English translation — בס"ד. שיחת ש"פ חיי שרה, מבה"ח כסלו ה'תשמ"ב.

English translation 1

The farbrengen is connected to Shabbat Mevarchim the month of Kislev.

די התוועדות איז פארבונדן מיט שבת מברכים החודש כסלו.

English translation 2

In addition to what all Shabbat Mevarchim have in common among themselves,

וואס נוסף לזה וואס אלע שבת מברכים החודש האבן צווישן זיך א צד השוה,

English translation 3

with which Jews bless the upcoming month at that time,

דערמיט וואס אידן בענטשן דעמולט דעם קומענדיקן חודש,

English translation 4

which is renewed again every Rosh Chodesh,

וואס ווערט נאכאמאל נתחדש בכל ראש חודש,

English translation 5

and the month blesses the Jews,

און דער חודש בענטשט אידן,

English translation 6

"that they are destined to be renewed like it",

"שהם עתידין להתחדש כמותה" 1,

English translation 7

that Jews will be renewed like the moon,

אז אידן וועלן נתחדש ווערן אזוי ווי די לבנה,

English translation 8

for Yisrael are similar to and count by the moon;

ווייל ישראל דומין ומונין ללבנה 2;

English translation 9

as it is written that Yaakov "is small" connected to "the small luminary" -

כמ"ש 3 אז יעקב "קטן הוא" פארבונדן מיט "המאור הקטן " 4 -

English translation 10

each Shabbat Mevarchim has within itself a unique aspect,

האט אין זיך יעדער שבת מברכים החודש אן ענין מיוחד,

English translation 11

corresponding to the unique month which is blessed on Shabbat Mevarchim.

מתאים צום חודש מיוחד וועלכן מ'בענטשט בשבת מברכים החודש.

English translation 12

For each month has within itself a unique aspect that distinguishes it from all other months:

ווייל יעדער חודש האט אין זיך אן ענין מיוחד וואס טיילט אים אויס פון אלע אנדערע חדשים:

English translation 13

each month has its mazal;

יעדער חודש האט זיך זיין מזל 5;

English translation 14

each month has its name,

יעדער חודש האט זיין שם,

English translation 15

which,

וואס,

English translation 16

according to the well-known teaching of the Baal Shem Tov,

כתורת הבעש"ט הידועה 5,

English translation 17

the name by which it is called in the Holy Tongue of every thing indicates the content and the quality of the thing,

שמו אשר יקראו בלה"ק פון יעדער זאך באווייזט אויפן תוכן און אויף דער איכות פון דער זאך,

English translation 18

to the extent that the name gives life to the thing.

ביז אז דער שם איז מחי' די זאך.

English translation 19

From this it is understood that each month is distinguished from all other months also in the service of G-d, because the vitality of every thing

וואס דערפון איז פארשטאנדיק אז יעדער חודש איז אויסגעטיילט פון אלע אנדערע חדשים אויך אין עבודת השם ווארום דער חיות פון יעדער זאך

English translation 20

(which comes from the name of the thing)

(וואס דאס קומט פון שם הדבר)

English translation 21

is connected to the service of G-d "I was created to serve my Maker",

איז פארבונדן מיט עבודת השם "אני נבראתי לשמש את קוני" 6,

English translation 22

and since each month has a unique name,

און וויבאלד אז יעדער חודש האט א שם מיוחד,

English translation 23

which the name gives life to the specific month,

וואס דער שם איז מחי' דעם חודש מיוחד,

English translation 24

each month has a unique service,

האט יעדער חודש אן עבודה מיוחדת,

English translation 25

connected to the unique vitality.

פארבונדן מיטן חיות מיוחד.

English translation 26

That is:

דאס הייסט:

English translation 27

Although all matters in the service of G-d,

אע"פ וואס אלע ענינים אין עבודת השם,

English translation 28

the study of Torah and the fulfillment of the commandments,

לימוד התורה און קיום המצוות,

English translation 29

have a common element among themselves,

האבן צווישן זיך א דבר המשותף,

English translation 30

that one fulfills them because "Who sanctified us with His commandments and commanded us" - on the other hand,

אז מ'איז זיי מקיים דערפאר וואס "אשר קדשנו במצוותיו וצוונו" 7 - לאידך גיסא,

English translation 31

each commandment, however,

האט אבער יעדער מצוה,

English translation 32

every matter in Torah,

יעדער ענין אין תורה,

English translation 33

down to every letter in Torah - has a unique aspect;

ביז יעדער אות אין תורה - אן ענין מיוחד;

English translation 34

and so too regarding time,

ועד"ז איז אויך בנוגע צו זמן,

English translation 35

that each month,

אז יעדער חודש,

English translation 36

which has a unique name that gives it life, has its unique service.

וואס האט א שם מיוחד וואס איז אים מחי' האט ער זיין עבודה מיוחדת.

English translation 37

And since every matter in the service of G-d needs Divine assistance,

און וויבאלד אז יעדער ענין אין עבודת השם דארף האבן סייעתא דשמיא,

English translation 38

the blessing of G-d,

ברכת השם,

English translation 39

which is an empowerment for the service,

וואס איז א נתינת כח צו דער עבודה,

English translation 40

which in this case is the aspect of the Shabbat before Rosh Chodesh,

וואס בנדו"ד איז דאס דער ענין פון דעם שבת פאר ראש חודש,

English translation 41

that "from it are blessed all the days" of the coming week,

ד"מיני' מתברכין כולא יומין" 8 פון שבוע הבא 8,

English translation 42

and this is Shabbat Mevarchim,

און דאס איז שבת מברכים החודש,

English translation 43

which simply means,

וואס בפשטות מיינט עס,

English translation 44

that the Shabbat blesses and gives power to the

אז דער שבת איז מברך און גיט כח צו דעם

English translation 45

(head of the)

(ראש)

English translation 46

month,

חודש,

English translation 47

and to the unique service of that month - it is understood that each Shabbat Mevarchim is in a unique manner,

און צו דער עבודה מיוחדת פון דעם חודש - איז פארשטאנדיק אז יעדער שבת מברכים החודש איז באופן מיוחד,

English translation 48

corresponding to the

בהתאם צו דעם

English translation 49

(head of the)

(ראש)

English translation 50

month and its unique service which it blesses.

חודש און עבודתו המיוחדת וועלכע ער בענטש.

English translation 51

All of the above also applies to the month of Kislev,

כל הנ"ל איז אויך שייך צו חודש כסלו,

English translation 52

that the month has within itself a unique aspect and a unique service,

אז דער חודש האט אין זיך אן ענין מיוחד און אן עבודה מיוחדת,

English translation 53

which distinguishes it from all other months,

וואס טיילט אים אויס פון אלע אנדערע חדשים,

English translation 54

and consequently it is also so in connection with Shabbat Mevarchim the month of Kislev,

און במילא איז עס אזוי אויך בשייכות מיטן שבת מברכים החודש כסלו,

English translation 55

when the month is blessed at that time.

וואס דעמולט בענטשט מען דעם חודש.

English translation 56

In the service of G-d itself,

אין עבודת השם גופא,

English translation 57

including also the unique service connected to the month of Kislev,

כולל אויך די עבודה מיוחדת פארבונדן מיט חודש כסלו,

English translation 58

there are also many matters,

זיינען אויך פאראן א ריבוי ענינים,

English translation 59

for it must be "all your deeds should be for the sake of Heaven" and "in all your ways know Him",

ווארום עס דארף דאך זיין "כל מעשיך יהיו לשם שמים" 9 און "בכל דרכיך דעהו " 10,

English translation 60

the service of G-d must be constant,

דארף דאך עבודת השם זיין בתמידות,

English translation 61

consequently there are many matters in the service of the month of Kislev -

זיינען במילא פאראן א ריבוי ענינים אין דער עבודה פון חודש כסלו -

English translation 62

But the primary service of the month of Kislev,

אבער דער עיקר עבודה פון חודש כסלו,

English translation 63

which brings out the content of all the matters and services in this month - is expressed in the name of the month,

וואס גיט ארויס דעם תוכן פון אלע ענינים און עבודות אין דעם חודש - גיט זיך ארויס אין דער שם החודש,

English translation 64

according to the teaching stated from the Baal Shem Tov.

כתורה האמורה פון דעם בעש"ט.

English translation 65

The name of the month is –

דער שם פון דעם חודש איז –

English translation 66

Kislev.

כסלו.

English translation 67

And although "the names of the months came up with them from Babylon"

ואע"פ אז "שמות חדשים עלו בידם מבבל" 11

English translation 68

(that is,

(איז,

English translation 69

seemingly,

לכאורה,

English translation 70

how can one derive from this the content of all the matters and services of the month of Kislev)

ווי קען מען דערפון ארויסנעמען דעם תוכן פון אלע ענינים און עבודות פון חודש כסלו)

English translation 71

- it is, however, known that the explanation of this is also,

- איז אבער ידוע אז דער פירוש אין דעם איז אויך 12,

English translation 72

not that the names of the months are Babylonian names,

ניט אז די שמות החדשים זיינען בבלדיקע נעמען,

English translation 73

but that the Jews already had these names from before,

נאר אז אידן האבן שוין פון פריער געהאט די נעמען,

English translation 74

and with these names they ascended from Babylon.

און מיט די שמות האבן זיי עולה געווען מבבל.

English translation 75

And especially regarding the names of the months that are mentioned in the Holy Scriptures.

ובפרט בנוגע צו די שמות החדשים וואס ווערן דערמאנט אין די כתבי קודש 12.

English translation 76

The month also has the name according to the number of the months of the year:

דער חודש האט אויך דעם נאמען לפי מספר חדשי השנה:

English translation 77

The month of Tishrei is "the first month",

חודש תשרי איז "חודש הראשון",

English translation 78

MarCheshvan - "the second month",

מרחשון - "חודש השני",

English translation 79

and Kislev - "the third month".

און כסלו - "חודש השלישי".

English translation 80

That the month of Kislev is the third month according to the count of months as they are from the perspective of the year,

וואס חודש כסלו איז דער חודש השלישי לויטן מספר החדשים ווי זיי זיינען מצד השנה,

English translation 81

where Tishrei is the first month of the year,

וואס תשרי איז דער ערשטער חודש פון יאר,

English translation 82

and consequently Kislev is the third month;

ובמילא איז כסלו דער חודש השלישי;

English translation 83

however, according to the count of months where Nissan is the "first month

משא"כ לויטן מספר החדשים וואס ניסן איז דער "חודש הראשון

English translation 84

(for the months of the year)

(לחדשי השנה)

English translation 85

" - Sivan is the "third month".

" 13 - איז סיון דער "חודש השלישי".

English translation 86

And as explained, there are no books,

וכמבואר אין ספרים,

English translation 87

and at length in the books of the father,

און בארוכה אין די ספרים פון טאטן 14,

English translation 88

that Kislev is the "third month from the beginning of the year from Tishrei" and the month of Sivan is the "third month when beginning from Nisan",

אז כסלו איז דער "חודש השלישי לתחלת השנה מתשרי" און חודש סיון איז דער "חודש השלישי כשמתחילין מניסן",

English translation 89

and the difference between them is that "from Nisan it is in the manner of Ohr Yashar etc. unlike Tishrei which is Ohr Chozer",

און דער חילוק צווישן זיי איז אז "מניסן הוא בדרך או"י כו' משא"כ תשרי שהוא או"ח",

English translation 90

and in general - that the month of Kislev is the third month of the rainy season,

ובכללות - אז חודש כסלו איז דער חודש השלישי פון ימות הגשמים,

English translation 91

the days of winter,

ימי החורף,

English translation 92

and the month of Sivan is the third month of the days of summer etc.,

און חודש סיון איז דער חודש השלישי פון ימי הקיץ וכו',

English translation 93

And as explained in the writings of the AriZal,

וכמבואר אין כתבי האריז"ל 15,

English translation 94

that there is a difference in the order of the months from above to below or from below to above,

אז ס'איז דא א חילוק אין דעם סדר החדשים מלמעלמ"ט אדער מלמטלמ"ע,

English translation 95

that in the order from above to below Sivan is the third month,

אז אין דעם סדר מלמעלמ"ט איז סיון דער חודש השלישי,

English translation 96

and when they are from below to above Kislev is the third month.

און ווי זיי זיינען מלמטלמ"ע איז כסלו דער חודש השלישי.

English translation 97

From which it is understood that these two months,

וואס דערפון איז פארשטאנדיק אז די צויי חדשים,

English translation 98

Kislev and Sivan,

כסלו און סיון,

English translation 99

which both have the name "third month",

וואס ביידע האבן דעם שם "חודש השלישי",

English translation 100

are connected with each other

זיינען פארבונדן זב"ז

English translation 101

(it is only a difference whether this is the "third month" in the days of winter or in the days of summer,

(ס'איז נאר א חילוק אויב דאס איז "חודש השלישי" בימי החורף צי בימי הקיץ,

English translation 102

or from above to below and from below to above etc.).

אדער מלמעלמ"ט און מלמטלמ"ע כו').

English translation 103

Beginning from the matter of the Giving of the Torah:

אנהויבנדיק פון דעם ענין פון מתן תורה:

English translation 104

Just as the Giving of the Torah in general was in the "third month"

ע"ד ווי מתן תורה בכלל איז געווען אין "חודש השלישי" 15*

English translation 105

(of the days of summer),

(פון ימי הקיץ),

English translation 106

as the Gemara elaborates on this in Tractate Shabbat with emphasis on the matter of the third,

ווי די גמרא איז מאריך בזה אין מס' שבת 16 אין דער הדגשה אויף ענין השלישי,

English translation 107

that "a third law was given to a third nation through a third on the third day in the third month",

אז "אוריאן תליתאי" איז געגעבן געווארן "לעם תליתאי ע"י תליתאי ביום תליתאי בירחא תליתאי",

English translation 108

and Rav Nissim Gaon enumerates additional matters that were then connected with third - so too the third month of the days of winter,

און ר' נסים גאון 17 רעכנט אויס נאך ענינים וואס זיינען דעמולט געווען פארבונדן מיט תליתאי - עד"ז איז חודש השלישי פון ימי החורף,

English translation 109

the month of Kislev,

חודש כסלו,

English translation 110

is connected with the Giving of the Torah of the inner dimension of the Torah

פארבונדן מיט מתן תורה פון פנימיות התורה

English translation 111

(as will be explained below).

(כדלקמן).

English translation 112

And even though at the Giving of the Torah

ואע"פ אז בא מתן תורה

English translation 113

(in the month of Sivan)

(אין חודש סיון)

English translation 114

the entire Torah was given,

איז געגעבן געווארן כל התורה כולה,

English translation 115

the revealed aspect of the Torah

נגלה דתורה

English translation 116

(the bodies of the Torah)

(גופי תורה)

English translation 117

together with the inner dimension of the Torah - nevertheless, the inner dimension of the Torah came down in actuality and in revelation into the world only several years later,

צוזאמען מיט פנימיות התורה - אעפ"כ איז פנימיות התורה אראפגעקומען בפועל ובגלוי אין וועלט ערשט כמה שנים לאח"ז,

English translation 118

in the month of Kislev.

אין חודש כסלו.

English translation 119

And just as this was regarding the Giving of the Torah

וע"ד ווי דאס איז געווען בנוגע צו מתן תורה

English translation 120

(of the revealed aspect of the Torah)

(פון נגלה דתורה)

English translation 121

itself:

גופא:

English translation 122

The Torah existed even before the Giving of the Torah,

די תורה איז געווען נאך פאר מתן תורה,

English translation 123

as our Sages of blessed memory said "two thousand years the Torah preceded the world",

כמארז"ל 18 "אלפיים שנה קדמה תורה לעולם",

English translation 124

and the Patriarchs had Torah and studied Torah,

און די אבות האבן געהאט תורה און געלערנט תורה,

English translation 125

"Abraham our father was an elder and sat in the study hall",

"אברהם אבינו זקן ויושב בישיבה" 19,

English translation 126

"Isaac our father was an elder and sat in the study hall",

"יצחק אבינו זקן ויושב בישיבה" 19,

English translation 127

until that "from the days of our fathers the study hall never ceased from them",

ביז אז "מימיהן של אבותינו לא פרשה ישיבה מהם " 19,

English translation 128

and even before that Adam the first already had commandments,

און נאך פאר דערויף האם שוין אדם הראשון געהאט מצוות,

English translation 129

as is related in the simple meaning of the verses -

ווי דערציילט אין פשטות הכתובים -

English translation 130

Nevertheless, the Torah came down in actuality and in revelation into the world etc. only at the Giving of the Torah:

אעפ"כ איז די תורה אראפגעקומען בפועל ובגלוי אין וועלט כו' ערשט בא מתן תורה:

English translation 131

Before the Giving of the Torah, in order to receive Torah one had to come to an "elder",

פאר מתן תורה בכדי באקומען תורה האט מען געדארפט אנקומען צו א "זקן",

English translation 132

and specifically one who "sits in the study hall",

און דוקא א "יושב בישיבה",

English translation 133

Furthermore:

ביז נאכמער:

English translation 134

The Rambam writes that Abraham "began to proclaim that it is fitting to serve only the God of the world and to Him it is fitting to bow down etc. and he began to stand and call out in a great voice to the entire world and to make known that there is one God for the entire world and to Him it is fitting to serve etc.",

דער רמב"ם שרייבט 20 אז אברהם "התחיל להודיע שאין ראוי לעבוד אלא לאלוה העולם ולו ראוי להשתחוות כו' והתחיל לעמוד ולקרוא בקול גדול לכל העולם ולהודיע שיש אלוה אחד לכל העולם ולו ראוי לעבוד כו'",

English translation 135

he revealed the oneness of Hashem in the world,

ער האט מגלה געווען אחדות ה' אין וועלט,

English translation 136

the negation of the matter of partnership,

שלילת ענין השיתוף,

English translation 137

and he publicized the matter of "the foundation of foundations and the pillar of wisdoms",

און האט מפרסם געווען דער ענין פון "יסוד היסודות ועמוד החכמות",

English translation 138

that the Supreme One is "the truth of His existence" and "He brings into existence all that exists",

אז דער אויבערשטער איז "אמיתת המצאו" און "הוא ממציא כל נמצא",

English translation 139

as the Rambam explains at the beginning of his book - this, however, was brought about specifically through Abraham our father,

ווי דער רמב"ם איז מבאר בתחלת ספרו - דאס איז אבער נמשך געווארן דוקא דורך אברהם אבינו,

English translation 140

but in the world in and of itself this was not in revelation;

אבער אין וועלט מצ"ע איז דאס ניט געווען בגלוי;

English translation 141

However, in revelation below in the world this was opened up at the Giving of the Torah,

משא"כ בגלוי למטה אין וועלט האט זיך דאס אויפגעטאן בא מ"ת,

English translation 142

when the decree that "the upper ones shall not descend to the lower ones" and "the lower ones shall not ascend to the upper ones" was nullified,

ווען ס'איז בטל געווארן די גזירה אז "עליונים לא ירדו לתחתונים" און "תחתונים לא יעלו לעליונים " 21,

English translation 143

at the Giving of the Torah the Jews below in the world in the lower realms heard the Torah from the "upper one",

בא מ"ת האבן אידן למטה אין וועלט בתחתונים געהערט די תורה פון "עליון",

English translation 144

from Moses our teacher himself,

פון משה רבינו אליין,

English translation 145

who is the upper one among Israel,

וואס ער איז דער עליון שבישראל,

English translation 146

furthermore - from the Upper One of upper ones,

ביז נאכמער - פון דעם עליון מעליון,

English translation 147

the Supreme One,

דער אויבערשטער,

English translation 148

when then it was "and Hashem descended upon Mount Sinai,

וואס דעמולט איז געווען "וירד ה' על הר סיני 22,

English translation 149

and they heard from the Supreme One 'I am Hashem your God etc.' with all the details therein,

און מ'האט געהערט פון דעם אויבערשטן "אנכי ה' אלקיך גו' " 23 מיט די אלע פרטים שבזה,

English translation 150

until in a manner of 'and God spoke all these words saying',

ביז אין אן אופן פון "וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר " 24,

English translation 151

that after the Giving of the Torah, every time a Jew studies Torah,

אז לאחרי מ"ת יעדן מאל ווען א איד לערנט תורה,

English translation 152

the matter is repeated anew that he receives it from the Supreme One Himself, –

חזר'ט זיך איבער מחדש דער ענין אז ער איז דאס מקבל פון דעם אויבערשטן אליין, –

English translation 153

And so too it is regarding the inner dimension of the Torah:

ועד"ז איז אויך בנוגע צו פנימיות התורה:

English translation 154

The inner dimension of the Torah was given at the Giving of the Torah together with the bodies of the Torah,

פנימיות התורה איז געגעבן געווארן בא מ"ת צוזאמען מיט גופי תורה,

English translation 155

as explained in the words of our Sages of blessed memory that they then saw the Chariot,

כמבואר אין מדחז"ל 25 אז מ'האט דעמולט געזען די מרכבה,

English translation 156

as it is said "and they saw the God of Israel" -

כמ"ש 26 "ויחזו את האלקים" -

English translation 157

But only later, after some time, did this come down in actuality and in revelation into the world,

אבער ערשט מיט א זמן לאח"ז איז דאס אראפגעקומען בפועל ובגלוי אין וועלט,

English translation 158

until it could be studied with understanding and comprehension in a manner of "and Your Torah is within my innards,"

ביז אז מ'זאל דאס קענען לערנען בהבנה והשגה אין אן אופן פון "ותורתך בתוך מעי " 27,

English translation 159

in a manner of "they will be sustained,"

אין אן אופן פון "יתפרנסון " 28,

English translation 160

and there should be between the intellect of man and the inner dimensions of the Torah that he studies a "wondrous union, the likes of which there is no union like it nor even comparable to it at all, etc.,"

און עס זאל ווערן צווישן שכל האדם מיט די פנימיות התורה וואס ער לערנט א "יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל כו' " 29,

English translation 161

it should become "blood and flesh like his flesh."

עס זאל ווערן "דם ובשר כבשרו " 29.

English translation 162

And this was revealed in the month of Kislev,

וואס דאס האט זיך אויפגעטאן אין חודש כסלו,

English translation 163

the nineteenth of Kislev and the twentieth of Kislev,

בי"ט כסלו און בט' וי' כסלו,

English translation 164

as will be explained below.

כדלקמן.

English translation 165

And regarding this, there was also before this

ועד"ז איז אויך געווען נאך לפנ"ז

English translation 166

(in time)

(אין זמן)

English translation 167

in connection with Chanukah,

בשייכות מיט חנוכה,

English translation 168

that in the month of Kislev, during the days of Chanukah, a matter came forth in actuality and in revelation into the world that had already existed before this:

אז אין חודש כסלו בימי החנוכה איז ארויסגעקומען אן ענין בפועל ובגלוי אין וועלט וואס איז שוין געווען לפנ"ז:

English translation 169

It is stated in the Midrash:

עס שטייט אין מדרש 30:

English translation 170

"On the twenty-fifth of Kislev, the work of the Mishkan was completed, and it was left folded until the first of Nissan,

"בכ"ה בכסלו נגמר מלאכת המשכן ועשה מקופל עד אחד בניסן,

English translation 171

as it is written, 'On the day of the first month, on the first of the month, you shall erect the Mishkan,'

כמ"ש 31 ביום החודש הראשון באחד לחודש תקים את משכן,

English translation 172

and Israel were murmuring against Moses, saying, 'Why was it not erected immediately, etc.,'"

והיו ישראל ממלמלין על משה לומר למה לא הוקם מיד כו'",

English translation 173

but "the Holy One, blessed be He, intended to combine the joy of the Mishkan with the month in which Isaac was born,"

נאר "הקב"ה חשב לערב שמחת המשכן בחודש שנולד בו יצחק",

English translation 174

which was in the month of Nissan,

וואס דאס איז געווען בחודש ניסן,

English translation 175

the month of Kislev had a claim:

האט חודש כסלו געהאט א טענה:

English translation 176

How could it be that the matter of the erection of the Mishkan should be lacking in it,

היתכן אז ביי אים זאל פעלן דער ענין פון הקמת המשכן,

English translation 177

and in the language of the Midrash, "And now Kislev has lost out, for the work was completed in it." "The Holy One, blessed be He, said, 'It is upon Me to repay.'

ובלשון המדרש "ומעתה הפסיד כסלו שנגמרה בו המלאכה". "אמר הקב"ה עלי לשלם,

English translation 178

What did the Holy One, blessed be He, repay it?

מה שלם לו הקב"ה,

English translation 179

The dedication of the Chashmonaim,"

חנוכת חשמונאי",

English translation 180

the matter of Chanukah,

דער ענין פון חנוכה,

English translation 181

the dedication of the Second Holy Temple,

חנוכת ביהמ"ק השני,

English translation 182

which was in the month of Kislev,

וואס איז געווען אין חודש כסלו,

English translation 183

in the same month when the Mishkan was completed,

אין דעם זעלבן חודש ווען נגמר המשכן,

English translation 184

the third month.

חודש השלישי.

English translation 185

– And this also has a connection to the matter of "third." For the name "Second Temple" is only in relation to the Holy Temple,

– וואס דאס האט אויך א קשר מיטן ענין פון שלישי. ווארום דער נאמען בית שני איז נאר בנוגע צום ביהמ"ק,

English translation 186

that it is the Second Holy Temple,

אז ער איז דער ביהמ"ק השני,

English translation 187

but in truth, the Second Holy Temple is the third place where the Divine Presence rested,

אבער באמת איז דער ביהמ"ק השני דער מקום שלישי וואו ס'איז געווען השראת השכינה,

English translation 188

for the matter of "And they shall make Me a Sanctuary and I will dwell in their midst" begins from the Mishkan,

ווארום דער ענין פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם" 32 הויבט זיך אן פון דעם משכן,

English translation 189

and then this was in the First Temple,

און דערנאך איז דאס געווען אין בית ראשון,

English translation 190

and then in the Second Temple –

און דערנאך אין בית שני –

English translation 191

it follows that in the Second Temple, this was the third time and place of "And they shall make Me a Sanctuary and I will dwell in their midst."

קומט אויס אז אין בית שני איז דאס געווען דער פעם ומקום השלישי פון "ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם".

English translation 192

And from this it follows that at Chanukah it was similar to the revelation of the inner dimensions of the Torah – that also previously the matter existed,

וואס דערפון קומט אויס אז בא חנוכה איז געווען ע"ד ווי בא התגלות פנימיות התורה - אז אויך פריער איז דער ענין געווען,

English translation 193

but it came down in actuality and in revelation only afterward:

אבער דאס איז בפועל און בגלוי אראפ-געקומען דערנאך:

English translation 194

Already in the time of Moses, the work of the Mishkan was completed in the month of Kislev,

שוין בזמן משה איז בחודש כסלו נגמר געווארן מלאכת המשכן,

English translation 195

and consequently, the perfection of the service from below upward was already then,

ובמילא איז דעמולט שוין געווען שלימות העבודה מלמטלמ"ע,

English translation 196

for they had already then completed in perfection the "And they shall make Me a Sanctuary" from the lower things,

ווארום מ'האט שוין דעמולט פארענדיקט בשלימות דעם "ועשו לי מקדש" פון די דברים תחתונים,

English translation 197

silver and gold, etc.,

כסף וזהב וכו',

English translation 198

they already had vessels and curtains, etc., in perfection – from the day after Yom Kippur they began to build the Mishkan, and its completion and perfection was on the twenty-fifth of Kislev –

מ'האט שוין געהאט כלים ויריעות וכו' בשלימות - ממחרת יוהכ"פ האט מען אנגעהויבן בויען דעם משכן 33 און דער סיום ושלימות דערפון איז געווען בכ"ה כסלו 33 –

English translation 199

When, however, did the matter that the Mishkan was completed in the month of Kislev become revealed in actuality and in revelation to the ultimate perfection –

ווען האט זיך אבער אויפגעטאן בפועל ובגלוי בתכלית השלימות דער ענין וואס נגמר המשכן בחודש כסלו –

English translation 200

this was at the dedication of the Second Temple,

איז דאס געווען בא חנוכת בית שני,

English translation 201

when the Almighty repaid the month of Kislev for that which "the work of the Mishkan was completed" in it.

ווען דער אויבערשטער האט אפגעצאלט חודש כסלו פאר דעם וואס בו "נגמר מלאכת המשכן".

English translation 202

It is necessary to say that also before the dedication of the Second Temple

ס'איז מוכרח צו זאגן אז אויך פאר חנוכת בית שני

English translation 203

(in the month of Kislev)

(בחודש כסלו)

English translation 204

something was revealed in the month of Kislev due to the fact that the Mishkan was then completed –

האט זיך עפעס אויפגעטאן אין חודש כסלו מצד דעם וואס דעמולט איז נגמר המשכן –

English translation 205

but when was this revealed in actuality,

אבער ווען איז דאס נתגלה געווארן בפועל,

English translation 206

it was in the time of the Second Temple,

איז דאס געווען אין זמן פון בית שני,

English translation 207

at the dedication of the Second Temple in the month of Kislev.

בחנוכת בית שני בחודש כסלו.

English translation 208

And how and through what was this revealed in the time of the Second Temple – this was through the fact that before this there was a descent into a state of darkness,

און ווי אזוי און דורך וואס איז דאס נתגלה געווארן בזמן בית שני - איז דאס געווען דורך דעם וואס פאר דעם איז געווען א ירידה אין א מצב של חושך,

English translation 209

there was the war of the Greeks,

ס'איז געווען מלחמת היונים,

English translation 210

and then there was "You delivered the mighty into the hands of the weak," etc.,

און דערנאך איז געווען "מסרת גבורים ביד חלשים" 34 וכו',

English translation 211

and this brought about that the matter of the dedication of the Second Temple – Chanukah – should come forth in revelation,

און דאס האט געבראכט אז עס זאל ארויסקומען בגלוי דער ענין פון חנוכת בית שני - חנוכה,

English translation 212

until in an eternal manner in the world,

ביז אין אן אופן נצחי בעולם,

English translation 213

"these lights are never nullified,"

"הנרות הללו אין בטלין לעולם" 35,

English translation 214

similar to the Mishkan,

בדוגמא ווי דער משכן,

English translation 215

that no human hand has power over it,

אז אין יד בו"ד שולטת בו,

English translation 216

because it is the handiwork of Moses, which are eternal.

וויבאלד אז דאס איז מעשה ידי משה וואס נצחיים הם 36.

English translation 217

And so forth afterwards,

ועד"ז דערנאך,

English translation 218

when additional matters came into the darkness of the exile –

ווען עס זיינען צוגעקומען נאך ענינים אין דעם חושך הגלות –

English translation 219

this brought about the revelation in the world of the inner dimension of the Torah,

האט דאס געבראכט צו דער התגלות בעולם פון פנימיות התורה,

English translation 220

and primarily –

ובעיקר –

English translation 221

in the month of Kislev:

אין חודש כסלו:

English translation 222

first there was "it is a mitzvah to reveal this wisdom",

פריער איז געווארן "מצוה לגלות זאת החכמה" 37,

English translation 223

and afterwards in the month of Kislev,

און דערנאך אין חודש כסלו,

English translation 224

on the nineteenth of Kislev,

בי"ט כסלו,

English translation 225

the main matter of "your wellsprings shall spread forth outward" was opened,

האט זיך אויפגעטאן דער עיקר ענין פון "יפוצו מעינותיך חוצה",

English translation 226

that the wellsprings of the inner dimension of the Torah should be revealed in the world,

אז די מעינות פון פנימיות התורה זאלן זיין בגלוי אין וועלט,

English translation 227

and it is known the discourse of the Rebbe of blessed memory whose birthday was the twentieth of MarCheshvan –

וכידוע די שיחה פון דעם רבי'ן נ"ע וואס זיין יום הולדת איז געווען כ"ף מרחשון –

English translation 228

in the fixed calendar of this year on the third day of the week of that Shabbat,

בקביעות שנה זו ביום שלישי פון דעם שבת 38,

English translation 229

that the main matter of "your wellsprings shall spread forth outward" began after Petersburg,

אז דער עיקר ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה האט זיך אנגעהויבן נאך פעטערבורג,

English translation 230

that is, after the redemption of the nineteenth of Kislev,

ד.ה. נאך דער גאולה פון י"ט כסלו,

English translation 231

And afterwards the Mitteler Rebbe established that the inner dimension of the Torah should descend in a manner of "expanses of the river",

און דערנאך האט דער מיטעלער רבי אויפגעטאן אז פנימיות התורה זאל אראפקומען אין אן אופן פון "רחובות הנהר" 39,

English translation 232

with an expansion of the explanation,

בהרחבת הביאור,

English translation 233

connected with the sefirah of Binah,

פארבונדן מיט ספירת הבינה,

English translation 234

and it is known that the Mitteler Rebbe corresponds to the sefirah of Binah,

וכידוע 40 אז דער מיטעלער רבי איז כנגד ספירת הבינה,

English translation 235

and as one sees it simply,

און ווי מ'זעט עס בפשטות,

English translation 236

that matters that the Alter Rebbe writes only in a few letters and words - the Mitteler Rebbe explains at length and expansively etc.

אז ענינים וואס דער אלטער רבי שרייבט בלויז אין עטלעכע אותיות ותיבות - איז דער מיטעלער רבי מבאר בארוכה ובהרחבה כו'.

English translation 237

That the innovation of the Mitteler Rebbe is connected with the tenth of Kislev and the twentieth of Kislev.

וואס דער אויפטו פון דעם מיטעלן רבי'ן איז פארבונדן מיט י' כסלו און ט' כסלו 41.

English translation 238

Thus from this it is understood what is the essence of the month of Kislev,

איז דערפון פארשטאנדיק וואס עס איז ענינו פון חודש כסלו,

English translation 239

beginning from Rosh Chodesh Kislev and the Shabbat of blessing the month of Kislev –

אנהויבנדיק פון ראש חודש כסלו און שבת מברכים החודש כסלו –

English translation 240

the revelation of the dedication of the Second Temple on Chanukah,

די התגלות פון חנוכת בית שני בחנוכה,

English translation 241

and the revelation of the inner dimension of the Torah on the nineteenth of Kislev and the twentieth of Kislev,

און די התגלות פון פנימיות התורה בי"ט כסלו און ט' כסלו,

English translation 242

and that all this came forth through the darkness of the exile.

און אז דאס אלץ איז ארויסגעקומען דורך חושך הגלות.

English translation 243

The practical lesson that one takes out from this:

די הוראה בפועל וואס מ'נעמט דערפון ארויס:

English translation 244

Standing on the Shabbat of blessing the month of Kislev, one immediately recalls the matter of Chanukah,

שטייענדיק בשבת מברכים החודש כסלו דערמאנט מען זיך גלייך אויף דעם ענין פון חנוכה,

English translation 245

And one immediately grasps that although there was the matter of Chanukah, one still finds oneself in exile;

און מ'כאפט זיך גלייך אז כאטש ס'איז געווען דער ענין פון חנוכה געפינט מען זיך נאך אלץ אין גלות;

English translation 246

even though there was the victory of the war,

אע"פ וואס ס'איז געווען דער נצחון המלחמה,

English translation 247

"You delivered the mighty into the hands of the weak",

"מסרת גבורים ביד חלשים",

English translation 248

with all the details thereof as one says in "And for the miracles",

מיט די אלע פרטים שבזה ווי מ'זאגט אין "ועל הניסים",

English translation 249

and the victory of spiritual Judaism - afterwards there was still not a strong hand of Israel,

און דער נצחון פון יהדות הרוחנית 42 - איז דערנאך נאך אלץ ניט געווען יד ישראל תקיפה,

English translation 250

there was still the matter of "the law of the kingdom is law"

ס'איז נאך אלץ געווען דער ענין פון "דינא דמלכותא דינא" 43

English translation 251

(except in matters connected with Torah and mitzvot),

(חוץ אין ענינים פארבונדן מיט תומ"צ),

English translation 252

- and all the more so that there was not yet the complete redemption,

- ועאכו"כ אז ס'איז נאך ניט געווען די גאולה שלימה,

English translation 253

because if so, afterwards there would not remain any causes for the matter of exile.

ווארום אויב יע וואלט דערנאך ניט געבליבן קיין עלוליות אויף ענין הגלות.

English translation 254

Thus even though one finds oneself in a twofold and multiplied darkness –

איז אע"פ וואס מ'געפינט זיך אין חושך כפול ומכופל –

English translation 255

"Hashem has bared His holy arm",

איז "חשף ה' את זרוע קדשו" 44,

English translation 256

and He gave instructions in "Torah Or" which is also "Torat Chaim",

און ער האט אריינגעגעבן הוראות אין "תורה אור" 45 וואס זי איז אויך "תורת חיים",

English translation 257

how one must conduct oneself at a time when one finds oneself in such darkness,

ווי מ'דארף זיך פירן בשעת מ'געפינט זיך אין אזא חושך,

English translation 258

And first and foremost one has the instruction for this from the month of Kislev,

און צום אלעם ערשטן האט מען די הוראה דערצו פון חודש כסלו,

English translation 259

from Chanukah itself –

פון חנוכה גופא –

English translation 260

that although there was a situation and condition of darkness,

אז כאטש ס'איז דעמולט געווען א מעמד ומצב פון חושך,

English translation 261

there was "and G-d shall be a light for me" that in this darkness "shall be a light for me" is the aspect of "and G-d",

איז געווען "והוי' יגי' חשכי " 46 אז אין דעם חושך איז "יגי'" די בחינה פון "והוי'",

English translation 262

in the darkness the kingship shone –

אין דעם חושך האט מאיר געווען מלקות –

English translation 263

as explained in the discourses that this is the essence of Chanukah;

כמבואר אין די דרושים 47 אז דאס איז ענינו פון חנוכה;

English translation 264

and on the contrary –

און אדרבה –

English translation 265

this is not only a light as it was before the darkness,

דאס איז ניט נאר אן אור ווי ס'איז געווען קודם החושך,

English translation 266

but it becomes "the advantage of the light from the darkness",

נאר עס ווערט "יתרון האור מן החושך" 48,

English translation 267

from the darkness a light is made in a way that is higher than the light beforehand,

פון דעם חושך ווערט אן אור באי"ע נעלה יותר ווי דער אור שלפנ"ז 49,

English translation 268

And afterwards

און דערנאך

English translation 269

(in later generations),

(בדורות לאח"ז),

English translation 270

due to the darkness that came into the world,

מצד דעם חושך וואס איז צוגעקומען אין וועלט,

English translation 271

an even greater revelation of light came forth,

איז ארויסגעקומען נאך א גרעסערער גילוי אור,

English translation 272

as the advantage of the light from the darkness,

כיתרון האור מן החושך,

English translation 273

until a revelation in a manner of "pointing with his finger and saying 'this'" –

ביז א גילוי אין אן אופן פון "מראה באצבעו ואומר זה" 50 –

English translation 274

the matter of the spreading of the wellsprings outward

דער ענין פון הפצת המעינות חוצה

English translation 275

(which primarily began from the nineteenth of Kislev),

(וואס האט זיך בעיקר אנגעהויבן פון י"ט כסלו),

English translation 276

until in a manner of "expanses of the river"

ביז אין אן אופן פון "רחובות הנהר"

English translation 277

(which was established through the Mitteler Rebbe,

(וואס האט זיך אויפגעטאן דורך דעם מיטעלן רבי'ן,

English translation 278

connected with the tenth and the twentieth of Kislev).

פארבונדן מיט י' און ט' כסלו).

English translation 279

That is to say,

דאס הייסט,

English translation 280

that the lesson that one takes out from the month of Kislev is,

אז די הוראה וואס מ'נעמט ארויס פון חודש כסלו איז,

English translation 281

that although one finds oneself in a twofold and multiplied darkness of exile,

אז כאטש מ'געפינט זיך אין א חושך כפול ומכופל פון גלות,

English translation 282

not only must one not be affected by it,

איז ניט נאר וואס מ'דארף דערפון ניט נתפעל ווערן,

English translation 283

but on the contrary - from the darkness itself one must make that a higher light should come forth,

נאר אדרבה - פון דעם חושך גופא דארף מען מאכן אז עס זאל ארויסקומען אן אור נעלה יותר,

English translation 284

as the advantage of the light from the darkness.

כיתרון האור מן החושך.

English translation 285

That this is the lesson that one takes out from the month of Kislev and in the word of the Shabbat of blessing the month of Kislev.

וואס דאס איז די הוראה וואס מ'נעמט ארויס פון חודש כסלו ובמילה פון שבת מברכים החודש כסלו.

English translation 286

And actually, one has the lesson from the very essence of the Shabbat of blessing:

און אייגענטלעך האט מען די הוראה פון דעם עצם ענין פון שבת מברכים:

English translation 287

The very essence of the Shabbat of blessing indicates the matter of exile,

דער עצם ענין פון שבת מברכים באווייזט אויף ענין הגלות,

English translation 288

because the entire matter of the Shabbat of blessing the month came about due to exile:

ווארום דער גאנצער ענין פון שבת מברכים החודש איז געווארן מצד גלות:

English translation 289

Seemingly, how does such a thing as Shabbat Mevarchim HaChodesh come about?

לכאורה ווי קומט אזא זאך ווי שבת מברכים החודש –

English translation 290

It is written, "Thus see and sanctify,"

עס שטייט דאך 51 "כזה ראה וקדש",

English translation 291

At the time when one sees the renewal of the moon, then one blesses the month - so how does the entire concept of Shabbat Mevarchim HaChodesh seemingly come about,

בשעת מ'זעט חידוש הלבנה דעמולט בענטשט מען דעם חודש - איז ווי קומט לכאורה דער גאנצער ענין פון שבת מברכים החודש,

English translation 292

that already on the Shabbat before it one blesses the month?!

אז שוין בשבת שלפנ"ז בענטשט מען דעם חודש?!

English translation 293

Only because we are now in exile, we cannot sanctify the month based on sight,

נאר וויבאלד אז מ'געפינט זיך איצטער אין גלות קען מען ניט מקדש זיין החודש ע"פ הראי',

English translation 294

because we are not in the Land of Israel,

ווייל מ'איז ניט אין ארץ ישראל,

English translation 295

and there is no Sanhedrin, etc.,

און ס'איז ניטא קיין סנהדרין כו',

English translation 296

therefore the fixing of the months is based on the calculation,

דערפאר איז קביעות החדשים ע"פ החשבון,

English translation 297

and consequently we know in advance when the month will be,

ובמילא ווייסט מען פאראויס ווען דער חודש וועט זיין,

English translation 298

And because in the time of exile the Jewish people are "scattered and dispersed among the nations,"

און וויבאלד אז אין זמן הגלות זיינען אידן "מפוזר ומפורד בין העמים" 52,

English translation 299

it is difficult for them during the week to gather together to bless the month,

איז בימות החול שווער פאר זיי זיך צוזאמען צוקלייבן אויף בענטשן דעם חודש,

English translation 300

Therefore it was instituted that on the Shabbat before Rosh Chodesh,

דערפאר האט מען מתקן געווען אז אין דעם שבת שלפני ראש חודש,

English translation 301

when it is a day of gathering in any case,

ווען ס'איז א יום כניסה בלאו הכי,

English translation 302

when Jews gather together in the synagogue,

ווען אידן קלייבן זיך צוזאמען אין ביהכנ"ס,

English translation 303

they should then bless the month.

זאל מען דעמולט בענטשן דעם חודש.

English translation 304

This is the simple reason according to the revealed aspect of Torah for the concept of Shabbat Mevarchim HaChodesh 52*

וואס דאס איז דער טעם בפשטות ע"פ נגלה אויף דעם ענין פון שבת מברכים החודש 52*

English translation 305

And from this itself

וואס דערפון גופא

English translation 306

(from the concept of Shabbat Mevarchim in general)

(פון דעם ענין פון שבת מברכים בכלל)

English translation 307

we have the aforementioned lesson

האט מען די הוראה הנ"ל

English translation 308

(from the month of Kislev):

(פון חודש כסלו):

English translation 309

That even though we are in exile,

אז אע"פ וואס מ'געפינט זיך אין גלות,

English translation 310

and the Jewish people are "scattered and dispersed among the nations" - one must not be affected by this, and one must gather Jews wherever they may be found,

און אידן זיינען "מפוזר ומפורד בין העמים" - דארף מען דערפון ניט נתפעל ווערן און מ'דארף צוזאמענקלייבן אידן וואו זיי זאלן זיך נאר געפינען,

English translation 311

Because it is "for my sake was the world created,"

ווארום ס'איז דאך "בשבילי נברא העולם" 53,

English translation 312

and consequently everything that exists in the world,

ובמילא איז אלץ וואס געפינט זיך אין וועלט,

English translation 313

including also all the Jews in the world - were created "for the sake of" the Jew - consequently he must deal with all of them,

כולל אויך אלע אידן אין וועלט - זיינען באשאפן געווארן "בשביל" דעם אידן - במילא דארף עא מיט זיי אלע טאן,

English translation 314

and gather them together,

און זיי צוזאמענקלייבן,

English translation 315

And influence them,

און פועל זיין אויף זיי,

English translation 316

That although one knows that we are in a darkness that is double and multiplied of exile,

אז כאטש מ'ווייסט אז מ געפינט זיך אין חושך כפול ומכופל פון גלות,

English translation 317

to the extent that each individual is in his own personal exile

ביז אז יעדער איינער געפינט זיך אין זיין גלות פרטי

English translation 318

(as will be explained below)

(כדלקמן)

English translation 319

- one should not take this into account,

- זאל מען זיך דערמיט ניט רעכענען,

English translation 320

and fulfill the Torah and commandments with greater vigor and greater strength. –

און מקיים זיין תומ"צ ביתר שאת וביתר עוז. –

English translation 321

And as is emphasized in the concept of Shabbat Mevarchim HaChodesh itself:

וכמודגש אין דעם ענין פון שבת מברכים החודש גופא:

English translation 322

Shabbat Mevarchim is always in the last days of the previous month,

שבת מברכים איז אלעמאל אין די לעצטע טעג פון דעם פריערדיקן חודש,

English translation 323

i.e., in the days when the moon is waning and decreasing until it stands completely in concealment and hiding - and nevertheless one comes then and blesses the month with all these blessings –

ד.ה. אין די טעג ווען די לבנה איז פוחת והולך ביז זי שטייט אינגאנצן בהעלם והסתר - און אעפ"כ קומט מען דעמולט און מ'בענטשט דעם חודש מיט די אלע ברכות –

English translation 324

Because specifically in the greatest darkness one brings out the advantage of light –

ווארום דוקא אין דעם חושך ביותר נעמט מען ארויס דעם יתרון האור –

English translation 325

"And G-d is my light and my salvation."

"והוי' יגי' חשכי".

English translation 326

That each individual is in a personal exile,

דאס וואס יעדער איינער געפינט זיך אין א גלות הפרטי,

English translation 327

to the extent that he is immersed in it –

ביז אז ער איז אין דעם מושקע –

English translation 328

one sees simply:

זעט מען בפשטות:

English translation 329

Although "all Jews are presumed to be of kosher status,"

כאטש אז "כל ישראל בחזקת כשרות" 54,

English translation 330

it is certain that Jews study Torah and fulfill commandments and pray with intention,

ס'איז זיכער אז אידן לערנען תורה און זיינען מקיים מצוות און זיינען מתפלל מיט כוונה,

English translation 331

at least with the simple meaning of the words –

עכ"פ מיט פירוש המילות –

English translation 332

nevertheless, one sees in practice that during the actual deed one cannot tear oneself away from thinking about one's own material matters.

אעפ"כ זעט מען בפועל אז בשעת מעשה קען מען זיך ניט אפרייסן פון טראכטן וועגן די אייגענע ענינים גשמיים.

English translation 333

When it comes to praying,

ווען עס קומט צום דאוונען,

English translation 334

which the prayer of every Jew ascends through the Land of Israel,

וואס די תפלה פון יעדן אידן איז עולה דורך ארץ ישראל,

English translation 335

and there itself - through Jerusalem,

און דארטן גופא - דורך ירושלים,

English translation 336

and there itself –

און דארטן גופא –

English translation 337

through the Holy of Holies

דורך קדה"ק

English translation 338

(which is why during prayer "one should turn one's face toward the Land of Israel, as it is said 'and they shall pray to You through their land,' and one should also intend toward Jerusalem and toward the Temple and toward the Holy of Holies"),

(וואס דערפאר איז בשעת התפלה "יחזיר פניו כנגד ארץ ישראל שנא' 55 והתפללו אליך דרך ארצם ויכוין גם כנגד ירושלים וכנגד המקדש וכנגד בית קדשי קדשים"),

English translation 339

as the Alter Rebbe rules in the Shulchan Aruch –

ווי דער אלטער רבי פסקנ'ט אין שו"ע 56 –

English translation 340

And consequently when a Jew prays he must know that it is as if he is praying in the Holy of Holies –

ובמילא בשעת א איד דאוונט דארף ער וויסן אז ס'איז כאילו ווי ער איז מתפלל אין קדה"ק –

English translation 341

nevertheless, one sees in practice that he thinks about Brooklyn and "Crown Heights" there where he is!

אעפ"כ זעט מען בפועל אז ער טראכט וועגן ברוקלין און "קראון הייטס" דארטן וואו ער געפינט זיך!

English translation 342

Before praying he indeed goes to the mikvah,

פארן דאוונען גייט ער טאקע אין מקוה,

English translation 343

and on weekdays –

און בימות החול –

English translation 344

he gives charity before praying,

גיט ער פארן דאוונען צדקה,

English translation 345

with all the good things –

מיט אלע גוטע זאכן –

English translation 346

but in practice when he prays and his prayer ascends through the Holy of Holies - it does not give him a stir,

אבער בפועל ווען ער דאוונט און תפלתו איז עולה דורך קדה"ק - גיט עם אים ניט קיין טרייסל,

English translation 347

not a stir of fear,

ניט א טרייסל מיראה,

English translation 348

but a stir of love!

נאר א טרייסל מאהבה!

English translation 349

Not only does this not occupy his mind in a manner that it should be "the mind rules over the heart,"

ניט נאר וואם דאס דערנעמט ניט מוחו אין אן אופן אז עס זאל זיין "מוח שליט על הלב" 57,

English translation 350

but even in the mind this does not occupy him to think that he is then in the Holy of Holies.

נאר אפילו במוח דערנעמט דאס אים ניט אז ער זאל טראכטן אז ער געפינט זיך דעמולט אין קדה"ק.

English translation 351

To the extent that even when Yom Kippur comes,

ביז אז אפילו ווען עס קומט יוהכ"פ,

English translation 352

when then there is no eating and drinking for him and he is dressed in white with all the storm - he is exhausted, etc. –

וואס דעמולט איז ביי אים ניטא קיין אכילה ושתי' און ער איז לובש לבנים 58 מיטן גאנצן שטורעם - איז ער פארמאטערט וכו' –

English translation 353

and it is difficult for him to think that he is in the Holy of Holies during prayer.

און ס'איז שווער פאר אים צו טאכטן אז ער געפינט זיך אין קדה"ק בעת התפלה.

English translation 354

And certainly this is so during prayer on weekdays throughout the entire year.

ועאכו"כ אז דאס איז אזוי בעת התפלה בימות החול במשך כל השנה כולה.

English translation 355

What, seemingly, at the time one merely thinks about what the Holy of Holies is - this should have given a shudder at the time he knows that he finds himself there during prayer:

וואס לכאורה בשעת מ'גיט נאר א טראכט וואס קדה"ק איז - האט דאס געדארפט געבן א טרייסל בשעת ער ווייסט אז ער געפינט זיך דארטן בעת התפלה:

English translation 356

This is a place that, as preparation for the High Priest to enter there on Yom Kippur, is "seven days before Yom Kippur they separate the High Priest from his house" into a special chamber,

דאס איז אן ארט וואס אלס הכנה אז דער כה"ג זאל אהינצו אריינגיין ביוהכ"פ איז "שבעת ימים קודם יוהכ"פ מפרשין כה"ג מביתו" אין א לשכה מיוחדת 59,

English translation 357

That even the house of the High Priest was in Jerusalem,

וואס אפילו ביתו של הכה"ג איז געווען אין ירושלים,

English translation 358

As the Rambam rules that a High Priest may not go out from Jerusalem,

ווי דער רמב"ם פסקנ'ט 60 אז א כה"ג טאר ניט ארויסגיין פון ירושלים,

English translation 359

"And his house was in Jerusalem and he does not move from there,"

"ויהי' ביתו בירושלים ואינו זז משם",

English translation 360

Which proves the special connection between the High Priest and Jerusalem,

וואס דאס באווייזט אויף דער שייכות מיוחדת צווישן דעם כה"ג מיט ירושלים,

English translation 361

And although also other Jews lived in Jerusalem - this is, however, by them not a fixed matter,

והגם אז אויך אנדערע אידן האבן געלעבט אין ירושלים - איז דאס אבער בא זיי ניט קיין ענין קבוע,

English translation 362

Because it is not indispensable that they should live there;

ווארום דאס איז ניט לעיכוב אז זיי זאלן דארטן לעבן;

English translation 363

But not so the High Priest,

משא"כ דער כה"ג,

English translation 364

Since by him it is indispensable that he be in Jerusalem,

וויבאלד אז ביי אים איז דאס לעיכובא אז ער זאל זיין אין ירושלים,

English translation 365

It is understood that his house in Jerusalem is in a fixed manner and a primary matter etc.,

איז פארשטאנדיק אז ביתו בירושלים איז באופן קבוע און אן ענין עיקרי כו',

English translation 366

Nevertheless, as preparation for entering the Holy of Holies on Yom Kippur he had to go away even from his house in Jerusalem,

אעפ"כ אלס הכנה צו אריינגיין אין קדה"ק ביוהכ"פ האט ער געדארפט אוועקגיין אפילו מביתו בירושלים,

English translation 367

And find himself in a special chamber for seven days,

און געפינען זיך אין א לשכה מיוחדת במשך שבעה ימים,

English translation 368

And all this –

און דאס אלעס –

English translation 369

Only in order to enter the Holy of Holies

נאר בכדי אריינגיין אין קדה"ק

English translation 370

(on Yom Kippur)

(ביוהכ"פ)

English translation 371

Several times,

עטלעכע מאל,

English translation 372

And each time for a few moments,

און יעדער מאל אויף כמה רגעים,

English translation 373

Because this was always done with alacrity "so as not to frighten Israel"

ווארום דאס איז אלץ געווען בזריזות "שלא להבעית את ישראל"

English translation 374

(As it is said regarding the prayer that the High Priest prayed in the Sanctuary upon exiting the Holy of Holies,

(ווי מ'זאגט 61 בנוגע צו די תפלה וואס דער כה"ג האט מתפלל געווען בהיכל ארויסגייענדיק פון קדה"ק,

English translation 375

That this was a "short prayer" - "so as not to frighten Israel");

אז דאס איז געווען א "תפלה קצרה" - "שלא להבעית את ישראל");

English translation 376

And here every Jew enters the Holy of Holies when he prays

און דא גייט יעדער איד אריין אין קדה"ק בשעת ער איז מתפלל

English translation 377

(the evening prayer,

(תפלת ערבית,

English translation 378

And all the more so the afternoon prayer and all the more so the morning prayer)

ובמכ"ש תפלת מנחה ובמכ"ש תפלת שחרית)

English translation 379

Without any preparations!

אן קיינע הכנות!

English translation 380

And this does not speak about the spiritual Holy of Holies,

און דאס רעדט זיך ניט וועגן קדה"ק הרוחני,

English translation 381

But about the physical Holy of Holies on the Temple Mount in Jerusalem –

נאר וועגן קדה"ק הגשמי אויפן הר הבית אין ירושלים –

English translation 382

Obviously from that which the Alter Rebbe rules there that because the prayers ascend through the Holy of Holies a Jew must pray "facing their land,"

כמובן פון דעם וואס דער אלטער רבי פסקנ'ט דארט אז מצד דעם וואס די תפלות זיינען עולה דורך קדה"ק דארף א איד מתפלל זיין "דרך ארצם",

English translation 383

He must stand opposite the Holy of Holies simply in a physical place,

ער דארף שטיין כנגד קדה"ק פשוט במקום גשמי,

English translation 384

And as the Alter Rebbe makes the calculation in the Siddur that "in these most northern countries" - there where the Alter Rebbe lived –

און ווי דער אלטער רבי מאכט דעם חשבון אין סידור 62 אז "במדינות אלו הצפוניות ביותר" - דארט וואו דער אלטער רבי האט געוואוינט –

English translation 385

"His face shall be directed opposite a distance of approximately one third from the middle of the south and approximately two thirds from the middle of the east."

"יהיו פניו מכוונים כנגד רוחק ערך שליש א' מאמצע הדרום וערך ב' שלישי' מאמצע המזרח".

English translation 386

From which it is understood that it speaks here about the physical Holy of Holies on the Temple Mount in Jerusalem.

וואס דערפון איז פארשטאנדיק אז מ'רעדט דא וועגן קדה"ק גשמי על הר הבית בירושלים.

English translation 387

And even though the "I" knows it,

און אע"פ וואס דער איך ווייסט עס,

English translation 388

And he knows what the Baal Shem Tov says that in the place where a person's thought is, there he is found,

און ער ווייסט וואס דער בעש"ט זאגט 63 אז במקום שמחשבתו של אדם שם הוא נמצא,

English translation 389

That at the time he thinks that his prayer becomes elevated through the Holy of Holies,

אז בשעת ער טראכט אז זיין תפלה ווערט נתעלה דורך קדה"ק,

English translation 390

There he is found,

איז שם הוא נמצא,

English translation 391

In the Holy of Holies,

אין קדה"ק,

English translation 392

And he believes that which the Baal Shem Tov says,

און ער גלויבט דאס וואס דער בעש"ט זאגט,

English translation 393

And he also knows that this means him - nevertheless it does not affect him,

און ער ווייסט אויך אז דאס מיינט מען אים - אעפ"כ פועל'ט עס ניט אויף אים,

English translation 394

And at the time of prayer he thinks about his residence in "Crown Heights,"

און בשעת התפלה טראכט ער וועגן זיין דירה אין "קראון הייטס",

English translation 395

And that the wind blows from the roof and the like!

און אז עס וינט פון דאך וכיו"ב!

English translation 396

And so too in other neighborhoods where Jews live.

ועד"ז אין אנדערע שכונות וואו עס וואוינען אידן.

English translation 397

And this proves how much each one is immersed in his private exile, may the Merciful One save us.

און דאס באווייזט אויף וויפל יעדערער איז מושקע אין זיין גלות פרטי ר"ל.

English translation 398

And one does not need for this any proofs and explanations –

און מ'דארף אויף דעם ניט האבן קיינע ראיות והסברות –

English translation 399

One will soon pray the afternoon prayer,

מ'גייט דאך באלד דאוונען מנחה,

English translation 400

Regarding which "a person should always be careful with the afternoon prayer etc.,"

וואס "לעולם יהא אדם זהיר בתפלת המנחה כו' " 64,

English translation 401

And one must proclaim,

און מ'דארף מכריז זיין,

English translation 402

And one is now indeed proclaiming,

און מ'איז איצטער טאקע מכריז,

English translation 403

That everyone should know that his prayer ascends through the Holy of Holies,

אז יעדערער זאל וויסן אז זיין תפלה איז עולה דורך קדה"ק,

English translation 404

And consequently at the time he prays it is as if he stands in the Holy of Holies,

ובמילא בשעת ער דאוונט איז דאס כאילו ווי ער שטייט אין קדה"ק,

English translation 405

And he must think that he stands in the Holy of Holies,

און ער דארף טראכטן אז ער שטייט אין קדה"ק,

English translation 406

And in the place where a person's thought is, there he is found –

ובמקום שמחשבתו אדם שם הוא נמצא –

English translation 407

Nevertheless, when it will come to the afternoon prayer in actuality he cannot tear himself away from thinking about what is happening on such-and-such a street in "Crown Heights"! He needs then to stand in the Holy of Holies,

אעפ"כ ווען עס וועט קומען צו תפלת מנחה בפועל קען ער זיך ניט אפרייסן פון טראכטן וואס עס טוט זיך אויף דער-און-דער גאס אין "קראון הייטס"! ער דארף דעמולט שטיין אין קדה"ק,

English translation 408

And in actuality he busies himself with being in "Crown Heights"!

און בפועל שפארט ער זיך צו זיין אין "קראון הייטס"!

English translation 409

One mentions here "Crown Heights" for praise –

מ'דערמאנט דא "קראון הייטס" למעליותא –

English translation 410

Because this is the place which His Holiness, my father-in-law, the Rebbe, the Nasi of our generation, illuminated with the revealed part of Torah and the soul of Torah and the performance of the commandments during ten years,

וואס דאס איז דער ארט וועלכן כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורינו האט באלויכטן מיט נגלה דתורה און נשמתא דתורה און מעשה המצוות במשך עשר שנים,

English translation 411

For ten years is a complete period.

וואס עשר שנים איז א גאנצע תקופה.

English translation 412

So when a Jew catches himself how deeply he is immersed in his private exile –

איז בשעת א איד גיט זיך א כאפ אויף ווי טיף ער איז מושקע אין גלות הפרטי שלו –

English translation 413

That even though he is already so many years after bar mitzvah,

אז אע"פ וואס ער איז שוין אזויפיל יארן נאך בר-מצוה,

English translation 414

He thinks about his own matters at the time of prayer,

טראכט ער וועגן די אייגענע ענינים בשעת התפלה,

English translation 415

Although he knows that his prayer ascends through the Holy of Holies,

כאטש אז ער ווייסט אז זיין תפלה איז עולה דורך קדה"ק,

English translation 416

– And a child before Bar Mitzvah thinks in reverse –

– און א קינד פאר בר-מצוה טראכט פארקערט –

English translation 417

That although with him it is a "vapor that has no sin" and he is called "Moshiachi" – how does the concept of exile come to him,

אז אע"פ וואס ביי אים איז א "הבל שאין בו חטא" 65 און ער ווערט אנגערופן "משיחי" 66 - איז ווי קומט ביי אים אן ענין פון גלות,

English translation 418

which is the opposite of Moshiach,

וואס איז היפך פון משיח,

English translation 419

that during prayer he thinks about his own matters?!

אז בשעת התפלה טראכט ער וועגן אייגענע ענינים?!

English translation 420

– He becomes fallen in himself.

– ווערט ער בא זיך אראפגעפאלן.

English translation 421

Upon this comes the instruction from the month of Kislev,

אויף דעם קומט די הוראה פון חודש כסלו,

English translation 422

from Chanukah –

פון חנוכה –

English translation 423

That although one finds oneself in a state of darkness,

אז אע"פ וואס מ'געפינט זיך אין א מצב פון חושך,

English translation 424

the entire intention in this is,

איז די גאנצע כוונה אין דעם,

English translation 425

that a Jew should reveal a new light which is in a manner of infinite superiority higher than the light that was before the darkness,

אז א איד זאל אויפטאן אן אור חדש וואס איז באי"ע העכער ווי דער אור וואס איז געווען פאר דעם חושך,

English translation 426

"And G-d shall illuminate my darkness,"

"והוי' יגי' חשכי",

English translation 427

for the advantage of light from darkness is specifically so.

ווארום ס'איז יתרון האור מן החושך דוקא.

English translation 428

And how does he reveal it –

און ווי טוט ער דאס אויף –

English translation 429

it is through "a candle is a commandment and Torah is light,"

איז דאס דורך "נר מצוה ותורה אור",

English translation 430

that he illuminates the darkness with "a candle is a commandment and Torah is light,"

אז ער באלייכט דער חושך מיט "נר מצוה ותורה אור",

English translation 431

And he does not do it in a frozen manner,

און ער טוט עס ניט אין א פארפרארענעם אופן,

English translation 432

but only to fulfill his obligation,

נאר לצאת ידי חובתו,

English translation 433

that since he has lit one "candle of a commandment" he has already fulfilled his obligation,

אז וויבאלד ער האט אנגעצונדן איין "נר מצוה" איז ער שוין יוצא,

English translation 434

for he has already illuminated the darkness – but he does it in a warm manner,

ווארום ער האט שוין באלויכטן דעם חושך - נאר ער טוט עס אין א ווארעמן אופן,

English translation 435

as we learn it from the Chanukah lights,

ווי מ'לערנט עס אפ פון נרות חנוכה,

English translation 436

that he lights the Chanukah lights in a manner of adding and going,

אז ער איז מדליק נרות חנוכה באופן פון מוסיף והולך,

English translation 437

that each day he adds another candle.

אז כל יום גיט ער צו נאך א נר.

English translation 438

Seemingly he could argue,

דלכאורה קען ער טענה'ן,

English translation 439

that after he lit one candle he has already fulfilled his obligation,

אז נאך דעם וואס ער האט אנגעצונדן איין נר האט ער שוין יוצא געווען,

English translation 440

and this is sufficient,

און דאס איז גענוג,

English translation 441

and especially since he made three blessings upon it –

ובפרט אז ער האט אויף דעם געמאכט דריי ברכות –

English translation 442

Chanukah comes and says that it is not sufficient,

קומט חנוכה און זאגט אז ס'איז ניט גענוג,

English translation 443

rather when the second night of Chanukah comes he must add another candle,

נאר ווען עס קומט די צווייטע נאכט חנוכה דארף ער צוגעבן נאך א נר,

English translation 444

and the third night add another candle etc.

און די דריטע נאכט צוגעבן נאך א נר וכו'.

English translation 445

And in this time this is a "simple custom" for every individual to light the candles each day in a manner of adding and going and light,

און בזמן הזה איז דאס א "מנהג פשוט" בא כאו"א צו מדליק זיין די נרות בכל יום אין אן אופן פון מוסיף והולך ואור,

English translation 446

as the Rema rules;

ווי דער רמ"א פסקנ'ט 67;

English translation 447

in the time of the Talmud they did not need to do this,

בזמן הש"ס האט מען דאס ניט געדארפט טאן,

English translation 448

for as is known that "and it was left over in the days of Rabbi,"

ווארום כידוע אז "ותותר בימי רבי " 68,

English translation 449

then remnants from the time of the Temple still remained –

דעמולט איז נאך געבליבן שיריים פון זמן הבית –

English translation 450

but not so when one came into the darkness of exile this became a "simple custom" to conduct oneself thus.

משא"כ ווען ס'איז צוגעקומען אין חושך הגלות איז דאס געווארן א "מנהג פשוט" צו פירן זיך אזוי.

English translation 451

And he does so not only in relation to himself –

און ער טוט אזוי ניט נאר בשייכות צו זיך –

English translation 452

but also "at the entrance of his house on the outside,"

נאר אויך "על פתח ביתו מבחוץ" 69,

English translation 453

which in its simple meaning is the concept of spreading the wellsprings outward,

וואס דאס איז בפשטות דער ענין פון הפצת המעינות חוצה,

English translation 454

that he also does with other Jews who find themselves in the "outside."

אז ער טוט אויך מיט אנדערע אידן וואס געפינען זיך אין "חוץ".

English translation 455

And he does "until the foot of the Tarmudai ceases,"

און ער טוט "עד דכליא ויגלא דתרמודאי" 70,

English translation 456

he elevates,

ער איז מעלה,

English translation 457

destroys and completely nullifies "Tarmudai, the letters of rebellion"

משמיד און מבטל לגמרי "תרומדאי אותיות מורדת"

English translation 458

(as is known the explanation of this from the students of the Arizal, also brought in Chassidus *),

(כידוע הפירוש בזה פון תלמידי האריז"ל 71 געבראכט אויך אין חסידות *71),

English translation 459

all matters that are a rebellion against Judaism

אלע ענינים וואס זיינען א מרידה אין אידישקייט

English translation 460

(as he explains in "Tur Bareket" in the language of the Gemara "until the foot from the market ceases"),

(ווי ער איז מבאר אין "טור ברקת " 72 אין זעם לשון הגמרא 70 "עד שתכלה רגל מן השוק"),

English translation 461

until also "the foot of the Tarmudai" – the remnants of matters of rebellion against Judaism.

ביז אויך "ריגלא דתרמודאי" - די שיריים פון עניני מרידה אין אידישקייט.

English translation 462

Until there is a revelation of G-dliness in the entire world –

ביז אז עס ווערט גילוי אלקות בכל העולם כולו –

English translation 463

in the true and complete redemption,

בגאולה האמיתית והשלימה,

English translation 464

"in one hour and in one moment,"

"בשעתא חדא וברגעא חדא" 73,

English translation 465

when then it will be "and the glory of G-d shall be revealed and all flesh together shall see" and "your teacher shall no longer be hidden,"

וואס דעמולט וועט זיין "ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו" 74 און "לא יכנף עוד מוריך " 75,

English translation 466

it will be as it is written so it is called,

עס וועט זיין כמו שאני נכתב כך אני נקרא 76,

English translation 467

"G-d is One and His Name is One."

"ה' אחד ושמו אחד" 77.

English translation 468

Exactly as discussed earlier

פונקט ווי גערעדט פריער

English translation 469

(page 61)

(ס"א)

English translation 470

that although all Shabbat Mevarchim HaChodesh have a common element among them,

אז כאטש אלע שבת מברכים החודש האבן צווישן זיך א צד השוה,

English translation 471

each Shabbat Mevarchim HaChodesh has a unique aspect –

האט יעדער שבת מברכים החודש אן ענין מיוחד –

English translation 472

so too it is,

אזוי איז אויך,

English translation 473

that in addition to that which each Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev has a common element with Shabbat Mevarchim HaChodesh of every year,

אז נוסף לזה וואס יעדער שבת מברכים החודש כסלו האט א צד השוה מיט שבת מברכים החודש פון כל שנה ושנה,

English translation 474

there is also a unique aspect in Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in each and every year,

איז אויך דא אן ענין מיוחד אין שבת מברכים החודש כסלו בכל שנה ושנה,

English translation 475

dependent on the Torah portion that is read on that Shabbat,

אפהענגיק אין דער פרשה בתורה וואס מ'לייענט אין דעם שבת,

English translation 476

and on the determination of the days of the week when Rosh Chodesh Kislev occurs,

און אין דער קביעות בימות השבוע ווען עס קומט אויס ראש חודש כסלו,

English translation 477

which the Shabbat blesses.

וואס דער שבת איז מברך.

English translation 478

And since from every thing that a Jew hears or sees he must derive a lesson in the service of G-d, –

און וויבאלד אז פון יעדער זאך וואס א איד הערט א אדער זעט דארף ער ארויסנעמען א הוראה אין עבודת ה', –

English translation 479

according to the well-known teaching of the Baal Shem Tov,

כתורת הבעש"ט הידועה 78,

English translation 480

and certainly in a matter that has a fixed determination according to Torah –

ועאכו"כ אין אן ענין וואס האט א קביעות ע"פ תורה –

English translation 481

there must also be from this a lesson in the service of G-d.

דארף אויך דערפון זיין א הוראה אין עבודת ה'.

English translation 482

In the determination of this year, Rosh Chodesh Kislev occurs on the sixth day of the week,

בקביעות שנה זו קומט אויס ראש חודש כסלו ביום הששי בשבוע,

English translation 483

and on Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev we read in the Torah the portion of Chayei Sarah.

און בשבת מברכים החודש כסלו לייענט מען בתורה פ' חיי שרה.

English translation 484

What is the determination

וואס אט די קביעות

English translation 485

(of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev and of Rosh Chodesh Kislev)

(פון שבת מברכים החודש כסלו און פון ר"ח כסלו)

English translation 486

is dependent upon the determination of Rosh Hashanah,

איז תלוי אין דער קביעות פון ראש השנה,

English translation 487

as brought in the previous farbrengen of the Rambam in the laws of Kiddush HaChodesh,

ווי געבראכט אין דער פריערדיקער התוועדות 79 פון רמב"ם אין הל' קידוש החודש 80,

English translation 488

that "any year in which Rosh Hashanah occurs on Tuesday, it will always be in their proper order according to this calculation,"

אז "כל שנה שיהי' ראש השנה בה בשלישי תהי' לעולם כסדרן לפי חשבון זה",

English translation 489

meaning that the month of Cheshvan is deficient and the month of Kislev is full,

ד.ה. אז חודש חשון איז חסר און חודש כסלו איז מלא,

English translation 490

and then Rosh Chodesh Kislev always falls on the sixth day of the week,

און דעמולט קומט ר"ח כסלו אלע-מאל אויס ביום הששי בשבוע,

English translation 491

as this is the determination of this year,

ווי דאס איז בקביעות שנה זו,

English translation 492

And upon this also depends which portion is read on the Shabbatot,

און אין דעם איז אויך תלוי וועלכע פרשה מ'לייענט אין די שבתות,

English translation 493

and in such a determination

און אין אזא קביעות

English translation 494

(when Rosh Hashanah is on the third day)

(ווען ר"ה איז ביום השלישי)

English translation 495

one always reads on Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev the portion of Chayei Sarah,

לייענט מען אלעמאל בשבת מברכים החודש כסלו פ' חיי שרה,

English translation 496

And in such a determination

און אין אזא קביעות

English translation 497

(when Rosh Hashanah falls on the third day)

(ווען ר"ה פאלט אויס ביום השלישי)

English translation 498

the twentieth of Marcheshvan also falls

קומט אויס אויך כ"ף מרחשון

English translation 499

(the birthday of the Rebbe, may his soul rest in Eden)

(דער יום הולדת פון דעם רבי'ן נ"ע)

English translation 500

and the nineteenth of Kislev and so on also always on the third day of the week

און י"ט כסלו ועוד אלעמאל אויך ביום השלישי בשבוע

English translation 501

(as discussed in that farbrengen).

(ווי גערעדט אין יענע התוועדות).

English translation 502

And all the more so that in this determination, Shemini Atzeret falls on the third day of the week

ועאכו"כ אז בקביעות זו קומט אויס שמע"צ ביום השלישי בשבוע

English translation 503

(just like Rosh Hashanah) –

(אזוי ווי ר"ה) –

English translation 504

as is known the statement of the Rebbe, my father-in-law, the Rebbe, that what is done on Rosh Hashanah in a line of bitterness is done on Shemini Atzeret in a line of joy

כידוע דער ווארט פון כ"ק מו"ח אדמו"ר 81 אז דאס וואס מ'טוט אויף ר"ה בקו המרירות טוט מען אויף שמע"צ בקו השמחה

English translation 505

(in the time of our rejoicing itself),

(בזמן שמחתנו גופא),

English translation 506

therefore Shemini Atzeret is in the same determination of the days of the week as Rosh Hashanah.

וואס דערפאר איז שמע"צ אין דער זעלבער קביעות בימות השבוע ווי ר"ה.

English translation 507

And regarding our matter:

ובנוגע לעניננו:

English translation 508

Since the determination of Rosh Chodesh Kislev in this year on the sixth day of the week,

וויבאלד אז די קביעות פון ר"ח כסלו בשנה זו ביום הששי בשבוע,

English translation 509

is connected with the determination of Rosh Hashanah,

איז פארבונדן מיט דער קביעות פון ר"ה,

English translation 510

on the third day of the week,

ביום השלישי בשבוע,

English translation 511

and this is a connection according to Torah – it is a certain thing that this is not "a mere coincidence,"

און דאס איז א קשר ע"פ תורה - איז א זיכערע זאך אז דאס איז ניט "נקרה נקרית" 82,

English translation 512

but rather that this is precisely.

נאר אז דאס איז בדיוק.

English translation 513

What the connection

וואס דער קשר

English translation 514

(in the determination of this year)

(בקביעות שנה זו)

English translation 515

is understandable simply also for a simple person

איז פארשטאנדיק בפשטות אויך פאר אן איש פשוט

English translation 516

(who also understands that they must have a connection between them):

(וואס אויך ער פארשטייט אז זיי דארפן האבן צווישן זיך א קשר):

English translation 517

The third day of the week distinguishes itself from the other days of the week by that on the third day "it was good" was doubled. The only other day of the week on which "it was good" was doubled is the sixth day of the week,

יום השלישי בשבוע טיילט זיך אויס פון די אנדערע ימי השבוע דערמיט וואס ביום השלישי הוכפל בו כי טוב 83. דער איינציקער אנדערער יום בשבוע ווען הוכפל בו כי טוב איז יום הששי בשבוע,

English translation 518

as is stated simply in the verses. From this is understood the special connection between the third day of the week

כמ"ש בפשטות הכתובים. וואס מזה מובן דער קשר מיוחד צווישן יום השלישי בשבוע

English translation 519

(the determination of Rosh Hashanah in this year)

(די קביעות פון ר"ה בשנה זו)

English translation 520

and the sixth day of the week

און יום הששי בשבוע

English translation 521

(the determination of Rosh Chodesh Kislev in this year,

(די קביעות פון ר"ח כסלו בשנה זו,

English translation 522

which is dependent upon the determination of Rosh Hashanah).

וואס איז תלוי אין קביעות ר"ה).

English translation 523

And since in this determination

און וויבאלד אז בקביעות זו

English translation 524

(when Rosh Hashanah is on the third day on which "it was good" was doubled,

(ווען ר"ה איז ביום השלישי שהוכפל בו כי טוב,

English translation 525

and Rosh Chodesh Kislev is on the sixth day,

און ר"ח כסלו איז ביום הששי,

English translation 526

on which also "it was good" was doubled)

וואס דעמולט איז אויך הוכפל בו כי טוב)

English translation 527

Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev is always the portion of Chayei Sarah – this must also have a connection with the matter of "it was good was doubled."

איז שבת מברכים החודש כסלו אלעמאל פ' חיי שרה - מוז דאס אויך האבן א קשר מיטן ענין פון "הוכפל בו כי טוב".

English translation 528

And since the two matters that are present specifically in Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev in the determination of this year,

און היות אז די צוויי ענינים וואס זיינען דא במיוחד אין שבת מברכים החודש כסלו בקביעות שנה זו,

English translation 529

that Rosh Chodesh Kislev is on the sixth day of the week and that the Shabbat is the portion of Chayei Sarah – are details of the general matter of Shabbat Mevarchim Chodesh Kislev that is in every year –

אז ר"ח כסלו איז ביום הששי בשבוע און אז דער שבת איז פ' חיי שרה - זיינען פרטים פון דער כללות'דיקן ענין פון שבת מברכים החודש כסלו שבכל שנה ושנה –

English translation 530

it is understandable that the lesson from this must be connected with the general lesson of the matter of

איז פארשטאנדיק אז די הוראה דערפון דארף זיין פארבונדן מיט דער הוראה כללית פון דעם ענין פון

English translation 531

(Shabbat Mevarchim)

(שבת מברכים ה)

English translation 532

Chodesh Kislev,

חודש כסלו,

English translation 533

as discussed earlier at length.

ווי גערעדט פריער בארוכה.

English translation 534

And as follows.

וכדלקמן.

English translation 535

And the explanation of this –

והביאור בזה –

English translation 536

beginning from the matter of the portion of Chayei Sarah:

אנהויבנדיק פון דעם ענין פון פ' חיי שרה:

English translation 537

It is known the wondrous thing

ס'איז ידוע דער דבר פלא

English translation 538

(as discussed many times)

(ווי גערעדט כמ"פ 84)

English translation 539

in the name of this portion "Chayei Sarah" –

אין שם סדרה זו "חיי שרה" –

English translation 540

that the matter of "the life of Sarah" is spoken of only in the first verse of the portion,

אז דער ענין פון "חיי שרה" רעדט זיך נאר אין דער ערשטער פסוק פון דער סדרה,

English translation 541

but in the rest of the entire portion it does not speak about the life of Sarah,

משא"כ אין שאר כל הסדרה רעדט זיך ניט וועגן דעם לעבן פון שרה,

English translation 542

it speaks about Abraham and about Sarah herself,

עס רעדט זיך וועגן אברהם און וועגן שרה וגופה,

English translation 543

but not as she was alive in her one hundred and twenty-seven years,

אבער ניט ווי זי איז געווען בחיים אין אירע קכ"ז שנה,

English translation 544

only as she was after her one hundred and twenty-seven years –

נאר ווי זי איז נאך אירע קכ"ז שנה –

English translation 545

how is it possible that the entire portion should be called by the name "Chayei Sarah"?!

איז היתכן אז מ'זאל אנרופן די גאנצע סדרה מיטן נאמען "חיי שרה"?!

English translation 546

Where it speaks about the service of Sarah during the one hundred and twenty-seven years of the life of Sarah – that is in the portion of Vayeira

וואו רעדט זיך וועגן דער עבודה פון שרה במשך די קכ"ז שנה פון חיי שרה - איז דאס אין פ' וירא

English translation 547

(a portion before this),

(א פרשה שלפנ"ז),

English translation 548

Where it speaks there how Sarah was one who performs acts of kindness etc.,

וואס דארטן רעדט זיך ווי שרה איז געווען א גומלת חסד וכו',

English translation 549

and how she gave birth to Isaac,

און ווי זי האט געבארן יצחק,

English translation 550

which is indeed her main matter and service,

וואס דאס איז דאך עיקר ענינה ועבודתה,

English translation 551

for "a woman is only for children,"

ווארום "אין אשה אלא לבנים " 85,

English translation 552

and how she did everything so that it should be "in Isaac shall your seed be called,"

און ווי זי האט געטאן אלץ אז עס זאל זיין "ביצחק יקרא לך זרע" 86,

English translation 553

both in turning away from evil –

סיי אין סור מרע –

English translation 554

"and she said to Abraham, 'Drive out this maidservant and her son etc.,'"

"ותאמר לאברהם גרש האמה הזאת ואת בנה גו' " 87,

English translation 555

and primarily in "and doing good,"

און בעיקר אין "ועשה טוב" 88,

English translation 556

Until the "Sarah nursed children,"

ביז אז "היניקה בנים שרה" 89,

English translation 557

and as our sages of blessed memory say "On the day that Abraham weaned his son Isaac, he made a great feast,

און ווי חז"ל זאגן 90 "יום שגמל אברהם את יצחק בנו עשה סעודה גדולה,

English translation 558

all the nations of the world were gossiping and saying, 'Did you see an old man and an old woman who brought a foundling from the marketplace and say he is our son, etc.,'

היו כל אומות העולם מרננים ואומרים ראיתם זקן וזקנה שהביאו אסופי מן השוק ואומרים בנינו הוא כו',

English translation 559

Abraham our father went and invited all the great ones of the generation, and Sarah our mother invited their wives, and each one brought her son with her, etc., and a miracle occurred for Sarah our mother, etc., and she nursed all of them."

אברהם אבינו הלך וזימן כל גדולי הדור ושרה אמנו זימנה את נשותיהם וכל אחת הביאה את בנה עמה כו' ונעשה נס בשרה אמנו כו' והניקה את כולן",

English translation 560

This is the most sublime perfection in divine service. And the explanation of this is –

וואס דאס איז א שלימות הכי נעלית אין עבודה. והביאור בזה –

English translation 561

And with an introduction of a wondrous thing in this matter

ובהקדים א דבר פלא אין דעם ענין

English translation 562

(and also in this there is a wonderful lesson that one does not focus on it,

(און אויך אין דערויף איז דא א הוראה נפלאה וואס מ'שטעלט זיך ניט אויף דעם,

English translation 563

as will be explained below):

כדלקמן):

English translation 564

Our sages of blessed memory relate that "

רז"ל דערציילן 91 אז "

English translation 565

(Abraham converted the men and)

(אברהם הי' מגייר את האנשים ו)

English translation 566

Sarah converted the women" –

שרה מגיירת את הנשים" –

English translation 567

But regarding the gentiles who came with their children to the feast that Abraham made on the day of the weaning of Isaac,

בנוגע אבער צו די גוים וואס זיינען געקומען מיט זייערע קינדער צו דעם משתה וואס אברהם האט געמאכט ביום הגמל את יצחק,

English translation 568

they

זיינען

English translation 569

(a part of them)

(א חלק פון זיי)

English translation 570

remained gentiles even afterward.

געבליבן גוים אויך נאכדעם.

English translation 571

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 572

They were not merely ordinary gentiles,

זיי זיינען ניט נאר געווען סתם גוים,

English translation 573

but a part of them came with the entire intention to prove that what Abraham and Sarah had borne a child never happened at all,

נאר א חלק פון זיי זיינען געקומען מיט די גאנצע כוונה צו באווייזן אז דאס וואס אברהם ושרה האבן געבארן א קינד איז לא היו דברים מעולם,

English translation 574

they were "the scoffers of the generation,"

זיי זיינען געווען "ליצני הדור",

English translation 575

and to such an extent that they came from afar and troubled themselves and also brought along the very small children

ועד כדי כך אז זיי זיינען געקומען ממרחקים און מטלטל געווען זיך און אויך מיטגעבראכט די גאר קליינע קינדער

English translation 576

(sucklings) –

(ויונקי שדים) –

English translation 577

perhaps it would be given to them that they could prove to everyone that what Abraham and Sarah say, that they bore a child, never happened at all!

אפשר וועט זיך זיי איינגעבן אז מ'וועט אלעמען קענען באווייזן אז דאס וואס אברהם ושרה זאגן אז זיי האבן געבארן א קינד איז לא הי' מעולם!

English translation 578

So what did Sarah do –

איז וואס האט שרה געטאן –

English translation 579

"Sarah nursed children,"

"היניקה בנים שרה",

English translation 580

she nursed the children of those very gentiles,

זי האט מניק געווען די בנים פון אט-א די גוים,

English translation 581

the "scoffers of the generation"!

די "ליצני הדור" 92!

English translation 582

For in order to prove that she indeed gave birth to Isaac,

וואס בכדי צו באווייזן אז זי האט טאקע געבארן יצחק,

English translation 583

it would have been sufficient for her to nurse her son Isaac –

וואלט געווען גענוג אז זי זאל מניק זיין איר זון יצחק –

English translation 584

nevertheless she nursed all the children of the gentiles,

אעפ"כ האט זי מניק געווען אלע בנים פון די גוים,

English translation 585

and she nursed them with her milk,

און זיי מניק געווען מיט איר חלב,

English translation 586

which is after all her blood,

וואס דאס איז דאך איר דם,

English translation 587

"blood is transformed and becomes milk,"

"דם נעכר ונעשה חלב" 93,

English translation 588

and this stands in a clear manner, etc.,

און דאס שטייט אין אן אופן מבורר כו',

English translation 589

as explained in the discourses that elucidate the matter of the counting of the Omer!

כמבואר אין די דרושים וואס זיינען מבאר ענין ספירת העומר 94!

English translation 590

This is indeed a wondrous thing!

וואס דאס איז דאך א דבר פלא!

English translation 591

From this, however, there is the lesson regarding how much one must endeavor to influence the surrounding world,

דערפון האט מען אבער די הוראה אויף וויפל מ'דארף זיך משתדל זייך אין משפיע זיין אויף דער וועלט ארום,

English translation 592

to such an extent that even those who come to disturb and mock, etc. –

עד כדי כך אז אפילו די וואס קומען שטערן און לאכן כו' –

English translation 593

Sarah nurses their children!

איז שרה מניק בניהם!

English translation 594

For in the time of Sarah this was spoken about regarding "nursing children" of gentiles –

וואס בזמן שרה האט זיך דאס גערעדט וועגן "היניקה בנים" פון גוים –

English translation 595

after the giving of the Torah,

לאחרי מ"ת,

English translation 596

when the matter of "You have chosen us from all the nations" was opened –

ווען עס האט זיך אויפגעטאן דער ענין פון "אתה בחרתנו מכל העמים " 95 –

English translation 597

the lesson from this is regarding the effort with other Jews:

איז די הוראה דערפון בנוגע צו דער השתדלות מיט אנדערע אידן:

English translation 598

A person must endeavor to influence all other Jews and give them all the matters in Torah and commandments and Judaism in general that they need to have,

א איך דארף זיך משתדל זיין צו משפיע זיין אויף אלע אנדערע אידן און זיי געבן אלע ענינים אין תומ"צ און אידישקייט בכלל וואס זיי דארפן האבן,

English translation 599

Until even when it is about Jews who come to weaken him from his Judaism,

ביז אפילו ווען עס רעדט זיך וועגן אידן וואס קומען אים אפשוואכן פון זיין אידישקייט,

English translation 600

and they bring along with this their children, etc. – it is "nursing children":

און זיי ברענגען מיט דערביי זייערע קינדער כו' - איז "היניקה בנים":

English translation 601

He must give the children,

ער דארף געבן די קינדער,

English translation 602

and also the parents who are "children"

און אויך די עלטערן וואס זיינען "קינדער"

English translation 603

("children")

("בנים")

English translation 604

in Judaism,

אין אידישקייט,

English translation 605

nourishment,

שפייז,

English translation 606

which gives them vitality,

וואס גיט זיי חיות,

English translation 607

and a nourishment of "milk" and "water" of Torah,

און א שפייז פון "חלב" און "מים" של תורה 96,

English translation 608

and in a manner that this comes from his "blood,"

און אין אן אופן אז דאס קומט פון זיין "דם",

English translation 609

from his own vitality.

פון זיין אייגענעם חיות.

English translation 610

And in essence:

ובנקודה:

English translation 611

A Jew must know that his purpose is to help out and influence all other Jews,

א איד דארף וויסן אז זיין ענין איז ארויסצוהעלפן און משפיע זיין אויף אלע אנדערע אידן,

English translation 612

without any distinction which Jews,

אן קיין אונטערשייד וועלכע אידן,

English translation 613

even Jews who come to mock and weaken Judaism.

אפילו אידן וואס קומען אפלאכן און אפשוואכן אידישקייט.

English translation 614

The question, however, is

די שאלה איז אבער

English translation 615

(as above):

(כנ"ל):

English translation 616

The entire divine service of Sarah during the one hundred and twenty-seven years of the life of Sarah,

די גאנצע עבודה פון שרה במשך די קכ"ז שנה פון חיי שרה,

English translation 617

up to her most sublime divine service of "Sarah nursed children" which occurred with her,

ביז צו איר עבודה הכי נעלית פון "היניקה בנים שרה" וואס איז ביי איר געווען,

English translation 618

is discussed in the portion of Vayeira –

רעדט זיך אין פ' וירא –

English translation 619

but in the portion of Chayei Sarah, it is all discussed after the passing of Sarah

משא"כ אין דער סדרה שלאח"ז רעדט זיך אלץ לאחרי פטירת שרה

English translation 620

(except for the first verse) –

(חוץ פון דעם ערשטן פסוק) –

English translation 621

how is it possible that the entire portion should be called by the name "Chayei Sarah"?!

איז היתכן אז דער גאנצער סדרה זאל אנגערופן ווערן מיטן נאמען "חיי שרה"?!

English translation 622

So the explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 623

When does one know whether a person's divine service was in perfection all the days of his life –

ווען ווייסט מען צי די עבודה פון א מענטשן איז געווען בשלימות כל ימי חייו –

English translation 624

this is specifically when he is just before his passing,

איז דאס דוקא ווען ער האלט קודם פטירתו,

English translation 625

for then one can see that all his days he served his divine service in perfection.

ווארום דעמולט קען מען זען אז כל ימיו האט ער עובד געווען עבודתו בשלימות.

English translation 626

And therefore,

און דערפאר,

English translation 627

when one makes the accounting and summation of how a person's divine service was all the days of his life –

ווען מאכט מען דעם חשבון און סך-הכל ווי די עבודה פון א מענטשן איז געווען כל ימי חייו –

English translation 628

this is just before his passing,

איז דאס קודם פטירתו,

English translation 629

and as our sages of blessed memory said "Repent one day before your death."

וע"ד מארז"ל 97 "שוב יום אחד לפני מיתתך".

English translation 630

And according to the concept, as it was with Abraham our father –

וע"ד ווי דאס איז געווען ביי אברהם אבינו –

English translation 631

"And Abraham was old, advanced in days," known is the explanation of this,

"ואברהם זקן בא בימים" 98 כידוע דער פירוש בזה 99,

English translation 632

that specifically when it was "And Abraham was old," then "Abraham was not drawn near in one day or in one time, but his deeds drew near for him in all his days," it was seen that "advanced in days," "in those supernal days, in those known days in the secret of faith,"

אז דוקא ווען ס'איז געווען "ואברהם זקן" אז "לא אתקריב אברהם ביומא חדא או בזמנא חדא אלא עובדוי קריבו לי' בכל יומוי" האט מען געזען אז "בא בימים" "באינון יומין עלאין באינון יומין ידיעאן ברזא דמהימנותא",

English translation 633

and his service is in the ultimate perfection.

און עבודתו איז בתכלית השלימות.

English translation 634

This means that the last day of a person's life elevates and vitalizes all the days and years that preceded it.

דאס הייסט אז דער יום האחרון פון חיי האדם איז מעלה ומחי' די אלע ימים ושנים שלפנ"ז.

English translation 635

From this is also understandable regarding Sarah:

וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק בנוגע צו שרה:

English translation 636

specifically on the last day of her life,

דוקא ביום האחרון פון חיי',

English translation 637

which is what is discussed in the first verse in the portion of Chayei Sarah,

וואס וועגן דעם רעדט זיך אין דעם ערשטן פסוק אין פ' חיי שרה,

English translation 638

it was known that her service throughout all the 127 years of Sarah's life was in perfection,

האט מען געוואוסט אז עבודתה במשך אלע קכ"ז שנה שני חיי שרה איז געווען בשלימות,

English translation 639

As it is stated in Midrash Rabbah at the beginning of the portion of Chayei Sarah

ווי עס שטייט אין מדרש רבה ר"פ חיי שרה

English translation 640

(on "And the life of Sarah was one hundred years")

(אויף "ויהיו חיי שרה מאה שנה")

English translation 641

"The Lord knows the days of the perfect, and their inheritance shall be forever,

"יודע ה' ימי תמימים ונחלתם לעולם תהי 100,

English translation 642

just as they are perfect, so their years are perfect,

כשם שהן תמימים כך שנותם תמימים,

English translation 643

at twenty years old she was as at seven years old for beauty,

בת כ' כבת ז' לנוי,

English translation 644

at one hundred years old she was as at twenty years old for sin,"

בת ק' כבת עשרים שנה לחטא",

English translation 645

and when can it be known that all the 127 years of Sarah were perfect – that is specifically on her last day.

וואס ווען קען מען וויסן אז אלע קכ"ז שנים פון שרה זיינען געווען תמימים - איז דאס דוקא ביום האחרון שלה.

English translation 646

Only then can it be said that it is "the life of Sarah." For this matter, that the service of Sarah must be in perfection,

דוקא דעמולט קען מען זאגן אז ס'איז "חיי שרה". ווארום ענין זה אז עבודתה של שרה דארף זיין בתמימות,

English translation 647

is a necessity,

איז א דבר המוכרח,

English translation 648

it is not an embellishment. And if she is not perfect,

דאס איז ניט קיין הידור. און אויב זי איז ניט קיין תמימה,

English translation 649

there is lacking in her vitality,

פעלט אין איר חיות,

English translation 650

in "the life of Sarah." Consequently,

אין "חיי שרה". במילא,

English translation 651

at the time that one sees on her last day that she is in perfection,

בשעת מ'זעט ביום האחרון שלה אז זי איז בתמימות,

English translation 652

from which one sees that all her days are perfect days –

וואס דערפון זעט מען אז כל ימי' זיינען ימים תמימים –

English translation 653

one knows then that it was "the life of Sarah,"

וויסט מען דעמולט אז ס'איז געווען "חיי שרה",

English translation 654

that all her years were living, perfect years,

אז אלע אירע יארן זיינען געווען לעבעדיקע תמימות'דיקע יארן,

English translation 655

And furthermore:

ביז נאכמער:

English translation 656

Not only that in Sarah there were perfect years,

ניט נאר וואס בא שרה'ן איז געווען שנים תמימים,

English translation 657

"at twenty years old she was as at seven years old for beauty,

"בת כ' כבת ז' לנוי,

English translation 658

at one hundred years old she was as at twenty years old for sin" –

בת ק' כבת כ' שנה לחטא" –

English translation 659

but she certainly continually ascended in her service from year to year. Her service in the later time was in such a manner that she elevated and vitalized all her earlier services and years,

נאר זי איז זיכער כסדר נתעלה געווארן בעבודתה משנה לשנה. איז איר עבודה אין דעם שפעטערדיקן זמן געווען אין אזא אופן אז זי האט מעלה געווען און מחי' געווען אלע אירע פריערדיקע עבודות און יארן,

English translation 660

so that they too were elevated to the higher level

אז אויך זיי זיינען נתעלה געווארן אין דער העכערער מדריגה

English translation 661

(of her later level),

(פון איר שפעטערדיקער דרגא),

English translation 662

until her most elevated service before her passing elevated and vitalized all earlier services and levels –

ביז אז איר עבודה הכי נעלית קודם הסתלקותה האט מעלה און מחי' געווען אלע פריערדיקע עבודות און מדריגות –

English translation 663

so that "the years of the life of Sarah – all of them were equal for good":

אזוי אז "שני חיי שרה - כולן שוין לטובה":

English translation 664

all the earlier years were equal to the most elevated level before her passing.

די אלע פריערדיקע שנים זיינען געווען בשוה צו דער דרגא הכי נעלית קודם הסתלקותה 101.

English translation 665

The above

האמור לעיל

English translation 666

(that on the last day of a person's life is the perfection of all his service, etc.)

(אז ביום האחרון פון חיי האדם איז די שלימות פון כל עבודתו וכו')

English translation 667

is not a simple interpretation or allusion and the like –

איז ניט קיין פשט'ל און רמז וכיו"ב –

English translation 668

rather, this is stated explicitly in Iggeret HaKodesh of the old Rebbe:

נאר דאס שטייט בפירוש אין אגרת הקודש פון דעם אלטן רבי'ן:

English translation 669

He explains that on the day of passing of a righteous person, there is drawn from level to level,

ער איז מבאר 102 אז ביום ההסתלקות פון א צדיק ווערט נמשך פון מעלה מעלה,

English translation 670

from the Thirteen Attributes of Mercy,

פון די י"ג מדות הרחמים,

English translation 671

from the rectification of "and preserving kindness,"

פון תיקון "ונוצר חסד",

English translation 672

down here –

דא למטה –

English translation 673

"all the toil of man that his soul toiled in his life above in the aspect of concealment and hiding is revealed and shines in the aspect of revelation from above downward at the time of his passing, and behold, through the revelation of the illumination of the rectification of 'and preserving kindness' at their passing, the kindness of the Lord from world to world shines upon those who fear Him and works salvations in the midst of the land, etc.,"

"כל עמל האדם שעמלה נפשו בחייו למעלה בבחי' העלם והסתר מתגלה ומאיר בבחי' גילוי מלמעלה למטה בעת פטירתו והנה ע"י גילוי הארת תיקון ונוצר חסד בפטירתן מאיר חסד ה' מעולם עד עולם על יראיו ופועל ישועות בקרב הארץ כו'",

English translation 674

the concept of "the nursing of the children of Sarah"

דער ענין פון "היניקה בנים שרה"

English translation 675

(as is known),

(כנ"L),

English translation 676

And then

און דעמולט

English translation 677

(at the time of his passing)

(בעת פטירתו)

English translation 678

all his service throughout all the days of his life is also elevated from below upward to its root and source,

ווערט כל עבודתו במשך כל ימי חייו אויך נתעלה מלמטלמ"ע לשרשו ומקורו,

English translation 679

as explained in the discourses of Lag BaOmer.

כמבואר אין דרושי ל"ג בעומר 103.

English translation 680

According to the above, one will also understand the connection of the portion of Chayei Sarah

ע"פ הנ"ל וועט מען אויך פארשטיין דער קשר פון פ' חיי שרה

English translation 681

(which is read in the fixed year this year on the Shabbat of blessing the month of Kislev)

(וואס מ'לייענט בקביעות שנה זו בשבת מברכים החודש כסלו)

English translation 682

with the concept of the third day and the sixth day in which "it was good" was repeated

מיט דעם ענין פון יום השלישי והששי שהוכפל בו כי טוב

English translation 683

(which in the fixed year, Rosh Chodesh Kislev falls on the sixth day of the week,

(וואס בקביעות שנה קומט אויס ראש חודש כסלו ביום הששי בשבוע,

English translation 684

dependent on Rosh Hashanah which was on the third day of the week):

תלוי בר"ה וואס איז געווען ביום השלישי בשבוע):

English translation 685

It was discussed earlier that all the work of Sarah during the days of her life stands in completeness and in the manner of "the life of Sarah" on the day of her passing. From this it is also understood regarding her work and sublime completeness of "Sarah nursed children."

מ'האט גערעדט פריער או כל העבודה פון שרה במשך ימי חיי' שטייט בשלימות און אין אופן פון "חיי שרה" ביום פטירתה. וואס דערפון איז אויך מובן בנוגע צו דער עבודה ושלימות הנעלית שלה פון "היניקה בנים שרה"

English translation 686

(as explained above in section 21). –

(המבואר לעיל סכ"א). –

English translation 687

That the work of "Sarah nursed children,"

וואס די עבודה פון "היניקה בנים שרה",

English translation 688

to influence all people,

צו משפיע זיין צו אלע מענטשן,

English translation 689

even to "the scoffers of the generation" etc. –

אפילו צו "ליצני הדור" וכו' –

English translation 690

is the matter of "it was doubled because it is good." As is known, "it was doubled because it is good" is connected with "good for heaven and good for the creations,"

איז דער ענין פון הוכפל בו כי טוב. כידוע 104 אז הוכפל בו כי טוב איז פארבונדן מיט "טוב לשמים וטוב לבריות " 105,

English translation 691

that one should do not only in matters of "good for heaven,"

אז מ'זאל טאן ניט נאר אין ענינים פון "טוב לשמים",

English translation 692

but also in matters that are "good for the creations,"

נאר אויך אין ענינים וואס זיינען "טוב לבריות",

English translation 693

as is known the precision of the old Rebbe in "creations,"

כידוע דער דיוק פון דעם אלטן רבי'ן 106 אין "בריות",

English translation 694

those whose only virtue is that they were created by the Most High,

אזוינע וואס זייער איינציקע מעלה איז אז זיי זיינען נברא געווארן דורך דעם אויבערשטן,

English translation 695

with them too one must do.

איז אויך מיט זיי דארף מען טאן.

English translation 696

That as mentioned,

וואס כאמור,

English translation 697

is the content of the work of "Sarah nursed children,"

איז דאס דער תוכן העבודה פון "היניקה בנים שרה",

English translation 698

that she influenced also to those who have no virtues at all,

אז זי האט משפיע געווען אויך צו אזוינע וואס האבן ניט קיין שום מעלות,

English translation 699

they come only to weaken and mock,

זיי קומען נאר צו מחליש זיין און אפלאכן,

English translation 700

they are mere "creations,"

זיי זיינען "בריות" בעלמא,

English translation 701

and to them too is the nursing of Sarah,

און אויך זיי איז היניקה שרה,

English translation 702

And she was not satisfied with giving them a small thing,

און זי האט זיך ניט מסתפק געווען מיטן געבן זיי א דבר קטן,

English translation 703

rather she gave them milk that was made from her blood – she did with the mere "creations,"

נאר זי האט זיי געגעבן חלב וואס נעשה מדם שלה - זי האט געטאן מיט די "בריות" בעלמא,

English translation 704

in "good for the creations,"

אין "טוב לבריות",

English translation 705

no less than she did in "good for heaven."

ניט ווייניקער ווי זי האט געטאן אין "טוב לשמים".

English translation 706

Until she even sacrificed herself for this. For there was a rationale to say:

ביז אז זי האט זיך אויף דעם מוסר נפש געווען. ווארום ס'איז דאך געווען א סברא צו זאגן:

English translation 707

Why should she exert herself together with her son Isaac and nurse milk also to all these children of the nations,

וואס דארף זי זיך איינשטעלן צוזאמען מיט איר זון יצחק און מניק זיין חלב אויך צו די אלע בנים פון די גוים,

English translation 708

she could nurse only Isaac her son and through this they too would see that Isaac is her son?!

זי קען מניק זיין נאר יצחק בנה און דורך דעם וועלן אויך זיי זען אז יצחק איז איר זון?!

English translation 709

– Nevertheless, she exerted herself and her son and "Sarah nursed children"!

- אעפ"כ האט זי זיך און איר זון איינגעשטעלט און "היניקה בנים שרה"!

English translation 710

The above is also connected with the instruction

הנ"ל איז אויך פארבונדן מיט דער הוראה

English translation 711

(above from section 8 onward)

(הנ"ל ס"ח ואילך)

English translation 712

of the nineteenth of Kislev

פון י"ט כסלו

English translation 713

(which in the fixed calendar of this year the nineteenth of Kislev also falls on the third day on which it was doubled because it is good,

(וואס בקביעות שנה זו קומט אויס י"ט כסלו אויך ביום השלישי שהוכפל בו כי טוב,

English translation 714

good for heaven and good for the creations)

טוב לשמים וטוב לבריות)

English translation 715

etc. – that there must be specifically the spreading of the wellsprings outward. That this is simply the matter of "Sarah nursed children" –

וכו' - אז עס דארף זיין הפצת המעינות חוצה דוקא. וואס דאס איז בפשטות דער ענין פון "היניקה בנים שרה" –

English translation 716

to reach into such an "outward" that wishes to weaken and mock Judaism,

דערגרייכן אין אזא "חוצה" וואס וויל מחליש זיין און אפלאכן פון אידישקייט,

English translation 717

and to give them also the wellsprings.

און אויך זיי געבן די מעינות.

English translation 718

That also regarding this the aforementioned claim can be made:

וואס אויך אויף דעם קען דאך זיין די טענה הנ"ל:

English translation 719

He must do his own work and do with his children,

ער דארף דאך טאן עבודת עצמו און טאן מיט זיינע קינדער,

English translation 720

and especially if his child is still an only son

ובפרט אויב זיין קינד איז נאך א בן יחיד

English translation 721

(as Isaac was to Sarah),

(ווי יצחק איז געווען בא שרה'ן),

English translation 722

and he must ensure that the child be "your seed will be called" – so where does he have room and time to occupy himself with "outward"?!

און ער דארף אויפטאן אז דער קינד זאל זיין "יקרא לך זרע" - איז וואו האט ער ארט און צייט צו פארנעמען זיך מיט "חוצה"?!

English translation 723

He is told that the instruction of the nineteenth of Kislev is –

זאגט מען אים אז די הוראה פון י"ט כסלו איז –

English translation 724

the spreading of the wellsprings outward,

הפצת המעינות חוצה,

English translation 725

that there should be "Sarah nursed children" –

אז עס זאל זיין "היניקה בנים שרה" –

English translation 726

to bend over oneself and over one's own children and go do with "outward" to spread the wellsprings there.

פארבויגן אויף זיך און אויף די אייגענע קינדער און גיין טאן מיט "חוצה" אויף דארטן פארשפרייטן די מעינות.

English translation 727

From what was discussed above

מהמדובר לעיל

English translation 728

(section 3)

(סכ"ג)

English translation 729

that "the two lives of Sarah" were "all equally good,"

אז "שני חיי שרה" זיינען געווען "כולן שוין לטובה",

English translation 730

that she was constantly elevated in her work,

אז זי איז כסדר נתעלה געווארן בעבודתה,

English translation 731

and the most sublime work before her passing elevated and enlivened all the works and years before this –

און די עבודה הכי נעלית קודם הסתלקותה האט מעלה און מחי' געווען אלע עבודות און יארן שלפנ"ז –

English translation 732

there is also an instruction for every person –

איז אויך דא א הוראה לכאו"א –

English translation 733

That first of all, in each and every day the work that he did in the days before this is not sufficient,

אז צום אלעם ערשטן איז בכל יום ויום ניט מספיק די עבודה וואס ער האט געטאן בימים שלפנ"ז,

English translation 734

rather he must constantly be elevated in his work from day to day. And in this itself –

נאר ער דארף כסדר נתעלה ווערן בעבודתו מיום ליום. און אין דעם גופא –

English translation 735

furthermore:

נאכמער:

English translation 736

Not only must he be elevated each day,

ניט דאר וואס ער דארף נתעלה ווערן בכל יום,

English translation 737

rather his more sublime work must be in such a manner that he elevates all the works and days before this.

נאר זיין עבודה נעלית יותר דארף זיין אין אזא אופן אז ער איז מעלה אלע עבודות און ימים שלפנ"ז.

English translation 738

And as explained in Tanya "the essence of repentance is in the heart and the heart has within it aspects and many levels,"

וע"ד המבואר אין תניא 107 "עיקר התשובה בלב והלב יש בו בחי' ומדרגות רבות",

English translation 739

and when he becomes elevated in his work in his heart,

און בשעת ער ווערט נתעלה בעבודתו בלב שלו,

English translation 740

the previous repentance that was with him according to the state of his heart before is not sufficient,

איז די פריערדיקע תשובה וואס איז ביי אים געווען לפי מצב לבו פריער - ניט מספיק,

English translation 741

and he must now do a higher level in repentance. And the higher level in repentance elevates all the repentances that he did until then.

און ער דארף ערשט איצטער טאן א העכערע דרגא אין תשובה 108. און די העכערע דרגא אין תשובה איז מעלה אלע תשובות וואס ער האט געטאן ביז דעמולט.

English translation 742

And since this is the case in the service of repentance,

און וויבאלד אז אזוי איז אין עבודת התשובה,

English translation 743

it is understood that this also applies to the service of Torah and commandments in general. As is known, the explanation of the old Rebbe on the phrase "repentance and good deeds,"

איז פארשטאנדיק אז עד"ז איז אויך אין עבודה פון תומ"צ בכלל. כידוע דער פירוש פון דעם אלטן רבי'ן 109 אין דעם לשון "תשובה ומעשים טובים " 110,

English translation 744

for seemingly it should have been stated in the reverse order,

דלכאורה האט עס געדארפט שטיין בסדר הפוך,

English translation 745

"good deeds and repentance,"

"מעשים טובים ותשובה",

English translation 746

because "repentance" is a detail within "good deeds" –

ווארום "תשובה" איז א פרט אין "מעשים טובים" –

English translation 747

rather, repentance causes that the "deeds" should be "good deeds,"

נאר תשובה טוט אויף אז די "מעשים" זאלן זיין "מעשים טובים",

English translation 748

therefore repentance is mentioned first. From this it is understood that the manner of the service of repentance is then drawn also into the service of Torah and commandments.

דערפאר שטייט פריער תשובה. דערפון איז מובן אז דער אופן העבודה פון תשובה ווערט דערנאך נמשך אויך אין דער עבודה פון תומ"צ.

English translation 749

We previously discussed at length the instruction of the Shabbat of blessing in general and the Shabbat of blessing the month of Kislev in particular,

מ'האט פריער גערעדט בארוכה די הוראה פון שבת מברכים בכלל און שבת מברכים החודש כסלו במיוחד,

English translation 750

that although one finds oneself in the double and multiplied darkness of exile, one must not be affected by it,

אז כאטש מ'געפינט זיך אין חושך כפול ומכופל פון גלות דארף מען דערפון ניט נתפעל ווערן,

English translation 751

and on the contrary –

ואדרבה –

English translation 752

to utilize it so that there should be the advantage of light from the darkness,

אויסנוצן דאס אז עס זאל זיין יתרון האור מן החושך,

English translation 753

Which is also connected to the aforementioned instruction of "Chayei Sarah,"

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט די הוראה הנ"ל פון "חיי שרה",

English translation 754

"Sarah nursed children,"

"היניקה בנים שרה",

English translation 755

the concept of "may your springs spread outward,"

דער ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה,

English translation 756

it was doubled in it that it is good,

הוכפל בו כי טוב,

English translation 757

good for heaven and good for the creations.

טוב לשמים וטוב לבריות.

English translation 758

In this, however, there comes further emphasis on that which in the fixed calendar of this year, Rosh Chodesh Kislev falls on the sixth day of the week –

אין דעם קומט אבער צו נאכמער הדגשה דערפון וואס בקביעות שנה זו איז ראש חודש כסלו ביום הששי בשבוע –

English translation 759

in addition to what was stated above that its concept is that it was doubled in it that it is good,

נוסף להאמור לעיל אז ענינו איז שהוכפל בו כי טוב,

English translation 760

good for heaven and good for the creations:

טוב לשמים וטוב לבריות:

English translation 761

The sixth day is the eve and preparation for Shabbat.

יום הששי איז דער ערב והכנה צו שבת.

English translation 762

And this is also regarding the "sixth day" of the six thousand years –

ועד"ז איז דאס אויך בנוגע צום "יום הששי" פון ששת אלפי שנים –

English translation 763

the sixth millennium,

דער אלף הששי,

English translation 764

as is known from the Ramban,

כידוע פון דעם רמב"ן 111,

English translation 765

and the middle Rebbe explains this at length,

און דער מיטעלער רבי איז דאס מבאר בארוכה 112,

English translation 766

that each day of the seven days of the week corresponds to one millennium of the seven millennia,

אז יעדער יום פון די שבעה ימות השבוע איז כנגד איין אלף פון די שבעה אלפי שנה,

English translation 767

and consequently the sixth day of the week corresponds to the sixth millennium,

ובמילא איז יום הששי בשבוע כנגד אלף הששי,

English translation 768

Thus, just as the sixth day of the week is the eve and preparation for the day of Shabbat –

איז אזוי ווי יום הששי בשבוע איז דער ערב והכנה צו יום השבת –

English translation 769

so too is the sixth millennium the eve and preparation for the seventh millennium,

אזוי אויך איז דער אלף הששי דער ערב והכנה צום אלף השביעי,

English translation 770

for the redemption,

צו דער גאולה,

English translation 771

"a day that is entirely Shabbat and rest for the life of the worlds."

"יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים".

English translation 772

And from this a Jew has the instruction while standing in the double and multiplied darkness of exile in the sixth millennium:

און דערפון האט א איד די הוראה שטייענדיק אין דעם חושך כפול ומכופל פון גלות באלף הששי:

English translation 773

Seemingly, a Jew might think to himself:

לכאורה קען א איד בא זיך טראכטן:

English translation 774

Exile is indeed a punishment, evil and bitter,

גלות איז דאך אן עונש רע ומר,

English translation 775

and it is a double and multiplied darkness – what can he do?

און ס'איז א חושך כפול ומכופל - איז וואס קען ער אויפטאן?

English translation 776

And in addition, he further realizes,

און דערצו גיט ער זיך נאך א כאפ,

English translation 777

that he is already long after the third millennium,

אז ער געפינט זיך שוין לאנג נאך דעם אלף השלישי,

English translation 778

the millennium when the giving of the Torah occurred

דעם אלף ווען ס'איז געווען מתן תורה

English translation 779

(as explained in the aforementioned Ramban),

(כמבואר אין רמב"ן הנ"ל),

English translation 780

he is far from the giving of the Torah,

ער געפינט זיך ווייט פון מתן תורה,

English translation 781

and he is already after the fifth millennium,

און ער געפינט זיך שוין נאך דעם אלף החמישי,

English translation 782

about which it is said that it is a millennium entirely of exile –

וואס אויף אים זאגט מען אז ער איז אן אלף שכולו גלות –

English translation 783

he could become completely despondent –

קען ער ווערן אינגאנצן אראפגעפאלן –

English translation 784

He is told that he is in the sixth millennium,

זאגט מען אים אז ער געפינט זיך אין אלף הששי,

English translation 785

and the sixth millennium is an eve and preparation for the redemption.

וומס אלף הששי איז אן ערב והכנה צו די גאולה.

English translation 786

And consequently the Jew understands,

און במילא פארשטייט דער איד,

English translation 787

that in essence exile is not a punishment,

אז בעצם איז גלות ניט קיין עונש,

English translation 788

rather it is a path to arrive at the redemption. For one cannot say that the King of kings, the Holy One, blessed be He, sent His only son simply into exile –

נאר דאס איז א דרך אויף צוקומען צו דער גאולה. ווארום מ'קען דאך ניט זאגן אז דער מלך מלכי המלכים הקב"ה האט געשיקט זיין בן יחיד סתם אזוי אין גלות –

English translation 789

rather certainly this is a path to arrive at the redemption,

נאר זיכער איז דאס א דרך אויף צוקומען צו דער גאולה,

English translation 790

and the entire intention in the double and multiplied darkness of exile is,

און די גאנצע כוונה אין דעם חושך כפול ומכופל פון גלות איז,

English translation 791

that a Jew should overcome the darkness and bring out the advantage of light that comes specifically from the darkness.

אז א איד זאל זיך מתגבר זיין אויפן חושך און ארויסברענגען דעם יתרון האור וואס קומט מן החושך דוקא.

English translation 792

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 793

It is said that the sixth millennium,

מ'זאגט אז דער אלף הששי,

English translation 794

which corresponds to the sixth day,

וואס איז כנגד יום הששי,

English translation 795

it was doubled in it that it is good,

איז הוכפל בו כי טוב,

English translation 796

and not only was it doubled in it that it is good as on the third day,

און ניט נאר הוכפל בו כי טוב ווי ביום השלישי,

English translation 797

rather the Torah adds further that on the sixth day there was "very good." For because of the double and multiplied darkness that exists in the sixth millennium,

נאר די תורה גיט נאך צו אז ביום הששי איז געווען "טוב מאד" 114. ווארום מצד דעם חושך כפול ומכופל וואס איז דא אין אלף הששי,

English translation 798

which is more than mere darkness –

וואס איז נאכמער ווי חושך סתם –

English translation 799

there comes an even greater advantage of light –

קומט צו נאך מערער יתרון האור –

English translation 800

"very good."

"טוב מאד".

English translation 801

Which is the general instruction of the concept of Chanukah

וואס דאס איז די הוראה כללית פון דעם ענין פון חנוכה

English translation 802

(as above)

(כנ"ל)

English translation 803

– that although there was the darkness of the exile of the Greeks –

- אז כאטש ס'איז געווען א חושך הגלות פון די יוונים –

English translation 804

"and to You, my darkness,"

איז "והוי' יגי' חשכי",

English translation 805

from this emerged a most sublime light.

דערפון איז ארויס געקומען אן אור הכי נעלה.

English translation 806

Until from this emerged the concept of the lighting of the Chanukah candles,

ביז אז דערפון איז ארויסגעקומען דער ענין פון הדלקת נרות חנוכה,

English translation 807

which are the only candles that are lit on weekdays:

וואס זיי זיינען די איינציקע נרות וואס מ'צינדט אן בימות החול:

English translation 808

Thus one lights candles on Shabbat and on festivals,

אזוי צינדט מען אן נרות בשבת וביו"ט,

English translation 809

but on weekdays there is no lighting of candles;

אבער בימות החול איז ניטא קיין הדלקת נרות;

English translation 810

Chanukah reveals that also on weekdays,

חנוכה טוט אויף אז אויך בימות החול,

English translation 811

in a state of "weekday,"

אין א מצב פון "חול",

English translation 812

one lights candles.

צינדט מען אן נרות.

English translation 813

And from this emerges the advantage of light from darkness –

און דערפון קומט ארויס דער יתרון האור מן החושך –

English translation 814

That specifically "these lights are never nullified,"

אז דוקא "הנרות הללו אינן בטלין לעולם",

English translation 815

Which does not exist in the lights of Shabbat and Yom Tov,

וואס דאס איז ניטא בא נרות שבת ויו"ט,

English translation 816

And even not in the lights of the Menorah in the Temple,

און אפילו ניט בא נרות המנורה אין מקדש,

English translation 817

Although they are the cause for the lights of Chanukah

כאטש זיי זיינען די סיבה אויף נרות חנוכה

English translation 818

(As explained elsewhere the superiority of the lights of Chanukah over the lights of Shabbat and the lights of the Menorah in the Temple),

(וכמבואר בכ"מ די מעלה פון נרות חנוכה אויף נרות שבת און נרות המנורה במקדש),

English translation 819

Because specifically in Chanukah the kindling of the lights comes into a state of darkness,

וארום דוקא בא חנוכה קומט די הדלקת הנרות אין א מצב פון חושך,

English translation 820

And "And G-d was my light in my darkness,"

און "והוי' יגי' חשכי",

English translation 821

And consequently the advantage of light from darkness is realized,

ובמילא ווערט דער יתרון האור מן החושך,

English translation 822

In a manner of "very good."

אין אן אופן פון "טוב מאד".

English translation 823

And from this is the lesson for each person in our time –

וואס דערפון איז די הוראה לכאו"א בזמננו זה –

English translation 824

That one must engage in spreading the wellsprings outward,

אז מ'דארף טאן אין הפצת המעינות חוצה,

English translation 825

To disseminate outward not only the "waters" of Torah,

מפיץ זיין אין חוצה ניט נאר "מים" שבתורה,

English translation 826

The revealed aspect of Torah,

נגלה דתורה,

English translation 827

But also the "milk" and "oil" of Torah –

נאר אויך "חלב" און "שמן" שבתורה –

English translation 828

The inner dimension of Torah,

פנימיות התורה 115,

English translation 829

As it is said "honey and milk are under your tongue,"

כמ"ש 116 "דבש וחלב תחת לשונך",

English translation 830

Which refers to the inner dimension of Torah,

וואס דאס גייט אויף פנימיות התורה 117,

English translation 831

And in a manner that the "oil" of Torah becomes an "oil lamp" –

און אין אן אופן אז די "שמן" שבתורה ווערט "נר של שמן" –

English translation 832

That the inner dimension of Torah "oil"

אז די פנימיות התורה "שמן"

English translation 833

(And "milk")

(ו"חלב")

English translation 834

Of Torah illuminates the world,

שבתורה באלייכט די וועלט,

English translation 835

And they should act in this without looking at the concealments and veils in the world.

און טאון אין דעם ניט קוקנדיק אויף די העלמות והסתרים אין וועלט.

English translation 836

On the contrary:

ואדרבה:

English translation 837

The entire intention of the double and multiplied darkness and of all the concealments and veils is,

די גאנצע כוונה פון דעם חושך כפול ומכופל און פון אלע העלמות והסתרים איז,

English translation 838

That this should bring about an intensification in service –

אז דאס זאל ארויסברענגען א התגברות אין עבודה –

English translation 839

Consequently this must evoke an intensification in the service of spreading the wellsprings outward.

במילא מוז דאס ארויסרופן א התגברות אין דער עבודה פון הפצת המעינות חוצה.

English translation 840

Therefore,

וואס דעריבער,

English translation 841

When someone comes with a claim that he cannot engage in service at all,

בשעת איינער קומט מיט א טענה אז ער קען ניט טאן אין עבודה בכלל,

English translation 842

And in the service of spreading the wellsprings outward in particular,

און אין דער עבודה פון הפצת המעינות חוצה במיוחד,

English translation 843

Because there is a double and multiplied darkness and there are obstacles and hindrances etc. - one tells him that this is not a claim. On the contrary –

ווייל ס'איז א חושך כפול ומכופל און עס זיינען פאראן מניעות ועיכובים וכו' - זאגט מען אים אז דאס איז קיין טענה ניט. ואדרבה –

English translation 844

It is precisely the opposite:

ס'איז פונקט פארקערט:

English translation 845

The fact that there is a double and multiplied darkness should bring out in him more light than would have been otherwise!

דאס וואס ס'איז דא א הושך כפול ומכופל דארף ביי אים ארויסברענגען נאכמער אור ווי עס וואלט געווען בלאו הכי!

English translation 846

Since there is more darkness in the world,

וויבאלד אז ס'איז דא מער חושך אין וועלט,

English translation 847

It brings out more that he must illuminate with the light of Torah and commandments and Judaism in every place,

ברענגט עס נאכמער ארויס אז ער דארף מאיר זיין מיטן אור פון תורה ומצוות און אידישקייט בכל מקום,

English translation 848

Also in the places that wish to prevent and hinder from fulfilling Torah and commandments;

אויך אין די מקומות וואס ווילן מונע ומעכב זיין פון מקיים זיין תומ"צ;

English translation 849

It must be "the nursing of sons, Sarah."

עס דארף זיין "היניקה בנים שרה".

English translation 850

And they should act in this –

און טאן אין דעם –

English translation 851

Beginning with the general matters,

אנהויבנדיק פון די ענינים הכלליים,

English translation 852

Which also include within themselves the matter of the lights of the holy Shabbat and Yom Tov,

וואס זיינען אויך כולל אין זיך דעם ענין פון נרות שבת קודש ויו"ט,

English translation 853

And family purity,

און טהרת המשפחה,

English translation 854

And the kashrut of eating and drinking,

און כשרות האכילה ושתי',

English translation 855

And love of Israel,

און אהבת ישראל,

English translation 856

Education,

חינוך,

English translation 857

Torah,

תורה,

English translation 858

Tefillin,

תפילין,

English translation 859

Mezuzah,

מזוזה,

English translation 860

Charity and a house full of books –

צדקה און בית מלא ספרים –

English translation 861

Yavneh and its sages.

יבנה וחכמי'.

English translation 862

Until, and especially –

ביז, ובפרט –

English translation 863

In this matter that is time-dependent –

אין דעם ענין שהזמן גרמא –

English translation 864

To illuminate Jews in every place where they are with "Torah is light,"

באליכטן אידן בכל מקום שהם מיט "תורה אור",

English translation 865

By uniting all Jews together in an eternal and true unity,

דורך מאחד זיין אלע אידן צוזאמען אין אן אחדות נצחית און אמיתית,

English translation 866

Through purchasing a letter in a Torah scroll.

דורך קניית אות בספר תורה.

English translation 867

And as has been discussed many times that each person can engage in this,

וכמדובר כמ"פ אז כאו"א קען טאן אין דעם,

English translation 868

And consequently each person must engage in this,

ובמילא דארף כאו"א טאן אין דעם,

English translation 869

And even those who have already engaged in this and succeeded,

און אפילו די וואס האבן שוין אין דעם געטאן און מצליח געווען,

English translation 870

They should not say "rejoice, my innards" and that they need not do more –

זאלן זיי ניט זאגן "שישו בני מעי" 118 און אז מער דארפן זיי ניט טאן –

English translation 871

Rather one tells them:

נאר מ'זאגט זיי:

English translation 872

Just as in a Torah scroll in its simple sense, through the completion of the last letter it becomes a complete and fit Torah scroll,

אזוי ווי אין א ספר תורה כפשוטה איז דורך דעם וואס עס ווערט נשלם דער לעצטער אות ווערט דאס א ס"ת שלימה וכשירה,

English translation 873

It becomes the perfection of all the other letters,

עס ווערט די שלימות פון אלע אנדערע אותיות,

English translation 874

Regardless of how many letters one had already written previously –

ניט קוקנדיק וויפל אותיות מ'האט שוין געשריבן פון פריער –

English translation 875

So too, through inscribing one single Jew in this Torah scroll,

אזוי אויך דורך פארשרייבן איין און איינציקן איד אין דער ס"ת,

English translation 876

All the other Jews who were previously inscribed in the Torah scroll are completed,

ווערן נשלם אלע אנדערע אידן וואס מ'האט ביז דעמולט פארשריבן אין דער ס"ת,

English translation 877

Even if that is a multitude of Jews.

אפילו אויב דאס איז א ריבוי אידן.

English translation 878

Regarding this he can argue to the contrary:

עד"ז קען ער טענה'ן לאידך גיסא:

English translation 879

He exerted himself and traveled to speak with a Jew about inscribing himself in the Torah scroll,

ער האט זיך משתדל געווען און געפארן רעדן מיט א אידן וועגן פארשרייבן זיך אין דער ס"ת,

English translation 880

And after all the speaking it turned out that that one had already inscribed himself in a Torah scroll –

און נאכן גאנצן רעדן האט זיך ארויסגעוויזן אז יענער האט זיך שוין פארשריבן אין א ס"ת –

English translation 881

It turns out that what he did brings no benefit!

קומט אויס אז דאס וואס ער האט געטאן ברענגט קיין תועלת ניט!

English translation 882

He indeed has the reward of the going and the reward of the return to his spiritual "vine and fig tree,"

ער האט טאקע שכר הליכה און שכר חזרה צו "גפנו ותאנתו" הרוחניים,

English translation 883

To learn the inner dimension of Torah and the revealed aspect of Torah etc. - but seemingly there is no benefit in his action!

לערנען פנימיות התורה און נגלה דתורה וכו' - אבער ס'איז לכאורה ניטא קיין תועלת אין זיין טאן!

English translation 884

One answers him –

ענטפערט מען אים –

English translation 885

From a law in the Shulchan Aruch:

פון א דין אין שולחן ערוך:

English translation 886

There is a ruling in the Shulchan Aruch,

ס'איז א פס"ד אין שו"ע,

English translation 887

That "whoever completes a Torah scroll even one letter, it is as if he wrote it entirely" where the wording is "who completes one letter etc.,"

אז "כל המגי' ספר תורה ואפילו אות אחת הרי הוא כאילו כתבו כולו" 119 וואס דער לשון איז דא "המגי' אות אחת כו'",

English translation 888

Not "who corrects" and the like,

ניט "המתקן" וכיו"ב,

English translation 889

Meaning that it is not relevant that he should correct something in the letter,

ד.ה. אז דא איז ניט נוגע אז ער זאל עפעס מתקן זיין אין דער אות,

English translation 890

Even if the letter is fit,

אפילו אויב דער אות איז א כשירה,

English translation 891

Through the fact that he merely completes it, it is "as if he wrote it."

איז דורך דעם וואס ער איז דאס נאר מגי' איז "כאילו כתבו" *.

English translation 892

And were it not for this that he is the one who illuminates it, one cannot read from the Torah scroll,

און לולא זאת וואס ער איז דאס מגי' קען מען אין דער ספר תורה ניט לייענען,

English translation 893

and especially if one found an error in three places,

ובפרט אויב מ'האט געפונען בג' מקומות א טעות 120,

English translation 894

unlike after he has illuminated it,

משא"כ נאך דעם ווי ער איז דאס מגי',

English translation 895

even if he did not find any error there,

אפילו אויב ער האט דארטן ניט געפונען קיין טעות,

English translation 896

and he only reveals that the Torah scroll was kosher from before –

און ער איז נאר מגלה אז דער ס"ת איז כשר פון פריער –

English translation 897

one may read from it.

קען מען אין איר לייענען.

English translation 898

And this is understood in our case,

ועד"ז איז פארשטאנדיק בנדו"ד,

English translation 899

regarding the matter of speaking with Jews about inscribing themselves in the Torah scroll,

בנוגע צו דעם וואס פארט רעדן מיט אידן וועגן פארשרייבן זיך אין דער ס"ת,

English translation 900

and in practice it turns out that that person already has a letter in the Torah scroll – which is precisely this aforementioned matter regarding the correction of a letter in a Torah scroll:

און בפועל ווייזט זיך ארויס אז יענער האט שוין אן אות אין דער ס"ת - וואס דאס איז פונקט אט דער ענין הנ"ל בנוגע צו הגהת אות בס"ת:

English translation 901

that he only "illuminated" and discovered that the Jew is already inscribed in the Torah scroll.

אז ער האט נאר "מגי'" געווען און אויסגעפונען אז דער איד איז שוין פארשריבן אין דער ס"ת.

English translation 902

– And especially since he speaks with that person words that come from the heart,

– ובפרט אז ער רעדט מיט יענעם דברים היוצאים מן הלב,

English translation 903

with Chassidism and warmth,

מיט חסידישקייט און ווארעמקייט,

English translation 904

with fervor and storm,

מיט א קאך און א שטורעם,

English translation 905

and that person sees that the one speaking with him has torn himself away from his own affairs and came to speak with him and speaks with him in such a manner –

און יענער זעט אז דער וואס רעדט מיט אים האט זיך אפגעריסן פון זיינע ענינים און איז געקומען רעדן מיט אים און רעדט מיט אים אין אזא אופן –

English translation 906

it affects him that he should be with even more vitality and light etc.,

פועל'ט עס אויף אים אז ער זאל זיין מיט נאכמער חיות און ליכטיקייט וכו',

English translation 907

even when he already has a letter in the Torah scroll.

אפילו ווען ער האט שוין אן אות אין ס"ת.

English translation 908

This is also a matter of being an "illuminator" –

וואס דאס איז אויך אן ענין פון "מגי'" זיין –

English translation 909

"Illuminator" from the term "enlighten them" *120,

"מגי' " מלשון מאיר זיי *120,

English translation 910

as in "And God will illuminate my darkness" –

ע"ד "והוי' יגי' חשכי" –

English translation 911

that by speaking with that person in the aforementioned manner, he illuminates him and instills in him vitality etc.

אז דורך רעדן מיט יענעם באופן הנ"ל באלייכט ער אים און גיט אין אים אריין חיות וכו'.

English translation 912

And may it be His will that very soon they should finish writing the Torah scrolls that they have already begun writing,

ויה"ר אז בקרוב ממש זאל מען פארענדיקן שרייבן די ספרי תורה וואס מ'האט שוין אנגעהויבן שרייבן,

English translation 913

and all the letters in the Torah scrolls should be sold to Jews,

און אלע אותיות אין די ספרי תורה זאלן פארקופט ווערן צו אידן,

English translation 914

and afterwards they should write additional Torah scrolls,

און דערנאך זאל מען שרייבן נאך ספרי תורה,

English translation 915

and all those Jews who for various and sundry reasons have not yet been inscribed in a Torah scroll –

און די אלע אידן וואס מסיבות שונות ומשונות זיינען נאך ניט פארשריבן געווארן אין א ספר תורה –

English translation 916

will inscribe themselves in the Torah scrolls.

וועלן זיך פארשרייבן אין די ספרי תורה.

English translation 917

And very soon they will go with the Torah scrolls that they have already completed and the Torah scrolls that remain unfinished,

און בקרוב ממש וועט מען גיין מיט די ספרי תורה וואס מ'האט שוין געענדיקט און די ספרי תורה וואס זיינען נאך געבליבן באמצע,

English translation 918

together with Moshiach our righteousness,

צוזאמען מיט משיח צדקנו,

English translation 919

to the Holy Land,

אין ארץ הקודש,

English translation 920

"a land which the Lord your God cares for; the eyes of the Lord your God are always upon it, from the beginning of the year to the end of the year",

"ארץ אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה" 121,

English translation 921

in the "completeness of the land",

אין "שלימות הארץ",

English translation 922

together with the "completeness of the Torah",

צוזאמען מיט "שלימות התורה",

English translation 923

together with the "completeness of the people",

צוזאמען מיט "שלימות העם",

English translation 924

when then there will be the "threefold cord" of these three completions,

וואס דעמולט האט מען דעם "חוט המשולש" פון די דריי שלימות'ן,

English translation 925

as in the matter of "the third day which was doubled with 'it is good'".

ע"ד דער ענין פון "יום שלישי שהוכפל בו כי טוב".

English translation 926

And they will merit the fulfillment of the prophecy "And God will illuminate my darkness",

און מ'וועט זוכה זיין צו קיום היעוד פון "והוי' יגי' חשכי",

English translation 927

that the matter of the transformation of darkness to light will be completed,

אז עס וועט אויפגעטאן ווערן בשלימות דער ענין פון אתהפכא חשוכא לנהורא,

English translation 928

and through this there will be "the glory of the Holy One, blessed be He, will be elevated in all the worlds",

און דורך דעם וועט זיין "אסתלק יקרא דקוב"ה בכולהו עלמין " 122,

English translation 929

until it will be "and the glory of the Lord will be revealed",

ביז עס וועט זיין "ונגלה כבוד ה' גו'",

English translation 930

"and your Teacher will no longer be hidden",

"ולא יכנף עוד מוריך גו'",

English translation 931

that they will see Divinity with physical sight.

אז מ'וועט זען אלקות בראי' חושית.

English translation 932

"And they will awaken and sing, you who dwell in the dust" and they among them – the three Patriarchs

"והקיצו ורננו שוכני עפר" 123 והם בתוכם - די ג' אבות

English translation 933

(Abraham, Isaac, and Jacob),

(אברהם יצחק ויעקב),

English translation 934

and the four Matriarchs

און די ד' אמהות

English translation 935

(Sarah, Rebecca, Rachel, and Leah),

(שרה רבקה רחל ולאה),

English translation 936

about whom it is written "The Lord knows the days of the perfect, and their inheritance shall be forever", –

וואס אויף זיי שטייט "יודע ה' ימי תמימים ונחלתם לעולם תהי'", –

English translation 937

speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 938

In connection with the verse "The Lord knows the days of the perfect, and their inheritance shall be forever"

בקשר מיטן פסוק "יודע ה' ימי תמימים ונחלתם לעולם תהי'"

English translation 939

(which was previously (section 22) brought from Midrash Rabbah at the beginning of Parshat Chayei Sarah regarding Sarah)

(וואס מ'האט פריער (סכ"ב) געבראכט פון מדרש רבה ר"פ חיי שרה בנוגע צו שרה)

English translation 940

– it is known what his holiness, my father-in-law, the Rebbe, related in a talk of Yud-Tes Kislev,

- איז ידוע וואס כ"ק מו"ח אדמו"ר האט דערציילט אין א שיחה פון י"ט כסלו,

English translation 941

regarding what Reb Mendel Horodoker said on this verse.

וועגן דעם וואס ר' מענדעלע הארדאקער האט געזאגט אויף דעם פסוק.

English translation 942

(Which talk is already printed in Likkutei Dibburim):

(וואס די שיחה איז שוין געדרוקט אין לקוטי דיבורים 124):

English translation 943

"The Lord knows the days of the perfect,

"יודע ד' ימי תמימים,

English translation 944

the Lord knows, they know the name of the Lord, one can know this from the days of the perfect who draw down Divinity into the world and connect the world with Divinity,

יודע ד' וויסין דעם שם ד' קאן מען דאס וויסין פון די ימי תמימים וואס זיינען ממשיך אלקות אין וועלט און זיינען מקשר וועלט מיט אלקות,

English translation 945

with which one makes the world complete and with which one fulfills the will of Divinity,

וואס מיט דעם מאכט מען די וועלט גאנץ און און מיט דעם איז מען משלים דעם רצון אלקות,

English translation 946

the Baal Shem Tov lived twice twenty-six and once ten

דער רבי בעש"ט האט גילעבט צוויי מאהל כ"ו און איין מאל עשר

English translation 947

(sixty-two years –

(ס"ב שנה –

English translation 948

from the year 5458 until the year 5520),

פון שנת נח"ת ביז שנת תק"כ),

English translation 949

the first twenty-six corresponding to the numerical value of the hidden name of God,

די ערשטע כ"ו כמספר שם הוי" הנעלם,

English translation 950

therefore he was hidden,

דערפאר איז ער גיווען א נסתר,

English translation 951

the second twenty-six corresponds to the numerical value of the revealed name of God,

די אנדערע כ"ו איז כמספר שם הוי' הגלוי,

English translation 952

therefore he was in revelation,

דערפאר איז גיווען בהתגלות,

English translation 953

only in order that he could be revealed, he had to go through the order of the ten sefirot

נאר בכדי ער זאל קאנען נתגלה ווערין האט געדארפט דורכגיין דער סדר פון עשר ספירות

English translation 954

(which the ten sefirot draw down the hidden name of God into the revealed name of God)

(וואס די עשר ספירות זיינען ממשיך דעם שם הוי' הנעלם אין דעם שם הוי' הגלוי)

English translation 955

which are the middle ten years. And their inheritance shall be forever –

וואס דאס זיינען די מיטעלע צעהן יאר. ונחלתם לעולם תהיי –

English translation 956

with the Torah of the Baal Shem Tov we will come to our holy land." And he concludes that after Reb Mendel said this

מיט תורת הבעש"ט וועלין מיר קומען אין ארצנו הק'". און ער איז מסיים אז נאכדעם וואס ר' מענדעלע האט דאס געזאגט

English translation 957

(which was on Shavuot,

(וואס דאס איז דאך געווען בחגה"ש,

English translation 958

the day of the yahrzeit of the Baal Shem Tov)

דער יום ההילולא פון דעם בעש"ט)

English translation 959

he "danced away with great joy".

איז ער "אוועק טאנצין בשמחה גדולה".

English translation 960

That this is a wondrous and novel thing to say that in order to know the concept of the name Havayah,

וואס דאס איז א דבר פלא וחידוש זאגן אז כדי וויסן דעם ענין פון שם הוי',

English translation 961

that it is in gematria twenty-six etc.,

אז דאס איז בגימטריא כ"ו וכו' –

English translation 962

one must arrive specifically at "the days of the perfect ones,"

דארף מען אנקומען צו "ימי תמימים" דוקא,

English translation 963

to the days of the Baal Shem Tov, and without this one cannot know it!

צו ימי הבעש"ט און אן דעם קען מען דאס ניט וויסן!

English translation 964

That this is also the connection to Chayei Sarah,

וואס דאס איז אויך דער קשר צו חיי שרה –

English translation 965

for also regarding her the Midrash says the verse "The Lord knows the days of the perfect ones, and their inheritance shall be forever,"

ווארום אויך אויף איר זאגט דער מדרש דעם פסוק "יודע ה' ימי תמימים ונחלתם לעולם תהי'",

English translation 966

for through her days of the perfect ones one also arrives at "The Lord knows."

ווארום דורך אירע ימי תמימים קומט מען אויך צו "יודע ה'".

English translation 967

And may it be His will that through speaking about all these matters,

ויה"ר אז דורך ריידן אין די אלע ענינים,

English translation 968

founded upon the words of our leaders,

מיוסד אויף דברי רבותינו נשיאינו –

English translation 969

all these matters shall be fulfilled in actuality.

זאלן די אלע ענינים מקויים ווערן בפועל.

English translation 970

Beginning from the concept of "The Lord knows,"

אנהויבנדיק פון דעם ענין פון "יודע ה'" –

English translation 971

the spreading of the wellsprings outward,

הפצת המעינות חוצה,

English translation 972

learning the inner dimension of the Torah

לערנען פני' התורה

English translation 973

(the Torah of the Baal Shem Tov)

(תורת הבעש"ט)

English translation 974

and in a manner of comprehension and perception,

און אין אן אופן פון הבנה והשגה,

English translation 975

until with intellect,

ביז מיט דעת,

English translation 976

so that it shall be "The Lord knows,"

אז עס זאל זיין "יודע ה'",

English translation 977

and "he shall fix his thought with strength etc.,"

און "יתקע מחשבתו בחוזק כו'",

English translation 978

and through this comes the birth of the emotions,

און דורך דעם ווערט הולדת המדות,

English translation 979

"love and its branches and fear and its branches,"

"אהבה וענפי' ויראה וענפי'",

English translation 980

as explained in Tanya, chapter three

כמבואר אין תניא פרק שלישי 125

English translation 981

(which was repeated because it is good),

(שהוכפל בו כי טוב),

English translation 982

"And their inheritance shall be forever":

"ונחלתם לעולם תהי'":

English translation 983

Our generation, and with the Torah of the Baal Shem Tov,

דורן און מיט תורה הבעש"ט,

English translation 984

in a manner of the spreading of the wellsprings outward,

אין אן אופן פון הפצת המעינות חוצה –

English translation 985

"we shall come into our holy land,"

"וועלן מיר קומען אין ארצנו הקדושה",

English translation 986

and "their inheritance shall be forever" — the land of Israel shall be an "eternal inheritance" of the "eternal nation" that was given to them by the "Eternal God,"

און "ונחלתם לעולם תהי' " - ארץ ישראל וועט זיין א "נחלת עולם" פון דעם "עם עולם" וואס איז צו זיי געגעבן געווארן דורך "אלקי עולם",

English translation 987

as it is stated in the "eternal Torah,"

ווי עס שטייט אין "תורת עולם",

English translation 988

And this shall be in an eternal manner,

און דאס וועט זיין באופן נצחי –

English translation 989

"and their inheritance shall be forever,"

"ונחלתם לעולם תהי'",

English translation 990

and particularly according to our Rabbis, may their memory be for a blessing, that the expression "shall be"

ובפרט ע"פ מארז"ל 126 אז דער לשון "תהי'"

English translation 991

("and their inheritance shall be forever")

("ונחלתם לעולם תהי'")

English translation 992

indicates that "in their current state they shall remain,"

באווייזט אז "בהווייתן יהא",

English translation 993

And particularly since one has already done in the spreading of the wellsprings outward "enough and more,"

ובפרט אז מ'האט שוין געטאן אין הפצת המעינות חוצה "די והותר",

English translation 994

and also the hindrances and delays from the darkness of the exile,

און אויך די מניעות ועיכובים פון חושך הגלות,

English translation 995

and particularly from the scoffers,

ובפרט פון די מלעיגים,

English translation 996

have also been "enough and more,"

איז אויך געווען "די והותר" –

English translation 997

it must already be certain that "their inheritance shall be forever"!

דארף שוין זיכער זיין "ונחלתם לעולם תהי'"!

English translation 998

In the true and complete redemption through our righteous Mashiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 999

That this is also connected to the portion of Toldot,

וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט פ' תולדות –

English translation 1000

"And these are the generations of Isaac etc.,"

"ואלה תולדות יצחק גו'" –

English translation 1001

as our Rabbis, may their memory be for a blessing, said that in the future to come they will say regarding Isaac "for You are our father,"

כמארז"ל 127 אז לעתיד לבוא וועט מען זאגן אויף יצחק'ן "כי אתה אבינו " 128,

English translation 1002

Speedily in our days, literally.

במהרה בימינו ממש.

English translation 1003

He commanded to play a melody and said a discourse beginning with the words "Rabbi Acha said: 'The conversation of etc.'"

צוה לנגן ואמר מאמר ד"ה א"ר אחא יפה שיחתן כו'.

English translation 1004

As is the custom to review a verse from the weekly portion with the commentary of Rashi,

כנהוג צו אפלערנען א פסוק פון פרשת השבוע מיט פירוש רש"י,

English translation 1005

or to explain a matter that requires explanation in the plain meaning of Scripture and Rashi does not explain it,

אדער צו מבאר זיין ענין וואס דארף האבן ביאור אין פשוטו של מקרא און רש"י איז דאס ניט מבאר,

English translation 1006

and also does not say "I do not know" and the like.

און זאגט אויך ניט "לא ידעתי" וכיו"ב 129.

English translation 1007

And as discussed many times, that according to the principle that Rashi writes that "I have come only for the plain meaning of Scripture," it is understood,

וכמדובר כמ"פ אז ע"פ דער כלל וואס רש"י שרייבט 130 אז "אני לא באתי אלא לפשוטו של מקרא" איז פארשטאנדיק,

English translation 1008

that Rashi's purpose is to explain all matters that are not understood in the plain meaning of Scripture,

אז ענינו פון רש"י איז צו מבאר זיין אלע ענינים וואס זיינען ניט פארשטאנדיק אין פשש"מ,

English translation 1009

and therefore,

און דעריבער –

English translation 1010

when there is something not understood

ווען ס'איז דא א דבר בלתי מובן

English translation 1011

(apparently)

(לכאורה)

English translation 1012

in the plain meaning of Scripture and Rashi does not explain it and also does not say "I do not know,"

אין פשש"מ און רש"י איז דאס ניט מבאר און זאגט אויך ניט "לא ידעתי",

English translation 1013

it is certainly understood by itself for the five-year-old studying Scripture in the plain meaning of Scripture,

איז דאס זיכער פארשטאנדיק מעצמו פאר דעם בן חמש למקרא אין פשש"מ,

English translation 1014

or from what he learned previously in Rashi etc.

אדער פון דעם וואס ער האט געלערנט פריער אין רש"י וכו'.

English translation 1015

In our portion it is related what Eliezer said in the house of Rivkah regarding the mission that Avraham sent him to take a "wife for my son, for Yitzchak,"

אין פרשתנו ווערט דערציילט וואס אליעזר האט געזאגט אין בית רבקה וועגן דער שליחות וואס אברהם האט אים געשיקט צו נעמען א "אשה לבני ליצחק" 131 –

English translation 1016

in chapter twenty-four, verse forty, it states that Eliezer said:

איז אין קאפיטל כד פסוק מ שטייט אז אליעזר האט געזאגט:

English translation 1017

"And he said to me,

"ויאמר אלי

English translation 1018

(Avraham)

(אברהם)

English translation 1019

'The Lord, before Whom I walked, shall send His angel with you and prosper your way etc.'"

ה' אשר התהלכתי לפניו ישלח מלאכו אתך והצליח דרכך גו'".

English translation 1020

Then the five-year-old studying Scripture immediately has a question:

ווערט בא דעם בן חמש למקרא גלייך א שאלה:

English translation 1021

Earlier in the portion where it states how Avraham said the aforementioned words to Eliezer, it states:

פריער אין דער פרשה וואו עס שטייט ווי אברהם האט געזאגט די דברים הנ"ל צו אליעזר שטייט 132:

English translation 1022

"The Lord, God of the heavens, Who took me etc., He shall send His angel before you etc."

"ה' אלקי השמים אשר לקחני גו' הוא ישלח מלאכו לפניך גו'" –

English translation 1023

So how is it that Eliezer should change from Avraham's words and say

איז ווי קומט עס אז אליעזר זאל משנה זיין פון דברי אברהם און זאגן

English translation 1024

(that Avraham said to him)

(אז אברהם האט אים געזאגט)

English translation 1025

"shall send His angel with you"?!

"ישלח מלאכו אתך"?!

English translation 1026

And even if one will find a permission that Eliezer was allowed to change,

און אפילו אויב מ'וועט געפינען א היתר אז אליעזר האט געמעגט משנה זיין –

English translation 1027

but why did he change from Avraham's words?!

אבער פארוואס האט ער משנה געווען פון דברי אברהם?!

English translation 1028

One cannot answer that in the plain meaning of the verses there is no practical difference in the content of the matter whether it says "before you" or "with you,"

מ'קען ניט ענטפערן אז אין פשטות הכתובים איז קיין נפק"מ ניט אין תוכן הענין צי עס שטייט "לפניך" אדער "אתך",

English translation 1029

as we find in many places that in the plain meaning of the verses a change of language is possible if it does not change the content,

ווי מ'געפינט בכ"מ אז אין פשטות הכתובים איז מעגלעך א שינוי לשון אויב דאס איז נאר ניט משנה דעם תוכן –

English translation 1030

because regarding these two expressions "before you" and "with you," Rashi already explained earlier the difference between them:

ווייל בנוגע צו די צוויי לשונות "לפניך" און "אתך" האט רש"י שוין פריער מבאר געווען דעם חילוק ביניהם:

English translation 1031

At the beginning of the portion of Noach on the verse "Noach walked with God," Rashi explains:

אין ריש פ' נח אויפן פסוק "את האלקים התהלך נח" 133 איז רש"י מפרש:

English translation 1032

"And regarding Avraham it says 'before Whom I walked.' Noach needed support to uphold him,

"ובאברהם הוא אומר 134 אשר התהלכתי לפניו. נח הי' צריך סעד לתומכו,

English translation 1033

but Avraham would strengthen himself and walk in his righteousness on his own."

אבל אברהם הי' מתחזק ומהלך בצדקו מאליו".

English translation 1034

One cannot say that there is no difference in the simple meaning between what Eliezer said "with you" while Abraham said to him "before you."

קען מען דאך ניט זאגן אז ס'איז קיין נפק"מ ניט אין פשש"מ וואס אליעזר האט געזאגט "אתך" בשעת אברהם האט אים געזאגט "לפניך".

English translation 1035

And all the more so with a fortiori reasoning:

ובמכ"ש וק"ו:

English translation 1036

How much more so when the two expressions appear in two separate matters concerning two separate people

מה-דאך אז בשעת עס שטייען די צוויי לשונות בא צוויי באזונדערע ענינים בא צוויי באזונדערע מענטשן

English translation 1037

(Noah and Abraham)

(נח און אברהם)

English translation 1038

Rashi explains the precision in the change of language

איז רש"י מבאר דעם דיוק אין שינוי הלשון

English translation 1039

(as above)

(כנ"ל)

English translation 1040

— then certainly when it concerns a change of language by the same person

- איז דאך עאכו"כ בשעת עס רעדט זיך וועגן דעם שינוי לשון בא דעם זעלבן מענטשן

English translation 1041

(Eliezer)

(אליעזר)

English translation 1042

and in the same portion —

און אין דער זעלבע פרשה –

English translation 1043

surely this is precisely the case.

לא דאס זיכער בדיוק.

English translation 1044

And consequently the question arises:

ובמילא ווערט די שאלה:

English translation 1045

How is it possible that Eliezer changed from Abraham's words,

היתכן אז אליעזר האט משנה געווען פון דברי אברהם,

English translation 1046

and why did he do so?

און פארוואס האט ער דאס געטאן?

English translation 1047

And since this is not understandable in the simple meaning and Rashi does not explain it — one must say that Rashi relies on his earlier commentary in the portion of Noah,

און וויבאלד אז דאס איז ניט פארשטאנדיק אין פשש"מ און רש"י איז דאס ניט מבאר - מוז מען זאגן אז רש"י פארלאזט זיך אויף זיין פירוש פריער אין פ' נח,

English translation 1048

so that the "five-year-old student of Scripture" will understand also here,

אז עפ"ז וועט דער בן חמש למקרא פארשטיין אויך דא,

English translation 1049

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1050

Regarding the notes on the Zohar of our portion:

בנוגע צו די הערות אויף זהר פון פרשתנו:

English translation 1051

In the Zohar at the beginning of our portion it states:

אין זהר ריש פרשתנו שטייט 135:

English translation 1052

"And the life of Sarah was one hundred years and twenty years and seven years,

"ויהיו חיי שרה מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים,

English translation 1053

Rabbi Yosi opened and said: 'And they lifted Jonah and cast him into the sea, and the sea ceased from its raging,

ר' יוסי פתח ואמר וישאו את יונה ויטילוהו אל הים ויעמוד הים מזעפו 136,

English translation 1054

here one must consider why the sea raged against Jonah and the land did not rage,

הכא אית לאסתכלא מאי טעמא ארעישת ימא עלי' דיונה ולא ארעישת עלי' ארעא,

English translation 1055

since he was going so that the Shechinah would not rest upon him,

כיון דהוה אזיל בגין דלא תשרי עלי' שכינתא,

English translation 1056

why did the supernal sea seize him when he was going?'"

ימא עלאה אמאי אחיד בי' כד הוה אזיל".

English translation 1057

The Zohar here asks the question:

דער זהר פרעגט דא די שאלה:

English translation 1058

Since Jonah fled "from before the Lord" and did not want to deliver the prophecy that the Almighty had given him —

היות אז יונה איז אנטלאפן "מלפני ה'" און האט ניט געוואלט זאגן די נבואה וואס דער אויבערשטער האט אים איבערגעגעבן –

English translation 1059

why did specifically the sea storm against him when he entered the ship,

איז פארוואס האט דוקא דער ים געשטורעמט קעגן אים ווען ער איז אריין אין ספינה,

English translation 1060

and not the land on which he had previously trodden?

און ניט די ערד ווער ער איז געטראטן אויף איר פריער?

English translation 1061

Furthermore:

נאכמער:

English translation 1062

The matter of prophecy pertains specifically to the land

דער ענין פון נבואה איז שייך דוקא בארץ

English translation 1063

(where there is human settlement),

(וואו ס'איז דא ישוב בני אדם),

English translation 1064

as explained in the Zohar

כמבואר אין זהר

English translation 1065

(there),

(דארטן) 137,

English translation 1066

unlike the sea

משא"כ אין ים

English translation 1067

(which is not a place of human settlement).

(וואס איז ניט קיין מקום פון ישוב האדם).

English translation 1068

Therefore, since the turmoil against Jonah was because he suppressed his prophecy —

איז וויבאלד אז דער רעש קעגן יונה איז געווען אויף דעם וואס ער האט כובש געווען נבואתו –

English translation 1069

should the turmoil against him have occurred specifically on the land and not at sea?!

האט דער רעש קעגן אים געדארפט זיין דוקא בארץ און ניט בים?!

English translation 1070

And the Zohar answers:

און דער זהר ענטפערט:

English translation 1071

"But certainly the matter was in its place, the sea,

"אלא ודאי מלה באתרי' הוה, ים,

English translation 1072

we learned: the sea resembles the firmament, and the firmament resembles the Throne of Glory,

תנן 138 ים דמיא לרקיע ורקיע לכסא הכבוד,

English translation 1073

and therefore the sea seized him and took him; from before the sea he fled,"

ובגין כך ימא אחיד בי' ונטל לי' מקמי ימא ערק",

English translation 1074

That is,

דאס הייסט,

English translation 1075

that the sea represents judgment,

אז ים איז ענינו דין 137,

English translation 1076

therefore specifically the sea stormed against Jonah,

דערפאר איז דוקא דער ים האט גע'שטורעמ'ט קעגן יונה,

English translation 1077

and as explained in the note of the father on the Zohar,

וכמבואר אין דער הערה פון דעם טאטן אויפן זהר 139,

English translation 1078

that "the sea is gevurot —

אז "ים הוא גבורות –

English translation 1079

for malchut etc.,"

דמלכות וכו'",

English translation 1080

and as explained there the details of the expressions and matters in this Zohar.

וכמבואר שם די פרטי הלשונות והענינים אין דעם זהר.

English translation 1081

As has been said many times,

כמדובר כמ"פ,

English translation 1082

the matters in the Zohar that one can understand on one's own, the father does not elaborate on them,

אז די ענינים אין זהר וואס מ'קען אליין פארשטיין שטעלט זיך ניט דער טאטע אויף זיי,

English translation 1083

and even the matters that he does explain in his notes he writes concisely due to the limitation of ink and paper etc. —

און אפילו די ענינים וואס ער איז יע מבאר אין זיינע הערות שרייבט ער בקיצור מפני צמצום הדיו והנייר כו' –

English translation 1084

likewise in this Zohar there is a simple question on the entirety of the Zohar on which the father does not elaborate, relying that one will understand it on one's own:

עד"ז אויך אין דעם זהר איז דא א שאלה פשוטה אויף כללות הזהר אויף וועלכע דער טאטע שטעלט זיך ניט פארלאזנדיק אז מ'וועט עס אליין פארשטיין:

English translation 1085

The sea is a place of danger,

ים איז דאך א מקום סכנה,

English translation 1086

as is evident from the law

כמובן פון דעם דין 140

English translation 1087

(which is also according to the Zohar)

(וואס אזוי איז אויך ע"פ זהר)

English translation 1088

that those who go down to the sea must recite the blessing of HaGomel when they return to dry land

אז יורדי הים דארפן מאכן ברכת הגומל ווען זיי קומען צוריק ליבשה

English translation 1089

(and as it is written regarding those who go down to the sea: "And they cried out to the Lord etc.,"

(און ווי עס שטייט בנוגע צו יורדי הים 141 "ויצעקו אל ה' גו'",

English translation 1090

and therefore when "He brought them to their desired haven," "Let them give thanks to the Lord for His kindness etc."),

און דערפאר בשעת "וינחם אל מחוז חפצם" איז "יודו לה' חסדו גו' " 142),

English translation 1091

and our sages of blessed memory say that "the Satan prosecutes in a time of danger" —

און רז"ל 143 זאגן דאך אז "השטן מקטרג בשעת הסכנה" –

English translation 1092

so it is understandable why "the sea raged against Jonah" specifically and "the land did not rage,"

איז פארשטאנדיק פארוואס "ארעישת ימא עלי' דיונה" דוקא און "לא ארעישת עלי' ארעא",

English translation 1093

because specifically the sea is a place of danger and consequently the prosecution was aroused specifically there,

ווארום דוקא ים איז א מקום סכנה און במילא איז דוקא דארטן נתעורר געווארן דער קטרוג,

English translation 1094

so according to this it is entirely not understandable what was the original question of the Zohar: "Why did the sea rage against Jonah and the land did not rage"?!

איז לפי"ז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק וואס איז מלכתחילה די קשיא פון זהר "מאי טעמא ארעישת ימא עלי' דיונה ולא ארעישת עלי' ארעא"?!

English translation 1095

Another matter that requires explanation:

נאך א זאך וואס צריך ביאור:

English translation 1096

The aforementioned Zohar passage

דער מאמר הזהר הנ"ל

English translation 1097

(about Jonah)

(וועגן יונה)

English translation 1098

comes as the first thing after the Zohar brings "And the life of Sarah was one hundred years and twenty years and seven years"

קומט אלס די ערשטע זאך נאך דעם ווי דער זהר ברענגט "ויהיו חיי שרה מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים"

English translation 1099

(with which the Zohar in our portion begins);

(וואס דערמיט הויבט זיך אן דער זהר בפרשתנו);

English translation 1100

one must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1101

What is the connection between this Zohar passage about Jonah and the opening "And the life of Sarah etc." and with the portion of Chayei Sarah in general,

וואס איז די שייכות צווישן דעם מאמר הזהר וועגן יונה מיט דער התחלה "ויהיו חיי שרה גו'" און מיט פ' חיי שרה בכלל,

English translation 1102

that immediately after the verse the Zohar of the portion begins with "Rabbi Yosi opened and said: 'And they lifted Jonah etc.,'"

אז גלייך נאכן פסוק הויבט זיך אן דער זהר פון די פרשה מיט "ר' יוסי פתח ואמר וישאו את יונה וכו'",

English translation 1103

And as we find elsewhere that the father explains the connection between a passage in the Zohar and the verse on which it is brought

און ווי מ'געפינט בכ"מ אז דער טאטע איז מבאר די שייכות צווישן א מאמר אין זהר מיטן פסוק אויף וועלכן ער ווערט געבראכט

English translation 1104

(and with the portion in which it appears).

(און מיט דער פרשה אין וועלכער ער שטייט).

English translation 1105

And as will be explained below.

וכפי שיתבאר לקמן.

English translation 1106

The promise of Abraham to Eliezer his servant

די הבטחה פון אברהם לאליעזר עבדו

English translation 1107

(as discussed above, section 36)

(כמדובר לעיל סל"ו)

English translation 1108

that "He will send His angel before you,"

אז "ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1109

was in order to carry out his mission of bringing Rebecca as a wife for Isaac –

איז געווען בכדי דורכצופירן זיין שליחות פון ברענגען רבקה פאר א פרוי צו יצחק –

English translation 1110

the marriage of Isaac and Rebecca.

נישואי יצחק ורבקה.

English translation 1111

It was previously explained in a discourse based on the discourse of the old Rebbe in Likkutei Torah, Parshat Berachah,

האט מען פריער מבאר געווען אין מאמר 144 מיוסד אויף דעם דרוש פון דעם אלטן רבי'ן אין לקו"ת פ' ברכה 145,

English translation 1112

and at length

ובארוכה

English translation 1113

(and with the discourse beginning "Rabbi Acha, how pleasant is their conversation, etc.") –

(און מיטן דיבור המתחיל 144 "א"ר אחא יפה שיחתן כו'") –

English translation 1114

with glosses and abbreviations by the Tzemach Tzedek –

מיט הגהות און קיצורים פון דעם צ"צ –

English translation 1115

in Or HaTorah on our parshah,

אין אור התורה בפרשתנו 146,

English translation 1116

that the matter of the marriage of Isaac and Rebecca is the entirety of the matter of the unification of Mah and Ban.

אז דער ענין פון נישואי יצחק ורבקה איז כללות הענין פון יחוד מ"ה וב"ן.

English translation 1117

And it was explained that the entirety of the service of a Jew in Torah and mitzvot is also the unification of Mah and Ban,

און מ'האט מבאר געווען אז כללות העבודה פון א אידן אין תורה ומצוות איז אויך יחוד מ"ה וב"ן,

English translation 1118

because through every mitzvah one makes a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms,

ווארום דורך יעדער מצוה מאכט מען א דירה לו ית" בתחתונים,

English translation 1119

which is the entirety of the matter of the unification of Mah and Ban.

וואס דאס איז כללות הענין פון יחוד מ"ה וב"ן.

English translation 1120

However, in the service of Torah and mitzvot, the unification of Mah and Ban is in particular,

נאר בא עבודת התומ"צ איז דער יחוד מ"ה וב"ן בפרטיות,

English translation 1121

in contrast to the marriage of Isaac and Rebecca, which is the entirety of the matter of the unification of Mah and Ban,

משא"כ נישואי יצחק ורבקה איז כללות הענין פון יחוד מ"ה וב"ן,

English translation 1122

and therefore the granting of power for the unification of Mah and Ban in every mitzvah comes from the entirety of the matter of the unification of Mah and Ban that exists in the marriage of Isaac and Rebecca.

און דערפאר קומט די נתינת כח צו יחוד מ"ה וב"ן בכל מצוה פון כללות הענין פון יחוד מ"ה וב"ן וואס איז דא בא נישואי יצחק ורבקה.

English translation 1123

From this it is understood,

וואס דערפון איז פארשטאנדיק,

English translation 1124

that just as the promise was given to Eliezer that "He will send His angel before you"

אז פונקט ווי מ'האט געגעבן אליעזר'ן די הבטחה אז "ישלח מלאכו לפניך"

English translation 1125

(in both aspects – "before you" and "with you"),

(אויף ביידע אופנים - "לפניך" און "אתך"),

English translation 1126

"and He will make your way successful,"

"והצליח דרכך",

English translation 1127

in order to carry out the mission of bringing about the marriage of Isaac and Rebecca –

בכדי צו דורכפירן די שליחות פון ברענגען צו נישואי יצחק ורבקה –

English translation 1128

so too is the promise given to every Jew when he goes out to make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms through the service of Torah and mitzvot:

אזוי אויך גיט מען יעדן אידן די הבטחה ווען ער גייט ארויס מאכן א דירה לו ית' בתחתונים ע"י עבודת תומ"צ:

English translation 1129

When a Jew goes out to fulfill the mission that the Almighty has given him, to make a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms

בשעת א איד גייט ארויס מקיים זיין די שליחות וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן צו מאכן א דירה לו ית' בתחתונים

English translation 1130

(through the service of Torah and mitzvot),

(ע"י עבודת תומ"צ),

English translation 1131

Abraham our father says to him,

זאגט אים אברהם אבינו,

English translation 1132

("the Exalted Father")

("אב רם")

English translation 1133

"the intellect that is hidden from all thought," "Hashem...

"שכל הנעלם מכל רעיון " 147, "ה'...

English translation 1134

will send His angel before you," "Hashem...

ישלח מלאכו לפניך", "ה'...

English translation 1135

will send His angel with you and He will make your way successful,"

ישלח מלאכו אתך והצליח דרכך",

English translation 1136

and consequently the Jew has nothing to fear from the obstacles and hindrances that he will encounter in the world while he goes to fulfill his mission,

ובמילא האט דער איד ניט וואס צו שרעקן זיך פאר די מניעות ועיכובים וואס ער וועט אנטרעפן אין וועלט בשעת ער גייט מקיים זיין שליחותו,

English translation 1137

because he has the promise that he will be successful.

ווארום ער האט די הבטחה אז ער וועט מצליח זיין.

English translation 1138

And this applies to every single Jew,

און דאס איז שייך צו כאו"א מישראל,

English translation 1139

because regarding Abraham our father it is stated "for I have known him, to the end that he may command his children and his household after him, that they may keep the way of Hashem, etc.,"

ווארום בא אברהם אבינו שטייט 148 "למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה' גו'",

English translation 1140

and therefore,

און דעריבער,

English translation 1141

every action that a Jew does while walking on the "way of Hashem,"

יעדער פעולה וואס א איד טוט גייענדיק אויפן "דרך ה"",

English translation 1142

he does it as an agent of Abraham our father,

טוט ער דאס בשליחותו של אברהם אבינו,

English translation 1143

and consequently he has thereby the promise of Abraham our father that "Hashem...

ובמילא האט ער דערביי די הבטחה פון אברהם אבינו אז "ה'...

English translation 1144

will send His angel before you," –

ישלח מלאכו לפניך", –

English translation 1145

"Hashem...

"ה'"...

English translation 1146

will send His angel with you and He will make your way successful."

ישלח מלאכו אתך והצליח דרכך".

English translation 1147

[One only needs an explanation:

[מ'דארף נאר האבן ביאור:

English translation 1148

Why do Jews need to come, in their service, to assistance from angels ("He will send His angel before you,"

פארוואס דארפן אידן אנקומען בעבודתם צו א סיוע פון מלאכים ("ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1149

"He will send His angel with you, etc.") –

"ישלח מלאכו אתך גו'") –

English translation 1150

the souls of Israel are, after all, higher than angels, as is known?

נשמות ישראל זיינען דאך העכער פאר מלאכים כידוע?

English translation 1151

And as the Gemara says in Tractate Chullin,

און ווי די גמרא זאגט אין מס' חולין 149,

English translation 1152

"The ministering angels do not recite song above until Israel recites it below,

"אין מלאכי השרת אומרים שירה למעלה עד שיאמרו ישארל למטה,

English translation 1153

as it is said: 'When the morning stars sang together, and all the sons of God shouted for joy.'"

שנאמר 150 ברן יחד כוכבי בוקר והדר ויריעו כל בני האלקים".

English translation 1154

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 1155

Our Sages, of blessed memory, say "One who performs one mitzvah acquires for himself one advocate,"

וז"ל זאגן 151 "העושה מצוה אחת קונה לו פרקליט אחד",

English translation 1156

that is, when it comes to mitzvot –

ד.ה. אז ווען עס רעדט זיך וועגן מצוות –

English translation 1157

Jews create angels,

באשאפן אידן מלאכים,

English translation 1158

the entire existence of angels comes about through Jews.

די גאנצע מציאות פון מלאכים ווערט דורך אידן.

English translation 1159

And in general –

ובכלל –

English translation 1160

it is, after all, "In the beginning – for the sake of Israel, who are called 'the first,'"

איז דאך "בראשית - בשביל ישראל שנקראו ראשית" 152,

English translation 1161

the entire existence of the world was created "for the sake of Israel,"

כל מציאות העולם איז באשאפן געווארן "בשביל ישראל",

English translation 1162

which was said at the beginning of creation,

וואס דאס איז געזאגט געווארן בתחלת הבריאה,

English translation 1163

before the angels were created

פאר דעם ווי די מלאכים זיינען באשאפן געווארן

English translation 1164

(on the second day or on the fifth day of the act of creation) –

(ביום שני אדער ביום חמישי 153 פון מעשה בראשית) –

English translation 1165

it is understood from this that also the creation of the angels

איז מובן דערפון אז אויך בריאת המלאכים

English translation 1166

(along with all other matters of creation)

(בין כל שאר עניני הבריאה)

English translation 1167

is "for the sake of Israel."

איז "בשביל ישראל".

English translation 1168

So why do Jews need to come to the assistance of angels in their service?].

איז פארוואס דארפן אידן אנקומען צו דעם סיוע פון מלאכים בעבודתם].

English translation 1169

The deed is the main thing. And furthermore –

המעשה הוא העיקר 154. און נאכמער –

English translation 1170

as Chassidus explains:

ווי חסידות איז מבאר 155:

English translation 1171

The evaluation of every thing is the "outcome" in actual deed that results from it.

די בחינה אויף יעדער זאך איז דער "בכן" במעשה בפועל וואס קומט ארויס דערפון.

English translation 1172

When one makes a calculation in his thought and contemplation,

בשעת אז איינער מאכט א חשבון במחשבה והתבוננות שלו,

English translation 1173

and this is with him in feeling of the heart, etc. –

און דאס איז ביי אים ברגש שבלב וכו' –

English translation 1174

it could be that this is indeed a correct calculation,

קען זיין אז דאס איז טאקע א חשבון צדק,

English translation 1175

but it could also be that he makes an error in calculation,

עס קען אבער אויך זיין אז ער מאכט א טעות אין חשבון,

English translation 1176

that he deceives himself and deceives others,

אז ער נארט זיך און נארט אנדערע,

English translation 1177

through his adding or subtracting, etc.;

דורך דעם וואס ער איז מוסיף אדער גורע וכו';

English translation 1178

When, however, he brings down the calculation into an actual deed –

בשעת ער ברענגט אבער אראפ דעם חשבון אין א מעשה בפועל –

English translation 1179

then he cannot deceive neither himself nor others,

קען ער דעמולט ניט נארן ניט זיך און ניט אנדערע,

English translation 1180

because one sees the matter in actual deed.

ווארום מ'זעט דעם ענין אין מעשה בפועל.

English translation 1181

This is also regarding the matter of inscribing Jews in a Torah scroll: –

ועד"ז איז אויך בנוגע צום ענין פון פארשרייבן אידן אין א ספר תורה: –

English translation 1182

When it comes to inscribing Jews in a Torah scroll and through this uniting all Jews together –

בשעת עס רעדט זיך וועגן פארשרייבן אידן אין א ספר תורה און דורך דעם מאחד זיין אלע אידן צוזאמען –

English translation 1183

he becomes enthusiastic,

ווערט ער בהתפעלות,

English translation 1184

and then,

און דערנאך,

English translation 1185

he argues,

טענה'ט ער,

English translation 1186

that he does this with a storm,

אז ער טוט אין דעם מיט א שטורעם,

English translation 1187

he runs around and overturns worlds,

ער לויפט ארום און קערט וועלטן,

English translation 1188

he does not allow himself rest,

לאזט זיך אליין ניט רוען,

English translation 1189

and does not allow the members of his household etc. to rest.

און לאזט ניט רוען בני ביתו וכו'.

English translation 1190

Nevertheless, he is told:

אעפ"כ זאגט מען אים:

English translation 1191

Take a piece of paper and write down there the exact number of how many Jews bought letters in a Torah scroll through your efforts,

נעם א שטיקל פאפיר און שרייב דארטן אראפ דעם מספר מדוייק וויפל אידן האבן געקויפט אותיות אין א ספר תורה דורך דיין השתדלות,

English translation 1192

through which one can see whether he indeed overturned worlds in actuality.

וואס דורך דעם קען מען זען צי ער האט טאקע געקערט וועלטן בפועל.

English translation 1193

He argues:

טענה'ט ער:

English translation 1194

What is the practical difference of what he accomplished in actuality? The main thing is that he does everything on his part,

וואס איז די נפק"מ וואס ער האט אויפגעטאן בפועל? דער עיקר איז אז ער טוט אלץ מצדו,

English translation 1195

and he did it with vitality –

און ער האט געטאן מיט א חיות –

English translation 1196

but he is not a master over the choice of another Jew!

אבער ער איז ניט קיין בעה"ב אויך דער בחירה פון א צווייטן אידן!

English translation 1197

And he argues that he heard several times at the farbrengens,

און ער טענה"ט אז ער האט געהערט כמה פעמים בא די התוועדויות,

English translation 1198

that the main thing is that each one should do on his part,

אז דער עיקר איז אז יעדערער זאל טאן מצדו,

English translation 1199

not reckoning whether he will affect the other.

ניט רעכענענדיק זיך צי ער וועט פועלן אויפן צווייטן.

English translation 1200

Other matters that are spoken about at the farbrengens –

אנדערע ענינים וואס מ'רעדט בא די התוועדויות –

English translation 1201

he did not necessarily hear,

האט ער לאו דוקא געהערט,

English translation 1202

but this matter he heard well,

אבער דעם ענין האט ער גוט דערהערט,

English translation 1203

and it became "blood and flesh as his flesh" –

און דאס איז געווארן "דם ובשר כבשרו" –

English translation 1204

he can thereby find merit for himself!

ער קען דערמיט מלמד זכות זיין אויף זיך!

English translation 1205

And regarding this there is the aforementioned directive from the promise of Abraham to Eliezer –

און אויף דעם האט מען די הוראה הנ"ל פון הבטחת אברהם צו אליעזר –

English translation 1206

that when a Jew does his service properly,

אז בשעת א איד טוט בעבודתו כדבעי,

English translation 1207

he has the promise that "G-d...

האט ער די הבטחה אז "ה'...

English translation 1208

will send His angel" in both ways,

ישלח מלאכו" אויף ביידע אופנים,

English translation 1209

"before you" and "with you",

"לפניך" און "אתך",

English translation 1210

"and make your way successful",

"והצליח דרכך",

English translation 1211

that he will succeed in influencing another in actual deed.

אז ער וועט מצליח זיין צו באווירקן א צווייטן אויף מעשה בפועל.

English translation 1212

And just as it was with Eliezer, that he succeeded in his mission because he had the promise.

און אזוי ווי ס'איז געווען ביי אליעזר'ן אז ער האט מצליח געווען בשליחותו ווייל ער האט געהאט די הבטחה.

English translation 1213

It could indeed have been that he would not succeed in his mission,

עס האט געקענט טאקע זיין אז ער זאל ניט מצליח זיין בשליחותו,

English translation 1214

if "the woman will not consent to follow you"

אז "לא תאבה האשה ללכת אחריך" 156

English translation 1215

(then "you will be free from this oath of mine")

(איז דעמולט "ונקית משבועתי זאת " 156)

English translation 1216

- but that could only have been;

- אבער אזוי האט נאר געקענט זיין;

English translation 1217

in actuality he succeeded and brought Rebecca to Isaac.

בפועל האט ער מצליח געווען און געבראכט רבקה'ן צו יצחק'ן.

English translation 1218

This is also regarding every Jew in his service,

ועד"ז איז אויך בא יעדן אידן בעבודתו,

English translation 1219

when he goes in the "way of G-d"

ווען ער גייט אין דעם "דרך ה'"

English translation 1220

(which every Jew does in the mission of Abraham our father,

(וואס יעדער איד טוט עס בשליחותו של אברהם אבינו,

English translation 1221

as above)

כנ"ל)

English translation 1222

- he has thereby the promise of Abraham our father "G-d...

- האט ער דערביי די הבטחה פון אברהם אבינו "ה'...

English translation 1223

will send His angel before you",

ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1224

and –

און –

English translation 1225

"with you",

"אתך",

English translation 1226

"and make your way successful",

"והצליח דרכך",

English translation 1227

that he will in actuality succeed in his mission,

אז ער וועט בפועל מצליח זיין בשליחותו,

English translation 1228

just as Eliezer the servant of Abraham succeeded in actuality.

אזוי ווי אליעזר עבד אברהם האט בפועל מצליח געווען.

English translation 1229

What is demanded of him, however, is,

דאס וואס מ'מאנט פון אים אבער איז,

English translation 1230

that he should be in the category of "servant of the forefathers",

אז ער זאל זיין בבחי' "עבדי אבות",

English translation 1231

a servant to the leader of our generation,

אן עבד צו נשיא דורינו,

English translation 1232

and know that he goes on a mission from the leader of our generation,

און וויסן אז ער גייט בשליחות פון נשיא דורינו,

English translation 1233

and that regarding him there should be the matter of "the conversation of the servants of the forefathers" –

און אז ביי אים זאל זיין דער ענין פון "שיחתן של עבדי אבות" 157 –

English translation 1234

that he should pray that he should succeed and be directed in his mission according to the will of the sender,

אז ער זאל מתפלל זיין 158 אז ער זאל מצליח זיין און מכוון זיין בשליחותו לדעת המשלח,

English translation 1235

the leader of our generation.

נשיא דורינו.

English translation 1236

And then it is a certain thing that he will succeed,

און דעמולט איז א זיכערע זאך אז ער וועט מצליח זיין,

English translation 1237

because he has the promise that "G-d...

ווארום ער האט די הבטחה אז "ה'...

English translation 1238

will send His angel before you"

ישלח מלאכו לפניך"

English translation 1239

(and "with you"),

(און "אתך"),

English translation 1240

"and make your ways successful",

"והצליח דרכיך",

English translation 1241

Beginning from that he succeeds even before he arrives at the place of his mission,

אנהויבנדיק דערפון וואס ער איז מצליח נאך איידער ער קומט צו מקום שליחותו,

English translation 1242

just as it was with Eliezer,

אזוי ווי ס'איז געווען בא אליעזר'ן,

English translation 1243

that already on the way to the place of his mission "the earth shrank before him",

אז שוין בדרך למקום שליחותו "קפצה הארץ לפניו 159 ",

English translation 1244

And also when he returns from his mission he has success,

און אויך ווען ער קערט זיך אום פון שליחותו האט ער הצלחה,

English translation 1245

as it was then that when Eliezer returned with Rebecca to the land of Israel they did not need to seek Isaac,

ווי ס'איז געווען דעמולט אז ווען אליעזר האט זיך אומגעקערט מיט רבקה אין ארץ ישראל האט מען ניט געדארפט זוכן יצחק,

English translation 1246

rather immediately when they entered the land of Israel it was "and Rebecca lifted her eyes and saw Isaac etc."

נאר גלייך ווען מ'איז אריין אין ארץ ישראל איז געווען "ותשא רבקה את עיני' ותרא את יצחק גו" 160 "

English translation 1247

And primarily at the place of his mission - he succeeds with greater strength and vigor in his very mission,

און בעיקר במקום שליחותו - איז ער מצליח ביתר שאת ויתר עז אין זיין עצם שליחות,

English translation 1248

Until –

ביז –

English translation 1249

So it is also with each one, as it was with Eliezer, that he succeeded in his mission even though there were obstacles and delays,

אז אזוי ווי ס'איז געווען בא אליעזר'ן אז ער האט מצליח געווען בשליחותו כאטש אז עס זיינען געווען מניעות ועיכובים,

English translation 1250

as it states in the Midrash that Bethuel wanted to hinder Eliezer's mission,

ווי עס שטייט אין מדרש 161 אז בתואל האט געוואלט מעכב זיין שליחותו פון אליעזר,

English translation 1251

until he tried to poison him –

ביז ער האט אים געפרואווט פאר'סמ'ען –

English translation 1252

"He placed a bowl before him with the poison of death inside it,"

"הניח קערה לפניו וסם המות בתוכה",

English translation 1253

came "that angel of whom Abraham said to Eliezer, 'He will send His angel,'

איז געקומען "אותו המלאך שאמר אברהם לאליעזר הוא ישלח מלאכו,

English translation 1254

he switched the bowl which had the poison of death before Eliezer and placed it before Bethuel, and he ate and died" –

החליף הקערה שהי' בה סם המות לפני אליעזר ונתנה לפני בתואל ואכלה ומת" 162 –

English translation 1255

so it is also with each one who goes on the mission of making a dwelling place for Him, blessed be He, in the lower realms. –

אזוי איז דאס אויך בא יעדערן וואס גייט אין דער שליחות פון מאכן א דירה לו ית' בתחתונים. –

English translation 1256

Until furthermore:

ביז נאכמער:

English translation 1257

Eliezer succeeded in his mission to such an extent,

אליעזר האט מצליח געווען בשליחותו עד כדי כך,

English translation 1258

that not only did the obstacles and delays not hinder this

אז ניט נאר וואס די מניעות ועיכובים האבן דערצו ניט געשטערט

English translation 1259

(as above),

(כנ"ל),

English translation 1260

but on the contrary:

נאר אדרבה:

English translation 1261

it was the matter of "those who sought to cut down the palm tree from within my father's house" –

ס'איז געווען דער ענין פון "מיני' ובי' אבא לישדי בי' נרגא" 163 –

English translation 1262

those who previously wanted to prevent the match later blessed Rebecca –

די וואס האבן פריער געוואלט מונע זיין דעם שידוך האבן דערנאך געבענטשט רבקה'ן –

English translation 1263

"And they blessed Rebecca and said to her, 'Our sister, may you become thousands of myriads,'"

"ויברכו את רבקה ויאמרו לה אחותינו את היי לאלפי רבבה",

English translation 1264

until "and may your seed possess the gate of its enemies,"

ביז "ויירש זרעך את שער שונאיו " 164,

English translation 1265

which refers to Laban himself,

וואס דאס גייט דאך אויף לבן עצמו,

English translation 1266

"An Aramean [would have] destroyed my father!"

"ארמי אובד אבי" 165!

English translation 1267

This is also the case with each one in his service,

עד"ז איז אויך בא יעדערן בעבודתו,

English translation 1268

when he fulfills his mission in the correct manner

בשעת ער גייט מקיים זיין שליחותו אין דעם ריכטיקן אופן

English translation 1269

(that he is "a servant of the Patriarchs,"

(אז ער איז "עבדי אבות",

English translation 1270

and engages in "the conversation of the servants of the Patriarchs,"

און טוט אין "שיחתן של עבדי אבות",

English translation 1271

in prayer that he should succeed in his mission and not deviate from it, etc.)

בתפלה אז ער זאל מצליח זיין בשליחותו און ניט משנה זיין דערפון וכו')

English translation 1272

– then he succeeds,

- איז ער דעמולט מצליח,

English translation 1273

until all obstacles and delays

ביז אז אלע מניעות ועיכובים,

English translation 1274

are not only nullified,

ווערן ניט בלויז נתבטל,

English translation 1275

but they are transformed –

נאר זיי ווערן נתהפך –

English translation 1276

until they bless him and help him succeed in his service.

ביז-זיי בענטשן אים און העלפן אים ארויס בעבודתו.

English translation 1277

Until that very soon there will be the fulfillment of the prophecy of "and I will cause evil beasts to cease from the land,"

ביז אז בקרוב ממש וועט זיין דער קיום היעוד פון "והשבתי חי' רעה מן הארץ" 166,

English translation 1278

which will be in the "day that is entirely Shabbat, etc.,"

וואס דאס וועט זיין אין דעם "יום שכולו שבת כו'",

English translation 1279

and with both opinions in "and I will cause evil beasts to cease from the land"

און מיט די ביידע דיעות אין "והשבתי חי' רעה מן הארץ"

English translation 1280

(connected to the two interpretations of "Shabbat"),

(פארבונדן מיט די צוויי פירושים אין "שבת"),

English translation 1281

as the Tzemach Tzedek explains –

ווי דער צ"צ איז מבאר 167 –

English translation 1282

a) "removing them from the world,"

א) "מעבירן מן העולם",

English translation 1283

subjugation,

אתכפיא,

English translation 1284

and b) "causing them to cease so that they do not harm,"

און ב) "משביתן שלא יזוקו " 168,

English translation 1285

transformation,

אתהפכא,

English translation 1286

And "these and those are the words of the living God,"

וואס "אלו ואלו דברי אלקים חיים" 169,

English translation 1287

and as discussed many times, that in the future to come there will be two periods:

וכמדובר כמ"פ אז לע"ל וועלן זיין צוויי תקופות:

English translation 1288

In the first period there will be "and I will cause evil beasts to cease from the land" in the first manner –

אין דער ערשטער תקופה וועט זיין "והשבתי חי' רעה מן הארץ" אין דעם ערשטער אופן –

English translation 1289

"removing them from the world,"

"מעבירן מן העולם",

English translation 1290

subjugation,

אתכפיא,

English translation 1291

and in the second period it will be in the second

און אין דער צווייטער תקופה וועט עס זיין אויף דעם צווייטען

English translation 1292

(higher)

(העכערן)

English translation 1293

manner –

אופן –

English translation 1294

"causing them to cease so that they do not harm,"

"משביתן שלא יזוקו",

English translation 1295

transformation.

אתהפכא 170.

English translation 1296

And all this is accomplished through "our deeds and our service" in the present time –

וואס כל זה ווערט אויפגעטאן דורך "מעשינו ועבודתינו" בזמן הזה 171 –

English translation 1297

deed in practice –

מעשה בפועל –

English translation 1298

"our deeds,"

"מעשינו",

English translation 1299

and together with the service of prayer,

און צוזאמען מיט עבודת התפלה,

English translation 1300

"the conversation of the servants of the Patriarchs"

"שיחתן של עבדי אבות"

English translation 1301

(in order that one should succeed) –

(בכדי מ'זאל מצליח זיין) –

English translation 1302

"our service"

"עבודתינו"

English translation 1303

(as discussed earlier that both matters are needed),

(ווי גערעדט פריער אז דארף זיין ביידע ענינים),

English translation 1304

through which is accomplished "in the merit [of which] they will be redeemed."

וואס דורך דעם ווערט אויפגעטאן דעם "מיד הן נגאלין " 172.

English translation 1305

The explanation of why Eliezer changed the words of Abraham,

דער ביאור אין דעם וואס אליעזר האט משנה געווען דברי אברהם,

English translation 1306

and why Rashi does not need to explain this:

און פארוואס רש"י דארף דאס ניט מבאר זיין:

English translation 1307

According to Rashi's explanation in the portion of Noach regarding the difference between the phrases "Noach walked with God" and "before Whom I walked" –

ע"פ דעם ביאור פון רש"י אין פ' נח אין דעם חילוק צווישן די לשונות "את האלקים התהלך נח" און "אשר התהלכתי לפניו" –

English translation 1308

the difference between the phrases in our portion is understood –

איז פארשטאנדיק דער חילוק צווישן די לשונות אין פרשתנו –

English translation 1309

"He will send His angel with you"

"ישלח מלאכו אתך"

English translation 1310

(which Eliezer said)

(וואס אליעזר האט געזאגט)

English translation 1311

and "He will send His angel before you"

און "ישלח מלאכו לפניך"

English translation 1312

(which Abraham said):

(וואס אברהם האט געזאגט):

English translation 1313

"He will send His angel before you" means,

"ישלח מלאכו לפניך" מיינט,

English translation 1314

that the angel will go before Eliezer,

אז דער מלאך וועט גיין פאר אליעזר'ן,

English translation 1315

and will effect his action only before Eliezer comes;

און וועט פועל זיין פעולתו נאר איידער אליעזר וועט קומען;

English translation 1316

but "He will send His angel with you" –

משא"כ "ישל מלאכו אתך" –

English translation 1317

means,

מיינט,

English translation 1318

that the angel will go together with Eliezer,

אז דער מלאך וועט גיין צוזאמען מיט אליעזר'ן,

English translation 1319

and will help him to fulfill his mission.

און וועט אים ארויסהעלפן צו מקיים זיין שליחותו.

English translation 1320

Based on this, one will understand why Eliezer changed from Abraham's words,

עפ"ז וועט מען פארשטיין פארוואס אליעזר האט משנה געווען פון דברי אברהם,

English translation 1321

"He will send His angel before you,"

"ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1322

and said "He will send His angel with you,"

און האט געזאגט "ישלח מלאכו אתך",

English translation 1323

when he spoke to the family of Rebecca:

ווען ער האט גערעדט צו דער משפחה פון רבקה:

English translation 1324

When Eliezer spoke with Bethuel and Laban, he knew

בשעת אליעזר האט גערעדט מיט בתואל ולבן האט ער געוואוסט

English translation 1325

(or at least surmised)

(אדער עכ"פ משער געווען)

English translation 1326

with whom he was dealing,

מיט וועמען ער האט צו טאן,

English translation 1327

and as it states "and behold, he was standing over the camels to guard them,"

און ווי עס שטייט 173 "והנה עומד על הגמלים לשמרן",

English translation 1328

he was afraid that the camels might be stolen,

ער האט מורא געהאט מ'זאל די גמלים ניט גנבנען,

English translation 1329

and he understood that they wanted to hinder the match,

און ער האט פארשטאנען אז זיי ווילן שטערן דעם שידוך,

English translation 1330

as Rashi says further that Bethuel "wanted to delay" until he tried to poison Eliezer,

ווי רש"י זאגט ווייטער 174 אז בתואל "הי' רוצה לעכב" ביז ער האט געפרואווט פאר"סם'ען אליעזר'ן,

English translation 1331

as it states in the Midrash

ווי עס שטייט אין מדרש

English translation 1332

(as above, section 1, "and an angel came and killed him") –

(כנ"ל סמ"א "ובא מלאך והמיתו") –

English translation 1333

He therefore could not tell them that Abraham had said to him "God will send His angel before you,"

האט ער דעריבער זיי ניט געקענט זאגן אז אברהם האט אים געזאגט "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1334

that the angel went before him to effect his activity in that place before Eliezer arrived there –

אז דער מלאך איז געגאנגען פאר אים צו פועל זיין פעולתו במקום זה נאך איידער אליעזר קומט אהין –

English translation 1335

because then they would have seized upon this and argued:

ווארום דעמולט וואלטן זיי זיך אנגעכאפט אין דעם און געטענה'ט:

English translation 1336

"According to your words, the angel has already spoken with us –

לפי דבריך האט דאך דער מלאך שוין גערעדט מיט אונז –

English translation 1337

so why are you speaking with us at all?

איז וואס רעדסטו בכלל מיט אונז,

English translation 1338

You need not speak at all,

דו דארפסט גארניט רעדן,

English translation 1339

you need only hear what we have to say?!"

דו דארפסט נאר הערן וואס מיר האבן צו זאגן?!

English translation 1340

Now, if when he said "He will send His angel with you" they objected –

מה-דאך אז ווען ער האט געזאגט "ישלח מלאכו אתך" האבן זיי געשטערט –

English translation 1341

then all the more so, if he had told them Abraham's words "He will send His angel before you,"

איז עאכו"כ אויב ער וואלט זיי געזאגט דברי אברהם "ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1342

they would have sought a pretext to object,

וואלטן זיי געזוכט אן עלילה צו שטערן,

English translation 1343

and on the contrary, as above.

ואדרבה כנ"ל.

English translation 1344

Therefore Eliezer had to tell them Abraham's words in the language "God will send His angel with you,"

דעריבער האט אליעזר געמוזט זיי זאגן דברי אברהם בלשון "ה' גו' ישלח מלאכו אתך",

English translation 1345

that the angel came together with him,

אז דער מלאך איז געקומען צוזאמען מיט אים,

English translation 1346

in order to help him in his mission.

בכדי אים ארויסהעלפן בשליחותו.

English translation 1347

One must still understand:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 1348

What was explained above is only a reason why Eliezer could not tell them in Abraham's name "God will send His angel before you" –

המבואר לעיל איז נאר א טעם פארוואס אליעזר האט זיי ניט געקענט זאגן בשם אברהם "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך" –

English translation 1349

the question remains however:

די שאלה בלייבט אבער:

English translation 1350

How could he change Abraham's words and say "God will send His angel with you,"

ווי האט ער געקענט משנה זיין דברי אברהם און זאגן "ה' גו' ישלח מלאכו אתך",

English translation 1351

when he knew what Abraham had said, that the reality would be that "God will send His angel before you" and not "with you"?!

בשעת ער האט געוואוסט וואס אברהם האט געזאגט אז די מציאות וועט זיין אז "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך" און ניט "אתך"?!

English translation 1352

So the explanation of this is:

איז דער ביאור בזה:

English translation 1353

In Abraham's words "God will send His angel before you" is also included the concept of "He will send His angel with you,"

אין דברי אברהם "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך" איז נכלל אויך דער ענין פון "ישלח מלאכו אתך",

English translation 1354

for "the greater includes the lesser":

ווארום "יש בכלל מאתיים מנה" 175:

English translation 1355

It is understood simply that also when the angel went before him

ס'איז פארשטאעדיק בפשטות אז אויך בשעת דער מלאך איז געגאנגען פאר אים

English translation 1356

("He will send His angel before you")

("ישלח מלאכו לפניך")

English translation 1357

and had accomplished there before Eliezer arrived there –

און האט דארטן אויפגעטאן איידער אליעזר איז אהינצו געקומען –

English translation 1358

the angel did not flee when Eliezer arrived there,

איז דער מלאך ניט אנטלאפן ווען אליעזר איז דארטן אנגעקומען,

English translation 1359

but rather remained there together with Eliezer and continued to help Eliezer in carrying out his mission,

נאר איז דארטן געבליבן צוזאמען מיט אליעזר'ן און האט ממשיך געווען העלפן אליעזר'ן אין אויספירן זיין שליחות,

English translation 1360

From which it follows that also in Abraham's words

וואס דערפון קומט אויס אז אויך אין דברי אברהם

English translation 1361

("He will send His angel before you")

("ישלח מלאכו לפניך")

English translation 1362

is included "He will send His angel with you." And Eliezer related to them only a part of Abraham's words, that "He will send His angel with you,"

איז נכלל "ישלח מלאכו אתך". און אליעזר האט זיי איבערגעזאגט נאר א חלק פון דברי אברהם אז "ישלח מלאכו אתך",

English translation 1363

and not all of Abraham's words,

און ניט כל דברי אברהם,

English translation 1364

that he had said additionally "He will send His angel before you,"

אז ער האט געזאגט נאכמער "ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1365

because of the reason explained above.

מצד דעם טעם המבואר לעיל.

English translation 1366

One must still understand:

מ'דארף נאך אבער פארשטיין:

English translation 1367

Since Abraham had said to Eliezer "God will send His angel before you,"

וויבאלד אז אברהם האט געזאגט אליעזר'ן "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1368

that the angel would go before him and accomplish there before he would arrive there –

אז דער מלאך וועט גיין פאר אים און דארטן אויפטאן נאך איידער ער וועט אהין קומען –

English translation 1369

it is understandable that certainly it was so –

איז פארשטאנדיק אז זיכער איז אזוי געווען –

English translation 1370

one must understand:

דארף מען פארשטיין:

English translation 1371

What did the angel's accomplishment achieve? And especially since even afterward Laban and Bethuel tried to obstruct the match?!

וואס האט דאס קומען פון דעם מלאך אויפגעטאן? ובפרט אז אויך נאכדעם האבן לבן ובתואל געפרואווט שטערן דעם שידוך?!

English translation 1372

So the explanation of this is –

איז דער ביאור בזה –

English translation 1373

that the concept of "God will send His angel before you" accomplished regarding Rivkah herself:

אז דער ענין פון "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך" האט אויפגעטאן בנוגע צו רבקה'ן אליין:

English translation 1374

First, "He will send His angel before you" accomplished that when Eliezer came to the place of his mission,

פריער האט דער "ישלח מלאכו לפניך" אויפגעטאן אז בשעת אליעזר איז געקומען צו מקום שליחותו,

English translation 1375

it was still "before he had finished speaking –

איז נאך "טרם כלה לדבר –

English translation 1376

and behold, Rivkah came out."

והנה רבקה יוצאת גו' " 176.

English translation 1377

And afterward it effected that Rivkah should agree to go with Eliezer without any extra effort on Eliezer's part,

און דערנאך האט דאס גע'פועל'ט אז רבקה זאל מסכים זיין גיין מיט אליעזר'ן אן קיין איבעריקע השתדלות פון אליעזר'ן,

English translation 1378

As one sees,

ווי מ'זעט,

English translation 1379

that Eliezer did not speak at all with Rivkah about the match,

אז אליעזר האט בכלל ניט גערעדט מיט רבקה'ן וועגן דעם שידוך,

English translation 1380

and when he spoke with Rivkah's family,

און בשעת ער האט גערעדט מיט משפחת רבקה,

English translation 1381

Rivkah was not present,

איז רבקה דערביי ניט געווען,

English translation 1382

as is understood from this *,

כמובן דערפון *,

English translation 1383

that it says further in the verse that Rivkah's family said "Let us call the girl and ask her opinion,"

וואס עס שטייט ווייטער אין פסוק אז משפחת רבקה האבן געזאגט "נקרא לנערה ונשאלה את פי' " 177,

English translation 1384

from which it is understood that during the lengthy discourse

וואס דערפון איז מובן אז בשעת דער אריכות הדיבור

English translation 1385

(of Eliezer with Rivkah's family)

(פון אליעזר מיט משפחת רבקה)

English translation 1386

Rivkah was not present **,

איז רבקה דערביי ניט געווען **,

English translation 1387

And although Eliezer gave Rivkah jewelry –

און כאטש אליעזר האט געגעבן רבקה'ן תכשיטים 178 –

English translation 1388

this is however, naturally, not enough to effect upon her that she should go with a stranger,

איז דאס אבער ע"פ טבע ניט גענוג צו פועל'ן אויף איר אז זי זאל גיין מיט א פרעמדן מענטש,

English translation 1389

and especially since her family does not want this ***,

ובפרט אז איר משפחה וויל דאס ניט ***,

English translation 1390

And nevertheless,

ואעפ"כ,

English translation 1391

when they afterward asked Rivkah "Will you go with this man,"

בשעת מ'האט דערנאך געפרעגט רבקה'ן "התלכי עם האיש הזה",

English translation 1392

she said "I will go –

האט זי געזאגט 179 "אלך –

English translation 1393

of my own accord,

מעצמי,

English translation 1394

even if you do not want"!

ואף אם אינכם רוצים"!

English translation 1395

How did it come about that she should of her own accord want to go without any extra effort on Eliezer's part –

ווי האט זיך דאס אויפגעטאן אז זי זאל מצ"ע וועלן גיין אן קיין איבעריקע השתדלות פון אליעזר –

English translation 1396

this was through "He will send His angel before you" and he had already accomplished this beforehand.

איז דאס געווען דורך "ישלח מלאכו לפניך" און ער האט דאס שוין אויפגעטאן פון פריער.

English translation 1397

To Rivkah's family, however, Eliezer could not say this –

צו משפחת רבקה האט אליעזר דאס אבער ניט געקענט זאגן –

English translation 1398

therefore he told them only that "He will send His angel with you,"

דערפאר האט ער זיי נאר געזאגט אז "ישלח מלאכו אתך",

English translation 1399

as explained above.

כמבואר לעיל.

English translation 1400

The lesson and moral of the above discussion:

די הוראה און מוסר השכל פון המדובר לעיל:

English translation 1401

When a Jew goes on a mission of the Holy One, blessed be He,

בשעת א איד גייט בשליחותו של הקב"ה,

English translation 1402

even when he goes to a place like Aram Naharaim,

אפילו בשעת ער גייט אין אן ארט ווי ארם נהריים,

English translation 1403

a place where there are obstacles and delays to fulfilling his mission,

אן ארט וואו עס זיינען דא מניעות ועיכובים אויף מקיים זיין שליחותו,

English translation 1404

to the extent that the obstructers and delayers seek all kinds of advice to cause him to be delayed,

ביז אז די מונעים ומעכבים זוכן כל מיני עצות אים צו פאר'סמ'ען,

English translation 1405

and there is a "Lavan" and a "Betuel" etc.,

און דארטן איז דא א "לבן" מיט א "בתואל" וכו', –

English translation 1406

nevertheless, it is said that he has nothing to be affected by,

אעפ"כ זאגט מען אז ער האט ניט וואס צו נתפעל ווערן,

English translation 1407

because "Hashem, your God, will send His angel before you,"

ווארום "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך",

English translation 1408

and He brings it about that the matter which he needs to carry out will certainly be accomplished!

און פועל'ט אז דער ענין וועלכן ער דארף דורכפירן וועט זיך זיכער אפטאן!

English translation 1409

That which concerns the world –

דאס וואס עס טוט זיך בנוגע צו דער וועלט –

English translation 1410

one does not know what the end will be – but concerning the spark of holiness that is found there

ווייסט מען ניט וואס וועט זיין דער סוף - אבער בנוגע צום ניצוץ קדושה וואס געפינט זיך דארטן

English translation 1411

(in the place of his mission) –

(במקום שליחותו) –

English translation 1412

it is a certain thing that "Hashem, your God, will send His angel before you" and will bring it about that one will succeed in the mission to extract from there the spark of holiness,

איז א זיכערע זאך אז "ה' גו' ישלח מלאכו לפניך" און וועט פועל'ן אז מ'זאל מצליח זיין אין דער שליחות צו ארויסנעמען פון דארטן דעם ניצוץ קדושה,

English translation 1413

because it is, after all, "none that are driven away shall be lost from him."

ווארום ס'איז דאך "בל ידח ממנו נדח" 180,

English translation 1414

And the emissary who goes to that place to extract the spark is connected with the Supreme One,

און דער שליח וואס גייט למקום ההוא ארויס צו נעמען דעם ניצוץ איז פארבונדן מיט דעם אויבערשטן,

English translation 1415

"the God of the heavens and the God of the earth,"

"אלקי השמים ואלקי הארץ" 181,

English translation 1416

He is the Master of the entire world –

ער איז דער בעה"ב פון דער גאנצער וועלט –

English translation 1417

it is a certain thing that one will carry it out.

איז א זיכערע זאך אז מ'וועט עס דורכפירן.

English translation 1418

Concerning the world –

בנוגע צו דער וועלט –

English translation 1419

there is, after all, a "shell"

איז דאך דא "שאלעכץ"

English translation 1420

(kelipah)

(קליפה)

English translation 1421

that covers the fruit,

וואס איז מכסה על הפרי,

English translation 1422

and there is chaff, straw, and stubble etc. –

און ס'איז דא מוץ קש ותבן כו' –

English translation 1423

one does not know what the end will be with this;

ווייסט מען ניט וואס דער סוף וועט זיין מיט דעם;

English translation 1424

but concerning the fruit itself,

בנוגע אבער צו דער פרי אליין,

English translation 1425

"wheat and barley and grape and fig and pomegranate, olive oil and honey,"

"חטה ושעורה וגפן ותאנה ורמון גו' זית שמן ודבש" 182,

English translation 1426

the spark of holiness that is found there –

דער ניצוץ קדושה וואס געפינט זיך דארטן –

English translation 1427

it is a certain thing that one will succeed in the mission and extract the spark from there.

איז א זיכערע זאך אז מ'וועט מצליח זיין אין דער שליחות און דעם ניצוץ פון דארטן ארויסנעמען.

English translation 1428

The explanation of the difficulty of the Zohar

דער ביאור אין קושיית הזהר

English translation 1429

(why one cannot say that "the sea complained about Jonah but the land did not complain about me" because the sea is a place of danger and "the Satan prosecutes at a time of danger") –

(פארוואס מ'קען ניט זאגן אז "ארעישת ימא עלי' דיונה ולא ארעישת עליי ארעא" דערפאר וואס דער ים איז א מקום סכנה און "השטן מקטרג בשעת הסכנה) –

English translation 1430

will be understood according to what is explained in Pirkei DeRabbi Eliezer, chapter *,

וועט מען פארשטיין ע"פ המבואר אין פרקי דרבי אליעזר פרק י *,

English translation 1431

where the story of Jonah is explained at length and with many details,

וואס דארטן ווערט נתבאר דער סיפור פון יונה בארוכה און מיט מערער פרטים,

English translation 1432

as indicated in the commentators of Jonah and the commentators of the Zohar:

ווי אנגעצייכנט אין מפרשי יונה און מפרשי הזהר:

English translation 1433

There it states,

דארטן שטייט,

English translation 1434

that at the time of "and Hashem cast a great wind upon the sea and there was a great storm in the sea," "to their right and to their left all the ships were passing and returning in peace while the sea was calm,

אז בשעת "וה' הטיל רוח גדולה אל הים ויהי סער גדול בים" 183 איז "מימינם ומשמאלם כל האניות עוברות ושבות בשלום בשתיקום הים,

English translation 1435

and the ship in which Jonah descended was in great distress, as it is said, 'and the ship thought to break,'"

והאני' שירד בה יונה היתה בצרה גדולה שנאמר והאני' חשבה להשבר",

English translation 1436

(and therefore "they said each man to his fellow, 'come and let us cast lots and we will know on whose account this evil is upon us'" –

(און דערפאר איז "ויאמרו איש אל רעהו לכו ונפילה גורלות ונדעה בשלמי הרעה הזאת לנו" 184 –

English translation 1437

because "they saw that other ships were going in the sea in peace and theirs was breaking,

ווייל "רואים היו שאר ספינות הולכות בים בשלום ושלהם משתברת,

English translation 1438

they said it is because of one of us,"

אמרו בשביל אחד ממנו הוא " 185,

English translation 1439

because they understood that this was not a natural matter).

ווארום זיי האבן פארשטאנען אז דאס איז ניט קיין דבר טבעי).

English translation 1440

Based on this, it is understandable that one cannot say that the reason for that which "the sea complained about Jonah but the land did not complain about me" is because the sea is a place of danger and "the Satan prosecutes at a time of danger" –

וואס עפ"ז איז פארשטאנדיק אז מ'קען ניט זאגן אז דער טעם אויף דעם וואס "ארעישת ימא עלי' דיונה ולא ארעישת עלי' ארעא" איז דערפאר וואס דער ים איז א מקום סכנה און "השטן מקטרג בשעת הסכנה" –

English translation 1441

because the explanation of that which "the Satan prosecutes at a time of danger" is,

ווארום דער פירוש אין דעם וואס "השטן מקטרג בשעת הסכנה" איז,

English translation 1442

that at the time of the Satan's prosecution, he performs his action, this causes that something should happen

אז בשעת קטרוג השטן איז פועל פעולתו איז דאס גורם אז עס זאל עפעס טרעפן

English translation 1443

(heaven forbid)

(ח"ו)

English translation 1444

in a natural manner to the people who find themselves in a particular place,

באופן טבעי צו די מענטשן וואס געפינען זיך אין א מקום מסויים,

English translation 1445

due to the fact that the place is a place of danger according to nature,

מצד דעם וואס דער מקום איז א מקום סכנה ע"פ טבע,

English translation 1446

but not a supernatural matter.

אבער ניט קיין ענין בלתי טבעי.

English translation 1447

For example:

ווי לדוגמא:

English translation 1448

At the time the Satan prosecutes against those who go down to the sea

בשעת דער שטן איז מקטרג אויף יורדי הים

English translation 1449

(who find themselves in a place of danger,

(וואס זיי געפינען זיך אין א מקום סכנה,

English translation 1450

a sea),

א ים),

English translation 1451

this can cause

קען דאס גורם זיין

English translation 1452

(heaven forbid)

(ח"ו)

English translation 1453

that there should be a storm etc. in the sea,

אז עס זאל זיין א סער כו' אין דעם ים,

English translation 1454

which is a natural matter that occurs in a sea. But this does not cause that there should be a supernatural matter in the sea.

וואס דאס איז אן ענין טבעי וואס טרעפט אין א ים. אבער דאס איז ניט גורם אז עס זאל זיין אן ענין בלתי טבעי אין ים.

English translation 1455

Therefore,

דעריבער,

English translation 1456

when one sees that a supernatural matter occurs in a place of danger,

בשעת מ'זעט אז עס טרעפט אן ענין בלתי טבעי אין א מקום סכנה,

English translation 1457

as was the case with Jonah,

ווי דאס איז געווען בא יונה,

English translation 1458

that the great storm in the sea was only on the ship in which Jonah descended,

אז דער סער גדול בים איז געווען נאר בא דער אני' שירד בה יונה,

English translation 1459

in contrast to "to their right and to their left all the ships were passing and returning in peace" –

משא"כ "מימינם ומשמאלם כל האניות עוברות ושבות בשלום" –

English translation 1460

it is understandable that this is not due to the prosecution of the Satan

איז פארשטאנדיק אז דאס איז ניט מצד קטרוג השטן

English translation 1461

(in a place of danger according to nature),

(במקום סכנה ע"פ טבע),

English translation 1462

but due to another reason.

נאר מצד אן אנדער טעם.

English translation 1463

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 1464

From the precise wording in Pirkei DeRabbi Eliezer, "to their right and to their left all the ships were passing and returning in peace"

פון דיוק הלשון אין פרדר"א "מימינם ומשמאלם כל האניות עוברות ושבות בשלום"

English translation 1465

(and not an expression like "around and around" etc.) –

(און ניט א לשון ווי "ארום און ארום" וכיו"ב) –

English translation 1466

it is understandable that the intention in this is

איז פארשטאנדיק אז די כוונה אין דעם איז

English translation 1467

(also)

(אויך)

English translation 1468

to the right and left in spirituality,

צו ימין ושמאל ברוחניות,

English translation 1469

That is to say:

דאס הייסט:

English translation 1470

"to their right" –

"מימינם" –

English translation 1471

the ships whose people in them are in a more elevated state

די אניות וואס די מענטשן אין איר זיינען במצב נעלה יותר

English translation 1472

(than the people in the ship in which Jonah descended),

(ווי די מענטשן אין דער אני' שירד בה יונה),

English translation 1473

"and to their left" –

"ומשמאלם" –

English translation 1474

the ships whose people in them are in a more lowly state,

די אניות וואס די מענטשן אין איר זיינען במצב ירוד יותר,

English translation 1475

This is because even the ships that were "from their left" "were traveling and returning in peace,"

איז וויבאלד אז אויך די אניות וואס זיינען געווען "משמאלם" "עוברות ושבות בשלום",

English translation 1476

and specifically the ship that Jonah descended into was in great distress,

און דוקא די אני' שירד בה יונה איז געווען בצרה גדולה,

English translation 1477

even though on the ships "from their left" the accusation of the satan is more applicable than on the ship that Jonah descended into

אע"פ וואס אויף די אניות "משמאלם" איז נאכמער שייך קטרוג השטן ווי אויף די אני' שירד בה יונה

English translation 1478

(because of the fact that they were in a more degraded state –

(מצד דעם וואס זיי זיינען במצב ירוד יותר –

English translation 1479

"from their left") –

"משמאלם") –

English translation 1480

it is understandable that the great storm that was on the ship that Jonah descended into did not come from the accusation of the satan

איז פארשטאנדיק אז דער סער גדול וואס איז געווען בא די אני' שירד בה יונה איז ניט געקומען מצד קטרוג השטן

English translation 1481

(at the time of danger),

(בשעת הסכנה),

English translation 1482

but from another reason.

נאר מצד אן אנדער טעם.

English translation 1483

And furthermore:

און נאכמער:

English translation 1484

Together with Jonah there were other people on the ship. Their status and condition was most degraded,

צוזאמען מיט יונה זיינען געווען נאך מענטשן אויפן שיף. וואס זייער מעמד ומצב איז געווען ירוד ביותר,

English translation 1485

obviously despite the fact that "the men feared a great fear of the Lord and offered a sacrifice and made vows" –

כמובן דעפון וואס אע"פ אז "וייראו האנשים יראה גדולה את ה' ויזבחו זבח וידרו נדרים" 186 –

English translation 1486

they did not fulfill their vows,

האבן זיי ניט מקיים געווען נדריהם,

English translation 1487

as Jonah later said in his prayer "those who observe worthless vanities forsake their kindness,"

ווי יונה האט דערנאך געזאגט בתפלתו 187 "משמרים הבלי שוא חסדם יעזובו",

English translation 1488

and the explanation of this is "the men of the ship who were worshipping idols and they observe worthless vanities,

וואס דער פירוש אין דעם איז 188 "אנשי הספינה שהיו עובדים לאלילים והם משמרים הבלי שוא,

English translation 1489

I know that after they are saved from the distress they will forsake their kindness that they feared the Lord and cried out to Him and made vows,

ידעתי שאחר שנמלטו מן הצרה יעזבו חסדם שייראו את ה' וזעקו אליו ונדרו נדרים,

English translation 1490

they will not fulfill,

לא יקיימו,

English translation 1491

but I am not so, rather with a voice of thanksgiving I will sacrifice to You,"

אבל אני איני כן אלא בקול תודה אזבחה לך",

English translation 1492

which proves their most degraded level

וואס דאס באווייזט אויף זייער דרגא ירוד ביותר

English translation 1493

(even before the fact that "the men feared etc. and made vows") –

(אויך פאר דעם וואס "וייראו האנשים גו' וידרו נדרים") –

English translation 1494

and nevertheless,

און אעפ"כ,

English translation 1495

the great storm did not harm all the men of the ship,

האט דער סער גדול ניט מזיק געווען כל אנשי האני',

English translation 1496

only Jonah,

נאר יונה,

English translation 1497

although from the perspective of their level the accusation of the satan is also applicable –

כאטש אז מצד זייער דרגא איז אויך שייך קטרוג השטן –

English translation 1498

from this it is further understandable that the great storm was not from the accusation of the satan

איז דערפון נאכמער פארשטאנדיק אז דער סער גדול איז ניט געווען מצד קטרוג השטן

English translation 1499

(at the time of danger)

(בשעת הסכנה)

English translation 1500

but from another reason.

נאר מצד אן אנדער טעם.

English translation 1501

The aforementioned matter,

ענין הנ"ל,

English translation 1502

that what happened with Jonah in the sea was not in a natural way,

אז דאס וואס איז געטראפן מיט יונה אין ים איז געווען ניט אין דרך הטבע,

English translation 1503

is further emphasized based on what is stated there earlier in Pirkei d'Rabbi Eliezer:

איז נאכמער מודגש ע"פ זה וואס עס שטייט דארטן פריער אין פרדר"א:

English translation 1504

In Pirkei d'Rabbi Eliezer there it states:

אין פרדר"א דארטן שטייט:

English translation 1505

When Jonah decided to flee from before the Lord,

בשעת יונה האט מחליט געווען אנטלויפן מלפני ה',

English translation 1506

"Jonah descended to Jaffa and did not find a ship there to descend into. And the ship that Jonah descended into was distant from Jaffa a journey of two days. To test Jonah –

איז "ירד יונה ליפו ולא מצא שם אני' לירד בה. והאני' שירד בה יונה היתה רחוקה מיפו מהלך ב' ימים. לנסות את יונה –

English translation 1507

what did the Holy One, blessed be He, do,

מה עשה הקב"ה,

English translation 1508

He brought upon it a stormy wind in the sea and returned it to Jaffa,

הביא עלי' רוח סערה בים והחזירה ליפו,

English translation 1509

and Jonah saw and rejoiced in his heart and said now I know that my path is straight,"

וראה יונה ושמח בלבו ואמר עכשיו אני יודע דרכי מיושרת",

English translation 1510

that is, he thought that the Most High agrees with what he is doing

ד.ה. אז ער האט געטראכט אז דער אויבערשטער איז מסכים מיט דעם וואס ער טוט

English translation 1511

(because Jonah had suppressed his prophecy concerning Nineveh for the sake of Heaven,

(ווארום יונה האט דאך כובש געווען נבואתו על נינוה לשם שמים,

English translation 1512

so that there would not be an accusation against the Jews,

בכדי עס זאל ניט זיין א קטרוג אויף אידן,

English translation 1513

as it states earlier in Pirkei d'Rabbi Eliezer that Jonah said to himself "I know that this nation is close to repentance,

ווי עס שטייט פריער אין פרדר"א אז יונה האט צו זיך געזאגט "יודע אני שזה הגוי קרובי תשובה הן,

English translation 1514

now they will repent and the Holy One, blessed be He, will send His wrath upon Israel").

עכשיו עושין תשובה והקב"ה שולח רוגזו על ישראל " 189).

English translation 1515

Based on this it is understandable that the entire matter of Jonah being in the sea on the ship is above the natural order.

וואס עפ"ז איז פארשטאנדיק אז דער גאנצער ענין וואס יונה איז געווען אין ים על האני' איז למעלה מדרך הטבע.

English translation 1516

In the Zohar of Parshat Vayakhel the story of Jonah is explained with an elaboration of the details therein –

אין זהר פ' ויקהל 190 ווערט נתבאר דער סיפור פון יונה מיט אן אריכות אין די פרטים שבזה –

English translation 1517

which is indeed a novel thing –

וואס דאס איז דאך א דבר חידוש –

English translation 1518

because one does not find on any other book of the Prophets and Writings

ווארום מ'געפינט ניט אויף אן אנדער ספר פון נ"ך

English translation 1519

(not in the Zohar and even not in the Midrash)

(ניט אין זהר און אפילו ניט אין מדרש)

English translation 1520

such a lengthy explanation as the explanation here in the Zohar on Jonah.

אזא פירוש ארוך ווי דער פירוש דא אין זהר אויף יונה.

English translation 1521

And he explains there that "Jonah who descended to the ship, this is the soul of a person,

און ער איז דארטן מבאר אז "יונה דנחת לספינה דא איהי נשמתא דבר נש,

English translation 1522

that descends to this world to be in the body of a son.

דנחתא להאי עלמא למהוי בגופא דב"ן.

English translation 1523

Why is it called Jonah,

אמאי אתקרי יונה,

English translation 1524

because when it is joined with the body then it is a 'yoneh' in this world,

בגין דכיון דאשתתפת בגופא כדין איהי יונה בהאי עלמא,

English translation 1525

as it is said 'and you shall not oppress a man his fellow.' And then a person goes in this world like a ship in the great sea

כמה דאתמר 191 ולא תונו איש את עמיתו. וכדין בר נש אזיל בהאי עלמא כספינה בגו ימא רבא

English translation 1526

(the sefirah of Malchut,

(ספירת המלכות,

English translation 1527

as he says in the Zohar of our parshah)

ווי ער זאגט אין זהר פון פרשתנו 192)

English translation 1528

etc.,"

כו'",

English translation 1529

and he explains at length how all these details that were with Jonah are present with a soul that is clothed in a body.

און ער איז מבאר בארוכה ווי די אלע פרטים וואס זיינען געווען בא יונה זיינען דא ביי א נשמה המלובשת בגוף.

English translation 1530

That is:

דאס הייסט 193:

English translation 1531

Every soul that has come down below into this world into a body is called "Jonah"

יעדער נשמה וואס איז אראפגעקומען למטה אין עוה"ז אין א גוף ווערט אנגערופן "יונה"

English translation 1532

(as is known that every soul is called "my dove"),

(כידוע אז יעדער נשמה ווערט אנגערופן "יונתי" 194),

English translation 1533

based on the term for oppression,

ע"ש אונאה,

English translation 1534

because the world and the body conceal and hide the soul and they are its "oppressor,"

ווארום די וועלט און דער גוף זיינען מעלים ומסתיר אויף דער נשמה און זיי זיינען איר "מאנה",

English translation 1535

they deceive it,

זיי נארן איר אפ,

English translation 1536

so that it cannot comprehend there what the world is,

אזוי אז זי קען זיך דארט ניט פאנאנדערקלייבן וואס עס איז וועלט,

English translation 1537

and what the creation is,

און וואס איז דער בריאה,

English translation 1538

and what is the ultimate purpose etc.

און וואס איז תכלית הכוונה וכו'.

English translation 1539

And the intention is – that through the service of the person he should achieve that he becomes "

און די כוונה איז - אז דורך עבודת האדם זאל ער אויפטאן אז ער זאל ווערן "

English translation 1540

(Jonah)

(יונה)

English translation 1541

a true son,"

בן אמיתי",

English translation 1542

that within him the truth should shine,

אז ביי אים זאל לייכטן דער אמת,

English translation 1543

and he should illuminate and reveal in the world the truth of "and the truth of the Lord is forever,"

און ער זאל באלייכטן און מגלה זיין אין וועלט דעם אמת פון "ואמת הוי' לעולם" 195,

English translation 1544

the true reality,

אמיתית המציאות,

English translation 1545

which "from the truth of His existence all existences exist etc."

וואס "מאמיתת המצאו נמצאו כל הנמצאים כו'".

English translation 1546

That this is the explanation that he is "

וואס דאס איז דער פירוש אז ער איז "

English translation 1547

(Jonah)

(יונה)

English translation 1548

son of Amittai" –

בן אמיתי" –

English translation 1549

that he is in the aspect of "Amittai,"

אז ער איז בבחי' "אמיתי",

English translation 1550

similar to the explanation of "ben chorin,"

ע"ד ווי דער פירוש אין "בן חורין",

English translation 1551

that he is in a manner of freedom.

אז ער איז באופן פון חירות.

English translation 1552

That analogous to the matter

וואס בדוגמת דער ענין

English translation 1553

(doing so that it should be "(Jonah) son of Amittai,"

(אויפטאן אז עס זאל זיין "(יונה) בן אמיתי",

English translation 1554

that the truth should shine)

אז עס זאל לייכטן דער אמת)

English translation 1555

one finds by Jonah son of Amittai,

געפינט מען בא יונה בן אמיתי,

English translation 1556

as it is written that Jeroboam son of Joash king of Israel "restored the border of Israel from the entrance of Hamath to the sea of the plain, according to the word of the L-rd G-d of Israel, which He spoke through the hand of His servant Jonah son of Amittai, etc.,"

ווי עס שטייט 196 אז ירבעם בן יואש מלך ישראל "השיב את גבול ישראל מלבוא חמת עד ים הערבה כדבר ה' אלקי ישראל אשר דיבר ביד עבדו יונה בן אמיתי גו'",

English translation 1557

and our Rabbis, of blessed memory, say that through the prophecy of Jonah son of Amittai a transformation from bad to good was effected –

און רז"ל 197 זאגן אז דורך נבואת יונה בן אמיתי האט זיך אויפגעטאן א הפיכה מרעה לטובה –

English translation 1558

that instead of darkness in the world, good and truth should shine there.

אז אנשטאט חושך בעולם זאל דארטן לייכטן טוב ואמת.

English translation 1559

And may it be His will that the service of every Jew should be in a manner of "Jonah son of Amittai."

ויה"ר אז די עבודה פון יעדן אידן זאל זיין אין אן אופן פון "יונה בן אמיתי".

English translation 1560

And particularly according to what is explained in the words of our Rabbis, of blessed memory,

ובפרט ע"פ המבואר אין דברי רז"ל 198,

English translation 1561

that "Jonah son of Amittai entered the Celebration of the Water-Drawing and the Holy Spirit rested upon him" and from the Celebration of the Water-Drawing "they would draw the Holy Spirit,"

אז "יונה בן אמיתי נכנס לשמחת בית השואבה ושרת עליו רוה"ק" וואס פון שמחת בית השואבה "היו שואבין רוח הקודש" 198,

English translation 1562

That now we come from "the time of our joy,"

וואס איצטער קומט מען דאך פון "זמן שמחתנו",

English translation 1563

and the Celebration of the Water-Drawing,

און שמחת בית השואבה,

English translation 1564

and the joy of Simchat Torah,

און די שמחה פון שמחת תורה,

English translation 1565

a joy connected especially with Torah and commandments;

א שמחה פארבונדן במיוחד מיט תורה ומצוות;

English translation 1566

one has already passed from the month of Tishrei into the world,

מ'איז שוין איבערגעגאנגען פון חודש תשרי אין וועלט,

English translation 1567

into the "sea,"

אין "ים",

English translation 1568

where there is the matter of "overreaching"

וואו ס'איז דא דער ענין פון "אונאה"

English translation 1569

("yonah"),

("יונה"),

English translation 1570

and one now occupies oneself with unpacking the "packages" that each one has gathered during the month of Tishrei,

און מ'פארנעמט זיך איצטער מיט פאנאנדערפאקן די "פעקלעך" וואס יעדערער האט צוזאמענגעקליבן במשך חודש תשרי,

English translation 1571

including during "the time of our joy,"

כולל ב"זמן שמחתנו",

English translation 1572

the Celebration of the Water-Drawing and Simchat Torah,

שמחת בית השואבה און שמחת תורה,

English translation 1573

in order to draw this throughout the entire year –

בכדי דאס ממשיך זיין על כל. השנה כולה 199 –

English translation 1574

May from this,

זאל דערפון,

English translation 1575

from the joy of the Celebration of the Water-Drawing,

פון שמחה בשמחת בית השואבה,

English translation 1576

from which they would draw the Holy Spirit,

וואס משם היו שואבין רוה"ק,

English translation 1577

and from Simchat Torah –

און פון שמחת תורה –

English translation 1578

be drawn into the totality of the service of Torah and commandments throughout the entire year,

נמשך ווערן אין כללות העבודה פון תורה ומצוות במשך כל השנה כולה,

English translation 1579

in joy of a commandment,

אין שמחה של מצוה,

English translation 1580

and in the totality of the service of "serve the L-rd with joy,"

און אין כללות העבודה פון "עבדו את ה' בשמחה" 200,

English translation 1581

until "and eternal joy upon their heads."

ביז צו "ושמחת עולם על ראשם" 201.

English translation 1582

And since joy breaks boundaries –

און וויבאלד אז שמחה פורץ גדר 202 –

English translation 1583

it brings about that even in the last days of exile there should be "for all the children of Israel there was light in their dwellings,"

טוט עס אויף אז נאך אין די לעצטע טעג פון גלות זאל זיין "לכל בני ישראל הי' אור במשכנותם " 203,

English translation 1584

and this breaks and burns the last remnants of exile,

און דאס איז פורץ און פארברענט די לעצטע שיריים פון גלות,

English translation 1585

Until one comes to "and eternal joy upon their heads,"

ביז מ'קומט צו "ושמחת עולם על ראשם",

English translation 1586

in the true and complete redemption through our righteous Mashiach,

בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

English translation 1587

in a manner of "immediately they are redeemed." –

אין אן אופן פון "מיד הן נגאלין". –

English translation 1588

The children, may they live, began to play "We Want Mashiach Now."

הילדים שיחיו התחילו לנגן "ווי וואנט משיח נאו".

English translation 1589

Afterwards he said:

אח"כ אמר:

English translation 1590

Those who need to make an after-blessing,

די וואס דארפן מאכן א ברכה אחרונה,

English translation 1591

will certainly make an after-blessing.

וועלן זיכער מאכן א ברכה אחרונה.