 פסק'נט אבער "ובנה מקדש במקומו וקבץ נדחי ישראל",

English translation 1225

that first comes the building of the Holy Temple and only then comes the ingathering of the exiles. And this is as it is stated here in the Zohar "and He will prepare the chamber..

אז פריער קומט בנין ביהמ"ק און ערשט דערנאך קומט קיבוץ גליות. און דאס איז ווי עס שטייט דא אין זהר "ויתקין היכלא..

English translation 1226

and afterwards the outcasts of Israel He will gather."

ולבתר נדחי ישראל יכנס".

English translation 1227

As discussed several times,

ווי גערעדט כמה פעמים 153,

English translation 1228

this very ruling of the Rambam also completely negates the opinion of those who go around and say about the current situation,

איז אט דער פסק דין פון רמב"ם אויך שולל לחלוטין די דיעה פון די וואס גייען ארום און זאגן אויפן איצטיקן מצב,

English translation 1229

that this is the beginning of the redemption, heaven forbid.

אז דאס איז אתחלתא דגאולה ר"ל.

English translation 1230

And not the "beginning of the redemption" in any manner like the Midrash says,

און ניט די "אתחלתא דגאולה" אין אן אופן ווי דער מדרש זאגט 154,

English translation 1231

that immediately at the destruction of the Holy Temple the cow gave birth and the Arab who understood the birth of the cow said that this means the redeemer of Israel is born,

אז גלייך ביים חורבן בית המקדש איז געתה פרתו און דער ערבי וואס האט פארשטאנען געתו של הפרה האט געזאגט אז דאס מיינט נולד מושיען של ישראל,

English translation 1232

and only then did the length of the exile begin –

און ערשט דערנאך האט זיך אנגעהויבן די אריכות הגלות –

English translation 1233

rather they go around and say that now is the beginning of the redemption from the true and complete redemption –

נאר זיי גייען ארום און זאגן אז איצטער איז די אתחלתא דגאולה פון דער גאולה האמיתית והשלימה –

English translation 1234

This is contrary to the explicit ruling in the Rambam,

איז דאס היפך פסק דין המפורש ברמב"ם,

English translation 1235

which states clearly what will be the order of the redemption,

וואס זאגט קלאר ווי עס וועט זיין דער סדר פון דער גאולה,

English translation 1236

and that is:

און דאס איז:

English translation 1237

first "a king from the house of David will arise, learned in Torah and occupied with mitzvot like David his father..

פריער "יעמוד מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק במצות כדוד אביו..

English translation 1238

and he will compel all of Israel to walk in it and to strengthen its breach",

ויכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה",

English translation 1239

and afterwards "he will wage the wars of the L-rd",

און דערנאך "וילחם מלחמת ה'",

English translation 1240

and afterwards "he will build the Temple in its place

און דערנאך "בנה מקדש במקומו

English translation 1241

(and afterwards)

(און דערנאך)

English translation 1242

and gather the outcasts of Israel". And as discussed multiple times,

וקבץ נדחי ישראל". וכמודבר כמ"פ,

English translation 1243

that none of the commentators of the Rambam –

אז קיינע פון די מפרשי הרמב"ם –

English translation 1244

neither the Kesef Mishneh

ניט דער כסף משנה

English translation 1245

(Lehavdil),

(להב"י),

English translation 1246

Raavad,

ראב"ד,

English translation 1247

Radbaz etc. –

רדב"ז וכו' –

English translation 1248

disagree with this,

איז ניט משיג אויף דעם,

English translation 1249

from which this is a proof

וואס דערפון איז א הוכחה

English translation 1250

(as it is stated in the books of the rules of the Rambam)

(ווי עס שטייט אין ספרי כללי הרמב"ם 155)

English translation 1251

that they agree with him.

אז זיי זיינען מודה צו אים.

English translation 1252

And therefore,

און דערפאר,

English translation 1253

those who say that now is already the beginning of the redemption,

די וואס זאגן אז איצטער איז שוין די אתחלתא דגאולה,

English translation 1254

it is not only that this is contrary to the ruling of the Rambam and it is forbidden to say so,

איז ניט נאר וואס דאס איז היפך פסק הרמב"ם און ר"ל אזוי צו זאגען,

English translation 1255

but this itself pushes off the redemption, heaven forbid!

נאר דאס אליין שטופט אפ די גאולה ר"ל!

English translation 1256

And one does not need to come to any interpretations and explanations to know that we are not yet at the beginning of the redemption,

און מ'דארף ניט אנקומען צו קיינע פשט'לעך והסברות צו וויסן אז מ'האלט איצטער נאך ניט בא דער אתחלתא דגאולה,

English translation 1257

because one sees tangibly that there has never been such a terrible situation for Jews as now –

ווייל מ'זעט במוחש אז ס'איז קיינמאל ניט געווען אזא מצב מאויים פאר אידן ווי איצטער –

English translation 1258

both from the aspect of "Esau hates Jacob",

סיי מצד דעם "עשו שונא ליעקב" 156,

English translation 1259

and from the aspect of the decline of Jews before gentileness.

און סיי מצד דער אראפגעפאלנקייט פון אידן פאר גוי'שקייט.

English translation 1260

And to such an extent,

ועד כדי כך,

English translation 1261

that after it was decided,

אז לאחרי ווי מ'האט מחליט געווען,

English translation 1262

as the military men all said,

ווי די אנשי צבא האבן אלע געזאגט,

English translation 1263

to finish with haste the war in Lebanon,

צו פארענדיקן ובזריזות די מלחמה אין לבנון,

English translation 1264

which specifically then would have been with the greatest success,

וואס דוקא דעמולט וואלט דאס געווען מיט דער גרעסטער הצלחה,

English translation 1265

with only a few casualties,

בלייז מיט געציילטע קרבנות,

English translation 1266

or perhaps even without casualties –

אדער אפשר גאר אן קרבנות –

English translation 1267

they afterwards postponed and delayed it,

האט מען דאס דערנאך אפגעלייגט און פארצויגן,

English translation 1268

and they forfeited the casualties, heaven forbid,

און מ'האט מוותר געווען אויף די קרבנות ר"ל,

English translation 1269

with the calculation of what will the nations say!

מיטן חשבון מה יאמרו הגוים!

English translation 1270

The military men came with a ready plan how to finish it with haste,

די אנשי צבא זיינען געקומען מיט א פארטיקע תכנית ווי מ'קען דאס פארענדיקן בזריזות,

English translation 1271

and they said thereby that specifically in this manner it will be with a minimum of casualties –

און זיי האבן דערביי געזאגט אז דוקא באופן זה וועט עס זיין מיט א מינימום פון קרבנות –

English translation 1272

nevertheless they sat to make assemblies and create committees and deliberation etc.,

אעפ"כ האט מען זיך געזעצט מאכן אסיפות און שאפן קאמיטעטן און ישוב הדעת וכו',

English translation 1273

with the claim do not provoke the nations! knowing at the time of the act that this will cost more casualties and wounded, heaven forbid!

מיט דער טענה אל תתגרו באומות! וויסנדיק בשעת מעשה אז דאס וועט קאסטן מערער קרבנות און פצועים ר"ל!

English translation 1274

Until they also influenced religious Jews,

ביז אז מ'האט גע'פועל'ט אויך אויף פרומע אידן,

English translation 1275

by giving them shekels and other matters,

דורך געבן זיי שקלים און אנדערע ענינים,

English translation 1276

that they should say that this is "Daas Torah" that one does not need to finish the matter immediately,

אז זיי זאלן זאגן אז דאס איז "דעת תורה" אז מ'דארף ניט גלייך פארענדיקן דעם ענין,

English translation 1277

rather one should prolong it,

נאר מ'זאל עס פארציען,

English translation 1278

because of what will the nations say!

צוליב דעם וואס מה יאמרו הגוים!

English translation 1279

What, after they started this in Lebanon, there is no place at all for the question of what is Daas Torah,

וואס נאכדעם ווי מ'האט אנגעהויבן דעם אין לבנון איז בכלל ניטא קיין מקום לשאלה וואס איז דעת תורה,

English translation 1280

certainly one must finish it with haste,

זיכער דארף מען דאס פארענדיקן בזריזות,

English translation 1281

as all the military

ווי אלע אנשי

English translation 1282

men said;

צבא האבן געזאגט;

English translation 1283

before this there was perhaps a place for the question of whether they should have started it. And in truth, then also there was no question,

לפנ"ז איז אפשר געווען א מקום לשאלה צי מ'האט עס געדארפט אנהויבן. ובאמת איז דעמולט אויך קיין שאלה ניט געווען,

English translation 1284

because the military men said then that one must do it for the security of Jews in the Land of Israel. But after they have already started the matter, it is a clear thing that according to the Torah one must finish it with haste,

ווייל די אנשי צבא האבן דעמולט געזאגט אז מ'דארף עס טאן צוליב בטחון פון אידן אין ארץ ישראל. אבער לאחרי ווי מ'האט שוין אנגעהויבן דעם ענין איז א דבר ברור אז ע"פ תורה מוז מען דאס פארענדיקן בזריזות,

English translation 1285

in order to prevent casualties and wounded.

בכדי פארשפארן קרבנות און פצועים.

English translation 1286

After the operation was started,

נאכדעם וואס מ'האט אנגעהויבן די אפעראציע,

English translation 1287

it is a certain thing that one must finish it with alacrity. As it is with a literal operation,

איז א זיכערע זאך אז מ'דארף דאס פארענדיקן בזריזות. ווי דאס איז ביי אן אפעראציע כפשוטו,

English translation 1288

that after it was started,

אז נאכדעם ווי מ'האט זי אנגעהויבן,

English translation 1289

one must finish it as quickly as possible so that no extra Jewish blood will be spilled

דארף מען זי וואס שנעלער פארענדיקן בכדי ס'זאל זיך ניט גיסן קיין איבעריקע אידישע בלוט

English translation 1290

(as one sees in practice that during an operation blood is spilled).

(ווי מ'זעט בפועל אז בשעת אן אפעראציע גיסט זיך בלוט).

English translation 1291

And as mentioned,

וכאמור,

English translation 1292

so said all the military personnel,

אזוי האבן געזאגט אלע אנשי צבא,

English translation 1293

that by not finishing the matter immediately,

אז דורך דעם וואס מ'ענדיקט ניט גלייך דעם ענין,

English translation 1294

more casualties will fall. And even those who said that it should be prolonged,

וועלן פאלן מערער קרבנות. און אפילו די וואס האבן געזאגט אז מ'זאל דאס פארציען,

English translation 1295

also said that through this more casualties will fall,

האבן אויך געזאגט אז דורך דעם וועלן פאלן מערער קרבנות,

English translation 1296

but one must forgo this because of what will the nations say.

נאר מ'דארף אויף דעם מוותר זיין צוליב מה יאמרו הגוים.

English translation 1297

And also in Washington they said that it should be finished as quickly as possible,

און אויך אין וואשינגטאן האט מען געזאגט אז מ'זאל דאס פארענדיקן וואס שנעלער,

English translation 1298

because then there will not be such pressure on Washington,

ווייל דעמולט וועט ניט זיין אזא לחץ אויף וואשינגטאן,

English translation 1299

and consequently they will not need to pressure the Land of Israel so much.

און במילא וועלן זיי ניט דארפן אזוי לוחץ זיין אויף ארץ ישראל.

English translation 1300

Nevertheless,

אעפ"כ,

English translation 1301

it was prolonged,

האט מען דאס פארצויגן,

English translation 1302

and through this caused casualties and wounded, may the Merciful One protect us!

און דורך דעם גורם געווען קרבנות און פצועים ר"ל!

English translation 1303

And in addition they also influenced religious Jews,

און דערצו האט מען נאך גע'פועל'ט אויף פרומע אידן,

English translation 1304

by giving honor and other matters,

דורך געבן כבוד און נאך ענינים,

English translation 1305

that they should say that this is "Daas Torah"!

אז זיי זאלן זאגן אז דאס איז "דעת תורה"!

English translation 1306

Heaven forbid to say that this is Daas Torah,

ח"ו זאגן אז דאס איז דעת תורה,

English translation 1307

Torah says exactly the opposite,

תורה זאגט פונקט פארקערט,

English translation 1308

that one must finish such a matter because of danger to life.

אז מ'מוז פארענדיקן אזא ענין צוליב פקו"נ.

English translation 1309

As the law is that when gentiles are besieging,

ווי דער דין איז 157 אז בשעת גוים ממשמשים לבא,

English translation 1310

even outside the Land,

אפילו אין חוץ לארץ 158,

English translation 1311

as it is in Lebanon,

ווי דאס איז אין לבנון,

English translation 1312

one must abandon everything,

דארף מען אלץ אפלאזן,

English translation 1313

and take weapons,

און נעמען כלי נשק,

English translation 1314

even on Shabbos,

אפילו בשבת,

English translation 1315

to defend oneself!

אויף זיך צו באשיצן!

English translation 1316

And here the outcry is even greater:

און דא איז דער געוואלד נאכמערער:

English translation 1317

The same people who now influenced that the war in Lebanon be prolonged because of what will the nations say,

די זעלבע מענטשן וואס האבן איצטער גע'פועל'ט אז מ'זאל פארציען די מלחמה אין לבנון צוליב מה יאמרו הגוים,

English translation 1318

and through this caused that there be extra casualties, may the Merciful One protect us –

און דורך דעם גורם געווען אז ס'זאלן איבעריקע קרבנות ר"ל –

English translation 1319

already made the same mistake earlier:

האבן שוין געמאכט דעם זעלבן טעות פריער:

English translation 1320

During the Yom Kippur War they did not allow the military personnel to be mobilized in its time,

בא מלחמת יוהכ"פ האבן זיי ניט דערלאזט אז מ'זאל צוזאמענלייבן די אנשי צבא בעתו,

English translation 1321

because of what will the nations say,

צוליב מה יאמרו הגוים,

English translation 1322

and through this caused that hundreds of extra casualties fall and Jewish blood be spilled!

און דורך דעם גורם געווען אז ס'זאלן פאלן הונדערטער איבעריקע קרבנות און ס'זאל פארגאסן ווערן אידישע בלוט!

English translation 1323

And so was also the mistake previously during the Six Day War. And so also in the year 48 during the time that one fled from the Suez Canal because of what will the nations say.

און אזוי איז אויך געווען דער טעות לפנ"ז בא מלחמת ששת הימים. און אזוי אויך אין 48'סטן יאר בשעת מ'איז אנטלאפן פון סועץ קאנאל צוליב מה יאמרו הגוים.

English translation 1324

Three times they already made the same mistake,

דריי מאל האט מען שוין געמאכט דעם זעלבן טעות,

English translation 1325

and they know about it and saw it themselves –

און זיי ווייסן וועגן דעם און האבן דאס אליין געזען –

English translation 1326

nevertheless they influenced that the same mistake be made again in the war in Lebanon,

אעפ"כ האבן זיי גע'פועל'ט אז מ'זאל מאכן דעם זעלבן טעות נאכאמאל אין דער מלחמה בלבנון,

English translation 1327

and through this caused that more Jewish casualties fall!

און דורך דעם גורם געווען אז ס'זאלן פאלן נאך אידישע קרבנות!

English translation 1328

And furthermore –

און נאכמער –

English translation 1329

when these people walk in the street in the Land of Israel they encounter the widows and orphans of those who fell,

בשעת אט די מענטשן גייען אין גאס אין ארץ ישראל טרעפן זיי אן די אלמנות און יתומים פון די וועלכע זיינען געפאלן,

English translation 1330

for whom these people are naturally responsible –

וואס אט די מענטשן זיינען די שולדיקע בדרך הטבע פאר דעם –

English translation 1331

because they caused this through their mistake of yielding to the gentiles because of what will the nations say;

ווייל זיי האבן דערצו גורם געווען דורך זייער טעות אז מ'זאל נאכגעבן די גוים צוליב מה יאמרו הגוים;

English translation 1332

Widows who, if they had not made the mistake, the women would have continued to have children with their husbands

אלמנות וואס אויב זיי וואלטן ניט געמאכט דעם טעות וואלטן די פרויען ממשיך געווען צו האבן קינדער מיט זייערע מענער

English translation 1333

(who fell),

(וועלכע זיינען געפאלן),

English translation 1334

and would have fulfilled the "be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it" –

און וואלטן מקיים געווען דעם "פרו ורבו ומלאו את הארץ וכבשוה" –

English translation 1335

And nevertheless,

ואעפ"כ,

English translation 1336

they are not affected by this and are now continuing with the same method of yielding because of what will the nations say,

ווערן זיי דערפון ניט נתפעל און זיינען איצטער ממשיך מיט דער זעלבער שיטה פון נאכגעבן צוליב מה יאמרו הגוים,

English translation 1337

knowing that through this one causes more casualties and wounded!

וויסנדיק אז דורך דעם איז מען גורם צו נאך קרבנות ופצועים!

English translation 1338

And the main point is that with them it does not touch nor affect!

און דער עיקר אז בא זיי איז לא נגע ולא פגע!

English translation 1339

And not simply so,

און ניט סתם אזוי,

English translation 1340

that one only needs to achieve that they repent,

וואס מ'דארף בלויז אנקומען אז זיי זאלן תשובה טאן,

English translation 1341

which is their very private matter,

וואס דאס איז זייער פריוואטע'ער ענין,

English translation 1342

as much as it is possible to say private regarding Jews,

וויפל ס'איז שייך זאגן פריוואט ביי אידן,

English translation 1343

for all of Israel are responsible for one another –

ווארום כל ישראל ערבים זה בזה 159 –

English translation 1344

rather it does not touch nor affect until they continue to influence others regarding action!

נאר לא נגע ולא פגע ביז זיי זיינען ממשיך אין משפיע זיין אויף אנדערע בנוגע לפועל!

English translation 1345

As it appears, the only thing that will affect them is,

ווי עס ווייזט אויס איז די איינציקע זאך וואס וועט אויף זיי פועל'ן איז,

English translation 1346

that a spirit from on high be poured upon them.

אז יערה עליהם רוח ממרום.

English translation 1347

And in any case - in such a situation and state,

ועכ"פ - אין אזא מעמד ומצב,

English translation 1348

where it is "Esav hates Yaakov" and Jews have fallen so low before gentileness,

וואס ס'איז "עשו שונא ליעקב" און אידן זיינען אזוי אראפגעפאלן פאר גוי'שקייט,

English translation 1349

one cannot say that this is the beginning of the redemption!

קען מען ניט זאגן אז דאס איז אתחלתא דגאולה!

English translation 1350

And on the contrary –

ואדרבה –

English translation 1351

when one says so, one finds oneself in an even deeper exile,

בשעת מ'זאגט אזוי געפינט מען זיך אין נאך א טיפערן גלות,

English translation 1352

because they call darkness light,

ווייל שמים חושך לאור,

English translation 1353

and one does not even recognize that it is a double and multiplied darkness of exile!

און מ'דערקענט אפילו ניט אז ס'איז א חושך כפול ומכופל פון גלות!

English translation 1354

And when this is in the Land of Israel the exile is even deeper,

און בשעת דאס אין ארץ ישראל איז דער גלות נאך טיפער,

English translation 1355

because there is the palace of the King!

ווייל דארטן איז פלטרין של מלך!

English translation 1356

Since it is Shabbat, one should not prolong a matter that causes distress,

וויבאלד אז ס'איז שבת איז אין להאריך בדבר המצער,

English translation 1357

and especially regarding other Jews,

ובפרט פאר אנדערע אידן,

English translation 1358

who are certainly not guilty of this.

וואס זיי זיינען דעם זיכער ניט שולדיק.

English translation 1359

And to conclude with a good matter –

ולסיים בדבר טוב –

English translation 1360

with the questions on the Zohar of our portion:

מיט די שאלות אויפן זהר דפרשתינו:

English translation 1361

A) The explanation of the order of the matters as they stand in the Zohar –

א) דער ביאור אין סדר הענינים ווי זיי שטייען אין זהר –

English translation 1362

that first there will be "and He will prepare a chamber" and only afterward "the dispersed of Israel He will gather"

אז פריער וועט זיין "ויתקין היכלא" און ערשט דערנאך "נדחי ישראל יכנס"

English translation 1363

(as per the ruling of the Rambam).

(כפס"ד הרמב"ם).

English translation 1364

B) What is the lesson from this in the service of G-d.

ב) וואס איז דערפון די הוראה אין עבודת ה'.

English translation 1365

For since the order is in a matter of halachah

ווארום וויבאלד אז דער סדר איז אין אן ענין שבהלכה

English translation 1366

(as per the ruling of the Rambam),

(כפס"ד הרמב"ם),

English translation 1367

the soul of the halachah is –

איז די נשמה פון הלכה –

English translation 1368

the inner dimension of the Torah,

פנימיות התורה,

English translation 1369

and just as every matter in the soul of the Torah

און כשם ווי יעדער ענין אין נשמתא דאורייתא

English translation 1370

of the Torah must descend into halachah

דאורייתא דארף אראפקומען בהלכה

English translation 1371

(the bodies of the Torah),

(גופי תורה),

English translation 1372

so too must every matter in halachah emerge in the soul of the Torah. As explained in the Zohar in Behaalotecha that the inner dimension of the Torah is the soul of the bodies of the Torah and the bodies of the Torah are the body of the soul of the Torah,

אזוי אויך דארף יעדער ענין אין הלכה ארויסקומען אין נשמתא דאורייתא. כמבואר אין זהר בהעלותך 160 אז פנימיות התורה איז די נשמה פון גופי תורה און גופי תורה איז דער גוף פון נשמתא דאורייתא,

English translation 1373

they are one thing.

זיי זיינען איין זאך.

English translation 1374

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1375

To illustrate what was previously begun to be discussed regarding the opinion of the Rambam,

אויף משלים זיין וואס מ'האט פריער אנגעהויבן ריידן בדעת הרמב"ם,

English translation 1376

who rules that he was anointed with the anointing oil

וואס ער פסק'נט אז מ'האט מושח געווען מיט שמן המשחה

English translation 1377

(and not with balsam oil) –

(און ניט מיט שמן אפרסמון) –

English translation 1378

at first glance:

דלכאורה:

English translation 1379

it is indeed so that there was no prohibition involved

אין הכי נמי אז ס'איז דערביי ניט געווען קיין איסור

English translation 1380

(as discussed earlier,

(ווי גערעדט פריער,

English translation 1381

that the prohibition is only "for future generations",

אז דער איסור איז נאר "לדורות",

English translation 1382

and the later generations after the kings of the House of David),

און די שפעטערדיקע דורות נאך מלכי בית דוד),

English translation 1383

but what is the source for this,

אבער וואו איז דער מקור אויף דעם,

English translation 1384

that his anointing was with the anointing oil?

אז זיין משיחה איז געווען מיט שמן המשחה?

English translation 1385

The explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 1386

The difference between the opinion of the Radak and the Rambam is,

דער חילוק פון פי' הרד"ק און דער רמב"ם איז,

English translation 1387

that the Radak is a commentator on the plain meaning,

אז דער רד"ק איז פשטן,

English translation 1388

therefore there is no necessity that everything he writes in his commentary aligns with halachah –

וואס דערפאר איז ניט קיין הכרח אז אַלץ וואס ער שרייבט בפירושו איז מתאים מיט הלכה –

English translation 1389

similar to what has been discussed several times regarding the commentary of Rashi on the Torah,

ע"ד ווי גערעדט כמה פעמים בנוגע לפירוש רש"י עה"ת,

English translation 1390

that since he explains the plain meaning of the verse,

אז וויבאלד ער איז מפרש פשוטו של מקרא,

English translation 1391

there is no necessity that this should align with halachah;

איז ניט קיין הכרח אז דאס זאל מתאים זיין מיט הלכה;

English translation 1392

not so the Rambam, who is a halachic decisor

משא"כ דער רמב"ם איז א פוסק

English translation 1393

[also the Radak –

[אויך דער רד"ק –

English translation 1394

Rabbi David Kimchi –

ר' דוד קמחי –

English translation 1395

did not conduct himself as he writes in his commentary,

האט זיך געפירט ניט ווי ער שרייבט אין זיין פירוש,

English translation 1396

but rather as it is ruled in halachah;

נאר ווי עס ווערט אפגע'פסק'נט אין הלכה;

English translation 1397

also his "halachic decisor" is the Rambam].

אויך זיין "פוסק" איז דער רמב"ם].

English translation 1398

And therefore,

און דעריבער,

English translation 1399

even though from the plain meaning of the verses it appears that the anointing of Saul was not with the anointing oil

אע"פ אז פון פשט הכתובים איז משמע אז משיחת שאול איז ניט געווען מיט שמן המשחה

English translation 1400

(but with balsam oil) –

(נאר מיט שמן אפרסמון) –

English translation 1401

nevertheless the Rambam

האט אבער דער רמב"ם

English translation 1402

(in halachah)

(אין הלכה)

English translation 1403

has a necessity from the Gemara,

א הכרח פון גמרא,

English translation 1404

that it was indeed with the anointing oil:

אז עס איז יא געווען מיט שמן המשחה:

English translation 1405

The Gemara in Megillah expounds on the verse*

די גמרא אין מגילה 161 דרש'נט עה"פ* 161

English translation 1406

(that is stated in the portion of Chanah)

(וואס שטייט בא חנה)

English translation 1407

"My horn is exalted in the L-rd" –

"רמה קרני בה'" –

English translation 1408

"My horn is exalted, but not my flask, – David

"רמה קרני ולא רמה פכי, – דוד

English translation 1409

David and Solomon who were anointed with a horn, their kingdom endured; Saul and Jehu who were anointed with a flask, their kingdom did not endure."

דוד ושלמה שנמשחו בקרן נמשכה מלכותן שאול ויהוא שנמשחו בפך לא נמשכה מלכותן".

English translation 1410

The question arises:

שטעלט זיך די שאלה:

English translation 1411

If one were to say that Saul was anointed only with balsam oil

אויב מ'זאל זאגן אז שאול איז נמשח בלויז מיט שמן אפרסמון

English translation 1412

(not with the anointing oil) –

(ניט מיט שמן המשחה) –

English translation 1413

from where is the proof that what "his kingdom did not endure" is because he "was anointed with a flask";

איז פון וואנעט די ראי' אז דאס וואס "לא נמשכה מלכותו" איז צוליב דעם וואס "נמשך בפך";

English translation 1414

perhaps it is because he was not anointed with the anointing oil?

אפשר איז דאס ווייל ער איז ניט נמשח בשמן המשחה?

English translation 1415

And on the contrary:

ואדרבה:

English translation 1416

at first glance,

לכאורה,

English translation 1417

the matter of the anointing oil is more of a reason for bestowing eternality upon the monarchy

איז דער ענין פון שמן המשחה מער טעם אויף אויפטאן א נצחיות אין מלוכה

English translation 1418

("their kingdom endured")

("נמשכו מלכותן")

English translation 1419

than the matter of being anointed with a flask. For the anointing oil is indeed an eternal matter,

ווי דער ענין פון נמשח בפך. ווארום שמן המשחה איז דאך אן ענין נצחי,

English translation 1420

which exists forever,

וואס קיים לעד,

English translation 1421

and as the Rambam brings this down!

און ווי דער רמב"ם ברענגט דאס אראפ 162!

English translation 1422

From that which the Gemara says that the reason for "his kingdom did not endure" is because he was anointed with a flask, the Rambam derives,

פון דעם וואס די גמרא זאגט אז דער טעם אויף לא נמשכה מלכותו איז ווייל נמשח בפך לערנט ארויס דער רמב"ם,

English translation 1423

that the only difference between the anointing of David and the anointing of Saul is only in that he was anointed with a flask and David was anointed with a horn;

אז דער איינציקער חילוק צווישן משיחת דוד און משיחת שאול איז נאר אין דעם וואס נמשח בפך ודוד נמשח בקרן;

English translation 1424

but in both cases the anointing was with the anointing oil.

אבער ביי ביידן איז געווען משיחה מיט שמן המשחה.

English translation 1425

It remains, however, not understood,

עס בלייבט אבער ניט פארשטאנדיק,

English translation 1426

as above,

כנ"ל,

English translation 1427

regarding Joshua. At first glance,

בנוגע צו יהושע. דלכאורה,

English translation 1428

since we find by Saul

וויבאלד אז מען געפינט ביי שאול

English translation 1429

(even though he is not from the kings of the House of David)

(אע"פ וואס ער איז ניט פון מלכי בית דוד)

English translation 1430

that he was anointed with the anointing oil –

אז נמשח בשמן המשחה –

English translation 1431

it should seemingly have been so also by Joshua.

האט לכאורה געדארפט אזוי זיין אויך בא יהושע.

English translation 1432

However,

אבער,

English translation 1433

as discussed earlier:

ווי גערעדט פריער:

English translation 1434

from the plain meaning of the verses it does not appear that he was anointed by Moses with the anointing oil.

פון פשטות הכתובים איז ניט משמע אז ער איז נמשח געווארן ע"י משה בשמן המשחה.

English translation 1435

And may it be His will that very soon the time should come when it will be,

ויה"ר אז בקרוב ממש זאל קומען דער זמן ווען ס'וועט זיין,

English translation 1436

as the Rambam concludes the laws of Kings and their Wars,

ווי דער רמב"ם איז מסיים הל' מלכים ומלחמותיהם,

English translation 1437

"there will be there neither famine nor war nor envy nor competition, for the good will be abundantly bestowed, etc.,

"לא יהי' שם לא רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות שהטובה תהי' מושפעת הרבה כו',

English translation 1438

and the entire occupation of the world will be solely to know G-d, etc.",

ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד כו'",

English translation 1439

and "they will all know Me"*

און "כולם ידעו אותי"* 163

English translation 1440

And "those who taste life are worthy",

און "טועמי' חיים זכו" 164,

English translation 1441

already now one tastes from every single dish that will be in the future to come

שוין איצטער איז מען טועם מכל תבשיל ותבשיל וואס וועט זיין לע"ל 165

English translation 1442

until one comes to eat the dish itself in the future redemption,

ביז אז מ'קומט צו עסן דעם תבשיל אליין בגאולה העתידה,

English translation 1443

the feast of the Leviathan and the Wild Ox,

סעודת לויתן ושור הבר 166,

English translation 1444

and even before this the true and complete redemption will come through our righteous Mashiach,

און נאך לפנ"ז קומט די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1445

very soon.

בקרוב ממש.

English translation 1446

Here is the place to speak about a matter relating to actual practice:

כאן המקום צו רעדן וועגן אן ענין בנוגע למעשה בפועל:

English translation 1447

Continuing from what was discussed above, then on Shabbat Mevarchim the month of Kislev, one must begin making the preparations for the month of Kislev and for Chanukah,

בהמשך להמדובר לעיל אז בשבת מברכים חודש כסלו דארף מען אנהויבן מאכן די הכנות צו חודש כסלו און צו חנוכה,

English translation 1448

which comes at the end of the month. And especially that "their beginning is embedded in their end and their end in their beginning" –

וואס קומט בסוף החודש. ובפרט אז "נעוץ תחלתן בסופן וסופן בתחלתן" 167 –

English translation 1449

one should now begin making the preparations to carry out the Chanukah campaign with the greatest storm. And in a manner of rest of the body and rest of the soul,

זאל מען איצטער אנהויבן מאכן די הכנות צו טאן אין מבצע חנוכה מיט א שטורעם הכי גדול. ובאופן דמנוחת הגוף ומנוחת הנפש,

English translation 1450

and in a manner of from the outset going over

ובאופן דמלכתחילה אריבער

English translation 1451

(as an instruction from the Rebbe Maharash).

(כהוראה פון דעם רבי'ן מהר"ש).

English translation 1452

Until one comes to the "voice of the herald heralds and says" "the voice of Tzemach, a man Tzemach is his name, he is David himself",

ביז אז מ'קומט צו דעם "קול מבשר מבשר ואומר" 168 "קול צמח איש צמח שמו הוא דוד בעצמו" 168,

English translation 1453

the tidings of the true and complete redemption.

בשורת הגאולה האמיתית והשלימה.

English translation 1454

Which is accomplished through our deeds and our service in general. And in connection with our portion –

וואס דאס ווערט אויפגעטאן ע"י מעשינו ועבודתינו בכלל 169. ובקשר עם פרשתינו –

English translation 1455

our deeds and our service in the three matters of the candles of Shabbat Kodesh and Yom Tov,

מעשינו ועבודתינו אין די דריי ענינים פון נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 1456

kashrut of eating and drinking and family purity,

כשרות האכילה ושתי' און טהרת המשפחה,

English translation 1457

the three matters which were by Sarah,

די דריי ענינים וועלכע זיינען געווען בא שרה,

English translation 1458

"a lamp lit from Shabbat eve to Shabbat eve and a blessing found in the dough and a cloud bound over the tent".

"נר דלוק מערב שבת לערב שבת וברכה מצוי' בעיסה וענן קשור על האוהל".

English translation 1459

And since this is also connected with Yitzchak

והיות אז דאס איז אויך פארבונדן מיט יצחק

English translation 1460

(as in the portion that follows,

(ווי אין דער פרשה שלאח"ז,

English translation 1461

"And these are the generations of Yitzchak"),

"ואלה תולדות יצחק"),

English translation 1462

who was an only son,

וואס ער איז געווען א בן יחיד,

English translation 1463

"and I will multiply his seed and I will give him Yitzchak",

"וארבה את זרעו ואתן לו את יצחק" 170,

English translation 1464

which Yitzchak is also connected with the future redemption,

וואס יצחק איז אויך פארבונדן מיט דער גאולה העתידה,

English translation 1465

as we will then say to Yitzchak – for

ווי מ'וועט דעמולט זאגן ליצחק – כי

English translation 1466

for You are our Father,

כי אתה אבינו,

English translation 1467

as explained in the discourses of Purim –

כמבואר אין די דרושי פורים 171 –

English translation 1468

this is also connected with love of Israel and unity of Israel. And especially –

איז דאס אויך פארבונדן מיט אהבת ישראל און אחדות ישראל. ובמיוחד –

English translation 1469

through the fact that every Jew receives a letter in one of the general Torah scrolls.

דורך דעם וואס יעדער איד באקומט אן אות אין איינער פון די ספרי תורה הכלליים.

English translation 1470

And also the matter of education,

און אויך דער ענין פון חינוך,

English translation 1471

which is especially connected with Chanukah,

וואס איז במיוחד פארבונדן מיט חנוכה,

English translation 1472

which is named after the matter of education,

וואס איז על שם ענין החינוך,

English translation 1473

and as the connection between them is explained in the discourses of Chanukah

וכמבואר דער קשר ביניהם אין דרושי חנוכה 172

English translation 1474

And from this it then descends into the details:

און דערפון קומט עס דערנאך אראפ אין די פרטים:

English translation 1475

building a Torah,

יבנה תורה,

English translation 1476

tefillin,

תפילין,

English translation 1477

mezuzah,

מזוזה,

English translation 1478

charity,

צדקה,

English translation 1479

a house full of books –

בית מלא ספרים –

English translation 1480

and the wise ones,

וחכמי',

English translation 1481

and the three aforementioned campaigns,

און די דריי מבצעים האמורים,

English translation 1482

which are discussed in our portion –

וועלעכע רעדן זיך אין פרשתנו –

English translation 1483

candles of Shabbat Kodesh and Yom Tov,

נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 1484

kashrut of eating and drinking and family purity.

כשרות האכו"ש און טהרת המשפחה.

English translation 1485

And whoever is diligent in all these matters is praiseworthy and whoever increases is praiseworthy.

וכל הזריז בכל ענינים אלו הרי זה משובח וכל המרבה הרי זה משובח.

English translation 1486

And doing all this out of great joy,

און טאן דאס אלץ מתוך שמחה גדולה,

English translation 1487

which joy breaks through boundaries,

וואס שמחה איז פורץ גדר 173,

English translation 1488

and "these are the generations of Peretz",

און "אלה תולדות פרץ",

English translation 1489

until "the breaker will go up before them",

ביז "יעלה הפורץ לפניהם" 174,

English translation 1490

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 1491

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1492

The Rebbe Shlita began to sing and "Ufaratzta".

כ"ק אדמו"ר שליט"א התחיל לנגן ופרצת.

English translation 1493

The explanation in Rashi,

דער ביאור אין פרש"י,

English translation 1494

in brief, at least:

בקיצור עכ"פ:

English translation 1495

The reason why the brother and mother

דער טעם פארוואס אחי' ואמה

English translation 1496

(of Rivkah)

(של רבקה)

English translation 1497

did not ask Eliezer that they should wait the seven days of mourning after Besuel,

האבן ניט געבעטן ביי אליעזר'ן אז מ'זאל איבערווארטן די ז' ימי אבילות נאך בתואל'ן,

English translation 1498

is simply –

איז בפשטות –

English translation 1499

because they asked

ווייל זיי האבן געבעטן

English translation 1500

(from the outset)

(לכתחילה)

English translation 1501

for more:

אויף מער:

English translation 1502

"days or ten". And with this they indeed thought,

"ימים או עשור". און דערביי האבן זיי טאקע געטראכט,

English translation 1503

that if they would not achieve "days or ten",

אז אויב זיי וועלן ניט אויספירן "ימים או עשור",

English translation 1504

they would ask for the seven days of mourning;

וועלן זיי בעטן אויף די ז' ימי אבילות;

English translation 1505

But when Eliezer answered

בשעת אבער אליעזר האט געענטפערט

English translation 1506

(to their request of "stay a few days or ten")

(אויף זייער בקשה פון "תשב גו' ימים או עשור")

English translation 1507

"do not delay me – and Hashem

"אל תאחרו אותי – וה'

English translation 1508

and Hashem has made my journey successful, etc.",

וה' הצליח דרכי גו'",

English translation 1509

this negated entirely any "delay"

האט דאס שולל געווען אינגאנצן וועלכער-עס-איז "איחור"

English translation 1510

(even for a short while,

(אפילו פאר א קורצן וויילע,

English translation 1511

like seven days).

ווי ז' ימים).

English translation 1512

The explanation in this:

דער ביאור בזה:

English translation 1513

By saying "and Hashem has made my journey successful" Eliezer meant the supernatural success and speed in his journey,

מיט'ן זאגן "וה' הצליח דרכי" האט אליעזר געמיינט די איבערנאטירלעכע הצלחה ומהירות אין זיין דרך,

English translation 1514

as Rashi explains on the verse "and I came today" –

ווי רש"י איז מפרש עה"פי 171 ואבא היום –

English translation 1515

"today I left and today I came,

היום יצאתי והיום באתי,

English translation 1516

from here that the ground jumped for him".

מכאן שקפצה לו הדרך".

English translation 1517

That is to say,

דאס הייסט,

English translation 1518

that the entire journey from the land of Israel to Aram took Eliezer less than one day. For Eliezer did not leave immediately at the beginning of the day –

אז דער גאנצער דרך פון ארץ ישראל קיין ארם האט גענומען אליעזר ווינציקער ווי איין טאג. ווארום אליעזר איז דאך ניט ארויס גלייך בתחילת היום –

English translation 1519

first there was the conversation between Avraham and Eliezer,

פריער איז געווען דער דיבור צווישן אברהם און אליעזר,

English translation 1520

There is no place to say that the conversation of Avraham to Eliezer was the night before,

עס האט ניט קיין ארט צו זאגן. אז דער דיבור פון אברהם צו אליעזר איז געווען א נאכט פריער,

English translation 1521

and Eliezer,

און אליעזר,

English translation 1522

"the steward of his house",

"משק ביתו" 172,

English translation 1523

instead of going immediately on his mission of Avraham

אנשטאט צו גיין גלייך בשליחותו של אברהם

English translation 1524

(in the manner of the conduct of Avraham –

(ע"ד ווי הנהגת אברהם –

English translation 1525

"and Avraham arose early in the morning"),

"וישכם אברהם בבוקר" 173),

English translation 1526

would go to sleep and wait until the next day –

וועט זיך לייגן שלאפן און ווארטן ביזן טאג שלאח"ז –

English translation 1527

which certainly took a span of time:

וואס דאס האט זיכער גענומען א משך זמן:

English translation 1528

in addition to all the details of the mission

נוסף אויף די אלע פרטי השליחות

English translation 1529

("you shall not take a wife for my son from the daughters of the Canaanite, etc., but to my land, etc., you shall go, etc.,

("לא תקח אשה לבני מבנות הכנעני גו' כי אם אל ארצי גו' תלך גו',

English translation 1530

perhaps the woman will not be willing to follow me, etc.") –

אולי לא תאבה האשה ללכת אחרי גו" 174) –

English translation 1531

Avraham made Eliezer swear,

האט אברהם משביע געווען אליעזר'ן,

English translation 1532

which, if a simple person prepares himself for an oath, all the more so that Eliezer prepared himself before he made the oath;

וואס מה-דאך אז אן איש פשוט איז זיך מכין צו א שבועה עאכו"כ אז אליעזר האט זיך מכין געווען איידער ער האט געמאכט די שבועה;

English translation 1533

In addition, Abraham had to write a deed of gift on all his possessions as Rashi brings,

דערצו נאך האט אברהם געדארפט אנשרייבן א שטר דייתיקי אויף כל נכסיו 175 ווי רש"י ברענגט 176,

English translation 1534

that "he wrote a deed of gift to Isaac for all that he had,"

אז "שטר מתנה כתב ליצחק על כל אשר לו",

English translation 1535

and simply it is logical that Abraham wrote that deed on that day,

ובפשטות איז מסתבר אז אברהם האט יענעם טאג געשריבן דעם שטר,

English translation 1536

because if not, it will turn out that it is an antedated deed. It is true that an antedated deed is valid,

ווארום אויב ניט וועט אויסקומען אז ס'איז א שטר מוקדם. אמת טאקע אז א שטר מוקדם איז כשר,

English translation 1537

but entirely a "smooth" thing it is not.

אבער אינגאנצן א "גלאטע" זאך איז דאס ניט.

English translation 1538

Afterwards, Eliezer had to take the ten camels etc. etc.

דערנאך האט אליעזר געדארפט נעמען די עשרה גמלים וכו' וכו'.

English translation 1539

And after all this,

און לאחרי כל זה,

English translation 1540

Eliezer arrived still on that same day and still "toward the time of the going out of the drawers of water,"

איז אליעזר אנגעקומען נאך באותו היום און נאך "לעת צאת השואבות" 177,

English translation 1541

and even more:

און נאך מער:

English translation 1542

He was at the well of water even before the drawers of water came there –

ער איז געווען ביים באר המים נאך איידער די שואבות זיינען אהינצו געקומען –

English translation 1543

he said his entire prayer even before the drawers of water came. Nevertheless, "and it came to pass, before he had finished speaking, that behold, Rebecca came out etc.,"

ער האט געזאגט זיין גאנצע תפלה נאך איידער די שואבות זיינען געקומען. אין הכי נמי אז "ויהי הוא טרם כלה לדבר והנה רבקה יוצאת גו'" 178,

English translation 1544

but he had already begun his prayer from earlier.

אבער ער האט שוין אנגעהויבן זיין תפלה פון פריער.

English translation 1545

From all this one sees the "Hashem caused my way to succeed" in a manner that one cannot delay the match at all,

פון דעם אלעם זעט מען דעם "ה' הצליח דרכי" אין אן אופן אז מ'קען אינגאנצן ניט אפהאלטן דעם שידוך,

English translation 1546

even for one day.

אפילו אויך איין טאג.

English translation 1547

Consequently, a place to request a delay for the days of mourning was already negated.

איז שוין במילא נשלל געווארן אן ארט צו בעטן אן איחור אויף ז' ימי אבילות.

English translation 1548

And based on this, further precise points in the matter are also answered.

ועפ"ז זיינען אויך פארענטפערט נאך דיוקים בהענין.

English translation 1549

In the farbrengen preceding this, several questions regarding the overturning of Sodom and Gomorrah and the other two cities were not answered:

אין דער התוועדות שלפנ"ז 179 האט מען ניט פארענטפערט כמה שאלות בנוגע צו הפיכת סדום ועמורה און די אנדערע צוויי שטעט:

English translation 1550

It was asked then:

מ'האט דעמולט געפרעגט:

English translation 1551

The angels went only to Sodom,

די מלאכים זיינען דאך נאר געגאנגען קיין סדום,

English translation 1552

so why afterwards was there "and Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire" and afterwards it says "and He overturned these cities,"

איז פארוואס דערנאך געווען "וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש" 180 און דערנאך שטייט 181 "ויהפוך את הערים האל",

English translation 1553

and Rashi explains "the four of them were sitting on one rock and He overturned them from above to below,"

ופרש"י' "ארבעתן יושבות בסלע אחד והפכן מלמעלה למטה",

English translation 1554

i.e., that He overturned all four cities. Why did He "rain brimstone and fire" only "upon Sodom and upon Gomorrah,"

ד.ה. אז ער האט מהפך געווען אלע פיר שטעט. פארוואס "המטיר גפרית ואש" נאר "על סדום ועל עמורה",

English translation 1555

but the other two cities were only overturned?

משא"כ די אנדערע צוויי שטעט האט מען נאר מהפך געווען?

English translation 1556

The proof of Rashi that "and He overturned these cities" refers to "the four of them"

דער הכרח פון רש"י אז "ויהפוך את הערים האל" גייט אויף "ארבעתן"

English translation 1557

(and not only to Sodom and Gomorrah)

(און ניט נאר אויף סדום ועמורה)

English translation 1558

is from later in Parshat Nitzavim,

איז פון ווייטער אין פ' נצבים,

English translation 1559

where it says "like the overturning of Sodom and Gomorrah, Admah and Zeboiim";

וואס עס שטייט 182 "כמהפכת סדום ועמורה אדמה וצבוים";

English translation 1560

but one must understand the reason for the difference,

אבער מ'דארף פארשטיין דער טעם החילוק,

English translation 1561

why He rained brimstone and fire upon Sodom and Gomorrah,

פארוואס המטיר גפרית ואש על סדום ועמורה,

English translation 1562

and regarding Admah and Zeboiim there was only overturning.

און ביי אדמה וצבוים איז געווען נאר הפיכה.

English translation 1563

Others took a stand on this and wrote wild things in an attempt to answer it with a forced interpretation among forced interpretations:

האבן אנדערע זיך אויף דעם געשטעלט און געשריבן ווילדע זאכן אין פרואוון פארענטפערן דאס מיט א דוחק שבדוחק:

English translation 1564

One attempts to answer it with a whole calculation:

איינער פרואווט עס צו פארענטפערן מיט א גאנצן חשבון 183:

English translation 1565

In Parshat Lech Lecha, after the story about the four kings who defeated the five, it says "and the king of Sodom and Gomorrah fled and they fell there, and the survivors fled to the mountain,"

אין פ' לך לך לאחרי הסיפור וועגן די ארבעה מלכים וואס האבן מנצח געווען את החמשה שטייט 184 "וינוסו מלך סדום ועמורה ויפלו שמה והשנארים הרה נסו",

English translation 1566

and Rashi explains "that each one fled to wherever he found first." And it is logical that the people of the city of "the survivors,"

ופרש"י "שכל א' נס באשר מצא הי תחילה". און ס'איז מסתבר אז די אנשי העיר פון "הנשארים",

English translation 1567

Admah,

אדמה,

English translation 1568

Zeboiim and Zoar,

צבוים און צוער,

English translation 1569

also fled at the time their kings fled. And since to Sodom and Gomorrah the inhabitants afterwards returned and continued there in their evil deeds,

זיינען אויך אנטלאפן בשעת זייערע מלכים זיינען אנטלאפן. און היות צו סדום ועמורה האבן זיך די איינוואוינער דערנאך אומגעקערט 185 און דארטן ממשיך געווען במעשיהם הרעים,

English translation 1570

therefore "and Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire,"

דעריבער "וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש",

English translation 1571

but regarding the other two cities

משא"כ צו די אנדערע צוויי שטעט

English translation 1572

(Admah and Zeboiim)

(אדמה און צבוים)

English translation 1573

they did not return,

האט מען זיך ניט אומגעקערט,

English translation 1574

they remained empty and therefore there was only overturning there.

זיינען זיי געבליבן ליידיק און דעריבער איז דארטן בלויז געווען הפיכה.

English translation 1575

But this entire explanation is not at all sustainable:

וואס דער גאנצער פשט"ל איז כלל ניט אויסגעהאלטן:

English translation 1576

One cannot say that the "survivors" who "fled to the mountain" remained on the mountain. And even if they were there, they certainly afterwards returned to their cities.

מ'קען ניט זאגן אז די "נשארים" וואס "הרה נסו" זיינען געבליבן אויפן הר. און אפילו אויב זיי זיינען דארטן געווען האבן. זיי זיך זיכער דערנאר אומגעקערט לעריהם.

English translation 1577

And especially since in the meantime

ובפרט אז בינתיים

English translation 1578

(between the time when "they fled to the mountain" and the overturning of the cities)

(צווישן דעם זמן ווען "הרה נסו" און הפיכת הערים)

English translation 1579

approximately 29 years passed:

איז דורכגעגאנגען לערך 29 יאר:

English translation 1580

According to the method of Rashi on the Torah

לשיטת רש"י על התורה

English translation 1581

(in the plain meaning of Scripture)

(בפשוטו של מקרא)

English translation 1582

the Covenant Between the Parts was immediately after the war of the kings

איז דער ברית בין הבתרים געווען גלייך נאך מלחמת המלכים

English translation 1583

(when "the survivors fled to the mountain"),

(ווען "הנשארים הרה נסו"),

English translation 1584

as explained in Rashi

כמפורש ברש"י 186

English translation 1585

("After these things –

("אחר הדברים האלה –

English translation 1586

every place where it says 'after' it is adjacent,

כל מקום שנאמר אחר סמוך,

English translation 1587

'after these things' is separated,

אחרי מופלג,

English translation 1588

after these things after a miracle was performed for him that he killed the kings and he was worried and said I have received reward for all my righteousness,

אחר הדברים האלה אחר שנעשה לו נס שהרג את המלכים והי' דואג ואומר קבלתי שכר על כל צדקותי,

English translation 1589

therefore He said to him the place..

לכך אמרו לו המקום..

English translation 1590

your reward is very great") – not

שכרך הרבה מאד") – ניט

English translation 1591

like the method that the Covenant Between the Parts was before the war of the kings,

ווי די שיטה 187 אז ברית בין הבתרים איז געווען פאר מלחמת המלכים,

English translation 1592

and Abraham was seventy years old at the time of the Covenant Between the Parts,

און אברהם איז געווען בן שבעים שנה בשעת הברית בין הבתרים,

English translation 1593

As is known, that this is according to the opinion

כידוע אז דאס איז לויט דער דיעה

English translation 1594

(Baalei HaTosafot, Rashi at the beginning of Lech Lecha)

(בעלי התוס' ר"פ לך)

English translation 1595

that Abraham left Charan two times,

אז אברהם יצא ב' פעמים מחרן,

English translation 1596

and the first time that he left Charan, Lot went with him, etc., and he was captured, etc., and afterwards there was the Covenant Between the Parts,

ובפעם הא' שיצא מחרן איז לוט געגאנגען מיט אים וכו' ונשבה כו' און דערנאך איז געווען ברית בין הבתרים,

English translation 1597

in "this land,"

אין "הארץ הזאת",

English translation 1598

in the Land of Israel,

בארץ ישראל,

English translation 1599

as is explicit in the verse,

כמפורש בכתוב" 188,

English translation 1600

and at that time

און דעמולט

English translation 1601

(at the Covenant Between the Parts)

(בא ברית בין הבתרים)

English translation 1602

Abraham was seventy years old;

איז אברהם געווען בן ע' שנה;

English translation 1603

and "Go for yourself from your land, etc." was the second time that Abraham left Charan,

און "לך לך מארצך גו'" איז געווען דער פעם הב' וואס יצא אברהם מחרן,

English translation 1604

at which time he was seventy-five years old,

וואס דעמולט איז ער געווען בן ע"ה שנה 189,

English translation 1605

And afterwards, until the birth of Isaac, another thirty years passed,

און דערנאך ביז לידת יצחק איז אדורך נאך שלשים שנה,

English translation 1606

as Rashi explains

ווי רש"י איז מפרש 190

English translation 1607

("Thirty years were from the time the decree of the Covenant Between the Parts was decreed until Isaac was born").

("שלשים שנה היו משנגזרה גזירת בין הבתרים עד שנולד יצחק").

English translation 1608

And the overturning of the cities was one year before the birth of Isaac

און הפיכת הערים איז געווען א שנה לפני לידת יצחק

English translation 1609

(at the time of the promise that "at this time next year" and "behold, a son to Sarah your wife") –

(בעת ההבטחה אז "כעת 191 חי' (כעת הזאת לשנה הבאה" 191) והנה בן לשרה אשתך") –

English translation 1610

it turns out that between the time when "the survivors fled"

קומט אויס אז צווישן דעם זמן ווען "הנשארים הרה נסו"

English translation 1611

(after the war of the kings)

(נאך מלחמת המלכים)

English translation 1612

and the overturning of the cities was approximately 29 years,

און הפיכת הערים איז געווען לערך 29 יאר,

English translation 1613

Now, how can one say that for a duration of 29 years the cities,

היינט ווי קען מען זאגן אז במשך 29 יאר זיינען די ערים,

English translation 1614

with the fields and vineyards that were there,

מיט די שדות וכרמים וואס זיינען דארטן געווען,

English translation 1615

remained empty,

געבליבן ליידיק,

English translation 1616

and especially since the cities were "like the garden of Hashem, like the land of Egypt"!

ובפרט אז די ערים זיינען "כגן ה' כארץ מצרים" 192!

English translation 1617

Others wanted to answer that the angels went only to Sodom –

אנדערע האבן געוואלט ענטפערן 193 אז די מלאכים זיינען געגאנגען נאר אין סדום –

English translation 1618

in order to save Lot

צוליב מציל זיין לוט

English translation 1619

(who was in Sodom).

(וואס איז געווען אין סדום).

English translation 1620

This is a "reason" –

א "סברא" איז דאס –

English translation 1621

but Rashi takes a different approach!

אבער רש"י נעמט אן אנדערש!

English translation 1622

Rashi writes: "And the two angels came to Sodom to destroy,

רש"י שרייבט 194 "ויבאו ב' המלאכים סדומה להשחית,

English translation 1623

one to destroy Sodom and one to save Lot"

א' להשחית את סדום וא' להציל את לוט"

English translation 1624

(because "one angel does not perform two missions").

(ווייל "אין מלאך אחד עושה שתי שליחות" 195).

English translation 1625

So – indeed

איז – טאקע

English translation 1626

Regarding the angel who went to save Lot, one can say that for this reason he went specifically to Sodom – but why did the second angel

בנוגע צום מלאך וואס איז געגאנגען מציל זיין לוט קען מען זאגן אז מטעם זה איז ער געגאנגען דוקא אין סדום - אבער פארוואס איז דער צווייטער מלאך

English translation 1627

(to destroy Sodom)

(להשחית את סדום)

English translation 1628

go specifically to Sodom and not to Gomorrah,

געגאנגען דוקא אין סדום און ניט אין עמורה,

English translation 1629

and nevertheless "And Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire."

און אעפ"כ "וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש".

English translation 1630

Another answer they wanted to give on this

נאך א ענטפער האט מען געוואלט געבן אויף דעם 196

English translation 1631

(that the angel went specifically to Sodom) –

(וואס דער מלאך איז געגאנגען דוקא אין סדום) –

English translation 1632

"Because Sodom was the metropolis and the most important of them all, the verse attributes [the matter] to it,"

"לפי שסדום היתה מטרופולין וחשובה מכולם תלה בו הכתוב",

English translation 1633

as Rashi writes on the verse "If I find in Sodom, etc., for the sake of the entire place."

ווי רש"י שרייבט עה"פ 197 "אם אמצא בסדום וגו' לכל מקום".

English translation 1634

One cannot, however, say this,

מ'קען אבער אזוי ניט זאגן,

English translation 1635

because Rashi explains thus regarding the statement of Hashem to Abraham "If I find in Sodom fifty righteous people within the city, I will forgive the entire place for their sake" –

ווייל רש"י איז אזוי מפרש בנוגע צום מאמר ה' צו אברהם "אם אמצא בסדום חמישים צדיקים בתוך העיר ונשאתי לכל מקום בעבורם" –

English translation 1636

that since Sodom was the "metropolis,"

אז היות סדום איז געווען די "מטרופולין",

English translation 1637

and "metropolis" is a Greek word that consists of two words –

וואס "מטרופולין" איז א גריכישע ווארט וואס באשטייט פון צוויי ווערטער –

English translation 1638

"meter,"

"מטר",

English translation 1639

which means mother

וואס מיינט מוטער

English translation 1640

(as it is also in English),

(ווי דאס איז אויך אין ענגליש),

English translation 1641

and "polis,"

און "פולין",

English translation 1642

which means city,

וואס מיינט שטאט,

English translation 1643

i.e., the mother-city,

ד.ה. די מוטער-שטאט,

English translation 1644

the capital city –

די הויפט-שטאט 198 –

English translation 1645

therefore the Almighty said "If I find in Sodom,"

דעריבער האט דער אויבערשטער געזאגט "אם אמצא בסדום",

English translation 1646

And afterwards Rashi adds that Sodom was also

און דערנאך גיט רש"י צו אז סדום איז אויך געווען

English translation 1647

(in addition to "metropolis")

(נוסף צו "מטרופולין")

English translation 1648

"and the most important of them all,"

"וחשובה מכולם",

English translation 1649

because with this he addresses a question:

ווייל דערמיט באווארנט ער א שאלה:

English translation 1650

Even if one says that Sodom is the "metropolis"

אפילו מ'זאל זאגן אז סדום איז די "מטרופולין"

English translation 1651

(and therefore the Almighty said specifically Sodom) –

(און דערפאר האט דער אויבערשטער געזאגט דוקא סדום) –

English translation 1652

why, however, if no righteous people are found in Sodom, should one not go to search, perhaps there are righteous people in Gomorrah, etc.?

פארוואס אבער אויב מ'געפינט ניט קיין צדיקים אין סדום זאל מען ניט גיין זוכן אפשר זיינען דא צדיקים אין עמורה וכו'?

English translation 1653

Where is the fairness? Rashi addresses this by adding that Sodom was also "the most important of them all":

וואו איז דער יושר? באווארנט עס רש"י מיט צוגעבן אז סדום איז אויך געווען "חשובה מכולם":

English translation 1654

Since Sodom was "the most important of them all,"

וויבאלד אז סדום איז געווען "חשובה מכולם",

English translation 1655

if no righteous people are found in Sodom,

איז אויב מ'געפינט ניט קיין צדיקים אין סדום,

English translation 1656

the city most important of them all,

די עיר החשובה מכולם,

English translation 1657

surely there are no righteous people in the other cities either,

זיינען זיכער ניטא קיין צדיקים אויך אין די אנדערע שטעט,

English translation 1658

which are not as important;

וועלעכע זיינען ניט אזוי חשוב;

English translation 1659

But this is only regarding finding righteous people in the cities in order to save them –

אבער דאס איז נאר בנוגע צו געפינען צדיקים אין די ערים בכדי זיי צו ראטעווען –

English translation 1660

one cannot, however, say that because Sodom is "metropolis and important

מ'קען אבער ניט זאגן או וויבאלד סדום איז "מטרופולין וחשובה

English translation 1661

of them all,"

מכולם",

English translation 1662

therefore the angel went only to Sodom,

דערפאר איז דער מלאך געגאנגען נאר אין סדום,

English translation 1663

and afterwards "And Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire." Because if Gomorrah also needed to be destroyed,

און דערנאך "וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש". ווארום אויב מ'דארף חרוב מאכן אויך עמורה,

English translation 1664

the angel should have gone there as well,

האט דער מלאך געדארפט גיין אויך דארטן,

English translation 1665

just as he went to Sodom.

פונקט ווי ער איז געגאנגען אין סדום.

English translation 1666

The explanation, nevertheless, is understood from what Rashi addressed previously:

דער ביאור בכ"ז איז מובן פון דעם וואס רש"י האט באווארנט לפנ"ז:

English translation 1667

On the verse "For the earth is filled with violence"

עה"פ 199 "כי מלאה הארץ חמס"

English translation 1668

(therefore the Almighty brought the flood)

(האט דערפאר דער אויבערשטער געבראכט דעם מבול)

English translation 1669

Rashi explains:

איז רש"י מפרש:

English translation 1670

"Their decree was sealed only because of the robbery"

"לא נחתם גזר דינם אלא על הגזל"

English translation 1671

(and not because of their evil deeds between man and God).

(און ניט אויף זייערע מעשים רעים בין אדם למקום).

English translation 1672

Based on this, one will also understand why "Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire" unlike the other two cities He only overturned –

וואס עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין פארוואס "ה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש" משא"כ די אנדערע צוויי ערים האט ער נאר איבערגעקערט –

English translation 1673

Because the difference between the wickedness of Sodom and Gomorrah and the wickedness of Admah and Zeboiim consisted in this,

ווייל דער חילוק צווישן רשעות סדום ועמורה און רשעות אדמה וצבוים איז באשטאנען אין דעם,

English translation 1674

that in Sodom and Gomorrah they were evil also between man and his fellow,

וואס בסדום ועמורה זיינען זיי געווען שלעכט אויך בין אדם לחבירו,

English translation 1675

such as robbery and the like,

ווי גזל וכיו"ב,

English translation 1676

unlike in Admah and Zeboiim their wickedness was only between man and the Omnipresent –

משא"כ באדמה און צבוים איז זייער רשעות געווען נאר בין אדם למקום –

English translation 1677

as Rashi explained earlier:

ווי רש"י האט פריער מפרש געווען:

English translation 1678

In chapter Lech Lecha in the account of the war of the kings,

אין פ' לך לך בהסיפור וועגן מלחמת המלכים,

English translation 1679

the verse states the names of the kings:

זאגט דער פסוק 200 די נעמען פון די מלכים:

English translation 1680

"They made war with Bera king of Sodom and with Birsha king of Gomorrah,

"עשו מלחמה את ברע מלך סדום ואת ברשע מלך עמורה,

English translation 1681

Shinab king of Admah and Shemeber king of Zeboiim etc.",

שנאב מלך אדמה ושמאבר מלך צבוים גו'",

English translation 1682

Rashi explains the meaning of the names of the kings

איז רש"י מפרש די מיינונג פון שמות המלכים

English translation 1683

(which is an unusual thing in Rashi on the Torah):

(וואס דאס איז א דבר בלתי רגיל אין פרש"י על התורה):

English translation 1684

"Bera –

"ברע –

English translation 1685

evil to heaven and evil to creatures. Birsha –

רע לשמים ורע לבריות. ברשע –

English translation 1686

that he became elevated in his wickedness

שנתעלה ברשעו

English translation 1687

("b" resha").

("ב" רשע").

English translation 1688

Shinab –

שנאב –

English translation 1689

one who hates his Father in heaven. Shemeber –

שונא אביו שבשמים. שמאבר –

English translation 1690

he set a wing to fly and to leap and to rebel against the Holy One, blessed be He."

שם אבר לעוף ולקפוץ ולמרוד בהקב"ה".

English translation 1691

From this one sees simply,

וואס דערפון זעט מען בפשטות,

English translation 1692

that the difference between Sodom and Gomorrah

אז דער חילוק צווישן סדום ועמורה

English translation 1693

(whose kings were "Bera" and "Birsha")

(וואס זייערע מלכים זיינען געווען "ברע" און "ברשע")

English translation 1694

and Admah and Zeboiim

און אדמה וצבוים

English translation 1695

(whose kings were "Shinab" and "Shemeber"),

(וואס זייערע מלכים זיינען געווען "שנאב" און "שמאבר"),

English translation 1696

is –

איז –

English translation 1697

that in Sodom and Gomorrah the wickedness was also between man and his fellow,

אז אין סדום ועמורה איז די רשעות געווען אויך בין אדם לחבירו,

English translation 1698

"evil to heaven evil to creatures",

"רע לשמים רע לבריות",

English translation 1699

"that he became elevated in his wickedness",

"שנתעלה ברשעו",

English translation 1700

"b' resha"

"ב' רשע"

English translation 1701

(twice wicked,

(צוויי מאל רשע,

English translation 1702

between the Omnipresent –

בין למקום –

English translation 1703

the Omnipresent and between creatures)*,

למקום ובין לבריות)*,

English translation 1704

unlike in Admah and Zeboiim their wickedness was only between man and the Omnipresent,

משא"כ אין אדמה וצביים איז זייער רשעות געווען נאר בין אדם למקום,

English translation 1705

"one who hates his Father in heaven",

"שונא אביו שבשמים",

English translation 1706

"to leap and to rebel against the Holy One, blessed be He."

"לקפוץ ולמרוד בהקב"ה".

English translation 1707

Based on this, a five-year-old understands simply why "Hashem rained upon Sodom and upon Gomorrah brimstone and fire" unlike Admah and Zeboiim He only overturned –

עפ"ז פארשטייט דער בן חמש בפשטות פארוואס "וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש" משא"כ אדמה וצביים האט ער נאר מהפך געווען –

English translation 1708

Because due to wickedness also between man and his fellow a more severe punishment comes,

ווייל צוליב רשעות אויך בין אדם לחבירו קומט א שווערער עונש,

English translation 1709

as Rashi explains regarding the generation of the flood,

כנ"ל מפרש"י באם מבול,

English translation 1710

that "their decree was not sealed except on account of robbery"

אז "לא נחתם גזר דינם אלא על הגזל"

English translation 1711

(even though among them there was also wickedness between man and the Omnipresent).

(אע"פ וואס בא זיי איז אויך געווען רשעות בין אדם למקום).

English translation 1712

And that the angels went specifically to Sodom –

און דאס וואס די מלאכים זיינען געגאנגען דוקא לסדום –

English translation 1713

is because Sodom was "the metropolis and important above all of them".

איז ווייל סדום איז געווען "מטרפולין וחשובה מכולם".

English translation 1714

And in addition to this:

ונוסף לזה:

English translation 1715

Before the angels went on their mission to overturn Sodom,

איידער די מלאכים האבן געגאנגען בשליחותם להפוך את סדום,

English translation 1716

they first had to clarify whether the people of Sodom were not engaging in repentance,

האבן זיי פריער געמוזט מברר זיין צי די אנשי סדום האלטן ניט ביי תשובה טאן,

English translation 1717

in accordance with Rashi earlier on the verse "I will go down now and see",

בהתאם צו פרש"י לפנ"ז עה"פ 201 "ארדה נא ואראה",

English translation 1718

that this means "they stand in their rebellion". And as one indeed finds,

אז דאס מיינט צו "עומדים במרדם". און ווי מען געפינט טאקע,

English translation 1719

that the angels asked Lot about the people of the city –

אז די מלאכים האבן געפרעגט ביי לוט וועגן אנשי העיר –

English translation 1720

"what is their nature and their deeds".

"מה טיבם ומעשיהם" 202.

English translation 1721

And therefore the angels went specifically to Sodom,

און דעריבער זיינען די מלאכים געגאנגען דוקא לסדום,

English translation 1722

because specifically there there was a possibility to speak with the leader of the city,

ווייל דוקא דארטן איז געווען אן אפשרות צו רעדן מיטן מנהיג העיר,

English translation 1723

and through him to effect upon all the people of the city that they should correct their way**.

און דורך אים פועל'ן אויף אלע אנשי העיר אז זיי זאלן מתקן זיין דרכם**.

English translation 1724

As the matter is simply,

ווי דער ענין איז בפשטות,

English translation 1725

that when one wishes to effect upon the people of the city,

אז בשעת מ'וויל פועל'ן אויף די אנשי העיר,

English translation 1726

one goes to speak with the leader of the city,

גייט מען רעדן מיטן מנהיג העיר,

English translation 1727

as Rashi already explained earlier, that –

ווי רש"י האט שוין פריער מפרש געווען, אז –

English translation 1728

only –

בלויז –

English translation 1729

*) So is emphasized evil to creatures in Sodom and Gomorrah in what is said

*) כן מודגש רע לבריות בסדום ועמורה במ"ש

English translation 1730

(Vayera 18, 20)

(וירא יח, כ)

English translation 1731

"the cry of Sodom and Gomorrah because it is great etc.",

"זעקת סדום ועמורה כי רבה גו'",

English translation 1732

and in Rashi

ובפרש"י

English translation 1733

(on the verse afterwards):

(בפסוק לאח"ז):

English translation 1734

"the cry of a certain maiden whom they killed with an unusual death because she gave food to a poor person". But 1) this is a second explanation in Rashi.

"צעקת ריבה אחת שהרגו מיתה משונה על שנתנה מזון לעני". אבל 1) זהו פי' שני בפרש"י.

English translation 1735

2) this is an explanation that "our Rabbis expounded",

2) זהו פי' ש"רבותינו דרשו",

English translation 1736

and not the literal meaning actually

ולא פשט ממש

English translation 1737

(the killing of a certain maiden by the inhabitants of five cities?!).

(הריגת ריבה אחת ע"י תושבי ב' ערים?!).

English translation 1738

**) And that we do not find in the simple meaning of the verses

**) ומה שלא מצינו בפשטות הכתובים

English translation 1739

(or in Rashi)

(או בפרש"י)

English translation 1740

that they actually spoke with the king of Sodom –

שדיברו בפועל עם מלך סדום –

English translation 1741

is understood simply from Rashi (19, 4)

מובן בפשטות מפרש"י (יט, ד)

English translation 1742

beginning "all the people from every quarter".

ד"ה כל העם מקצה.

English translation 1743

(Only)

(בלויז)

English translation 1744

with the king of Sodom a miracle occurred and he was saved,

מיט מלך סדום איז געטראפן א נס און ער איז געראטעוועט געווארן,

English translation 1745

and he returned to Sodom to lead his kingdom "and a miracle was performed for the king of Sodom that he went out from there because among the nations there were some who did not believe that Abraham was saved from the fiery furnace of the Chaldeans,

און האט זיך אומגעקערט לסדום אנפירן מיט מלכותו "ונעשה נס למלך סדום שיצא משם לפי שהיו באומות מקצתן שלא היו מאמינין שניצל אברהם מאור כשרים מכבשן האש,

English translation 1746

and since this one came out from the clay they believed in Abraham retroactively";

וכיון שיצא זה מן החמר האמינו באברהם למפרע" 203;

English translation 1747

unlike the kings of the other cities we do not find that they were saved,

משא"כ מלכי שאר הערים געפינט מען ניט אז זיי זיינען ניצל געווארן,

English translation 1748

because in order that the nations should believe that Abraham was saved from Ur of the Chaldeans it was sufficient that one miracle that one should return and tell about it,

ווייל צוליב דעם אז די אומות זאל גלויבן אז ניצל אברהם מאור כשדים איז גענוג געווען דער נס אז איינער זאל צוריקומען און דערציילן וועגן דעם,

English translation 1749

one does not need to make another miracle that also others should be saved!

מ'דארף ניט מאכן נאך א נס אז אויך אנדערע זאלן זיך ראטעווען!

English translation 1750

The explanation in the Zohar:

דער ביאור אין דעם זהר:

English translation 1751

There are two matters –

עס זיינען פאראן צוויי ענינים –

English translation 1752

the virtue of Israel and the virtue of the Temple. And the practical difference between the two aspects in the order of the redemption

מעלת ישראל און מעלת המקדש. און די נפק"מ צווישן די צוויי אופנים אין סדר הגאולה

English translation 1753

[which comes first:

[וואס קומט פריער:

English translation 1754

"Builder of Jerusalem is Hashem" or "the outcasts of Israel He will gather" is] –

"בונה ירושלים ה'" אדער "נדחי ישראל יכנס" איז] –

English translation 1755

whose virtue should be with greater perfection:

וועמענ'ס מעלה זאל זיין מיט א גרעסערע שלימות:

English translation 1756

When the ingathering of the exiles comes first and then the building of the Holy Temple –

ווען פריער קומט קיבוץ גליות און דערנאך בנין בית המקדש –

English translation 1757

then it turns out

דאן קומט אויס,

English translation 1758

a greater perfection in the Holy Temple,

א גרעסערע שלימות אין דעם בית המקדש,

English translation 1759

that it is built with the power of all Jews.

אז עס ווערט געבויט בכח פון אלע אידן.

English translation 1760

This is like the elevation in the Land of Israel when all its inhabitants are upon it,

ע"ד דער עילוי אין א"י ווען כל יושבי' עלי 204,

English translation 1761

But if the building of the Holy Temple comes first and then the ingathering of the exiles,

משא"כ אויב פריער קומט בנין ביהמ"ק און דערנאך קיבוץ גליות,

English translation 1762

it means

הייסט עס,

English translation 1763

that the ingathering of the exiles is accomplished with the "light" and brightness of the third Holy Temple,

אז דער קיבוץ גליות ווערט אויפגעטאן מיט'ן "אור" און ליכטיקייט פון דעם בית המקדש השלישי,

English translation 1764

from "the Sanctuary, O Lord, which Your hands have established,"

פון "מקדש אד' כוננו ידיך" 205,

English translation 1765

it is understood

איז פארשטאנדיק,

English translation 1766

that through this the ingathering of the exiles of the Jews will be with more perfection.

אז דורך דעם וועט דער קיבוץ גליות פון אידן זיין מיט מער שלימות.

English translation 1767

And the halachic ruling in the Rambam is

און דער פסק דין להלכה אין רמב"ם איז,

English translation 1768

that the building of the Holy Temple precedes the ingathering of the exiles –

אז בנין ביהמ"ק קומט פאר קיבוץ גליות –

English translation 1769

because the main thing is the importance of the Jews. Therefore it is worthwhile that there should be a lack in the perfection of the Temple,

ווייל דער עיקר איז די חשיבות פון אידן. איז דעריבער כדאי אז עס זאל פעלן אין שלימות המקדש,

English translation 1770

as long as among the Jews there should be more perfection.

אבי אז ביי אידן זאל זיין מער שלימות.

English translation 1771

From this one also sees the greatness of a Jew –

דערפון זעט מען אויך די גרויסקייט פון א אידן –

English translation 1772

and consequently,

ובמילא,

English translation 1773

the magnitude of the matter of love of Israel,

דעם גודל הענין פון אהבת ישראל,

English translation 1774

as one speaks and one shouts and one cries out lately especially,

ווי מ'רעדט און מ'שטורעמט און מ'שרייט לאחרונה במיוחד,

English translation 1775

and unfortunately it does not accomplish,

און ליידער פועל"ט עס ניט,

English translation 1776

but one remains sleeping!

נאר מ'בלייבט שלאפן!

English translation 1777

Until one sleeps at the farbrengen itself,

ביז אז מ'שלאפט בא דער התוועדות עצמה,

English translation 1778

and one has complaints that one shouts and disturbs from sleep and from the delight of Shabbat,

און מ'האט טענות וואס מ'שרייט און מ'שטערט פון שלאף און פון תענוג שבת,

English translation 1779

and especially since the sleep is in a "place where prayer is cultivated" and "a place where Torah is cultivated" –

ובפרט נאך אז דער שלאף איז אין א "מקום שמגדלין בו תפלה" און "מקום שמגדלין בו תורה" –

English translation 1780

this is a very great sleep! Yet one comes and one shouts and one wakes him up,

איז דאס גאר א גרויסע שלאף! היינט וואס קומט מען און מ'שרייט און מ'וועקט אים אויף,

English translation 1781

and at the moment he catches himself –

און בשעת ער כאפט זיך אויף –

English translation 1782

what is the first thing that he hears –

וואס איז די ערשטער זאך וואס ער הערט –

English translation 1783

that one shouts specifically about love of Israel and the unity of Israel!...

אז מ'שרייט גאר וועגן אהבת ישראל און' אחדות ישראל!...

English translation 1784

And may it be His will that finally the speech and shouting about this should accomplish upon each and every one in actual deed,

ויה"ר אז סוף סוף זאל דער דיבור און שרייען וועגן דעם פועל'ן אויף כאו"א אין מעשה בפועל,

English translation 1785

until the most essential deed by the Holy One, blessed be He –

ביז צו דעם מעשה הכי עיקרי ע"י הקב"ה –

English translation 1786

the true and complete redemption through our righteous Mashiach.

גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

English translation 1787

He began to sing "We Want Mashiach Now."

התחיל לנגן "ווי וואנט משיח נאו".

English translation 1788

He gave a bottle of whiskey to R. Z.V. shiyita and to the venerable R. M.M. shiyita.

נתן בקבוק יי"ש לר' ז.ו. שיחי' ולהר"ר מ.מ. שיחי'.

English translation 1789

Afterward he said:

אח"כ אמר:

English translation 1790

Those who need to make an after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1791

will certainly make an after-blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

English translation 1792

After the afternoon prayer he began to sing "He Will Build the Holy Temple," etc.

אחר תפלת מנחה התחיל לנגן שיבנה ביהמ"ק כו'.